A ORIXE DA LINGUA GALEGA Substrato: Pegadas das linguas anteriores ó latín. 1. Linguas preindoeuropeas: Orixe  na Idade da Pedra. 2.

Linguas indoeuropeas: Primeiro milenio a.C.. Especial importancia  as célticas. O Latín: Base fundamental da lingua galega. S. II a.C. – VI d. C. 1. Palabras patrimoniais: Palabras máis vellas que experimentaron todas as evolucións no paso ó galego:

a) Perda do –n-, -l- intervocálicos (cena  cea) b) P, t, k intervocálicos por b, d, g (lupu  lobo) c) Pl-, fl-, cl- iniciais por ch- (pluvia  chuvia) 2. Cultismos: Palabras que se engadiron tarde (xa formado o idioma) e non sufriron grandes transformacións. 3. Semicultismos: Cultismos que se transformaron algo máis, aínda que non tanto como as palabras patrimoniais. Superestrato: Elementos incorporados á nosa lingua despois da romanización. Xermánicos: Durante os reinos suevo e visigodo (S. V, VI e VII). Árabes: A partir do S. VIII  sobretodo a través do castelán ou portugués, xa que o contacto directo do pobo árabe con Galicia foi pouco intenso. A LITERATURA POPULAR • • • • • Anónima e de transmisión oral. Funcionalidade específica: divetirse, ensinar... Aceptación da comunidade: enorme difusión. Variabilidade formal: versións e adaptacións. Linguaxe sinxela e expresiva  predominan os recursos de repetición, símbolos e dobres sentidos. LITERATURA POPULAR EN PROSA: 1. Contos: Narracións breves acontecementos ficticios. b) Contos exemplares e relixiosos. c) e Contos de animais. d) Contos humorísticos e de burlas. 2. Lendas: Narracións breves de sucesos que se presentan como reais. a) Lendas etiolóxicas: Explican orixe dun lugar, feito,... b) Lendas haxiográficas: Santos. c) Lendas históricas. a de d) –Ct- por –it- (tectu  teito)

LITERATURA POPULAR EN VERSO: Cantiga: Composión poética de tipo lírico. 1. Cantigas de labor: Amenizaban o traballo.

a) Contos marabillosos: fantásticos.

2. Cantigas infantís: Nos xogos. 3. Cantigas de festa: Celebracións. 4. Cantigas de romaría: romaxes nos santuarios. Festas

5. Cantigas de divertimento: Asociadas ó tempo de lecer. 6. Romances: Carácter rima par e asonante. narrativo 

O REFRÁN: Expresión fixa que transmite o pensar popular. A ADIVIÑA: Dito breve ou xogo de palabras que agocha un enigma.

A LITERATURA MEDIEVAL GALEGO-PORTUGUESA SOCIEDADE E SITUACIÓN: Dividida en estamentos (nobreza, clero, burguesía, campesiños). Comunicación oral: O galego en calquera contexto. Comunicación escrita: Ata finais do S. II  Latín. A partir do S. XIII  Galego. LÍRICA GALEGO-PORTUGUESA: Lírica Cortés da Provenza + Poesía Popular. TRANSMISIÓN: • • • • Trobador: Pertence á nobreza. Compositor. Xograr: Procedencia social baixa. Interpretaba tocando e cantando (algúns compuxeron). Segrel: Aqueles que compoñían e interpretaban as suas cantigas. Soldadeira: Muller de procedencia social baixa que acompañaba con danzas e instrumento. Cancioneiro da Ajuda. Cancioneiro da Biblioteca Nacional de Lisboa. Cancioneiro da Biblioteca Vaticana.

CONSERVACIÓN DAS CANTIGAS: Cancioneiros. • • •

XÉNEROS: *CANTIGA DE AMIGO: Composición breve  sentimentos dunha muller enamorada. Protagonista: Moza namorada. Tema: Tristeza pola ausencia, ledicia ante a chegada, ansiedade... Marcos: Campestre, mariñeiro ou doméstico. Natureza simbólica. Subxéneros: o o o o Barcarolas ou mariñas: Mar

 confidente.

Cantigas de romaría: Ambientadas na festa e romaxe. Albas ou alboradas: Ambientadas no albor do día. Bailadas: A moza expresa a súa ledicia amorosa e convida ás amigas á danza.

*CANTIGA DE AMOR: Textos en que un trobador manifesta os seus sentimentos amorosos. Orixe  Cançó proenzal. Protagonista: Trovador Subxéneros: o o Cantiga de mestría: Rima e recursos máis complexos. Máis próxima ó cançó. Cantiga de refrán: Recursos de repetición: paralelismo e refrán. Máis próxima ás cantigas populares e de amigo.

 vasalo ó servizo dunha dama de clase alta  senhor.

Tema: Eloxio da dama ou coita de amor (amor non correspondido).

*CANTIGA DE ESCARNIO E MALDICIR: Composicións en ton burlesco e crítico. Froito da influencia provenzal sobre unha poesía popular autóctona. Destinatario: Crítica ó mundano. Máis contra un colectivo. Finalidade: Hilaridade e facer rir (burlas indirectas: escarnio; directas: maldicir) Forma: Total liberdade de expresión.

-

Temas ou ciclos: Segundo a temática. o o o Poesía contra colegas. Escarnios de soldadeiras. Burlas e parodias do amor cortés. o o o Sátira dos estamentos da sociedade medieval. Sátiras político-guerreiras. Sátiras morais.

CANTIGAS DE SANTA MARÍA: A poesía profana deu paso á relixiosa. Autoría: Realizada en equipo e coordinada polo rei Afonso X (O Sabio). Finalidade: Honrar e gabar a Virxe María salientando as súas virtudes. Forma: Notación musical e algunhas ilustradas. Clasificación segundo a forma: o o o o o o o Cantigas líricas ou de loor: Oracións de gabanza. Cantigas narrativas ou de milagra: Narran un milagre da Virxe. Tradicionais: Milagre popular. Históricas: Acontecementos concretos da historia. Fantásticas: Imaxinativas. Íntimas: Relación entre o protagonista coa Virxe. Familiares: Milagre no ámbito próximo ó rei.

Contido: Segundo o tema:

PROSA MEDIEVAL: A maioría  froito de traducións ó galego de obras noutra lingua. PROSA DE NON FICCIÓN: Pretende ser fiel á historia. • • Prosa haxiográfica: Vida de santos. Tradución de textos latinos (S. XIV e XV). Necesidade de espallar a doutrina da igrexa. (Libro dos Miragres de Santiago). Prosa xurídica: Consérvanse fragmentos de versións galegas dos seguintes textos: o o o • o o o Flores de Derecho. Código de las Siete Partidas de Afonso X. Fuero Real de Afonso X. Crónica Xeral Galega (1295 – 1312). Traducción da Primera Crónica General e da Crónica de Castilla. Xeral Estoria (X. XIV). Traducción da General Estoria. Crónica de Sta María de Iria (S. XV). Narración da historia das súas igrexas.

Prosa historiográfica: Consérvanse varias obras, algunha delas parcial:

PROSA DE FICCIÓN: Resultado da conxugación da tradición literaria latina, conservada nos mosteiros, coa arte xograresca. Ciclo clásico ou troiano: Crónica troiana (S. XIV) e Historia troiana (S. XIV). Ciclo artúrico ou materia de Bretaña: Dous fragmentos en galego do Libro de Tristán. E A demanda do Santo Graal en Portugués. Ciclo carolínxio: O texto  Historia de Carlos Magno e Roldán.

OS SÉCULOS ESCUROS Época de decadencia. Galego: perdeu case toda relación coa cultura escrita. 1ª gramática mp S. XIX. Nos documentos oficiais. Na Igrexa. No ensino.

O castelan é a lingua do rexurdimento culto, e o galego sobrevive nos pobos. O galego viuse invadido por termos casteláns ó non ter unha norma de referencia. LITERATURA ORAL DOS SÉCULOS XVI, XVII E XVIII. Poesías da vida cotiá: As composicións + representadas son as cancións de traballo, de berce, de cego,... Poesía de sucesos: Episodios gravados na memoria da xente. Vilancicos: Composicións anónimas. Combinan elementos cultos + dramáticos. Soneto de Monterrei. Sonetos polas exequias de dona Margarida de Austria (Xoán Goméz Tonel e Pedro Vázquez de Neira en 1612). Canción galega en loor de Don Diego das Mariñas Parragués. S.XVII Décimas ao Apóstolo Santiago (Martín Torrado) 1627. Entremés famoso sobre a pesca no río Miño, de Gabriel Feixo de Araúxo. (1671) Diálogo de Alberte Bieito. compartían o aprecio por galicia, aínda así: literatura

LITERATURA ESCRITA DOS SÉCULOS XVI E XVII

OS ILUSTRADOS DO SÉCULO XVIII Algúns intelectuais do S. XVIII escrita é escasa. Autores: Frei Martín Sarmiento. Xosé Andes Cornide. Diego Antonio Cernadas de Castro. Frei Benito Jerónimo Feijoo. Padre Sobreira. O REXURDIM ENTO ETAPAS DO REXURDIMENTO 3 Etapas no S.XIX: 1º Etapa: 1808 a 1833: Algúns textos son mostras de literatura patriótica ou panfletos e diálogos. Destacan: Alborada e Égloga de Belmiro e Benigno de Nicomedes Pastor Díaz. 2º Etapa: 1833 a 1863 = Prexurdimento. 3º Etapa: Desde 1863 abo da publicación de Cantares Gallegos de Rosalía de Castro asta o final do século. Rexurdimento Pleno.

-

OS PERCUROSRES O conxunto de escritores no S.XIX son os Percursores por ser os iniciadores da literatura galega contemporánea. Alberto Camino (1820-1861): Poeta elexíaco. Fancisco Añón (1812-1878): Carácter folclorico, recrea tradicións e costumes. Xoán Manuel Pintos (1811-1876): E o que máis presentou ocupaciñon por Galicia.

A PROSA DE SÉCULO XIX MARCIAL VALLADARES NÚÑEZ Vida: Naceu no 1821 na Estrada (Pontevedra). Estudou Filosofía e Letras na Universidade de Santiago. Morreu 1903. Obra: Fixo o Diccionario Galego Castellano. É embrado porque escribiu a pirmeira novela en galego. “Masina ou a filla espúrea” (1880) ANTONIO LÓPEZ FERREIRO Vida: naceu en 1837 en santiago. Obra: Plasma nas súas obras diferentes períodos hitóricos. “A terceira de Bonaval”(1894) “O cas telo de Pambre” (1895) VALENTÍN LAMAS CARVAJAL. Vida: Naceu en Ourense en 1849 e Morreu en 1906. Obra: Fundou o primeiro xornal escrito integramente en galego. A súa obra en prosa máis singular é “O catecismo do labrego” (1889) ROSALÍA DE CASTRO 1837-1885 Naceu en Santiago en 1837. Da Obra en prosa de Rosalía de Castro escrita en galego só se conservamo o “Conto Gallego” Tamén escrbiu en galego as súas obras poéticas másis significativas: “Cantares gallegos” e “Follas novas”. CANTARES GALLEGOS: (1863) Saíu do prelo o 17 de maio de 1863. Métrica: Combinase as formas populares de arte menor cunha métrica máis innovadora. Temas: Obra reindicativa. Estrutura: Poema inicial  pídeselle a unha rapaza que cante. Poema final  a rapaza declara que o cumpriu. FOLLAS NOVAS: (1880) Métrica: Novas combinacións. Temas: Poesía social + Poesía intimista. Estrutura: 5 partes: Vaguedás: Poesía íntima. Do íntimo: Diversifícanse os suxeitos que interveñen nos poemas. Varia: Múltiples realidades. Da terra: Protagonismo dos labregos. As viúvas dos vivos e as viúvas dos mortos: Ausencia do varón pola inmigración.