COVER ektosgrammis - teuxos29 - 05.

indd 2-3
9/2/2012 1:43:30 μμ

αξ

Με
τά

α
το
Συ ναθέ
ευ
νέ σου
ρώ
ν τ με
ε
τι;
υξ επιτέ
Το
η τ λο
« κο
υ
Συ ύρεμα ου Κ ς το ζ
ώσ ήτη
ζή » τ
τη η ς ε
τα μ α τ
ση ν η
η
με μέρω Λαπ ς σοσ
Αν
αβ ια λ
οιχ
το σης
ίτσ ισ τι
υ
τά
ς Δ και
α κής
τω
ερ
Ηφ
η
αλ
ν
μ
ωτ
λα
ι λο
αν
ή
τ
θ
ή
ρη ρώ
32 γής τ
μα
Ο σ ο φί α
ης
Τρ πων
Φο ω
τα
χώ
ίμη τη
ς
για
υκ διά
ρα
ς
ώ
κα
ς»
γν
μ
ω
ια
απ
ι
σ
Γ
ιάν
θε
αν η το
ωρ
τά υ π α
νη
ία
σ τ ρ όν
Αγ
ον το
τη
γέ
ςμ
Σα ς
λη
ε τά
ρτ

ρ
βα
52
ση
76
ς
11

«Ν

ΦΑ
ΚΕ
ΛΟ
Σ:

ΤΙΜΗ €3

ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ

τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012

Angela Y. Davis: «Αλληλεγγύη στον λαό της Ελλάδας»

τεύχος 29

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
1
2
6
8
11
15
18
20
23
26
28
29
32
38
42
45
49
52
55
58
62
65
66
68
71
76

Της σύνταξης...
Εκτός εαυτού
Άνεμοι καταστροφής, θύελλες ελπίδας
Η κρίση αντιπροσώπευσης και η αποτύπωσή της στο ΠΑΣΟΚ
Ανοιχτά ερωτήματα για μια θεωρία της μετάβασης:
αντίσταση, ηγεμονία, εξουσία
Είναι η στρατηγική, ηλίθιε!
Έθνος, τάξη, Αριστερά στην εποχή του Μνημονίου
Ο «αιώνας του Ειρηνικού»:
για τις στρατηγικές του κεφαλαίου στην άλλη άκρη του κόσμου
Rock the (capitalist) Casbah!
Η ανατολική Μεσόγειος στη δίνη επικίνδυνων ανταγωνισμών
Φάκελος: Μετά το ευρώ τι;
H Ευρώπη στο σταυροδρόμι. Για τις καταιγιστικές αλλαγές
που δεν έχουν έρθει ακόμα
«Να ξαναθέσουμε επιτέλους το ζήτημα της σοσιαλιστικής αλλαγής
της χώρας», συνέντευξη του Κώστα Λαπαβίτσα
Τα πράγματα μπορούν να πάνε αλλιώς...
(σημειώσεις για ένα εναλλακτικό παραγωγικό πρότυπο)
Υπάρχει ζωή για την αγροτική παραγωγή μετά την ΕΕ και το ευρώ;
Κρίση και υγεία. Φαρμακευτική περίθαλψη μετά την έξοδο από το ευρώ
Οι διεθνείς σχέσεις την εποχή των τεράτων
Το «κούρεμα» της ενημέρωσης και των ανθρώπων της,
συζήτηση με τους Δημήτρη Τρίμη και Γιάννη Αγγέλη
ΕΑΑΚ: δυο δεκαετίες στην πρώτη τη γραμμή, κόντρα στη συναίνεση
και την υποταγή!
Ιταλία 1968-1977. Ο «παρατεταμένος Μάης» και
η νέα επαναστατική Αριστερά
Μετά τη Φουκουσίμα, ύστερα από ακόμα μία καταστροφή...
Το βλέμμα της ουτοπίας...
Βιβλίο
Η σκοτεινή καρδιά της Ευρώπης. Επισκόπηση στο έργο του Μίκαελ Χάνεκε
Ανακτώντας τη δημοκρατία
Η φιλοσοφία ως διάγνωση του παρόντος.
Ο Φουκώ απαντά στον Σαρτρ

Εκδίδεται από την αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία Εκτός Γραμμής
Κεντρική διάθεση από την πολιτική-πολιτιστική Λέσχη Εκτός Γραμμής:
Αθήνα, Στρατηγοπούλου 7 & Μαυρικίου, Εξάρχεια
Θεσσαλονίκη, Εγνατίας 112, 1ος όροφος
Πάτρα, Άστιγγος 37 και Μουρούζη
συνδρομές εσωτερικού (4 τεύχη): 15 ευρώ
συνδρομές εξωτερικού (4 τεύχη): 25 ευρώ

COVER ektosgrammis - teuxos29 - 05.indd 4-5

WE ARE THE

99%

Εξώφυλλο:
Λεπτομέρεια από αφίσα
των McMillian και
Furlow για το Occupy

Επικοινωνία:
e-mail: info@ektosgrammis.gr
ιστοσελίδα: www.ektosgrammis.gr (υπό κατασκευή)
και www.anasynthesi.gr
τηλέφωνα: 210 6451975 / 6944 182975
σχεδιασμός: quirkyquintus@hotmail.com
εκτύπωση: ΨΙΜΥΘΙ ΕΠΕ, Νίκος Καρακώστας, τηλ. 210 6253390

Σάββατο 29 Οκτωβρίου 2011
4th International Herbert Marcuse Society Conference:
«Critical Refusals: Herbert Mascuse and Angela Davis»,
University of Pennsylvania, Philadelphia, USA

Φεβρουάριος 2012

«Ως κάποια που έχει συμμετάσχει για μεγάλο χρονικό διάστημα
στους αγώνες για κοινωνική δικαιοσύνη, ως κάποια που ήταν η
ευεργετούμενη παγκόσμιων κινημάτων αλληλεγγύης, με πολλούς
ανθρώπους από την Ελλάδα να εμπλέκονται στην καμπάνια για την
απελευθέρωσή μου πολλές δεκαετίες πριν, όταν βλέπω τώρα τον λαό
της Ελλάδας να παλεύει τόσο παθιασμένα ενάντια στα επιβαλλόμενα
μέτρα λιτότητας, μου φαίνεται ότι βρίσκεται στην πρωτοπορία της
παγκόσμιας αλλαγής. Σε όλο τον κόσμο, από την Αίγυπτο ως το
Ουισκόνσιν, τη Λατινική Αμερική, την Ελλάδα και τη Νέα Υόρκη, οι
άνθρωποι ξεσηκώνονται και παλεύουν. Είναι μια συναρπαστική στιγμή
και θα ήθελα να εκφράσω, εκ μέρους όλων όσοι αγωνίζονται εδώ στις
ΗΠΑ, τη βαθύτερη αλληλεγγύη μου στον λαό της Ελλάδας».

Εμβληματική μορφή της αμερικανικής Αριστεράς και ιδίως του κινήματος της Black Power, η Άντζελα Υ. Ντέιβις γεννήθηκε
στο Μπέρμγιχαμ της Αλαμπάμα το 1944. Σπούδασε στη Σορβόνη και την Καλιφόρνια, όπου διατέλεσε πανεπιστημιακή
βοηθός του Χέρμπερτ Μαρκούζε. Έγινε διεθνώς γνωστή όταν το 1970, με κατασκευασμένες κατηγορίες για εμπλοκή σε
ένοπλη επίθεση, τοποθετήθηκε στη λίστα των «10 πλέον καταζητούμενων προσώπων» του FBI. Το κίνημα συμπαράστασης προς τη Ντέιβις κατά τη διάρκεια της πολύμηνης καταδίωξής της (και κατά τη δίκη της κατόπιν) αγκάλιασε όλο τον
πλανήτη, πετυχαίνοντας την αθώωσή της το 1972. Η Άντζελα Ντέιβις διεκδίκησε δύο φορές την αντιπροεδρία των ΗΠΑ
με το ψηφοδέλτιο του Κομμουνιστικού Κόμματος, του οποίου ήταν μέλος έως το 1991. Έχει γράψει σειρά βιβλίων για τα
θέματα της φυλής, του φύλου και της τάξης, ενώ διδάσκει το μάθημα «Ιστορία της συνείδησης» στο Πανεπιστήμιο της
Καλιφόρνια, στη Σάντα Κρουζ. Παραμένει ιδιαίτερα ενεργή στο χώρο των κινημάτων, με έμφαση στον αγώνα για την
κατάργηση των φυλακών και της θανατικής ποινής.

9/2/2012 1:43:31 μμ

τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012
ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ

Της σύνταξης…
Εκεί, που η κοινωνική καταστροφή βαφτίζεται ύφεση,
το νέο μνημόνιο σωτηρία, τα 400 ευρώ μισθός, οι
τραπεζίτες πρωθυπουργοί, ο πολιτικός αυταρχισμός
εθνική ομοψυχία· εκεί που οι άνθρωποι είναι απλά
νούμερα σε στατιστικές, κόβονται φάρμακα στους
συνταξιούχους ως ισοδύναμο για τη σωτηρία της οικονομίας, ακροδεξιοί λαϊκιστές απαγγέλλουν Καβάφη
on camera, άστεγοι βρίσκονται νεκροί από το κρύο σε
παγκάκια· εκεί που ένα σύστημα δείχνει να καταρρέει
οικονομικά, πολιτικά και ηθικά· εκεί που μια κοινωνία
φαίνεται να σαπίζει ολοένα και πιο γρήγορα·
εκεί, δίπλα στο φάντασμα ενός κόσμου που πεθαίνει,
προβάλλει το φάντασμα ενός κόσμου που παλεύει να
γεννηθεί…
Νοσοκομεία λειτουργούν μόνο με την αυτοθυσία των
γιατρών και των νοσηλευτών, καθηγητές και φοιτητές
κάνουν δωρεάν μαθήματα σε παιδιά για να περάσουν
στο πανεπιστήμιο, απλός κόσμος οργανώνει συσσίτια
αλληλεγγύης στο δρόμο, μια εργάτρια απ’ την Πετρούπολη πάει με το λεωφορείο στον Ασπρόπυργο για να πει
ένα «κουράγιο» στους απεργούς της Χαλυβουργίας και
να αφήσει ένα κουτί γλυκά που έφτιαξε με τα χέρια της.
Η οργή πια περισσεύει, όχι μόνο η αγανάκτηση.
Ξεσπάνε ξανά, έπειτα από χρόνια, απεργίες σε εργοστάσια. Οι εργαζόμενοι ξεπερνούν τη συνδικαλιστική
γραφειοκρατία και αναζητούν ένα άλλο είδος μαχητικού και ηθικού εργατικού αγώνα. Ο λαός ξαναγράφει
την αλφαβήτα του πεζοδρομίου, δημιουργεί νέες
μορφές αντίστασης, επαναπολιτικοποιείται, καταρρίπτει έναν έναν τους αστικούς μύθους, αναζητά νέα
προοπτική.
Ζούμε στην ίδια χώρα, δεν ζούμε στον ίδιο τόπο.

Είμαστε το νέο.

ektosgrammis - teuxos29 - 41.indd 1

9/2/2012 6:18:37 μμ

2

ΣΧΟΛΙΑ

Ωδή στην ανοιχτή
Ακρόπολη

Κοράκια…

Στα μανταλάκια της
πρωτεύουσας του κόσμου

Όλοι ξαφνιαστήκαμε όταν είδαμε
το καλυμμένο με μαντίλα πρόσωπο
του άραβα διαδηλωτή να κοσμεί το
εξώφυλλο του Time ως πρόσωπο
της χρονιάς· εικόνα, μέχρι πρότινος
απαγορευμένη από την αμερικανική πολιτική ορθότητα της μετά
διδύμων πύργων εποχής. Ακόμα
και η λεζάντα «Από την αραβική
άνοιξη στην Αθήνα, από το Occupy
Wall St. στη Μόσχα» φάνηκε ίσως
σαν προκλητική παραχώρηση
της mainstream βιομηχανίας του
Τύπου, αυτής που αποτελεί βασικό
πυλώνα του αμερικανικού πολιτικού συστήματος. Μια άλλη εκδοχή
της εικόνας του Τσε σε μπλουζάκι,
σκέφτηκαν πολλοί. Άλλωστε, το
καπιταλιστικό σύστημα, και δη οι
διαφημιστές του, μπορούν να σου
πουλήσουν ακόμα και το σχοινί με
το οποίο θα τους κρεμάσεις, λέει
μια παλιά παροιμία. Όμως, όταν
μέχρι και ο ταγός της αμερικανικής οικονομικής ορθοδοξίας, το
Economist, βάζει στο εξώφυλλό
του τον Λένιν (με αφορμή, βέβαια,
την ακραία καπιταλιστική Κίνα) και
κάνει λόγο για την «άνοδο του κρατικού καπιταλισμού», είναι φανερό
ότι περισσότερο από «εκμετάλλευση» μιας ιδεολογίας που πλέον
«ξαναπουλάει», αποκαλύπτεται ένας
φόβος για το «φάντασμα» που παλεύει να (ξανα)γεννηθεί…

ektosgrammis - teuxos29 - 41.indd 2

Είναι γνωστό ότι η εικόνα ισοδυναμεί με χίλιες λέξεις. Αν, δε, αναφερόμαστε στον σύγχρονο καπιταλισμό, η διαφήμιση είναι μάλλον η
κατεξοχήν τέχνη-δημιούργημά του.
Δεν μας κάνει λοιπόν εντύπωση το
γεγονός ότι πριν καλά καλά κλείσει η Ελευθεροτυπία, η σαμαρική
Δημοκρατία έσπευσε να κλέψει το
λογότυπό της, κοτσάροντας για
την κυριακάτικη έκδοσή της την
εν λόγω λέξη με τη χαρακτηριστική γραμματοσειρά που επί χρόνια
χρησιμοποιούσε η Ελευθεροτυπία
δίπλα στο όνομά της. Όλοι καταλαβαίνουν ότι το σαμαρικό μπλοκ δεν
χαίρεται από το κλείσιμο της μόνης
εφημερίδας του ευρύτερου «σοσιαλδημοκρατικού» χώρου που τα
έχωνε στο ΠΑΣΟΚ, όμως φαίνεται
ότι δεν έχασε και πολύ χρόνο από
το να επιχειρήσει να τραβήξει το
αναγνωστικό της κοινό με μέσα
ανήθικα για τον μέσο αναγνώστη,
ηθικά όμως για τον κόσμο της
αγοράς…

Τον Γεράσιμο Γιακουμάτο μάλλον δεν
τον γνώριζαν και πολλοί στο εξωτερικό.
Τέτοιες πολιτικές φυσιογνωμίες, δυστυχώς, συνήθως έχουν τοπικό βεληνεκές. 
Να όμως που μία δήλωσή του έκανε το
γύρο των διεθνών μίντια: να νοικιάσουμε την Ακρόπολη σε ιδιώτες, για να γλιτώσουμε από το όνειδος των απεργών
που την κλείνουν, πρότεινε ο πρώην
υπουργός, συγκινημένος από τα στίφη
των τουριστών που βρήκαν κλειστή
την πόρτα του αρχαιολογικού χώρου,
γιατί οι αρχαιοφύλακες αρνήθηκαν να
δουλεύουν απλήρωτοι το Σάββατο και
την Κυριακή.
Δεν γνωρίζουμε αν ίδρωσε το
αυτί του όταν, δύο μόλις μέρες
μετά, τρεις πίνακες έκαναν φτερά
από την Εθνική Πινακοθήκη. Εκεί
όπου η φύλαξη έχει ανατεθεί σε
ιδιωτική security -νομικό πρόσωπο,
γαρ, η Πινακοθήκη- και αποφασίζει
το διορισμένο ΔΣ για τη λειτουργία
του. Για να αποδειχτεί ότι, όταν οι
υπάλληλοι της φύλαξης δεν είναι
μόνιμοι δημόσιοι υπάλληλοι, ακόμη
και τα πιο σύγχρονα συστήματα
ασφαλείας είναι διάτρητα…
Το θέμα είναι πιο σοβαρό από
όσο φαίνεται. Σχετίζεται με την
ιδιωτικοποίηση λειτουργιών του
δημοσίου: προφανώς κανένας ιδιώτης δεν ενδιαφέρεται να αναλάβει
το υπέρογκο κόστος συντήρησης,
προβολής ή μελέτης των μνημείων
της Ακρόπολης. Όμως, την εργολαβία για τη φύλαξη, την καθαριότητα, τα εισιτήρια κ.λπ. πολλοί είναι
οι πρόθυμοι να αναλάβουν, με το
αζημίωτο από το δημόσιο κορβανά.
Οι εργαζόμενοι θα δουλεύουν για
ψίχουλα με συνθήκες γαλέρας, οι
εργολάβοι θα βάζουν πολλά στην
τσέπη, αρχαιότητες θα πουλιούνται
στους διεθνείς οίκους δημοπρασιών, κάποιοι υψηλά ιστάμενοι θα
εισπράττουν και μίζες από την επιλογή εταιρείας. Θα έχουμε ξεμπλέξει με τις «συντεχνίες του δημόσιου
τομέα», επιτέλους…

9/2/2012 6:18:38 μμ

μέσα από τον ηρωισμό που διαπερνά τον αγώνα ο οποίος εξελίσσεται στην καρδιά της ελληνικής βιομηχανίας. σε συνδυασμό με τις ομαδικές απολύσεις και την καταστρατήγηση οποιουδήποτε ίχνους εργατικής νομοθεσίας. Την ίδια στιγμή.τι σήμερα αποκαλούμε δικαίωμα. Θα μπορούσε δυνάμει. φτιαγμένος με τον προσωπικό μας κόπο και γούστο. η πολύμηνη απεργία στη Χαλυβουργία Ελλάδος αναδείχτηκε αναπόφευκτα σε κεντρική ταξική σύγκρουση. οι οποίες ανακαινίστηκαν και αναβαθμίζουν την ήδη πετυχημένη λειτουργία των προηγούμενων χρόνων. και το περιοδικό μας έχει πλέον στέγη για τις δραστηριότητές του και στη Θεσσαλονίκη! Ο χώρος είναι ζεστός και φιλόξενος. βιβλιοπαρουσιάσεις. από την οποίες κληρονομήσαμε ό. δίνει τη μάχη για την επιβίωση ενός βιομηχανικού μοντέλου με βραχυπρόθεσμη κερδοσκοπική προσέγγιση της παραγωγής και άντληση υπερκερδών από την επιδείνωση των εργασιακών σχέσεων και τη μείωση των αμοιβών που εξαιτίας της οικονομικής ύφε- Νέα Λέσχη «Εκτός Γραμμής» στη Θεσσαλονίκη! Καλωσορίσατε στο νέο μας σπίτι! Σε ένα πολύ ωραίο οίκημα μέσα στο κέντρο της πόλης διαμορφώσαμε τη νέα πολιτική-πολιτιστική Λέσχη «Εκτός Γραμμής».teuxos29 . επί της ουσίας. Είναι η αγωνία και οι πόθοι ολόκληρου του εργατικού κινήματος που καθιστούν το ζήτημα της ανατροπής δυνατότητα ανοιχτή στο μέλλον. με ιδιαίτερη επιτυχία. αντανακλά τη στρατηγική της εγχώριας αστικής τάξης που συμβαδίζει πλήρως με τα κελεύσματα της Τρόικας για εσωτερική υποτίμηση και συμπίεση του εργατικού κόστους. η αλληλεγγύη που αναπτύχθηκε γύρω από την απεργία της Χαλυβουργίας δεν ήταν μόνο το καύσιμο για τη συνέχιση της κινητοποίησης. Σας περιμένουμε λοιπόν για ένα ποτήρι ζεστό καφέ και πολλές ιδέες για να αλλάξουμε τον κόσμο! 9/2/2012 6:18:39 μμ . Από κοντά και οι λέσχες σε Αθήνα και Πάτρα. μέσα από την ενότητα. ανάγκη για χώρους κοινωνικής συνεύρεσης. να είναι το πρόπλασμα ενός νέου συνδικαλισμού που ξεπηδά στις στάχτες του συμβιβασμένου μοντέλου. Στις πύλες της Χαλυβουργίας το διακύβευμα είναι κάτι πολύ παραπάνω από τα μισθολογικά αιτήματα των απεργών: είναι η απάντηση από την πλευρά του οδοφράγματος. Παράλληλα. Ταυτόχρονα. Από την άλλη. μια γέφυρα για να ψηλαφίσουμε την ανάδειξη νέων αξιών και ενός διαφορετικού προτύπου κοινωνικής οργάνωσης και συλλογικής λειτουργίας. την αυθεντικότητα και τη λαϊκότητα των εργαζομένων αναβιώνει η ηθική και η ιερότητα που είχαν οι μεγάλες ταξικές συγκρούσεις του παρελθόντος. ο ανυποχώρητος και αποφασιστικός αγώνας των χαλυβουργών λειτουργεί ως πυροδότης ενός νέου κύκλου εργατικών κινητοποιήσεων στον ιδιωτικό τομέα. με τη ραγδαία αναίρεση θεμελιωδών δικαιωμάτων και κεκτημένων. παρά τις αντιφάσεις και τις αγκυλώσεις που δεν προέκυψαν από το ίδιο το σωματείο αλλά από την υψηλή εποπτεία του ΠΑΜΕ. η επιβεβαίωση του παλιού και πάντα επίκαιρου εργατικού συνθήματος ότι «χωρίς εμάς γρανάζι δε γυρνά». ιστορία. την ολοένα και μεγαλύτερη. Μάλιστα. Αποτελεί. Ο σχεδιασμός της εργοδοσίας για ολοκληρωτική ελαστικοποίηση των εργασιακών σχέσεων με την προσπάθεια επιβολής πενταώρου και μειωμένων αποδοχών κατά 40%.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 3 Χαλυβουργία Ελλάδος: πάγωσε η τσιμινιέρα Στην πιο μαύρη στροφή της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. συζήτησης και διασκέδασης έξω από τα εμπορευματικά πρότυπα. συζητήσεις για θέματα επίκαιρα και μη.indd 3 σης και της πτώσης στην εσωτερική ζήτηση αποκτά πλέον κυρίως εξαγωγικό προσανατολισμό. σε μια συγκυρία που το εργατικό κίνημα παρά τις συγκρούσεις που έχει δώσει βρίσκεται σε τροχιά υποχώρησης και μετράει ήττες. στους καιρούς που ζούμε. ταυτόχρονα. Είναι μάθημα αξιοπρέπειας και. με την κοινωνία να βιώνει τα πολλαπλά σοκ της βίαιης αναπροσαρμογής στα διατάγματα του ακραίου νεοφιλελευθερισμού.41. Μια πλατιά αυτομορφωτική προσπάθεια που συνδυάζεται με ektosgrammis . τις πρώτες εκδηλώσεις του: πολιτισμός. θεωρία. έχει ήδη φιλοξενήσει. Ίσως ένα ανοιχτό παράθυρο ελπίδας στον δύσκολο χειμώνα του ΔΝΤ. έναν οδικό χάρτη για τους αγώνες της νέας περιόδου κόντρα στη συνδικαλιστική γραφειοκρατία και τη συμβιβαστική γραμμή που ακολουθεί. σαν να υψώνει λευκή σημαία με πεισματική άρνηση να πολεμήσει. όταν η πόλωση διαπερνά οριζόντια όλες τις πτυχές της κοινωνικής ζωής. αλλά και ο δείκτης αφύπνισης πλατιών κοινωνικών στρωμάτων. με το πιστόλι να έχει μετακινηθεί από το τραπέζι στα κεφάλια μισθωτών και συνταξιούχων.

4 ΣΧΟΛΙΑ Όταν η αριστερά κλωσάει το αυγό του φιδιού «ΠΑΣΟΚ 2012» Ξενοφώντος Ελληνικά – οι Αθηναίοι υποδέχονται τα νέα της συντριβής από τους Σπαρτιάτες στους Αιγός ποταμούς το 405 π. όμως. τον καπιταλισμό σε διεθνές επίπεδο τον καθοδηγούν think tanks. τα στελέχη του πηδάνε πανικόβλητα να σωθούν. ο οποίος στο βάθος ενός «μακρόπνοου» σχεδιασμού έχει βαλθεί να διαλύσει κάθε υπηρεσία πρόνοιας και υγείας που υπάρχει στη χώρα. Προς επίρρωση.) αλλά και προς τους γιατρούς που εργάζονται εκεί. άλλοι ανταλλάσσουν απειλές. πείσεσθαι νομίζοντες οία εποίησαν Μηλίους […] και Ιστιαίεας και Σκιωναίους και Τορωναίους και Αιγινήτας και άλλους πολλούς των Ελλήνων». έσκασε…». επιτελεία με ευρύτατη γνώση και πληροφόρηση. ο «καταλληλότερος» έτσι κάπως κέρδισε και την εσωκομματική μάχη τη δεκαετία του ’90. Αυτό.indd 4 Αυτό που συνέβη στο νοσοκομείο της Νίκαιας τον περασμένο Σεπτέμβρη με τη μετεγκατάσταση του παραρτήματος του ΟΚΑΝΑ είναι πραγματικός εφιάλτης για κάθε κοινωνία. ektosgrammis . Το μόνο που έχει μείνει κοινό είναι το «πείσεσθαι νομίζοντες»… Και επειδή το πολιτικό σύστημα δεν αγαπά το κενό. Άλλωστε. Διότι για να κερδίσει κάποιος κάτι που επιθυμεί πρέπει να έχει τη δύναμη και να παραιτηθεί από αυτό… Βουλωμένο γράμμα διαβάζεις… Όπως λέει και η κοινή λογική. οι διεργασίες για μια νέα πολιτική πρόταση γύρω από το χώρο αυτό έχουν ήδη ξεκινήσει. ταυτόχρονα έχει το σθένος να συγκαλέσει συνέλευση την επόμενη μέρα. τα πιο έξυπνα και ικανά στελέχη. Προηγήθηκε το ρουσφετολογικό κλείσιμουπόσχεση του ΟΚΑΝΑ Πειραιά από τον φιλόδοξο και αδίστακτο υπουργό υγείας Λοβέρδο. ο έτερος τω ετέρω παραγγέλων. Το ΠΑΣΟΚ του 2012. όπως πολύ εύστοχα σημείωνε στην ανακοίνωσή του το σωματείο του ΟΚΑΝΑ: «το αυγό του φιδιού όμως. αξιοποιώντας αποκλειστικά και μόνο τα χειρότερα και πιο σκοτεινά «αγωνιστικά» ένστικτα εξοργισμένων γονέων… Η πυροσβεστική εντέλει παρέμβαση της πενταμελούς της ΕΙΝΑΠ δυστυχώς δεν μπορεί να αναιρέσει αυτό που συνέβη… 9/2/2012 6:18:39 μμ . αλλά πολύ μάλλον αυτοί εαυτούς. Η πρόσφατη ομιλία Σημίτη στο συνέδριο των Πρασίνων της Γερμανίας το επιβεβαιώνει. ελέγετο η συμφορά και οιμωγή εκ Πειραιώς δια των μακρών τειχών εις άστυν διήκεν. που ακολούθησε στη Νίκαια ήταν εξοργιστικό και προσβλητικό για οποιονδήποτε σκέφτεται στοιχειωδώς προοδευτικά: πολίτες απέκλεισαν τους ασθενείς στην είσοδο του νοσοκομείου εμποδίζοντάς τους να πάρουν τη θεραπεία τους. θα επιβιώσει μόνο όποιος αντέχει να κάνει και θυσίες. σε βαρυσήμαντο κείμενο συμπερασμάτων για την κρίση: «Σύμφωνα με τη Fitch. φυσικά. αυτό που γεννιέται από την κρίση και εκκολάπτεται από τους αμετανόητους πολιτικούς υπαλλήλους των χειραγωγών αυτής της κοινωνίας. Όμως.Χ. άλλοι λουφάζουν προκειμένου να ασφαλιστούν από το μαινόμενο πλήθος. πατώντας το ένα πάνω στο άλλο. όπως συνεχίζει να εξιστορεί ο Ξενοφών. Την άλλη φορά να μην ξεχάσουμε (θαμπωμένοι όπως είμαστε από το βάθος) να τους ρωτήσουμε και τι χρώμα είναι ο ουρανός. ενώ όλη τη νύχτα οι πολίτες ενισχύουν τις οχυρωματικές εργασίες των τειχών της πολιορκούμενης πόλης. Κι ο αποκλεισμός συνοδευόταν από μια σειρά κοσμητικά επίθετα και προπηλακισμούς τόσο προς τους έντρομους ασθενείς (που σημειωτέον είναι μαχητές της ζωής. αναλογιζόμενη ότι θα πάθει όσα ακριβώς η ίδια έκανε σε άλλους μέσα στην αλαζονεία της παντοδυναμίας της. η κρίση της ευρωζώνης θα επιλυθεί εάν και εφόσον υπάρξει ευρεία οικονομική ανάκαμψη». ιδού παράδειγμα βαθιάς σκέψης από τη Fitch. δεν θα αφορούν τους αρουραίους: γιατί άλλη μια φορά αποδεικνύεται ότι ακόμα και στο επίπεδο της αστικής πολιτικής. Όλοι δα κατάλαβαν το υπονοούμενο όταν οι «στενά» σημιτικοί βουλευτές παραιτήθηκαν προ μηνών.teuxos29 . Ώστε εκείνης της νυκτός ουδείς εκοιμήθη. Κι ασφαλώς. όμως. Αυτό όμως που δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό είναι κομμάτια της Αριστεράς (ρεφορμιστικής και μη) να εκκινούν μια κινητοποίηση χωρίς να έρθουν σε στοιχειώδη συνεννόηση με άλλα κομμάτια εργαζομένων και φορείς. της Παράλου αφικομένης νυκτός. Αλλά.. άλλοι παζαρεύουν ανοιχτά με τους χθεσινούς τους αντιπάλους. Σαν τους αρουραίους σε καράβι που βυθίζεται. ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσης. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο είναι δύσκολο να τον αντιμετωπίσει κανείς. ου μόνο τους απολωλότας πενθούντες. Μάλιστα. δεν είναι η δημοκρατική πόλη της αρχαιότητας.. Η δημοκρατική πόλη της κλασσικής αρχαιότητας στην είδηση της καταστροφής αντιδρά με θρήνο και πανικό.41. Άλλοι σπεύδουν να δηλώσουν ότι δεν διάβασαν το Μνημόνιο.: «Εν δε ταις Αθήναις.

αν το σκεφτεί κανείς. μετατρέπεται όλο και πιο γρήγορα σε πεδίο λυσσασμένου ανταγωνισμού πολυεθνικών εταιρειών και κρατικών υπηρεσιών (μυστικών ή φανερών). Το Βήμα διοργανώνει παζάρι βιβλίων για να δώσει τα έσοδα σε ιδρύματα που παρέχουν βοήθεια σε αστέγους. όπως καθημερινά ο απλός κόσμος δίνει βοήθεια στον διπλανό του και ας μην του περισσεύει… 9/2/2012 6:18:39 μμ . Όπως στη Χαλυβουργία. δύο νομοσχέδια προτάθηκαν στα αμερικανικά νομοθετικά σώματα με τις κωδικές ονομασίες του τίτλου (δεν είχαν φαίνεται ρωτήσει πρώτα τον πρεσβευτή τους στην Αθήνα. Φαίνεται ότι οι συγκρίσεις της τωρινής κοινωνικής κατάστασης με τον χειρότερο χειμώνα στη νεότερη ιστορία της χώρας. το Facebook. κ. έτσι και με αυτά. τον κίνδυνο. οι θάνατοι ανθρώπων στα παγκάκια της Αθήνας και των Χανίων δεν μας επιτρέπουν να ξεγελιόμαστε: αυτή η αλληλεγγύη είναι μια τεράστια προσπάθεια συγκάλυψης του εγκλήματος που συντελείται σε βάρος των εργαζομένων. Όμως. αλλά και να οργανώσουμε την αλληλεγγύη του κινήματος.. και συγκράτησης των αντιδράσεων. Το ίντερνετ ενηλικιώθηκε. κλεισίματος σάιτ όπου γης και «αντιτρομοκρατικός» τύπος δράσεων. ρυπαίνουν ασύστολα τα ποτάμια και το έδαφος με επικίνδυνα απόβλητα και μετά χρηματοδοτούν καμπάνιες για την προστασία του περιβάλλοντος. προσπαθώντας να σώσουν τόσο τη φήμη τους όσο και να δείξουν ότι η απάντηση στο πρόβλημα είναι η οικονομία του ρεύματος από τα νοικοκυριά και τους ιδιώτες. το πιο ιταμό από όλα τα εγκλήματα του γαλαξία και του σύμπαντος ολόκληρου.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 5 Ίντερνετ: PIPA ή SOPA (ή και τα δύο). Πρόσφατα. Ο ΣΚΑΪ εκθειάζει το φιλανθρωπικό έργο της εκκλησίας απέναντι στην ανθρωπιστική κρίση που κάνει βίαια την εμφάνισή της. όχι απλώς πρέπει να αντιδράσουμε στην πολιτική που προκαλεί αυτή την κατάσταση. κάπως λιγότερο το «καλό παιδί» και μέγα καρφί του ίντερνετ. κλείνοντας τα σάιτ (Wikipedia) ή ποστάροντας σχετικά μηνύματα κ. Το σύστημα φαίνεται να αναγνωρίζει πρώτο από όλους περιττώματά του. ektosgrammis . το Google... τα ναρκωτικά… Μοιάζουν όλα αυτά με την πολιτική περιβάλλοντος των μεγαλύτερων βιομηχανικών επιχειρήσεων στον πλανήτη: πρώτα συνεισφέρουν το μεγαλύτερο μερίδιο μόλυνσης στην ατμόσφαιρα. τα νομοσχέδια δίνουν στην υπερδύναμη δικαιώματα παγκόσμιας λογοκρισίας (χωρίς να τίθεται καν ζήτημα πειρατείας). Ο Σταύρος Θεοδωράκης παίρνει συνεντεύξεις από ανθρώπους που κοιμούνται στο δρόμο. αλλά την ουσία την περικλείει το σχόλιο των New York Times για τις αντιδράσεις κατά των νομοσχεδίων: «Είναι η πολιτική ενηλικίωση της τεχνο-βιομηχανίας». τον φόβο. μαζί με το κρύο. Πράγματι. την.teuxos29 . Στηριγμένο για τις υποδομές του σε κρατικές χρηματοδοτήσεις και –ως επί το πλείστον– σε λογισμικά ανοιχτού κώδικα. Κατά όμως –είναι κι αυτό μία από τις αντιφάσεις του καπιτα- λισμού– οι πολυεθνικές διαχείρισης και αποθήκευσης περιεχομένου. Και όπως με τα πάντα. εκπρόσωπος της οποίας είναι ο μέχρι πρότινος διευθυντής τους.41. στο τέλος θα επιχειρήσει να μας τα πουλήσει. ήρθε η ώρα να κανονικοποιηθεί και να εμπορευματοποιηθεί εντελώς. Επομένως. Με πρόσχημα το απεχθέστερο. όμως. όπως στα δωρεάν μαθήματα σε σχολεία και γειτονιές. Όσο περνάει ο καιρός.. το τζάμπα κατέβασμα λογισμικού. που τα απέσυραν αμέσως για «διαβούλευση». Καψής. ο πολύς κ.1. Η αλληλεγγύη του συστήματος Χωρίς λόγια… Ειδική έκδοση με συνταγές από την Κατοχή και το χειμώνα του ’41 έδωσαν Τα Νέα μέσα στον Γενάρη. Κι εμείς. το φρικιαστικότερο. είναι ευκολότερες (και μάλλον προτιμότερες στο πλαίσιο μιας νεοφολκλόρ κουλτούρας) από το να σταματήσουν να νομιμοποιούν και να υποστηρίζουν τη μαύρη κυβέρνηση..). Δεν είναι βέβαιο ότι τα νομοσχέδια θα περάσουν.. χάνοντας τα ελεύθερα χαρακτηριστικά του.indd 5 Ο Παπαδήμος με τον Καμίνη επισκέπτονται ανήμερα πρωτοχρονιάς το συσσίτιο του Δήμου Αθηναίων για τους αστέγους. όταν οι άνθρωποι πέθαιναν στο δρόμο από την πείνα και το κρύο.. τραγουδιών και ταινιών). που συμμετείχαν σε τεράστια διαμαρτυρία στις 18. Πρόκειται για μεγάλο και περίπλοκο ζήτημα που χρειάζεται χώρο για την ανάλυσή του.λπ. διατηρεί ακόμα ένα χαρακτήρα ελεύθερου και χαοτικού μέσου επικοινωνίας και ενημέρωσης. Η τεράστια εταιρική αντίδραση προκάλεσε δεύτερες σκέψεις στους εισηγητές. Υπέρ τους είναι δισκογραφικές και κινηματογραφικές πολυεθνικές που «παράγουν περιεχόμενο». «πειρατεία» προϊόντων πνευματικής ιδιοκτησίας (δηλ.λπ.

που αποδεικνύει ότι το ευρώ ως χρηματοοικονομικό «ατσάλινο κλουβί» του εκσυγχρονισμού είναι σκάφος φτιαγμένο μόνο για ήρεμες θάλασσες.indd 6 Πρόθυμοι συνεργάτες οι εκπρόσωποι της ελληνικής αστικής τάξης –ή τουλάχιστον των κυρίαρχων μερίδων της– που σπεύδουν να εξασφαλίσουν την πλήρη διάλυση των συλλογικών δικαιωμάτων. ακόμη και εάν διατηρηθούν στα χαρτιά τα δώρα και η κατάργηση των συλλογικών συμβάσεων σημαίνουν πλήρη βαρβαρότητα στην αγορά εργασίας και εμπέδωση συνθήκης υπερεκμετάλλευσης. αλλά το κράτος θα εξακολουθήσει να παραχωρεί τη διοίκηση στους ιδιώτες. αδυνατεί να σκεφτεί με όρους άλλους από τη συμμόρφωση. Από την άλλη. αρχαιολογικού περιορισμού. κυνικά πολιτικά ρομπότ όπως η Διαμαντοπούλου που 9/2/2012 6:18:41 μμ . αντιμέτωποι με την πιο μεγάλη κρίση της ευρωζώνης. η συνάντηση διεθνών πιέσεων και ντόπιων επιδιώξεων. Οι τράπεζες θα λάβουν τεράστια ποσά. ύστερα και από την ουσιαστική συνθηκολόγηση Σαμαρά με την κυβέρνηση Παπαδήμου και τη συνυπογραφή της δανειακής σύμβασης.teuxos29 . Οι υπάλληλοι των δανειστών υποστηρίζουν ότι έτσι αποφεύγεται η χρεοκοπία και κατοχυρώνουμε την παραμονή στο ευρώ. αλλά μια βαθιά κρίση ηγεμονίας. άρσης κάθε περιβαλλοντικού. υλοποιείται καθημερινά μια στρατηγική μετάλλαξη. τις εσωτερικές αντιφάσεις ως συστημική βία προς περιφερειακούς σχηματισμούς όπως η Ελλάδα. εκεί όπου δουλεύουν οι κοινές επιτροπές και ομάδες δράσης των εκπροσώπων της Τρόικας και των ανώτερων στελεχών του κρατικού μηχανισμού και ξαναγράφεται με fast track η νομοθεσία. ΝΔ και ΛΑΟΣ έβαλε την υπογραφή της στη νέα δανειακή σύμβαση. τη μετατροπή της Ελλάδας σε μια τεράστια Ειδική Οικονομική Ζώνη επενδυτικής ασυδοσίας. τρομαγμένη και συνένοχη αυτή τη διεργασία. να διογκώνουν όχι απλώς τη δυσαρέσκεια ή την οργή.41. Από τη μία. Οι ηγετικοί κύκλοι της ΕΕ και ιδίως η Γερμανία. υπάρχουν και οι εκπρόσωποι του αναδυόμενου «κόμματος της λογικής».6 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ Άνεμοι καταστροφής. Αποσιωπούν ότι απλώς ζούμε τη διαχείριση μιας αναπόφευκτης χρεοκοπίας. αδυνατούν να κάνουν οτιδήποτε άλλο από το να εξάγουν. με αφορμή την παταγώδη κατάρρευση και αποδιάρθρωση του ΠΑΣΟΚ. Στους πάνω ορόφους των υπουργείων. Οι περικοπές δαπανών στο δημόσιο θα καταστήσουν αδύνατη τη λειτουργία κρίσιμων υποδομών. θύελλες ελπίδας… του Παναγιώτη Σωτήρη Η Αριστερά πρέπει να πρωτοστατήσει στον λαϊκό ξεσηκωμό και να διεκδικήσει όχι την καταγραφή αλλά την ηγεμονία και τη διαμόρφωση ενός νέου ιστορικού μπλοκ Με περισσό κυνισμό η συγκυβέρνηση ΠΑΣΟΚ. ektosgrammis . η απόπειρα βίαιης αλλαγής καθεστώτος στην ελληνική κοινωνία. Το νέο κύμα μείωσης των δημοσίων υπαλλήλων δεν θα γίνει με συνταξιοδοτήσεις ή εφεδρείες αλλά με απολύσεις. εργοδοτικής αυθαιρεσίας. βλέπει την κοινωνική καταστροφή και την ακύρωση οποιασδήποτε άλλης μορφής νομιμοποίησης πέραν της αποκαλυπτικής καταστροφολογίας να σαρώνουν την εκλογική βάση. χωροταξικού. την αποπτώχευση της εργασίας. συναινώντας σε μια χωρίς προηγούμενο κοινωνική καταστροφή. Βεβαίως. οδηγώντας σε μαζικό κύμα νεόπτωχων. και εθισμένοι σε μια αρχιτεκτονική λιτότητας και εσωτερικών ανισοτήτων που τροφοδότησε τη «γερμανική εξαίρεση» των τελευταίων ετών. εκμεταλλευόμενοι και τη μακρόχρονη πείρα του ΔΝΤ στις «θεραπείες-σοκ». να αναιρούν συμμαχίες και εκπροσωπήσεις. Η πολιτική τάξη παρακολουθεί αμήχανη. την εκποίηση της δημόσιας περιουσίας. Η τεράστια μείωση των κατώτατων μισθών και των συντάξεων. με τρόπο νέοαποικιοκρατικό.

η εκπαίδευση. εάν πει ότι. η υγεία. επιτρέποντας να σπεκουλάρουν πάνω στην αγωνία για μια νέα λαϊκή αυτοπεποίθηση οι γυρολόγοι του «πατριωτικού χώρου» Και όμως. Όμως. οι συγκοινωνίες σε ρήξη με τη λογική του κέρδους. ΝΔ-ΛΑΟΣ. η ρήξη με την ΕΕ. τη συλλογική επεξεργασία για το πώς θα οργανωθεί η παραγωγή.indd 7 7 αιχμές όπως είναι η διαγραφή του χρέους. τη βάση του ΠΑΣΟΚ. το ίδιο το κίνημα. Εάν σήμερα η Αριστερά δεν κάνει απλώς σύνθημα την απόγνωση και την οργή. όχι ως απλή κοινή δράση στους αγώνες. επαναπαύεται στις δημοσκοπικές της δάφνες. Η επίσημη Αριστερά. Αυτό οδήγησε στις πρωτόγνωρες εμπειρίες αγώνα. τροφοδοτείται μια πλατιά κοινωνική δυναμική. να πιστέψει ξανά στις συλλογικές της δυνάμεις. Να βρούμε νέους τρόπους συνάντησης και συζήτησης όσων επιμένουν στην ανανέωση της κομμουνιστικής προοπτικής. η επίσημη Αριστερά είτε επενδύει στην εκπροσώπηση της υπαρκτής φαντασίωσης τμημάτων του λαού για ένα καλό ΠΑΣΟΚ είτε παραπέμπει τα πάντα στο αόριστο επέκεινα της λαϊκής εξουσίας πλασάροντας τη στρατηγική αυταρέσκεια για πολιτικό αντικαταθλιπτικό. εάν ξαναδεί το ερώτημα της εξουσίας.teuxos29 . εάν διαμορφωθεί ένα πρωτότυπο Αριστερό μέτωπο. από την Αριστερά. και η αντικαπιταλιστική Αριστερά πρέπει να παίξει καταλυτικό ρόλο. σε αυτές τις εκλογές άλλο είναι το στοίχημα για τις κυρίαρχες δυνάμεις: να σπρώξουν ένα στοιχειωδώς μεγάλο κομμάτι του εκλογικού σώματος προς τη λογική του «μικρότερου κακού». Αυτό απέτρεψε το να γενικευτούν φαινόμενα κοινωνικού κανιβαλισμού.τι δεν μπόρεσε να πει ούτε μια φορά η κυβέρνηση Παπανδρέου ή Παπαδήμου: «έχω τη λαϊκή εντολή να προχωρήσω σε οδυνηρά πλην αναγκαία μέτρα…». Οι ευθύνες της Αριστεράς είναι τεράστιες και ιστορικές.41. έτσι ώστε η όποια μετεκλογική κυβερνητική λύση (κυβέρνηση ΝΔ. Στο μεταίχμιο ανάμεσα σε προηγούμενες προσδοκίες και τη σημερινή βίαιη αναίρεση. η ανεξάρτητη μεταβλητή παραμένει ο λαϊκός παράγοντας. οι εθνικοποιήσεις. προς την αποξένωση μεγάλου μέρους της κοινωνίας από την πολιτική σκηνή και προς την παρατεταμένη πολιτική αστάθεια. η αναδιανομή εισοδήματος. νέα συγκυβέρνηση) να υποστηρίζει ό. εάν συναντηθεί με τις μορφές αυτοοργάνωσης. αυθεντικά λαϊκό αλλά και βαθιά ριζοσπαστικό. αλλά και ο αργός και βασανιστικός χρόνος της ήττας. δύσκολα θα ανακόψουν την πορεία. ναι. αλλά ως συνολική ανασυγκρότηση των συλλογικών μορφών που θα κάνουν τον λαό πολιτικό υποκείμενο στην πάλη για την ανατροπή. αλληλεγγύης και διεκδίκησης που αναδύονται. της γνώσης και του πολιτισμού. Τα τελευταία δύο χρόνια η ελληνική κοινωνία βρέθηκε αντιμέτωπη με μια κατακλυσμιαία αλλαγή. ικανού να βάλει στο τιμόνι του τόπου τις δυνάμεις της εργασίας. τα ρεύματα. μπορεί αυτή η κοινωνία να παράγει και να επιβιώνει σε ρήξη με τον υπαρκτό νεοφιλελευθερισμό. Να στηρίξουμε με όλες μας τις δυνάμεις τον λαϊκό ξεσηκωμό. τους αγωνιστές.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ ανερυθρίαστα ανάγουν τη «συνεργασία» με την Τρόικα σε υπέρτατη εθνική στρατηγική. Να κάνουμε πράξη το αγωνιστικό μέτωπο ρήξης και ανατροπής. η έξοδος από το ευρώ. με όλες τις τάσεις. 9/2/2012 6:18:42 μμ . Να επιμείνουμε στη συνάντηση. άνιση και αντιφατική. Όμως. υπάρχει άλλος δρόμος για την ελληνική κοινωνία. π. και ευρύτερα κοινωνικά κομμάτια βρίσκονται αντιμέτωπα με την απαξίωση και την καταστροφή.χ. αλλά και πρωτότυπα εξεγερσιακή. υπάρχει άλλος δρόμος για την Αριστερά. το ΚΚΕ και ο ΣΥΡΙΖΑ. στα οποία απέβλεπαν τα έντεχνα καλλιεργημένα ρατσιστικά αντανακλαστικά μιας προηγούμενης περιόδου. Υπάρχει ο επιταχυνόμενος χρόνος της εξέγερσης. Πρέπει να βοηθήσει την κοινωνία να ξαναβρεί την αξιοπρέπεια και την υπερηφάνεια της. χωρίς μεμψιμοιρίες και υπεροψίες. Μόνο που οι δυναμικές αυτές είναι διακυβευόμενες και τα «παράθυρα πολιτικής ευκαιρίας» δεν θα υπάρχουν επ’ άπειρον. συλλογικότητας κι αλληλεγγύης που ζήσαμε το προηγούμενο διάστημα. Συμμαχίες και εκπροσωπήσεις που οικοδομήθηκαν τις τελευταίες δεκαετίες αναιρούνται. τότε οι συσχετισμοί μπορούν να ανατραπούν και να μιλάμε για πέρασμα από την κοινωνική καταστροφή στον κοινωνικό μετασχηματισμό. που μπορούν να αποτελέσουν τη μαγιά ενός αριστερού μετώπου που θα διεκδικήσει όχι την καταγραφή αλλά την ηγεμονία και τη διαμόρφωση ενός νέου ιστορικού μπλοκ. τη ΝΔ. Όμως. Να ανοίξουμε την κουβέντα για το πρόγραμμα. εάν κάνει άμεσο πρόγραμμα σωτηρίας ektosgrammis . Παραβλέπει ότι ακόμη και εάν έχει καλή εκλογική καταγραφή.

λόγω της θέσης που καταλαμβάνουν στον καταμερισμό εργα- ektosgrammis . Έτσι.8 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ Η κρίση αντιπροσώπευσης και η αποτύπωσή της στο ΠΑΣΟΚ του Σπύρου Σακελλαρόπουλου Η αποδέσμευση των λαϊκών κατηγοριών από την ηγεμονία του ΠΑΣΟΚ ανοίγει νέες δυνατότητες σε επίπεδο κοινωνικών συμμαχιών Η αναφορά στο ότι η χώρα μας διέρχεται μια πρωτοφανή κρίση είναι περίπου περιττή αφού αυτό μπορεί ο καθένας να το διαπιστώσει στην καθημερινότητά του. Μια σημαντική επίπτωση της οικονομικής κρίσης είναι η κρίση πολιτικής αντιπροσώπευσης που διαπερνά τα δύο μεγάλα κόμματα. Το ΠΑΣΟΚ και η κρίση εκπροσώπησης Το ΠΑΣΟΚ φαίνεται να υφίσταται όλα τα πλήγματα που προξένησε η υιοθέτηση των μέτρων κοινωνικής λαίλαπας την τελευταία διετία. Το συγκεκριμένο άρθρο θα επικεντρωθεί κυρίως στην κρίση αντιπροσώπευσης που δονεί το ΠΑΣΟΚ για δύο λόγους: από τη μία γιατί αυτή η ελληνική εκδοχή σοσιαλδημοκρατίας είναι που άρθρωσε την κυρίαρχη αστική στρατηγική στο μεγαλύτερο μέρος της μεταπολιτευτικής περιόδου και.indd 8 σίας.teuxos29 . και κυρίως το χώρο του ΠΑΣΟΚ. Από εκεί και πέρα θα δείξουμε πώς η κρίση αυτού του κομματικού σχηματισμού μπορεί να συντελέσει στη δημιουργία ευρύτερων πολιτικών ανακατατάξεων.41. Μεσοπρόθεσμο. δυνάμει στοιχεία μιας λαϊκής αντικαπιταλιστικής κοινωνικής συμμαχίας. Η κοινωνική καταστροφή που προκλήθηκε οδήγησε σε σημαντικές ανατροπές στις προηγούμενες κοινωνικές συμμαχίες. διότι τα κοινωνικά τμήματα που διαρρηγνύουν τις σχέσεις εκπροσώπησης με το ΠΑΣΟΚ αποτελούν. από την άλλη. «κούρεμα»). όχι μόνο τα στρώματα που στήριξαν την περιβόητη ΕΛΕ (Εθνική Λαϊκή Ενότητα) της δεκαετίας του ’80. αλλά και εκείνα που τάχθηκαν υπέρ του εκσυγχρονιστικού εγχειρή- 9/2/2012 6:18:43 μμ . Με τον όρο «κρίση πολιτικής εκπροσώπησης» εννοούμε την αποστοίχιση κοινωνικών κατηγοριών από πολιτικούς φορείς που μέχρι τότε τα αντιπροσώπευαν. πράγμα αναμενόμενο αφού ήταν το κόμμα που διαχειρίστηκε τους βασικούς κόμβους αυτής της πολιτικής (Μνημόνιο.

Διαφορετικά ειπωμένο. αν και στη συγκεκριμένη κατηγορία περιλαμβάνονται από τμήματα του μονοπωλιακού κεφαλαίου μέχρι μικρομαγαζάτορες. στους ανέργους. Παπανδρέου έρχεται δέκατος και τελευταίος με μόλις 13%. στις νοικοκυρές. Οι μετατοπίσεις των κοινωνικών στηριγμάτων του ΠΑΣΟΚ είναι που φέρουν την εκτίμηση εκλογικής επιρροής σε ποσοστά κάτω του 20%. από ένα σαφές λαϊκό πρόσημο: υπεραντιπροσώπευση σε μισθωτούς του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα. ελεύθεροι επαγγελματίες και αγρότες. από 77% στις εκλογές του 2009 υπολογίζεται λίγο λιγότερο από 50% τον Δεκέμβριο του 2011. Η σημασία της κρίσης εκπροσώπησης του ΠΑΣΟΚ για το λαϊκό κίνημα Ο λόγος που επιμένουμε στην ανάδειξη της κρίσης του ΠΑΣΟΚ είναι γιατί το βάθος και το μέγεθός της είναι πιθανό να δημιουργήσει σημαντικές επιπτώσεις στο σύνολο του πολιτικού συστήματος. σύμφωνα με τις δημοσκοπικές εκτιμήσεις. Κουβέλης 48%. χρήσιμη: αυτές οι εξελίξεις λαμβάνουν χώρα μέσα σε μια γενικότερη κρίση του πολιτικού συστήματος.teuxos29 . άνεργοι. αυτοαπασχολούμενοι. Σε σύγκριση με το άλλο μεγάλο αστικό κόμμα. Συγκεκριμένα. συνταξιούχοι. το ΠΑΣΟΚ χαρακτηριζόταν πάντοτε. παρά τις όποιες ektosgrammis . το σκηνικό τον Δεκέμβριο του 2011 αλλάζει ριζικά. συμπεράσματα για τη δημοτικότητα του ΠΑΣΟΚ καταλήγουμε αν λάβουμε υπόψη μας τις θετικές απαντήσεις για τους αρχηγούς των πολιτικών κομμάτων. λάβουμε υπόψη μας την αντίστοιχη έρευνα της Public Issue. νοικοκυρές. Αυτή η καταβύθιση αποτυπώνεται και στην πρόθεση ψήφου: το ΠΑΣΟΚ κερδίζει τις εκλογές του Οκτωβρίου του 2009 με 44%. αν δεχτούμε ότι κρίσιμοι κόμβοι για την απελευθέρωση του λαού από τον σημερινό ζόφο είναι η συγκρότηση αριστερού μετώπου και η εκπόνηση μεταβατικού προγράμματος σε σοσιαλιστική κατεύθυνση. Η σειρά των υπολοίπων είναι: Δημαράς 51%. έχει και η ραγδαία πτώση στους αυτοαπασχολούμενους/επιχειρηματίες από 50% σε 11%. στους συνταξιούχους. τη ΝΔ. Για να επανέλθουμε στο ΠΑΣΟΚ.5%!).5 μονάδες (26%) και η συνέχιση της πολιτικής της κοινωνικής εξαθλίωσης το οδηγεί τον Δεκέμβρη του 2011 στο πρωτοφανές 18% (αν. τότε είναι εντελώς απαραίτητη η δημιουργία μιας κοινωνικής συμμαχίας που να εκπροσωπείται από το αριστερό 9/2/2012 6:18:43 μμ . σύμφωνα με τις έρευνες της VPRC. Το άθροισμα του δικομματισμού. στους συνταξιούχους και στις νοικοκυρές. μόνο το 4. τον Ιούνιο του 2011 άλλες 8. κυριότερη των οποίων είναι η κρίση του εκπροσώπησης του ΠΑΣΟΚ. με διάφορες εκφάνσεις. Είναι εντελώς απαραίτητη η δημιουργία μιας κοινωνικής συμμαχίας που να εκπροσωπείται από το αριστερό μέτωπο και να θεωρεί ότι θα αλλάξει η ζωή της μέσα από το μεταβατικό πρόγραμμα το ΠΑΣΟΚ πέφτει από το 42%-44% (ανάλογα με το αν εργάζονταν στον δημόσιο ή στον ιδιωτικό τομέα) του 2009 στο 11% το 2011. Κι αυτό γιατί η αποδέσμευση των λαϊκών κατηγοριών από την ηγεμονία του ΠΑΣΟΚ ανοίγει νέες δυνατότητες σε επίπεδο κοινωνικών συμμαχιών. υποαντιπροσώπευση. σύμφωνα με έρευνα της VPRC (Δεκέμβριος του 2011). Αυτό φαίνεται και από τη σύγκριση των σχετικών στοιχείων από έρευνες της Public Issue. από το 45% στο 16%. Η μεγάλης έκτασης οικονομική και κοινωνική υποβάθμιση αντικαθιστά την προοπτική της κοινωνικής κινητικότητας.5%). το πιο ενδιαφέρον είναι η διάρρηξη των κοινωνικών συμμαχιών που έχει επιφέρει η πολιτική της κοινωνικής αποπτώχευσης. και δεν είναι εύκολο να βγουν σαφή συμπεράσματα. ενώ οι ίδιοι βρίσκονται μπροστά στον κίνδυνο να ζήσουν κατά πολύ χειρότερα. τέλος.8% πιστεύει πως κανένα κόμμα δεν έχει την καλύτερη πολιτική στάση.7% των Ελλήνων πιστεύει πως το ΠΑΣΟΚ έχει σήμερα την καλύτερη πολιτική στάση στη χώρα.3%) και το ΣΥΡΙΖΑ (6. Τσίπρας 34%. αλλά και από ορισμένα άλλα στοιχεία. από το 44% στο 15%. πιστεύουμε. τον Δεκέμβριο του 2010 βρίσκεται σχεδόν δέκα μονάδες πίσω (34. Μια σημείωση. Παπαρήγα 26%. μετά τη ΝΔ (10. Ωστόσο. σταθερά. στους μισθωτούς. μια προοπτική που πάνω της συγκροτήθηκαν πολλές μορφές κοινωνικών συμμαχιών μετεμφυλιακά. Σαμαράς 25%. υπερβαίνουν το μέσο εκλογικό ποσοστό του. Εδώ ο Γ. σωρευτικά. στα πιο αμιγώς αστικά στρώματα και στους ελεύθερους επαγγελματίες και ενίοτε στα αγροτικά στρώματα. το ποσοστό του ΠΑΣΟΚ πέφτει ακόμα περισσότερο στο 15. φοιτητές. μικροί επιχειρηματίες) κινείται σε ποσοστά που.6%).ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ ματος της σημιτικής περιόδου εμφανίζονται να διαρρηγνύουν τις σχέσεις εκπροσώπησης με το ΠΑΣΟΚ. Καρατζαφέρης 28%. με αποτέλεσμα στο συγκεκριμένο ερώτημα να έρχεται τέταρτο κόμμα. Επίσης χαρακτηριστικό για το βάθος της κρίσης του πολιτικού συστήματος είναι το γεγονός πως το 57. το ΚΚΕ (7. τα δε παιδιά τους (αν κάνουν) ακόμα χειρότερα. Σε αντίστοιχα. Σε κάθε περίπτωση μεγάλο τμήμα των λαϊκών στρωμάτων ψήφιζε ΠΑΣΟΚ γιατί θεωρούσε πως στο πεδίο της κρατικής διαχείρισης εξέφραζε σε σημαντικό βαθμό τα υλικά του συμφέροντα.41. Μπακογιάννη 20%. Έτσι.indd 9 9 διακυμάνσεις. αν όχι χειρότερα. Βέβαια αυτή η τάση αφορά και τη Νέα Δημοκρατία αλλά στην περίπτωση του ΠΑΣΟΚ παίρνει κατακλυσμιαίες μορφές. Γίνεται πια φανερό πως τόσο στρώματα μισθωτών όσο και τμήματα της παραδοσιακής και της νέας μικροαστικής τάξης βλέπουν να διαψεύδονται με τον πιο βίαιο τρόπο οι προσδοκίες τους (δηλαδή η ελπίδα πως θα ζούσαν καλύτερα από τους γονείς τους). Σε εμπειρικό επίπεδο αυτό γίνεται αντιληπτό όχι μόνο από την πρόθεση ψήφου που (δεν) του δίνουν οι δημοσκοπήσεις.7%). από το 45% στο 21%. Ενδιαφέρον. Στις εκλογές του 2009 το ΠΑΣΟΚ στο παραδοσιακό του ακροατήριο (μισθωτοί. καθώς και στους μικρούς και μεσαίους επιχειρηματίες. δε.

οι εργαζόμενοι με πάσης φύσεως μορφές ευέ- Για πρώτη φορά από τη δεκαετία του ’40 τίθεται θέμα εξουσίας για την ελληνική Αριστερα λικτης εργασίας. όλες οι παραλλαγές της εκτελεστικής μισθωτής εργασίας. μια τέτοια εξέλιξη είναι αναγκαία αλλά όχι ικανή συνθήκη για να σημειωθούν θετικές εξελίξεις από την πλευρά του λαϊκού κινήματος. οι ελεύθεροι επαγγελματίες που πολώνονται προς την εργατική τάξη. Κι αυτό θα σημαίνει ένα νέο κοινωνικό πεδίο όπου θα συμπορευτούν. Εν κατακλείδι. η κρίση εκπροσώπησης μπορεί να πάρει διαστάσεις ντόμινο. Οι πραγματικές προκλήσεις είναι η συνειδητοποίηση ότι για πρώτη φορά από τη δεκαετία του ’40 τίθεται θέμα εξουσίας για την ελληνική Αριστερά. η στοχευμένη παρέμβαση στα αδύνατα σημεία του αντιπάλου που αναδεικνύει η πολιτική κρίση και η διατύπωση σαφούς εναλλακτικής λύσης που θα έχει ως κατεύθυνση τον σοσιαλιστικό μετασχηματισμό.teuxos29 . το μεγαλύτερο τμήμα των αυτοαπασχολούμενων. η οποία μπορεί να θεωρηθεί ως απότοκο τόσο των πολιτικών διαχείρισης της οικονομικής κρίσης όσο και ως απότοκο των προηγούμενων αστικών πολιτικών που οδήγησαν σε αυτή την κρίση. Η κρίση στη ΠΑΣΟΚ είναι δυνατό να επιταχύνει διαδικασίες αποδιάρθρωσης και των υπόλοιπων αστικών κομμάτων με πρώτο και σημαντικότερο τη ΝΔ. Η κρίση των αστικών κομμάτων είναι δυνατό να οδηγήσει στη μετεξέλιξή τους ή στη δημιουργία άλλων αστικών κομμάτων. η οποία αυτή την περίοδο πιέζεται πολλαπλά. Αν οδηγηθούμε σε «απελευθέρωση» πολιτικής και κοινωνικής δυναμικής. Κατά συνέπεια. Βεβαίως. Θα υποστηρίζαμε μάλιστα ότι υπάρχει ο κίνδυνος η αλλαγή στο προσωπικό πολιτικό προσωπικό ή/και η δημιουργία νέων σχηματισμών να λειτουργήσει εκτονωτικά/νομιμοποιητικά για την εφαρμογή των αστικών πολιτικών. η βαθιά κρίση του ΠΑΣΟΚ θα πρέπει να ιδωθεί εντός μιας συνολικής κρίσης του ελληνικού πολιτικού συστήματος. στρώματα της διανόησης και του πολιτισμού. δημιουργώντας μια νέα κοινωνική συμμαχία που θα αντιπροσωπεύεται από το αριστερό μέτωπο και θα καλείται να υλοποιήσει ριζικούς κοινωνικούς μετασχηματισμούς εφαρμόζοντας ένα εναλλακτικό μεταβατικό πρόγραμμα. το διακύβευμα για τις λαϊκές δυνάμεις δεν είναι να παρατηρούν την κρίση του πολιτικού συστήματος αλλά να παρέμβουν σε αυτή μετασχηματίζοντάς τη σε καθεστωτική κρίση.indd 10 9/2/2012 6:18:43 μμ . Άρα. πράγμα που αντικειμενικά θα διευκολύνει τις διεργασίες για τη συγκρότηση του αντίπαλου δέους απέναντι στη σημερινή αθλιότητα. Δεν θα πρέπει να ξεχνάμε πως το βασικό «κόμμα» και ο οργανωτής των συμφερόντων της αστικής τάξης είναι το καπιταλιστικό κράτος. Ας φανούμε αντάξιοι των καιρών… σης των ektosgrammis . οι δυνάμεις της εργασίας και της γνώσης. ενώ η πολιτική εφαρμογή των κατευθύνσεων του Μεσοπρόθεσμου θα υλοποιείται από το σύμπλεγμα κυβέρνησης-διοίκησης-δικαστικής εξουσίας-διεθνικών τοποτηρητών από ΕΕ-ΔΝΤ-ΕΚΤ.10 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ μέτωπο και να θεωρεί ότι θα αλλάξει η ζωή της μέσα από το μεταβατικό πρόγραμμα. Κατά συνέπεια. αναφερόμαστε στην ανάγκη για μια πρωτόγνωρη συνάντηση μεταξύ λαϊκών στρωμάτων και ριζοσπαστικών αντικαπιταλιστικών στρατηγικών. Η σημασία της συνολικής κρίσης εκπροσώπησης του πολιτικού συστήματος Όπως αναφέραμε. δεν αρκεί μια εκτεταμένη κρίση του πολιτικού συστήματος για να σημειωθούν ανατρεπτικές καταστάσεις.41. οι αγρότες. η σπουδάζουσα νεολαία. η εποχή που ζούμε είναι πολύ ενδιαφέρουσα και δίνει τις δυνατότητες για πρωτόγνωρες κοινωνικές ανατροπές. για πρώτη φορά από τη δεκαετία του ’40.

αυτό σήμαινε ότι έχασε τη δυνατότητα να σκέφτεται και να σχεδιάζει στρατηγικά. με όρους πιο κοντινούς στην πολιτική και όχι απλώς στην ιδεολογία. σε τελική ανάλυση. σφραγίζεται. και από μια ιστορική πολιτική κρίση. Στο έδαφος της υποχώρησης. στη δίνη της οποίας στροβιλιζόμαστε. η συζήτηση για τη σύγχρονη επαναστατική στρατηγική δείχνει να περιορίζεται στην αναπαραγωγή ιστορικών εκδοχών επαναστατικών ρήξεων. τα στοιχεία μιας άλλης τέτοιας εκτεταμένης κρίσης πολιτικής εκπροσώπησης των αστικών κομμάτων. ηγεμονία. Αυτή ακριβώς η κρίση μάς επιτρέπει να συζητάμε με άλλους όρους. ερωτήματα αλλά και δυνατότητες μιας άλλης προοπτικής. η προσπάθεια ψηλάφισης μιας σύγχρονης εκδοχής επαναστατικής στρατηγικής που να προσιδιάζει στις συνθήκες της αναπτυγμένης καπιταλιστικής δύσης και στο έδαφος της κριτικής στους σοβιετικούς σχηματισμούς. ακολούθησε η συντριπτική κυριαρχία του νεοφιλελευθερισμού και η πλήρης ανάπτυξη των μηχανισμών του σύγχρονου αστικού κράτους. να θέτει ερωτήματα που να αφορούν το πού μπορεί να πάει το σύνολο ενός κοινωνικού σχηματισμού. 9/2/2012 6:18:43 μμ .11 Ανοιχτά ερωτήματα για μια θεωρία της μετάβασης: αντίσταση. ενός τόπου.teuxos29 . εκτός από την καταφανή οικονομική. που αποτέλεσαν ίσως την πρώτη αυθόρμητη κινηματική απόπειρα κριτικής του σύγχρονου αναπτυγμένου καπιταλιστικού υποδείγματος. αυτά της αστικής ανάπτυξης και εκσυγχρονισμού. εξουσία ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ του Γιώργου Καλαμπόκα Είναι μάλλον κοινότοπο να το επαναλαμβάνουμε. μετά τον Μάη του ’68.indd 11 επιβίωσε ως Αριστερά και δεν μεταλλάχθηκε πλήρως σε αστική καρικατούρα της– υιοθέτησε τη στρατηγική κριτικής ή διόρθωσης στο πλαίσιο της κυρίαρχης αστικής στρατηγικής. αλλά η συγκυρία. Προοπτικά. Από την άλλη. που όμως πολύ απέχουν από το να αποτελέσουν απάντηση στις σημερινές προκλήσεις. υποτάχθηκε τελικά στην κοινοβουλευτική τακτική και ενσωματώθηκε πλήρως στις προτεραιότητες της αστικής στρατηγικής. Η Αριστερά στις δυτικές αναπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες –όπου ektosgrammis .41. με την ταυτόχρονη κυριαρχία των κοινωνικών του προτύπων και την επακόλουθη αποδιάρθρωση των αντίπαλων ταξικών οραμάτων. Μια «αντικειμενική» κρίση Αυτή η συζήτηση βρίσκει την Αριστερά σε όλη την Ευρώπη αντιμέτωπη και με τη δική της κρίση· την έκρηξη των κινημάτων του ’68. όπως επιχειρήθηκε από το ευρωκομμουνιστικό ρεύμα μετά τα κινήματα του ’68. ακόμα και στα ιδεολογικά της όρια. Ο ιδεότυπος μιας νέας «μπολσεβίκικης» εφόδου στα χειμερινά ανάκτορα δεν μπορεί να βρει ακριβές αντίστοιχο στον σύγχρονο κατασταλτικό κρατικό μηχανισμό και στους υπερτροφικούς ιδεολογικούς μηχανισμούς. Γιατί δεν μπορεί κανείς να αναγνωρίσει στη σύγχρονη ιστορία των αναπτυγμένων καπιταλιστικών σχηματισμών. κρίσης της ίδιας της αστικής στρατηγικής.

Με την έννοια αυτή. θα ήταν λάθος να υποτιμήσουμε τις πραγματικές επαναστατικές δυνατότητες που σηματοδότησε το σύνθημα «ψωμί – ειρήνη – δουλειά» στη Ρωσία του ’17. Αυτή η παραδοχή βέβαια δεν σημαίνει ότι σε κάθε συγκυρία είναι δυνατόν να απαντηθεί το σύνολο των κεντρικών ερωτημάτων που τη συνθέτουν ή ότι σε κάθε συγκυρία είναι εφικτή η επαναστατική ρήξη. βασικά. Παράλληλα. Σήμερα οφείλουμε να ανασυγκροτήσουμε μια διαλεκτική της ηγεμονίας. Επαναστατική στρατηγική και συγκυρία Όλοι συνηθίζουμε να κάνουμε ένα αυθόρμητο λάθος: να θεωρούμε ότι η στρατηγική δεν αφορά κάθε στιγμή ή ότι η στρατηγική που υιοθετούμε σε κάθε συγκυρία καθορίζεται μονοσήμαντα από τον ονομαστικό πολιτικό στόχο της περιόδου.τι κάνουμε πάντα εγγράφεται σε μια μακροπρόθεσμη ταξική στρατηγική. Χωρίς να επιχειρούμε να αναδείξουμε ιστορικά ανάλογα. γιατί θα έσπαγε στην πράξη ένας από τους σημαντικότερους ιδεολογικούς μονόδρομους της αστικής στρατηγικής. δεν είναι κυρίως λόγος. οι στρατηγικές είναι υλικές δυναμικές μέσα στη συγκυρία. Σε εκείνη την περίπτωση το έλλειμμα αρθρωμένης επαναστατικής στρατηγικής υποκαθιστά η ιδεολογική έγκληση της επαναστατικής ρήξης. Σχετίζεται. παρόλες τις στρατηγικές ανεπάρκειες της Αριστεράς στην Ελλάδα.indd 12 αλλά εγγράφεται στις συνολικές προϋποθέσεις της. που εγγραφόμασταν σε μια διαλεκτική της αντίστασης και της κριτικής. Έτσι. θεωρούμε συχνά ότι προκειμένου να μιλήσουμε για την επαναστατική στρατηγική θα πρέπει να αναγνωρίζουμε την περίοδο ως δυνάμει επαναστατική. βέβαια. κοινωνικών εκπροσωπήσεων και ιδεολογικού βάθους –αυτά σήμερα στερείται επί της ουσίας η Αριστερά και σηματοδοτούν τη μεγάλη πολιτική και ιδεολογική απόσταση που μας χωρίζει από το να έχουμε μια συγκυρία όπως θα θέλαμε– αλλά επειδή το ίδιο το σύνθημα συμπύκνωνε τις υλικές προϋποθέσεις μιας άλλης στρατηγικής επιδίωξης στην «τωρινή στιγμή» της πάλης των τάξεων της περιόδου εκείνης. αφ’ ετέρου. σε τελική ανάλυση.teuxos29 . σιωπηρά θεωρούμε ότι όταν ο συσχετισμός είναι δυσμενής. ο ονομαστικός στόχος σε κάθε συγκυρία δεν καθορίζει μονοσήμαντα τη μακροπρόθεσμη στρατηγική. Οι εκάστοτε πολιτικές επιλογές αρθρώνονται πάνω σε μια στρατηγική. οι οποίες. Αυτό. σε αντίθεση με την προηγούμενη περίοδο που εγγραφόμασταν σε μια διαλεκτική της αντίστασης και της κριτικής Και όμως. Έτσι. Όχι επειδή οι μπολσεβίκοι στερούνταν προγράμματος. 9/2/2012 6:18:43 μμ . μπορεί σε πρώτη ανάγνωση να φαίνεται υπερβολικό. Όχι. με την πεποίθηση ότι σε αυτό το αίτημα συναρθρώνεται το σύνολο των αντιφάσεων που διέπουν σήμερα τον ελληνικό κοινωνικό σχηματισμό και καθορίζουν την κυριαρχία της αστικής γραμμής ή τις δυνατότητες εμφάνισης μιας δυνάμει ανταγωνιστικής ταξικής στρατηγικής. θέση που χρησιμοποιήθηκε κατεξοχήν για να χαρακτηρίσει σχηματισμούς που μπορούσαν υπό προϋποθέσεις να βρεθούν κοντύτερα σε διαδικασία επαναστατικού σχηματισμού. Είναι χαρακτηριστικό ότι πολλοί χαρακτηρίζουν την Ελλάδα ως τον σύγχρονο αδύναμο κρίκο.41. Συνοπτικά. μπορούμε να σχεδιάζουμε μόνο στο πλαίσιο αντιστάσεων στη στρατηγική του αντιπάλου. συνειδητή υιοθέτηση του συνόλου του επαναστατικού πολιτικού προγράμματος από το κοινωνικό υποκείμενο. αλλά αποφασιστικό σημείο καμπής για τη δυνατότητά της. Δεν σχετίζεται με κάποιου τύπου «οικονομικό εθνικισμό» ή με αυταπάτες για τις δυσκολίες αυτού του δρόμου στις διεθνοποιημένες οικονομικές και πολιτικές συνθήκες της περιόδου. γιατί θα κλονιζόταν συθέμελα ο βασικότερος αρμός της αστικής εξουσίας στην Ελλάδα και. θα έδινε τεράστια ταξική αυτοπεποίθηση στις λαϊκές μάζες και θα απελευθέρωνε ιδεολογικές και πολιτικές δημιουργικές δυνάμεις. σε αντίθεση με την προηγούμενη περίοδο. βέβαια. Σήμερα οφείλουμε να ανασυγκροτήσουμε μια διαλεκτική της ηγεμονίας. αλλά υπαρκτό. αλλά οπωσδήποτε με σημαντικό φυσιογνωμικό κόστος. όμως. ό. Αυτό το υλικό σημείο στη συγκυρία οφείλουμε κι εμείς να αναζητήσουμε σήμερα. η δυνατότητα εκκίνησης μιας τέτοιας διαδικασίας αποτελεί υποτελές μεν. και δύνανται να τροποποιήσουν τον ταξικό συσχετισμό ή και να διανοίξουν δυνατότητες ψηλάφισης συνολικότερων ανατροπών. είναι και αυτές που τη χαρακτηρίζουν. είτε το συνειδητοποιούμε είτε όχι. Συγκυρία και αδύναμος κρίκος Σε αυτό το φόντο μπορούμε να ξαναδούμε την περίφημη θέση για τον αδύναμο κρίκο. όμως.12 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ Κάπως έτσι η συζήτηση για τη σύγχρονη επαναστατική στρατηγική βρίσκεται σήμερα σταματημένη στη δεκαετία του ’70. οι δυναμικές που θα απελευθέρωνε μια τέτοια εξέλιξη θα ήταν τεράστιες τόσο στο υλικό όσο και στο ιδεολογικό επίπεδο: αφ’ ενός. Αυτή είναι και η βαθύτερη αξία της θέσης ότι η Ελλάδα πρέπει σήμερα με πρωτοβουλία του λαϊκού παράγοντα να βγει από το ευρώ. ούτε η επιτυχία τους ορίζεται από την πλήρη. Η έξοδος της Ελλάδας από το ευρώ θα σήμαινε αποφασιστική παρέμβαση των υποτελών στρωμάτων στον ταξικό συσχετισμό. ektosgrammis . είτε αυτή είναι ρητή και γίνεται κατανοητή από το υποκείμενο που την υλοποιεί είτε όχι. στο έδαφος συσσωρευμένων αντιφάσεων και ανεπαρκειών. Δεν σηματοδοτεί βεβαιότητα για την επικράτηση της δεύτερης. συμπυκνώσεις κατευθύνσεων σε στόχους πάλης. Και σε αυτό το φόντο καλούμαστε να ξαναθέσουμε ερωτήματα και ταυτόχρονα να ψηλαφίσουμε θεωρητικά και πρακτικά τις απαντήσεις τους. υλικό ενδεχόμενο στη συγκυρία. χωρίς σημασία και αυτό.

της αντικαπιταλιστικής λαϊκής συμμαχίας. ότι δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις και των θεσμών τους.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ 13 Αριστερά. δεν μπορεί η εξουσία να ασκηθεί ερήμην αυτών των στρωμάτων κράτους και των μηχανισμών του. άρα και των ίδιων των όρων άρθρωσης και άσκησης αυτής της εξουσίας. Τα αντιμετωπίζει σε δοσμένο χρόνο. το αστικό κράτος. αλλά και χωρίς τη διαφορετική σχέση των μαζών με την εξουσία και την απελευθέρωση μιας λαϊκής ιδεολογικής αυτομορφωτικής διαδικασίας αυτή η υλικότητα του σύγχρονου αστικού κράτους θα επικρατούσε επί των όποιων προθέσεων. Έτσι. θεωρούμε ότι σήμερα είναι φαλκιδευμένο αυτό το έδαφος. άλλωστε. Επομένως. χωρίς τη διαρκή υλική παρουσία τους.teuxos29 . Δεν είναι. Η εξουσία στην οποία στοχεύει η Αριστερά είναι η εξουσία που εγγράφεται σε μια επαναστατική στρατηγική με ορίζοντα τη ριζική τροποποίηση των κοινωνικών σχέσεων.41. σήμερα η αναγκαιότητα ενός σύγχρονου κομμουνιστικού φορέα σε διαλεκτική με το αριστερό μέτωπο σε αντικαπιταλιστι- ektosgrammis . τη συμμετοχή τους. μέσα στις οποίες πρέπει να διανοίξει τον σύγχρονο επαναστατικό δρόμο την ίδια στιγμή που θα τον περπατάει κιόλας. όμως. Δεν είναι παράξενο να αναρωτιέται κανείς τι θα μπορούσε να κάνει σήμερα η Αριστερά.indd 13 9/2/2012 6:18:43 μμ . αλλά και γιατί δεν είναι διαμορφωμένες οι συνθήκες που θα επέτρεπαν το ξεδίπλωμα μιας τέτοιας τακτικής: η «υλοποιημένη» στο πολιτικό σκηνικό αριστερή επαναστατική πρόταση. όμως. δεν μπορεί να ασκηθεί παρά από τους νέους αυτούς θεσμούς εξουσίας που θα δημιουργήσουν. θα πρέπει πρώτα να κάνουμε κάποιες παραδοχές. άλλωστε. αρθρωμένης γύρω από τη σύγχρονη εργατική τάξη και τα εργαζόμενα στρώματα. Μόνο που αυτή η προσέγγιση της σχέσης της Αριστεράς με την αστική εξουσία υποτιμά την υλικότητα του για να δει η Αριστερά τη δυνατότητα κατάληψης της κυβερνητικής εξουσίας ως στιγμή ανταγωνιστικής ταξικής στρατηγικής. χώρο και συνθήκες. μακρινά τα παραδείγματα της ιταλικής «πληθυντικής Αριστεράς» ή της γαλλικής «παναριστερής» εκδοχής. αν θα μπορούσε να ενωθεί για να διαχειριστεί. τις κοινωνικές τάξεις και μερίδες που συνιστούν σήμερα τον «συλλογικό εργαζόμενο». τη συναπόφαση. κυβέρνηση Η προοπτική αυτή ανοίγει ξανά για την Αριστερά το ερώτημα της εξουσίας. η έστω και μειοψηφική αλλά υπαρκτή πολιτική οντότητα που θα σηματοδοτούσε ότι το ερώτημα τίθεται αυτοτελώς και ότι βρίσκεται στον πυρήνα της όποιας τακτικής. Τα ερωτήματα. Για να μπορέσουμε. κάτω από ένα αντιμνημονιακό πρόγραμμα ανακούφισης του λαού.τι μπορούμε να συμφωνήσουμε. Υποτιμά ότι χωρίς προγραμματικές τομές. η Αριστερά δεν τα αντιμετωπίζει μέσα σε πολιτικό κενό. εξουσία. δεν μπορεί να ασκηθεί ούτε καν στο όνομά τους. χωρίς τις κρίσιμες ρήξεις με τους ιμπεριαλιστικούς μηχανισμούς και άμεσες αλλαγές στο πλαίσιο ενός προγράμματος ριζικά ανταγωνιστικών και συνάμα μεταβατικών στόχων. Ακριβώς αυτή είναι. Είναι κυρίως μια εξουσία που στο επίκεντρό της έχει τα ταξικά συμφέροντα που εκπροσωπεί. που κατέληξαν να διαχειρίζονται τις πολιτικές. η καταγγελία των οποίων τις είχε προηγουμένως φέρει στην εξουσία. να το ψηλαφίσουμε. Όχι μόνο γιατί οι συζητήσεις για την αριστερή κυβέρνηση δεν έχουν στον πυρήνα τους αυτές τις αναγκαίες προγραμματικές τομές και γίνονται από τη σκοπιά μιας ασαφούς ενότητας σε ό.

έστω και αναγκαστικά στις σύγχρονες συνθήκες. διαμορφωμένοι οι όροι μιας δυνάμει δυαδικής εξουσίας. Αντί επιλόγου Ακόμη όμως και αν επιλέγαμε. θα μάθουν να λειτουργούν. Ακόμη περισσότερο όμως. να κυριαρχήσει στον αστικό πολιτικό μηχανισμό. Στο έδαφος. Ένα υποκείμενο το οποίο την ίδια στιγμή που θα είναι απαρέγκλιτος φορέας ενός συνόλου στρατηγικών αρχών. της εξουσίας ακόμη και του ίδιου του αστικού κράτους. κριτική και αυτοκριτική. επίσης αναγκαίο για να αποτελέσει το φορέα του μεταβατικού προγράμματος. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος που θα είχε να αντιμετωπίσει κανείς σε αυτή την περίπτωση θα ήταν η ταύτιση της αριστερής στρατηγικής για την εξουσία με την κυβερνητική εξουσία. σε πρώτη φάση. Όλα τα παραπάνω. όμως. δεν θα καθοδηγεί στενά. θα μαθαίνει από τις μάζες και θα μαθαίνει τις μάζες. Γνώμη μας είναι ότι η δημιουργία αυτοτελών θεσμών εξουσίας της κοινωνικής συμμαχίας που στηρίζει αυτή την (κυβερνητική) εξουσία είναι απαραίτητη προϋπόθεση για να αποτελεί η τελευταία τμήμα μιας σύγχρονης επαναστατικής στρατηγικής.41. τον αντιφατικό δρόμο που ορίζει η αφετηρία της κατάληψης υπό προϋποθέσεις της κυβερνητικής εξουσίας. δεν είναι διαμορφωμένοι οι αυτοτελείς πολιτικοί θεσμοί αντι-εξουσίας του δυνάμει κοινωνικού υποκειμένου. δεν θα αποτελούσε τον «ορίζοντα γεγονότων» της. όπως ενδεχομένως είχαν τη δυνατότητα παλιότερες απόπειρες. οι απαντήσεις δεν είναι εύκολες. Το πραγματικό ερώτημα είναι πώς μπορεί να υπάρξουν δικλείδες ασφαλείας με αντικειμενικούς όρους.14 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ κή κατεύθυνση. διαδικασία ηγεμονίας του ορθού επί του λάθους και κυριαρχίας των εργατικών ταξικών συμφερόντων. που θα σηματοδοτούσαν το σπέρμα μιας άλλης σχέσης των μαζών με την πολιτική και το πρόπλασμα του κυρίαρχου πόλου άσκησης της εξουσίας σε δυνάμει επαναστατική στρατηγική· δεν είναι. θέτουν επί τάπητος ένα νέο «υπόδειγμα» αντιιμπεριαλιστικής μεταβατικής εξουσίας με ανοιχτές αντιθέσεις στο εσωτερικό του. αλλά θα λαμβάνει μέρος στην ίδια τη δυναμική. Και αυτή η δύσκολη διαλεκτική σημαίνει ταυτόχρονα σημαντικές απαιτήσεις για το πολιτικό υποκείμενο που θα την αναλάβει. Ακριβώς γιατί τη βιαιότητα ή μη ενός τέτοιου δρόμου δεν την ορίζουν οι μορφές. ως υποτελές βήμα σε μια συνολική ανταγωνιστική ταξική στρατηγική. ιδεών και ικανοτήτων. δηλαδή. της αντικαπιταλιστικής λαϊκής συμμαχίας. Τα παραδείγματα της Λατινικής Αμερικής. της γιγάντωσης του κρατικού μηχανισμού και της αδυναμίας για σχεδόν «απευθείας» οικοδόμηση ενός νέου «προλεταριακού» κράτους ή τύπου εξουσίας. δεν μπορεί να αποτελεί μέρος μιας σύγχρονης επαναστατικής στρατηγικής. να αποφασίζουν και να υλοποιούν αλλιώς. να οικοδομεί την κοινωνική συμμαχία που επιχειρεί να εκπροσωπήσει. θα αποτελεί το ίδιο ανοιχτή διαρκή αυτομορφωτική. με όλη την αντιφατικότητά τους. Αναφερόμαστε. την ίδια στιγμή οι λαϊκές μάζες θα φτιάχνουν τους δικούς τους καθημερινούς θεσμούς. στιγμή που δεν θα όριζε κυρίαρχα αυτή τη στρατηγική. Βέβαια. κάτω από την ιστορική βεβαιότητα του σκοπού που το ορίζει και του πιθανού προορισμού του. Και είναι βέβαιο ότι το ενδεχόμενο ακόμη και μιας. να δημιουργεί τους ιδεολογικούς και αυτομορφωτικούς όρους για την απελευθέρωση δημιουργικών κοινωνικών δυναμικών. δεν θα άφηνε χωρίς αντιδράσεις τον πυρήνα των συμφερόντων που θα έθιγε… 9/2/2012 6:18:44 μμ . όπως η κοινωνία που θέλει να οικοδομήσει. κυβερνητικής εξουσίας που θα εγγραφόταν.teuxos29 . αυτό δεν θα σήμαινε καθόλου έναν αναγκαστικά «ειρηνικό δρόμο» για το σοσιαλισμό. μια ανταγωνιστική ταξική στρατηγική –μια διαδικασία σοσιαλιστικού μετασχηματισμού αλλιώς– μπορεί ακόμη και να χρειαστεί να εκκινήσει από την κατάληψη της αστικής εξουσίας και άρα του αστικού κράτους. άλλωστε. Και εδώ. Και είναι σήμερα απαραίτητο να σπάσει αυτό το ταμπού στη συζήτηση της Αριστεράς και ταυτόχρονα να συζητηθούν οι συνολικές προϋποθέσεις μιας σύγχρονης ταξικής. Η τελευταία δεν θα μπορούσε παρά να αποτελεί στιγμή σε μια στρατηγική. όμως. στην οικοδόμηση θεσμών δυαδικής εξουσίας.indd 14 ενσωμάτωσης που μπορεί να εγκυμονεί μια τέτοια επιλογή δεν είναι αρκετή. Όμως. ακόμη και η συνείδηση των κινδύνων ektosgrammis . επαναστατικής στρατηγικής και οι προϋποθέσεις κάτω από της οποίες θα μπορούσε να συνεισφέρει σε αυτήν μια κυβερνητική εξουσία. που την ίδια ώρα που η κατάληψη της κυβερνητικής εξουσίας θα δίνει τόσο την τυπική νομιμοποίηση όσο και τη δυνατότητα άσκησης της πολιτικής εξουσίας στον εκπρόσωπο μιας τέτοιας συμμαχίας και ενώ θα κερδίζει την πλειοψηφία των λαϊκών στρωμάτων. δηλαδή. δεν σημαίνουν ότι το ερώτημα της κυβερνητικής εξουσίας. όλα αυτά σημαίνουν την προσπάθεια διαμόρφωσης ενός σύγχρονου ηγεμονικού πολιτικού προτάγματος που θα επιχειρεί να αρθρώνει στρατηγική για το σύνολο του τόπου. αλλά ο ανταγωνισμός των κοινωνικών συμφερόντων που συγκρούονται.

ά. Ελλάδα. αφού ποτέ ένας παγκόσμιος εξεγερσιακός κύκλος δεν έγινε χωρίς σημαντικά γεγονότα και στην καρδιά του θηρίου. διαφαινόμενη ένταση σε Συρία-Ιράν με υπόγεια διένεξη Δύσης-Ρωσίας. υπόγεια διένεξη ευρώ- ektosgrammis . Το 2012 θα είναι χρονιά καταιγιστικών εξελίξεων όχι λόγω κάποιας προφητείας που ενδημεί σε συζητήσεις συνωμοσιολογικών κύκλων.41. Ο σχεδόν παναραβικός ξεσηκωμός με αιχμή την κινητοποίηση του αιγυπτιακού και τυνησιακού λαού. επιδίωξη αναβάθμισης Τουρκίας έναντι Ισραήλ και Συρίας περιφερειακά κ.). Βρετανία. Πορτογαλία. ευρώ (με περίπου 50 να αφορούν μόνο το ιταλικό κράτος). ενώ οι ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις οξύνονται πολυεπίπεδα (όξυνση σχέσης Βρετανίας-ευρωζώνης. Πού είμαστε. οξύνεται η αντίθεση κεφαλαίου-εργασίας με την ένταση της λιτότητας και την αναίρεση εργασιακών κατακτήσεων παγκοσμίως. άλλωστε όλες θα δοκιμαστούν στη διαλεκτική της ζωής. ακόμα. συμφωνία Ιαπωνίας-Κίνας για απευθείας συναλλαγές χωρίς τη μεσολάβηση του αμερικανικού δολαρίου. είναι ο πυρήνας της πολιτικής ιστορίας της. στην αμερικανική μητρόπολη. Την ίδια ώρα βέβαια. αλλά οι απαντήσεις που δίνονται δεν είναι κατ’ ανάγκη ορθές. αλλά γιατί έχουμε επίγνωση ότι καμία πρόταση δεν είναι ολοκληρωμένη και. οι μεγάλες γενικές απεργίες σε Ιταλία. Μέσα στο πρώτο τετράμηνο πρέπει να εξοφληθούν τραπεζικά και κρατικά ομόλογα αξίας περίπου 450 δισ. τα κινήματα είναι ακόμα πίσω από τις ανάγκες και αδυνατούν να αποκρούσουν έστω και όψεις της καπιταλιστικής επίθεσης.teuxos29 . Πάνω από όλα. η εξέγερση στο Λονδίνο. ηλίθιε! του Χρίστου Τουλιάτου ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ Πρέπει να το πούμε ανοιχτά: βαδίζουμε με ολοένα πιο γοργά βήματα προς μεγάλες συγκρούσεις Τελευταία. αλλά λόγω των οικονομικών και πολιτικών δυναμικών που αναπτύσσονται. 9/2/2012 6:18:44 μμ . ότι η διαπάλη στον κοινωνικό και πολιτικό στίβο θα αναδείξει τελικά τους δρόμους που πρέπει να διαβούμε. Ειδικά το τελευταίο ίσως σηματοδοτεί τη μετάβαση στην εποχή των εξεγέρσεων. Η κριτική μας δεν έχει σκοπό να απαξιώσει καμία πρόταση μετωπικής ενότητας. Κι αυτό όχι επειδή αναμάρτητος είναι μόνο όποιος είναι νεκρός όπως λένε οι θεοσεβούμενοι.15 Είναι η στρατηγική.indd 15 δολαρίου. Η ανάγκη για ένα μέτωπο είναι πραγματική. πληθαίνουν οι προτάσεις για τη συγκρότηση μετώπου απέναντι στην επίθεση κυβέρνησης και Τρόικας που αντιμετωπίζουμε. Η ιστορία των μετώπων και των πολιτικών και κοινωνικών συμμαχιών της Αριστεράς είναι η ζωντανή ιστορία των επιτυχιών και των αποτυχιών της. Νοτιοαμερικανική Οικονομική Ένωση με παράκαμψη των ΗΠΑ και ενώ η Βραζιλία ξεπέρασε οικονομικά πλέον τη Γαλλία και ανήλθε στην 6η θέση της παγκόσμιας οικονομικής κατάταξης. Η κατάσταση του κινήματος το 2011 ήταν ποιοτικά διαφορετική από το 2010. Την περσινή χρονιά υπήρξε παγκόσμια ανάταση των λαϊκών αντιδράσεων. το κίνημα Occupy Wall Street στις ΗΠΑ. το κίνημα των πλατειών σε Ισπανία και Ελλάδα.

Αυτό διαρρηγνύει τις κοινωνικές συμμαχίες που είχε συνάψει την περίοδο του μεταφορντικού κοινωνικού υποδείγματος και οδηγεί αναγκαστικά στην κρίση πολιτικής εκπροσώπησης και την ανάγκη πολιτικών αναδιατάξεων. λοιπόν. Και το ζητούμενο είναι να προετοιμαστούμε. αλλά ο αντίπαλος. που αργά ή γρήγορα θα αποτυπωθεί πιο καθαρά και στο πολιτικό πεδίο. Η κοινωνική συμμαχία μπορεί να αρθρωθεί σε μέτωπο στη βάση των αναγκαίων αντιιμπεριαλιστικών στόχων. το μόνο σχεδόν στη Δύση που έμεινε ανέπαφο από αυτή τη διαδικασία. Ταυτόχρονα. Αυτή είναι η δυνάμει αντικαπιταλιστική λαϊκή συμμαχία της εποχής μας. Η κοινωνική συμμαχία περιλαμβάνει τη σύγχρονη εργατική τάξη (των μεγάλων παραγωγικών μονάδων. όμως.indd 16 αναδιάρθρωσης των μη ανταγωνιστικών κεφαλαίων. έχουν φτιάξει το μέτωπό τους στη βάση κοινής στρατηγικής. Η κοινωνική συμμαχία περιλαμβάνει τη σύγχρονη εργατική τάξη. ποιον. αυτή η διαδικασία προχωρά με πρωτοφανή οικονομική και κοινωνική βιαιότητα. το κομμάτι των κλασικών και νέων μικροαστικών στρωμάτων που πιέζεται βίαια προς τα κάτω και πολώνεται προς τη μισθωτή εργασία. αφετέρου ο ΛΑΟΣ. τη νεολαία και τους ανέργους. πώς. γιατί τις στιγμές τους δεν θα τις επιλέξουμε εμείς. φυσικά. είναι σαφές ότι όλοι αυτοί (με την εξαίρεση της ΔΗΜΑΡ μέχρι στιγμής…) έχουν ήδη φτιάξει το «μαύρο μέτωπό» τους που εκφράστηκε με τη βοναπαρτιστική λύση Παπαδήμου. Το κεφάλαιο καταφεύγει στο ταξικό ένστικτό του και επιτίθεται ολομέτωπα στην εργασία. Ο άξονας μετατοπίζεται από την «αντίθεση» σοσιαλδημοκρατίας και Δεξιάς (φιλελεύθερης και λαϊκής) στην «αντίθεση» καθαρού νεοφιλελευθερισμού και νεοσυντηρητικής λαϊκής Δεξιάς. γιατί μόνο έτσι μπορεί να εξασφαλίσει τις προϋποθέσεις για μελλοντική ανάκαμψη των κερδών του. τους εργάτες γης και τους αγρότες με μικρό κλήρο. τους εργάτες γης και τους αγρότες με μικρό κλήρο. 9/2/2012 6:18:44 μμ . για άλλη μία φορά δείχνει το μέχρι στιγμής κυρίαρχο πρότυπο. το ευρώ και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η διαδικασία θα σφραγιστεί από την κοινωνική διαπάλη στη χώρα μας. Το πολιτικό σύστημα των ΗΠΑ. Το πολιτικό σύστημα και οι κοινωνικές δυνάμεις θα διαπεραστούν και θα διαιρεθούν από το ζήτημα μιας νέας σχέσης εθνικού-διεθνικού επιπέδου. με τα συμφέροντα των εργαζομένων και του λαού. Αυτή συνίσταται στην ολόπλευρη πρόσδεση στις δομές και στη διαδικασία της καπιταλιστικής διεθνοποίησης. ποια είναι η σύγχρονη κοινωνική συμμαχία που μπορεί να δημιουργηθεί ενάντια σε αυτή την κατεύθυνση και πώς μπορεί να εκφραστεί. τη νεολαία και τους ανέργους Το ζήτημα είναι. Ποιοι είναι δηλαδή οι αναγκαίοι άξονες για την άρθρωση ενός κοινωνικού και πολιτικού μετώπου.16 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ Πού πάμε. Ποιος. Όλοι αυτοί έχουν πάρει θέση στη βαθύτερη διαίρεση που θα διαπεράσει το κοινωνικό και πολιτικό πεδίο στη χώρα μας και διεθνώς. αυτά εκφράζονται ήδη με τη μετάλλαξη του σοσιαλφιλελεύθερου ΠΑΣΟΚ και τη σαμαρική ΝΔ. Τώρα. της επισφάλειας και της ασταθούς εργασίας). Είναι ζήτημα λοιπόν ποιος και από ποια σκοπιά θα επιδιώξει να συνδέσει αυτά με το κοινωνικό και δημοκρατικό ζήτημα. λοιπόν. σε αντικαπιταλιστική κατεύθυνση και με σοσιαλιστική προοπτική. Τι εννοούμε.teuxos29 . οξύνονται οι υπαρκτές αντιφάσεις αυτής της στρατηγικής στο βαθμό που δεν αναδύεται ένα ηγεμονικό αστικό πρόταγμα σήμερα. Η διαδικασία ούτε απλή θα είναι ούτε μονοσήμαντη και τα ενδεχόμενα ποικίλλουν (μεγαλύτερη πολιτική σχέση έχουν άλλωστε οι οικονομικές απόψεις του Χατζηδάκη με τον Βορίδη –αλλά και με την εκσυγχρονιστική πτέρυγα της ΔΗΜΑΡ!– παρά με τον Μανώλη και τον Βελόπουλο). Το μεταπολεμικό διάλειμμα της ανάδειξης της σοσιαλδημοκρατίας σε ηγεμονικό αστικό πόλο τελειώνει. με αυτά. και το πολιτικό σύστημα επιστρέφει στο πιο συντηρητικό πλαίσιο της εποχής πριν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι αστικές δυνάμεις. Όμως.41. εκκαθάρισης και ektosgrammis . Πρέπει να το πούμε ανοιχτά: βαδίζουμε με ολοένα πιο γοργά βήματα προς μεγάλες συγκρούσεις. Γύρω από αυτό δορυφοριοποιούνται αφενός η ΔΗΣΥ και η ΔΗΜΑΡ. Στη χώρα μας. Η πρόσδεση λειτουργούσε εξαρχής ως μοχλός συμπίεσης των εργατικών και λαϊκών κατακτήσεων. όμως. και λυδία λίθος για αυτό στις χώρες της ευρωζώνης θα είναι η στάση απέναντι στο χρέος. αλλά και την κατακερματισμένη. το κομμάτι των κλασικών και νέων μικροαστικών στρωμάτων που πιέζεται βίαια προς τα κάτω και πολώνεται προς τη μισθωτή εργασία.

ανακάλυψε τη μορφή του κινήματος πλατειών και σήμερα ανακαλύπτει ξανά τη σημασία της απεργίας διαρκείας σε διάφορους χώρους και τη σημασία της αλληλεγγύης σε απεργούς και στις γειτονιές. ο ίδιος ο κόσμος έθεσε ζητήματα εθνικής-λαϊκής κυριαρχίας και δημοκρατίας. συμβούλια. Είναι επίκαιρη και η ανάγκη συγκρότησης ενός μαζικού κομμουνιστικού φορέα που θα συνενώσει διάσπαρτες δυνάμεις που μπορούν να αναπτύξουν βαθύτερη συμφωνία σε αυτή τη στρατηγική και θα επιδιώξει να κατακτηθεί η ηγεμονία της κομμουνιστικής στρατηγικής εντός του μετώπου. η εθνικοποίηση τραπεζών και μεγάλων επιχειρήσεων.41. Πολλές προτάσεις έχουν διατυπωθεί για μετωπικές συγκροτήσεις. της λήψης μέτρων που φέρνουν ύφεση και προκαλούν την «ανάγκη» νέων μέτρων. τότε είναι εκ των ων ουκ άνευ για το εργατικό και λαϊκό κίνημα των χωρών της ΕΕ να αποκτήσει αντιιμπεριαλιστικά αιτήματα-κρίκους που θα στοχεύουν να σπάσουν τον φαύλο κύκλο της υπερχρέωσης.teuxos29 . οι διεθνείς συμμαχίες. Και αυτό απαιτεί την υιοθέτηση στόχων ριζικά ανταγωνιστικών με την κυρίαρχη ιμπεριαλιστική στρατηγική. του Συμφώνου Σταθερότητας και των συνθηκών της ΕΕ. όμως. Για αυτό. Η διαδικασία πολιτικής αναβάθμισης του κοινωνικού μετώπου απαιτεί. Η άρθρωσή του δεν προϋποθέτει την αποδοχή όλων όσων αναφέρθηκαν. Όταν οι επετειακές απεργίες έδειξαν τα όριά τους. Για αυτό. Κάποιες στοχεύουν σε παλλαϊκό μέτωπο με αιχμές το εθνικό και το δημοκρατικό ζήτημα και έχουν γενικά ορθή οπτική για το ποια είναι η αναγκαία κοινωνική συμμαχία.. είναι ανάγκη να παλέψουμε για να οικοδομηθεί αγωνιστικό κοινωνικό μέτωπο και αριστερό πολιτικό μέτωπο. αλλά και η ιστορία είναι διδακτική στο τι όρια βρίσκει όταν παραμένει πολιτικά ασυντόνιστη. η διάταξη των κοινωνικών συμμαχιών. Μέτωπα παντού. Στη βάση όσων αναφέρθηκαν παραπάνω. αλλά κυρίως με την επιδίωξη συγκρότησης μιας άλλης δημοκρατίας στους χώρους δουλειάς και στις γειτονιές.. Η αυθόρμητη διαδικασία των μαζών είναι πάντα διδακτική. Η αντικαπιταλιστική κατεύθυνση περιγράφεται με αιτήματα όπως η ριζική αναδιανομή εισοδημάτων προς όφελος της εργασίας. θα αλλάξει και η υπάρχουσα γεωμετρία και αρχιτεκτονική της ΕΕ και του ευρώ. λοιπόν. αποκλείοντας τους αναγκαίους αντιιμπεριαλιστικούς στόχους για το χρέος και το ευρώ. Είναι αναγκαίο. 9/2/2012 6:18:45 μμ . όμως. Και εδώ δεν χωρούν καθυστερήσεις. Έτσι. Είναι δυνατόν η Αριστερά να παραμείνει ίδια. Όταν. σήμερα ένα αριστερό πολιτικό μέτωπο που να λειτουργεί ως πολιτικό νεύρο του κοινωνικού μετώπου και να συμβάλλει στη ριζοσπαστική ανασύνθεση του κοινωνικού υποκειμένου και την ταξική ανασυγκρότηση του κινήματος. επιτροπές. αλλά με απλή άρνηση των μέτρων του Μνημονίου. Τα πράγματα δεν πρόκειται να ξαναγίνουν όπως πριν από τον Σεπτέμβρη του 2008· το κοινωνικό υπόδειγμα αλλάζει ριζικά. Η Αριστερά θα αλλάξει και το θέμα είναι ακριβώς αν και πώς θα εντάξουμε τους ατομικούς και συλλογικούς εαυτούς μας στις δυναμικές που εξελίσσονται με σκοπό την ανασύνθεσή της σε ριζοσπαστική-αντικαπιταλιστική κατεύθυνση.indd 17 17 τιμούν το ζήτημα της στόχευσης και της ηγεμονίας εντός του μετώπου. Αυτή η επιδίωξη αντιηγεμονικής λειτουργίας και παραγωγικής ανασυγκρότησης σε σοσιαλιστική κατεύθυνση περιγράφει και τη σοσιαλιστική προοπτική που οι δυνάμεις της ριζοσπαστικής Αριστεράς οφείλουν να θέτουν ως στόχο. Η υποτίμηση των ζητημάτων του χρέους και κυρίως της ρήξης με το ευρώ και την ΕΕ είναι το σημείο που αυτές οι οπτικές αρνούνται να διαβούν. που θα επιδιώξει τη συγκρότηση λαϊκών αντιθεσμών (σωματεία. πολιτικό μέτωπο που να ζυμώνει και να προωθεί μέσα στην καθημερινή πάλη μια ανταγωνιστική στρατηγική με αιτήματακρίκους και ριζοσπαστικές μορφές πάλης. για παράδειγμα. στόχων όπως η παύση πληρωμών και διαγραφή του χρέους και η ρήξη-αποδέσμευση από ευρώ-ΟΝΕ-ΕΕ. λαϊκές συνελεύσεις) που θα λειτουργούν ανταγωνιστικά με το κυρίαρχο πρότυπο της καπιταλιστικής οργάνωσης της παραγωγής και της ζωής. Δεν κάνουν. τελικά συγκλίνουν με προτάσεις αντιμνημονιακού μετώπου με θολή στόχευση και προοπτική. χωρίς ριζική αντίθεση στη στρατηγική του αντιπάλου. αναδείχτηκε η κενότητα ενός θολού αντιμνημονιακού προτάγματος. καμία διάκριση κοινωνικού και πολιτικού επιπέδου και υπο- ektosgrammis . Το ίδιο το κίνημα κατακτά σταδιακά όψεις αυτής της ανταγωνιστικής στρατηγικής μέσα από την πείρα του.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ Αν η μέχρι στιγμής στρατηγική του αντιπάλου είναι αυτή που περιγράφηκε παραπάνω και αν αρθρώνεται γύρω από τον εκβιασμό του χρέους και των επιταγών της ευρωζώνης. Τα σπέρματα ενός αγωνιστικού κοινωνικού μετώπου φαίνονται πρωτόλεια σε χώρους εργασίας και γειτονιές. θα αλλάξουν όλα· το πολιτικό σύστημα.

που τους δίωκε για αντεθνική δράση. Ποτέ μου δεν μπόρεσα να καταλάβω γιατί τού ‘κατσε στο στομάχι το πανανθρώπινη». Μια ανταγωνιστική στρατηγική υποχρεώνει. είναι ότι η αριστερή πατριωτική στάση. τάξη. Οι υπότιτλοι είναι οι τέσσερις πρώτοι στίχοι της «Ρωμιοσύνης» του Γ. 1985 2. αυτή η κατεύθυνση γέννησε αντιθέσεις στους κόλπους των κομμουνιστών. Αριστερά στην εποχή του Μνημονίου «Είναι Κυριακή απόγευμα. Εννοούσε βέβαια τη λευτεριά. χωρίς να κατατείνει σε λογικές εθνικής ενότητας. Καλά. τόσο το ’40 όσο και στην Αντίσταση με την εποποιία του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Γράμματα. εκδ. ατσαλωμένοι απέναντι στους αντιπάλους τους. δεν είχε πρόβλημα να παραχωρεί και όψεις της σε ξένα συμφέροντα ή να οδηγεί σε «εθνικές ήττες». και δώσ’ του βάραγε. Δεν λέει το τραγούδι: “Θέλουμε λεύτερη εμείς πατρίδα και πανανθρώπινη τη λευτεριά’’. Μιας στάσης που αναγνώρισε το πρόβλημα της διπλής καταδυνάστευσης του λαού από τους ξένους κατακτητές και τους ντόπιους κεφαλαιοκράτες. με το βαθύ διεθνιστικό της πρόσημο. […] Ήθελα λοιπόν να σου πω πως. Αυτά τα δέντρα δε βολεύονται με λιγότερο ουρανό2 Ιστορικά. Ρίτσου. Και αυτό γιατί η συγκρότηση μιας ανταγωνιστικής ταξικής στρατηγικής υποχρεώνει να φορτιστεί το εθνικό με ταξικά χαρακτηριστικά στο πλαίσιο της αντιηγεμονίας που επιχειρεί: να μιλήσει για το πού πρέπει να πάνε τα πράγματα για το «έθνος των εργαζομένων». ήταν πάντα επιλογή συνδεδεμένη με το αίτημα διεκδίκησης της πολιτικής εξουσίας. να φορτιστεί ο διεθνής προσανατολισμός με ταξικό 9/2/2012 6:18:45 μμ . ektosgrammis . … αυτές οι πέτρες δε βολεύονται κάτου απ’ τα ξένα βήματα Αν κάτι αξίζει να κρατήσουμε.indd 18 του Τάσου Βασιλειάδη κού-εθνικού και να δίνουν περιεχόμενο στον ταξικό χαρακτήρα των αιτημάτων για εθνική ανεξαρτησία και λαϊκή κυριαρχία. Βέβαια. Χρ. εσύ σκοτώθηκες νωρίς.41. που διεξαγόταν στη χώρα αυτή και που. παρέπεμπε στην υιοθέτηση της ιδέας ότι η «πανανθρώπινη λευτεριά» πηγάζει από τον «παράδεισο» της ΕΣΣΔ. Μίσσιος. αναζητώντας τη διατήρηση της κυριαρχίας της σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Και όλα αυτά. στο πλαίσιο μιας διεθνιστικής οπτικής που αναγνώριζε ως κύριο διεθνιστικό καθήκον τη στράτευση στον ταξικό πόλεμο. όπως στη Μικρά Ασία.”. άνοιξε σε άλλες δυνάμεις δρόμο για να διαχειριστούν και να ενσωματώσουν τις επιδιώξεις αυτές (βλ. με βάραγε μια κουφάλα και μού ‘λεγε: “Ώστε πανανθρώπινη τη θέλετε. ΠΑΣΟΚ στη μεταπολίτευση).18 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ Έθνος. να αντιμετωπίσει την αποκλειστική διαχείριση του εθνικού από τη λαϊκή δεξιά ή την ακροδεξιά. πλαισιώθηκε από παλινωδίες. επίσης. να οχυρώσει τον λαό απέναντι στην προσπάθεια του ιμπεριαλισμού να ανακαταλάβει θέσεις για τον αστικό κόσμο. Η περιγραφή αυτή του Χρόνη Μίσσιου1 δείχνει με γλαφυρότητα τη στάση που τήρησαν για δεκαετίες οι αγωνιστές του ελληνικού κομμουνιστικού κινήματος. με έχουν μπαγλαρώσει και με βασανίζουν. η δυνατότητα που δόθηκε στους έλληνες κομμουνιστές να σηματοδοτούν την αντίθεση ταξι1. η οποία.teuxos29 . Μια αστική τάξη. σχετίζονταν άμεσα με την κατά περιόδους αδυναμία της αστικής τάξης να τηρεί με ηγεμονικό τρόπο την αποκλειστικότητα της αναφοράς στο «συλλογικό εθνικό συμφέρον». όταν ήμουν δεμένος σε αυτή την καρέκλα με τα τετράγωνα πόδια. ε πούστη. με τα μέτρα της εποχής. διεκδικώντας το δικαίωμα στη λεύτερη πατρίδα από το μαύρο μετεμφυλιακό κράτος.

προσάπτοντας σε όποιον μιλά για έξοδο από το ευρώ για παράδειγμα. οφείλει η Αριστερά να ξαναδώσει ταξικό πρόσημο στην έννοια του έθνους και της πατρίδας. αν σκοπεύει στην ανατροπή αυτής της κατάστασης είναι αναγκασμένη να μιλήσει συνολικά για το προς τα πού θα πρέπει να πάνε τα πράγματα στη χώρα. Έχοντας παραδώσει μεγάλο μέρος της εθνικής ανεξαρτησίας σε ολοκληρώσεις όπως η ΕΕ. να αναδείξει ότι υπάρχει άλλος δρόμος. απαιτώντας εμπράγματες εγγυήσεις που μπορεί να περιλαμβάνουν την ίδια την Ακρόπολη. συνεχίζουν να βγάζουν δεκάρικους για τη σωτηρία της χώρας.teuxos29 . Δεν χρειάζεται να υπάρχουν συνταγματάρχες στην εξουσία για να συναλλάσσονται με σταθμάρχες της CIA. αστοί. Δεν υπάρχει κάποιο παλάτι με βαυαρούς βασιλιάδες που να διεκδικεί ρόλο ρυθμιστή των εξελίξεων. Η Αριστερά να ξαναδώσει ταξικό πρόσημο στην έννοια του έθνους και της πατρίδας. αλληλεγγύης και ενδυνάμωσης των ανατρεπτικών κινημάτων και σε άλλες χώρες. που αγνοεί τον ιμπεριαλισμό. Υπάρχει όμως η κομισιόν να απαιτεί από σκληρή λιτότητα μέχρι αναβολή των εκλογών. Δεν έχουμε την κυβέρνηση Τσολάκογλου. η απάντηση που δίνουν άλλα ρεύματα της Αριστεράς είναι ένα από τα καθοριστικότερα ζητήματα. Η προεπικύρωση της αποτυχίας ενός ενδεχομένου «σοσιαλισμού σε μία μόνο χώρα». Λειτουργώντας καθημερινά με στόχο την πτώχευση ektosgrammis . Δεν έχουμε το βομβαρδισμό της ελεύθερης Αθήνας από τα βρετανικά πλοία. η Αριστερά δεν έχει κανένα λόγο να φοβάται ότι εάν επιχειρήσει να ορίσει τα χαρακτηριστικά ενός νέου αριστερού πατριωτισμού. αναγνωρίζοντας μεταξύ του όχι την κοινότητα μιας εθνικής ή φυλετικής καταγωγής. 9/2/2012 6:18:46 μμ . Σε διάσταση με ιμπεριαλιστικές ολοκληρώσεις.indd 19 19 του λαού. Έχοντας πρώτα καταβαραθρώσει κάθε έννοια λαϊκής κυριαρχίας. Είτε όπως σήμερα πράττει ο ΣΥΝ-ΣΥΡΙΖΑ από τις θέσεις ενός κοσμοπολιτισμού ως το περιτύλιγμα ενός σοσιαλδημοκρατικού προγράμματος. Δεν έχουμε τα εθνικά αναμορφωτήρια στα ξερονήσια αλλά τα τηλεοπτικά αναμορφωτήρια στους δέκτες μας. καταλήγει ευνόητα στη υιοθέτηση άλλων κατευθύνσεων.τι απέμεινε. Για την επανεκκίνηση μιας εγχώριας ποιοτικής παραγωγής. Έχοντας προσδέσει τα συμφέροντά τους στα συμφέροντα των δανειστών της χώρας. άλλη παραγωγή. Περιμένοντας την επόμενη ημέρα της ολοκληρωτικής καταστροφής για να αρπάξουν και να εκμεταλλευτούν ό. κινδυνεύει να ρίξει νερό στο μήλο του αστικού εθνικισμού. αλλά με στόχο μια νικηφόρα επαναστατική στρατηγική που θα κάνει τον τόπο αυτό επίκεντρο ενδιαφέροντος όλων των αγωνιζόμενων λαών του κόσμου και που στο όριό της θα σημάνει μια νέα κομμουνιστική διεθνή. … αυτές οι καρδιές δε βολεύονται παρά μόνο στο δίκιο Απέναντι λοιπόν στην ελληνική αστική τάξη που για ακόμα μίια φορά. αλλά έχουμε την επίσης δοτή κυβέρνηση Παπαδήμου να παραχωρεί κάθε γραμμή άμυνας των ελλήνων εργαζομένων. Άλλωστε. μέσω της περιγραφής της σχέσης με τους άλλους λαούς βασιζόμενος σε αρχές ισοτιμίας. Έχουμε όμως μια διαρκή απειλή στρατιωτικής ανάφλεξης στην περιοχή γύρω από συγκεκριμένα συμφέροντα που θα αξιοποιηθεί για να καταπνίξει οτιδήποτε πάει να ξεφύγει από τον έλεγχο των ιμπεριαλιστικών κέντρων ή και να αθετήσει πληρωμές δανείων. Τουναντίον. είναι διατεθειμένη να παραχωρήσει γη και ύδωρ σε ξένες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις. για μια πορεία με την οποία οι κόποι και οι επιδιώξεις ενός ολόκληρου λαού θα αποκτήσουν ξανά κατεύθυνση και περιεχόμενο για τη δική του ευημερία.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ περιεχόμενο. Είτε όπως πράττει το τροτσκιστικό ρεύμα και το ρεύμα της αυτονομίας. άλλη εξουσία και διεθνής προσανατολισμός. αλλά το κοινό πεπρωμένο στη μεγάλη πορεία για την κοινωνική χειραφέτηση και τον σοσιαλιστικό μετασχηματισμό. να επιχειρήσει άλλη αφήγηση και άλλη εργατική ηγεμονία που θα δώσει ξανά περηφάνια και δύναμη σε ένα λαό που θα μπορεί να αγωνίζεται για να πάρει την τύχη στα χέρια του. Και κάθε λογής εργοδότες. κάνοντας βουτιά στους κοινωνικούς αγώνες για τη συγκρότηση μιας διεθνούς συνθήκης ανατροπής από τα κάτω που δεν πρόκειται να έρθει ποτέ. η ΟΝΕ το ΝΑΤΟ. όχι με αυτοσκοπό τη διεθνή της απομόνωση. Αυτοί μπορεί να είναι και υπουργοί υπεράνω κάθε υποψίας. να επιχειρήσει άλλη αφήγηση και άλλη εργατική ηγεμονία που θα δώσει ξανά περηφάνια και δύναμη σε ένα λαό που θα μπορεί να αγωνίζεται για να πάρει την τύχη στα χέρια του Για να ορίσει ξανά στην ιστορική συνείδηση του λαού ποιοι είναι οι φίλοι και ποιοι επιβουλεύονται το μέλλον του. πολιτικοί και οργανικοί διανοούμενοι του κράτους. κατηγορίες για υπόθαλψη του εθνικισμού.41. προκειμένου να εξασφαλίσει την επιβίωσή της μέσα από ένα σχέδιο ισοπέδωσης της ζωντανής εργασίας. μπροστά στο ενδεχόμενο ύπαρξης μιας ρωγμής στον ιμπεριαλισμό. Έχουμε όμως την πυγμή του διεθνούς χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου να απειλεί με λιτότητα εικοσαετίας. που εγκαταλείπει το γήπεδο της διεκδίκησης της πολιτικής εξουσίας. … αυτά τα πρόσωπα δε βολεύονται παρά μόνο στον ήλιο Σήμερα μπορεί να μην έχουμε απέναντί μας τη σβάστικα να κυματίζει στην Ακρόπολη. Προβάλλοντας και υλοποιώντας αυτή τη στρατηγική.

41.indd 20 9/2/2012 6:18:47 μμ .teuxos29 .20 ΔΙΕΘΝΗ Ο «αιώνας του Ειρηνικού»: για τις στρατηγικές του κεφαλαίου στην άλλη άκρη του κόσμου του Δημήτρη Λένη ektosgrammis .

Οι ΗΠΑ. την Ιαπωνία και. Επιπλέον. Η Κίνα όμως είναι σαφώς ένας μακροπρόθεσμος στόχος. πρόσφατα η Κίνα απέκτησε το πρώτο της αεροπλανοφόρο. Παρόλα αυτά είναι πολύ πιο πιθανό η έξοδος να αναζητηθεί στην επέκταση και όχι στη μείωση των ήδη παράλογων και πέρα από κάθε μέτρο εξοπλισμών και του ανταγωνισμού των κεφαλαίων. αλλά οι τάσεις είναι εμφανείς· στην εσωτερική τους πολιτική διάλεκτο αυτές οι πολιτικές ταξινομούνται κάτω από το όνομα «ο αιώνας του Ειρηνικού». Οι αλλαγές στο επίπεδο αυτό δεν μπορούν παρά να είναι αργές και επώδυνες.indd 21 21 των ΗΠΑ στις διεθνείς εμπορευματικές.teuxos29 .ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΔΙΕΘΝΗ Ξεκινάμε με μια προειδοποίηση: οι ΗΠΑ ήταν η μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου ήδη πριν από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο· χρειάστηκε όμως κι ένας δεύτερος για να πάρουν και τυπικά τα ηνία της ιμπεριαλιστικής αλυσίδας από τα χέρια της παραπαίουσας Βρετανίας. ενώ προσπαθούν να αναβαθμίσουν τεχνολογικά τους τεράστιους στρατούς τους: πέρα από το ότι είναι και οι δύο πυρηνικές δυνάμεις. αφού οικονομικά η Αυστραλία έχει πολύ περισσότερες συναλλαγές με την Κίνα παρά με 9/2/2012 6:18:47 μμ . Με αυτή την ορολογία οι ΗΠΑ σηματοδοτούν την απομάκρυνση του ενδιαφέροντός τους από τη φθίνουσα Ευρώπη προς τη δυναμική περιοχή που εκτός από τη νοτιοανατολική Ασία περιλαμβάνει τον Καναδά. Και αυτό έγινε γιατί η «ηγεσία» της ιμπεριαλιστικής αλυσίδας είναι συνδυασμός όχι μόνο οικονομικής δύναμης. όπως αναζωογονήθηκε από την πτώση του τείχους. οι οικονομικές σχέσεις με τις χώρες του Ειρηνικού είδαν αλματώδη αύξηση σε πολλά επίπεδα. χαρακτηριστικά που δεν συγκεντρώνει στο σύνολό τους αυτή τη στιγμή καμιά άλλη ιμπεριαλιστική δύναμη. Η αύξηση της ισχύος των χωρών αυτών έχει αρχίσει να συνεπάγεται και την τάση τους για εκπόνηση μιας όλο και πιο αυτοδύναμης ιμπεριαλιστικής στρατηγικής. Μια σειρά από πρόσφατες κινήσεις των χωρών της περιοχής δείχνουν προς αυτή την κατεύθυνση. Η υπερδύναμη βρίσκεται στα πρώτα στάδια αναδιαμόρφωσης του οικονομικού της ρόλου σε διεθνές επίπεδο – με αμφίβολη επιτυχία Δεν μπορεί να αποκλειστεί προς το παρόν τυχόν αναδίπλωση ως προς την επέκταση στο εξωτερικό: ένας από τους πιο επιφανείς ρεπουμπλικάνους υποψήφιους για τις εκλογές του 2012. έχει το δυναμικό να αναδειχτεί σε πραγματικό ανταγωνιστή. δηλαδή προσαρμοσμένες είτε στην οικονομική «συνεργασία» με τη δυτική Ευρώπη (φυσικά εδώ εντάσσεται και η Ιαπωνία) ή. μια στρατιωτική αναβάθμιση με προφανή στόχο την επιθετική δυνατότητα επέμβασης μακριά από τα χωρικά της ύδατα. ο Ron Paul. στρατιωτικές και συναλλαγματικές ροές. γιατί όχι. Η ανάδυση των οικονομιών της νοτιοανατολικής Ασίας –φυσικά της Κίνας αλλά και της Ινδίας. Τα τελευταία 30 χρόνια όμως. αντίθετα με το Ιράν. Την κατεύθυνση αυτή τη δείχνει η πρόσφατη δημιουργία για πρώτη φορά αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων στην Αυστραλία (περίεργη για τα αυστραλιανά συμφέροντα κίνηση. στο έδαφος και της δικής τους κρίσης. αλλά και πολιτικής (συντριβή των αντιστάσεων στο εσωτερικό της ηγέτιδας δύναμης) και στρατιωτικής ισχύος. την Αυστραλία. παλιότερα. Οι συμφωνίες για δυνατότητα οικονομικών συναλλαγών μεταξύ χωρών της περιοχής απευθείας στα νομίσματά τους χωρίς τη μετατροπή σε δολάρια (με πιο σημαντική –αλλά όχι μοναδική– τη συμφωνία Κίνας-Ιαπωνίας) και η απόφαση της Ιαπωνίας να απελευθερώσει τις εξαγωγές στρατιωτικού εξοπλισμού που ήταν παγωμένες από το 1967 και μετά (κυρίως προς την Ινδία αλλά και άλλους «πελάτες») είναι οι κυριότερες. Γιατί οι πολιτικές της τα τελευταία 60 χρόνια ήταν ευρωκεντρικές. τη Ρωσία. όχι αναγκαστικά σύμμορφης με τα αμερικανικά σχέδια. στον ανταγωνισμό με τη σοβιετική σφαίρα επιρροής. την επέλαση του νεοφιλελευθερισμού (τη συντριβή της εργασίας μέσω της καθήλωσης του εργατικού μισθού και του υπερδανεισμού στον οποίο αυτή ωθήθηκε από τον διογκωμένο τραπεζικό τομέα) και τη στρατιωτική επέκταση έχει καταρρεύσει. οι εναλλακτικές πολιτικές δεν έχουν ακόμα σχηματοποιηθεί.41. και γενικότερα των δυναμικών καπιταλισμών της περιοχής– σημαίνουν την αναπροσαρμογή των σχεδίων της φθίνουσας υπερδύναμης. Προς το παρόν. Μέσα στο 2012 δεν μπορεί να αποκλειστεί μια στρατιωτική κίνηση κατά του Ιράν (κίνηση που ως προς τις διεθνείς της συνέπειες μόνο με το Βιετνάμ θα μπορεί να συγκριθεί) κάτω από την πίεση του σιωνιστικού παράγοντα. Και οι δύο χώρες έχουν αναβαθμίσει σε μεγάλο βαθμό τις δυνατότητές τους στον τομέα της αεροδιαστημικής τεχνολογίας (σημαντικό κομμάτι της οποίας είναι οι στρατιωτικές εφαρμογές παρακολούθησης με δορυφόρους). όπου η γενοκτονία δυο λαών δεν έφερε τα πολιτικά και οικονομικά αποτελέσματα που η υπερδύναμη ανέμενε. αναζητούν λύσεις στο πρόβλημα της διαφαινόμενης απώλειας ισχύος στη διεθνή σκακιέρα. Αυτές οι κινήσεις υπονομεύουν τη δυνατότητα παρέμβασης ektosgrammis . Ο ιμπεριαλισμός στο σταυροδρόμι Οι ΗΠΑ και ο αναπτυγμένος καπιταλισμός γενικότερα έχουν φτάσει πια σε ένα σταυροδρόμι: το μεταπολεμικό πρότυπο ανάπτυξης. διαφαίνεται καθαρά η τάση εκ μέρους της Κίνας (και μακροπρόθεσμα της Ινδίας) για τη δημιουργία ιμπεριαλιστικής στρατιωτικής ισχύος με δυνατότητα παρέμβασης σε υπερτοπικό επίπεδο. Η Αμερική είναι αντιμέτωπη με τεράστιο εσωτερικό ιδιωτικό χρέος (το σκάσιμο της φούσκας το 2008 ήταν μόνο η αρχή της κρίσης) που αντικατοπτρίζεται στα όρια της επεκτατικής στρατιωτικής της ισχύος: στις στρατηγικού χαρακτήρα αποτυχίες στο Ιράκ και το Αφγανιστάν. είναι ένας έξαλλος δεξιός και ταυτόχρονα ρητά πολέμιος των μεγάλης κλίμακας πολεμικών συγκρούσεων και της χρηματοδότησης του Ισραήλ (για λόγους που δεν είναι του παρόντος να αναλυθούν). επειδή.

Εξάλλου. ο εργατικός μισθός στις ΗΠΑ. «ζωτικά αμερικανικά συμφέροντα» (!). τα πολύμορφα κινήματα Occupy (και όχι μόνο η Wall St. Κάτι τέτοιο δεν είναι βέβαιο ότι μπορεί να γίνει διατηρώντας τα τρέχοντα επίπεδα κερδοφορίας του κεφαλαίου. Αναπόφευκτα.. την ισχυρή κεντρική κυβέρνηση. Στην Κίνα κάθε χρόνο μεταναστεύουν εκατοντάδες εκατομμύρια εργάτες από τα χωριά τους στα βιομηχανικά κέντρα.indd 22 του ηθικού πλεονεκτήματος των ειδικών και των τεχνοκρατών (κάτι που το βιώνουμε και στην Ευρώπη με Παπαδήμους κ.λπ. Σε αυτό το πλαίσιο. Πρώτο και κύριο. στην καλή υγεία του πληθυσμού.. αφού μετατρέπει αυτό που ήταν μια γενιά πριν κοινωνικό αγαθό σε εμπόρευμα. ενώ από την άλλη δεν είναι καθόλου προφανές ότι μπορεί να έχει πραγματικά μεσοπρόθεσμα αποτελέσματα: οι εμπορικοί και νομισματικοί πόλεμοι δεν έχουν ποτέ εκ των προτέρων γνωστό νικητή. στην προσπάθεια «επιδότησης» του εξαγωγικού βιομηχανικού τομέα. η οποία στηρίζεται στην αύξηση της ιδιοκτησίας τους και της ευμάρειάς τους. οι αποτυχίες στο Ιράκ και το Αφγανιστάν. ενώ και οι τεράστιες πρόοδοι στην αεροναυπηγική δεν είναι καθαρό ούτε το πόσο μεγάλες είναι ούτε σε τι ακριβώς θα χρησίμευαν σε ενδεχόμενη σύγκρουση με στρατιωτικό μηχανισμό συντριπτικά ανώτερης δύναμης πυρός. ώστε να απορροφήσει τις απώλειες στις εξαγωγές. ενώ ταυτόχρονα επιδότησε το κατασκευαστικό κεφάλαιο. 9/2/2012 6:18:47 μμ .λπ. όπως επίσης οι εντάσεις στα στενά της Κίνας. Δεν είναι δυνατό για την ώρα να εκτιμήσουμε αν αυτές οι αντιστάσεις θα δημιουργήσουν ρωγμές στις επιθετικές κινήσεις του κεφαλαίου. Η προσπάθεια της κυβέρνησης να την ξεφουσκώσει μπορεί να έχει απρόβλεπτες κοινωνικές συνέπειες εάν το «ξεφούσκωμα» εξελιχθεί σε σκάσιμο. Αυτό είναι μόνο ένα από τα χιλιάδες παραδείγματα ανταρσιών από αγροτικά στρώματα που σπρώχνονται δια της βίας στο βιομηχανικό προλεταριάτο. περαιτέρω μείωση του λαϊκού εισοδήματος (αν αποφασιστούν οι σχεδιαζόμενες γιγαντιαίες περικοπές στον προϋπολογισμό μέσα στους επόμενους μήνες. η προϊούσα στρατιωτικοποίηση της κοινωνίας. Η πορεία του κινεζικού κεφαλαίου μετά την έναρξη της κρίσης το 2008 είναι διδακτική: η κυβέρνηση αρχικά προσπάθησε να αυξήσει την εσωτερική κατανάλωση με επαρκείς ρυθμούς. αγαθά: ένα σενάριο αμοιβαίας οικονομικής καταστροφής. Φυσικά. Φαίνεται ότι το σχέδιο αλλάζει. ηλίθιε! Οι εξελίξεις στο καθαυτό οικονομικό πεδίο όμως ίσως να είναι πιο αποκαλυπτικές: η υπερδύναμη βρίσκεται στα πρώτα στάδια αναδιαμόρφωσης του οικονομικού της ρόλου σε διεθνές επίπεδο – με αμφίβολη επιτυχία. εκτός αν δημιουργηθούν φούσκες αξιών. αδυναμία του κεφαλαίου να αναδιανείμει έστω και μικρό ποσοστό των κερδών στις υποτελείς τάξεις.) έδειξαν ότι δεν θα είναι απλό παιχνίδι αυτό για την ηγετική ιμπεριαλιστική αστική τάξη του πλανήτη. και επομένως αύξηση της φτώχειας και των ανισοτήτων. Υπάρχει σαφώς ένα υπόστρωμα με ευρύτερη κοινωνική αποδοχή στις ΗΠΑ που αμφισβητεί τα θεωρούμενα εδώ και 40 χρόνια ως «φυσικά» δικαιώματα του κεφαλαίου. Είναι η οικονομία. με την προσπάθεια για ανάκαμψη των βιομηχανικών της εξαγωγών. Εκτός από την κρίση.). την αύξηση των αντιστάσεων του εσωτερικού εχθρού. Επιπλέον. αφού η κρίση θα σημάνει σκλήρυνση της γραμμής. δημιουργώντας όμως τεράστια φούσκα. γερμανικά κ. Μέχρι τώρα η αμερικανική κατανάλωση στήριζε τις εξαγωγικές επιδόσεις και της νοτιανατολικής Ασίας αλλά και της Γερμανίας. η κατάρρευση ektosgrammis . αφού υπέρμετρη αύξηση του εργατικού εισοδήματος θα σήμαινε την απώλεια του ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος του κινεζικού κεφαλαίου (τη φτηνή εργασία). Οι μεσοπρόθεσμες προθέσεις της Κίνας δεν είναι καθαρές ακόμα: η Κίνα αντιμετωπίζει τα δικά της κολοσσιαία εσωτερικά προβλήματα. που τις κοινοτικές του γαίες τις σφετερίστηκαν επενδυτικά κεφάλαια από το Χονγκ Κονγκ μαζί με έναν αξιωματούχο του κόμματος. γιατί τότε απλώς δεν θα διεξάγονταν. η χώρα θα πρέπει να αντιμετωπίσει και την κρίση. η Κίνα ως δικαιολογία αύξησης των εξοπλισμών είναι έωλη. Υπάρχει όμως και ο κίνδυνος από τα διαμορφούμενα «μεσαία» στρώματα των πόλεων που με το αυξημένο μορφωτικό τους επίπεδο προσδοκούν και οικονομική αναβάθμιση.22 ΔΙΕΘΝΗ τις ΗΠΑ). δηλαδή τη θαλάσσια περιοχή μεταξύ Κίνας και Ταϊβάν. πέρυσι μειώθηκε σε πραγματικούς όρους. κίνηση που δεν έχει ως τώρα γίνει επειδή ο ίδιος ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός ταλαντεύεται ως προς το ποια είναι η σωστή κατεύθυνση) θα σημάνει μείωση της κατανάλωσης και επομένως μείωση της ζήτησης τόσο για αμερικανικά όσο και για κινεζικά. αλλά οι ενδείξεις είναι ότι οι αντιστάσεις θα συνεχιστούν και θα πολλαπλασιαστούν το επόμενο διάστημα. Μόνο το δεύτερο σχέδιο «περπάτησε». Το πρώτο σκέλος απέτυχε. ενός μικρού χωριού κοντά στη βιομηχανική Καντόνα..teuxos29 .. Το αεροπλανοφόρο της δεν το ναυπήγησε η ίδια.41. Μια τελευταία αντίφαση: η μετεωρική άνοδος της Κίνας στηρίχθηκε σε καύσιμα περασμένων εποχών. Η κίνηση αυτή φυσικά βρίσκεται από τη μια σε ευθύ ανταγωνισμό με τις υπόλοιπες εξαγωγικές ιμπεριαλιστικές δυνάμεις (και την ίδια την Κίνα). αιτίες είναι η –εμφανέστατη πια– διαπλοκή του χρηματιστικού κεφαλαίου με την εξουσία και η ιδεολογική απονομιμοποίησή του. Πρόσφατα έγινε γνωστή η νίκη που κατήγαγαν οι κάτοικοι του Βουκάν. στενά στα οποία φέρονται να διακυβεύονται . που είχε μείνει στάσιμος τα τελευταία 30 χρόνια. τουλάχιστον εν μέρει. Η άνοδος του ιδιωτικού κεφαλαίου υπονομεύει όλα τα προηγούμενα. αλλά απλώς εκσυγχρόνισε ένα άχρηστο πλέον ρωσικό αεροπλανοφόρο. Ενδεχόμενη πτώση του εξαγωγικού κινητήρα θα ανάγκαζε τη κυβέρνηση να προκρίνει την εσωτερική ανάπτυξη. Στο σχετικά υψηλό μορφωτικό επίπεδο. Η Κίνα δεν είναι ακόμα –και δεν θα είναι για αρκετό καιρό– έτοιμη να ανταγωνιστεί στα ίσια την αμερικανική στρατιωτική ισχύ.

έχει σίγουρα ιδιαίτερο ενδιαφέρον να τη διανύσουμε… ektosgrammis .41.teuxos29 .τι μετά τη δεκαετία του ’60.23 Rock the (capitalist) Casbah*! του Γιώργου Καλαμπόκα ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΔΙΕΘΝΗ * Συνήθως. Το όνομα προέρχεται από το φρούριο που βρίσκεται στο κέντρο της πόλης του Αλγερίου. τότε η ανάδειξη από το νεοϋορκέζικο περιοδικό Time του ανώνυμου διαδηλωτή σε «πρόσωπο της χρονιάς» 2011 σίγουρα θα μπορούσε να αποτελεί ένδειξη ότι βρισκόμαστε κοντύτερα σε αυτήν από ό.indd 23 9/2/2012 6:18:48 μμ . έτσι καλείται η παλιά αραβική πόλη στο κέντρο των περισσότερων βορειοαφρικανικών πόλεων. Αν η «παγκόσμια» επανάσταση ήταν για τους κλασικούς του μαρξισμού εξ ορισμού κεντροθετημένη στην καρδιά του καπιταλιστικού κέντρου. Και αν η απόσταση ανάμεσα στο επικοινωνιακό εμπάργκο που επιβλήθηκε αρχικά στο κίνημα Occupy Wall Street και τη μετατροπή του σε πρωτοσέλιδο ενός από τους ταγούς της αμερικανικής πολιτικής κουλτούρας είναι μεγάλη.

ότι οι αναφερθείσες εκρήξεις μετέφεραν όχι απλώς την κινηματική αισιοδοξία. ektosgrammis . η θέση για το τέλος του πολέμου. ειδικά μετά τη δεκαετία του ’80 και την τελική υποχώρηση του ΚΚ ΗΠΑ. Άλλωστε. αυτά τα κοινωνικά στρώματα αποτέλεσαν την αρχική αφετηρία. Γιατί το σχήμα της απλής γραμμικής «μεταφοράς» μιας έκρηξης από την Αίγυπτο και τις αραβικές χώρες ή από την πιο οικεία Ισπανία των «indignados» και την Ελλάδα των «αγανακτισμένων» δεν μπορεί να συλλάβει το βάθος του ιδιαίτερου αυτού φαινομένου. τρέχοντας. Κάπως έτσι μπορούμε να εξηγήσουμε τη διείσδυση που είχε η υποψηφιότητα Ομπάμα στα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα των αμερικανικών μητροπόλεων. η ισχυρότερη στην πρόσφατη ιστορία τους. η εξαγγελμένη μείωση των κοινωνικών ανισοτήτων. Είναι βεβαίως σίγουρο. άλλωστε. ενδεχομένως.indd 24 δυνατότητα αυτοτελούς έκφρασης μιας αριστερής εναλλακτικής στρατηγικής. όμως. αλλά και να κερδίσει την αλληλεγγύη και τη συμπαράσταση του εργατικού κινήματος και των συνδικάτων του. να ξεχνάμε ότι οι ΗΠΑ έχουν ένα από τα πιο ιδιότυπα και αυταρχικά πολιτικά συστήματα στον κόσμο και είναι η ίδια αυτή δομή που δυσκολεύει υπερβολικά την ανάπτυξη διαφορετικών πολιτικών εκφράσεων. Όμως. αφού κατάφερε με διάφορους πρωτότυπους τρόπους να σπάσει διαδοχικά το επικοινωνιακό σαμποτάζ και έπειτα το εμπάργκο που του επιβλήθηκε. we are… Μπορούμε έτσι να κατανοήσουμε τη βαθύτερη σημασία του κινήματος που εξελίσσεται με τεράστια επιμονή και ποικιλία μορφών στις ΗΠΑ από τις 17 του Σεπτέμβρη μέχρι σήμερα. ώστε να βρίσκονται εγκαίρως στο επόμενο επαγγελματικό ραντεβού τους. το κίνημα κατάφερε όχι μόνο να εξαπλωθεί σε όλες τις μεγάλες πόλεις των ΗΠΑ. Δεν πρέπει.41. μπορεί να εξηγήσει και τη βαθιά αποδοχή που δείχνει να έχει από την αμερικανική κοινωνία ένα κίνημα που εκ πρώτης όψεως δεν θα έδειχνε απαραίτητα να την αφορά. κυρίως. το γκέτο ή το παγκάκι. «We are the 99%!»: yes. αυτής της ιδιαίτερα διογκωμένης τάξης που βρίσκεται σε συνάφεια με την εργατική και συνοδεύει την ανάπτυξη του σύγχρονου καπιταλισμού. καθώς θεωρείται ότι «διέσπασε» τις προοδευτικές ψήφους. γιατί τα κοινωνικά και πολιτικά κομμάτια που ενεπλάκησαν αρχικά και που ακόμη εν πολλοίς το καθορίζουν συντίθενται από τα «συνήθη ύποπτα»: τμήμα της ριζοσπαστικοποιημένης φοιτητικής νεολαίας.teuxos29 . και δη των αριστερών καθηγητών και διανοούμενων. Η κοινωνική διαίρεση των τελευταίων προεδρικών εκλογών στις ΗΠΑ ήταν. Δεν είναι τυχαίο. Σίγουρα. κοστίζοντας στις ΗΠΑ μια ηπιότερη διακυβέρνηση. αλλά και στην κρίση και ενσωμάτωση των συνδικάτων και της Αριστεράς. αλλά και ένα πρότυπο αγώνα –την κατάληψη της πλατείας– ως απάντηση στον πολιτικό αυταρχισμό της εξουσίας. Επρόκειτο για πολυάριθμο τμήμα της αμερικανικής νέας μικροαστικής τάξης. στη Νέα Υόρκη χιλιάδες Αμερικανοί περιπατούσαν στην οδό Broadway. γεγονός που λοιδορήθηκε από τα ΜΜΕ και επιχειρήθηκε να χρησιμοποιηθεί για να παρουσιαστεί το ίδιο ως περιθωριακό. Η κρίση των στεγαστικών δανείων και η κατάρρευση της Lehman Brothers συνέτεινε στην αλλαγή όσο και η διακυβέρνηση Μπους και το «Δόγμα του Σοκ» που τη σηματοδότησε. άλλωστε. σύντομα το Occupy χαρακτηρίστηκε και από τη σύνδεσή του με τους αστέγους των μεγάλων μητροπόλεων. και αφού κατάφερε να αντέξει στο μπαράζ επικοινωνιακών επιθέσεων που δέχτηκε. μια διαφορετική δυνατότητα αυτοπροσδιορισμού του μέσου Αμερικανού. Δεν είναι τυχαίο ότι στη σύγχρονη συζήτηση για τον τρίτο πόλο στο αμερικανικό πολιτικό σύστημα χρησιμοποιείται ως παράδειγμα αποτροπής η κάθοδος του κόμματος των Πρασίνων στις προεδρικές εκλογές του 2000. ιδιότυπη «πολιτιστική επανάσταση» ψηφίζοντας Ομπάμα. παρόλη την επενέργεια των ΜΜΕ και τη βαθιά καταναλωτική κουλτούρα. την καρδιά του Lower Manhattan. και βέβαια τα θραύσματα της αμερικανικής Αριστεράς που αναπτύσσονταν είτε μέσα στο Δημοκρατικό Κόμμα είτε έξω από αυτό. Τη βίαιη καταστολή που συ- 9/2/2012 6:18:48 μμ . σε διάφορες ομαδοποιήσεις με θεματικό. η υπόσχεση για το κλείσιμο του Γκουαντάναμο. αν οι ίδιες οι κοινωνικές αντιθέσεις εκεί δεν αναζητούσαν δρόμους να εκφραστούν. στην οποία «χρεώνεται» η οκταετής διακυβέρνηση Μπους.1 Η καταστολή που εφάρμοσε το αμερικανικό κράτος για να αντιμετωπίσει την ισχυρότατη ανάπτυξη του εργατικού κινήματος μέχρι τη δεκαετία του ’30 και την κομμουνιστική επιρροή της δεκαετίας του ’50 έχει αφήσει βαθύ αποτύπωμά στην όποια 1. το μεγαλύτερο τμήμα της αμερικανικής κοινωνίας ένιωσε ότι ενδεχομένως έκανε τη δική του. τη δυνατότητα για τα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα να έχουν κάτι διαφορετικό να προσδοκούν από μια ζωή στο περιθώριο. Αν. ότι οι διάφορες –όχι ιδιαίτερα προωθημένες– αριστερές πολιτικές ευαισθησίες στεγάστηκαν παραδοσιακά. μετρώντας στην κορύφωσή του πάνω από 200 κατειλημμένες πλατείες. Και αυτό. μέρος της αμερικανικής ακαδημαϊκής κοινότητας. δεν θα ήταν σε θέση να προκαλέσουν από μόνες τους ένα τέτοιο κίνημα στην καρδιά του θηρίου. την παύση της θεωρούμενης διακυβέρνησης των μυστικών υπηρεσιών και του σκοτεινού κράτους. δεν ήταν αμέριμνοι και βουλιαγμένοι στο βυθό του αμερικάνικου ονείρου.24 ΔΙΕΘΝΗ Την ημέρα που ο νεαρός Τυνήσιος Μοχάμεντ Μπουαζίζι έβαζε φωτιά στον εαυτό του και με την ίδια φλόγα έπαιρνε φωτιά μία από τις πιο καταπιεσμένες περιοχές του πλανήτη. όπως του πρότεινε μια εκστρατεία γεμάτη συμβολισμούς: η ανάδειξη του πρώτου μαύρου προέδρου στην ιστορία των ΗΠΑ συμβόλιζε την πολυπόθητη αναγνώριση των δικαιωμάτων των φυλετικών μειονοτήτων. έχει μάλλον πάψει από καιρό να συμβαίνει. Όμως. σηματοδοτώντας την αναζωογόνησή τους. Μόνο αυτό. λίγα μόλις μέτρα από τη Wall Street. στο εσωτερικό του κόμματος των Δημοκρατικών. όπως θα ήταν του Αλ Γκορ και κυρίως στιγματίζοντάς τις με το μακελειό του Ιράκ. παραπλεύρως του πάρκου Zuccotti. Αυτό. προσανατολισμό.

Και όμως. λαμβάνοντας χαρακτηριστικά πανεθνικής κινητοποίησης. να είναι η πιο ενδεικτική και να σηματοδοτεί την επιμονή και το βάθος του ίδιου του κινήματος. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να βρισκόμαστε ακόμη μακριά.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΔΙΕΘΝΗ νόδευσε την απόπειρα διάλυσης του Occupy Oakland και τον σχεδόν θανάσιμο τραυματισμό ενός διαδηλωτή απάντησε το κάλεσμα για γενική απεργία. Είναι και το ότι το ίδιο το κίνημα φαίνεται να αποτελεί την έκφραση μιας δυνάμει πολιτικής στρατηγικής. για να μιλήσουμε με τα λόγια του Σλαβόι Ζίζεκ. γιατί στις πρακτικές του ανασυγκροτούνται συλλογικοί θεσμοί που φαίνονταν παρωχημένοι: νομιμοποιείται εκ νέου το πεζοδρόμιο ως χώρος διεξαγωγής του πολιτικού αγώνα. Αυτό μαρτυρά σε τελική ανάλυση το επίπεδο-ρεκόρ στο οποίο έφτασε τον Ιανουάριο του 2012 ο περίφημος –και βέβαια αμφιλεγόμενος– δείκτης πολιτικής αστάθειας3 που δημιούργησαν δύο καθηγητές του Χάρβαρντ. Ως οδός Main συνήθως εννοείται ο κεντρικός εμπορικός δρόμος της πόλης. Βέβαια. Ακόμα. η εκ νέου κυριαρχία του οποίου (υποτίθεται) θα δώσει δουλειές και ανάπτυξη. που αποτελεί πρακτικά και το κέντρο της κοινωνικής της ζωής.41. Αυτή η πολιτική δράση είναι τεράστιας σημασίας για το εσωτερικό πολιτικό τοπίο στις ΗΠΑ. Τη μορφή της κατάληψης της πλατείας 2. με το «ανθρώπινο μικρόφωνο». μόνο οι οξυμένες κοινωνικές αντιθέσεις βάσει των οποίων μπορούμε να εξηγήσουμε την αποδοχή του κινήματος. αλλά το ενδεχόμενο μιας μικρής ρωγμής στην πολιτική σκηνή των ΗΠΑ και συνακόλουθα η δυνατότητα παραφωνίας στο ασφυκτικό πολιτικό σύστημα της υπερδύναμης μπορεί να αχνοφαίνεται στον ορίζοντα. όλα τα παραπάνω θέτουν με άλλους όρους το ερώτημα ενός πολιτικού φορέα που θα μπορούσε να εκπροσωπήσει την υφιστάμενη δυναμική και να την βαθύνει. Όμως. δείχνουν και κάτι ακόμη: ότι παρά τη φενάκη μιας προοδευτικότερης διακυβέρνησης που προσέφερε στην πλειονότητα των προοδευτικών Αμερικανών η υποψηφιότητα Ομπάμα. Δεν είναι. έλλειψη που όλα τα προηγούμενα χρόνια αποτέλεσε το μεγάλο της πλεονέκτημα. Επιπλέον. ένα περίγραμμα αιτημάτων και πρακτικών που ήταν εκδιωγμένα από την καταθλιπτική κυριαρχία του αμερικάνικου ονείρου. ektosgrammis . Και την απογοήτευση της υποχώρησης στη μεταρρύθμιση του συστήματος υγείας ή των κενών υποσχέσεων για το κλείσιμο του Γκουαντάναμο δεν μπορούν με ευκολία να την ενσωματώσουν. Ο Economic Policy Uncertainty Index 9/2/2012 6:18:48 μμ . Γι’ αυτό και είναι σημαντικό να εξετάσουμε τα ίδια τα πολιτικά του χαρακτηριστικά: δεν πρόκειται για ένα κλασικού τύπου «συνδικαλιστικό» κίνημα που συγκροτείται στη βάση της αμφισβήτησης κάποιας νομοθετικής τομής. το Occupy είναι σημαντικό. πιο «κλασικών». δύνανται και να πέσουν στην παγίδα της προνομιμοποίησης άλλων μερίδων του κεφαλαίου. αλλά για ένα κίνημα που παρεμβαίνει στην εσωτερική πολιτική σκηνή. εξορισμένης από τα ασφυκτικά πλαίσια της αμερικανικής πολιτικής σκηνής.indd 25 25 ακολουθούν πολλές πρωτότυπες επινοήσεις αντιμετώπισης της καταστολής και της νομικής σκλήρυνσης. η αναγνώριση μιας υποτελούς αλλά υπαρκτής υλικής δυνατότητας που αναδεικνύεται από το κίνημα αυτό μάς κάνει. που κατέληξε στον αποκλεισμό πολλών λιμανιών. όχι γιατί το άτυπο πρόγραμμα του κινήματος είναι τόσο ριζοσπαστικό που δεν μπορεί να ενσωματωθεί από το Δημοκρατικό Κόμμα. πέρα από τη συγκίνηση που πάντα αισθανόμαστε στο έναν αγώνα Δαυίδ έναντι Γολιάθ. Ταυτόχρονα όμως. το οποίο επιστρατεύτηκε για να απαντηθεί η απαγόρευση χρήσης ηχητικού εξοπλισμού από το νόμο. «η λύση είναι να αλλάξει το σύστημα όπου η Main Street δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς τη Wall Street2». αν ιδωθούν πέρα από το πεδίο των συμβολισμών που συνιστούν βολές κατά του σύγχρονου κυρίαρχου καπιταλιστικού οικονομικού και κοινωνικού προτύπου.teuxos29 . μια κοινωνία εθισμένη στο νεοσυντηρητισμό και τη μονεταριστική οικονομική πολιτική. όμως. αναδεικνύεται η συλλογικότητα απέναντι στην εξατομίκευση και αμφισβητείται ξανά η καθεστηκυία τάξη πραγμάτων στο εσωτερικό της υπερδύναμης. την πρώτη μετά το 1946. γιατί δείχνει το βάθος και την απήχηση αυτών των αιτημάτων στην αμερικανική κοινωνία. όμως. Πρόκειται για ιδιαίτερα δύσκολο. του ακροδεξιού λαϊκίστικου κινήματος που πριμοδοτείται από τα επιθετικότερα λόμπυ του κόμματος των Ρεπουμπλικάνων ή η στοχοποίηση απλώς της Wall Street. όπως άλλωστε έγινε σε έναν βαθμό και στο πρόσφατο παρελθόν. να ελπίζουμε και στην ιδιαιτερότητά του… 3. το «κίνημα» που δημιουργήθηκε για την εκλογή του είναι βαθύτερο απ’ όσο θα πίστευαν τα διάφορα κέντρα που εκπονούν τις δημόσιες στρατηγικές των υποψήφιων προέδρων. αλλά ίσως και μακρινό ενδεχόμενο. Όλα τα παραπάνω. «This is what democracy looks like!»: μια άλλη πολιτική πρόταση. όπως το θεωρούμενο «καλό» και «παραγωγικό» βιομηχανικό κεφάλαιο. τότε όντως δεν αρκούν. Η στοχοποίηση του Tea Party. που ακόμη και η πρωτοπορία του Occupy να μην τολμά αυτή τη στιγμή να θέσει ανοιχτά. συνιστά ένα διαφορετικό «πολιτικό πρόγραμμα».

με προεξάρχουσες την Αίγυπτο του Νάσερ και τη Συρία του κόμματος Μπάαθ. Η πολιτική και στρατιωτική «εξάρτηση» από τις ΗΠΑ σταματούσε στα σημεία που υπαγόρευαν τα οικονομικά συμφέροντα του ελληνικού κεφαλαίου. Κι όμως συνέβη κι αυτό.teuxos29 . ακόμα και στα χρόνια της αυξημένης παρέμβασης των ΗΠΑ στον καθορισμό της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής. τάχθηκε υπέρ των δικαίων του λαού της Παλαιστίνης. παρόλο που αναγνωριζόταν ως μια από τις πιστές χώρες-μέλη του ΝΑΤΟ. αποτελώντας έναν από τους βασικούς πυλώνες της ανάδειξης της Ελλάδας σε ισχυρή οικονομική δύναμη στην περιοχή. Η ελληνική αστική τάξη. Ανακατατάξεις και επικίνδυνες συμμαχίες Οι κοσμοϊστορικές αλλαγές που συντελέστηκαν το 1989-’91 διαμόρφωσαν νέα κατάσταση στην περιοχή. σε μια κρίσιμη περίοδο ανατροπής των ισορροπιών που κυριάρχησαν στην περιοχή ήδη από τις δεκαετίες του 1950 και ’60. με κύριο στοιχείο τη ρήξη των σχέσεων των δυο μακρόχρονων συμμάχων.indd 26 9/2/2012 6:18:49 μμ . στο συνολικότερο πλέγμα των οξύτατων ανταγωνιστικών αντιθέσεων της ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής. οι εξελίξεις των τελευταίων χρόνων προκαλούν νέες ανακατατάξεις. που έθετε σε διαρκή κίνδυνο τη συνοχή τής (αποτελούμενης από Ελλάδα και Τουρκία) νοτιανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ. Μέσα απ’ αυτό το πρίσμα μπορεί να γίνουν κατανοητές οι παλινωδίες και τα αδιέξοδα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής σχετικά με το εθνικό ζήτημα της Κύπρου. και στην κατεύθυνση αυτή στοχεύει η επιδίωξη για ανάδειξή της σε ηγετική δύναμη του ισλαμικού κόσμου. του Ισραήλ. καθώς ενδεχόμενη διχοτόμηση θα μετέτρεπε τη Μεγαλόνησο σ’ αυτό που πάντα επιδίωκαν οι ιμπεριαλιστές: αβύθιστο αεροπλανοφόρο του ΝΑΤΟ. στις σχέσεις με τις αραβικές χώρες διλήμματα δεν υπήρξαν. κάθε άλλο παρά αδιαφόρησε για τις ευκαιρίες που της παρείχε η παρατεταμένη κρίση των σχέσεων των αραβικών χωρών με τις δυτικές δυνάμεις. Εντούτοις. οι αραβικές χώρες. Από την πλευρά τους. Η Τουρκία αναζητά πλέον άλλο ρόλο στην ευρύτερη περιοχή. στην υπηρεσία του κράτους-τρομοκράτη. τοποθετήθηκαν σταθερά στο πλευρό της Κύπρου. ektosgrammis . από τη δεκαετία του 1960. Η Ελλάδα.41. Η ανάπτυξη οικονομικών σχέσεων με τον αραβικό κόσμο την περίοδο αποδιάρθρωσης του παλιού αποικιοκρατικού συστήματος άνοιγε νέα πεδία δράσης στο ελληνικό κεφάλαιο. Έπειτα από μια περίοδο στενότερης σύσφιγξης των σχέσεων Τουρκίας-Ισραήλ. Ο εξαναγκασμός των Παλαιστινίων να αποδεχτούν λύσεις περιορισμένης κυριαρχίας στο ελάχιστο δυνατό του εδάφους που τους ανήκει και το σχέδιο Ανάν για τη διχοτόμηση της Κύπρου και την αναγνώριση στους ιμπεριαλιστές του δικαιώματος επιδιαιτησίας αποτέλεσαν κομμάτια του ίδιου παζλ. όσο κι αν στην ελληνοτουρκική διένεξη κυριάρχησαν οι ταλαντεύσεις.26 ΔΙΕΘΝΗ Η ανατολική Μεσόγειος στη δίνη επικίνδυνων ανταγωνισμών Η ελληνοϊσραηλινή συμμαχία και η αναβάθμιση του ρόλου της Τουρκίας του Γιώργου Αλεξάτου Κάποτε θα ήταν αδιανόητο το ενδεχόμενο να βρεθούν η Ελλάδα και η Κύπρος στην ίδια πλευρά με το Ισραήλ.

και κυρίως στην Κίνα. Τώρα αλλάζει ακόμα και ο προσανατολισμός διάθεσης των προϊόντων. Ενώ οι έρευνες είχαν ήδη ξεκινήσει τον Σεπτέμβριο. η Ελλάδα και η Κύπρος βρίσκονται ξαφνικά απομονωμένες από τους επί δεκαετίες φυσικούς τους συμμάχους Η εξαγγελία της έναρξης ερευνών για τον εντοπισμό των κοιτασμάτων συνάντησε την οξύτατη αντίθεση της Άγκυρας. η συμμαχία Ελλάδας και Κύπρου με το Ισραήλ δεν πείθει και τόσο πως υπαγορεύεται αποκλειστικά και μόνο από οικονομικούς λόγους και από την ανάγκη ανάσχεσης του τουρκικού κινδύνου. προβάλλοντας το αξίωμα «ο εχθρός του εχθρού μου είναι φίλος μου». της ενέργειας. Ελλάδα και Κύπρος. στα συνολικότερα γεωστρατηγικά σχέδια. που έθεσε ζήτημα σχετικά με το κατά πόσο η Κυπριακή Δημοκρατία έχει δικαίωμα εκμετάλλευσης της κυπριακής ΑΟΖ. τείνει να ολοκληρωθεί με την προώθηση τριμερούς μνημονίου συνεννόησης. Αν από τις κυβερνήσεις της Αθήνας δεν θα μπορούσαμε να περιμένουμε κάτι άλλο. του τουρισμού και των επενδύσεων. Επιπλέον. Καθώς οι εξελίξεις που δρομολόγησαν οι αραβικές εξεγέρσεις αναδιατάσσουν δυνάμεις και συμμαχίες στην περιοχή της ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής. Επιπλέον.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΔΙΕΘΝΗ Οι νέοι δυναμικοί προσανατολισμοί της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής συμπίπτουν με ακόμη δύο σημαντικές εξελίξεις: η Αίγυπτος. είναι φανερό ότι η Τουρκία δεν έχει εγκαταλειφθεί ούτε από τις ΗΠΑ. η Noble Energy στρέφεται προς τις αγορές της Άπω Ανατολής.41. Η συμμαχία με το Ισραήλ όχι μόνο δεν απομακρύνει τον κίνδυνο που αντιπροσωπεύει για Ελλάδα και Κύπρο ο τουρκικός επεκτατισμός. των οποίων προφανώς και δεν αποτελεί προτεραιότητα η υποστήριξη των όποιων δικαίων θεωρούν πως έχουν Ελλάδα και Κύπρος. Ο Μπεγλίτης επισκέπτεται ως υπουργός Άμυνας το Τελ Αβίβ. αποδείχθηκε πως οι τουρκικές απειλές δεν ήταν ektosgrammis . Παρά την προβολή προσχημάτων (. Σοβαρά ερωτήματα εγείρουν και οι δισταγμοί της Noble Energy στη γρήγορη και δυναμική αξιοποίηση των κυπριακών κοιτασμάτων. τη Noble Energy. Αυτή η αλλαγή πολιτικής ενισχύθηκε με την υπόθεση του καθορισμού της κυπριακής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ). Εντούτοις. Κι όμως. η Κυπριακή Δημοκρατία χάνει μια μοναδική ευκαιρία προώθησης της λύσης του Κυπριακού.teuxos29 . σε μια περίοδο απομόνωσής του στην περιοχή. αλλά τον φέρνει ακόμα πιο κοντά. είναι ο πρώτος ξένος επίσημος που επισκέφτηκε την Αθήνα μετά το σχηματισμό της κυβέρνησης Παπαδήμου. ελπίζοντας να περιοριστεί η εξάρτηση της Ευρώπης από τη Ρωσία για φυσικό αέριο. 9/2/2012 6:18:49 μμ . η Τουρκία κάθε άλλο παρά απομονωμένη βρίσκεται από τη Δύση. καθώς η τελευταία οξύνει την αντιπαράθεσή της με το σιωνιστικό κράτος. καθώς η ελληνική πλευρά επιλέγει την ασταθή στήριξη από δυνάμεις. οι ευθύνες του Χριστόφια και του ΑΚΕΛ είναι τεράστιες.) τεχνικής και οικονομικής φύσης. η Ελλάδα συσφίγγει τις σχέσεις της με το Ισραήλ. ενδεχομένως και ανεπίλυτα. Αντί της Ευρώπης. που περιλαμβάνει τους τομείς της άμυνας. καθώς –σύμφωνα με την Τουρκία– δεν εκπροσωπεί το σύνολο του κυπριακού λαού. και η οποιαδήποτε επιθετική ενέργεια της Τουρκίας θα την εξέθετε στον κίνδυνο να βρεθεί αντιμέτωπη με τις δυνάμεις του αμερικανικού 6ου Στόλου. ενώ ο Ντάνι Αγιαλόν. απεναντίας. μετά την ανατροπή του Μουμπάρακ. αναπτύσσει προνομιακές σχέσεις με την Τουρκία. αλλά μόνο την ελληνοκυπριακή κοινότητα. η ανάδειξή της σε δύναμη που μπορεί να αποτελέσει τον έγκυρο μεσολαβητή μεταξύ των αραβικών χωρών και της Δύσης δεν είναι κάτι που θα μπορούσε να αφήσει αδιάφορες τις ΗΠΑ. η Ελλάδα και η Κύπρος βρίσκονται ξαφνικά απομονωμένες από τους επί δεκαετίες φυσικούς τους συμμάχους. οπότε η μεγάλη απόσταση προκαλεί επιπρόσθετα προβλήματα. Είναι φανερό πως εντάσσεται στο πλαίσιο ανατροπής της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής. πρώτα και κύρια των ΗΠΑ. κινδυνεύουν να εμπλακούν σε σοβαρές περιπέτειες χάρη του Ισραήλ. Η αναβάθμιση του ρόλου της στην περιοχή. με αφορμή την ανακάλυψη κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου στον υποθαλάσσιο χώρο νοτιανατολικά του νησιού. Η σύσφιγξη των σχέσεων μεταξύ Ελλάδας-Κύπρου και Ισραήλ. με τη στενότερη πρόσδεσή της στην πολιτική των ισχυρών της Δύσης. με όρους που θα εξυπηρετούσαν το στόχο της επανένωσης του νησιού με τη συγκατάθεση των Τουρκοκυπρίων και τον παραμερισμό της Τουρκίας. Η πρόσφατη συμφωνία της με τον ολλανδοβρετανικό πετρελαϊκό κολοσσό της Shell δεν είναι η μόνη εξέλιξη που μετριάζει τους διθυραμβικούς τόνους Ελλάδας και Κύπρου. και η πολιτική που ακολουθείται βρίσκεται στον αντίποδα των αντιιμπεριαλιστικών παραδόσεων της κυπριακής Αριστεράς. Καθώς οι εξελίξεις που δρομολόγησαν οι αραβικές εξεγέρσεις αναδιατάσσουν δυνάμεις και συμμαχίες στην περιοχή της ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής. ΗΠΑ και ΕΕ φάνηκε να εκδηλώνουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις έρευνες. υφυπουργός Άμυνας του Ισραήλ. Ενώ η Τουρκία διεκδικεί αυτόν τον ρόλο.indd 27 27 παρά ανέξοδοι λεονταρισμοί. και στον Ερντογάν αναγνωρίζεται ο ρόλος του εγγυητή των παλαιστινιακών δικαίων. Κι αυτό γιατί διεξάγονται από εταιρεία αμερικανοϊσραηλινών συμφερόντων. και στην κατεύθυνση αυτή αποσκοπούν οι αλλεπάλληλες ανταλλαγές επισκέψεων κυβερνητικών παραγόντων.

41. τις αλλαγές στον παραγωγικό ιστό –αγροτική και βιομηχανική πολιτική–. Και κυρίως να επικεντρωθεί όχι στο τεχνικό «πώς». για την απαλλαγή από το βάρος της καπιταλιστικής ιδιοκτησίας και. με την έννοια της αμφισβήτησης των καπιταλιστικών σχέσεων εκμετάλλευσης. στη νομισματική και δημοσιονομική πολιτική. αλλά στο πολιτικό «ποιος».teuxos29 . ektosgrammis . για την απελευθέρωση παραγωγικών δυνατοτήτων. Το αφιέρωμα στο ανά χείρας τεύχος προσπαθεί να ψηλαφίσει (στο μέτρο των μικρών μας δυνατοτήτων) τους όρους με τους οποίους μπορεί να γίνει η αναγκαία για τα λαϊκά συμφέροντα έξοδος από το ευρώ· τις αλλαγές στον τρόπο άσκησης της πολιτικής εξουσίας. σε αυτή τη βάση.indd 28 9/2/2012 6:18:50 μμ .28 Φάκελος Μετά το ευρώ τι.

μεταφέροντας σε έναν βαθμό (και μάλλον προσωρινά) το βάρος λήψης αποφάσεων σε κέντρα αποστειρωμένα από την όποια πίεση της εγχώριας ταξικής πάλης.indd 29 Ο Τιτανικός που τον λένε Ευρώπη Για να ξεπεράσει τα τρέχοντα προβλήματά της και να συνεχίσει να υπάρχει και να «ανθεί» με την τρέχουσα μορφή της η ευρωζώνη θα έφτανε να γίνει μία και μόνο απλή κίνηση: συγκεκριμένα. στοιχείο και αυτό της διαδικασίας που η κυρίαρχη γλώσσα αποκαλεί «παγκοσμιοποίηση». η ανάλυση του τι πρέπει να γίνει στη χώρα μας είναι πραγματικά αδύνατο να γίνει χωρίς εκτίμηση για την πορεία της γενικευμένης κρίσης που συνεχίζεται και οξύνεται στο ιμπεριαλιστικό κέντρο και που ενδεχομένως έχει αρχίσει να εξαπλώνεται στην ευρωπαϊκή περιφέρεια και τις ανερχόμενες χώρες. Το κέντρο της παραγωγής έχει πια φύγει από τη γερασμένη Ευρώπη. Το σχέδιο αυτό έδωσε πρόσκαιρα φτερά στο γερμανικό κεφάλαιο. Ήδη το ΑΕΠ της Βραζιλίας ξεπέρασε το ΑΕΠ της Ιταλίας και σύντομα θα ξεπεράσει και της Γαλλίας. οφείλεται επίσης και στο γεγονός ότι το ευρωπαϊκό κεφάλαιο έχει την ιστορία απέναντί του.teuxos29 . Η αλληλεπίδραση ενός κοινωνικού σχηματισμού με τον εξωτερικό περίγυρο εξαρτάται από το δυναμισμό ή την αδυναμία που επιδεικνύουν οι παραγωγικές σχέσεις στο εσωτερικό του κοινωνικού σχηματισμού. νέες μεθόδους. Τίποτα τέτοιο δεν φαίνεται δυνατό στο άμεσο μέλλον: οι νέες τεχνολογίες δεν αναπτύσσονται τόσο στην Ευρώπη όσο στις ΗΠΑ και την Ασία.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΦΑΚΕΛΟΣ: Μετά το ευρώ τι. πρόεδρος της ΕΚΤ και καγκελάριος της Γερμανίας ταυτόχρονα. για να φανεί πιο καθαρά ότι μονόδρομος για την εργασία στην Ελλάδα δεν είναι η παραμονή στο ευρώ.. 29 H Ευρώπη στο σταυροδρόμι Για τις καταιγιστικές αλλαγές που δεν έχουν έρθει ακόμα του Δημήτρη Λένη Για να ξεπεράσει τα τρέχοντα προβλήματά της και να συνεχίσει να υπάρχει και να «ανθεί» με την τρέχουσα μορφή της η ευρωζώνη θα έφτανε να γίνει μία και μόνο απλή κίνηση: συγκεκριμένα. κάνοντας αυτό που πάντα ως τώρα γινόταν στην ιστορία του καπιταλισμού: εισάγοντας νέες μορφές παραγωγής. οι εσωτερικές του αντιφάσεις. αλλά η έξοδος από αυτό. Έτσι οι εξελίξεις στο εσωτερικό της χώρας είναι ασυνήθιστα ευαίσθητες σε σχέση με τις εξελίξεις στο εξωτερικό. θα αρκούσε ο Άι-Βασίλης να γίνει μέλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Έτσι. Η γερμανική πρόταση για φυγή προς τα μπρος ήταν η μείωση του εργατικού μισθού. Και η όλο και πιο γερασμένη δημογραφικά Ευρώπη εμφανίζεται συστημικά ανίκανη σε επίπεδο παραγωγής να ξεπεράσει το αδιέξοδο. Τα γερμανικά προϊόντα έγιναν πιο φτηνά στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες. ακόμα και από τους πιο πεπεισμένους απολογητές του συστήματος. Η Γερμανία. τους απρόβλεπτους λαβύρινθους που ακολουθεί η ιστορία μιας χώρας τούς χαράζει πρώτα και κύρια η εξέλιξη της ταξικής πάλης στο εσωτερικό της. πέρα από τους πολιτικούς ανταγωνισμούς. Κανονικά· γιατί η στρατηγική απόφαση της ελληνικής αστικής τάξης για πρόσδεση στον ιμπεριαλιστικό μηχανισμό μεταβίβασης εξουσίας που καταλήγει να είναι το ευρώ έχει αλλάξει την ισορροπία των αντιθέσεων στη χώρα. θα αρκούσε ο Άι-Βασίλης να γίνει μέλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. νέες παραγωγικές δυνάμεις. χωρίς να χρειαστούν 9/2/2012 6:18:51 μμ . Το αδιέξοδο των ευρωπαϊκών ιμπεριαλισμών. Αν δεν γίνει αυτό. η αύξηση της απόλυτης υπεραξίας. το στοίχημα των ευρωπαϊκών ιμπεριαλισμών είναι χαμένο. ektosgrammis . την ανισόμετρη ανάπτυξη και τις τεράστιες ανισότητες στο εσωτερικό της ευρωζώνης. κάτι που δυστυχώς απαγορεύεται από τις ευρωπαϊκές συνθήκες Κανονικά. Το κείμενο αυτό προσπαθεί να ανιχνεύσει τις διαφαινόμενες στρατηγικές διεξόδους για τις μεγάλες ευρωπαϊκές ιμπεριαλιστικές δυνάμεις. Εξελίξεις που για το 2012. δεν προβλέπονται καθόλου θετικές: οι εφεδρείες του συστήματος κοντεύουν να εξαντληθούν από τον προηγούμενο γύρο του 2008.41. κάτι που δυστυχώς απαγορεύεται από τις ευρωπαϊκές συνθήκες. πρόεδρος της ΕΚΤ και καγκελάριος της Γερμανίας ταυτόχρονα..

είναι δηλαδή χρεοκοπημένες. που. Τα γερμανικά λιμνάζοντα κεφάλαια σύντομα θα αναγκαστούν να ψάξουν να ektosgrammis . η ισπανική οικοδομή (οι επενδύσεις στην Ισπανία έφτασαν στο 30% του ΑΕΠ). Η κρίση ήταν η στιγμή της αλήθειας για τα «εκπατρισμένα» γερμανικά κεφάλαια που άρχισαν να φεύγουν πανικόβλητα από τον Νότο και να γυρίζουν στο Κέντρο. κυρίως. Ήδη απειλούν το μεγαλύτερο γερμανικό μονοπώλιο. Έχοντας παλιότερα θέσει για τον εαυτό της τον στρατηγικό στόχο να είναι το πολιτικό και στρατιωτικό αντίβαρο στη Γερμανία. στα οποία θα εγκαταστήσει πέντε νέες γραμμές παραγωγής κατασκευασμένες από κινεζική εταιρεία. Το βρετανικό κεφάλαιο θα προτιμήσει να κάνει δουλειές με ανερχόμενες αγορές έστω και αν κάτι τέτοιο σημαίνει ότι δεν θα είναι αυτό που καθορίζει την πορεία των πραγμάτων. Η Γερμανία όλη την περίοδο του ευρώ δεν επένδυε σε εξοπλισμό. αλλά τους «χτυπάνε» πλέον στα ίσα. όπως οι φούσκες της Wall St. Τα γερμανικά κέρδη πήγαν σε πιο κερδοφόρες επενδύσεις. είναι επίσης ο κύριος διαχειριστής των ευρωπαϊκών χρεών). Ο πανικός του Σαρκοζί και η συνθηκολόγησή του στις απαιτήσεις της Μέρκελ.. άρα ο γερμανικός αστισμός αντιμετωπίζει ένα αδιέξοδο: μέχρι τώρα οι επενδύσεις στη Γερμανία δεν χρειάζονταν· τώρα. ο ξεδοντιασμένος βρετανικός λέων έγινε μεταπολεμικά κολαούζος των ΗΠΑ για να καταντήσει μια αποβιομηχανοποιημένη δευτεροκλασάτη ιμπεριαλιστική δύναμη.. επίκεντρο στη δεύτερη φάση της πιθανότατα μεγαλύτερης κρίσης στην ιστορία του καπιταλισμού. δεν μπορεί να συνεχίζει να αγοράζει γερμανικά προϊόντα. που αργά ή γρήγορα θα οδηγήσουν στη μετάλλαξη ή και διάλυση της ευρωζώνης.30 νέες επενδύσεις στη Γερμανία (αύξηση της οργανικής σύνθεσης). με τις πωλήσεις να μειώνονται. Ο Νότος.. Και όλα αυτά. σε συνθήκες κρίσης. Ο Κάμερον προτίμησε την «ευρω-απομόνωση» παρά να διακυβεύσει έστω κι ένα μικρό κομμάτι των κερδών του Σίτι (που. Η διαδικασία αυτή όμως δεν είναι αρκετά γρήγορη και. Οι επενδύσεις στη χώρα ήταν οι χαμηλότερες στην ευρωζώνη. φτηνό χρήμα για δημόσιο και ιδιωτικό χρέος στις χώρες του Νότου. τις εργαλειομηχανές της αυτοκινητοβιομηχανίας. με συνεχώς καθοδική πορεία τα τελευταία 100 χρόνια. Συγκριτικά. χωρίς την απολύτως αναγκαία στρατιωτική ισχύ για να υποστηρίξει τα επεκτατικά τους σχέδια. επειδή απλώς δεν χρειαζόταν. αεροδρόμια. Ο στρατός της απέδειξε στη Λιβύη την ανικανότητά του σε ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις· το βιομηχανικό της κεφάλαιο δείχνει πλέον και αυτό να χάνει τον ανταγωνισμό με τον γερμανικό γίγαντα· ο τραπεζικός της τομέας φούσκωσε πέρα από κάθε φαντασία (οι γαλλικές τράπεζες έχουν ενεργητικό 300% του ΑΕΠ. οι αμερικανικές είναι στο 100% του ΑΕΠ και οι γερμανικές στο 150%).teuxos29 . έχει γνωρίσει τη συντριβή.. εκτός από τις εσωτερικές του αντιφάσεις. το άλλο όνομά σου είναι ευρώ. Μόνο που μπροστά της δεν 9/2/2012 6:18:51 μμ . Την ίδια στιγμή η Βρετανία όλο και περισσότερο απομακρύνεται από το καράβι που βουλιάζει...και οι άλλοι Η Γαλλία πάλι. Η πορεία της Βρετανίας είναι μια εικόνα από το μέλλον της Ευρώπης: από ηγέτης του παγκόσμιου καπιταλισμού. Κρίση. είναι ένας μηχανισμός κοινωνικής καταστροφής για τη χώρα μας και όχι μόνο Οι γερμανοί κεφαλαιοκράτες... βρίσκεται επομένως και αυτή σε ένα σταυροδρόμι. Αλλά ο βρετανικός ιμπεριαλισμός έχει μάθει ιστορικά να διαχειρίζεται την ήττα του. έκλεισε μια μεγάλη δουλειά για τα αμερικανικά της εργοστάσια. όπως λέει με δικαιολογημένο κομπασμό και η Λαϊκή Ημερησία (31/12/11). δημιουργώντας νέες φούσκες. Το σχέδιο αυτό έχει κοντά ποδάρια. Οι επενδύσεις κατάρρευσαν στον Νότο (ειδικά στην Ελλάδα). Κάθε μέρα γίνεται όλο και πιο φανερό ότι το ευρώ. είναι επισφαλής.. Οι Κινέζοι όχι μόνο έχουν μειώσει την εξάρτησή τους από τους Γερμανούς. χωρίς να φτάσουν σε επίπεδα που να εγγυώνται ανάκαμψη στον Βορρά. είτε στις ΗΠΑ είτε στην Κίνα. «πάνε πάνω από 20 χρόνια που δεν έχει αγοράσει εξοπλισμό από άλλη χώρα εκτός της Γερμανίας».41. αυτή την αιτία έχουν. ας μην το ξεχνάμε. είναι ζαλισμένη και μπερδεμένη από τις προοπτικές υποβάθμισης της θέσης της στην ιμπεριαλιστική αλυσίδα. Το επιθετικό γερμανικό «σχέδιο» που εκφράζεται από τη Μέρκελ είναι πολύ πιθανό ότι σύντομα θα πρέπει να επαναξιολογηθεί. όσο κρατάει η αβεβαιότητα. ότι προσπαθεί να εξασφαλίσει την κάλυψη της Γερμανίας για να κρατήσει το ΑΑΑ της Γαλλίας. ο άλλος πόλος της ΕΕ. Δεν φαίνεται να τα λογαριάζουν σωστά. . οι επενδύσεις δεν συμφέρουν. Η Ευρώπη. σε ελληνικούς δρόμους. Και το πρόβλημα είναι ότι δεν υπάρχει τρόπος τα δάνεια των γαλλικών τραπεζών να αποδώσουν. δεν θα χάσουν διεθνή πελατεία. Πρόσφατα η Ford.indd 30 βρουν άλλους προορισμούς εύκολου κέρδους. πιστεύουν ότι επειδή παράγουν εργαλειομηχανές υψηλής ποιότητας.

στις ίδιες τις «αγορές» προσωποποιημένες. αποτυχία του προηγούμενου καθεστώτος συσσώρευσης και η κρίση ερμηνεύονται από τους παρόντες ηγέτες ως αποτυχία των όποιων υπολειμμάτων «κρατισμού» είχαν μείνει ζωντανά. δείχνουν προς μια πιο ευρωπαϊκή τέτοιου τύπου λύση. με την όξυνση των ιμπεριαλιστικών αντιφάσεων που προκαλεί. των Φιλελεύθερων. αλλά πόσο μεγάλη θα είναι.. Το σύστημα του ευρώ. χρεοκοπώντας. Εξάλλου. αυτή η «στρατηγική». σε επίπεδο διαμόρφωσης πολιτικής. Το πιθανό κέρδος που διαβλέπει το κεφάλαιο από αυτή την πολιτική δεν είναι. Μπορεί να ελπίζει μόνο σε ένα θαύμα. ενέχει τον προφανή κίνδυνο της κατάρρευσης. η έκρηξη της κερδοφορίας σε βραχυπρόθεσμο χρονικό ορίζοντα (χρειάζονται χρόνια καταστροφής κεφαλαίων μέχρι να επανακάμψει η κερδοφορία). η Ιταλία. το κεφάλαιο έχει πολιτικές εφεδρείες. στις ίδιες τις «αγορές» προσωποποιημένες. υπάρχουν βαθιοί. όμως. δημιουργώντας έτσι ευκαιρίες. το σπάσιμο του αδύναμου κρίκου στο ζουρλομανδύα της ευρωζώνης μπορεί να λειτουργήσει ως θρυαλλίδα για την απελευθέρωση των αντιστάσεων στο σύνολο των χωρών της. Σε συγκυρία οξείας κρίσης.41. το κάνει απίθανο. πριν καταρρεύσει η Ελλάδα. μόνο κινδύνους και παρακμή. η Ισπανία ή κάποιος άλλος. «αναρχοκαπιταλιστική» συνθήκη: η προφανής. κανένα σύστημα νομισματι- ektosgrammis . συμπυκνώθηκε σε μια ασταθή. Σε συγκυρία οξείας κρίσης. Τα αυστηρά όρια (που επιχειρείται να επιβληθούν με λιτότητα) δεν πρόκειται σε καμιά περίπτωση να έχουν τα επιθυμητά αποτελέσματα. κεϋνσιανού τύπου πολιτικών που θα κάνουν «οικονομία δυνάμεων» για το κεφάλαιο. Τη «λύση» θα τη δώσει η περαιτέρω απελευθέρωση των αγορών. δομικοί λόγοι που κάθε αναπτυγμένο καπιταλιστικό κράτος στην ιστορία είχε το δικό του νόμισμα – το ότι ήταν υπεύθυνο πρώτα αυτό το ίδιο (και όχι οι εξωτερικοί παράγοντες. Η συσσώρευση χρόνιων αντιφάσεων στην ευρωζώνη. με λελογισμένη αναδιανομή του πλούτου. 9/2/2012 6:18:51 μμ .. απρόβλεπτου ιδιωτικού τομέα. όπως και η κατάρρευση στις δημοσκοπήσεις του έξαλλου συνεταίρου της Μέρκελ. αυτή η «στρατηγική». Η αδυναμία της εργασίας να αντιδράσει τώρα θα σημάνει την ιστορικών διαστάσεων ήττα της και οριστική υποταγή της στο κεφάλαιο. Ποτέ. Σε περίπτωση επιδείνωσης των οικονομικών μεγεθών δεν μπορεί να αποκλειστεί η επιστροφή συντηρητικών. δεν περιλαμβάνουν και το στοιχείο του συμβιβασμού με τις υποτελείς τάξεις. εξ ορισμού. Η νεοφιλελεύθερη καθήλωση της γερμανικής πολιτικής στους αριθμούς είναι σύμπτωμα του πολιτικού-οικονομικού αδιεξόδου. όπως στην περίπτωση του ευρώ) για τη διαχείριση των εσωτερικών του αντιθέσεων. Το «αόρατο χέρι» δεν είναι ιδιαίτερα ικανό στο να κρατάει το τιμόνι στη φουρτούνα. δηλαδή η κρίση να χτυπήσει έντονα κάποιον από τους ανταγωνιστές της. παίρνει τα λεφτά και τρέχει. εφόσον. αλλά η τελική συντριβή των πολιτικών αντιστάσεων. η υποχώρηση ακόμα και του επιτελικού κράτουςστρατηγείου από το ρόλο του. κουμπί που το ελέγχουν οι κυβερνώντες κατά βούληση. Αντίθετα. αν όχι κι αλλού. ως πεδίου συμβιβασμού ταξικών συμφερόντων) και του χαοτικού. Και οι δύο λύσεις θα είναι λύσεις ανάγκης· δεν είναι θέμα αν θα υπάρξει μια υποβάθμιση μεσομακροπρόθεσμα της Ευρώπης. ενέχει τον προφανή κίνδυνο της κατάρρευσης Σε κάθε περίπτωση όμως. διάλυση ή αναμόρφωση της ευρωζώνης (με γερμανικό πυρήνα). πλέον. το παράθυρο ευκαιρίας της Αριστεράς για ανατροπή του σκηνικού είναι στενό. Το δημόσιο χρέος είναι μια σχέση μεταξύ του δημόσιου τομέα (του κράτους.. προστατευτισμό.. ενδεχομένως εθνικισμό. Είναι αδύνατο για τα ευρωπαϊκά κέντρα να συνειδητοποιήσουν ότι το δημόσιο χρέος δεν είναι μοχλός.teuxos29 . η καταστροφή και των τελευταίων στοιχείων δημόσιας επένδυσης που είχαν απομείνει.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΦΑΚΕΛΟΣ: Μετά το ευρώ τι. έλλειψης στρατηγικής και παραχώρησης της πολιτικής εξουσίας στους «τεχνοκράτες» των τραπεζών. το γεγονός ότι υπάρχουν «σεβάσμιες» φωνές στο γερμανικό πολιτικό σκηνικό που ζητούν η Γερμανία να αναλάβει τις ευθύνες της και να μην επαναλάβει τα καταστροφικά λάθη του παρελθόντος. βλέπει καθόλου ευκαιρίες. Και ταυτόχρονα.. Το σύστημα τώρα μπαίνει στην περίοδο μέγιστης αστάθειάς του. η περαιτέρω σμίκρυνση του κράτους. διεθνώς και όχι μόνο στην ευρωζώνη. Μπορεί να επιτύχει αυτή η πολιτική. Εντvούτοις.. ο οποίος φυσικά δεν επιδέχεται τέτοια όρια – αν τον πολυζορίσεις.indd 31 31 κής ολοκλήρωσης (τέτοιο ήταν ο κανόνας του χρυσού) δεν επιβίωσε όταν το χτύπησε κρίση. όταν δηλαδή χρειάζεται μακροπρόθεσμη στοχοθεσία και όχι βραχυπρόθεσμη κερδοσκοπία. έλλειψης στρατηγικής και παραχώρησης της πολιτικής εξουσίας στους «τεχνοκράτες» των τραπεζών.

Οι αποφάσεις για την «Ευρωπαϊκή Οικονομική Διακυβέρνηση» τι θα σημαίνουν. διότι ο κίνδυνος για το τραπεζικό σύστημα της Ευρώπης παραμένει μεγάλος.Λ. καμία εγγύηση ότι θα πετύχει αυτή η στρατηγική.indd 32 ρουσιάστηκε ένα συνονθύλευμα ιδεών που κυκλοφορούν από καιρό στους διαδρόμους των Βρυξελλών. καθώς οι Βρετανοί δεν δίνουν το δικό τους μερίδιο. βέβαια. Η στρατηγική είναι να μην υποστούν το κόστος της κρίσης. και είναι λάθος να νομίζουμε ότι η γερμανική άρχουσα τάξη δεν ξέρει τι κάνει. Αυτά δεν λύνονται με την επιβολή δημοσιονομικής πειθαρχίας και η λιτότητα κάνει τα πράγματα πολύ δύσκολα. Είναι πιο πιθανό μια χώρα της περιφέρειας. Υπήρχε μάλιστα και στοιχείο φαιδρότητας.Γ. όχι απαραίτητα ολική κατάρρευση. Είναι πιθανότερο να έχουμε ρήξη στην ευρωζώνη. να το μεταφέρουν μέσω της λιτότητας στους εργαζομένους των χωρών της περιφέρειας και να επιφέρουν τέτοιες θεσμικές αλλαγές στο σύστημα της ευρωζώνης που να ενισχύουν την ηγεμονία του γερμανικού σχηματισμού. ιδίως οι ανισορροπίες στην ανταγωνιστικότητα. όμως σίγουρα αλλαγή της μορφής. Υπάρχει στρατηγική εξόδου από τη μεριά των ηγεμονικών σχηματισμών της ΕΕ. πολιτικών ή και οργανωμένων συμφερόντων. δεν αποφασίστηκε τίποτα καινούριο.: Πώς εκτιμάς την τωρινή κατάσταση στην ευρωζώνη. να κάνει το βήμα της εξόδου μόνη της. Κ. ιδίως για τους περιφερειακούς σχηματισμούς. Στην τελευταία σύνοδο πα- ektosgrammis . χωρίς μάλιστα να είναι καθόλου βέβαιο ότι αυτά τα 200 δισ. Ε.Γ. Οι χώρες του κέντρου θα δώσουν περιθώριο στις χώρες της περιφέρειας για να επιβάλουν τις αλλαγές που θα μεταφέρουν το κόστος στους εργαζομένους. είναι στη λογική των πραγμάτων. Συγκροτημένη αντίδραση από πλευράς κυρίαρχων χωρών όμως υπάρχει. παρά τις μεγάλες κουβέντες για οριστική λύση.Λ. πιθανώς γρήγορες. της σύνθεσης και του τρόπου λειτουργίας της. Δεν υπάρχει.teuxos29 .32 «Να ξαναθέσουμε επιτέλους το ζήτημα της σοσιαλιστικής αλλαγής της χώρας» Συνέντευξη του Κώστα Λαπαβίτσα «Η έξοδος από το ευρώ δεν είναι απλώς επιλογή κάποιων οικονομολόγων. Το πραγματικό ζητούμενο είναι να γίνει με όρους που θα είναι υπέρ των εργαζομένων και των λαϊκών στρωμάτων. αλλά από ένα άλλο πολιτικό σχήμα που θα εκφράζει τα εργατικά και λαϊκά στρώματα» Ε. θα συμβούν και γενικότερες αλλαγές. Ήταν η αναδιατύπωση της αποφασιστικότητας των Γερμανών να μη δεχτούν κανένα δημοσιονομικό κόστος και να μεταφέρουν όλη την πίεση στην περιφέρεια και στους εργαζομένους της Ευρώπης. Στις συνόδους κορυφής της ΕΕ τον Οκτώβριο και τον Δεκέμβριο. μάλλον η Ελλάδα.: Στρατηγική με την έννοια μιας συντεταγμένης λύσης που θα περιλαμβάνει ευρωομόλογα και γενικευμένη παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας δεν υπάρχει. γιατί δεν θα αντέχουν άλλο τα λαϊκά στρώματα και θα υπάρχει κοινωνική αναταραχή. όχι από την παρούσα κυβέρνηση με την καθοδήγηση της αστικής τάξης. τα πλεονάσματα και τα ελλείμματα. αλλά δανείζοντας στο ΔΝΤ. Δεν πρόκειται η Γερμανία να διώξει την Ελλάδα ή την Πορτογαλία. Κ. θα φτάσουν στο ΔΝΤ. μπορεί να οδηγηθούμε και σε πλήρη κατάρρευση.: Σε ποια κατεύθυνση θεωρείς ότι θα είναι η αλλαγή της ευρωζώνης. Απεναντίας. Το εάν θα σταματήσει η διαδικασία αλλαγής με την έξοδο τριών ή τεσσάρων χωρών δεν το ξέρει κανείς. 9/2/2012 6:18:51 μμ . γιατί αποφάσισαν να διαθέσουν χρήματα όχι ευθέως. Οι αντιφάσεις της νομισματικής ένωσης είναι πολύ μεγάλες. Όταν γίνει αυτό το βήμα.: Δεν νομίζω ότι σε πρώτη φάση θα θελήσει το κέντρο να διώξει χώρες της περιφέρειας.41.

ΦΑΚΕΛΟΣ: Μετά το ευρώ τι.teuxos29 . Ράπανος. έστω έμμεσος. και μεγάλο μέρος του χρέους που κατέχεται από ταμεία. Προσφορότερος τρόπος για την Ελλάδα είναι η επιθετική αθέτηση του χρέους. ενώ ο κ. Σε εθελοντική βάση η μείωση δεν θα είναι της τάξης των 100 δισ. με τις δηλώσεις Προβόπουλου.Λ. εάν το εθελοντικό κούρεμα ισχύσει μόνο για τον ιδιωτικό δανειστή. Τέλος. Αυτό που δεν μας λένε είναι πόσα χρόνια πηγαίνουμε όντως πίσω με αυτά που γίνονται τώρα. Όμως.indd 33 είναι άκρως απίθανο να υπάρξει απομείωση κατά 50%. όμως. Τα ξένα ταμεία μάλλον δεν θα αποδεχτούν μεγάλο εθελοντικό κούρεμα. π. γιατί τότε θα τεθούν υπό δημόσια ιδιοκτησία. όταν προκύψει ξανά προοπτική αθέτησης πληρωμών. Άρα λοιπόν. Και με το εθελοντικό κούρεμα πάλι θα υπάρξει ο κίνδυνος. να ξέρουμε πώς τοποθετούνται οι κυβερνήσεις και οι ομολογιούχοι. Ο Κώστας Λαπαβίτσας είναι καθηγητής οικονομικών στη Σχολή Ανατολικών και Αφρικανικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Λονδίνου (SOAS) ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 33 Ε. Αλλά. γιατί έχουν δεχτεί πιέσεις από τις κυβερνήσεις τους και ίσως υποσχέσεις για αναπλήρωση του κεφαλαίου τους.: To PSI έχει γίνει εθνικός στόχος! Θεωρείς ότι θα ολοκληρωθεί αυτή η διαδικασία ή θα οδηγηθούμε σε αναγκαστική στάση πληρωμών στο χρέος. αλλά σαφώς μικρότερη.. Στα ΜΜΕ έχει 9/2/2012 6:18:52 μμ .: Να τονίσω καταρχάς ότι υπάρχει συσκότιση στη διαδικασία και εδώ φαίνεται η σημασία της Επιτροπής Λογιστικού Ελέγχου. ektosgrammis . Η Ελλάδα θα παραμείνει φορτωμένη με ένα χρέος που δεν θα μπορεί να σηκώσει. Κ.: Έχουμε ιδεολογική διαρκή προπαγάνδα. κάτι που φάνηκε όταν το ισπανικό ταμείο Vega αποχώρησε. Επιπλέον. Κ. τα νέα ομόλογα μάλλον θα υπόκεινται στο βρετανικό δίκαιο κι έτσι η Ελλάδα. ότι η Ελλάδα θα καταστραφεί εάν φύγουμε από το ευρώ. Οι ελληνικές τράπεζες θέλουν να αποφύγουν το ουσιαστικό κούρεμα. Το προβλήματα αυτά είναι απόρροια της αθέτησης πληρωμών με πρωτοβουλία του δανειστή. Από τις πληροφορίες που έχουμε. να έχουν λόγο τα λαϊκά στρώματα. θα βρεθεί σε πιο δύσκολη θέση. Ε. λέγοντας ότι διαφωνεί.: Μίλησε και ο διοικητής της Εθνικής. αλλά ο εγχώριος.Γ.χ.Λ. Προβόπουλος 60. που μας απειλεί ότι θα πάμε 30 χρόνια πίσω. φαίνεται ότι ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια για το PSI δεν είναι ο ξένος δανειστής.41. οι υπολογισμοί του ΔΝΤ δείχνουν ότι το χρέος θα είναι περίπου 120% του ΑΕΠ το 2020. δηλαδή τις τράπεζες και τα ταμεία. Μόνο έτσι θα υπάρξει ουσιαστική ελάφρυνση με δημοκρατικό και κυρίαρχο τρόπο.Γ. γιατί θα τους φέρει στα πρόθυρα της εξόδου από τη νομισματική ένωση. συμπεριλαμβανομένων και ελληνικών. όσο μικρότερο είναι το κούρεμα τόσο περισσότερο προστατεύεται η ατομική ιδιοκτησία επί των ελληνικών τραπεζών. Οι ξένες τράπεζες είναι λιγότερο αρνητικές από τις ελληνικές. του νέου πακέτου που προορίζονται για τις τράπεζες. Υπάρχει. Τι έχεις να απαντήσεις. με παύση πληρωμών και επιβολή όρων στους δανειστές. ακόμη και εάν το PSI προχωρήσει με τους ευνοϊκότερους όρους για τους σχεδιαστές του. Εξαρτάται από το πώς η Ελλάδα θα λάβει τα 30 δισ. Θα έπρεπε οι διαπραγματεύσεις να γίνονται ανοιχτά. οι έλληνες κυβερνώντες δεν θέλουν να έρθουν σε σύγκρουση με τις ηγέτιδες χώρες της ευρωζώνης. κ.

όσο μεγάλο κι αν είναι. τόσο πιθανότερη γίνεται η αποχώρηση από την ευρωζώνη.indd 34 σχόληση και τη διαβίωση. Για πολύ καιρό όλοι. θα είναι καταιγίδα. Ε. θα συμβεί μία φορά. Η επιστροφή στη δραχμή θα δημιουργήσει μεν νέα προβλήματα. πολιτικών ή και οργανωμένων συμφερόντων. Εάν η έξοδος γίνει από την παρούσα κυβέρνηση με την καθοδήγηση της αστικής τάξης. Κ. για να διευκολυνθεί η κυκλοφορία.34 επικρατήσει δραχμοτρομοκρατία. για να στηρίξει τις ελληνικές τράπεζες με ρευστότητα σε δραχμές. Εάν την κάνει ένα άλλο πολιτικό σχήμα. για να φοβηθεί ο κόσμος και να περάσει η κυβέρνηση τα νέα μέτρα. αρνούνταν ότι το ευρώ είναι βασικό μέρος του προβλήματος. Ο λόγος είναι ότι δημιουργούν τραγικές κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες που δεν δίνουν κανένα περιθώριο ελπίδας για το μέλλον. γιατί οι τράπεζες θα συνεχίσουν να έχουν ορισμένα δάνεια σε ευρώ. Θα χρειαστεί. Το κόστος αλλαγής σε δραχμή όμως. Αλλά έστω κι έτσι. Ποιοι θα είναι οι κίνδυνοι. που σήμερα είναι υποκατάστημα της Ευρωπαϊκής. Για ένα σύντομο πρώτο διάστημα θα κυκλοφορούν και ευρώ. Η άλυτη αντίφαση που αντιμετωπίζουν οι κυβερνώντες είναι ότι τα μέτρα που παίρνονται για να μείνουμε στο ευρώ κάνουν τα πράγματα όλο και πιο δύσκολα.: Η πρώτη περίοδος της εξόδου θα είναι πολύ δύσκολη. αν και οι κάτοχοι θα διστάζουν να τα βάλουν σε κυκλοφορία. θα λύσει όμως άλλα. λοιπόν. Παράλληλα. ανάλογα με την προσαρμογή του λογισμικού των συστημάτων τους. Ο άμεσος λόγος είναι ότι έρχεται ξανά η Τρόικα και το έλλειμμα είναι πολύ μεγαλύτερο από όσο λογάριαζαν.Λ. Οι καταθέσεις και τα δάνεια που έχουν συνάψει οι πολίτες και οι επιχειρήσεις υπό την ελληνική νομοθεσία θα μετατραπούν σε δραχμές με νομοθετικό διάταγμα. ακόμη και η Αριστερά. Όσο εξαναγκάζεται ο ελληνικός λαός σε τεράστιες θυσίες και καταβαράθρωση του βιοτικού του επιπέδου χωρίς αντίκρισμα. από την τοπική αυτοδιοίκηση ή άλλους κρατικούς φορείς. πιθανώς να υπάρξουν μορφές υποσχετικών με τις οποίες θα πληρώνει το δημόσιο τους εργαζομένους και οι οποίες θα κυκλοφορούν τοπικά. δημιουργία επιμέρους μορφών χρήματος σε δραχμές. Οι τράπεζες θα μπορέσουν να κινηθούν σε δραχμές με ηλεκτρονική μορφή σχετικά γρήγορα. Η παραμονή στο ευρώ ισοδυναμεί με μόνιμη καταδίκη που τελικά μάλλον θα καταλήξει σε έξοδο. θα πρέπει να γίνει εθνικοποίηση και ανασύνταξη της Κεντρικής Τράπεζας. Η έξοδος από το ευρώ δεν είναι απλώς επιλογή κάποιων οικονομολόγων. Η αλλαγή θα πρέπει να γίνει ξαφνικά και γρήγορα για να αποφευχθεί ο πανικός που θα οδηγήσει τις τράπεζες σε κατάρρευση. Απεναντίας. Απαιτείται άμεση εθνικοποίηση. Αν υπάρξει ψύχραιμη ανάλυση. Το πρώτο είναι το τραπεζικό. γιατί η χώρα θα έχει ξανά έλεγχο της νομισματικής πολιτικής και θα μπορεί μόνη της να στηρίξει τις τράπεζες. το 9/2/2012 6:18:52 μμ . Θα πρέπει να αποφευχθεί η κατάρρευση των τραπεζών. να τεθούν υπό δημόσιο έλεγχο και να υπάρξει εγγύηση των καταθέσεων. πρέπει να λέμε την αλήθεια χωρίς να ωραιοποιούμε τα πράγματα. όμως. δηλαδή αποδοχή και άλλων μνημονιακών μέτρων ή έξοδος από την ΟΝΕ. Φυσικά. να κατανεμηθεί δίκαια και να οδηγήσει σε βαθιά κοινωνική αλλαγή. Θα υπάρξουν τρία κυρίως πεδία κρίσης που θα πρέπει να αντιμετωπιστούν.Γ. η έξοδος γίνει συντεταγμένα και με όρους που θα θέσει το λαϊκό κίνημα. επιτέλους το δίλημμα της χώρας τίθεται με πραγματικούς όρους. είναι στη λογική των πραγμάτων. τότε μπορούμε να ελπίζουμε σε καλύτερες μέρες. γιατί θα έχει πολύ αρνητικά αποτελέσματα στην απα- ektosgrammis . Για παράδειγμα.teuxos29 .: Τι σημαίνει αυτό στην πράξη. Το δεύτερο είναι το νομισματικό. στοιχειώδης προετοιμασία και αυτενέργεια. Αυτό που σας περιγράφω είναι δυσάρεστο. Θέλω να ξεκαθαρίσω ότι ο κύριος κίνδυνος για τις τράπεζες προέρχεται από το ουσιαστικό κούρεμα του χρέους και όχι από την αλλαγή του νομίσματος.41. Το πραγματικό ζητούμενο είναι να γίνει με όρους που θα είναι υπέρ των εργαζομένων και των λαϊκών στρωμάτων. τότε το κόστος μπορεί να ελαττωθεί. που θα εκφράζει τα εργατικά και λαϊκά στρώματα. δεν θα είναι υπέρ των εργαζομένων. Εάν. θα υπάρξει έλλειψη χαρτονομισμάτων.

ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ

τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012

ΦΑΚΕΛΟΣ: Μετά το ευρώ τι;

κόστος επιστροφής στη δραχμή μπορεί να μειωθεί κατά πολύ. Εάν το κράτος επιμείνει να κάνει
τις πληρωμές του και να συλλέγει φόρους σε νέα
δραχμή, το ευρώ θα εκτοπιστεί από την κυκλοφορία σε μερικούς μήνες.
Το τρίτο είναι το συναλλαγματικό. Η νέα
δραχμή θα υποτιμηθεί ως προς το ευρώ, πράγμα που μεσοπρόθεσμα θα έχει επιπτώσεις ευεργετικές στην παραγωγή. Θέλω να τονίσω ότι
η υποτίμηση δεν είναι ο κύριος λόγος για την
έξοδο από το ευρώ, όπως λανθασμένα νομίζουν
πολλοί. Ο κύριος λόγος είναι ότι η χώρα θα ξεφύγει από το καταστροφικό δόκανο της ΟΝΕ. Η
υποτίμηση είναι αναπόφευκτο επακόλουθο που
βέβαια θα τονώσει τις εξαγωγές. Αλλά ακόμη
θετικότερο θα είναι το αποτέλεσμα στην εγχώρια παραγωγή, καθώς θα ανακτηθεί κομμάτι της
ζήτησης. Θα σταματήσουν να είναι τόσα είδη
πρώτης ανάγκης εισαγόμενα, θα τονωθεί η απασχόληση και θα αρχίσει γρήγορα η ανάκαμψη,
όπως συνέβη στην Αργεντινή και αλλού.
Βραχυπρόθεσμα, όμως, το πρόβλημα θα είναι
δύσκολο. Η Ελλάδα έχει μεγάλη εξάρτηση από
τις εισαγωγές πετρελαίου, τροφίμων, φαρμάκων.
Θα χρειαστούν διμερείς συμφωνίες με κράτη
που είναι παραγωγοί πετρελαίου και άλλων
προϊόντων, διοικητική μέριμνα για την κατανάλωση, ώστε να στηριχτούν τα φτωχότερα στρώματα και να περιοριστούν τα φαινόμενα μαύρης
αγοράς. Η κατάσταση το πρώτο διάστημα θα
προσομοιάζει σε συνθήκες πολέμου. Ακούγεται σκληρό, αλλά δυστυχώς προς τα εκεί πάμε,
λόγω της τραγικής επιλογής της συμμετοχής
στην ΟΝΕ. Σημειώστε, όμως, ότι για τον κόσμο
που στηρίζεται στα συσσίτια και γι’ αυτούς ακόμη που με μεγάλη δυσκολία τα φέρνουν βόλτα,
τα διοικητικά μέτρα θα είναι ήδη μια βελτίωση
της σημερινής κατάστασης.
Ε.Γ.: Παραμένουν, όμως, μεγάλες ανησυχίες
για τις επιπτώσεις στο βιοτικό επίπεδο, αλλά
και για τις ζημίες από την απώλεια καταθέσεων. Γίνεται, επίσης, λόγος περί υπερπληθωρισμού. Έχουν βάση αυτές οι ανησυχίες;
Κ.Λ.: Θέλω πρώτα να ξεκαθαρίσω ένα ζήτημα
που ακόμη δημιουργεί μεγάλη σύγχυση. Υπάρ-

ektosgrammis - teuxos29 - 41.indd 35

35

χουν δύο ισοτιμίες όσον αφορά την επιστροφή
στη δραχμή. Η πρώτη είναι αυτή που θα οριστεί διοικητικά από το ελληνικό κράτος και θα
επιτρέψει την αλλαγή καταθέσεων, δανείων, μισθών και συντάξεων. Η δεύτερη είναι η εμπορική
ισοτιμία που θα εμφανιστεί στις ανοιχτές αγορές
και θα επηρεάσει εισαγωγές και εξαγωγές.
Δεν υπάρχει κανένας λόγος για τον οποίο η
πρώτη θα πρέπει να σχετίζεται με την ισοτιμία με
την οποία μπήκαμε στο ευρώ. Λένε διάφοροι «θα
γυρίσουμε στο 1 προς 1.000», επειδή μπήκαμε
στο 1 προς 340,75. Δεν ισχύει κάτι τέτοιο. Η αλλαγή μπορεί να γίνει 1 προς 1 – ό,τι αποκαλούσαμε πριν «ευρώ», θα το αποκαλούμε «δραχμή».
Αυτός που είχε 10.000 ευρώ σε καταθέσεις, θα
έχει τώρα 10.000 νέες δραχμές, οι οποίες θα τεθούν υπό την εγγύηση του ελληνικού κράτους.

«Η κρίση της ευρωζώνης στην ουσία
χτυπάει τις βασικές δομές του καπιταλισμού και μας δίνει τη δυνατότητα για
ριζοσπαστική αλλαγή. Το πρόγραμμα που
θα πρέπει να προτείνουμε στον ελληνικό
λαό και γενικότερα δεν θα είναι υπόθεση
ενός ανθρώπου, αλλά αποτέλεσμα
συλλογικής δουλειάς»
Το ίδιο θα συμβεί με τα δάνεια που υπάγονται
στην ελληνική νομοθεσία, με τους μισθούς και
τις συντάξεις. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να
πολλαπλασιάσουμε όλες τις τιμές με το 1.000 ή
κάτι άλλο.
Σημειώστε ότι εδώ υπάρχει δυνατότητα αναδιανεμητικής παρέμβασης. Δηλαδή, η διοικητική
ισοτιμία μπορεί να ποικίλει ανάλογα με το ύψος
των καταθέσεων ή το είδος των δανείων. Για παράδειγμα, αυτοί που έχουν χαμηλές καταθέσεις
μπορεί να πάρουν δύο νέες δραχμές για κάθε
ευρώ, αυτοί που έχουν υψηλότερες καταθέσεις
μπορεί να πάρουν μία δραχμή για κάθε ευρώ.
Ακόμη, ορισμένα είδη στεγαστικών δανείων

9/2/2012 6:18:53 μμ

36

μπορεί να μετατραπούν σε μισή δραχμή για
κάθε ευρώ. Πρόκειται για άμεση αναδιανομή,
ένα είδος εσωτερικής σεισάχθειας, που θα κάνει
τη διαδικασία πιο ελκυστική για τα φτωχότερα
στρώματα. Αλλά, βέβαια, έχει τεχνικές δυσκολίες και θα γίνει πιο εύκολα αν υπάρξει στοιχειώδης προετοιμασία.
Στην ανοιχτή αγορά, βεβαίως, η ισοτιμία θα
διαφοροποιηθεί από το αρχικό 1 προς 1 και θα
πέσει, ας πούμε, στο 2 δραχμές προς 1 ευρώ.
Γίνεται πολλή φασαρία από όψιμους υποστηρικτές των εργατικών συμφερόντων ότι αυτή η
υποτίμηση θα καταστρέψει το βιοτικό επίπεδο.
Οι πλέον άμυαλοι, μάλιστα, κάνουν την αναγωγή ότι «το βιοτικό επίπεδο θα πέσει στο μισό».
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι εργαζόμενοι θα
πληγούν από την υποτίμηση. Δεν ξέρουμε, όμως,
πόσο μεγάλη θα είναι η μεταβίβαση στις τιμές
των εισαγομένων, ιδίως από τις πολυεθνικές οι
οποίες θα αναγκαστούν να απορροφήσουν ένα
ποσοστό ως χαμηλότερα κέρδη. Μην ξεχνάτε ότι η πολιτική τιμών των πολυεθνικών στην
ελληνική αγορά σε πολλά είδη πρώτης ανάγκης
παραμένει εξωφρενική, για παράδειγμα, στα
απορρυπαντικά.
Ακόμη σημαντικότερο είναι ότι θα υπάρξει
σύνθετη αλλαγή σχετικών τιμών, καθώς θα μεταβληθεί η δομή της παραγωγής με γρήγορους
ρυθμούς. Οι τιμές των τροφίμων, για παράδειγμα, πιθανώς θα πέσουν, καθώς θα υπάρξει
ανάκτηση της ζήτησης από εγχώριες αγροτικές
και κτηνοτροφικές δυνάμεις. Άρα, η συνολική
επίπτωση στο βιοτικό επίπεδο μεσοπρόθεσμα
δεν είναι εύκολο να προβλεφθεί. Αυτό που είναι βέβαιο είναι ότι τα εργατικά στρώματα θα
έχουν μεγάλο όφελος από την προστασία της
απασχόλησης, αλλά και από τη δυνατότητα δημόσιας στήριξης για την κατανάλωση πετρελαίου θέρμανσης και άλλων βασικών προϊόντων.
Φυσικά, αυτός που θα θέλει να χρησιμοποιήσει
τις νέες δραχμές για να αγοράσει σπίτι στο
Λονδίνο ή να πάει για ψώνια στη Νέα Υόρκη θα
διαπιστώσει ότι δυσκολεύεται. Η κοινωνία θα
πρέπει να κάνει τις επιλογές της.
Όσο για τον πληθωρισμό, έχει κάτι κωμικό

ektosgrammis - teuxos29 - 41.indd 36

αυτή η κινδυνολογία περί υπερπληθωρισμού
λόγω δραχμής, δεδομένου ότι το ΑΕΠ συρρικνώθηκε σχεδόν 11% το 2010-2011, ενώ η προσφορά χρήματος το καλοκαίρι του 2011 μειωνόταν με ετήσιο ρυθμό 15%. Βρισκόμαστε σε
συνθήκες βαθύτατης ύφεσης, επιπέδου δεκαετίας του ’30. Αυτή τη στιγμή διάλεξαν διάφορες
σοφές κεφαλές, εγχωρίως και διεθνώς, για να
επισείσουν τον κίνδυνο υπερπληθωρισμού, με
το σκεπτικό ότι η νέα δραχμή μπορεί να υποτιμηθεί κατά 50% ή ότι μπορεί να υπάρξει πρωτογενές έλλειμμα της τάξης του 5% του ΑΕΠ που
θα πρέπει να χρηματοδοτηθεί με έκδοση χρήματος για ένα διάστημα. Πρόκειται είτε για παραλογισμό είτε για ανενδοίαστη καταστροφολογία. Σε μια οικονομία, όπως η ελληνική, που
καταρρέει, με μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού
άνεργο και μεγάλο κομμάτι των παραγωγικών
δυνάμεων σε αχρηστία, είναι απίθανο να προκληθεί υπερπληθωρισμός από τις πιέσεις αυτές.
Αν υπάρξει κάποιος πληθωρισμός, θα μπορέσει
να αντιμετωπιστεί με αναπροσαρμογή των μισθών και των συντάξεων.
Ε.Γ.: Με ποιες γενικότερες αλλαγές πρέπει να
συνδυαστούν τέτοια βήματα άμεσης αντιμετώπισης της κρίσης;
Κ.Λ.: Όλα τα μέτρα που συζητήσαμε πρέπει να
ενταχτούν σε ευρύτερο πρόγραμμα δομικής αλλαγής της ελληνικής κοινωνίας και οικονομίας
προς το συμφέρον της εργασίας. Πρώτο βήμα
θα είναι η δημόσια ιδιοκτησία και ο έλεγχος επί
του τραπεζικού συστήματος, με ολική αναδιάρθρωση της Κεντρικής Τράπεζας. Το τραπεζικό
σύστημα θα λειτουργήσει ως μοχλός για ευρύτερες αλλαγές που θα τονώσουν τις επενδύσεις, θα
αλλάξουν τη δομή της οικονομίας προς όφελος
των παραγωγικών δυνάμεων και θα προστατεύσουν την απασχόληση.
Δεύτερο βήμα θα είναι η αναδιανομή που
θα στηριχτεί στη δραστική αλλαγή του φορολογικού συστήματος, περιλαμβάνοντας τους
πλούσιους που μονίμως φοροδιαφεύγουν, τους
εφοπλιστές, την εκκλησία. Θα πρέπει να αλλάξει η ισορροπία των φόρων από τους έμμεσους

9/2/2012 6:18:53 μμ

ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ

τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012

ΦΑΚΕΛΟΣ: Μετά το ευρώ τι;

στους άμεσους, καθώς επίσης να φορολογηθεί ο
πλούτος και όχι μόνο το εισόδημα. Να πάψουν,
πλέον, να σηκώνουν το βάρος των φόρων τα
φτωχότερα στρώματα. Παράλληλα, θα χρειαστεί στήριξη του λαϊκού εισοδήματος με παροχή
συμπληρωμάτων και άλλων μεθόδων. Κάποια
στιγμή, σύντομα, θα πρέπει να υπάρξει και κατάλληλη μισθολογική πολιτική για αναδιανομή
που θα τονώσει και τη ζήτηση. Αλλά χρειάζεται
προσοχή και δεν μπορούμε να λέμε στον κόσμο
μεγάλες κουβέντες για τον ελάχιστο μισθό, χωρίς να μπορούμε να το πραγματοποιήσουμε.
Τρίτο βήμα θα είναι η επιβολή άμεσων ελέγχων στις διεθνείς ροές κεφαλαίων. Θα είναι απαραίτητο για να μπορέσει να γίνει η αλλαγή του
νομίσματος, αλλά και για να πάψει να υπάρχει
διαρροή κεφαλαίων και για να διατεθούν εγχωρίως.
Τέταρτο βήμα θα είναι η διαμόρφωση πολιτικής για συστηματική παραγωγική αναδιάρθρωση. Θα πρέπει να υπάρξει αλλαγή του
καθεστώτος ιδιοκτησίας σε βασικά στοιχεία
της παραγωγής, ευρύ πρόγραμμα αλλαγής του
παραγωγικού ιστού της ελληνικής οικονομίας,
αναδιάταξη μέσω της δημόσιας παρέμβασης.
Θα περιλαμβάνει στοχευμένο και δημοκρατικό
έλεγχο των κύριων παραγωγικών μονάδων και
πολιτική επενδύσεων που θα διαμορφώσει νέο
πεδίο παραγωγικών δραστηριοτήτων. Τι θα κάνει η Ελλάδα στο μέλλον; Τι θα είμαστε, πώς θα
ζήσουμε; Πώς θα πρέπει να αλλάξει το σύστημα
παιδείας και υγείας για να ανταποκριθεί στις μεγάλες τομές που χρειάζεται η κοινωνία;
Αυτά τα ερωτήματα έχουμε μπροστά μας και
πρέπει να τα αντιμετωπίσουμε ψύχραιμα και με
όρους σοσιαλιστικούς, διότι για πρώτη φορά
ύστερα από δεκαετίες τίθεται επιτέλους ξανά το
ζήτημα της σοσιαλιστικής αλλαγής της χώρας
και της Ευρώπης. Η κρίση της ευρωζώνης στην
ουσία χτυπάει τις βασικές δομές του καπιταλισμού και μας δίνει τη δυνατότητα για ριζοσπαστική αλλαγή. Το πρόγραμμα που θα πρέπει να
προτείνουμε στον ελληνικό λαό και γενικότερα
δεν θα είναι υπόθεση ενός ανθρώπου, αλλά αποτέλεσμα συλλογικής δουλειάς.

ektosgrammis - teuxos29 - 41.indd 37

37

Ε.Γ.: Ποιες κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις
πρέπει να έχουν την πρωτοβουλία;
Κ.Λ.: Η αλλαγή θα πρέπει να γίνει από τις λαϊκές κοινωνικές δυνάμεις που έχουν την ισχύ να
την πραγματοποιήσουν και σήμερα χειμάζονται.
Η βάση είναι η μισθωτή εργασία, αλλά και οι
μικρομεσαίοι που έχουν τσακιστεί το διάστημα
αυτό, και βεβαίως οι αγρότες. Δεν έχει, όμως,
δημιουργηθεί μέχρι τώρα η απαραίτητη συμμαχία, γιατί δεν έχει διαμορφωθεί ένα συνεκτικό
πρόγραμμα ούτε υπάρχει ο αξιόπιστος φορέας
που θα το υιοθετήσει. Θα είχε καταλυτική σημασία για τη χώρα και θα έκανε τα πράγματα πολύ
καλύτερα για την κοινωνία αν μπορούσε να εμφανιστεί ο φορέας από τώρα. Αλλά στην πράξη
αποδεικνύεται εξαιρετικά δύσκολο.
Δεν θέλω να μπω σε κριτική των δυνάμεων
και των πεπραγμένων της Αριστεράς. Το γεγονός παραμένει ότι ο κόσμος συνεχίζει να κοιτάει
προς τα αριστερά, παρά τα μεγάλα προβλήματα
της παράταξης. Πιστεύω ότι ο φορέας που θα εκφράσει την απαραίτητη κοινωνική συμμαχία θα
σχηματιστεί τελικά μέσα στη βράση των ημερών.
Η χώρα είναι σε αδιέξοδο, οδηγούμαστε προς
την αποχώρηση από την ΟΝΕ, τη ρήξη και τη
δραστική αλλαγή. Οι κοινωνικές και πολιτικές
δυνάμεις που θα στηρίξουν το αναγκαίο πρόγραμμα θα λάβουν μορφή μέσα σε συνθήκες
θύελλας.
Αυτό που είναι θετικό είναι ότι ήδη έχει γίνει
σημαντική ιδεολογική προεργασία από πολιτικούς φορείς όπως η ΑΝΤΑΡΣΥΑ, το Αριστερό
Ρεύμα, το Μέτωπο και άλλους που διαμόρφωσαν ισχυρά επιχειρήματα υπέρ των θέσεων που
συζητήσαμε, αλλά και από μεμονωμένους διανοούμενους. Κάτι τέτοιο δεν υπήρχε στην Αργεντινή το 2001. Δεν είχε προετοιμαστεί καθόλου
η αργεντίνικη Αριστερά για την καταιγίδα και
έγινε θρύψαλα. Στην Ελλάδα έχουμε πολύτιμη
παρακαταθήκη για τη δύσκολη περίοδο που έρχεται.

9/2/2012 6:18:54 μμ

38

Τα πράγματα μπορούν να πάνε αλλιώς...
(σημειώσεις για ένα εναλλακτικό παραγωγικό πρότυπο)
του Παναγιώτη Σωτήρη

Απέναντι στην ιδεολογική τρομοκρατία πρέπει να πούμε ότι «υπάρχει ζωή μετά το ευρώ»
Σήμερα στην Ελλάδα δεν βιώνουμε απλώς την
επιδείνωση των κοινωνικών συνθηκών. Ζούμε
την κρίση ενός ολόκληρου «αναπτυξιακού παραδείγματος» που στηρίχτηκε στην πρόσδεση
στην Eυρωπαϊκή ολοκλήρωση, την επέκταση
στα Βαλκάνια, τα υπερκοστολογημένα έργα, την
επισφάλεια, τη διαμόρφωση «μεσαίων στρωμάτων» προσκολλημένων στον «εκσυγχρονισμό»,
το χαμηλό μισθολογικό κόστος και την υπερεκμετάλλευση της μεταναστευτικής εργασίας, την
αναδιάρθρωση της αγροτικής παραγωγής, την
τροφοδότηση του καταναλωτικού ευδαιμονισμού από το φτηνό δανεισμό και τις ανεξέλεγκτες εισαγωγές.
Η απάντηση των αστικών δυνάμεων είναι η
συλλογική ενοχή («μαζί τα φάγαμε») και η τεράστια υποτίμηση της εργατικής δύναμης, για
να γίνουμε χώρα φτηνού εργατικού δυναμικού
προσανατολισμένη στις εξαγωγές, παραβλέποντας ότι ανάπτυξη μέσω εξαγωγών και χαμηλού
κόστους εργασίας, σε περιβάλλον άρσης των
προστατευτικών μηχανισμών, συνεπάγεται βίαιη
επιδείνωση των όρων εργασίας, των κοινωνικών
συνθηκών και του περιβάλλοντος.
Οι ορθές οριοθετήσεις, όπως είναι η παύση
πληρωμών στο χρέος, η έξοδος από το ευρώ, η
εθνικοποίηση των τραπεζών και η αναδιανομή
εισοδήματος, δεν αρκούν. Απέναντι στην ιδεολογική τρομοκρατία ότι αυτά σημαίνουν καταστροφή, πρέπει να πούμε ότι «υπάρχει ζωή μετά

ektosgrammis - teuxos29 - 41.indd 38

το ευρώ» δίνοντας συγκεκριμένες απαντήσεις
πάνω στο τι, πώς και από ποιους μπορεί να παράγεται και να καταναλώνεται σε αυτή τη χώρα.
Αφετηρίες για μια διαφορετική πορεία
Αφετηρία μας είναι ότι η ρήξη με τους μηχανισμούς διεθνοποίησης του κεφαλαίου και η
άρνηση προτεραιότητας της καπιταλιστικής
κερδοφορίας μπορεί να δώσει δυναμική αυτοδύναμης κοινωνικής ανάπτυξης. Αυτό δεν είναι
απομονωτισμός, αλλά διαπίστωση ότι κάθε προσπάθεια ανάπτυξης μέσω διεθνούς ανταγωνιστικότητας θα συνεπάγεται εσωτερίκευση πιέσεων
για μεγαλύτερη καπιταλιστική παραγωγικότητα,
για αναδιαρθρώσεις στην οργάνωση εργασίας
και για μονόπλευρο προσανατολισμό προς τους
εξαγωγικούς κλάδους, με αποτέλεσμα την απαξίωση άλλων σημαντικών τομέων.
Η Ελλάδα διαθέτει ορυκτό πλούτο και σημαντικότατο παραγωγικό δυναμικό σε κλάδους
όπως τα τρόφιμα, η κλωστοϋφαντουργία, η επεξεργασία υλικών με υψηλή προστιθέμενη αξία, η
αμυντική βιομηχανία (με όλες τις δυνατότητες
που έχει η μη στρατιωτική χρήση), η φαρμακοβιομηχανία, η χημική βιομηχανία, η ναυπηγική.
Ακόμη και χωρίς τεράστιες επενδύσεις, η Ελλάδα
μπορεί να καλύπτει μεγάλο μέρος των διατροφικών αναγκών της, των αναγκών σε ένδυση, των
περισσότερων δομικών υλικών (είτε ως πλήρη
παραγωγή είτε ως σημαντική επεξεργασία), των

9/2/2012 6:18:54 μμ

χωρίς αποζημίωση των ιδιοκτητών. όμως. ούτε στην αξιοποίηση του προνομιακού ρόλου τους έναντι του καταναλωτή. Η υποχρεωτική ιδιωτικοποίηση και «απελευθέρωση» των υποδομών σήμαινε απλώς ένα μεγάλο πάρτι για τους «επενδυτές». με έμφαση στην ποιότητα των προϊόντων. Η υπέρβαση των σημερινών ελλειμμάτων και ταξικών ανισοτήτων στην πρόσβαση. Τα στρώματα αυτά μπορούν να αποτελέσουν κομμάτι ευρύτερης κοινωνικής συμμαχίας. Μια πολιτική αναδιανομής πλούτου προς αναγκαίες κοινωνικές δραστηριότητες θα δώσει άλλη διάσταση στην αναβαθμισμένη παροχή δημόσιας υγείας. Η δράση του ιδιωτικού τραπεζικού συστήματος αποτέλεσε βασικό παράγοντα της κρίσης. ιδίως εάν ektosgrammis . Μέσα σε μια διαδικασία ρήξης πολλές επιχειρήσεις θα κλείσουν ή θα τις διεκδικήσουν οι εργαζόμενοι. με έμφαση σε ποιοτικά αγροτικά και κτηνοτροφικά προϊόντα. αποκέντρωση. Ένα σύγχρονο συνεταιριστικό κίνημα. σεβασμού στο περιβάλλον. η ανάπτυξη μη εμπορευματικών δικτύων διανομής απαιτούν νέα έμφαση στο τοπικό επίπεδο και εξασφάλιση της παραμονής των ανθρώπων στις περιοχές τους. Η δημόσια ιδιοκτησία.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΦΑΚΕΛΟΣ: Μετά το ευρώ τι. ενημέρωσης. Ταυτόχρονα. η συλλογική εμπιστοσύνη στο πολύτιμο 9/2/2012 6:18:54 μμ . Η αλλαγή του ενεργειακού προτύπου είναι επιτακτική ιδίως από τη στιγμή που θα πρέπει να περιορίζεται η εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα. ομαλής κατανομής μέσα στο χώρο. Η έμφαση στην αυτοδύναμη ανάπτυξη. Η δημόσια ανάληψη των έργων υποδομής και η εθνικοποίηση του κατασκευαστικού κλάδου. ιδίως με νομισματική πολιτική που δεν θα αναπαράγει τον παραλογισμό του ευρώ. Ένα κύμα αυτοδιαχειριζόμενων επιχειρήσεων μαζί με την επέκταση ενός δημόσιου τομέα εθνικοποιημένων επιχειρήσεων με εργατικό και κοινωνικό έλεγχο θα ανοίξει δρόμους συνολικότερης αμφισβήτησης των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής και ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων προς όφελος των κοινωνικών αναγκών. την απαλλαγή από τη υπερβολική χρήση του ΙΧ. επισκευής αεροσκαφών.teuxos29 . μπορεί να καλύψει σημαντικές ανάγκες. πρόνοιας. προσπάθεια εξοικονόμησης ενέργειας. από τους εργαζομένους τους θα ανοίξει νέες δυνατότητες για την παραγωγή χρήσιμων αγαθών. ιδίως μέσα από παρατεταμένη ύφεση. πρέπει να αποδεχτούν ότι δεν θα μπορούν να στηρίζονται ούτε στην υπερεκμετάλλευση της εργατικής δύναμης. που άνθισε απομυζώντας δημόσια δαπάνη. απαλλαγής από μορφές ανταγωνισμού που τους αποδιαρθρώνουν. πλοίων όλων των κατηγοριών. ιδίως εάν αναλογιστούμε τα χρέη τους. η ισόρροπη προς το περιβάλλον ανάπτυξη. χρειάζεται μείωση των ενεργειακών αναγκών. Ταυτόχρονα. ο κοινωνικός και εργατικός έλεγχος. παιδείας. Κυρίαρχη κατεύθυνση πρέπει να είναι η αυτοδιαχείριση. η αυτοδιεύθυνση. αποφυγή ενεργειοβόρων δραστηριοτήτων. υπό την προϋπόθεση ότι αποδέχονται στοιχεία μετασχηματισμού του ρόλου τους: θα τους δοθεί η δυνατότητα επιβίωσης. Σε αυτό το πλαίσιο όντως οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μπορούν να αποτελέσουν πεδίο δημόσιας επένδυσης. έχει υποδομές για την παραγωγή οχημάτων δημόσιας χρήσης. που θα διεκδικήσει το σπάσιμο των εμπορικών κυκλωμάτων και την άμεση πρόσβαση στον καταναλωτή. την αντιμετώπιση προβλημάτων όπως οι διαρκείς αυξήσεις των τιμών ή η απομόνωση ολόκληρων περιοχών επειδή οι εφοπλιστές ή οι αεροπορικές εταιρείες δεν τις κρίνουν συμφέρουσες. σιδηροδρομικού υλικού. Η αποκέντρωση οφείλει να είναι βασική πλευρά της διαδικασίας. Η μείωση των ενεργειακών αναγκών. μπορεί να προσφέρει εξοπλισμό και εργατικό δυναμικό με τεράστια πείρα και γνώση για την κατασκευή αναγκαίων έργων. συζήτησης και απόφασης των ίδιων των κατοίκων. Η ανάγκη για διατροφική ποιότητα και επάρκεια απαιτεί διαφορετική αγροτοκτηνοτροφική παραγωγή. το άνοιγμα σε άλλες συναλλαγές εκτός των ορίων της ΕΕ και μια πολιτική διακρατικών συμφωνιών για την προμήθεια καυσίμων και μέρους των τροφίμων. ένταξης σε εμπορικά δίκτυα που δεν θα μετακυλύουν τεράστιο κόστος στους καταναλωτές. η υπεράσπιση τοπικών παραγωγικών δυνατοτήτων. η στροφή προς τη δημόσια ιδιοκτησία θα ανοίξει δρόμους μετασχηματισμού. να ρίξει το κόστος για τον καταναλωτή και να βελτιώσει το αγροτικό εισόδημα χωρίς την καταφυγή στις Ευρωπαϊκές επιδοτήσεις.indd 39 39 διαμορφώσουμε εναλλακτικά δίκτυα διανομής προϊόντων. Η ανάληψή τους. ο κοινωνικός και εργατικός έλεγχος των τραπεζών και όλων των στρατηγικών επιχειρήσεων που αφορούν τις κοινωφελείς υποδομές είναι αποφασιστικό εργαλείο για την απασχόληση. αλλά με όρους δημοκρατικού σχεδιασμού. Πρωτίστως. τη βελτίωση της ποιότητας ζωής. διαθέτει σημαντικές παραγωγικές δυνατότητες και σε κλάδους υψηλής τεχνολογίας. πολιτισμού.41. με κατάλληλη δημόσια ενίσχυση. Όλα αυτά απαιτούν και μια νέου τύπου συμμαχία ανάμεσα στην εργασία και τα μικροαστικά στρώματα. Σήμερα η κυρίαρχη πολιτική ετοιμάζεται να συντρίψει σημαντικό μέρος των αυτοαπασχολούμενων και των μικρών επιχειρήσεων. φαρμάκων και του υγειονομικού υλικού. Αυτά μόνο σε ένα ριζικά τροποποιημένο περιβάλλον κοινωνικής συμμετοχής και δημόσιας ιδιοκτησίας μπορούν να προχωρήσουν. θα επιτρέψει και εξαγωγές. την προστασία του περιβάλλοντος. ορθολογικής φορολόγησης. τη μείωση του κόστους των παρεχόμενων υπηρεσιών.

Σήμερα. εμπορευματοποιημένο και «υψηλού εισοδήματος» τουρισμό και να δοθεί έμφαση στον τουρισμό ως κοινωνικό δικαίωμα. στοχευμένη ενίσχυση παραγωγικών κλάδων. Σε αντίθεση με προηγούμενα πειράματα σοσιαλιστικού μετασχηματισμού που συχνά είχαν να αντιμετωπίσουν είτε μικρό βαθμό προηγούμενης καπιταλιστικής ανάπτυξης είτε τις επιπτώσεις καταστροφικών εμφυλίων πολέμων. «από τα κάτω» και σε τοπικό επίπεδο η ύπαρξη κινήματος αυτοδιαχείρισης. διαμόρφωση πραγματικών αναπτυξιακών σχεδίων και όχι απλώς «επενδυτικών ευκαιριών». εμείς μιλάμε για το μετασχηματισμό κοινωνιών με σχετικό βάθος των καπιταλιστικών σχέσεων. στον πυρήνα της σύγχρονης σοσιαλιστικής προοπτικής. αυτοδιαχείριση εργατικού ελέγχου και λαϊκής εξουσίας «από τα κάτω». Μια διαδικασία κεντρικού δημοκρατικού σχεδιασμού απαιτεί ολόπλευρες μορφές συζήτησης και δημοκρατίας και μέσα στην κοινωνία. Είναι πιθανό ο συνδυασμός πολιτικής και οικονομικής κρίσης να οδηγήσει στην αναγκαστική απόφαση για τομές. στον μαζικό. Ένα τέτοιο πρότυπο μπορεί στους οικονομικούς δείκτες να μοιάζει «αποανάπτυξη». Εδώ δεν μιλάμε γι’ αυτό. Είναι εφικτό να μπουν φραγμοί στην ανεξέλεγκτη τουριστική μονοκαλλιέργεια. προτεραιότητα στη βελτίωση της πρόσβασης στην παιδεία και την κοινωνικοποίηση της γνώσης (αναγκαία συνθήκη του μετασχηματισμού των παραγωγικών σχέσεων) και όχι σε μεμονωμένους πόλους «αριστείας». το σπάσιμο όλων των μορφών άμεσης και έμμεσης ιδιωτικοποίησης μπορεί να οδηγήσει σε μεγάλες αλλαγές.41.indd 40 Όλα αυτά απαιτούν επαναπροσδιορισμό της ευημερίας. άνιση και αντιφατική διαδικασία. όπως η έξοδος από το ευρώ. δεν θα μιλάμε για μια «αποκαλυπτικού τύπου» επαναστατική εξουσία. και στη συνύπαρξη αντιφατικών κυβερνητικών μορφών με αυτοοργάνωση. δηλαδή για το οριακό ενδεχόμενο σημερινών εξελίξεων και τομών. στροφή προς τη δημόσια ιδιοκτησία ως στοιχείο σχεδιασμού. στη συνύπαρξη με άλλες παραγωγικές δραστηριότητες. ως δίκαια κατανεμημένη οικονομική μεγέθυνση.40 δυναμικό που υπάρχει σε αυτούς τους χώρους. Αντίστοιχα. αλλά σημαίνει μια πραγματικά καλύτερη ζωή. την πραγματική κοινωνικότητα που να σπάει την αλλοτρίωση και την εξατομίκευση. τα αναγκαία μέτρα για να αποφύγουμε την καταστροφή περιλαμβάνουν ταυτόχρονα αποφάσεις που μπορούν να τις πάρουν ακόμη και αστικές κυβερνήσεις υπό τον εκβιασμό του λαϊκού κινήματος και πολύ τολμηρές μορφές ρήξης με τον «υπαρκτό καπιταλισμό». Το σπάσιμο των απαγορεύσεων της ΕΕ για εθνικές ενισχύσεις θα επιτρέψει. Αυτό δεν πρέπει να το δούμε μόνο ως επένδυση σε εξοπλισμό ή προσωπικό.teuxos29 . ανοιχτή δημόσια αντιπαράθεση για την προοπτική του τόπου. επομένως. δημόσια επένδυση και όχι διασπάθιση κοινωνικού πλούτου. Πολλές φορές η Αριστερά την όρισε ποσοτικά. τη μείωση του χρόνου εργασίας την ανάπτυξη εκτεταμένου συστήματος δημόσιων συγκοινωνιών. αλλά για την ποιότητα της δημόσιας και δωρεάν παιδείας και υγείας. Αλλά και μέσα στις αμιγώς δημόσιες υποδομές και υπηρεσίες η κατοχύρωση μορφών εργατικού και λαϊκού ελέγχου θα επιτρέψει το σχεδιασμό και τον προσανατολισμό με βάση κοινωνικές ανάγκες. Θα είναι. Όλα αυτά απαιτούν άλλης κλίμακας πολιτική σχεδιασμού. ektosgrammis . Αυτό δεν σημαίνει δογματική αναπαραγωγή «έτοιμων» επαναστατικών συνταγών. την πολιτιστική αναγέννηση. την πρωτοβάθμια υγεία και τη βελτίωση των συνθηκών ζωής και όχι στην «επισκευή» της εργατικής δύναμης (άλλωστε ξέρουμε ότι καθαυτή η μετάβαση σε μια δικαιότερη κοινωνία με μικρότερο άγχος θα βελτιώσει την υγεία). να μην περιλαμβάνει εύκολη πρόσβαση σε καταναλωτικά φετίχ. Επιτακτικές απαντήσεις και μεγάλες δυσκολίες Μια τέτοια προσπάθεια εντάσσεται σαφώς στον ορίζοντα της αμφισβήτησης των καπιταλιστικών σχέσεων εξουσίας και εκμετάλλευσης. όπου ύστερα από ένοπλη εξέγερση και εμφύλιο πόλεμο θα γίνει σοσιαλιστική ανοικοδόμηση πάνω σε ερείπια. Ο διορισμένος μάνατζερ που κυρίως θέλει να εξυπηρετήσει συμφέροντα του ιατροφαρμακευτικού κυκλώματος ή η συνέλευση των γιατρών και των άλλων εργαζομένων που θα είναι στρατευμένη στην υπόθεση της λαϊκής υγείας. υπό την προϋπόθεση ότι μιλάμε και για την εξουσία μιας ευρύτερης λαϊκής κοινωνικής συμμαχίας. στην ανάδειξη της ποιότητας ζωής και του πολιτισμού και όχι τεχνητών τουριστικών παραδείσων. σύνθετη διαδικασία που στα πρώτα βήματα θα φαντάζει ταυτόχρονα ως διαχείριση και μετασχηματισμός του υπάρχοντος. Η «υπόσχεσή» της 9/2/2012 6:18:54 μμ . των αστικών θεσμών. την προστασία του περιβάλλοντος. Ποιος μπορεί να οργανώσει καλύτερα ένα νοσοκομείο. αλλά για μια πολύ πιο σύνθετη. μαζική πρόσβαση και ενίσχυση του πολιτισμού και της έρευνας. τη μείωση του άγχους της ανασφάλειας και του κοινωνικοοικονομικού στρες. Πόσο μάλλον που εάν μιλάμε για μια «συγκεκριμένη ουτοπία». εκπροσώπηση των αντιθεσμών εργατικού και κοινωνικού ελέγχου και στην κορυφή. μη εμπορευματικών δικτύων ανταλλαγής και διανομής μπορεί να διαμορφώσει στοιχεία «τοπικών σχεδίων» με βάση δημοκρατικές διαδικασίες. της καπιταλιστικής «δύναμης της συνήθειας» (Λένιν). αλλά και ως μια διαφορετική κατεύθυνση: έμφαση στην πρόληψη.

Τρίτη 2 Νοεμβρίου 2011 Occupy Wall Street! Φωτογραφίες – επιμέλεια αφιερώματος: Ειρήνη Γαϊτάνου.05.teuxos29 . Κώστας Γούσης.τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ Μια βόλτα στο πάρκο… Νέα Υόρκη. πάρκο Zuccotti. Κώστας Φουρίκος CENTER ektosgrammis .indd 2-3 9/2/2012 1:26:06 μμ . Γιώργος Καλαμπόκας.

05.teuxos29 .indd 4-5 9/2/2012 1:26:30 μμ .ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΣΧΟΛΙΑ CENTER ektosgrammis .

indd 4-5 9/2/2012 1:26:30 μμ .teuxos29 .ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΣΧΟΛΙΑ CENTER ektosgrammis .05.

πάρκο Zuccotti. Κώστας Γούσης.05.teuxos29 . Κώστας Φουρίκος CENTER ektosgrammis .indd 2-3 9/2/2012 1:26:06 μμ .τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ Μια βόλτα στο πάρκο… Νέα Υόρκη. Γιώργος Καλαμπόκας. Τρίτη 2 Νοεμβρίου 2011 Occupy Wall Street! Φωτογραφίες – επιμέλεια αφιερώματος: Ειρήνη Γαϊτάνου.

κοινωνικού και εργατικού ελέγχου. και την απαλλαγή από όλο το βάρος της ιδιωτικοποιημένης «περίθαλψης». να υπερβαίνει την αγορά ως τρόπο συντονισμού επιμέρους ιδιωτικών εργασιών. από ένα ρωμαλέο εργατικό και λαϊκό κίνημα που να πειραματίζεται με νέες μορφές. μια πορεία κοινωνικού μετασχηματισμού στην Ελλάδα. Ακόμα και εάν στοχαστούμε μια ιδιότυπη συνθήκη «δυαδικής εξουσίας». τομή στη συλλογική αυτοσυνείδηση και συγκρότηση των λαϊκών μαζών. 9/2/2012 6:18:54 μμ . με ορίζοντα το μετασχηματισμό και τη σταδιακή απονέκρωση των αστικών κρατικών μηχανισμών. που ξέρουν ότι δεν χρειαζόμαστε πανάκριβους διαδραστικούς πίνακες αλλά πάλη ενάντια στις σύγχρονες μορφές ημιμάθειας. μιας διαφορετικής κοινωνικοποίησης των επιμέρους πρακτικών. Χρειάζεται να στηριχτούμε στη συλλογική επινοητικότητα. την πρόληψη. να θέσει με πρωτότυπους όρους το θέμα της κατάληψης εξουσίας θα πρέπει να στηρίζεται καθοριστικά σε όλες τις μορφές λαϊκής και εργατικής αντιεξουσίας. θα οδηγήσει σε τομές στην Ευρώπη και άλλου. έχουμε τους ανθρώπους που μπορούν να εμπλακούν σε μια συλλογική δημιουργική προσπάθεια κοινωνικού πειραματισμού. την αμφισβήτηση ιεραρχιών και αυθεντιών και την υπέρβαση της διάκρισης διανοητικής και χειρωνακτικής εργασίας. Η τρίτη αφορά τον αναγκαίο νέο διεθνισμό. πρωτοβουλία και αλληλεγγύη σε όλες τις όψεις της ζωής. όλο τον πλούτο μιας διεργασίας «από τα κάτω» που πρέπει να δοκιμάζεται από τώρα. στον συλλογικό εργαζόμενο του κατασκευαστικού κλάδου που έχοντας την εμπειρία από το φαγοπότι των μεγάλων έργων ξέρει πώς να γίνουν πραγματικά χρήσιμες. Μια κυβέρνηση που θα εκπροσωπεί τη λαϊκή συμμαχία και την Αριστερά.indd 41 41 γκών και της ρήξης με το «θεσμικό κεκτημένο» του νεοφιλελευθερισμού μπορεί να αποτελέσει κομμάτι μιας εφικτής σύγχρονης επαναστατικής στρατηγικής. Απέναντι στην καταστροφή που ανοίγεται μπροστά μας απαιτείται να κάνουμε άλματα στη σκέψη μας. την ισοτιμία και την αλληλεγγύη.41. θα πρέπει κι η επιβίωση και μια σχετική ευημερία εξαρχής να είναι εφικτά. Αυτό απαιτεί και πειραματισμό με μη καπιταλιστικές μορφές οργάνωσης της εργασίας που να στηρίζονται στη συλλογικότητα. μια πραγματική «συντακτική εθνοσυνέλευση» των κοινωνικών ανα- ektosgrammis . Όσο ο πειραματισμός που αναφέραμε παραμένει μέσα σε περιβάλλον καπιταλιστικής διεθνοποίησης θα δέχεται διαρκώς πιέσεις και θα αντιμετωπίζει προβλήματα. Αριστεράς δεν μπορεί να είναι ατέρμονες θυσίες· θα απαιτούνται αποτελέσματα βελτίωσης. φθηνότερες και φιλικές προς το περιβάλλον δημόσιες υποδομές. αυτό που βολονταρίστικα ορίστηκε ως ο «νέος άνθρωπος» στα συνθήματα του ιστορικού κομμουνιστικού κινήματος. στο κίνημα των υγειονομικών που μπορούν να πουν πολλά για την πρωτοβάθμια υγεία. δημιουργικότητα και εμπειρία των λαϊκών μαζών Επιπλέον. Το «γκρίζο δέντρο της θεωρίας» ας μπολιαστεί από τη συλλογική εμπειρία των αγωνιζόμενων ανθρώπων. στο δυναμικό που πειραματίζεται με μορφές κοινωνικοποιημένης γνώσης όπως το ελεύθερο λογισμικό. Όμως. Απαιτούν όμως και την παρέμβαση της πολιτικής εξουσίας για να εγγυηθεί ρήξεις και να εξασφαλίσει τη συνέχεια των πειραματισμών. Οι αναγκαίες προϋποθέσεις Όλα αυτά έχουν τρεις κρίσιμες απαιτήσεις. Όμως. αυτοοργάνωσης και αυτοδιαχείρισης. Η συζήτηση πρέπει να ανοίξει συλλογικά. Για να μπορεί. όμως. Οι τομές αυτές απαιτούν λαϊκές δυναμικές «από τα κάτω».ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΦΑΚΕΛΟΣ: Μετά το ευρώ τι. η δυσκολία είναι η άρθρωση ενός εναλλακτικού «κοινωνικού λογισμού». χωρίς να αναπαράγει τις στρεβλώσεις ενός κεντρικού «σχεδίου» που απλώς επιβάλλεται στο όνομα της κοινωνίας. έμφυλων διακρίσεων. έτσι ώστε να μην είμαστε μόνοι. δημιουργικότητα και πείρα των μαζών. Γι’ αυτό χρειάζεται να στηριχτούμε στη συλλογική επινοητικότητα. Και ανάμεσα σε σχηματισμούς που πειραματίζονται με την κοινωνική μετάβαση πιο εύκολα μπορούν να αναπτυχθούν διεθνείς σχέσεις και συναλλαγές που να στηρίζονται στην αμοιβαιότητα. Η πρώτη αφορά το θέμα της εξουσίας. μέσα σε παγκόσμιο κύκλο αγώνων και εξεγέρσεων. ένα εναλλακτικό πρότυπο κοινωνικής οργάνωσης απαιτεί άλλης κλίμακας συλλογικότητα. Από τον απλό τεχνίτη που ξέρει πώς να γίνει καλά μια επισκευή χωρίς μεγάλο κόστος. μαζί με γενναίες θεσμικές τομές. την αυτοδιαχείριση και τον συλλογικό σχεδιασμό. κοινωνικών ιεραρχιών. Η δεύτερη αφορά το ζήτημα της συλλογικής γνώσης και «κοινωνικής τεχνογνωσίας». υπέρβαση παραδομένων στερεότυπων.teuxos29 . που να στηρίζεται στη δημοκρατία. στους εκπαιδευτικούς που παλεύουν για μια πραγματικά δημόσια εκπαίδευση. όπου μια κυβέρνηση υπό τον εκβιασμό του λαϊκού κινήματος θα έκανε αναγκαστικές παραχωρήσεις ενώ το κίνημα θα βάθαινε τις δικές του μορφές «εξουσίας από τα κάτω». το ερώτημα του ποια κοινωνική συμμαχία ορίζει την πολιτική (και κυβερνητική) εξουσία θα παρέμενε κεντρικό.

Αύξηση του ελλείμματος του εμπορικού ισοζυγίου των αγροτικών προϊόντων: μεγάλη αύξηση των εισαγωγών ειδικά σε βασικά είδη διατροφής με αποτέλεσμα την περαιτέρω αύξηση της διατροφικής εξάρτησης της Ελλάδας. δεν θα μπορεί να παράγει ούτε φυτά που βγαίνουν αυτοφυώς! Είναι τα πράγματα όμως έτσι. τόσο φυτικής όσο και ζωικής προέλευσης. αν φύγει από ΕΕ και ευρώ. τη σταδιακή περικοπή των επιδοτήσεων μέσω της ενιαίας ενίσχυσης και την εισαγωγή της έννοιας της πολλαπλής συμμόρφωσης4. Από την ταινία Όλα είναι δρόμος του Παντελή Βούλγαρη. τα οποία όμως δεν μπορούν να παρουσιαστούν στο παρόν άρθρο λόγω περιορισμένου χώρου. Η χώρα των υπηρεσιών που εισάγει τα πάντα. από πλευράς εθνικών κυβερνήσεων. αν οι αγορές μάς κλείσουν την πόρτα. η τεχνογνωσία. ektosgrammis . 3. Το παρόν άρθρο δεν θα επιχειρήσει ούτε να δώσει εύκολες απαντήσεις. ιδανικό υπόστρωμα για την αφήγηση του τώρα: η Ελλάδα. των Φώτη Μπίλια και Νίκου Παπακανάκη Μπορεί μια μικρή χώρα σαν την Ελλάδα να διασφαλίσει αυτάρκεια στην αγροτική της παραγωγή. άσχετα αν έχουν ή όχι τη δυνατότητα να το αναλάβουν.teuxos29 .42 Υπάρχει ζωή για την αγροτική παραγωγή μετά την ΕΕ και το ευρώ. Αν επιλέξουμε διαφορετικό δρόμο από αυτόν που μας σερβίρουν ως μονόδρομο κυβέρνηση-ΕΕ-ΔΝΤ μπορούμε να σταθούμε στα πόδια μας. των πολιτικών της ΕΕ 1. Οι φυσικοί πόροι. Σημαντική συρρίκνωση της συνεισφοράς της γεωργίας στο ΑΕΠ. ούτε ολοκληρωμένες προτάσεις. 9/2/2012 6:18:55 μμ . με χαρακτηριστικά παραδείγματα τη σχεδόν εξαφάνιση της παραγωγής καπνού και τεύτλων. σπόροι) υπάρχουν. που αποκαλύπτει τη σταδιακή υποτίμηση της αξίας της αγροτικής και κτηνοτροφικής παραγωγής: από 8% το 2001 σε 5% το 2004 και σε λιγότερο από 3% το 2007. Επιχειρεί όμως να ψηλαφίσει δρόμους σε μια συζήτηση που έχει ανοίξει στην ελληνική κοινωνία και αφορά το ερώτημα «μετά το ευρώ τι» και στην αγροτική παραγωγή. Η αναθεώρηση της ΚΑΠ για το 2014 περιγράφει με ακόμα πιο αναλυτικό τρόπο τα βήματα για την πλήρη απαξίωση του μικρομεσαίου κλήρου. Αυτό το πλαίσιο. σε συνδυασμό με τη χρησιμοποίηση των κοινοτικών κονδυλίων όχι για τις πραγματικές ανάγκες των παραγωγών αλλά για το χτίσιμο εκλογικής πελατείας (μέσω των αποδομημένων και κομματικών αγροτικών συνεταιρισμών και ενώσεων). με τους τεμπέληδες αγρότες που κάνουν μερσεντές τις επιδοτήσεις.41. σε συνδυασμό με την εκρηκτική αύξηση του κόστους παραγωγής 2. η αναπαραγωγή της κουλτούρας του «Ηλία ρίχ’ το1» για την ελληνική ύπαιθρο είναι μια άριστη αφήγηση του τότε.indd 42 οδήγησε στην υλοποίηση της αναθεωρημένης ΚΑΠ του 20032 με βασικούς άξονες την αποσύνδεση της επιδότησης από την παραγωγή3. Το ασφυκτικό αυτό πλαίσιο. Εκεί άλλωστε επενδύει και ο αντίπαλος: στην πείνα και την εξαθλίωση που υποτίθεται ότι μας περιμένει. δημιουργεί μια θλιβερή πραγματικότητα: Μεγάλη μείωση του όγκου της αγροτικής παραγωγής. Η πρόσδεση της αγροτικής παραγωγής στις πολιτικές της ΕΕ – η Κοινή Αγροτική Πολιτική Η πλήρης υιοθέτηση και στήριξη. οι υποδομές. 4. Το 80 % των επιδοτήσεων αποδίδεται στο 20 % των παραγωγών. Με την πολλαπλή συμμόρφωση επιχειρείται να μεταφερθεί το κόστος της εξορθολογισμένης διαχείρισης της αγροτικής παραγωγής αποκλειστικά στους παραγωγούς. λιπάσματα. οι πρώτες ύλες (πετρέλαιο.

η χρηστική του αξία. πολλαπλασιαστικό υλικό). συνειδητή επιλογή καταστροφής των παραγωγικών δυνάμεων οι οποίες δεν έχουν περιθώρια να αναδιαρθρωθούν και εισαγωγής των αντίστοιχων αγροτικών προϊόντων από χώρες που παράγουν με συμπιεσμένο κόστος. εξαγώγιμες. για το περίφημο καλάθι αγροτικών προϊόντων. του υπερδανεισμού και της καταστροφής του περιβάλλοντος ενδεχομένως με όρους ποσοτικούς να σημάνει υπανάπτυξη. δεν είναι λίγοι όσοι ωθούνται σε ξεπούλημα των μικροεκτάσεών τους για να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις υπερχρέωσης των νοικοκυριών τους ή σε άλλες εξίσου σημαντικές ανάγκες. αποτελεί υπόθεση αξιοποίησης συλλογικής πολιτικής και επιστημονικής επεξεργασίας. Αυτό απειλεί το μεγαλύτερο ποσοστό των εκμεταλλεύσεων του μεσογειακού Νότου. με υψηλά περιθώρια κερδοφορίας καλλιέργειες. φυτοπροστατευτικά. Αφενός. Για μια παραγωγή στα χέρια των παραγωγών Η συγκυρία της κρίσης δημιουργεί οριακή κατάσταση στην ελληνική ύπαιθρο. 9/2/2012 6:18:55 μμ . αλλά με όρους ποιοτικούς μπορεί σημάνει εξασφάλιση των αναγκαίων κοινωνικών αγαθών για όλους ενισχύονται από τις ακόλουθες επιλογές της κυβέρνησης και της Τρόικας. Από τη μια. διαλεκτικά δεμένης με την πείρα του εργατικού και αγροτικού συνδικαλιστικού κινήματος. Το νομοθετικό πλαίσιο για την αναδιάρθρωση των αγροτικών συνεταιρισμών επιχειρεί τη μετατροπή των συνεταιρισμών σε ΑΕ των μεγαλοαγροτών. στέβιας. πρέπει να ορίσει τις βασικές κατευθύνσεις ενός κοινωνικοποιημένου σχεδιασμού. ζωοτροφές. Αυτές οι τάσεις Ρήξη με το κυρίαρχο μοντέλο του υπερκαταναλωτισμού. Απόρροια αυτής της παραδοχής είναι και η εκτίμηση πως ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα για την αγροτική παραγωγή δεν μπορεί να προκύψει ξαφνικά μετά την ενδεχόμενη ανατροπή. που θα βασίζεται στην συνεταιριστικοποίηση της παραγωγής και της συλλογικής αξιοποίησης των παραγωγικών δυνατοτήτων της χώρας. Αφετέρου. εκτινάσσοντας την εξάρτηση και το ρίσκο του παραγωγού από μεγάλες εταιρείες. μέσω της συγκέντρωσης και συγκεντροποίησης του φυτικού και ζωικού κεφαλαίου σε λίγα χέρια.indd 43 43 ανταποδοτική ασφάλιση των παραγωγών χωρίς κρατική στήριξη. περιγράφει το νέο τοπίο που επιδιώκουν να διαμορφώσουν οι κυρίαρχοι κύκλοι: προσανατολισμός σε εντατικές. αλλά με όρους ποιοτικούς μπορεί σημάνει εξασφάλιση των αναγκαίων κοινωνικών αγαθών για όλους. Η ιδιωτικοποίηση του συστήματος των γεωργικών ασφαλίσεων και η λειτουργία του ΕΛΓΑ με ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια εισάγουν την πλήρως 5. Από την άλλη. ιδιοκατοίκηση. του υπερδανεισμού και της καταστροφής του περιβάλλοντος ενδεχομένως με όρους ποσοτικούς να σημάνει υπανάπτυξη. λιπάσματα. η παράμετρος που επιμελώς εξαφανίζεται στο φετιχοποιημένο αγροτικό προϊόν. Αντίθετα. σαλιγγαροτροφία) λειτουργούν κατά κανόνα με όρους αποκλειστικής διάθεσης. Η ιδιωτικοποίηση της ΑΤΕ θα σημαίνει ξεπούλημα τεράστιας γεωργικής περιουσίας που είναι υποθηκευμένη μέσω των χορηγούμενων δανείων. ωθεί τους μικρομεσαίους παραγωγούς στην αύξηση του δανεισμού τους από τις τράπεζες και τη σταδιακή εγκατάλειψη των εκμεταλλεύσεών τους με αποτέλεσμα τη μείωση του αγροτικού πληθυσμού σχεδόν στο 9% του ενεργού πληθυσμού. μικροκαλλιέργειες).λπ.41. μέσω της αξιοποίησης παραδοσιακών μορφών αυτοπροστασίας (πυρηνική οικογένεια. ektosgrammis . Με άλλα λόγια. τάσεις επιστροφής σε μια προσπάθεια ατομικού επιβιωτισμού. σπουδές των παιδιών τους κ.teuxos29 .ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΦΑΚΕΛΟΣ: Μετά το ευρώ τι. (πετρέλαιο. Μπορούν τα πράγματα να πάνε αλλιώς. αναδιάρθρωση και «καπιταλιστικοποίηση» των γεωργικών εκμεταλλεύσεων. ούτε να είναι εγκεφαλική σύλληψη κάποιας πρωτοπορίας. προσαρμοσμένες σε αναδιαρθρωμένες μονάδες. Η ανασυγκρότηση της αγροτικής παραγωγής σε μια συνολική κατεύθυνση παραγωγικής ανασυγκρότησης με ορίζοντα το σοσιαλισμό απαιτεί ρήξεις με το κυρίαρχο καπιταλιστικό μοντέλο ζωής και ανάπτυξης. οι οποίες δεν ακολουθούν το μοντέλο της αναδιαρθρωμένης παραγωγής της κεντρικής Ευρώπης. Η μεγάλη πρόκληση είναι η χάραξη ενός σχεδιασμού που θα μπορεί να εξασφαλίζει την επιβίωση και διατήρηση του αγροτικού πληθυσμού αλλά και τη διατροφική επάρκεια όλου του λαού. Το τελευταίο φρούτο του ΥΠΑΤ. της συμβολαιικής γεωργίας5 και της έμφασης στην αυξημένη ανταγωνιστικότητα και κερδοφορία. Η αποδιάρθρωση του ΕΘΙΑΓΕ και τα σχέδια ξεπουλήματος της περιουσίας του ως «αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας» βάζουν ταφόπλακα στον τομέα της αγροτικής έρευνας και της επιστημονικής στήριξης της αγροτικής παραγωγής. Είναι προφανές ότι ο πυρήνας της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στηρίζεται σε ένα δίπτυχο. που θα επιχειρεί να τέμνει το συμφέρον του αγρότη-παραγωγού με του λαού-καταναλωτή. Καθόλου τυχαίο δεν είναι το γεγονός ότι όλες οι νέες «δυναμικές» και δυνάμει προσοδοφόρες καλλιέργειες και εκτροφές που δοκιμάζονται στην Ελλάδα (καλλιέργεια ροδιού. Μια τέτοιου είδους ρήξη με το κυρίαρχο μοντέλο του υπερκαταναλωτισμού.

εναλλακτικές μορφές εμπορίου. νοσοκομεία κ. ektosgrammis .) για την ενίσχυση της αγροτικής παραγωγής και για πραγματική διατροφική πολιτική. Γι’ αυτό και λέμε ότι υπάρχει άλλος δρόμος Η ανασυγκρότηση του συνεταιριστικού κινήματος παράλληλα με διαμόρφωση εναλλακτικών δικτύων διανομής μπορεί να σημαίνει μείωση του κόστους παραγωγής. προς όφελος περισσότερο αναγκαίων προϊόντων. ας θυμηθούμε ότι κάποιοι έκλεισαν τις βιομηχανίες λιπασμάτων. διαμόρφωση θεσμών σχεδιασμού της αγροτικής παραγωγής με βάση τις ανάγκες των καταναλωτών αλλά και την πρόοδο στην αγροτική έρευνα.41.44 Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι αγρότες. Μπορούμε να πετύχουμε καλές παραγωγές σιτηρών. να σπάσουμε ορισμένες εμπορικά προσανατολισμένες μονοκαλλιέργειες. καταφεύγουν συχνά στην υπερεκμετάλλευση των μεταναστών αγρεργατών. ακόμα. μάλλον μπορούμε να φάμε καλύτερα εκτός ευρώ. δείχνουν ότι τα πράγματα μπορούν να πάνε διαφορετικά. Λάδι. ασφαλή προϊόντα με καλλιεργητικές πρακτικές αρμονικές με το περιβάλλον. Ξεδιπλώνονται κινητοποιήσεις των αγροτών που φέρουν ποιοτικό χνάρι ριζοσπαστικοποίησης και κοινωνικής αναφοράς των αιτημάτων τους. παράγουν συχνά χωρίς οικολογική και. αξιοποίηση όλων των μορφών δημόσιας σίτισης (κυλικεία. οπωροκηπευτικά μπορούν να παράγονται σε ικανές ποσότητες και να είναι ποιοτικά. Όσο για το εμπάργκο στα τρακτέρ και τα γεωργικά μηχανήματα που διάφοροι λένε ότι θα έρθει εάν φύγουμε από την ΕΕ. αδιαφορούν για την ίδια τους την παραγωγή ή περιμένουν από τις επιδοματικές ενισχύσεις φτάνοντας στο σημείο να θεωρούν λύτρωση την εγκατάλειψη παραδοσιακών καλλιεργειών και την αντικατάστασή τους από φωτοβολταϊκά. Εν ολίγοις. κυρίως. αντί να λειτουργούν σαν ενώσεις παραγωγών για τη διεκδίκηση των συμφερόντων των αγροτών. Οι κινήσεις αυτές. Πριν δούμε όλα τα λιπάσματα ως εισαγόμενα. όπως και όλα τα ινστιτούτα αγροτικής έρευνας ή τις αναγκαίες τράπεζες σπόρων για τη διατήρηση τοπικών ποικιλιών. σπάσιμο των εμπορικών κυκλωμάτων. εξαιτίας της ακολουθούμενης αγροτικής πολιτικής.teuxos29 . Μπορούμε. Προσπαθώντας να επιβιώσουν στο ελεύθερο εμπόριο και ανταγωνισμό. όλο και περισσότεροι αγρότες συνειδητοποιούν ότι το αντίτιμο των Ευρωπαϊκών επιδοτήσεων ή του ανοίγματος των αγορών είναι η αποδιάρθρωση της αγροτικής παραγωγής και η εισαγωγή φτηνών προϊόντων που πιέζουν σε υποτίμηση τα εγχώρια. κακής ποιότητας εισαγόμενα έλαια. διατήρηση της γαστρονομικής και διατροφικής σοφίας της λαϊκής μαγειρικής. επανεκτίμηση του μαγειρεμένου φαγητού (σε μια κοινωνία που έχει πιο ανθρώπινους ρυθμούς). όπως το βαμβάκι ή οι φράουλες. μπορούμε να στοχαστούμε και ένα διαφορετικό καταναλωτικό και διατροφικό πρότυπο: περιορισμός του έτοιμου φαγητού και των κακής ποιότητας σνακ με όλα τα προβλήματά τους (εισαγόμενα καλαμποκάλευρα. ας σκεφτούμε τις ποικιλίες που έφτιαχναν κάποτε τα ινστιτούτα σιτηρών στην Ελλάδα. πολυτέλεια περιττή στον καιρό του Μνημονίου. βιομηχανοποιημένα κρέατα). μπορεί να έχει πλούσια γκάμα καλλιεργητικών ζωνών και ευρύτατο φάσμα καλλιεργούμενων ειδών.indd 44 Η χώρα. σε πείσμα της ιδεολογικής τρομοκρατίας.λπ. ταυτόχρονα καλύτερες τιμές για τον παραγωγό και φτηνότερα προϊόντα για τον καταναλωτή. αν και ακόμα ασυντόνιστες και μειοψηφικές. Όλο και περισσότεροι αγρότες συνειδητοποιούν ότι το αντίτιμο των Ευρωπαϊκών επιδοτήσεων ή του ανοίγματος των αγορών είναι η αποδιάρθρωση της αγροτικής παραγωγής και η εισαγωγή φτηνών προϊόντων που πιέζουν σε υποτίμηση τα εγχώρια Όμως. Μπορούμε να έχουμε μεγαλύτερο ποσοστό μετάβασης σε ποιοτικά. καθώς και κτηνοτροφία καλής ποιότητας. φρούτα. 9/2/2012 6:18:55 μμ . Έχουμε περιθώριο για εκ νέου γεωργική ανάπτυξη στις περιοχές της τουριστικής ερήμωσης. ηγεμονευόμενοι από τους μεγαλοαγρότες και πλήρως ευθυγραμμιζόμενοι με τις επιταγές της ΚΑΠ. Πριν σκεφτούμε τα πατενταρισμένα υβρίδια των μεγάλων πολυεθνικών. σχολεία. επιστροφή στην τοπικότητα και την εποχικότητα των τροφίμων (γιατί ντομάτα παντού και πάντα χωρίς θερμοκήπια γεμάτα χημικά δεν γίνεται). λόγω κλίματος και ανάγλυφου. Μπορούμε να ενισχύσουμε τοπικές ποικιλίες από όσπρια και να αξιοποιήσουμε τις τεράστιες δυνατότητες της οινοποιίας. Αναδύονται αυθόρμητες πρακτικές αλληλεγγύης σε τρόφιμα. ας αναλογιστούμε ότι τα Zetor και τα Belarus που μέχρι και τις μέρες μας οργώνουν την ελληνική γη δεν είναι ούτε γερμανικά ούτε γιαπωνέζικα… Και βέβαια. λειτουργούν σαν γραφειοκρατικοί μηχανισμοί διεκπεραίωσης εντύπων για τις επιδοτήσεις ή ως διαμεσολαβητές προς τους μεσάζοντες. Οι συνεταιρισμοί. χωρίς κοινωνική συνείδηση.

η αύξηση των εργαζομένων που βρίσκονται σε καθεστώς εργασιακής ανασφάλειας και η μείωση των εισοδημάτων της λαϊκής οικογένειας είναι μεταξύ των βασικών συνεπειών των μνημονίων που εφαρμόζονται στην Ελλάδα.5% στο 2011). που μεταξύ άλλων θα έχει δραματικές επιπτώσεις στην υγεία του λαού. Γεροτζιάφα Η κατάσταση εργασιακής ανασφάλειας έχει ως αποτέλεσμα όχι μόνο την ένταση φαινομένων κατάθλιψης αλλά και την εκδήλωση «οργανικών» νοσημάτων. όπως η αρτηριακή υπέρταση. Συγχρόνως.3. με το κύριο βάρος να πέφτει στο δημόσιο και ασφαλιστικό σύστημα υγείας. Η οικονομική κρίση θέτει σε καθεστώς «ευπρόσβλητης εργασίας» σχεδόν το 50% των μισθωτών εργαζομένων. όπως επιβεβαιώνεται από την αύξηση κατά 20% της χρήσης των υπηρεσιών των δημόσιων νοσοκομείων και τη μείωση κατά 15% της αντίστοιχης των ιδιωτικών (μέσος όρος σε εθνικό επίπεδο).ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΦΑΚΕΛΟΣ: Μετά το ευρώ τι. Στη συνθήκη αυτή. η περαιτέρω μείωση της χρηματοδότησης και η επίταση της υποστελέχωσής του που επιβάλλονται από τις πολιτικές του Μνημονίου. επιδεινώνονται οι δείκτες νοσηρότητας και θνητότητας που σχετίζονται με οργανικά νοσήματα. Πριν αντιμετωπίσουμε το ζήτημα της διαχείρισης της υγειονομικής κρίσης μετά την επιστροφή σε εθνικό νόμισμα. την οποία θα πληρώσει κυριολεκτικά με τη ζωή της η εργατική τάξη και τα μικρομεσαία λαϊκά στρώματα της πατρίδας μας. μιας και τα φάρμακα είναι μεταξύ των προϊόντων πρώτης ανάγκης που θα βρίσκονται σε έλλειψη στην «αλβανοποιημένη» χώρα μας. ας δούμε συνοπτικά ποια είναι η υγειονομική κατάσταση της χώρας σήμερα.1% το 2009 και 1. Η χρόνια υποχρηματοδότηση. οι απόπειρες αυτοκτονίας είναι περισσότερο συχνές σε ανθρώπους που έχουν υποστεί μεγάλη υποβάθμιση του εισοδήματός τους ή έχουν μείνει άνεργοι2.41. Η απάντηση είναι κατηγορηματικά «όχι». όπως η αρτηριακή υπέρταση.teuxos29 . 45 Κρίση και υγεία Φαρμακευτική περίθαλψη μετά την έξοδο από το ευρώ του Γρηγόρη Θ. Το ερώτημα που προκύπτει είναι εάν η οικονομική κατάσταση και η οργάνωση του Εθνικού Συστήματος Υγείας και των ασφαλιστικών φορέων μπορεί να καλύψει τις ανάγκες περίθαλψης. η περισσότερο συζητημένη στη διεθνή βιβλιογραφία συνέπεια της κατάστασης αυ- ektosgrammis . Όπως είναι αναμενόμενο. το 60% των Ευρωπαίων και το 80% των ελλήνων εργαζομένων θεωρεί ότι η οικονομική κρίση θα οδηγήσει σε επιδείνωση των συνθηκών ασφαλείας και υγείας στο χώρο εργασίας. δύο χρόνια μετά την έναρξη των μνημονιακών «θεραπειών» και πώς προδιαγράφεται το μέλλον τής εντός ευρώ «διαχείρισης» της υγειονομικής κρίσης. αντιδραστήρια και υλικά (που προκύπτουν και ως αποτέλεσμα εκβιασμών που το τελευταίο διάστημα ασκούν οι πολυεθνικές εταιρείες και οι προμηθευτές) έχουν ως άμεση συνέπεια την πυροδότηση μείζονος υγειονομικής κρίσης στο ΕΣΥ. τα διαρθρωτικά προβλήματα και η διαφθορά του δημόσιου συστήματος υγείας. Όσον αφορά την Ελλάδα.5 θέμα το οποίο ελάχιστα έχει συζητηθεί μέχρι σήμερα. όπως ο καρκίνος και η αρτηριακή θρόμβωση4. οι καρδιοπάθειες και ο καρκίνος1. Η παρατεταμένη περίοδος υγειονομικού κινδύνου H ραγδαία αύξηση της ανεργίας. αλλά και τη σημαντική αύξηση των αυτοκτονιών Η στάση πληρωμών. η ζήτηση των υπηρεσιών υγείας αυξάνεται. οι καρδιοπάθειες και ο καρκίνος. Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία. 9/2/2012 6:18:55 μμ . καθώς και οι σοβαρές ελλείψεις σε φάρμακα.indd 45 τής είναι η σημαντική αύξηση των αυτοκτονιών (αύξηση 17% το 2011 σε σχέση με το 2009) και η ακόμα σημαντικότερη αύξηση των ανθρώπων που αποπειράθηκαν να αυτοκτονήσουν (1. Η κατάσταση εργασιακής ανασφάλειας έχει ως αποτέλεσμα όχι μόνο την ένταση φαινομένων κατάθλιψης αλλά και την εκδήλωση «οργανικών» νοσημάτων. η επιστροφή στη δραχμή και η έξοδος από την Ευρωπαϊκή Ένωση παρουσιάζονται από τους καθεστωτικούς μηχανισμούς προπαγάνδας ως οικονομικός και κοινωνικός Αρμαγεδδών.

όπως η υπερτιμολόγηση ή η απόσυρση αναγκαίων φαρμάκων από τα δημόσια νοσοκομεία με πρόφαση το χρέος. η νεφρική ανεπάρκεια ή αυτοάνοσα νοσήματα6. επειδή έληξε η προστασία της πατέντας για τα περισσότερα από τα φάρμακα-blockbusters που καταξιώθηκαν ως βασικά εργαλεία για τη θεραπεία πολλών νοσημάτων και χρησιμοποιούνται από μεγάλες ομάδες πληθυσμού (αντιθρομβωτικά. Η πάλη για την εγκατάλειψη του ευρώ. αντιβιοτικά. Μύθοι και πραγματικότητες για το φάρμακο Στη συνθήκη αυτή οι ευθύνες μας είναι τεράστιες.teuxos29 . την Κίνα. αντιλιπιδαιμικά. 1.indd 46 δεν ισχύει πια. Προκειμένου να σχεδιαστεί ένα ρεαλιστικό πρόγραμμα κάλυψης των υγειονομικών αναγκών του λαού. Τα αποτελεσματικά και ασφαλή φάρμακα και υλικά βιοτεχνολογίας παράγονται και διακινούνται από πολυεθνικές φαρμακοβιομηχανίες. Άλλο ένα ψέμα που ευρέως διακινείται κυρίως από τους εκπροσώπους των πολυεθνικών φαρμακοβιομηχανιών στην Ελλάδα και λειτουργεί ως εργαλείο πίεσης και άσκησης εκβιαστικών και ανήθικων πολιτικών έναντι του ελληνικού λαού. Η πρόσφατη κρίση απέδειξε ότι η πολιτική των απολύσεων καμία σχέση δεν έχει με τις τι- 9/2/2012 6:18:55 μμ . Κατά την περίοδο 2010-2011 τελείωσε η ηγεμονία των πολυεθνικών φαρμακοβιομηχανιών στην αγορά του φαρμάκου. βεβαίως.) ή χρησιμοποιούνται σε νοσήματα όπως ο καρκίνος. σε χώρες τις Λατινικής Αμερικής. αντιυπερτασικά. Τα περισσότερα από τα φάρμακα αυτά παράγονται πλέον και ως γενόσημα. και τους πάντα αποδοτικούς μηχανισμούς λαδώματος). Δεν αφορούν μόνο τις πολιτικές και συνδικαλιστικές δυνάμεις στην καθοδήγηση του αγώνα. ώστε να αναχαιτιστεί η διάλυση του συστήματος περίθαλψης των εργαζομένων και να οικοδομηθεί ένα νέο.46 Ανεξάρτητα από την πορεία και τη μορφή πτώχευσης της χώρας. αντιδιαβητικά.41. και η ποιότητά τους μπορεί να ελεγχθεί τόσο από τα κρατικά εργαστήρια πιστοποίησης όσο και από πανεπιστημιακά εργαστήρια φαρμακολογίας. 2. Αυτός ο μύθος αναπαράγεται από τις πολυεθνικές φαρμακοβιομηχανίες και τους ντόπιους εκπροσώπους τους. Προέρχεται από τη δεκαετία του ’90 αλλά ektosgrammis .λπ. Ο μύθος αυτός συνδυάζεται συνήθως με την απειλή ότι τυχόν πίεση εκ μέρους του ελληνικού κράτους για μείωση των τιμών των πρωτότυπων φαρμάκων σε τιμές χαμηλότερες από τον μέσο όρο των τριών χωρών της ΕΕ με τις αντίστοιχες χαμηλότερες τιμές συνεπάγεται μείωση των θέσεων εργασίας. φάρμακα κατά του ιού του AIDS κ. στη Ρωσία. αφορούν επίσης το συντονισμό των επιστημονικών προοδευτικών δυνάμεων της χώρας και του εξωτερικού. H προμήθεια ιατροφαρμακευτικού υλικού είναι κομβικής σημασίας για την αποτελεσματική λειτουργία του ΕΣΥ και την περίθαλψη του λαού. πρέπει να ανατραπούν τρεις μύθοι σχετικά με το φάρμακο και τα υψηλής τεχνολογίας υλικά που χρειάζονται για την κάλυψη των υγειονομικών αναγκών του λαού. Η παραγωγή γενόσημων φαρμάκων γίνεται σε χώρες της ΕΕ (μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα). αποτελεσματικό σύστημα υγείας στην υπηρεσία των εργαζόμενων λαικών τάξεων. κλινικής χημείας κ. την Ινδία και τις ΗΠΑ. την έξοδο από την ΕΕ και την οικοδόμηση της Ελλάδας σε θεμέλια κοινωνικής δικαιοσύνης και αλληλεγγύης γίνεται σήμερα καθήκον για την επιβίωση της εργατικής τάξης και των λαϊκών στρωμάτων.λπ. Οι πολυεθνικές φαρμακοβιομηχανίες είναι πανίσχυρες και η ελληνική αγορά αντιπροσωπεύει ελάχιστο ποσοστό των παγκοσμίων πωλήσεων. Η ίδια η πραγματικότητα αποδυναμώνει κάθε επιχείρημα ή προβληματισμό σχετικά με την πιθανή καταστροφή που θα φέρει η έξοδος της χώρας από το ευρώ και την ΕΕ. προκειμένου να διατηρήσουν και να εκβιάσουν την πρωτοκαθεδρία τους στην αγορά (χρησιμοποιώντας. ο κοινωνικός Αρμαγεδδών είναι εδώ και απειλεί την υγεία και τη ζωή των λαϊκών τάξεων. Τα γενόσημα (ή όμοια ή αντίγραφα φάρμακα) είναι σημαντικά φθηνότερα σε σύγκριση με τα πρωτότυπα7.

9/2/2012 6:18:56 μμ . Μια καταγραφή των διεθνών προμηθευτών τέτοιων υλικών. Σύμφωνα με την Πανελλήνια Ένωση Φαρμακοβιομηχανίας. Διέξοδος στην υγειονομική καταστροφή δεν υπάρχει όσο η χώρα είναι δεμένη στις αλυσίδες των μνημονίων και κυβερνιέται από τα ανδρείκελα της παρασιτικής ελληνικής αστικής τάξης Ωστόσο. Η χώρα είναι υποκείμενο άθλιων εκβιασμών από τους ντόπιους εκπροσώπους των πολυεθνικών και εθνικών φαρμακοβιομηχανιών. ευρώ και παράγει/διακινεί φάρμακα που εξάγονται σε 80 χώρες. Ο δεύτερος παράγοντας που θα μειώνει την ισχύ των πολυεθνικών φαρμακοβιομηχανιών είναι η ελάττωση της δημόσιας φαρμακευτικής δαπάνης στη Μεγάλη Βρετανία. διαγνωστικά όργανα. 2.teuxos29 . τη Γαλλία και τη Γερμανία. οι πολυεθνικές φαρμακοβιομηχανίες είναι «χάρτινες τίγρεις».41. με τι ποιότητα και σε ποια ποσότητα ετησίως μπορεί να παράγει η υφιστάμενη υποδομή της ελληνικής φαρμακοβιομηχανίας. οι ελληνικές παραγωγικές μονάδες απασχολούν σήμερα περίπου 8. Η παραγωγική δύναμη της Ελλάδας είναι ισχνή ως προς την παραγωγή φαρμάκων και προϊόντων βιοτεχνολογίας.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΦΑΚΕΛΟΣ: Μετά το ευρώ τι. Τα ηγετικά επιτελεία τους τρέμουν από την πτώση της αξίας των μετοχών που προκαλείται από τη διαρκή πτώση του ποσοστού κέρδους. Αυτό αποτυπώνεται στο ποσοστό αλλαγής των καθαρών κερδών το 2011 σε σχέση με το 2009 για τις εφτά μεγαλύτερες φαρμακοβιομηχανίες που βρίσκονται στον κατάλογο των 500 μεγαλύτερων επιχειρήσεων στον κόσμο10.9. καθώς σχεδόν όλα τα φάρμακα χάνουν την προστασία της πατέντας. προκειμένου να παραμείνει η χώρα στο ευρώ. ευρώ12. χωρίς ακόμη να εφαρμοστεί καμία σημαντική αλλαγή της τιμής των φαρμάκων. Το πρόβλημα αυτό θα μετατραπεί σε πραγματική κρίση μετά το 2011. στην Ελλάδα δεν παράγονται προϊόντα ιατρικής βιοτεχνολογίας. με αξία εξαγωγών που ανέρχεται σε 555 εκατ. Η ελληνική φαρμακοβιομηχανία σήμερα αντιπροσωπεύει επενδύσεις 700 εκατ. το ποσοστό κέρδους του 2011 σε σχέση με το 2009 έχει αρνητικό πρόσημο. οι αντικειμενικές προϋποθέσεις. αφού έχουν ξεζουμίσει τους προϋπολογισμούς του ΕΣΥ και των ασφαλιστικών ταμείων. την Κίνα και την Ινδία. προκειμένου να διερευνηθεί η δυνατότητα προμήθειας των υλικών αυτών σε χαμηλό κόστος και εξασφαλίζοντας τον ποιοτικό τους έλεγχο. Η οικονομική κρίση έχει περάσει στη φάση διάλυσης του δημόσιου συστήματος περίθαλψης. τα κυκλώματα των μεγάλων και μικρομεσαίων γιατρών συνταγογραφούν με βάση τις σχέσεις με τις φαρμακευτικές εταιρείες και τη μίζα. μές των φαρμάκων. λοιπόν. Εφόσον τα στοιχεία αυτά είναι αληθινά και αφού επιβεβαιωθεί με ενδελεχή ανάλυση ποια φάρμακα. είναι αναγκαία. οι οποίοι. θα έχουμε σαφή εικόνα για τη δυνατότητα επάρκειας ως προς τα αναγκαία για τη θεραπεία.indd 47 47 Σύμφωνα με τις πληροφορίες που διαθέτουμε. διέξοδος στην υγειονομική κρίση δεν υπάρχει και λόγω της παραμονής της χώρας στο ευρώ και στην ΕΕ για τους εξής λόγους: 1.500 εργαζόμενους υψηλής κατάρτισης και το κύριο αντικείμενό τους είναι η παραγωγή γενόσημων φαρμάκων που δυνητικά καλύπτουν μεγάλο μέρος των θεραπευτικών αναγκών. και έχουν λαδώσει τα διεφθαρμένα στελέχη του ΕΣΥ και της ιατρικής κοινότητας. μεμβράνες και συσκευές αιμοκάθαρσης και εξωσωματικής κυκλοφορίας. ektosgrammis . προθέσεις για αρθροπλαστικές επεμβάσεις. τη Ρωσία. Σε τέσσερις από τις εφτά. για όλες τις πολυεθνικές που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα στην πραγματικότητα έχει ζωτική σημασία κάθε χάπι και κάθε ένεση που πουλιέται. Υπάρχουν. προκειμένου οι θέσεις να αντιστραφούν. Η περικοπή των δημόσιων δαπανών για την υγεία είναι μεταξύ των βασικών προϋποθέσεων. Στην πραγματικότητα. χωρίς να είναι πραγματικά καινοτόμα σε σύγκριση με αυτά που φιλοδοξούν να υποκαταστήσουν11. κυρίως από χώρες της Λατινικής Αμερικής. όπως ενδαγγειακοί ενδονάρθηκες (stent). Πώς θα ξεπεραστεί η υγειονομική κρίση στη χώρα. ώστε να προμηθεύεται ο ελληνικός λαός φθηνό πρωτότυπο φάρμακο όταν αυτό δεν υπάρχει σε γενόσημη μορφή. αφού τον Μάιο του 2010 οι πολυεθνικές φαρμακοβιομηχανίες στην Ελλάδα προχώρησαν σε απολύσεις της τάξης του 25%. ενώ ταυτόχρονα οι πολυεθνικές βιομηχανίες φαρμάκων και προϊόντων βιοτεχνολογίας κερδοσκοπούν στην υγεία και τη ζωή του λαού· οι έλληνες φαρμακοβιομήχανοι μεταφέρουν τα αφορολόγητα κέρδη τους στο εξωτερικό. Άρα. στοχεύουν στην προνομιακή αφαίμαξη των εργαζομένων και των ασφαλιστικών ταμείων δια της ιδιωτικής περίθαλψης και της ελεύθερης αγοράς. ενώ τα νέα φάρμακα που παράγονται είναι λίγα για να υποκαταστήσουν τις απώλειες. 3. η οποία ξεκίνησε μέσα στη δεκαετία του ’90 8. Διέξοδος στην υγειονομική καταστροφή δεν υπάρχει όσο η χώρα είναι δεμένη στις αλυσίδες των μνημονίων και κυβερνιέται από τα ανδρείκελα της παρασιτικής ελληνικής αστικής τάξης. είτε σε καθεστώς εσωτερικής υποτίμησης είτε σε καθεστώς ελεγχόμενης πτώχευσης.

Macfarlane TV. Eur J Cancer.com/blog/post.cnn. Coutts A..46:2525-33 5. and health related behaviours in British civil servants: the Whitehall II study”. Lagiou P. Canova C.378:124-5 4. http://www. αλλά απαιτούν σχέδιο και αποφασιστικότητα. οι μικρομεσαίοι και οι αγρότες θα εξεγερθούν γιατί δεν θα έχουν να χάσουν τίποτα.com/magazines/fortune/global500/2011/full_ list/401_500. Healy CM. η εισαγωγή φαρμάκων και προϊόντων βιοτεχνολογίας από τρίτες χώρες διέπεται από περιοριστικούς όρους. http://knowledge. Castellsague X. ΗΠΑ). γίνονται κερδοσκοπικά παιχνίδια των φαρμακαποθηκών που οδηγούν σε ελλείψεις πρωτότυπων και απαραίτητων φαρμάκων.globes. Η προμήθεια φτηνών και ποιοτικών φαρμάκων και βιοτεχνολογικών προϊόντων είναι βασικό μέρος του προγράμματος. Znaor A. Fortune. Agudo A. Stefanis CN. Με την οργάνωση του δημόσιου δικτύου ποιοτικού ελέγχου των προϊόντων αυτών. 2011. Η ευθύνη της Αριστεράς και των ριζοσπαστικών δυνάμεων του λαϊκού κινήματος είναι τεράστια και αφορά τη διάσωση του εργαζόμενου λαού. Alfonso-Sanchez JL. McKinney PA. Theleritis C. Minaki P.378:1459 3. York. Cures for an Industry Crisis: “Big Pharma Scrambles to Find New Ways to Develop Drugs Faster” February 2010. F26 10. “Increased suicidality amid economic crisis in Greece”. Suhrcke M. J Epidemiol Community Health. Stuckler D. Lopez-Valcarcel BG. Angel M. Είναι άμεση ανάγκη η επεξεργασία ενός συγκεκριμένου και ρεαλιστικού προγράμματος ανόρθωσης-λειτουργίας του ΕΣΥ και παραδειγματικής τιμωρίας των στελεχών των οργανωμένων κυκλωμάτων που πλουτίζουν από το φάρμακο και το εμπόριο των δημόσιων υπηρεσιών υγείας 4. http://money. λόγω των συνθηκών της ΕΕ. ενώ το πρώτο που θα κερδίσουν θα είναι η ίδια τους η ζωή.cfm?articleid=2709 7. Λόγω των δεσμεύσεων της χώρας από τις συνθήκες της ΕΕ και εξαιτίας του ραγιαδισμού των κυβερνητικών στελεχών δεν είναι νοητό σήμερα ούτε να ακυρωθούν ως παράνομα και επαχθή τα χρέη προς τις πολυεθνικές ούτε να αντικατασταθούν πανάκριβα πρωτότυπα φάρμακα από φθηνότερα βιοϊσοδύναμα και γενόσημα φάρμακα. p: 10-13 9. ώστε η υπάρχουσα παραγωγή να καλύπτει κατά προτεραιότητα τις εσωτερικές ανάγκες. Schmeisser N. Economou M. The truth about the drug companies.cfm?id=financial-crisishow-will-it-affect-2008-10-27 12.zougla. Holcátová I. Βιβλιογραφία 1. “Effects of the 2008 recession on health: a first look at European data”. υπήρχε έλλειψη ασπιρίνης στην ελληνική αγορά! 5. Lowry RJ. Ahrens W. “The effects of the financial crisis on primary prevention of cancer”. Talamini R. The Fortune 500’. Η σύνθεση των στοιχείων που παρουσιάστηκαν στις προηγούμενες παραγράφους μάς οδηγεί στο συμπέρασμα πως είναι άμεση ανάγκη η επεξεργασία ενός συγκεκριμένου και ρεαλιστικού προγράμματος ανόρθωσης-λειτουργίας του ΕΣΥ και παραδειγματικής τιμωρίας των στελεχών των οργανωμένων κυκλωμάτων που πλουτίζουν από το φάρμακο και το εμπόριο των δημόσιων υπηρεσιών υγείας. Shipley MJ. Στην Ελλάδα του 2012 οι εργαζόμενοι και οι άνεργοι. 4.gr/page.edu/article. “Effects of chronic job insecurity and change in job security on self reported health. Marmot MG. Ένα από τα κλασικά παιχνίδια είναι η εξαγωγή από τις φαρμακαποθήκες των φαρμάκων που στην ελληνική αγορά έχουν χαμηλότερη τιμή σε σχέση με ορισμένες χώρες της ΕΕ. 2011.teuxos29 . οι οποίοι έχουν ως συνέπεια την αδυναμία αγοράς φθηνότερων και εξίσου αποτελεσματικών προϊόντων. των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων και κλινικών και της διεθνούς εμπειρίας. Hashibe ektosgrammis . ακόμη και στην περίπτωση που μια προοδευτική κυβέρνηση θα επιθυμούσε να κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση. 3. Martin-Moreno JM. Με την αναδιοργάνωση/κρατικοποίηση της ελληνικής φαρμακοβιομηχανίας. McKee M. Bouchardy C. Αυτό μπορεί να εξασφαλιστεί: 1. Bencko V. http://archive. 2010. Peppou LE. http://www.co. “Socioeconomic factors associated with risk of upper aerodigestive tract cancer in Europe”.56: 450-4 2. Με την πίεση στις πολυεθνικές εταιρείες φαρμάκων και βιοτεχνολογικών υλικών για την αγορά σε χαμηλή τιμή των πρωτότυπων προϊόντων που δεν υπάρχουν σε γενόσημη μορφή. 2004. minor psychiatric morbidity. που τα προβλήματα γίνονται ζωτικής σημασίας. Barzan L.48 3. Πρόσφατα. McMahon AD. Brennan P.scientificamerican. 2002. μέσω της χρήσης των κρατικών εργαστηρίων πιστοποίησης. Lancet. Eur J Cancer. April 2002. Harris M.ashx?pid=2&cid=4&aid=392990 9/2/2012 6:18:56 μμ . Lancet. Λόγω της ελεύθερης διακίνησης προϊόντων εντός της ΕΕ. Madianos M.41. Benhamou S. Macfarlane GJ. 2. Stansfeld SA. Richiardi L. upenn.46:588-98 6. 2010. Merletti F. Conway DI. Στις σημερινές συνθήκες. Με την προμήθεια γενόσημων και βιολογικά ισοδύναμων φαρμάκων από την ελληνική φαρμακοβιομηχανία και τη διεθνή αγορά. Simonato L. McCartan BE. physiological measures. Kjaerheim K.indd 48 M. οι λύσεις φαίνονται απλές.wharton.χ. Marron M. Το φαινόμενο αυτό έχει ενταθεί. που σήμερα κυκλοφορούν σε άλλες αγορές (π.html 11. Ferrie JE. Επίσης. Random house N.html 8.il/searchgl/The%20global%20economic%20 crisis%20is%20accelerating%20the%20transfer_s_hd_2L34nDJ4qCLmnC 30mD3SqE3SnBcXqRMm0. Basu S.

Ακόμα και σε επίπεδο διεθνών σχέσεων θα μιλάμε για 9/2/2012 6:18:56 μμ . Πολλώ δε μάλλον. Σε αυτές τις προκλήσεις μεγάλη μερίδα διεθνολόγων και πολιτικών επιστημόνων απαντά ότι το ξεπέρασμα αυτής κρίσης σε όλα τα επίπεδα απαιτεί τη συγκρότηση Ευρωπαϊκών πολιτικών θεσμών εξουσίας στην προοπτική της προοδευτικής διακυβέρνησης. Από την άλλη. Βέβαια. η πολιτική που ακολουθούν οι ηγεμονικές μερίδες της ΕΕ. Έτσι και η στρατηγική της Αριστεράς τέμνεται από αυτό το κομβικό ερώτημα. το μυαλό πάει στο δίπολο «ειρήνη – πόλεμος». αλλά και σε νέες εστίες έντασης και πολέμου. Η Ευρωπαϊκή ολοκλήρωση συχνά αντιμετωπίστηκε ως πρόοδος. άρα και της ΕΕ. εξυπηρετούσαν σε επίπεδο γεωπολιτικής και γεωστρατηγικής τα αντικρουόμενα συμφέροντα των Ευρωπαίων ιμπεριαλιστών. Σε επίπεδο διεθνών σχέσεων τα ηγεμονικά.41. Οι διεθνείς σχέσεις. στρατηγικά. με πρωτοπόρα τη Γερμανία.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΦΑΚΕΛΟΣ: Μετά το ευρώ τι. όμως. Για δεκαετίες. Όμως. η Αριστερά πρέπει να θέσει το ερώτημα εάν υπάρχει μέλλον στην ΕΕ-ΟΝΕ για τους λαούς της Ευρώπης. Μετά την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού και του «διπολικού κόσμου».indd 49 ΟΝΕ. Υπάρχει μέλλον. δείχνουν πως κυρίαρχη στρατηγική είναι η μετακύληση της κρίσης στους εργαζομένους.teuxos29 . η ένταση της εκμετάλλευσης και της αναδιάρθρωσης. Με το ξέσπασμα της παγκόσμιας καπιταλιστικής κρίσης βγήκαν στην επιφάνεια οι εγγενείς αδυναμίες της ανισόμετρης ανάπτυξης της ektosgrammis . ιμπεριαλιστικά κράτη της ΕΕ. το βιοτικό επίπεδο των εργαζόμενων λαών στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης δέχτηκε τρομερά πλήγματα σε τομείς όπως η κοινωνική πρόνοια και τα πολιτικά και δημοκρατικά δικαιώματα. ακόμα και με συμμετοχή σε πολέμους όπως στο Ιράκ. Οι αστοί ιδεαλιστές διεθνολόγοι ήλπιζαν πως η θέση του Καντ για την «αιώνια ειρήνη» θα υλοποιούνταν και θα ήταν το νέο modus videndi στην Ευρώπη. παρά τις υποσχέσεις. η αναβάθμιση του ιμπεριαλιστικού χαρακτήρα της ΕΕ. Η αλήθεια είναι πιο σύνθετη και απρόβλεπτη. εξελίσσονται πάντα μέσα από τις αντιφάσεις τους. ενώ παράλληλα ήταν ξεκάθαρο ότι οι σχέσεις μεταξύ των κρατών της ΕΕ ήταν σχέσεις εξουσίας και όχι ισοτιμίας. αλλά και το πόσο αρνητική ήταν για τους ευρωπαϊκούς λαούς η αρχιτεκτονική της ΕΕ και του ευρώ. δηλαδή τα κράτη που απαρτίζουν το Ευρωπαϊκό διευθυντήριο. γιατί η κυρίαρχη προπαγάνδα βομβαρδίζει τον λαό με επιχειρήματα πως τυχόν έξοδός μας από την ΕΕ θα μας αδυνατίσει οικονομικά. 49 Οι διεθνείς σχέσεις την εποχή των τεράτων των Νίκου Βασιλόπουλου και Γιώργου Λεπενιώτη Έχει αξία να θυμηθούμε τον Τρότσκι εδώ: «Η εξωτερική πολιτική είναι παντού και πάντοτε η συνέχεια της εσωτερικής πολιτικής. οι διεθνείς σχέσεις διαμορφώνονται σε ένα αντιφατικό πλαίσιο ανταγωνισμού και ταυτόχρονα συνεργασίας μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων. το αίτημα για έξοδο από την ΕΕΟΝΕ που διατυπωνόταν από τα πιο ριζοσπαστικά κομμάτια της Αριστεράς φαινόταν για αρκετούς από αξιακή τοποθέτηση έως και θέση ανευθυνότητας και μη προσαρμογής στα νέα δεδομένα. Ποια ΕΕ. τη Γιουγκοσλαβία. Το δεδομένο είναι πως η παραμονή της Ελλάδας στην ΕΕ-ΟΝΕ θα χειροτερεύσει τη ζωή των εργαζομένων. τη Λιβύη. πολιτικά. όπως και οι κοινωνίες. γιατί κατευθύνεται από την ίδια κυρίαρχη τάξη και επιδιώκει τους ίδιους ιστορικούς σκοπούς» Μιλώντας για διεθνείς σχέσεις σε μια μεταβατική και απρόβλεπτη εποχή. Σήμερα. είναι απορίας άξιο πόσο δυνατός οικονομικά θα βγει ο ελληνικός λαός με την εφαρμογή του σχεδίου της Τρόικας. όταν τίθεται με όρους επιβίωσης. Αυτό εξηγεί τις συνεχώς εντεινόμενες ανοιχτές επεμβάσεις και τους ανταγωνισμούς των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων για το μοίρασμα των αγορών. που οδήγησαν σε νέες σχέσεις ιεραρχίας και ηγεμονίας. Το αν υπάρχει ή όχι μέλλον μετά την ΕΕ πρέπει να απαντηθεί με όρους ρεαλιστικούς και όχι παραπομπής σε ένα αφηρημένο μέλλον «λαϊκής εξουσίας». για τις ΕΟΖ (Ειδικές Οικονομικές Ζώνες) που θα μετατρέψει τον ήδη διαλυμένο παραγωγικό ιστό της χώρας σε πραγματική έρημο. Υπήρχε η πεποίθηση πως θα δημιουργούσε δεσμούς αλληλεγγύης ανάμεσα στους λαούς της Ευρώπης. η αύξηση της λιτότητας.

ώστε ο λαός να αντικρούσει τα επιχειρήματα των ιμπεριαλιστών πως τυχόν έξοδος από ΕΕ-ΟΝΕ ισοδυναμεί με τη μετατροπή της χώρας σε Βόρεια Κορέα ή Αλβανία. αλλά και να 9/2/2012 6:18:56 μμ . Το πρώτο ζήτημα που μπαίνει είναι η άμεση έξοδος από το ΝΑΤΟ. Τα αιτήματα. Η έξοδος από την ΕΕ-ΟΝΕ. Έχει αξία να θυμηθούμε τον Τρότσκι εδώ: «Η εξωτερική πολιτική είναι παντού και πάντοτε η συνέχεια της εσωτερικής πολιτικής. το κυριότερο. να χρησιμοποιήσουμε δημιουργικά τις παραγωγικές δυνατότητες της χώρας. της υφαλοκρηπίδας και της αιγιαλίτιδας ζώνης σε σχέση με την Τουρκία και την Κύπρο. αλλά και πώς αυτός ο αγώνας θα αποτελέσει φάρο στον δίκαιο αγώνα όλων των αγωνιζόμενων λαών του κόσμου. Παράλληλα.41.teuxos29 . όπως είναι η ανάγκη για καθορισμό των ελληνικών αποκλειστικών οικονομικών ζωνών (ΑΟΖ). αφού τα Ευρωπαϊκά μονοπώλια και κράτη με τις ΕΟΖ θα επενδύουν στα φιλέτα όποιας κρατικής οντότητας θέλουν και θα αφήνουν την υπόλοιπη επικράτεια έκθετη.50 κάτι πρωτότυπο. Μόνη δικλείδα ασφαλείας για την πορεία της Ελλάδας σε περίπτωση εξόδου από ΕΕ-ΟΝΕ είναι πως και για την εξωτερική πολιτική της χώρας θα πρέπει να διαδραματίζει κομβικό ρόλο με την παρέμβασή του ο λαός. έτσι. για μια χώρα που η αστική της τάξη θεωρεί την ένταξη σε αυτή αδιαπραγμάτευτη. λοιπόν. χωρίς ανάθεση σε μια κάστα «ειδικών» Για ποιες διεθνείς σχέσεις μιλάμε. Επίσης. τίθεται πολύ επιτακτικά η οργάνωση της λαϊκής άμυνας με σκοπό την προστασία της ελληνικής επικράτειας. για έξοδο από ΕΕ-ΟΝΕ και εθνική ανεξαρτησία είναι τα αναγκαία βήματα για να μπει φραγμός στα σχέδια του διεθνούς κεφαλαίου για την Ελλάδα και για να τεθούν τα θεμέλια για την πορεία σοσιαλιστικού κοινωνικού μετασχηματισμού. Η κατάκτηση της εξουσίας από ένα μέτωπο κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων ρήξης και ανατροπής με τον καπιταλισμό πρέπει. ζήτημα πώς οι πολιτικές δυνάμεις που θα κληθούν να θέσουν σε εφαρμογή αυτό το μεταβατικό πρό- ektosgrammis .indd 50 γραμμα πρέπει να αναμετρηθούν και με τους άξονες με τους οποίους θα πορευτεί ο λαός και στο επίπεδο των διεθνών σχέσεων. Όμως. γιατί κατευθύνεται από την ίδια κυρίαρχη τάξη και επιδιώκει τους ίδιους ιστορικούς σκοπούς». Εμπόριο – ενεργειακές ροές Η έξοδος από την ΕΕ-ΟΝΕ θα μας βγάλει από τη ζώνη ελεύθερης διακίνησης προϊόντων και θα δημιουργήσει έλλειψη σε αγαθά και πρώτες ύλες. Θέση μας είναι ότι άμυνα μιας κοινωνίας είναι ο λαός και τα κινήματά της. Σε αυτό οφείλουμε να αναζητήσουμε με τόλμη μια πολιτική που δεν θα είναι τυχοδιωκτική και πατριδοκάπηλη. να έχει προετοιμαστεί και για τον αγώνα που θα δώσει στο διεθνές πεδίο. αλλά θα κινείται σε ένα επίπεδο πραγματικά έντιμων συμβιβασμών για τη διασφάλιση της ειρήνης στην περιοχή. μακριά από αερολογίες και παραμόρφωση του προλεταριακού διεθνισμού σε αστικό κοσμοπολιτισμό. ώστε ο λαός να είναι σε θέση να εκμεταλλευτεί προς όφελός του τον ορυκτό πλούτο της περιοχής και να καταστεί ενεργειακά ανεξάρτητος. η ατζέντα της γεωπολιτικής είναι πιο πλούσια και με περισσότερους κινδύνους. προϋποθέτει σημαντικές πολιτικές ανακατατάξεις υπέρ του λαού και των πολιτικών δυνάμεων που πραγματικά εκπροσωπούν τα συμφέροντά του. να επιβιώσει ζώντας με κοινωνική αξιοπρέπεια. Είναι σημαντικό να κατακτήσουμε μια παραγωγή προς σοσιαλιστική κατεύθυνση και να απαντήσουμε στην τρομοκρατία του εμπάργκο. Φαίνεται τελικά πως η «ισχυρή Ελλάδα» της ευρωπαϊκής πορείας γίνεται ακόμα περισσότερο ηγεμονευόμενη και υποτελής στα συμφέροντα της ΕΕ. αλλά. ώστε να πιστέψει και να στηριχτεί στις δικές του δυνάμεις. τα σχέδια για ΝΑΤΟποίηση του Αιγαίου και για εκμετάλλευση της γεωπολιτικής του θέσης και του φυσικού του πλούτου μπαίνουν σε πορεία εφαρμογής. η απεμπλοκή από τις ιμπεριαλιστικές εκστρατείες και η αποχώρηση των αμερικανικών στρατευμάτων από τη στρατηγική για τους ιμπεριαλιστές βάση της Σούδας. στο όνομα της εθνικής άμυνας. Είναι ρεαλιστικό ερώτημα που επίμονα ζητά απάντηση. Στο εσωτερικό της χώρας τίθενται τα ερωτήματα για το πώς πραγματικά. ως αυταρχική θωράκιση για την προστασία της. Το ερώτημα είναι πώς θα προστατευτεί ο αγώνας του λαού από τον ιμπεριαλισμό. δεν θα εμπλακούμε σε ένα φαύλο κύκλο στρατιωτικοποίησης και πολεμικών εξοπλισμών. Ανοίγει. ώστε να αποφευχθεί κάθε προσπάθεια αλλαγής των συνόρων από μεριάς ιμπεριαλιστών. Η πραγματική άμυνα Για εμάς ζήτημα ασφάλειας και εθνικής άμυνας δεν μπαίνει με τους όρους που το θέτει η αστική τάξη και το κράτος της. Η εφαρμογή ενός μεταβατικού προγράμματος παραγωγικής ανασυγκρότησης της χώρας σε σοσιαλιστική κατεύθυνση κρίνεται περισσότερο από αναγκαίος. Πρέπει να γίνουν αποφασιστικά βήματα για την αποΝΑΤΟποίηση του Αιγαίου με σκοπό να επιλυθούν μια σειρά κρίσιμα «εθνικά» ζητήματα. πέρα από τον αγώνα που έχει να δώσει στο εσωτερικό.

πολιτική και οικονομική. Μόνη δικλείδα ασφαλείας για την πορεία της Ελλάδας σε περίπτωση εξόδου από ΕΕ-ΟΝΕ είναι ότι και για την εξωτερική πολιτική της χώρας θα πρέπει να διαδραματίζει κομβικό ρόλο με την παρέμβασή του ο λαός. Από όλα τα παραπάνω στοιχεία έγινε σαφές ότι το ερώτημα για τις διεθνείς σχέσεις στη μεταΕΕ εποχή δεν απαντιέται μόνο με την οργάνωση ενός μεταβατικού προγράμματος στον τομέα των διεθνών σχέσεων. Πρέπει να αντιμετωπιστεί το ζήτημα με τόλμη και αισιοδοξία. βασισμένο όχι στην πείρα της ΚΟΜΕΚΟΝ ή του πανίσχυρου πάλαι ποτέ σοβιετικού κέντρου.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΦΑΚΕΛΟΣ: Μετά το ευρώ τι. η συμμετοχή της Ελλάδας σε διεθνείς οργανισμούς. ρήξη σχέσεων με Ισραήλ). Πάνω από όλα: όσο θα αποτελούμε ένα παράδειγμα μετασχηματισμού. Η ανάγκη για εξαγωγή προϊόντων με τέτοιους όρους μπορεί να αποδώσει πολλά οφέλη στον ελληνικό λαό ώστε να μειωθεί και το βάρος των εισαγωγών. Καμία συμμαχία και συμφωνία σε επίπεδο διεθνών σχέσεων δεν μπορεί και δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη πέρα από την αλληλεγγύη σε άλλες μαχόμενες τον ιμπεριαλισμό χώρες και λαούς. τόσο πιο πιθανό είναι αυτό να αποτελέσει παράδειγμα για διαδικασίες μετασχηματισμού και σε άλλες χώρες και αυτό να διευρύνει το φάσμα των χωρών που θα θέλουν ένα διαφορετικό κόσμο και δυνατότητες διεθνών σχέσεων με βάση τη συνεργασία.teuxos29 . αλλά στην πείρα των λαών που στέκονται αλληλέγγυοι στον αγώνα απέναντι στους δυνάστες τους. Μπορούμε να ξαναβάλουμε στο τραπέζι και συναλλαγές που δεν θα έχουν εμπορευματικά χαρακτηριστικά (συμφωνίες κλήρινγκ-ανταλλαγής προϊόντων) εκτός από λύση ανάγκης και ως πιο συνολική πολιτική συναλλαγών με βάση αμοιβαίες ανάγκες και όχι αμοιβαίο κέρδος.χ. Χρειάζεται και έναν νέο διεθνισμό. Η σωστή ανάγνωση των ιμπεριαλιστικών αντιθέσεων θα δώσει ευκαιρίες για ισότιμες και επωφελείς συναλλαγές. δούμε πώς εκεί που υστερούμε μπορούμε έχουμε διεθνείς συναλλαγές για να καλύψουμε τις ανάγκες μας. ektosgrammis . Διπλωματία και νέος διεθνισμός Είναι απολύτως σίγουρο ότι αν η Ελλάδα βρεθεί σε μια νέα κατάσταση.indd 51 51 θα έρθει αντιμέτωπη και με πρωτότυπες καταστάσεις για τη στρατηγική της και στο επίπεδο της διπλωματίας.41. γνωρίζοντας πως αν σπάσουμε τον «αδύναμο κρίκο» της ευρωζώνης δεν θα είμαστε μόνοι μας! 9/2/2012 6:18:59 μμ . Έτσι. Καταρχάς. χωρίς ανάθεση σε μια κάστα «ειδικών». η απαλλαγή από τους καταναγκασμούς της ΕΕ θα επιτρέψει καλύτερες διακρατικές συμφωνίες. πρέπει σε όλα τα επίπεδα να επανεξεταστούν οι διμερείς σχέσεις της Ελλάδας (π. ενώ επιβάλλεται να στηριχτούν οι αντιστάσεις στον ιμπεριαλισμό από όπου προέρχονται. την αλληλεγγύη και την ισοτιμία. ακόμα και με κράτη που είναι σαφώς αντίθετα σε στρατηγικό επίπεδο.

η κινητοποίηση των (εμφανώς και αφανώς) φιλοεργοδοτικών δυνάμεων κατέγραψε μια πρώτη νίκη: η κατάθεση χωριστής πρότασης από την πλευρά του ΠΑΜΕ (συγκέντρωσε 348 ψήφους) απέτρεψε τη λήψη απόφασης. ο χώρος των ΜΜΕ κατέχει ένα θλιβερό προνόμιο: πρόκειται για τον κλάδο στον οποίο το τελευταίο δίμηνο έχει σημειωθεί πραγματικό σάρωμα – με τις μαζικές απολύσεις. εν προκειμένω η απόκρουση της μνημονιακής ομοφωνίας που χαρακτηρίζει το περιεχόμενο της κατεστημένης ενημέρωσης. εκ πρώτης όψεως.Σ. μεταξύ πολλών άλλων αντίστοιχων προσπαθειών.teuxos29 . που πρότεινε ως αποδεκτή προοπτική το εθελούσιο κούρεμα μισθών και δικαιωμάτων.indd 52 Στην επίθεση που δέχεται ο κόσμος της εργασίας στον ιδιωτικό τομέα.52 ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΙ Το «κούρεμα» της ενημέρωσης και των ανθρώπων της Συζήτηση με τους Δημήτρη Τρίμη και Γιάννη Αγγέλη « Προσπάθησε ξανά. οι οποίοι και έκαναν σαφή τη διάθεσή τους για αγώνα και αξιοπρέπεια. Σε αυτήν. τη μερική αναίρεση του ενιαίου μισθολογίου μετά την απεργία στα δημόσια μέσα να αποτελούν. Η πρόταση του προέδρου της ΕΣΗΕΑ και 15 εκπροσώπων στο μεικτό συμβούλιο για διαρκή κινητοποίηση με στόχο την υπογραφή αξιοπρεπούς συλλογικής σύμβασης συγκέντρωσε 809 ψήφους. Απότυχε καλύτερα » Σάμιουελ Μπέκετ ektosgrammis . ελλείψει απόλυτης πλειοψηφίας. Η σύνδεση ανάμεσα στην υπεράσπιση των συμφερόντων της ιδιαίτερης κατηγορίας των εργαζομένων στα ΜΜΕ και το ευρύτερο λαϊκό συμφέρον. φέρνοντας ταυτόχρονα στην πρώτη θέση (με 897 ψήφους) την ‘‘υπεύθυνη’’ πρόταση.41. αρκεί «να μείνουν ανοικτά τα μέσα». αλλά και το κλείσιμο ιστορικών εφημερίδων να αποτελούν καθημερινό φαινόμενο. τις μειώσεις αποδοχών κατά 20% (μεσοσταθμικά) μέσω του εκβιασμού των ατομικών συμβάσεων. Πρόκειται όμως και για το χώρο όπου έχουν καταγραφεί αξιοσημείωτες αντιστάσεις: με τον πολύμηνο αγώνα των εργαζομένων του Alter. Απότυχε ξανά. Ο αγώνας αυτός έφτασε στην κλιμάκωσή του (αλλά συνάντησε και τα όριά του) με το «εσωτερικό δημοψήφισμα» της ψηφοφορίας στις 30-31 Ιανουαρίου στο πλαίσιο της έκτακτης γενικής συνέλευσης της ΕΣΗΕΑ. Το Εκτός Γραμμής συνομίλησε με δύο ανθρώπους που εκφράζουν αυτό το μπλοκ: τον πρόεδρο και τον ταμία του Δ. σημείο αναφοράς για ευρύτερες δυνάμεις. 9/2/2012 6:18:59 μμ . στην αρτηριοσκληρωτική δομή της ΕΣΗΕΑ τη δυνατότητα να απαλλαγεί προς στιγμήν από την πίεση των «από κάτω». τη στάση πληρωμών της εργοδοσίας. Το αποτέλεσμα προσφέρει. Ωστόσο. της ΕΣΗΕΑ. αναδεικνύεται ανάγλυφα. η συσσωρευμένη δυσαρέσκεια διατηρεί τη δυνατότητα να εκφραστεί συλλογικά και να μετατραπεί σε δύναμη ελπίδας και αισιοδοξίας. Δημήτρη Τρίμη (εκλέχτηκε με τη «Συσπείρωση δημοσιογράφων-Δούρειος Τύπος») και Γιάννη Αγγέλη (εκλέχτηκε με την «Πρωτοβουλία για την ανατροπή»). παρά την περιρρέουσα ατμόσφαιρα τρομοκρατίας. την προγραμματισμένη αυτοέκδοση της Ελευθεροτυπίας.

: Μα. Αυτό δεν εξαφανίζει το γεγονός ότι το μεγαλύτερο μέρος του κλάδου. «Η φούσκα των ΜΜΕ διευκολύνθηκε από την απότομη μείωση των επιτοκίων (λόγω της ένταξης στο ευρώ) και υποστηρίχτηκε από την εξαιρετικά διαπλεκόμενη οργάνωση της “διαφημιστικής αγοράς”» Δεν είναι όμως όλοι ίδιοι. βρίσκονται σε διαρκή συνομιλία με την πολιτική εξουσία και σε συνεχή εξάρτηση από τον τραπεζικό δανεισμό. εξαγοράς συνειδήσεων. είναι ένα ακόμα σκάνδαλο. πέραν των προϊόντων της καίγονται και σημαντικά εργαλεία ενημέρωσης που συμπαρασύρονται από την κρίση και την εκτός δημοσιογραφικού προσανατολισμού διαχείρισή της. 9/2/2012 6:18:59 μμ . στην κεντρική κατεύθυνση κυβέρνησης και Τρόικας για την αγορά εργασίας: εσωτερική υποτίμηση. ο Τύπος αξιοποιήθηκε ως μέσο για την εξυπηρέτηση άλλων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων. Αυτό επηρέασε και συστήματα μέσα στις συνδικαλιστικές εκφράσεις του κλάδου. εφόσον οι ίδιοι οι λειτουργοί του Τύπου βολεύτηκαν κάπως με την κατάσταση… Δ. συχνά στον ίδιο χώρο με το ρεπορτάζ που καλύπτει ο ενδιαφερόμενος. ήταν έξω από αυτά τα προνόμια και δούλευε με το μπλοκάκι ή με άλλες μορφές επισφαλούς και κακοπληρωμένης εργασίας... Η διαδικασία αυτή από τα τέλη της δεκαετίας του ’90 και εξής. Οι περισσότεροι βέβαια ως απολυμένοι ή με κατακρημνισμένες αμοιβές. με αποτέλεσμα καταστάσεις πολύ γνωστές σε όλους.Γ. πολύ πιο απροκάλυπτη και ταυτόχρονα άκαμπτη. υπηρετούν ταυτόχρονα ως δημοσιογράφοι και ως υπεύθυνοι δημόσιων σχέσεων ιδιωτικών επιχειρήσεων.: Στη γενική του περιγραφή αυτό ισχύει. το μεταλλάσσουν επιπλέον σε «σακούλα καταναλωτικών προσφορών» και αυτό η κοινωνία το αντιλαμβάνεται και γυρνάει την πλάτη. της μαύρης εργασίας.: Σε ποια μέτωπα ξετυλίγεται τώρα η επίθεση εναντίον των εργαζομένων στην ενημέρωση.   Ε.   Ε.teuxos29 .: Ένα σχήμα που χρησιμοποιείται ευρέως το τελευταίο διάστημα για τα ελληνικά ΜΜΕ είναι ότι αποτελούν τη δεύτερη μεγαλύτερη φούσκα μετά την ελληνική οικονομία. Στην Ελλάδα όμως αυτή η «τριγωνομετρία» είναι. συχνά με θυσίες.Τ. Γ. δηλαδή οι επιχειρηματίες που δραστηριοποιούνται αποκλειστικά στα ΜΜΕ.indd 53 53 Ηθικής.. Γ. λόγω της απότομης μείωσης των επιτοκίων (με την ένταξη στο ευρώ). πολλοί συνάδελφοι ξυπνάνε από το λήθαργο και επανασυνδέονται (ενίοτε με σκληρό τρόπο) με το επάγγελμα του δημοσιογράφου. Γι’ αυτό και δεν πάλεψαν ουσιαστικά για την εφαρμογή του Κώδικα Επαγγελματικής ektosgrammis . στις περισσότερες περιπτώσεις. Η πολυθεσία και η αργομισθία είναι οι πιο δημοφιλείς.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΙ Ε. Η ελαστικοποίηση των εργασιακών σχέσεων στον Τύπο δεν περίμενε τις κατευθυντήριες αρχές της Τρόικας. που με συντριπτική πλειοψηφία ήδη από το 1998 οι ίδιοι ψήφισαν. με πολυθεσίτες που. Δ. είτε προκειμένου να εξασφαλιστούν «δουλειές» είτε σαν «εργαλεία» των πολιτικών διεργασιών.: Για μεγάλο χρονικό διάστημα –και κυρίως κατά την περιβόητη περίοδο της «απελευθέρωσης» της αγοράς ενημέρωσης– δημιουργήθηκε σημαντικός αριθμός μέσων τα οποία είχαν ως αφετηρία τους τη διαμεσολάβηση με το δημόσιο. Αντίθετα.Γ. Από μόνη της η αδειοδότηση της ιδιωτικής τηλεόρασης. Παράλληλα όμως. για πολλά χρόνια οι δημοσιογράφοι απεμπόλησαν βασικές αρχές δεοντολογίας και «ασυμβίβαστου» εξασφαλίζοντας ένα καλό επίπεδο ζωής.: Ακριβέστερα. τώρα που η φούσκα λόγω της κρίσης σκάει.Τ. διευκολύνθηκε πολύ εξασφαλίζοντας εύκολη χρηματοδότηση. Υποτιμούν το προϊόν τους. Δ.Α. Το καθεστώς της άμισθης εργασίας.. απλώς τώρα εντείνεται και κλιμακώνεται. Αυτοί οι συνάδελφοί βρέθηκαν στην πρωτοπορία των αγώνων του κλάδου ειδικά μετά τον Δεκέμβριο του 2008 και τώρα είναι η στιγμή να πάρουν τη θέση τους στις γραμμές της ΕΣΗΕΑ. Σημαντικό κομμάτι συναδέλφων έχει δώσει τις μάχες του και έχει διατηρήσει την επαγγελματική του αξιοπρέπεια. της δουλειάς με το κομμάτι που ήταν έτσι κι αλλιώς διαδεδομένο στον Τύπο. Δεν μπορεί να έχουμε ένα συνδικάτο που έχει ακόμα μέλη του αυτούς που από διευθυντικές θέσεις απολύουν ή μειώνουν μισθούς συναδέλφων και να μη μπορούν να γίνουν μέλη οι συνάδελφοι που είτε βρίσκονται απολυμένοι είτε έχουν ξεμείνει με μισθούς πείνας. φούσκα που σκάει στα κεφάλια των εργαζομένων. Τα Μέσα.: Πολλοί βολεύτηκαν και άρχισαν να ξεχνάνε ποιο είναι το αντικείμενο της δημοσιογραφίας· προσαρμόστηκαν στις απαιτήσεις των μέσων.: Προβληματικό αλλά πλουσιοπάροχο σύστημα όλα τα προηγούμενα χρόνια. τα τελευταία τρία με τέσσερα χρόνια ειδικά. Αυτή φούσκα σήμερα σκάει.. αντί να στραφούν για τη βιωσιμότητά τους στο κοινό τους προσφέροντας αξιοπιστία και πλουραλισμό. Συμμερίζεστε αυτή την άποψη.Α. η οποία πέραν των (θαλασσο)δανείων υποστηρίχτηκε από την εξαιρετικά διαπλεκόμενη οργάνωση της «διαφημιστικής αγοράς».Γ.. όπως καλά γνωρίζετε. Αυτό από μόνο του υπονομεύει την ανεξαρτησία της ενημέρωσης. Δεν ανακαλύπτει κανείς την Αμερική: τα ΜΜΕ αποτελούν έναν σκληρό ιδεολογικό μηχανισμό και διεθνώς συνδέονται άρρηκτα με οικονομικοπολιτικά συμφέροντα. Όμως το πλατύ κοινό δεν γνωρίζει ότι αυτός ο κλάδος λειτουργεί με πολλές ταχύτητες στο εσωτερικό του. τώρα διευρύνεται και μάλιστα με όρους φτώχειας και υποταγής στη «γραμμή» του αφεντικού.Τ. Όντως. για να μη πω. Στην Ελλάδα τείνουν να εκλείψουν οι «παραδοσιακοί εκδότες». Το σύστημα έβρισκε πάντα τρόπους επιρροής.41. Ευτυχώς.

: Η ΕΣΗΕΑ όντως είναι ένα βαθιά άκαμπτο σωματείο. της ΕΣΗΕΑ –ως προς το πλαίσιο του αγώνα– να ενοποιήσουμε όλους τους αγώνες σε ένα μέτωπο. Γι’ αυτό οφείλουμε να προτάξουμε το ζήτημα της ενημέρωσης. Και δεν μετράμε μόνο ήττες. για την ακρίβεια δεν είναι ακριβώς σωματείο.: Το βασικό θέμα είναι η συγκρότηση ενός κινήματος για τη διάσωση όχι μόνο της δουλείας και της αξιοπρέπειάς μας. αλλά και για τη σωτηρία της ίδιας της ουσιαστικής ενημέρωσης της κοινωνίας. η οποία μας επιτρέπει πλέον παρά τις εσωτερικές διαφορές στο εσωτερικό του Δ. δημοκρατικό και αγωνιστικό σωματείο. την ποινικοποίηση της συνδικαλιστικής δράσης. τις απολύσεις. που αυτή την περίοδο την έχει ανάγκη όσο ποτέ. Ταυτόχρονα. Δεν ανασχέθηκαν όλες οι επιθέσεις.200 συνάδελφοι συγκεντρώθηκαν και συζήτησαν για το μέλλον τους. η ποιότητα της ενημέρωσης είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ποιότητα των εργασιακών σχέσεων. Επειδή συνδέεται με ένα εύρωστο ταμείο. Η έκτακτη γενική συνέλευση της ΕΣΗΕΑ την Τρίτη 24. να σφυρηλατήσουμε τη διακλαδική ενότητα ως πρόπλασμα για το συνδικάτο Τύπου.Α.   Ε. Δεν έχουμε πάντα το συσχετισμό στο διοικητικό συμβούλιο. εντατικοποιημένος. τον ΕΔΟΕΑΠ. φτάσαμε στην έκτακτη γενική συνέλευση. Όπως έλεγε ο Μπαντιού.41. με δεδομένο ότι μέχρι στιγμής μετράμε μόνο ήττες. Αυτός είναι και ο ρόλος της Αριστεράς σήμερα στα σωματεία. Με απασχολεί το πώς θα διαμορφώσουμε ευνοϊκό συσχετισμό και θα εγκαινιάσουμε μια περίοδο παρατεταμένου πολύμορφου αγώνα που θα θέτει ως αιχμή τη συλλογική σύμβαση. δραστική μείωση των μισθών. 9/2/2012 6:18:59 μμ . Στην πρώτη φάση.indd 54 περισσότερες μέρες απεργίας από κάθε άλλον την τελευταία περίοδο. και δεν πέρασαν ολόκληρα τα προγράμματα απολύσεων και οι μειώσεις μισθών. εκτός μεμονωμένων περιπτώσεων. χωρίς δικαίωμα απεργίας χάνει τον έλεγχο από το προϊόν της εργασίας του. οι οποίες τελικά. Εμείς σ’ αυτή την κατεύθυνση κινούμαστε. μαθαίνοντας με σκληρό τρόπο από τις εμπειρίες στα «μαγαζιά». Ειδικά τώρα που είναι σαφές σε όλους ότι τα ΜΜΕ λειτούργησαν σαν την 5η φάλαγγα του Μνημονίου και φέρουν τεράστιες ευθύνες για την κοινωνική καταστροφή που συντελείται. λειτουργεί κάπως ως επιμελητήριο. Και χωρίς απεργοσπασία. Αυτό θα μας επιτρέψει να ξανασυζητήσουμε και το ρόλο της ΕΣΗΕΑ και των δυνατοτήτων της με άλλους όρους. ανοιχτό.: Ο σχεδιασμός χρειάζεται και είναι απαραίτητος. Επίσης έχει έντονα συντεχνιακά χαρακτηριστικά. και εκβιάζοντας με νέες απολύσεις ή ακόμα και λουκέτο.Σ.Γ. την ανάγκη να ξαναδούμε το περιεχόμενο της δουλειάς μας και την ανεξαρτησία από τα κέντρα εξουσίας που και σήμερα καταφέρνουν να το καθορίζουν με σκληρές συνέπειες για τη διαμόρφωση της κοινής γνώμης. Έχουν βάλει στο μάτι όχι μόνο τις συντάξεις και τις παροχές υγειονομικής περίθαλψης. αξιοποιείται η εκ περιτροπής εργασία αλλά κυρίως η γενίκευση της εργασίας με ΔΠΥ. Αυτή η διαδικασία όμως είναι χωρίς πάτο. αλλά και τον «κουμπαρά» του ΕΤΑΠ-ΜΜΕ. Χρειάζεται ανάδραση από τη βάση που φλερτάρει με την απόσυρση και την εξατομίκευση. να οργανώσουμε την αλληλεγγύη. Εκεί η επίθεση δεν έχει ακόμα ξεδιπλωθεί. Γι’ αυτό και είναι κλειστό σωματείο αφήνοντας απ’ έξω τα νέα και πιο επισφαλή τμήματα της απασχόλησης. Για αυτό θέλουμε να χτίσουμε ένα μαζικό.Α. των σχετικά σταθερών θέσεων  δουλειάς  και  αμφισβήτηση των συλλογικών διαπραγματεύσεων. Είναι γνωστές οι απόπειρες να μετατραπεί το ταμείο μας σε χρηματοδότη των εκδοτών με πρόσχημα τη διασφάλιση των θέσεων εργασίας!   Ε. δεν εκφράζει πλέον τίποτα. Τα χειρότερα ήρθαν και οι ίδιοι συνάδελφοι στην συνέχεια απαιτούσαν δράση… Κάπως έτσι. Η πιο διαδεδομένη μέθοδος είναι οι εκβιαστικές υπογραφές ατομικών συμβάσεων με παράλληλες μειώσεις αποδοχών. Γ. Οι συλλογικές συμβάσεις στον Τύπο έχουν λήξει και η εργοδοσία αρνείται να συζητήσει οποιαδήποτε πρόταση.Γ. αλλά ταυτόχρονα θα αντιπαλεύει την επισφαλή ή απλήρωτη εργασία. Αντίθετα. Έχουν γίνει βήματα σ’ αυτή την κατεύθυνση παρά το ότι η πορεία δεν είναι ευθύγραμμη.Τ. Σε ορισμένες περιπτώσεις είχαμε αποτελέσματα. δείχνουν ένα κλάδο που έκανε τις ektosgrammis . δεν έχει βρει τρόπους σύνδεσης με το υπόλοιπο εργατικό κίνημα.54 ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΙ δηλαδή.teuxos29 . στις άτακτες επιθέσεις από πλευράς εργοδοσίας απαντήσαμε με στοχευμένες κινητοποιήσεις. Δ. αν αθροιστούν. ώστε να εξυπηρετήσει τους αγώνες μας. οι εργαζόμενοι στον «Πήγασο» και στον ΣΚΑΪ υπέγραψαν πέρσι ατομικές συμβάσεις (μείον 10%) και τώρα η ιδιοκτησία επανέρχεται ζητώντας κι άλλες μειώσεις.: Όμως η επίθεση χτυπά και ένα επιπλέον μέτωπο. Άλλωστε. Δεν είναι εύκολο όμως. «ξεκινάμε πάντα από τη μέση».: Αυτόν το σχεδιασμό όμως μπορεί να τον υλοποιήσει η ΕΣΗΕΑ που είναι ένα αρκετά δύσκαμπτο και γραφειοκρατικό σωματείο. Το προηγούμενο διάστημα κάναμε πολλές αιφνιδιαστικές απεργίες (για να ξεπερνάμε τα δικαστήρια) επικεντρωμένες στα Μέσα στα οποία εκδηλωνόταν η επίθεση. Το κρίσιμο όμως είναι αν έχουμε το συσχετισμό στους εργαζόμενους δημοσιογράφους. Γ. Δ. Για παράδειγμα.: Ο σχεδιασμός ποιος είναι. το μέτωπο της ασφάλισης. Άλλωστε υπάρχουν «μαγαζιά» στα οποία η αντίδραση των συναδέλφων στην πρώτη επίθεση ήταν να μη γίνουν κινητοποιήσεις για να μην έρθουν τα χειρότερα. Αυτός ο συνδικαλισμός όμως αποτελεί κομμάτι του κόσμου που γκρεμίζεται. αξιοποιώντας όλα τα αντεργατικά νομοθετικά εργαλεία υπονομεύει τις κλαδικές συμβάσεις και τα σωματεία. Η ρήξη με αυτό το πρότυπο αποτελεί όρο ύπαρξης του σωματείου. Ένας δημοσιογράφος πολυεργαλείο.1 ήταν πρωτόγνωρο γεγονός.Τ. Σε αυτό το κλίμα πραγματικής εργασιακής τρομοκρατίας και απογοήτευσης 1.

Η καθοριστική συμβολή που έπαιξαν η δυνάμεις του ΝΑΡ και των ΑΣΦ στο κίνημα της νεολαίας το ’90-’91 έβαλαν τα θεμέλια για τη δημιουργία του δικτύου ανεξάρτητων αριστερών σχημάτων της ΕΑΑΚ. Η νεολαία.. στα κατειλημμένα σχολεία και τις σχολές το τέλος της ιστορίας. όσον αφορά την εκπαίδευση. να αποτιμάμε την ιστορία του χώρου στον οποίο συμμετέχουμε όχι με ένα εύκολο «ευτυχώς. οι καταλήψεις του ’90-’91 ήταν το φιλί της ζωής. Ειδικά για το φοιτητικό κίνημα. σπάει την παγιωμένη συνεργασία με την ΠΑΣΠ και συγκροτεί κοινά αγωνιστικά πλαίσια με τις Αριστερές Συσπειρώσεις Φοιτητών (ΑΣΦ) και άλλες αριστερές και ανεξάρτητες δυνάμεις που δραστηριοποιούνται στα πανεπιστήμια της χώρας. Η πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα ακολουθεί τις διεθνείς εξελίξεις: συγκυβέρνηση ενιαίου Συνασπισμού-ΝΔ. Βασικά στοιχεία πολιτικής αναζήτησης είναι η εναντίωση στις πολιτικές της ΕΕ και του Μάαστριχ. η σημαία με το σφυροδρέπανο έχει κατέβει από το Κρεμλίνο. όχι μόνο εκλογικά.41. τις συνελεύσεις με τα πάρτι. Τα αμέσως προηγούμενα χρόνια. ήταν γνήσια και ανιδιοτελής. δηλαδή. τα λάθη και τα σωστά της. Για πρώτη φορά η ΠΣΚ. ήταν προαπεικόνιση όσων θα ακολουθούσαν: του «Δεν θα υπακούσουμε!» του Γιώργου Γράψα. Μετά το νικηφόρο τέλος των κινητοποιήσεων ενάντια στο νομοσχέδιο Κοντογιαννόπουλου. και να προχωρά βασισμένη στα συμπεράσματα αυτά. όμως. όμως. με υψωμένες τις γροθιές και με πολιτικό αναβρασμό που μοιάζει να έχει έρθει από άλλη εποχή. ιδιωτικά ΑΕΙ και κόψιμο κοινωνικών παροχών για τους φοιτητές. συμπυκνώνεται στο πολυνομοσχέδιο Κοντογιαννόπουλου: ποδιά και προσευχή για τους μαθητές. Λογική συνέχεια του πολιτικού είναι ο προσωπικός υποκειμενισμός· η αδυναμία. η κριτική στο ρόλο του εκπαιδευτικού μηχανισμού. αλλά αυτός που δεν τα επαναλαμβάνει». και την αγωνιστική. της διάσπασης της ΚΝΕ και της δημιουργίας. η τότε φοιτητική παράταξη του ΚΚΕ. Μέσα στη φλόγα του κινήματος.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΝΕΟΛΑΙΑ 55 ΕΑΑΚ: δυο δεκαετίες στην πρώτη τη γραμμή.teuxos29 . Η συμπόρευση στο πλαίσιο του κινήματος συνεχίζεται με τη στήριξη των υποψηφίων των ΑΣΦ για το ΚΣ της ΕΦΕΕ στο Πανσπουδαστικό συνέδριο του ’89. αλλά με γνώση ότι «έξυπνος δεν είναι αυτός που δεν κάνει λάθη. Σε κάθε περίπτωση. Η νέα τάξη πραγμάτων. τα αριστερά κόμματα της Ευρώπης αφήνουν πίσω τους και τα τελευταία ψήγματα κομμουνιστικής αναφοράς. επικρατεί έντονος προβληματισμός για το μέλλον του φοιτητικού κινήματος και για το ρόλο της Αριστεράς εντός αυτού. που τότε χόρευε στους ρυθμούς της περεστρόικα. εθνική συμφιλίωση πάνω από τους κατεστραμμένους φακέλους του μετεμφυλιακού κράτους· η Αριστερά ύστερα από χρόνια αγώνων είναι πλέον δύναμη εθνικής ευθύνης. αλλά και με όρους πολιτικής και κοινωνικής ηγεμονίας πάνω στη φιγούρα του αριστερού φοιτητή που από την «Αλλαγή» του ’81 είχε αρχίσει να ξεθωριάζει… Η γαλάζια γενιά ektosgrammis . του Νέου Αριστερού Ρεύματος (ΝΑΡ). η εναντίωση στις νεοφιλελεύθερες αναδιαρθρώσεις στην εκπαίδευση.. Τα πρώτα ραγίσματα στη γυάλα στην οποία πάσχιζε να βάλει ο νεοφιλελευθερισμός τη σπουδάζουσα νεολαία φάνηκαν στις κινητοποιήσεις του 1987 ενάντια στο νομοσχέδιο του ΠΑΣΟΚ για τα ΤΕΙ. η υπεράσπιση των φοιτητικών συλλόγων και ο εκδημοκρατισμός του φοιτητικού κινήματος. Το τέλος της ιστορίας. Η ανα- 9/2/2012 6:18:59 μμ . ηττηθήκαμε σύντροφοι». Το τείχος έχει πέσει. με αποτέλεσμα η Αριστερά να κατακτά την πλειοψηφία στο νέο ΚΣ. κόντρα στη συναίνεση και την υποταγή! του Αλέξη Λυκούδη Η τυφλή πίστη στο κίνημα άλλοτε εμφανιζόταν σαν πολιτική βούληση και οργανωμένο σχέδιο.. Έχει έρθει το τέλος της ιστορίας.. μια νέα αρχή Βρισκόμαστε στο 1991. Οι πρώτες ανταρσίες της ΚΝΕ απέναντι στη γραμμή του ΚΚΕ. Ο βασικός είναι ο πολιτικός υποκειμενισμός και η αδυναμία της Αριστεράς να αποτιμά συλλογικά την ιστορία της. άλλοτε σαν ακραίος κινηματισμός. έχει διαφορετική γνώμη και υποδέχεται στους δρόμους. στις αρχές του 1990.indd 55 αντικατέστησε το «Ψωμί-Παιδεία-Ελευθεριά» με το «Καριέρα-Βύσμα-Βόλεμα». νεολαιίστικη αναζήτηση με τον ατομικό δρόμο και την ιδιώτευση. η ΔΑΠ-ΝΔΦΚ είχε καταστεί πρώτη δύναμη. με ιστορική ρίζα τους φοιτητές που σκαρφαλωμένοι στα κάγκελα του Πολυτεχνείου το ’73 πίστεψαν και μπόρεσαν να ρίξουν τη χούντα των συνταγματαρχών Κάθε προσπάθεια αναδρομής στην ιστορία της Ενιαίας Ανεξάρτητης Αριστερής Κίνησης ενέχει πάντα πολλούς κινδύνους.

ξαναφέρνοντας στο προσκήνιο τις αξίες της αλληλεγγύης και της συντροφικότητας. Άλλωστε. Η κατεύθυνση αυτή χαράχτηκε όχι μόνο στο όνομα των ΕΑΑΚ αλλά και στην πορεία των σχημάτων μέχρι σήμερα. ήταν γνήσια και ανιδιοτελής. Σε αυτή τη λογική. σήμερα μπορεί να νιώθουν δικαιωμένοι από την ίδρυση της ΑΝΤΑΡΣΥΑ και τους νέους δρόμους που ανοίγονται για την Αριστερά και την ανασυγκρότηση του κομμουνιστικού κινήματος. ότι το μέλλον του κομμουνιστικού κινήματος του 20ού αιώνα δεν είναι η συμβιβασμένη Αριστερά της υποταγής και της μοιρολατρίας. οι συντονιστικές επιτροπές κατάληψης του κινήματος μετασχηματίστηκαν στα πρώτα σχήματα. Η δυνάμεις που συμμετείχαν στα σχήματα. Η τυφλή πίστη στο κίνημα άλλοτε εμφανιζόταν σαν πολιτική βούληση και οργανωμένο σχέδιο. σήμερα μπορεί να νιώθουν δικαιωμένοι από την ίδρυση της ΑΝΤΑΡΣΥΑ και τους νέους δρόμους που ανοίγονται για την Αριστερά και την ανασυγκρότηση του κομμουνιστικού κινήματος ektosgrammis . άλλοτε σαν ακραίος κινηματισμός. μιας Αριστεράς που θα μπορεί να απαντά στους σύγχρονους προβληματισμούς της μαχόμενης νεολαίας. με ιστορική ρίζα τους φοιτητές που σκαρφαλωμένοι στα κάγκελα του Πολυτεχνείου το ’73 πίστεψαν και μπόρεσαν να ρίξουν τη χούντα των συνταγματαρχών. Τα ΕΑΑΚ Οι οργανώσεις και οι ανένταχτοι αγωνιστές που στρατεύτηκαν στις γραμμές των ΕΑΑΚ. όμως.indd 56 κλήθηκαν να σηκώσουν το γάντι απέναντι στη ρητορική περί «τέλους της ιστορίας» και να επιμείνουν με επαναστατική αφοσίωση στη λογική του αγώνα διαρκείας. με βασικές τις ΑΣΦ και το ΝΑΡ. να παραμένει ανεξάρτητη από κομματικούς μηχανισμούς. να βασίζεται στην κίνηση και τα κοινωνικά κινήματα ενάντια στη στασιμότητα και την αδιαφορία. Οι ιδεολογικο-πολιτικοί συσχετισμοί και η κοινωνική κατάσταση τις νεολαίας εκείνη την περίοδο όριζαν άλλωστε ένα σύνολο καθηκόντων για τα σχήματα. Αυτή την αυταπάρνηση πρεσβεύουν τα ΕΑΑΚ. τη σύνθεση των πολιτικών απόψεων και τη ριζοσπαστική αριστερή κατεύθυνση στην παρέμβασή τους. ακόμα και στις πιο δύσκολες για το φοιτητικό κίνημα μέρες. αποφάσισαν την κοινή συμμετοχή τους στης φοιτητικές εκλογές του ’91. πολλά εκ των οποίων συνεχίζουν να υπάρχουν μέχρι σήμερα. με στόχο τη δημιουργία μιας Αριστεράς ριζοσπαστικής και επαναστατικής. που πίστεψαν και επέμειναν στην αναγκαιότητα αυτοτελούς παρουσίας της αντικαπιταλιστικής αριστεράς. Πολιτικά υπερασπίστηκαν. που πίστεψαν και επέμειναν στην αναγκαιότητα αυτοτελούς παρουσίας της αντικαπιταλιστικής αριστεράς. ως του μόνου δρόμου για τη διεκδίκηση ενός καλύτερου μέλλοντος. τα ΕΑΑΚ αντιπαρατέθηκαν κοινωνικά με τη φιγούρα του απολίτικου νεολαίου. αλλά η συστράτευση ρευμάτων της αντικαπιταλιστικής Αριστεράς στην κατεύθυνση υπέρβασης των ιστορικών τους αντιφάσεων. Οι οργανώσεις και οι ανένταχτοι αγωνιστές που στρατεύτηκαν στις γραμμές των ΕΑΑΚ. Σε κάθε περίπτωση. με αρχές λειτουργίας την ισοτιμία.41.teuxos29 . Μέσα στις σχολές πρόταξαν την αγωνιστικότητα απέναντι σε κάθε καθηγητή που 9/2/2012 6:18:59 μμ . στις ποιο δύσκολες για την Αριστερά εποχές.56 ΝΕΟΛΑΙΑ ζήτηση αυτή δεν έρχεται με όρους παρθενογένεσης· πατά στα κεκτημένα της Αριστεράς και του φοιτητικού κινήματος από τη Μεταπολίτευση κι έπειτα. Τέλος. Κρατώντας ψηλά τη σημαία του αγώνα Οι ιδιαίτερες συνθήκες δημιουργίας των ΕΑΑΚ τα ακολουθούν καθ’ όλη την διάρκεια της ιστορικής τους πορείας μέχρι σήμερα.». σαν πρώτο βήμα έκφρασης μιας άλλης Αριστεράς στα ΑΕΙ και τα ΤΕΙ. και καταλήγει στο αιώνιο ερώτημα «με ποια Αριστερά είμαστε. παίρνει τεράστια ώθηση από τις κοινωνικές δυναμικές που απελευθερώθηκαν με τους αγώνες της νεολαίας το αμέσως προηγούμενο διάστημα. Τα κριτήρια που τέθηκαν αναγνώριζαν ότι μια σύγχρονη επαναστατική Αριστερά που παλεύει για την ανατροπή της καπιταλιστικής κοινωνίας πρέπει να δρα ενιαία απέναντι στην πολυδιάσπαση και τον κατακερματισμό. Το ίδιο διάστημα εξελίσσονταν οι συζητήσεις για το αν μπορεί να υπάρξει δημοκρατική οργάνωση ενός πολυτασικού μετώπου της Αριστεράς που θα οργανώνεται στη βάση πολιτικο-συνδικαλιστικών συσπειρώσεων σε κάθε σχολή. η πολιτική γεωμετρία των ΕΑΑΚ ανά περιόδους αποτυπώνει τη διαρκή αναζήτηση για τον «τρίτο πόλο».

Από τη μία χρειάζεται να αποτιμά κριτικά την πολιτική κατεύθυνση του μορφώματος με βάση το ιστορικό πλαίσιο της εκάστοτε περιόδου.indd 57 Μια αναγκαία σημείωση Αποφεύγοντας συνειδητά να πάρουμε θέση στα 9/2/2012 6:18:59 μμ . για το βιβλίο. για την κοινωνία.teuxos29 . από την ίδρυσή τους και μέσα στους φοιτητικούς αγώνες. χρειάζεται να κάνουμε μια τελευταία επισήμανση. για την Αριστερά. οι αγωνιστές και οι αγωνίστριες των ΕΑΑΚ επέμειναν να ακούν Μωρά στη φωτιά και Τρύπες. «όταν φυσούσε κόντρα και στη Θεσσαλονίκη»· οι πρώτες καταλήψεις το 2005 ενάντια στην αξιολόγηση· ο Μάης-Ιούνης που για δύο μήνες όλοι οι φοιτητές και οι φοιτήτριες έγιναν ΕΑΑΚίτες και ΕΑΑΚίτισσες· το πανεκπαιδευτικό μέτωπο που μπλόκαρε την αναθεώρηση του άρθρου 16 και όλου του συντάγματος το 2007· ο εκρηκτικός Δεκέμ- μεγάλα ερωτήματα που ταλανίζουν τόσα χρόνια τα ΕΑΑΚ. ektosgrammis . Διαρκής αναζήτηση Τα ΕΑΑΚ. και ακόμα και τις πιο σκοτεινές μέρες να βλέπουν το βάθος του ουρανού κόκκινο.. συνέχισαν να διαβάζουν Τσίρκα και Ρίτσο. Από την άλλη. Ακόμα και έξω από τα πανεπιστήμια. πότε προς τα πίσω. να παίρνουμε δηλαδή αποφάσεις που θα άλλαζαν το ρου της ιστορίας. είναι ανάγκη να αποφεύγουμε το ερώτημα «τι θα συνέβαινε αν κάναμε τα πράγματα αλλιώς». Οι στιγμές είναι τόσες πολλές.. Αποφεύγοντας πάντα τη στασιμότητα. Το οδοιπορικό αυτό δεν είναι τίποτε άλλο από την ίδια την ιστορία των νεολαιίστικων αγώνων τα τελευταία 20 χρόνια. την εποχή του ΚΛΙΚ και των σκουπιδιών της ιδιωτικής τηλεόρασης. εκπαίδευση για όλους πανεπιστημιακή» του 2001· τα αντιπολεμικά συλλαλητήρια και η Πρωτοβουλία Αγώνα του 2003. Ο πολιτικός πλούτος της διαρκούς αναζήτησης δεν μπορεί να περιοριστεί στα στενά όρια αυτού του άρθρου.. παρά στη θέση του συντρόφου δίπλα μας που δίνουμε τον καθημερινό αγώνα μαζί.. Πότε προς τα μπρος. τα πρώτα τους είκοσι χρόνια. Δυστυχώς. η μοναδικότητα της ιστορικής διαδρομής. σε κάθε πρύτανη και πρόεδρο που δρούσε σαν εγκάθετος της κυρίαρχης πολιτικής. βρης του 2008· ο καθημερινός αγώνας που δίνουν οι αγωνιστές και οι αγωνίστριες των ΕΑΑΚ για τη συνέλευση. σαν έφηβος. προσπάθησαν να δοκιμάσουν τα πάντα. έκαναν πολλά βήματα. να βγαίνουν στους δρόμους. Ακριβώς επειδή η ιστορία δεν ξαναγράφεται. που σίγουρα κάποιες δυστυχώς θα παραλειφθούν: η αντιπαράθεση με τον εθνικισμό για το μακεδονικό το ’93· οι καταλήψεις του ’95 ενάντια στη βιβλιοκάρτα· το «Εμείς δεν εκσυγχρονιζόμαστε» ενάντια στον πασόκικο εκσυχρονισμό· οι καταλήψεις μαζί με τους μαθητές για τις πανελλαδικές και το νόμο Αρσένη· η εξάμηνη κατάληψη στο πολυτεχνείο Κρήτης για τα ΠΣΕ· τα οδοφράγματα έξω από τα εξεταστικά κέντρα με τους αδιόριστους εκπαιδευτικούς· το «Ούτε ΤΕΙ ούτε ΑΕΙ.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΝΕΟΛΑΙΑ 57 αυθαιρετούσε. η ιστορική αλήθεια δεν είναι αναγκαστικά μία και μοναδική. Αλλά επειδή μέχρι σήμερα πολλά από τα ερωτήματα παραμένουν ανοιχτά. Εδώ. του πειραματισμού και της κινηματικής παράδοσης των ΕΑΑΚ μάς έχει μάθει πολλά για την Αριστερά και το νεολαιίστικο κίνημα.41. αυτή η κουλτούρα υπάρχει σε όλες τις εκφάνσεις της Αριστεράς στην εποχή μας και μας βάζει πολύ πιο συχνά στη θέση του Βελουχιώτη και του Μάο. για την ανατροπή του νόμου. είναι οι νέες γενιές ΕΑΑΚιτών και ΕΑΑΚιτισσών που καλούνται να δώσουν απάντηση. αλλά θυμίζει περισσότερο το τέλος αστυνομικού μυθιστορήματος· έχοντας όλα τα στοιχεία στα χέρια μας μπορεί μέχρι την τελευταία σελίδα να μην ξέρουμε ποιος πραγματικά είναι ο δολοφόνος. Κάθε πολιτική αναδρομή θα πρέπει να ισορροπεί σε δύο βάρκες.

teuxos29 . αλλά και προωθημένων ιδεολογικών ζυμώσεων και θεωρητικών αναζητήσεων. όπως και άλλοι της γενιάς του (Ροσάνα Ροσάντα. 9/2/2012 6:19:00 μμ . Μπορτίγκα. των εξεγέρσεων και των επαναστάσεων.ά. συνέχισε την παράδοση των Γκράμσι. μεγάλων κοινωνικών αγώνων. Τολιάτι. Με επιπλέον σημαντική ιδιαιτερότητα τη δεκαετή διάρκεια της ιταλικής κινηματικής έξαρσης. που ήθελε την πολιτική στράτευση των καθοδηγητών του εργατικού κινήματος να συνδυάζεται με τη θεωρητική συνεισφορά.41. ektosgrammis . κορυφαίο στέλεχος της οποίας υπήρξε και ο Λούτσιο Μάγκρι.indd 58 Ήταν μέσα σ’ αυτόν τον «παρατεταμένο ιταλικό Μάη». ανέδειξε την Ιταλία σε κέντρο πρωτοβουλιών.58 ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ ΙΤΑΛΙΑ 1968-1977 Ο «παρατεταμένος Μάης» και η νέα επαναστατική Αριστερά του Γιώργου Αλεξάτου Το ιταλικό εργατικό κίνημα της περιόδου δεν θέτει απλώς το ζήτημα της συμμετοχής της εργατικής τάξης στη διανομή του κοινωνικού πλούτου που είχε παραχθεί με την εκμετάλλευσή της στα χρόνια της μεταπολεμικής οικονομικής ανασυγκρότησης. που διέτρεξαν τον πλανήτη κατά τις δεκαετίες του 1960 και ’70. ένας αγωνιστής που. Βιτόριο Φόα κ. την «κόκκινη άνοιξη». Μοράντι. δραστηριοτήτων. Τόνι Νέγκρι. Λουίτζι Φεραγιόλι. που διαμορφώθηκε μια νέα επαναστατική Αριστερά.). αλλά στοχεύει στην αμφισβήτηση των ίδιων των καπιταλιστικών παραγωγικών σχέσεων Ο πρόσφατος θάνατος του Λούτσιο Μάγκρι ξανάφερε στη συζήτηση τη μεγάλη περιπέτεια του ιταλικού εργατικού κινήματος των τελευταίων πενήντα χρόνων. οξύτατων ταξικών συγκρούσεων. Γκουίντο Βιάλε. Ενός κινήματος που με την έκρηξη της αμφισβήτησης.

που αναπαράγεται και λόγω της ιδιαίτερης θέσης που κατέχει η καθολική εκκλησία στον ιταλικό κοινωνικό σχηματισμό. αμφισβητώντας το ρόλο του σοβιετικού ΚΚ ως «κόμματος οδηγού». μεγάλων τμημάτων των ευρύτερων εργαζόμενων λαϊκών στρωμάτων και σημαντικού τμήματος της διανόησης. του «εργάτη-μάζα». με επικεφαλής μια ηγετική μορφή της Κομμουνιστικής Διεθνούς. με αφορμή τη σοβιετο-κινεζική ρήξη. 9/2/2012 6:19:00 μμ . η εμφάνιση ενός φοιτητικού και εργατικού κινήματος που δεν ελέγχεται από το ΚΚ συγκροτεί στ’ αριστερά του μια αδιαμόρφωτη αντιπολίτευση. ενώ παράλληλα θα διαφοροποιηθεί και από το ΚΚΣΕ. Η ραγδαία οικονομική ανάπτυξη στηρίζεται στην αξιοποίηση από το κεφάλαιο των μεγάλων αντιθέσεων που διαπερνούν τον ιταλικό κοινωνικό σχηματισμό. Ρανιέρο Παντσιέρι. οι νέοι εργάτες (που καταγράφονται στον Τύπο ως τα «ριγέ μπλουζάκια») ένιωθαν ακάλυπτοι από το συνδικαλιστικό κίνημα. ζει το δικό της «οικονομικό θαύμα». Οι θεωρητικές αναζητήσεις για την ανάδειξη της κεντρικότητας της ταξικής αντίθεσης. Η συμμετοχή των σοσιαλιστών στις κυβερνήσεις της «Κεντροαριστεράς» προκάλεσε ρήγμα στις γραμμές τους. Τόνι Νέγκρι κ. το ιταλικό ΚΚ θα εμβαθύνει στον προσανατολισμό του «δημοκρατικού δρόμου». υπό την καθοδήγηση του Πιέτρο Νένι και με την καθοριστική συμβολή του Ροντόλφο Μοράντι. θα επιδείξει εντυπωσιακή συνέπεια στην υπεράσπιση της δημοκρατικής νομιμότητας που κατακτήθηκε μετά την αντιφασιστική νίκη.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ Εργατικό κίνημα και Αριστερά στη μεταπολεμική Ιταλία Καταξιωμένο στη συνείδηση της εργατικής τάξης. το 1947. η αναφορά στο μαοϊσμό και την πολιτική του ΚΚ Κίνας προβάλλει ως εναλλακτική απάντηση στον «ρεφορμιστικό εκφυλισμό» του διεθνούς –και του ιταλικού– κομμουνιστικού κινήματος. έφερε τον τίτλο «Xριστιανική Δημοκρατία». με αποτέλεσμα τη γενική διακοπή της αλυσίδας παραγωγής. Οι κινητοποιήσεις τους πήραν τη μορφή αυθόρμητων ξεσπασμάτων. αποτέλεσαν κατά τα προηγούμενα χρόνια αντικείμενο εργασίας της ομάδας που εξέδιδε τα Κόκκινα Τετράδια (Quaderni Rossi). Υποστηρίζοντας τις σοβιετικές θέσεις έναντι αυτών του ΚΚ Κίνας. Καθώς η πολιτική της «ειρηνικής συνύπαρξης» τίθεται σε έμπρακτη αμφισβήτηση με τις νικηφόρες επαναστάσεις της Αλγερίας και της Κούβας. εκλογική ενίσχυση της Αριστεράς για την κατάκτηση της κυβερνητικής εξουσίας και άλωση των κρατικών θεσμών «από τα μέσα». που αποτέλεσε σταθερά την κύρια πολιτική δύναμη στους κυβερνητικούς σχηματισμούς όλης της μεταπολεμικής περιόδου.ά. Καθόλου τυχαίο το ότι το κόμμα του μεγάλου κεφαλαίου. Η Ιταλία. Ο σεισμός που προκάλεσε στο διεθνές κομμουνιστικό κίνημα το 20ό συνέδριο του ΚΚΣΕ το 1956. με τη διερεύνηση της δυναμικής του εργάτη της αλυσίδας παραγωγής. ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 1950. διαφοροποιείται από τα κόμματα της σοσιαλδημοκρατίας τόσο ώστε να υποχρεώσει τη δεξιά πτέρυγα σε αποχώρηση και στη συγκρότηση τυπικού σοσιαλδημοκρατικού κόμματος. Κυριότερη μορφή αποτέλεσε η αιφνίδια διακοπή εργασίας σε ένα ή περισσότερα τμήματα του εργοστασίου. Επιμένοντας στη συνεργασία των αριστερών δυνάμεων. νοούμενου ως διαδικασία διαρθρωτικών μετασχηματισμών.41. υπερφαλαγγίζοντας από τ’ αριστερά το KK. Για τις περισσότερες από τις οργανώσεις που συγκροτούνται εκείνη την περίοδο. και το ξέσπασμα του πολέμου του Βιετνάμ. το οποίο γνώρισε την πρώτη κρίση στις γραμμές του. με επικεφαλής τον προερχόμενο από την αριστερή τάση του Σοσιαλιστικού Κόμματος. που συγκρότησε το Ιταλικό Σοσιαλιστικό Κόμμα Προλεταριακής Ενότητας (Partito Socialista Italiano di Unita Proletaria – PSIUP). ως το κόμμα που με συνέπεια πρωτοστάτησε στον αγώνα κατά του φασισμού. και προς τον «ειρηνικό δρόμο προς το σοσιαλισμό» επιτάχυναν διαδικασίες ήδη δρομολογημένες. Ύστερα από πολύχρονη στασιμότητα που ακολούθησε την ένταση των ταξικών αγώνων της περιόδου της αντίστασης και των πρώτων μεταπελευθερωτικών χρόνων. και ο αναπροσανατολισμός προς την «ειρηνική συνύπαρξη» μεταξύ σοσιαλιστικού και ιμπεριαλιστικού στρατοπέδου. τον Παλμίρο Τολιάτι. διατυπώνοντας απόψεις περί «πολυκεντρισμού» του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος.teuxos29 . Η προσφορά υψηλής ποιότητας ειδικευμένης εργατικής δύναμης από την εργατική τάξη του Βορρά και η υπερεκμετάλλευση του ανειδίκευτου εργατικού δυναμικού που προέχεται από τον Νότο συνδυάζεται με την αναπαραγωγή μιας κρατικής ιδεολογίας βασισμένης στην ενσωμάτωση των νεωτεριστικών τάσεων της σύγχρονης κοσμικής αστικής κοινωνίας και του κοινωνικού συντηρητισμού. με αναφορές στο αυθόρμητο των κοινωνικών αγώνων. Σταθερή επιδίωξή του θα παραμείνει η συμμαχία με το Ιταλικό Σοσιαλιστικό Κόμμα. με την αποχώρηση της αριστερής πτέρυγας. ένα κόμμα που. το ιταλικό ΚΚ θα επεξεργαστεί τη στρατηγική του «δημοκρατικού δρόμου» για τον σοσιαλιστικό μετασχηματισμό. το ιταλικό ΚΚ.indd 59 59 θαν στο πεδίο των ταξικών αγώνων οι νέοι εργάτες της μεγάλης βιομηχανίας του Βορρά που εργάζονταν ως ανειδίκευτοι στην αλυσίδα παραγωγής και στην πλειονότητά τους προέρχονταν από τον Νότο. ακόμα και μετά την αποπομπή του από την κυβέρνηση εθνικής ενότητας. και βασικά στελέχη τους Μάριο Τρόντι. τις αρχές της δεκαετίας του 1960 εισήλ- ektosgrammis . το PSIUP επιχείρησε την πολιτική κάλυψη των αυθόρμητων εργατικών αγώνων. με την επιστράτευση πρωτότυπων μορφών αντίστασης στην εργοδοτική εξουσία. Στερημένοι δικαιώματα που είχε κατακτήσει η προηγούμενη γενιά. ισχυρότερη δύναμη του οποίου ήταν η υπό κομμουνιστική επιρροή Ιταλική Γενική Συνομοσπονδία Εργασίας (CGIL). Μέσα από μια τολιατική ρεφορμιστική ανάγνωση της γκραμσιανής στρατηγικής του «πολέμου θέσεων».

Το 1973. η Εργατική Πρωτοπορία (Ananguardia Operaia) και η Εργατική Εξουσία (Potere Operaio) Καθοριστική θα είναι η επόμενη χρονιά. με αποκορύφωμα το «θερμό φθινόπωρο» με τις εκτεταμένες απεργιακές κινητοποιήσεις και τις καταλήψεις εργοστασίων. που συγκροτήθηκε από τον κύκλο των Quaderni Rossi. που εκδίδει τρεις ημερήσιες εφημερίδες (Il manifesto. Ενώ η επιρροή της επαναστατικής Αριστεράς απογειώνεται σε μια περίοδο που εισέρχεται στη βουλή και τη γερουσία. τη δυναμική του οποίου δυσκολεύεται να παρακολουθήσει το κόμμα. Ταυτόχρονα. η Εργατική Πρωτοπορία (Ananguardia Operaia) και η Εργατική Εξουσία (Potere Operaio). Ξεχωριστή σημασία έχει η αιτηματολογία του κινήματος που ανατρέπει τα μέχρι τότε δεδομένα. επιχειρώντας στη συνέχεια τη σύμπλευση με το κίνημα και τον έλεγχό του. στο όνομα της αντιμετώπισης της τρομοκρατίας. οι περισσότερες απ’ τις οποίες αναφέρονται στην εμπειρία της κινεζικής Πολιτιστικής Επανάστασης (χωρίς να ταυτίζονται με το στραμμένο προς το σταλινικό παρελθόν μ-λ ρεύμα. αλλά και σε συναίνεση στην κατασταλτική θωράκιση του κράτους.λπ. Λουίτζι Πιντόρ). διαμορφώνει το πρόπλασμα μιας νέας επαναστατικής Αριστεράς. Το 1970 υπάρχουν πλέον τέσσερις μεγάλες οργανώσεις που συγκροτούν τον κορμό της ιταλικής επαναστατικής Αριστεράς: η συσπείρωση γύρω από το Il manifesto. Τα αμέσως επόμενα χρόνια η επαναστατική Αριστερά θα αναδειχτεί σε σημαντική συνιστώσα της Αριστεράς και της ιταλικής πολιτικής ζωής.indd 60 Μιλάνου. με την υιοθέτηση των αιτημάτων του από τη CGIL. η Συνεχής Πάλη (Lotta Continua). Η νέα αυτή στροφή προς τα δεξιά δίνει στην επαναστατική Αριστερά τη δυνατότητα να εκφράσει τη διαφωνία ενός κόσμου που επιμένει στην ταξική αντιπαλότητα και στην προοπτική του κοινωνικού μετασχηματισμού μέσω ρήξεων με το αστικό καθεστώς. Η τομή αυτή συνιστά σημαντική συμβολή στη διαμόρφωση του ρεύματος της επαναστατικής ανανέωσης του κομμουνιστικού κινήματος και αυτού που χαρακτηρίστηκε «δυτικός μαοϊσμός» και στη συνέχεια «αριστερός ευρωκομμουνισμός». η πολιτική τους αποδεικνύεται αδιέξοδη. Lotta Continua και Quotidiano dei lavoratori) και που έχει αποκτήσει ισχυρές προσβάσεις στο εργατικό και το νεολαιίστικο κίνημα αλλά και στα τοπικά κινήματα. ενώ σημαντική είναι η παρουσία και του Σπουδαστικού Κινήματος του ektosgrammis . Ροσάνα Ροσάντα. που παραμένει μειοψηφικό). το Manifesto επιχειρεί μια βαθιά θεωρητική τομή. ξεκαθαρίζει τους λογαριασμούς του με την εσωκομματική αντιπολίτευση. Το ιταλικό εργατικό κίνημα της περιόδου δεν θέτει απλώς το ζήτημα της συμμετοχής της εργατικής τάξης στη διανομή του κοινωνικού πλούτου που είχε παραχθεί με την εκμετάλλευσή της στα χρόνια της μεταπολεμικής οικονομικής ανασυγκρότησης. ως συνέπεια της τραγικής αποτυχίας του χιλιανού «δημοκρατικού δρόμου για το σοσιαλισμό». Το ΚΚ παρακολουθεί αρχικά αμήχανο τις εξελίξεις. η Συνεχής Πάλη (Lotta Continua). την ίδρυση της Προλεταριακής Δημοκρατίας (Democrazia Proletaria) ως μετωπικού σχήματος που το 1976 μετατράπηκε σε ενιαίο κομματικό σχηματισμό. το ΚΚ εγκαταλείπει την επιδίωξη κυβέρνησης της Αριστεράς και υιοθετεί την πολιτική του «ιστορικού συμβιβασμού». όταν η πρωτοβουλία θα περάσει στην εργατική τάξη. Από την υποχώρηση στη διάλυση Καθώς οι κυριότερες δυνάμεις της επαναστατικής Αριστεράς επιμένουν στην πρόταση για «κυβέρνηση της Αριστεράς». αλλά στοχεύει στην αμφισβήτηση των ίδιων των καπιταλιστικών παραγωγικών σχέσεων. περνώντας στην περίοδο των «κομμάτων» με τη συγχώνευση του Μanifesto με το Κόμμα Προλεταριακής Ενότητας (Partito di Unita Proletaria – PdUP) και την ίδρυση του Κόμματος Προλεταριακής Ενότητας για τον κομμουνισμό (PdUP per il comunismo). ανάλογη της γαλλικής Προλεταριακής Αριστεράς.teuxos29 .41.60 ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ Η κόκκινη άνοιξη του θερμού φθινοπώρου Το 1968 είναι η χρονιά κατά την οποία φουντώνει και στην Ιταλία το φοιτητικό κίνημα. Το 1970 υπάρχουν πλέον τέσσερις μεγάλες οργανώσεις που συγκροτούν τον κορμό της ιταλικής επαναστατικής Αριστεράς: η συσπείρωση γύρω από το Il manifesto. εξαιτίας της πολιτικής του «ιστορικού συμβιβασμού» του ΚΚ. Οι δυο πρώτες και το Σπουδαστικό Κίνημα – ως ένα βαθμό και η Αvanguardia Oreraia– αναφέρονται στον μαοϊσμό. προβάλλουν τα όρια της ανάπτυξής της και της δυνατότητάς της να καταθέτει προτάσεις πειστικές στο κεντρικό πολιτικό πεδίο. επιδιώκοντας την ένταξή του στον κυβερνητικό συνασπισμό. Η συγκρότηση πλήθους ομάδων και οργανώσεων. που από το 1977 μεταφράζεται και σε αποδοχή των μέτρων λιτότητας σε βάρος των εργαζομένων. τη μετατροπή σε κόμμα της Lotta Continua κ. 9/2/2012 6:19:00 μμ . Ενώ η Lotta Continua ρέπει σε μια αυθορμητίστικη ανάγνωσή του. με την αποκατάσταση του επαναστατικού περιεχομένου της συνεισφοράς του Γκράμσι και της ανάγνωσης του έργου του Μάο από σκοπιά αξιοποίησής του για την επαναστατική προοπτική στις αναπτυγμένες καπιταλιστικές κοινωνίες της Δύσης. αποπέμποντας την ομάδα στελεχών που εξέδωσε το περιοδικό Il manifesto (Λούτσιο Μάγκρι. Η διεκδίκηση αυξήσεων που να τείνουν στην εξίσωση των μισθών μεταξύ ειδικευμένων και ανειδίκευτων συμπληρώνεται με την απαίτηση αναγνώρισης των εργοστασιακών συμβουλίων ως οργάνων εργατικού ελέγχου της ίδιας της παραγωγικής διαδικασίας.

υποαπασχολούμενων. Ποιες απρόβλεπτες –όπως και κατά τη δεκαετία του ’60.λπ. βασιζόμενη κυρίως στις αναλύσεις του Τόνι Νέγκρι. Μια ήττα που το ξεπέρασμά της φαντάζει εξαιρετικά δύσκολο. που την ταυτίζουν με τις οργανώσεις του ένοπλου. Η αδυναμία της να αντιμετωπίσει την αντεπίθεση του κεφαλαίου. θα απαντηθεί με την έξαρση της «κόκκινης τρομοκρατίας».ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ Η «μαύρη τρομοκρατία» την οποία εισήγαγαν στην ιταλική πολιτική ζωή οι συνδεόμενες με τις μυστικές υπηρεσίες νεοφασιστικές οργανώσεις.teuxos29 . σε μια περίοδο που το μεν ΚΚ βούλιαζε στην πλέον ακραία έκφραση ταξικού συμβιβασμού. άνοιξε το δρόμο για τη νέα πραγματικότητα του «μπερλουσκονισμού» και της γενικευμένης ήττας των δεκαετιών 1990 και 2000. η Prima Linea και δεκάδες άλλες μικρότερες οργανώσεις θα θεωρητικοποιήσουν την ένοπλη βία ως αναγκαία διαδικασία για την οικοδόμηση του νέου μαχόμενου ΚΚ. Η διάλυση των κομμάτων της επαναστατικής Αριστεράς –μόνο η Προλεταριακή Δημοκρατία επέζησε. που αποσύνδεσαν την κινηματική δράση από την προοπτική της αντικαπιταλιστικής ρήξης. Ποια θα είναι η νέα επαναστατική Αριστερά που θα αναλάβει την επεξεργασία της στρατηγικής ρήξης στις μέρες μας. Την κρίση επιταχύνει η ανάπτυξη τάσεων μονοθεματικού κινηματισμού. Ποια θα είναι τα νέα «ριγέ μπλουζάκια» που θα ανατρέψουν αυτή την καταθλιπτική πραγματικότητα.indd 61 61 κοινωνικών αγώνων της εργατικής τάξης. άλλωστε– εξελίξεις θα επισπεύσουν τη δικαίωση του ράφτη της Ουλμ.41. για να συμμετάσχει το 1991 στην ίδρυση του Κόμματος της Κομμουνιστικής Επανίδρυσης– αποτέλεσε την πρώτη πράξη στην τραγωδία του ιταλικού κομμουνισμού. ενώ οι αντιδράσεις στην ολομέτωπη επίθεση που εξαπολύει το κεφάλαιο στο όνομα της αντιμετώπισης της οικονομικής κρίσης παραμένουν αναιμικές. δεν μπόρεσε να εξασφαλίσει ούτε καν ελάχιστη κοινοβουλευτική εκπροσώπηση. στο διάχυτο προλεταριάτο. πατώντας στην ίδια την πραγματικότητα της ταξικής αντιπαράθεσης στην Ιταλία. πάνω στην οποία δομήθηκε η επαναστατική Αριστερά. ο οικολογικός ακτιβισμός. ως αποτέλεσμα της υποκατάστασης της μαζικής δράσης από τη δραστηριότητα των ένοπλων οργανώσεων. το κίνημα για τα δικαιώματα των φυλακισμένων κ. κυριάρχησαν οι τάσεις της μικροαστικής διαμαρτυρίας. 9/2/2012 6:19:00 μμ . Ο «ιταλικός Μάης» ήταν παρατεταμένος. ακριβώς γιατί χρωματίστηκε έντονα από την πολύχρονη παρέμβαση της εργατικής τάξης. Οι Ερυθρές Ταξιαρχίες. και η συγκρότηση αργότερα της Εργατικής Αυτονομίας (Autonomia Operaia) που. Ο «ιταλικός Μάης» ήταν παρατεταμένος. στην οποία συναινούσε σε σημαντικό βαθμό το ΚΚ αλλά και η CGIL. που κορυφώθηκε με τη διάλυση του ΚΚ και την ίδρυση του Δημοκρατικού Κόμματος της Αριστεράς. μετατρεπόμενη σε εύκολο στόχο των κατασταλτικών μηχανισμών. παρόλο που δεν θα μπορούσε να επικριθεί για υποτίμηση και παραμέληση των ζητημάτων που έθεταν τα «νέα κινήματα». στις γραμμές του οποίου θεωρείται πως εντάσσονται ευρύτατα στρώματα εργαζομένων. η ιταλική επαναστατική Αριστερά συνεισέφερε περισσότερο από τις αντίστοιχες τάσεις οποιασδήποτε άλλης χώρας στην ψηλάφιση των όρων για την ανανέωση της κομμουνιστικής στρατηγικής. μετατοπίζει τον προσανατολισμό της από τον «εργάτη-μάζα» στον «κοινωνικό εργάτη». Με την πραγματικότητα αυτή συνδέεται και η ιταλική ιδιομορφία. Το γυναικείο κίνημα. που βρέθηκε αντιμέτωπη με μια άγρια επίθεση για την αναίρεση των κατακτήσεών της. οι NAP (Νuclei Armati Proletari – Ένοπλοι Προλεταριακοί Πυρήνες). περιλαμβανομένων μεγάλων τμημάτων της σπουδάζουσας νεολαίας. Ιδιαίτερη σημασία έχει η διάλυση. αναπτύσσονται με όρους αμφισβήτησης της κεντρικότητας της αντίθεσης εργασίας-κεφαλαίου. η επαναστατική Αριστερά μπαίνει σε κρίση που εκδηλώνεται με ραγδαίους ρυθμούς. Η Αυτονομία υιοθετεί πρακτικές μαζικής βίας. ακριβώς γιατί χρωματίστηκε έντονα από την πολύχρονη παρέμβαση της εργατικής τάξης Στριμωγμένη ανάμεσα στην αδιέξοδη πολιτική απεύθυνση προς το ΚΚ και στην αποστασιοποίηση πλατιών μαζών εργαζομένων από την ενεργό συμμετοχή στην πολιτική δράση. σε μια χώρα όπου το κομμουνιστικό κίνημα. του Potere Operaio. το 1974. αυτού που σήμερα τιτλοφορείται απλώς… Δημοκρατικό Κόμμα! Συμπερασματικά. ενώ η πρακτική του ένοπλου και η Αυτονομία συντελούσαν καθοριστικά στην απομόνωση και τη συντριβή σημαντικών τμημάτων της κοινωνικής-πολιτικής πρωτοπορίας. την οποία ενισχύει η υποχώρηση του μαζικού εργατικού κινήματος. για πρώτη φορά από την απελευθέρωση. αέργων και ανέργων. έχοντας συρρικνωθεί τα επόμενα χρόνια. με πολύνεκρα τυφλά χτυπήματα. Μετά την απόσυρση από το προσκήνιο των ektosgrammis .

άοσμη και άγευστη και μπορεί να ταξιδέψει σε μεγάλες αποστάσεις μολύνοντας αέρα. η αποφυγή της και η προστασία του γενικού πληθυσμού από αυτήν εναπόκεινται αποκλειστικά στην αστραπιαία και συντονισμένη δράση των κρατικών αρχών και την καλή θέληση της εταιρείας παραγωγής ενέργειας. Το πρόβλημα γίνεται πιο δύσκολο λόγω του ότι η ραδιενέργεια είναι άχρωμη. για να το θέσουμε κομψά. του Δημήτρη Λένη Ένας πολύ σημαντικός λόγος για τη διάδοση της πυρηνικής ενέργειας είναι ότι η αγορά πυρηνικού καυσίμου βρίσκεται υπό διαρκή και ασφυκτικό έλεγχο από το ιμπεριαλιστικό κέντρο Το 1979 ήταν το Three Mile Island. Ενδιάμεσα. Το ζήτημα της πυρηνικής ενέργειας έρχεται ξανά και ξανά στο προσκήνιο (και παρέλκει να προσθέσουμε το τυπικό «με τραγικό τρόπο»• λες και όταν μιλάμε για ραδιενέργεια υπάρχει και άλλος τρόπος). Τα κυριότερα ισότοπα που σχετίζονται με αντιδραστήρες είναι το Ιώδιο-131 που συσσωρεύεται στο θυρεοειδή. το 1986 το Τσέρνομπιλ. ήδη μπορούν να εξαχθούν. κλείσει τον κύκλο του –θα χρειαστούν άλλωστε χρόνια μέχρι να μπορέσουμε να πούμε ότι δεν υπάρχει πλέον κίνδυνος–. αλλά αποτέλεσμα ανθρώπινου λάθους: του λάθους της κατασκευής εμπορικών πυρηνικών αντιδραστήρων ισχύος.teuxos29 . Γενικότερα συμπεράσματα. ektosgrammis . Έτσι. στην καλύτερη περίπτωση είναι δύσκολο να υπάρξουν σε μια βιομηχανία-σύμβολο του κρατικού και επιστημονικού μυστικού. μια πολύ μεγάλη σειρά από μικρότερα πυρηνικά ατυχήματα. Και το πρώτο και ξεκάθαρο συμπέρασμα είναι ότι το ατύχημα δεν ήταν αποτέλεσμα της φυσικής καταστροφής του τσουνάμι. Αν και το τελευταίο ατύχημα δεν έχει ακόμα.indd 62 Τα αποτελέσματα της ραδιενέργειας Το κυριότερο πρόβλημα με ένα πυρηνικό ατύχημα είναι η απελευθέρωση στο περιβάλλον μεγάλων ποσοτήτων ραδιενεργών στοιχείων. σχεδόν έναν χρόνο μετά.. αρκετά από τα οποία συνοδεύτηκαν από ανθρώπινες απώλειες. χώμα και νερό.41.. ενώ οι συνέπειές της (όταν η δόση δεν είναι τόσο μεγάλη που να επιφέρει θάνατο εντός ωρών ή ημερών) μπορεί να εμφανιστούν πολλά χρόνια μετά την έκθεση.62 ΕΚΤΟΣ ΥΛΗΣ Μετά τη Φουκουσίμα. τώρα η Φουκουσίμα. ύστερα από ακόμα μία καταστροφή. το Καίσιο-137 που συλλέγεται από τους 9/2/2012 6:19:01 μμ . στοιχεία που. όμως. για την ώρα φαίνεται ότι επιπτώσεις στη χώρα μας δεν θα υπάρξουν.

είναι μεν πίσω από τα 400 έως 700 γραμμάρια του φυσικού αερίου και του άνθρακα. Είναι προφανές ότι οι συνέπειες της ραδιενέργειας στον άνθρωπο είναι ιδιαιτέρως καλά μελετημένες (υπήρξε εξάλλου πληθώρα «πειραματόζωων» στη Χιροσίμα και το Τσέρνομπιλ).41. Εκτός από τον προφανή λόγο της σύνδεσής της με την παραγωγή όπλων (σύνδεσης όχι άμεσης – η παρασκευή στρατιωτικής ποιότητας ουρανίου και πλουτωνίου δεν γίνεται εύκολα σε εμπορικούς αντιδραστήρες) υπάρχουν και άλλοι πολιτικο-οικονομικοί λόγοι. Στην «αδιάφθορη» Φινλανδία. Στα κόστη πρέπει να προσθέσουμε και το κόστος της αποσυναρμολόγησης του αντιδραστήρα. ευρώ πάνω από τον αρχικό προϋπολογισμό Η πυρηνική ενέργεια. Περίπου 70 νέοι αντιδραστήρες βρίσκονται υπό κατασκευή. υδροφόρο ορίζοντα. Οι λόγοι της διάδοσής της είναι άλλοι. είναι σαφώς πιο συμφέρουσα η λειτουργία του σε πλήρη ισχύ και η χρήση των άλλων μονάδων ως εφεδρείας για την περίπτωση που κάτι πάει στραβά. τη Γαλλία και την Ιαπωνία. και το απροσδιόριστο κόστος της διάθεσης των αποβλήτων. αλλά υπολείπεται πάρα πολύ από το να αποτελεί λύση. λόγω του τεράστιου κόστους επενδυμένου κεφαλαίου. εντούτοις δεν είναι εντελώς αθώα ούτε σε αυτόν τον τομέα. ασχέτως της τελικής τιμής του ρεύματος. Διπλασιασμός της τιμής του ουρανίου σημαίνει αύξηση τιμής του ρεύματος κατά 5-7%. μακριά από ανθρώπους. το ουράνιο παρουσιάζει διαχρονικά αξιοσημείωτη σταθερότητα στην τιμή του σε σχέση με το πετρέλαιο.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΕΚΤΟΣ ΥΛΗΣ μύες αλλά και το Στρόντιο-90 που μαζεύεται στα οστά. Κίνα. Οι σοβαρές δυσκολίες που αντιμετωπίζει το επί 30 χρόνια εν εξελίξει πρόγραμμα του Ιράν το αποδεικνύουν: και να σκεφτεί κανείς 9/2/2012 6:19:01 μμ . Τέλος. με τη σπάνη κοιτασμάτων υδρογονανθράκων που τις χαρακτηρίζει. Το μισό αυτής της παραγωγής πραγματοποιείται στις ΗΠΑ. δεν μπορούν στρατηγικά παρά να στραφούν στα πυρηνικά για να καλύψουν μεγάλο μέρος των ενεργειακών τους αναγκών. Ούτε αυτό ισχύει: η πυρηνική ενέργεια. Θα περίμενε κανείς ύστερα από αυτά τα νούμερα η ηλεκτρική ενέργεια από πυρηνικά να είναι ιδιαίτερα συμφέρουσα επένδυση. Πουθενά στον κόσμο δεν έχει εκπονηθεί σχέδιο για την αποθήκευση υλικών που θα συνεχίσουν να είναι επικίνδυνα για δεκάδες ή εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια. η Ιαπωνία και η Ινδία. Τα γνωστά αποθέματα εύκολα καλύπτουν τις προβλεπόμενες ενεργειακές ανάγκες του πλανήτη για τους επόμενους λίγους αιώνες. Γιατί υπάρχει πυρηνική ενέργεια. Τέλος. που κοστίζει το κολοσσιαίο ποσό των 10 έως 16 δισ. Η παραγωγή πυρηνικής ενέργειας γίνεται σε τεράστιες μονάδες: η Fukushima Daiichi είχε συνολική εγκατεστημένη ισχύ 4. το φυσικό ουράνιο είναι εξαιρετικά άφθονο. γεωλογικά ρήγματα. Πρώτα απ’ όλα. ένα ελκυστικό χαρακτηριστικό. διπλασιασμός της τιμής του φυσικού αερίου σημαίνει αύξηση τιμής ρεύματος κατά 70-80%.7 Gwe. ίσως να είναι λύση για την υπερθέρμανση του πλανήτη από αέρια του θερμοκηπίου. Επιπλέον. από τη στιγμή που έχει κατασκευαστεί ο αντιδραστήρας. Τα ραδιενεργά κατάλοιπα αποθηκεύονται κατά κανόνα επιφανειακά στην περιοχή του αντιδραστήρα. Επιπλέον. που παράγουν το 1314% της παγκόσμιας ηλεκτρικής ενέργειας. αν και όντως εκπέμπει λιγότερα αέρια θερμοκηπίου από τον άνθρακα. πολύ λίγο προστατευμένα από τα στοιχεία της φύσης και το ανθρώπινο λάθος. ενδεχομένως πιο άφθονο από το πετρέλαιο. Εκτιμάται ότι από τη Φουκουσίμα έχουν διαρρεύσει έως τώρα λίγοι τόνοι των δύο πρώτων. ένας πολύ σημαντικός λόγος για τη διάδοση της πυρηνικής ενέργειας είναι ότι η αγορά πυρηνικού καυσίμου βρίσκεται υπό διαρκή και ασφυκτικό έλεγχο από το ιμπεριαλιστικό κέντρο. που έτσι δεν εξαρτώνται από πολλούς διαφορετικούς παρόχους και τις αντίστοιχες περιπλοκές στη διαχείριση δικτύου. Σύμφωνα με τα στοιχεία οργανισμών. ποσότητες μικρότερες αλλά συγκρίσιμες με τις αντίστοιχες από το Τσέρνομπιλ (που με περίπου 6 τόνους ραδιενεργών διαρροών ήταν και παραμένει το χειρότερο τέτοιο ατύχημα όλων των εποχών). όπως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ή βουλή των λόρδων. Με τουλάχιστον 70 γραμμάρια CO2 ανά κιλοβατώρα (πολύ συντηρητική εκτίμηση). Αντίθετα.teuxos29 .indd 63 63 τη Φουκουσίμα προήλθε από τη δεξαμενή χρησιμοποιημένου καυσίμου του αντιδραστήρα 2. ουσιαστικά δεν εξαρτάται από τις διακυμάνσεις τιμών της πρώτης ύλης. Δεν είναι. Το ερώτημα είναι γιατί είναι τόσο διαδεδομένη. Αυτή τη στιγμή υπάρχουν 440 αντιδραστήρες σε λειτουργία. δολαρίων. ο αντιδραστήρας του Olkiuloto έχει ήδη αργήσει 4 χρόνια και έχει ήδη στοιχίσει περισσότερο από 5 δισ. Είναι πολύ δύσκολο να πουληθεί έστω και γραμμάριο ουρανίου χωρίς τη ρητή έγκριση των ΗΠΑ. δηλαδή παρήγε περίπου όσο το 1/3 της συνολικής παραγόμενης ισχύος στην Ελλάδα! Η κεντρικά ελεγχόμενη σταθερή παραγωγή είναι ένα επιθυμητό χαρακτηριστικό για την τροφοδότηση μεγάλων αστικών κέντρων και βιομηχανικών περιοχών. υπάρχει το σοβαρότατο πρόβλημα της ασφαλούς αποθήκευσης των αποβλήτων. Σημαντικό εμπόδιο για τη διάδοσή της είναι ότι πρόκειται για μια βιομηχανία έντασης κεφαλαίου: 70-80% του τελικού κόστους είναι η αρχική κατασκευή του αντιδραστήρα. Σημαντικό τμήμα της μόλυνσης από ektosgrammis . Η Γαλλία. 40 από τους οποίους σε Ρωσία. Για σύγκριση να πούμε ότι η έκρηξη μιας μεγάλης πυρηνικής βόμβας απελευθερώνει μερικές δεκάδες κιλά ισοτόπων. όταν φτάσει στο τέλος της ζωής του. η πυρηνική ενέργεια είναι ακριβότερη από τον άνθρακα ή το φυσικό αέριο από 20 έως 50%. Αν δεν είναι πιο φτηνή. κατά τεκμήριο θετικά διακείμενων προς τα πυρηνικά. Ινδία και Γαλλία.

με μέτρο όμως την ικανοποίηση βασικών λαϊκών αναγκών και ορίζοντα τη σοσιαλιστική οικονομία.teuxos29 . έχει μόνο 17 εν λειτουργία αντιδραστήρες και παγωμένο πυρηνικό πρόγραμμα. 9/2/2012 6:19:01 μμ ..λπ.indd 64 σκολο να βρεθούν επενδυτές που θα βάλουν δεκάδες δισ. Αλλά τα τελευταία. λίγο πάνω από τα ελληνικά κρατικά ομόλογα. μας επιτρέπουν να πούμε ότι δεν φαίνεται να υπάρχει περίπτωση κατασκευής αντιδραστήρα ισχύος στην Ελλάδα και να έχουμε μια σχετική αμφιβολία για την τελική ευόδωση του τουρκικού σχεδίου στο Ακούγιου. Ο μεγαλύτερος κατασκευαστής αντιδραστήρων στον κόσμο. οι εκατοντάδες χιλιάδες εκτοπισμένοι από τα σπίτια τους σε Ουκρανία και τώρα Ιαπωνία. το ερκοντίσιον σε κάθε δωμάτιο και τη σπατάλη ενέργειας. που πληρώνουν πολωνούς και λιθουανούς εργάτες 15 ευρώ τη μέρα!). εκπέμπουν και καρκινογόνα σωματίδια.. σύμφωνα με τα παπαγαλάκια Φινλανδία. γερμανικής και γαλλικής υπηκοότητας. Αποτέλεσμα είναι να επιτρέπεται σε όλο και περισσότερους αντιδραστήρες να λειτουργούν πέρα από τα 30 ή 40 χρόνια για τα οποία είχαν αρχικά σχεδιαστεί. οι έγκυες που θα κάνουν υποχρεωτικά έκτρωση για λόγους ασφαλείας. πρόσφατα είδε τα ομόλογά της να υποβαθμίζονται στο ΒΒΒ-. Και αυτά δεν είναι απλώς συγκυριακά αλλά δομικά δεδομένα. «πράσινης πυρηνικής ενέργειας» κ. η γαλλική Areva. δεν επιτρέπουν τον εφησυχασμό. παραμένει επείγουσα ανάγκη. αλλά από την άλλη απόθεμα: μόνο μικρό ποσοστό του σχάσιμου υλικού εξαντλείται σε κάθε κύκλο μέσα στον πυρηνικό αντιδραστήρα. τα θύματα των ως τώρα ατυχημάτων. είναι δύ- ektosgrammis . Σε εποχές κρίσης της κερδοφορίας και μείωσης των απαραίτητων υπό αυτές τις συνθήκες κρατικών επιδοτήσεων. για να τα πάρουν πίσω σε αρκετές δεκαετίες. Η παραγωγή.) ξεχνάει βέβαια ότι ο σοσιαλισμός δεν θα εξαλείψει το ανθρώπινο λάθος (και στα πυρηνικά ένα λάθος φτάνει).500 εργαζόμενοι σε εργοστάσια ηλεκτροπαραγωγής από άνθρακα και αέριο. Η απάντηση του ΚΚΕ ότι μόνο στο σοσιαλισμό η πυρηνική ενέργεια θα είναι ασφαλής (θέση εξάλλου αποδεδειγμένη περίτρανα από το Τσέρνομπιλ. παρά τις μέχρι πρόσφατες θριαμβολογίες του περί «πυρηνικής αναγέννησης». εκτός από αέρια θερμοκηπίου. Αν τα παραπάνω. Το κίνημα και η ενέργεια Το αντιπυρηνικό κίνημα... τότε δεν είναι βιώσιμη. έχει πετύχει σημαντικές ανασχέσεις στη διάδοση της πυρηνικής ενέργειας. Για παράδειγμα. Και οι σοσιαλιστικές σχέσεις δεν θα ποσοτικοποιούνται με βάση τα καταναλωτικά πρότυπα του καπιταλισμού. τα εκατοντάδες χιλιάδες στρέμματα απαγορευμένης γης είναι πραγματικοί κίνδυνοι που (όσο δύσκολο κι αν είναι να το φανταστεί κανείς) ωχριούν μπροστά στο κόστος σε ανθρώπινες ζωές που πληρώνουμε κάθε μέρα από την παραγωγή ενέργειας με «συμβατικά» μέσα. Η αδυναμία τους να σχεδιάσουν μια στρατηγική μακροπρόθεσμης αποθήκευσης καταλοίπων δεν συνδέεται μόνο με τις σοβαρές και τεκμηριωμένες αντιρρήσεις των οικολογικών οργανώσεων. με τις ρίζες του στη ριζοσπαστική οικολογία της δεκαετίας του ’70. αλλά η αύξηση του κόστους του ρεύματος που θα συνεπαγόταν μια τέτοια κίνηση την καθιστά «απαγορευτική». Εντούτοις είναι αναγκαία η επαναξιολόγηση μια σειράς από «σταθερές» στις κινηματικές θέσεις για το ενεργειακό και την πυρηνική ενέργεια.. Η πυρηνική ενέργεια είναι βιομηχανία υψηλότατης εντάσεως κεφαλαίου και η επένδυση σε αυτήν αποσβένυται σε απροσδιόριστο βάθος χρόνου (έως και 40 χρόνια). σε συνδυασμό με την κρίση. Στη γειτονιά μας λειτουργούν πυρηνικά εργοστάσια και μάλιστα με εμφανείς ελλείψεις ασφαλείας (όχι ότι αυτό φτάνει: οι Ιάπωνες ήταν υπεράνω υποψίας. Το πυρηνικό λόμπι έχει υπολογίσει ότι από το 1970 ως το 1992 έχουν σκοτωθεί πάνω από 7. το 1979 κατασκευάζονταν 233. Για αρχή θα πρέπει να σημειώσουμε ότι το πυρηνικό λόμπι.). η Γερμανία με τις τεράστιες ενεργειακές της ανάγκες. Επιπλέον. ακόμη και ραδιενέργεια! Η ΔΕΗ θα έπρεπε να έχει εκτιμήσει τους κινδύνους από αυτές τις εκπομπές. μειωνόταν σταθερά από το 2009 και μετά. ο αντιδραστήρας του Olkiuloto έχει ήδη αργήσει 4 χρόνια και έχει ήδη στοιχίσει περισσότερο από 5 δισ. ευρώ πάνω από τον αρχικό προϋπολογισμό (τη λεία την έχουν μοιραστεί μεγαλολαμόγια φινλανδικής. αλλά και με την απροθυμία τους να απαλλαγούν από ένα δυνάμει πολύτιμο στρατηγικό απόθεμα.. μεγέθυνση του προϊόντος).. Δυστυχώς οι κίνδυνοι από την πυρηνική ενέργεια. Η καπιταλιστική «βιώσιμη» ανάπτυξη όταν είναι ανάπτυξη (βλ.. βρίσκεται στριμωγμένο. η Ιαπωνία και η Ρωσία εν μέρει επεξεργάζονται και ξαναχρησιμοποιούν τα ήδη χρησιμοποιημένα καύσιμα (μια επικίνδυνη και βρόμικη διαδικασία που απελευθερώνει υποχρεωτικά αέρια ραδιενεργά κατάλοιπα) οι ΗΠΑ προτιμούν να αποθηκεύουν τα δικά τους και αρκετών άλλων χωρών υπό το πρόσχημα της συμφωνίας μη διάδοσης πυρηνικών (που στην πραγματικότητα γίνεται ακριβώς το αντίθετό της). Η εκπόνηση μιας στρατηγικής μείωσης της παράλογης κατανάλωσης ενέργειας..41. τα τελευταία χρόνια έχουν σημειωθεί σημαντικότατες υπερβάσεις προϋπολογισμού και καθυστερήσεις στην κατασκευή νέων αντιδραστήρων: στην «αδιάφθορη». Αν σήμερα κατασκευάζονται 70 αντιδραστήρες. ο απροσδιόριστος αριθμός αυτών που κάποια στιγμή στη ζωή τους θα αναπτύξουν καρκίνο. αγνοεί όμως επίσης ότι η αύξηση της κατανάλωσης (η ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων) είναι διαλεκτικό ζεύγος με την ανάπτυξη των παραγωγικών σχέσεων. Η προβλεπόμενη αύξηση της ζήτησης ενέργειας σε παγκόσμιο επίπεδο δεν αφήνει περιθώρια αισιοδοξίας για τη μείωση των κινδύνων που αυτή συνεπάγεται. Αν η Γαλλία. σε έναν βαθμό λόγω των έντονων λαϊκών αντιδράσεων.64 ΕΚΤΟΣ ΥΛΗΣ ότι το Ιράν διαθέτει τα δικά του κοιτάσματα ουρανίου! Το μεταχειρισμένο πυρηνικό καύσιμο είναι από τη μία απόβλητο. πριν καν από τη Φουκουσίμα.

9/2/2012 6:19:01 μμ . Να κάνει την περιπέτεια των ανθρώπων και την τραγωδία της Αριστεράς. βλέμμα και εικόνα. όπως δεν μπορεί να βρει σημείο επαφής ο περιπλανώμενος ήρωας του Μελισσοκόμου. αλλά σεβασμό για να δεις το περίγραμμα των βουνών στο βάθος. Έφτιαξε έτσι εικόνες που σε στοιχειώνουν. ο ετοιμοθάνατος ήρωας στην Αιωνιότητα και μια μέρα που βρίσκει την ανθρωπιά στο μικρό μεταναστόπουλο. όλους αυτούς που ήθελαν –και προώθησαν– μια κινηματογραφία εύπεπτη για μια κοινωνία απαθή. αλλά εκτοπίζεται εκ νέου. Οι τίτλοι τέλους μπορεί να έπεσαν. δεν γινόμαστε φτωχότεροι. Γι’ αυτό στο Ταξίδι στα Κύθηρα. την αμηχανία της μεταπολίτευσης απέναντι στην ανάμνηση του Εμφυλίου στους Κυνηγούς.teuxos29 . να ακούσεις και τον ήχο και τη σιωπή. που σε ακολουθούν κι όταν βγεις από τη σκοτεινή αίθουσα: ένας θίασος που διαβαίνει ένα χιονισμένο τοπίο.. ένα στοίχημα ανοιχτό. Το έκανε φτιάχνοντας τη δική του κινηματογραφική αλφαβήτα. Ο Θόδωρος Αγγελόπουλος παρέμεινε αθεράπευτα αριστερός. Να δει τον τόπο και να στοχαστεί την ιστορία. γιατί στο σινεμά πρέπει συνάμα να μαγεύεσαι και να σκέφτεσαι. μας μαθαίνουν να βλέπουμε. πάνω από όλα. Όταν φεύγουν. να στοχαστείς τα σημάδια στους τοίχους και στα σώματα.indd 65 το ανολοκλήρωτο της εαμικής εποποιίας στο Θίασο.65 Το βλέμμα της ουτοπίας. ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΕΚΤΟΣ ΥΛΗΣ Οι μεγάλοι σκηνοθέτες. αλλά πιο τυφλοί.41. η ουτοπία περιμένει να την φτάσουμε.. Αναμετρήθηκε με την αναγκαστική τραγικότητα της επαναστατικής διαδικασίας στον Μεγαλέξανδρο. ektosgrammis . τη συνειδητή ποιητικότητα των διαλόγων και την άρνηση της κοινοτοπίας. Μας θύμισε ότι η ουτοπία είναι εγγενώς ανολοκλήρωτη... αντί για τυποποιημένα συλλυπητήρια. η κόρη με το ματωμένο νυφικό. ένα άγαλμα του Λένιν που κατεβαίνει το Δούναβη και τόσες άλλες. την κίνηση της μηχανής που θέλει να ακολουθήσει την κίνηση της ιστορίας. Σαν δέντρο μακρινό μες στην ομίχλη. Με τα μεγάλα πλάνα. ο πολιτικός που αποσύρεται μαζί με τους κατατρεγμένους πρόσφυγες των συνόρων στο Μετέωρο βήμα του πελαργού. γιατί ο κινηματογράφος είναι τέχνη εικόνων και όχι στιγμιότυπων. μια εκκρεμότητα εκνευριστική. Υπογράμμισε τη σωρευμένη βία της μετεμφυλιακής κοινωνίας στην Αναπαράσταση και την αποσύνθεση της πολιτικής τάξης στις Μέρες του ’36. είχαν απλώς να μοιραστούν μια εικόνα κι έναν ήχο που τους σφράγισε. ο παλιός αντάρτης ούτε χωράει ούτε δικαιώνεται στην Ελλάδα της «αλλαγής». Ευτυχώς υπήρξαν και πολλοί που. Γιατί ο Θόδωρος Αγγελόπουλος πάνω από όλα προσπάθησε να δει. αλλά οι εικόνες συνεχίζουν τη δική τους ζωή. Γι’ αυτό και στο Βλέμμα του Οδυσσέα ή τη Σκόνη του χρόνου ή το Λιβάδι που δακρύζει η κατάρρευση του ιστορικού κομμουνισμού παραμένει βάρος που δεν φεύγει και όραμα που αναζητά τη δικαίωσή του. Μας χαρίζουν μια ματιά. Τις μέρες του χαμού του περίσσεψαν οι έπαινοι. Σε πείσμα των απαιτήσεων της αφήγησης ή την ευκολία μιας γρήγορης πλοκής. από το μεγαλείο στην ήττα. Οι ταινίες δεν χρειάζονται «διάλειμμα για διαφημίσεις». τεχνικοί με κίτρινα αδιάβροχα σαν παράξενα πουλιά. συνήθως από όσους τον λοιδορούσαν.

ανάγκες. Αθήνα 2011. όλες οι γενικεύσεις είναι πάντα λάθος. Και είναι αυτές οι συγκλονιστικές στιγμές που το μέλλον γίνεται παρόν. «είναι λαμόγια». Η παράξενη υπόσχεση.66 ΒΙΒΛΙΟ Γ. αδύνατον. Το νέο βιβλίο του Γιώργου Αλεξάτου.. με κομμουνιστική αναφορά Αριστερά. ήταν και αυτοί πραγματικοί άνθρωποι. Πλατεία Μπελογιάννη). όρους–. προσωπικά βιώματα. Οι νέοι και νέες της δεκαετίας του ’70. περιγράφει κάτι που θα μπορούσε να είχε συμβεί (ο Αλεξάτος το έχει ξανακάνει με εντελώς διαφορετικό τρόπο και με πολύ ευρύτερο σκοπό στο προηγούμενο μυθιστόρημά του. Αλλά κυρίως –όπως δείχνει το τελευταίο κεφάλαιο. στην αυτοκριτική που οφείλει η γενιά αυτή κάποτε να κάνει έμπρακτα. Αλεξάτος Η παράξενη υπόσχεση Εκδόσεις Άπαρσις.. «ήταν αγωνιστές που έριξαν τη χούντα». μη πολιτικούς αλλά προσωπικούς. το μόνο που δεν είναι γραμμένο σε εσωτερικό μονόλογο– έρχονται όταν ακριβώς δεν τις περιμένεις πια. στο διανοουμενισμό της. Δ. βιαζόμαστε να συμπληρώσουμε. πειστικές λεπτομέρειες και με πραγματικά περιστατικά από συνελεύσεις. στην πολυδιάσπασή της – ενίοτε με τους χειρότερους. όμως. Ωστόσο. Πολύς κόσμος θα νομίσει σε κάποιο σημείο ότι αναγνώρισε την οργάνωσή του.. που στρατεύτηκαν στο όραμα μιας άλλης κοινωνίας. η οργάνωση αυτή δεν υπήρξε ποτέ: πρόκειται για έξυπνη συρραφή από ενίοτε πραγματικά στοιχεία πολλών οργανώσεων της εποχής. σελίδες 250 Η «γενιά του Πολυτεχνείου» είναι ασαφής όρος. Το βιβλίο είναι είδος εναλλακτικής ιστοριογραφίας. για να σκεφτεί λίγες σελίδες πιο κάτω «μπα.indd 66 – αν και θα μπορούσαν να το είχαν κάνει. Δεν είναι.. Ίσως από αυτά να φαίνεται πως είναι ένα βιβλίο για ηττημένους νοσταλγούς. με όνειρα. Η γενιά του Πολυτεχνείου «μάς κυβερνά». Γιατί η επανάσταση ηττήθηκε για μία ακόμα φορά (αν κάνουμε την τραβηγμένη υπόθεση ότι τότε έγινε ένα βήμα στην κατεύθυνση της επανάστασης). «εκμεταλλεύτηκε το αριστερό παρελθόν της». Ο τρόπος με τον οποίο περιγράφεται η πολιτική ιστορία της γενιάς είναι βασανιστικά απολαυστικός – θα λέγαμε «προβοκατόρικος». Η λύση για τον συγγραφέα δεν είναι ούτε το λιβάνισμα ούτε η καταδίκη του παρελθόντος. ένα μυθιστόρημα «από τα μέσα». με ταξική προέλευση.teuxos29 .). που αναδύθηκε από τους αγώνες του Πολυτεχνείου δεν τήρησε την υπόσχεσή της. τις ίδιες τις νίκες της. «έφεραν τη χώρα στο χείλος της καταστροφής».Λ. 9/2/2012 6:19:01 μμ . Η ουσία βρίσκεται στις ερωτήσεις της δεύτερης παραγράφου. Στην αδυναμία της να συνδεθεί βαθιά με το εργατικό κίνημα. στην ανικανότητά της εν τέλει να υπερασπιστεί και να κατοχυρώσει την ηρωική ιστορία της. Γιατί η μαχητική. Οι εξεγέρσεις του μέλλοντος θα κάνουν αναμφισβήτητα τα δικά τους λάθη. Αλλά η ουσία του βιβλίου δεν είναι το διασκεδαστικό παιχνίδι της γάτας με το ποντίκι που παίζει ο συγγραφέας με τον αναγνώστη (αν ήταν έτσι. που περιλαμβάνει όλα τα καλά και τα δεινά της πρόσφατης ιστορίας της χώρας – ειδικά όταν αναφέρεται σε συμφραζόμενα που αφορούν την Αριστερά. είναι ένα μυθιστόρημα για τη γενιά του Πολυτεχνείου. βρίσκοντας τι πήγε λάθος. δεν το είχαμε κάνει εμείς αυτό» ektosgrammis . Οι γενικεύσεις. που ένα μόνο κοινό συνδέει τους περισσότερους: κάπου μέχρι τη δεκαετία του ’80 έχασαν το δρόμο τους. Οι ήρωες είναι μέλη μιας φανταστικής «οργάνωσης» που περιγράφεται με πολλές. Εξάλλου.41. Γιατί χάσαμε. πηγαδάκια. γενίκευση. ελάχιστοι θα ήταν οι πιθανοί του αναγνώστες. τείνουν να υποκρύπτουν ψεύδη. θα έχουν τα δικά τους πισωγυρίσματα.

Μυρτώ Καλοφωλιά. Η βούληση για γνώση μτφρ. 336 Προκλητικό. οξυδερκές και παθιασμένο. ζήτημα που ούτως ή άλλως είναι παρόν στη συζήτηση σχετικά με την τέχνη και στις ιδεολογικές αντιπαραθέσεις κατά τις τελευταίες δεκαετίες. 168 Σαρκαστικό. 709 Ένα μυθιστόρημα για τη νεολαία της Γαλλίας στη δεκαετία του ’60 από τη σκοπιά των μεταναστών και των προσφύγων. ΠΟΛΙΣ. «Ψωμί και τριαντάφυλλα». Με αναφορές σ’ αυτές τις συζητήσεις. Φωτεινή Βλαχοπούλου. αλλά με το σεβασμό της αυτόνομης –αν και καθοριζόμενης από την ίδια την ταξική πάλη– λειτουργίας της. εκδ. 356 Η έκδοση συμπεριλαμβάνει ένα χρονικό και μία σειρά δημοσιοποιημένα. Klein.indd 67 Αξίζει να διαβάσετε Foucault. αποτελεί το αντικείμενο του νέου βιβλίου της Νάντιας Βαλαβάνη. Άγγελος Φιλιππάτος. Σοπενχάουερ. 512 Η διαχρονική σχέση της Αριστεράς με την τέχνη. σελ. 186 Νέα μετάφραση δύο κλασικών έργων του Michel Foucault. Επιπλέον. Η απάντηση είναι καταφατική. παραμένει πάντα επίκαιρο· όχι με την υπαγωγή της τέχνης στην υπηρεσία των εκάστοτε στενοκομματικών επιδιώξεων. καθώς το σύνθημα των αμερικανίδων εργατριών του 19ου αιώνα. απολαυστικό. Παδούρα. δίνεται ιδιαίτερη βαρύτητα στη συμβολή του Μπέρτολντ Μπρεχτ. 688 Ένα μυθιστόρημα για τις εφόδους στον ουρανό του 20ού αιώνα και το κυνήγι της ουτοπίας. σελ. μια σχέση δύσκολη. 356 Ιστορία της σεξουαλικότητας Ι. μτφρ. Πλούσιο στην τεκμηρίωση των θεμάτων που θίγει. Τάσος Μπέτζελος. Άρτουρ Η τέχνη του να έχεις πάντα δίκιο μτφρ. Λεονάρδο Ο άνθρωπος που αγαπούσε τα σκυλιά μτφρ. ντοκουμέντα καθώς και dvd με υλικό από τη δράση του κινήματος. με φόντο τον πόλεμο της Αλγερίας.Α Λιβάνης. εκδ Πλέθρον. ektosgrammis . εκδ. κατά πόσο η τέχνη μπορεί να αποτελέσει ένα από τα όπλα μας για τη διεξαγωγή της ταξικής πάλης και στην τωρινή συγκυρία. αλλά και για τον πολιτισμό. ή μη μέχρι τώρα. Στην παράθεση και το σχολιασμό απόψεων και πολιτικών συμπεριφορών που σηματοδότησαν τη σχέση της Αριστεράς με την τέχνη. σελ. Καστανιώτης. Michel Επιτήρηση και Τιμωρία: Η γέννηση της φυλακής. που έχει πυροδοτήσει συζητήσεις. η Νάντια Βαλαβάνη επιχειρεί να απαντήσει στο μεγάλο ερώτημα. Συλλογικό Δημοκρατία Under Construction: Από τους δρόμους στις πλατείες εκδ. Γ. εξετάζεται η σχέση με τη μετανεωτερικότητα. το Ψωμί και τριαντάφυλλα αποτελεί έργο που. Πλέθρον. σελ. εκδ.41. θέτει ξανά το ερώτημα του αν μπορεί να υπάρξει μέλλον για την Αριστερά. ακόμα και οξύτατες αντιπαραθέσεις στις γραμμές του εργατικού κινήματος.Α. 9/2/2012 6:19:01 μμ . εκδ. Γκενασιά. εκδ. το Φράχτες και Παράθυρα αποτελεί την καταγραφή της κοσμοϊστορικής έναρξης του κινήματος κατά του νεοφιλελευθερισμού. τολμηρό στην κατάθεση των απόψεων της δημιουργού του. Α.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΒΙΒΛΙΟ 67 Νάντια Βαλαβάνη Ψωμί και τριαντάφυλλα – Θέματα τέχνης και πολιτικής Εκδόσεις Ταξιδευτής. Πατάκης. Αθήνα 2011. σελ. Α/συνέχεια. υποδόριο χιούμορ σε ένα δοκίμιο από τον διάσημο φιλόσοφο του 19ού αιώνα. κυρίως στις περιόδους των μεγάλων εξάρσεων του κινήματος. σελ. Naomi Φράχτες και παράθυρα: Αϊ στο διάολο ΔΝΤ μτφρ. σελ. όπως ήταν ο ρώσικος Οκτώβρης του 1917 και ο Μάης του ’68. το έργο του οποίου αποτελεί επί χρόνια αντικείμενο μελέτης της Βαλαβάνη. οι οποίες διατρέχουν όλη την ιστορική του διαδρομή.teuxos29 . σελ. στο φόντο της κρίσης. Κώστας Αθανασίου. χωρίς μια πολιτιστική επανάσταση. Τάσος Μπέτζελος. Ζαν Μισέλ Η Λέσχη των αθεράπευτα αισιόδοξων μτφρ.

Η καριέρα του στη μεγάλη οθόνη ξεκίνησε καθυστερημένα.teuxos29 . το 1989. αποτελεί παράδοξο στο χώρο του σύγχρονου κινηματογράφου.indd 68 τηλεόραση στο σινεμά την όταν ξεκινούσε η χρυσή εποχή της ιδιωτικής τηλεόρασης στη δυτική Ευρώπη. Έως τότε είχαν προηγηθεί 20 χρόνια δουλειάς του ως σκηνοθέτη τηλεόρασης και θεάτρου. ένας από τους πιο επιφανείς σκηνοθέτες της εποχής μας. το οποίο εκπροσωπεί.41. με την ταινία Η έβδομη ήπειρος. ότι την εποχή που ο Χάνεκε ξεκινούσε την κινηματογραφική σταδιοδρομία του.68 ΣΙΝΕΜΑ Η σκοτεινή καρδιά της Ευρώπης Επισκόπηση στο έργο του Μίκαελ Χάνεκε του Γιάννη Καραμάνου Ο Μίκαελ Χάνεκε. στην ώριμη ηλικία των 47 ετών. το ευρωπαϊκό «σινεμά τέχνης». Το πλέον παράδοξο είναι. λόγω των περιορισμών που συνεπαγόταν στην εργασία του η εμπορευματοποίηση του μέσου. Επέλεξε μάλιστα να μεταπηδήσει από την ektosgrammis . (το ρεύμα δηλαδή του σινεμά που τοποθετείται 9/2/2012 6:19:03 μμ .

Για να προσεγγίσουμε πιο συγκεκριμένα το έργο του Χάνεκε θα αναφερθούμε διεξοδικότερα σε μία από τις τελευταίες ταινίες του. καλύπτοντας τμήμα του κενού που είχε δημιουργηθεί. που συνδυάζεται με την πολύ φειδωλή χρήση του ektosgrammis . ένοχο μυστικό της παιδικής του ηλικίας. προσπαθεί να αποκαταστήσει τη λογική και συναισθηματική κυριαρχία των θεατών απέναντι στην κινηματογραφική εικόνα. εκκινώντας από τα ερωτήματα που σχετίζονται με την πλοκή της ταινίας και προχωρώντας στη συνέχεια στο βάθος της ανάλυσής του. με αναφορά στο παρόν. κατηγορώντας τον άδικα ότι αυτός απέστειλε τις βιντεοκασέτες. τον Κρυμμένο. αυτό θα ήταν το πώς γίνεται ένας κόσμος που από υλικής άποψης προοδεύει (τουλάχιστον για ένα τμήμα του) να διολισθαίνει σταδιακά προς τη βαρβαρότητα και το αδιέξοδο. δύο στοιχεία χρήζουν αναφοράς. Μάλιστα. το παρελθόν και το μέλλον της γαλλικής κοινωνίας. αλγερινής καταγωγής. βασιζόμενη στο καταιγιστικό μοντάζ. όπου επηρεάστηκε σε σημαντικό βαθμό από τις ιδέες της σχολής της Φρανκφούρτης.τι αφορά το θέμα της συλλογικής μνήμης. καθώς αναπαράγει πολλούς από τους προβληματισμούς που βρίσκουμε και στις παλαιότερες ταινίες του. αντιμετωπίζει τον θεατή ως καταναλωτή εικόνων. όταν η οικονομική μεγέθυνση και η πολιτική σταθερότητα λειτούργησαν ως καταλύτης για την απώθηση του ναζισμού από τη συλλογική μνήμη και ως μέσα απενοχοποίησης του γερμανόφωνου πληθυσμού για τη μαζική υποστήριξη του φασιστικού καθεστώτος. Η επιρροή που του έχει ασκήσει αυτή η περίοδος. Στο κινηματογραφικό στυλ του. Εάν προσπαθούσαμε να συνοψίσουμε την προβληματική του Χάνεκε σε ένα κεντρικό ερώτημα. Αφενός ο θάνατος σημαντικών κινηματογραφιστών της γενιάς του ’50 και του ’60. Τρεις βασικές θεματικές ξεδιπλώνονται κατά την πορεία του φιλμ. Μπρεσόν. εξαιτίας του Ζωρζ. η ηγεμονία του ατομικισμού και του καταναλωτισμού. Σπούδασε φιλοσοφία. αφετέρου η συντριπτική ηγεμονία του χολλυγουντιανού σινεμά καθιστούσαν δυσοίωνες τις προοπτικές του. τέλη του ’80. και την ύστερη γαλλική περίοδο (αν και με τη Λευκή κορδέλα επιστρέφει κινηματογραφικά στα γερμανικά εδάφη). η μετανάστευση. μετά την ακμή και τη μαζική απήχηση των προηγούμενων δεκαετιών. η εμμονή στη χρήση πλάνων μεγάλης χρονικής διάρκειας (long takes). Η αντίθεση αρθρώνεται γύρω από το δίπολο της αίσθησης ότι απειλείται η ασφάλεια και η ιδιωτική ζωή των μικροαστικών στρωμάτων και της. Σε αυτό το σκηνικό εισέβαλε ο Χάνεκε. με πολλά σημεία να μένουν σκοτεινά. που αφήνει το πεδίο της ανάλυσης και ερμηνείας της ταινίας ανοιχτό στον θεατή. Ακολούθως.indd 69 69 μοντάζ. όπως τελικά αποδεικνύεται. Η ταινία πραγματεύεται τις αναταράξεις που προκαλούνται στη μέχρι τότε άνετη και «φυσιολογική» οικογενειακή ζωή του επιτυχημένου τηλεπαρουσιαστή Ζωρζ.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΣΙΝΕΜΑ ανάμεσα στον εμπορικό και τον αμιγώς πειραματικό κινηματογράφο) βρισκόταν σε περίοδο σοβαρής κρίσης. ο Χάνεκε εμφανίζεται ως θιασώτης του «ανοιχτού» σινεμά. ανοίγοντας διάλογο μαζί τους.41. ασχολήθηκε με τη σκηνοθεσία ταινιών για την τηλεόραση και το θέατρο. με εξαίρεση την Ώρα του λύκου και τη Λευκή κορδέλα. Έτσι. είναι φανερή καθ’ όλη την τηλεοπτική και κινηματογραφική σταδιοδρομία του. περιθωριοποίησης των μεταναστών αφρικάνικης καταγωγής. Αυτό αποτυπώνεται γλαφυρά στην επιθετικότητα με την οποία ο Ζωρζ αντιμετωπίζει τον υιοθετημένο αδελφό του. παραγωγή του 2005. O Κρυμμένος. Επικεντρώνονται σε καίρια ζητήματα που αφορούν τις αναπτυγμένες δυτικοευρωπαϊκές κοινωνίες. όταν μέσω κάποιων γεγονότων (που αρχίζουν όταν του ταχυδρομείται βιντεοκασέτα με εικόνες παρακολούθησης του σπιτιού του) έρχεται στην επιφάνεια ένα απωθημένο. με υλικούς και ιδεολογικούς όρους. Η ξενοφοβική υστερία των γαλλικών μεσαίων στρωμάτων ερμηνεύεται από τον Χάνεκε ως αναπλήρωση του φόβου και της αμηχανίας τους απέναντι στον άγνωστο και αδύναμο 9/2/2012 6:19:03 μμ . ειδικά σε ό. διατυπωμένους με πολύ μεγαλύτερη σαφήνεια. και αφετέρου από την έλλειψη ταύτισης με τους κινηματογραφικούς του χαρακτήρες (ακόμα μία αντίθεση σε σχέση με το «ποιοτικό» χολλυγουντιανό σινεμά). ψυχολογία και δράμα στο πανεπιστήμιο της Βιέννης. Το κινηματογραφικό έργο του Χάνεκε μπορεί να χωριστεί σε δύο χρονικές περιόδους: την πρώιμη αυστριακή περίοδο. τοποθετούνται χρονικά στον παρόντα ιστορικό χρόνο και δεν μπορούν να ιδωθούν εκτός του ιστορικού τους πλαισίου. Έτσι. όπως η αποδόμηση των παραδοσιακών κοινωνικών δομών και των συλλογικών ιδεολογικών αναφορών των ευρωπαικών μικροαστικών και μεσοαστικών στρωμάτων. Από δραματουργικής άποψης οι ταινίες του χαρακτηρίζονται αφενός από την αινιγματική τους πλοκή. η οποία λειτουργώντας ως κύκλωμα θετικής ανατροφοδότησης καταλήγει στην περαιτέρω (αυτο)περιθωριοποίηση των μεταναστών. η βία ως κοινωνική πρακτική και ο τρόπος που την πραγματεύονται τα ΜΜΕ. που περιλαμβάνει την Τριλογία της ψύξης και το Funny Games. Όλες οι ταινίες του. Μαζίντ. Όζου). παρά την υποστήριξη και τη χρηματοδότηση που σε ένα βαθμό παρείχαν οι ευρωπαϊκοί κρατικοί πολιτιστικοί μηχανισμοί και τα κρατικά μέσα ενημέρωσης στις λεγόμενες ποιοτικές παραγωγές. Γεννημένος στο Μόναχο το 1942 από αυστριακούς γονείς –ηθοποιοί και οι δύο– μεγάλωσε στη Βιέννη την περίοδο του μεταπολεμικού γερμανοαυστριακού καπιταλιστικού θαύματος. πριν μεταπηδήσει στον κινηματογράφο.teuxos29 . αποτελεί μια από τις πιο «ευανάγνωστες» ταινίες του Χάνεκε. σε αντίθεση με τη χολλυγουντιανή προσέγγιση που. Σε πρώτο πλάνο μπαίνει η αντίθεση ανάμεσα στους γηγενείς Γάλλους και τους μετανάστες. ο Μαζίντ ζει σε συνθήκες απόλυτης μιζέριας και δυστυχίας. τεχνοτροπία η οποία παραπέμπει σε άλλους μεγάλους σκηνοθέτες του παρελθόντος (Αντονιόνι. Καταρχάς.

να βρουν τα σημεία που τους ενώνουν και να οικοδομήσουν από κοινού νέους κώδικες κοινωνικής συνύπαρξης και αλληλεγγύης. καθώς συχνά αναπαράγει θέματα με τα οποία έχουν καταπιαστεί και παλαιότεροι σκηνοθέτες (αν και στην τέχνη δεν υφίσταται δημιουργία εκ του μηδενός) έχει όψεις αλήθειας. και τις επιδράσεις της στο παρόν. Το δεύτερο θέμα που φωτίζει η ταινία είναι η ιστορική μνήμη. η αλήθεια της οποίας μένει κρυμμένη υπό το βάρος της λήθης· οι κρυμμένες ενεργές αντιφάσεις της σημερινής πραγματικότητας. αλλά εδράζεται και στο «ένδοξο» αποικιοκρατικό παρελθόν της Γαλλίας. περίληψη του έργου του Χάνεκε πρέπει να δούμε ποια είναι η σημασία του στο πλαίσιο του σημερινού κινηματογράφου. Συνοψίζοντας αυτή την. Η αδυναμία επεξεργασίας του τραυματικού γεγονότος αναδεικνύεται με αλληγορικό τρόπο σε μια από τις τελευταίες σκηνές της ταινίας. αρνούμενος να αναμετρηθεί με το βάρος της διπλής ενοχής του. με αποκορύφωμα την εν λόγω σφαγή. με τη ρατσιστική ιδεολογία που το συνόδευε. που αμφισβητεί ανοιχτά τους γονείς του. που την υπονομεύουν και ανοίγουν το δρόμο για το μέλλον. ο Ζωρζ είχε κατηγορήσει άδικα τον Μαζίντ (οι γονείς του οποίου είχαν σκοτωθεί στη σφαγή των αλγερινών διαδηλωτών το 1961 στον Σηκουάνα). τον οποίο η κοινωνία έχει αφήσει στο περιθώριο· η παραγνώριση της ιστορίας ενός λαού. αμφισβητώντας όψεις του κυρίαρχου λόγου. Ο εξοβελισμός αυτής της περιόδου από τον. το παρόν και το μέλλον των ευρωπαϊκών κοινωνιών. κατηγορεί τη μητέρα του ότι απατάει τον πατέρα του και ektosgrammis . Η τελευταία σκηνή του έργου δείχνει τον γιο του Μαζίντ μαζί με τον γιο του Ζωρζ να συζητάνε και να γελάνε έξω από το σχολείο του γιου του Ζωρζ.41. η πλειοψηφία της γαλλικής νεολαίας.indd 70 εξαφανίζεται για μεγάλα διαστήματα από το σπίτι. Σε μία –σπάνια– αισιόδοξη στιγμή του κινηματογραφικού του έργου.70 «Άλλο» που εκλαμβάνεται ως απειλητικός. καθώς αποτελεί απωθημένο τραύμα στο συλλογικό υποσυνείδητο των Γάλλων. Όχι μόνο εξαιτίας της κτηνώδους βίας που εξαπέλυσαν εναντίον των Αλγερινών. τον τρόπο δηλαδή με τον οποίο ένας λαός αντιλαμβάνεται το παρελθόν του. σε μια εποχή που τέτοιες φωνές πλέον σπανίζουν. όπου ο Ζωρζ. Μια τελευταία ανάγνωση της ταινίας θα γίνει υπό το πρίσμα της αντίθεσης δύο γενεών.teuxos29 . για ελιτισμό (αφού το target group των ταινιών του είναι βασικά τα μορφωμένα ευρωπαϊκά μεσαία στρώματα). ο Κρυμμένος της ταινίας αποκτά τριπλή σημασία: ο κρυμμένος μετανάστης της διπλανής πόρτας. Στην πορεία της ταινίας αποκαλύπτεται ότι. Η αναφορά στη σκοτεινή περίοδο του πολέμου της αλγερινής ανεξαρτησίας μόνο τυχαία δεν είναι. δημόσιο και ιδιωτικό. γηγενείς και μετανάστες δεύτερης γενιάς μαζί. υπονοώντας ότι μπορεί αυτοί οι δύο να κρύβονταν πίσω από την ιστορία με τις ανώνυμες βιντεοκασέτες. Ο Ζωρζ. Η πρόβλεψη αυτή αποδείχτηκε ιδιαίτερα οξυδερκής. πλήττοντας ανεπανόρθωτα το γόητρο του «ένδοξου» και πολιτισμένου γαλλικού έθνους. μετά την αυτοκτονία του Μαζίντ. Συνεπώς. κατά την παιδική του ηλικία. Σε αυτή την ταινία όμως προχωράει πιο πέρα. 9/2/2012 6:19:03 μμ . αναγκαστικά σύντομη. πηγαίνει στο σπίτι του και αφού κάνει ένα ζεστό μπάνιο και καταναλώσει μερικά ηρεμιστικά. Η κριτική που μπορεί να γίνει στον Χάνεκε για υιοθέτηση μιας μεταμοντέρνας σχετικιστικής σκοπιάς σε πολλά σημεία. πέφτει για ύπνο. για άκρατο πεσιμισμό ή για έλλειψη πρωτοτυπίας. διαδήλωναν στους δρόμους ενάντια στο CPE. λόγο της γαλλικής κοινωνίας καταδεικνύει το βάθος του συλλογικού τραύματος. αλλά και ως σύμπτωμα της συνολικότερης κατάρρευσης των βεβαιοτήτων που όριζαν τα στρώματα αυτά. Αναδεικνύεται από την ταινία ότι η ξενοφοβία των Γάλλων δεν είναι αποτέλεσμα μόνο της τρέχουσας πραγματικότητας. παρουσιαστής τηλεοπτικών εκπομπών που αφορούν θέματα της διανόησης. μπορεί να ιδωθεί ως σύμβολο μιας εξεγερμένης νεολαίας που τελικά ενσωματώθηκε στην καθεστηκυία τάξη πραγμάτων. είναι ιδιαίτερα πολύτιμη. Ο γιος του είναι τυπικός έφηβος με ανατρεπτικές τάσεις. ο Χάνεκε αφήνει να εννοηθεί ότι οι νεότερες γενιές μπορούν να ξεπεράσουν τις προκαταλήψεις που τους έχουν κληροδοτηθεί. καθώς λίγους μήνες μετά την ταινία. αλλά κυρίως εξαιτίας της ήττας της Γαλλίας. με αποτέλεσμα να καταλήξει στο ορφανοτροφείο. που σηματοδότησε το τέλος της αποικιοκρατικής της δόξας. Η ικανότητά του όμως να δημιουργεί ταινίες που θέτουν καίρια ερωτήματα για το παρελθόν. Η τυπική δυτική οικογένεια αντιμετωπίζεται γι’ ακόμα μια φορά από τον Χάνεκε ως κοινωνικός θεσμός σε κρίση. των μεσήλικων της γενιάς του ’68 και της νεολαίας του σήμερα.

τα ατομικά δικαιώματα και η δημοκρατία είναι έννοιες αλληλένδετες. London: Verso. αφήνοντας την «αόρατη χείρα» της αγοράς να κάνει τη δουλειά της. Εντός της ίδιας αφήγησης. η δυναμική της καπιταλιστικής συσσώρευσης έδειξε ότι μπορεί να συνυπάρχει με πλήθος μορφές εργασίας που απέχουν από το να χαρακτηριστούν ελεύθερες. Η πραγματική ιστορία. Καθόλου τυχαία. ιδίως στην τρομαχτικά βίαιη εκδοχή του ατλαντικού δουλεμπορίου. παράλληλα. πάντοτε αποδέχτηκαν την δουλεία ως αναπόσπαστο κομμάτι της φιλελεύθερης ουτοπίας τους. Η απουσία «ελεύθερης» διαθέσιμης εργατικής δύναμης στις αποικίες αντισταθμίστηκε από τους σκλάβους.. εξαιρουμένων των περιπτώσεων σεξουαλικής εκμετάλλευσης. φιλελευθερισμός. έζησε μέρες δόξας στις άγριες στρατιωτικές δικτατορίες στη Λατινική Αμερική. με σαφώς περιορισμένα τα όρια της αρμοδιότητάς της από τυπικούς και άτυπους κανόνες που αφήνουν τον πυρήνα των κοινωνικών σχέσεων και των σχέσεων ιδιοκτησίας εκτός συζήτησης.000. αλλά ως εκρηκτική απαίτηση της πολύμορφης πλειοψηφίας των «από κάτω» να ορίσουν τις τύχες τους Στη μυθολογία του καπιταλισμού. αλλά ταυτόχρονα ορθολογική και ικανή να εκτιμά ποιο μπορεί να είναι μακροπρόθεσμο όφελος. στα πρώτα βήματα του καπιταλισμού πήρε διαστάσεις πρωτόγνωρες.000 εργαζόμενοι. όχι ως διαδικαστικό αίτημα «διαβούλευσης». Καταρχάς. Καπιταλισμός. με την απολυταρχία από τον 16ο μέχρι και τον 19ο ektosgrammis . το δημοκρατικό αίτημα ξανάρχεται στο προσκήνιο.. Υποστηρίζουν οι απολογητές του καπιταλισμού ότι μόνο η οικονομία που στηρίζεται στην ανταγωνιστική επέκταση των οικονομικών πρακτικών και την αναζήτηση καινοτομιών διαμορφώνει κοινωνικό κλίμα που ευνοεί την ελεύθερη πολιτική δράση και έκφραση. ενώ. από το trafficking και τις σύγχρονες παραλλαγές σεξουαλικής εκμετάλλευσης. A Counter-History. αποδέχονταν τη στέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων και ελευθεριών για τις γυναίκες και για το μεγαλύτερο μέρος της εργατικής τάξης. Έτσι. αλλά ακόμη και η σύγχρονη πραγματικότητα όλων των παραλλαγών εξαναγκαστικής εργασίας. κοινοβουλευτισμός: η Αγία Τριάδα της αστικής εποχής παρουσιάζεται ως η κορύφωση της ανθρώπινης ιστορίας και το αναπόδραστο τέλος της. Η δουλεία. ο καπιταλισμός μπόρεσε να αναπτυχθεί μέσα σε ένα πλήθος από ιδιαίτερα αυταρχικές πολιτικές μορφές. είναι ένας ορθολογικός τρόπος ρύθμισης και απόφασης: λελογισμένη εναλλαγή απόψεων μέσα στην αγορά των ιδεών. η αγορά. Συνυπήρξε. που απεικονίζεται ως εγωιστική και ιδιοτελής. ήταν θύματα εξαναγκαστικής εργασίας. έκφραση της λαϊκής βούλησης με παράλληλη εγγύηση των ατομικών ελευθεριών και ένα σύστημα διαχωρισμού των εξουσιών που προστατεύει από κάθε λογής αυθαιρεσίες. Η Παγκόσμια Οργάνωση Εργασίας υπολόγιζε το 2005 ότι πάνω από 8. από τον Λοκ μέχρι τους θεμελιωτές των ΗΠΑ.teuxos29 . Τίποτα δεν απέχει περισσότερο από την ιστορική πραγματικότητα. που για πολλές δεκαετίες στερήθηκαν τόσο τυπικά όσο και συμβολικά το χαρακτηρισμό του ανθρώπου και του πολίτη.) έως όλες τις εκδοχές εξαναγκαστικής εργασίας2.41. Τις περισσότερες φορές αυτό συνδυάζεται με διάφορες παραλλαγές μιας τοποθέτησης περί της ανθρώπινης φύσης. 2. Liberalism. για παράδειγμα.. 9/2/2012 6:19:03 μμ .ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΘΕΩΡΙΑ 71 Ανακτώντας τη δημοκρατία του Παναγιώτη Σωτήρη Από την πλατεία Ταχρίρ μέχρι τη Wall Street. και τη δημοκρατικήκοινοβουλευτική διαχείριση της πολιτικής εξουσίας. 1. με το πλήθος από μορφές καταναγκαστικής και ανελεύθερης εργασίας που τη συνόδεψαν. ενώ σήμερα η ισχυρότερη μεταποιητική οικονομία στον κόσμο και η δεύτερη μεγαλύτερη καπιταλιστική οικονομία στον κόσμο ανθεί υπό το αρκούντως αυταρχικό σύγχρονο κινεζικό σύστημα. τη σύγχρονη εκδοχή δουλείας του διπλανού διαμερίσματος (κυριολεκτικά. δυνατότητα απορρόφησης των κοινωνικών πιέσεων. άνθισε κάτω από αυταρχικά αυτοκρατορικά συστήματα στην προεπαναστατική Ρωσία και στην προπολεμική Ιαπωνία. οι κλασικοί του φιλελευθερισμού. εντούτοις οι τραγωδίες του «ολοκληρωτισμού» οφείλουν να μας διδάξουν ότι αυτό είναι ανέφικτο και κατά συνέπεια πρέπει να αποδεχτούμε την αναγκαστική απροσδιοριστία των αγορών ως αναγκαίο κακό. Domenico Losurdo. ότι μπορούσε να συνυπάρχει με μορφές εκμετάλλευσης που φαινομενικά παραβίαζαν τον φιλελεύθερο κανόνα. Η ιστορία του καπιταλισμού έχει δείξει. περνώντας από τα διάφορα πρόσωπα της ελληνικής εξέγερσης. Επιπλέον. εκτιμάται ότι ενώ η ορθολογική πλευρά της ανθρώπινης φύσης κάποιες φορές μάς οδηγεί στην αλαζονική πεποίθηση ότι μπορούμε να ρυθμίσουμε τα πράγματα με τρόπο καθολικό. επίσης. όχι μόνο η ιστορία της αποικιοκρατίας. μάλλον άνετα. η κοινοβουλευτική δημοκρατία..indd 71 αιώνα. όπως έχει δείξει καταλυτικά και ο Ντομένικο Λοσούρντο στην Αντι-ιστορία του Φιλελευθερισμού1.

Σε αρκετές περιπτώσεις. περιλαμβανομένων και των εθιμικών δικαιωμάτων των χωρικών και των συντεχνιών. μια νέα κοινωνική δυναμική αναδεικνύεται: μια ασαφής και συχνά αντιφατική μάζα από τεχνίτες. ελεύθερους αγρότες και διάφορες πρώιμες μορφές της εργατικής τάξης.41. Κατά βάση. ολοένα και περισσότερο. Σήμαινε. δηλαδή ένα σύνολο από βασικές εγγυήσεις για την ελεύθερη άσκηση οικονομικής δραστηριότητας. ο αγγλικός εμφύλι- 9/2/2012 6:19:04 μμ . Ήδη από τα τέλη του 16ου και τις αρχές του 17ου αιώνα. την απαίτηση για μορφές διακυβέρνησης που δεν θα έρχονταν σε αντίθεση με το μακροπρόθεσμο καπιταλιστικό συμφέρον. αλλά και την κατοχύρωση μηχανισμών χωρισμού των εξουσιών.72 ΘΕΩΡΙΑ Αυτό που διεκδίκησαν ιστορικά οι κεφαλαιοκράτες ήταν ο φιλελευθερισμός. συμπεριλαμβανομένης και της «ελευθερίας» πώλησης της εργατικής δύναμης. εμπόρους. που στέκονταν εμπόδιο στην καπιταλιστική ανάπτυξη. Αυτό πέρασε μέσα από το μετασχηματισμό των κοινοβουλίων από συμβουλευτικά όργανα σε όργανα απόφασης.indd 72 καπιταλιστική οικονομική δραστηριότητα. και που θα προσπαθούσαν να εγγυηθούν αυτό το συμφέρον σε ένα διεθνές περιβάλλον το οποίο. αλλά εξίσου φιλοκαπιταλιστικών καθεστώτων. όπως δείχνει και η μακρά ιστορία αντικοινοβουλευτικών. Και αυτό αποτυπώνεται ακριβώς στις θεωρίες του κοινωνικού συμβολαίου που αποτέλεσαν τη βάση του νεότερου φιλελευθερισμού.teuxos29 . με την κλιμάκωση της αποικιοκρατίας αρχικά και της διεθνοποίησης του κεφαλαίου αργότερα. που θα εξασφάλιζαν τη δυνατότητα αλλαγής της κυβέρνησης. πλάι στα ήδη ισχυρά αστικά στρώματα. Και εδώ είναι που προκύπτει και ο κοινοβουλευτισμός. Στην πραγματικότητα. μπορεί κανείς να διακρίνει στην ανάδυση της δημοκρατικής δυναμικής των υποτελών τάξεων τη συχνά απωθημένη πλευρά της αστικής εποχής. ακόμη. όπως ο πόλεμος για την ανεξαρτησία της Ολλανδίας. Γεγονότα. γινόταν κρίσιμο για την καπιταλιστική συσσώρευση. εάν η ίδια δεν εξυπηρετούσε αυτό το συμφέρον. αυτό σήμαινε την απαλλαγή από πλήθος περιορισμούς. η απαίτηση να μπορεί η κοινωνική πλειοψηφία ως γενική λαϊκή βούληση να διεκδικεί πολιτική και κοινωνική ισότητα αποτέλεσε σκάνδαλο στην εποχή του καπιταλισμού. Ο φόβος των μαζών Η δημοκρατία ως διεκδίκηση αυθεντικής λαϊκής κυριαρχίας. ακόμη και ο κοινοβουλευτισμός μπορούσε περιοριστεί ή ακόμη και να αναιρεθεί. δηλαδή εκείνη η θεσμική μορφή που εξασφαλίζει ότι η πολιτική εξουσία δεν θα απομακρύνεται προς κατευθύνσεις ανταγωνιστικές προς την ektosgrammis .

εκδ. Το πλήθος γίνεται για τον Σπινόζα το οντολογικό θεμέλιο των νεωτερικών μορφών. και γι’ αυτό θεωρεί ότι το δημοκρατικό κράτος είναι το εντελώς απόλυτο κράτος. καπιταλιστικών κοινωνικών πρακτικών προβάλλεται ως η βάση της συλλογικής ευημερίας («τα ιδιωτικά ελαττώματα μπορούν να γίνουν δημόσιες αρετές». Τη σκέψη του Χομπς στοιχειώνει ο φόβος για έναν «πόλεμο όλων εναντίον όλων»· αναζητά μια πολιτική μορφή που να μπορεί να σταθεί πάνω από τις κοινωνικές αντιθέσεις και να επιβάλει την κυριαρχία της και μαζί την κυριαρχία των καπιταλιστικών κοινωνικών μορφών. που στην αντίπερα όχθη θα είναι ο Λοκ αυτός που θα αναλάβει να ορίσει το κοινωνικό συμβόλαιο και την πολιτική κοινωνία κατεξοχήν πάνω στην υπεράσπιση της ιδιοκτησίας και ταυτόχρονα να αποκλείσει το μεγαλύτερο μέρος των εργαζόμενων τάξεων και των φτωχών από την ουσιαστική κατοχή πολιτικών δικαιωμάτων! Όμως. 3.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΘΕΩΡΙΑ ος πόλεμος κάνουν αυτά τα κομμάτια να έχουν ιδιαίτερη σημασία και να παίζουν ρόλο στις πολιτικές συγκρούσεις με τρόπο διαφορετικό από ό. 107.41. 1996. Την ίδια ώρα που στα βρετανικά νησιά η απεριόριστη ανάπτυξη των ιδιωτικών. 73 Καθόλου τυχαίο. «εγωιστικών». αυτό στο οποίο η πηγή της δύναμης και η πολιτική μορφή συμπίπτουν περισσότερο.indd 73 9/2/2012 6:19:04 μμ . σελ. ο Σπινόζα εντοπίζει την καταστατική αντιφατικότητα των σύγχρονων πολιτικών μορφών ακριβώς στην καταλυτική παρουσία του δημοκρατικού πλήθους. προσφέροντας τη φιλοσοφική νομιμοποίηση για μορφές επαναστατικής εξουσίας και δικαίου. ενιαία και απεριόριστη κυριαρχία. Η πολιτική φιλοσοφία αρχίζει και συλλαμβάνει τόσο την κλίμακα όσο και την ένταση του κοινωνικού ανταγωνισμού.teuxos29 . ορίζει μία. παρόλες τις αμφισημίες της. στη Γαλλία η κατεύθυνση της πολιτικής φιλοσοφίας ολοένα και περισσότερο θα κατατείνει προς τη νομιμοποίηση της συνειδητής συλλογικής δράσης και απαίτησης για την επιβολή μιας έλλογης κοινωνίας. στο όνομα της ελευθερίας και της ισότητας.τι η αγροτική εξέγερση ή η θρησκευτική αίρεση. η πληγή της πραγματικής δύναμης. θα πει ο Μάντεβιλ). Πολιτική Πραγματεία. Αθήνα. θα πρέπει να περιμένουμε τη σκέψη του γαλλικού Διαφωτισμού και της Γαλλικής Επανάστασης για να δούμε αυτή τη δημοκρατική δυναμική να έρχεται περισσότερο στο προσκήνιο. Η Γενική Βούληση του Ρουσσώ. Σε αυτό το φόντο. Σπινόζα. Πατάκη. στο οποίο και αποδίδει τη δύναμη (potentia) που τελικά ορίζει τις πολιτικές μορφές: «Το δίκαιο που ορίζεται από τη δύναμη του πλήθους συνήθως ονομάζεται κράτος» 3. ektosgrammis . που ήταν οι μορφές εμφάνισης του πληβειακού διεκδικητισμού στη φεουδαρχία.

πρώτα και κύρια στη ναυαρχίδα του ευρωπαϊκού κοινοβουλευτισμού. Συνηθισμένοι καθώς είμαστε να τη βλέπουμε ως την επιτομή των αστικών επαναστάσεων. το έθνος. Αθήνα. ούτε. των εβραίων εποίκων.. την ίδια στιγμή που διαπίστωνε το αναπόδραστο της δημοκρατικής ορμής. να λειτουργήσει ως ένας αρμός ιδεολογικής ηγεμονίας. 2007. όπως ο Μαρξ είδε ήδη σε κείμενα όπως το Εβραϊκό Ζήτημα. Φ. δεν θα είχαμε ούτε την καθολική ψηφοφορία των ενήλικων ανδρών και γυναικών. Στην πραγματικότητα.] αν έχει κανείς κάπως περισσότερη από ελάχιστη ιδιοκτησία ή εισόδημα. ektosgrammis . ο κοινοβουλευτισμός δεν είχε ακόμη καθιερωθεί και τα προνόμια της αριστοκρατίας ήταν μεγάλα. Χάγιεκ. συνεχίστηκε στις επαναστάσεις του 1848. Χάγιεκ. αλλά ταυτόχρονα διχοτομείται ανάμεσα σε δύο κατευθύνσεις: την εξεγερσιακή. 4. στην Κομμούνα του Παρισιού και τελικά στην Οκτωβριανή Επανάσταση. θεωρούσε ότι η αρχή της πλειοψηφίας οδηγεί στη «δικαιολόγηση μιας αυθαίρετης εξουσίας»6 και ίσως γι’ αυτό έσπευσε να θεωρήσει ιδανικό πολιτικό ηγέτη τον Πινοσέτ. Negri. Α.χ. η αρχή της πλειοψηφίας δεν οδήγησε τελικά σε ανατροπές. προειδοποιούσε για την «τυραννία της πλειοψηφίας». 173.41. Επίκουρος. τη Βρετανία. σε όλη τη διάρκειά του θα χρειαστούν τεράστιοι αγώνες των εργαζομένων. Γι’ αυτό ο Τοκβίλ. ακόμα και για δικαιώματα που σήμερα θεωρούμε αυτονόητα. ο Αλτουσέρ θα υποστηρίξει ότι ο κατεξοχήν πολιτικός ιδεολογικός μηχανισμός είναι το κοινοβουλευτικό σύστημα ως τέτοιο και όχι τα μεμονωμένα αστικά κόμματα.. Γι’ αυτό ο Τζον Στιούαρτ Μιλ ανησυχούσε για το ενδεχόμενο να εξαπλωθούν οι σοσιαλιστικές ιδέες και έτσι στα μάτια της πλειοψηφίας να είναι «επονείδιστο [. A. δεν συνδυάζεται με το αίτημα της καθολικής απελευθέρωσης. Minneapolis: Minnesota University Press. που δεν το κέρδισε με τη χειρωνακτική του εργασία»5. Αθήνα. Περί Ελευθερίας. Στον 20ό αιώνα μια εμβληματική φιγούρα του νεοφιλελευθερισμού. Α. επαναστατική και δημιουργική κατεύθυνση που ενέχει τη δυνατότητα νέων κοινωνικών μορφών. αλλά στην κομμουνιστική προοπτική δημοκρατική δυναμική σε όλη την εξισωτική βία της. που θέτει σε παρένθεση τον ταξικό προσδιορισμό. σελ. και την απλή ενσωμάτωσή της στην αναπαραγωγή και νομιμοποίηση των μορφών κυριαρχίας.74 ΘΕΩΡΙΑ Το ρήγμα δημοκρατίας και φιλελευθερισμού Η Γαλλική Επανάσταση θα αποτελέσει ταυτόχρονα σκάνδαλο και παράδοξο. 5. η πολιτική χειραφέτηση με τρόπο εξατομικευμένο και αποσυνδεδεμένο από τις κοινωνικές σχέσεις μπορεί να λειτουργήσει ως μηχανισμός νομιμοποίησης των εκμεταλλευτικών σχέσεων και η ιδιότητα του πολίτη-ψηφοφόρου. όπως π. πάντοτε είχε τη φόρτιση μιας συμμαχίας των κατώτερων τάξεων και όχι το απρόσωπο σύνολο των μελών του πολιτικού σώματος. Η μετάβαση δεν είναι ακριβώς ομαλή. Ίδρυμα Καραμανλή. αλλά και ότι οι περισσότεροι μετασχηματισμοί του κρατικού μηχανισμού που θα διευκόλυναν την καπιταλιστική συσσώρευση είχαν ήδη λάβει χώρα. Εξού και ο τρόμος που προκάλεσε. 149 6. Constituent Power and the Modern State. 1983. Τζων Στιούαρτ Μιλ. H. έστω και στοιχειώδεις. σε αντιδιαστολή με άλλες έννοιες. σελ. Insurgencies. 7. Ίσως γιατί. 2009. Jewish Writings. New York: Schocken Books. Σίγουρα. Ιδίως στη «γιακωβίνικη» φάση αποτυπώθηκε μια εκρηκτική Η πραγματική δικαίωση της δημοκρατικής ενόρμησης της νεωτερικότητας δεν βρίσκεται στον κοινοβουλευτισμό. Σε ανάλογη κατεύθυνση. όμως η δυναμική της επανάστασης ξεπέρασε τα όρια της απλής απαίτησης για προσαρμογή στον αγγλικό κοινοβουλευτισμό. εν προκειμένω και των Αράβων της Παλαιστίνης. ο Φ. Εάν δεν είχε υπάρξει η μεγάλη ακολουθία των αγώνων που ξεκίνησε από τον Χαρτισμό. Ο Τόνι Νέγκρι έχει περιγράψει με ιδιαίτερα εναργή τρόπο αυτή την καθοριστική παρέμβαση του δημοκρατικού πλήθους και το πώς επηρέασε ακόμη και την εξέλιξη της συνταγματικής ιστορίας. παραβλέπουμε το γεγονός ότι όχι μόνο ο καπιταλισμός ήταν ο κυρίαρχος τρόπος παραγωγής στη Γαλλία. 9/2/2012 6:19:04 μμ . Η δημοκρατία ως αυτοκαθορισμός μιας ομάδας σε βάρος άλλων χωρίς τη στιγμή της καθολικής χειραφέτησης μπορεί να οδηγήσει στη αναπαραγωγή μορφών κυριαρχίας. Το Σύνταγμα της Ελευθερίας. π.teuxos29 .4 Θεωρεί ότι το δημοκρατικό πλήθος ορίζει τη στιγμή της συντάσσουσας εξουσίας. ως της τάξης που εάν χειραφετηθεί η ίδια μπορεί να εξασφαλίσει τη χειραφέτηση όλης της κοινωνίας απαντάει ένα κρίσιμο ζήτημα. Arrendt. Η δημοκρατία της εργασίας Βέβαια. περιορισμούς στο ανεξέλεγκτο της εκμετάλλευσης. Η Χάνα Άρεντ στην πολεμική της ενάντια στο σιωνιστικό κίνημα στη δεκαετία του 19407 τόνιζε ότι ο κοινωνικός ριζοσπαστισμός μπορεί να συνδυάζεται με βαθιά αντιδραστικές απόψεις και το παράδειγμα των σοσιαλιστικών εκδοχών του σιωνισμού δείχνει τι γίνεται εάν η χειραφέτηση μιας ομάδας. Το πραγματικό όριο της δημοκρατικής στιγμής είναι εάν είναι καθολική.χ. Εξού και το γεγονός ότι η έννοια του λαού. στην πραγματικότητα.indd 74 Δεν είναι τυχαίο ότι τόσο στον 19ο όσο και στον 20ό αιώνα πραγματικά τρόμαζε τους αστούς το ενδεχόμενο ότι η πλήρης εφαρμογή της αρχής της πλειοψηφίας σε κοινωνίες στις οποίες η πλειοψηφία ήταν θύματα καπιταλιστικής εκμετάλλευσης θα οδηγούσε σε αμφισβήτηση των καπιταλιστικών σχέσεων ιδιοκτησίας και εκμετάλλευσης. Ο 19ος αιώνας θα είναι ιδιαίτερα κρίσιμος για την εμπέδωση των σύγχρονων μορφών κοινοβουλευτικής δημοκρατίας. Η θεωρητικοποίηση της εργατικής τάξης από τον Μαρξ ως της κατεξοχήν απελευθερωτικής τάξης. εξού και οι διαμαρτυρίες της «Τρίτης Τάξης».

ektosgrammis . περνώντας από τα διάφορα πρόσωπα της ελληνικής εξέγερσης. την αλληλεγγύη και ένα μη εκμεταλλευτικό παραγωγικό υπόδειγμα. οι πρακτικές «πανοπτικής» επιτήρησης και παρακολούθησης θα γενικεύονται. η λογική της μειωμένης λαϊκής κυριαρχίας ως μέσου για την πλήρη εμπέδωση της αναίρεσης των κοινωνικών κατακτήσεων δείχνουν ότι μπαίνουμε σε μια περίοδο κατά την οποία η εγγενής αντίφαση φιλελευθερισμού και δημοκρατίας θα γίνει ακόμα πιο έντονη.41. ως πρώιμες μορφές νέων κοινωνικών και πολιτικών μορφών που συνυπάρχουν με τις παλιές. Επιπλέον. Σε όλη τη δημοκρατική παράδοση. η δημοκρατία της εργασίας ως αυτοδιεύθυνση και αυτοδιαχείριση των κοινωνικών πραγμάτων. Οι τρέχουσες μορφές άμεσης δημοκρατίας του αγώνα. ως περίοδος μετασχηματισμού των κοινωνικών σχέσεων αποτυπώνει ακριβώς την επαναστατική δυναμική που έχει το δημοκρατικό αίτημα στη μαρξιστική παράδοση. από κονκλάβια τεχνοκρατών και από κόμματα που θα λειτουργούν ως εντολοδόχοι διαπραγματευτές επιχειρηματικών λόμπι. Η κατεύθυνση είναι ότι ο κύριος όγκος των αποφάσεων θα λαμβάνεται από απρόσβλητους από τη λαϊκή θέληση διεθνείς οικονομικούς οργανισμούς. ως εξαναγκαστική ικανότητα να επιβληθεί η «βούληση του λαού» ενάντια στους όποιους «εχθρούς του λαού» και ως συλλογική προσπάθεια να δημιουργηθούν νέες κοινωνικές μορφές που να στηρίζονται στη συνεργασία. αλλά ως μορφές μιας αναδυόμενης «δυαδικής εξουσίας». της δημοκρατίας και της λαϊκής κυριαρχίας.8 Η πραγματική δικαίωση της δημοκρατικής ενόρμησης της νεωτερικότητας δεν βρίσκεται στον κοινοβουλευτισμό.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΘΕΩΡΙΑ Τόσο η θεώρηση της εργατικής τάξης από τον Μαρξ όσο και η βαθιά δημοκρατική και διεθνιστική παράδοση του επαναστατικού εργατικού κινήματος προσφέρουν αυτή την αναγκαία διάσταση της καθολικότητας. ο Μαρξ δεν γειώνει μόνο την πολιτική χειραφέτηση στον κοινωνικό μετασχηματισμό. οι δυνάμεις της αγοράς αναδιπλώνονται στον πιο σκληρό πυρήνα ενός βαθιά αντιδημοκρατικού φιλελευθερισμού. ακόμα και τα τυπικά δικαιώματα θα μπορούν να αναστέλλονται στο όνομα μιας διαρκούς «κατάστασης έκτακτης ανάγκης». Το σύγχρονο δημοκρατικό ζήτημα Σήμερα. εξαιτίας της συσχέτισής τους με μορφές αστικής μυστικοποίησης του κοινωνικού ανταγωνισμού. η υποταγή στις απαιτήσεις των επενδυτών. αλλά στην κομμουνιστική προοπτική. Όμως. της ταξικής διαίρεσης και της πολιτικής κυριαρχίας. ως συλλογική πολιτική ικανότητα να αμφισβητηθούν και να ανατραπούν μορφές καπιταλιστικής κυριαρχίας και εκμετάλλευσης. Αντιμέτωπες με μια πρωτοφανή οικονομική κρίση. οριζόμενη ως η πιο πλατιά δημοκρατία στους κόλπους του λαού και η πιο σκληρή δικτατορία ενάντια στους εχθρούς του λαού. που αναδύονται στον τρέχοντα διεθνή κύκλο διαμαρτυρίας. ο ορίζοντας της κοινωνικής και πολιτικής χειραφέτησης είναι η απαλλαγή από το κράτος. Στον Μαρξ. εκδ. σελ. τόσο στα πρώιμα κείμενα όσο και στα ύστερα. Από την πλατεία Ταχρίρ μέχρι τη Wall Street. μη ιεραρχικών μορφών συντονισμού. 39). το δημοκρατικό αίτημα ξανάρχεται στο προσκήνιο. αλλά ως εκρηκτική απαίτηση της πολύμορφης πλειοψηφίας των «από κάτω» να ορίσουν τις τύχες τους. αλλά με την κοινωνική συμμαχία όλων αυτών μέσα σε έναν κοινωνικό σχηματισμό. όχι ως διαδικαστικό αίτημα «διαβούλευσης». που την αντιπαραθέτουν σε όλες τις μορφές του ρατσισμού και την ταυτίζουν όχι με το έθνος ή το αφηρημένο σύνολο των πολιτών. Η προβολή σε όλους τους τόνους της θέσης ότι η δημοκρατία σταματά στην είσοδο της αγοράς. Και το μεγάλο εργαστήρι αυτής της μετάλλαξης είναι αυτή τη στιγμή η ΕΕ. Αθήνα. όπως ο Σπινόζα ή ο γιακωβινισμός.1992. μέσα από όλη τη λογική της μειωμένης λαϊκής κυριαρχίας και την αρχιτεκτονική της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Διακυβέρνησης. Την ίδια στιγμή πρέπει να σκεφτούμε την έννοια της λαϊκής κυριαρχίας ως συλλογικό αυτοκαθορισμό. το ζήτημα της δημοκρατίας –όπως και της λαϊκής κυριαρχίας– αποκτά ξεχωριστή υλική διάσταση. 8. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Καντ θεωρούσε την άμεση δημοκρατία δεσποτική πολιτειακή αρχή (Για την Αιώνια Ειρήνη. Η έννοια της δικτατορίας του προλεταριάτου. δεν θα πρέπει να ιδωθούν ως εργαλειακοί τρόποι για την ικανοποίηση διεκδικήσεων. σημαίνει και μορφές δημοκρατίας που υπερβαίνουν τον κοινοβουλευτισμό. με ένα πολύ πιο υλικό τρόπο συγκριτικά με τον καντιανό υπερβατολογικό φορμαλισμό για παράδειγμα. πρωτότυπων μορφών αλληλεγγύης και επανοικειοποίησης υλικών και συμβολικών πόρων. Σε μεγάλο μέρος της μαρξιστικής και ευρύτερα ριζοσπαστικής παράδοσης υπήρχαν πάντοτε αναστολές για τις έννοιες και του λαού. την ίδια ώρα που η επέκταση του κατασταλτικού μηχανισμού (του μόνο κλάδου του δημοσίου που πουθενά στον κόσμο δεν 75 γνωρίζει μείωση) θα αναλαμβάνει τη διαχείριση των κοινωνικών εντάσεων. Αλεξάνδρεια. μπορούμε να ξανασκεφτούμε την έννοια του λαού με τρόπους που περιλαμβάνουν τον κοινωνικό ανταγωνισμό και την αντίθεση όχι μόνο στα διεθνή κέντρα εξουσίας αλλά και στις εγχώριες δυνάμεις του κεφαλαίου. βέβαια. Ο ριζοσπαστικός δημοκρατισμός του κομμουνιστικού προτάγματος είναι περισσότερο παρά ποτέ αναγκαίος.teuxos29 . που με τον έναν ή τον άλλο τρόπο εξαρτώνται από την εργατική τους δύναμη για να επιβιώσουν. Αυτό. ισηγορίας και ισοτιμίας μέσα στη συλλογική δράση.indd 75 9/2/2012 6:19:04 μμ . αλλά και πρώτος αποσυνδέει το ερώτημα της έλλογης κοινωνίας από το ερώτημα του κράτους. ακόμη και στις πιο ριζοσπαστικές στιγμές της. το επίδικο ήταν ένα κράτος που θα εξασφάλιζε τα δικαιώματα.

teuxos29 .indd 76 ΘΕΩΡΙΑ 9/2/2012 6:19:07 μμ .76 ektosgrammis .41.

σε μια εποχή εξάλλου όπου ο ίδιος ο Σαρτρ παραιτούνταν. Και τελικώς. τόσο περισσότερο εκείνος εξαϋλωνόταν. τη σχέση του με τη φιλοσοφία και την πολιτική. όπου ένα φιλοσοφικό κείμενο. η σεξουαλικότητα.41. η φιλοσοφική δραστηριότητα.indd 77 τομέα της γλωσσολογίας ή στον τομέα της ιστορίας των θρησκειών ή στον τομέα της ιστορίας νέτα σκέτα κ. ο Φουκώ περιγράφει το φιλοσοφικό τοπίο της δεκαετίας του ’60. τελείται μια φιλοσοφία που δεν έχει ακόμα βρει τον μοναδικό της στοχαστή και τον ενιαίο της λόγο. Τι είναι για εσάς η φιλοσοφία. τι σημαίνει ελευθερία.λπ.λπ. μια θεωρητική δραστηριότητα που εμφανίζεται στον ektosgrammis . Περιγράφει τη φιλοσοφία ως διαδικασία διάγνωσης του (εκάστοτε) παρόντος. τουλάχιστον διασκορπιστεί. Όσο περισσότερο προχωρούσαν.77 Η φιλοσοφία ως διάγνωση του παρόντος Ο Φουκώ απαντά στον Σαρτρ Μετάφραση: Τάσος Μπέτζελος ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΘΕΩΡΙΑ Ένα μεγάλο μέρος των παρεμβάσεων του Μισέλ Φουκώ περνάει μέσα από τις συνεντεύξεις του. φιλόσοφο. – Ποτέ υπήρξε αυτό το είδος ρήξης μεταξύ των δύο στιγμών. αν υπάρχει ή όχι ο Θεός. ότι –αν θέλετε– η φιλοσοφία έχει. τον Σαρτρ αλλά και τον γαλλικό μαρξισμό. σε αυτό το είδος πληθυντικότητας της θεωρητικής εργασίας. ότι ο άνθρωπος δεν είναι ούτε το παλαιότερο ούτε το πλέον σταθερό πρόβλημα που έχει τεθεί 9/2/2012 6:19:09 μμ . ότι υπάρχει μια θεωρητική εργασία που κλίνεται θα λέγαμε στον πληθυντικό. τόσο λιγότερο τον έβρισκαν» – Μισέλ Φουκώ. πώς πρέπει να συμπεριφέρεται κανείς έναντι των υπολοίπων κ. αν όχι εξαϋλωθεί. Έχουμε την αίσθηση ότι αυτό το είδος φιλοσοφίας έχει πλέον ξεπεραστεί. επενδύθηκε στο εσωτερικό μιας συμπεριφοράς με πολιτικά χαρακτηριστικά. σας θεωρούν. – Υπήρξε η μεγάλη εποχή της σύγχρονης φιλοσοφίας. «Όσο περισσότερο ιχνηλατούσαν τα βάθη του ανθρώπου. – Γύρω στο 1950-1955. – Γράψατε. τι πρέπει να γίνει στην πολιτική ζωή.teuxos29 .τι θα μπορούσε να ονομαστεί θεωρησιακή φιλοσοφία με την κυριολεξία του όρου και όπου τελικώς η δραστηριότητά του. θαρρώ. Υπάρχει μια θεωρητική δραστηριότητα που παράγεται στον τομέα των μαθηματικών. εκεί ακριβώς. ένα θεωρητικό κείμενο έπρεπε εντέλει να πουν τι είναι η ζωή. 1-15 Μαρτίου 1968). η φιλοσοφική του δραστηριότητα. και τονίζει ότι δικός του στόχος είναι να βγάζει στο φως κάτι που λειτουργεί ως ασυνείδητο της γνώσης και της επιστήμης. Η θεωρία. και η οποία δημοσιεύτηκε στο περιοδικό La Quinzaine littéraire (τεύχος 46. απ’ ό. ο θάνατος. ενδεχομένως παρά τη θέλησή σας. Στη συνέντευξη που ακολουθεί. η εποχή του Σαρτρ και του Μερλώ-Ποντύ. ως συμπέρασμα στις Λέξεις και τα πράγματα. παράγονται σε διάφορους τομείς που μοιάζουν ασύνδετοι μεταξύ τους.

Με άλλα λόγια. Αλλά σε αυτόν επίσης τον 19ο αιώνα προσδοκούσαν και οραματίζονταν έναν μεγάλο εσχατολογικό μύθο: να έρθουν έτσι τα πράγματα ώστε αυτή η γνώση του ανθρώπου να επιτρέψει «Χαίρομαι πολύ αν πράγματι σκότωσα αυτόν τον φιλοσοφικό μύθο της ιστορίας. είναι κατά βάθος μια εικόνα αλληλένδετη με τον Θεό.λπ. – Ο Νίτσε ανήγγειλε το θάνατο του Θεού. μια επινόηση. ένα ασυνείδητο που λειτουργεί. είναι ότι στον βαθμό που προχωρούσαν οι έρευνες για τον άνθρωπο ως πιθανό αντικείμενο γνώσης. Είναι μια από τις φράσεις που προκάλεσαν τη μεγαλύτερη αναταραχή. Από τις αρχές του 19ου αιώνα. τι ακριβώς ανακάλυψαν ανασκαλεύοντας τη γλώσσα.78 ΘΕΩΡΙΑ στην ανθρώπινη γνώση. Λογική εξέλιξη των πραγμάτων.τι θα μπορούσε να προσμένει κανείς από την ανθρώπινη φύση. σαν γλώσσα. ο άνθρωπος-υποκείμενο. αυτό που ανακαλύφθηκε είναι ένα ασυνείδητο. είτε ως προς την ενότητα του προσώπου του είτε ως προς τη διαφορετικότητα των περιγραμμάτων του. Η εξαφάνιση του ανθρώπου δεν ενυπήρχε στην εξαφάνιση του Θεού. Βρήκαν δομές. αυτόν τον φιλοσοφικό μύθο που με κατηγορούν ότι σκότωσα» στον άνθρωπο να ελευθερωθεί από τις αλλοτριώσεις του. Δεν είμαι σίγουρος για όλα αυτά. Το ίδιο συνέβη ektosgrammis . Όσο περισσότερο προχωρούσαν. Υπήρξε ένα είδος θεολογικοποίησης του ανθρώπου. να μπορέσει. Και όταν ο Νίτσε αναγγέλλει την έλευση του υπερανθρώπου. λέτε «ίσως». επανακατάβασης του Θεού στη γη που είχε σαν αποτέλεσμα να θεολογικοποιηθεί τρόπον τινά ο άνθρωπος του 19ου αιώνα. ανακαλύφθηκε πράγματι κάτι πολύ σημαντικό: ότι δεν ανευρέθηκε ποτέ αυτός ο περίφημος άνθρωπος. είχε για μια ακόμη φορά εξαφανιστεί. στο βαθμό που ζητούμενο είναι να προβούμε (ζητούμενο ήταν για εμένα να προβώ). αλλά την έλευση ενός ανθρώπου που δεν θα έχει πλέον καμία σχέση με αυτόν τον Θεό του οποίου την εικόνα εξακολουθούσε να κουβαλά. Ο άνθρωπος εξαφανίζεται στη φιλοσοφία. του ανθρώπου. να ελευθερωθεί από όλους τους καθορισμούς που δεν εξουσίαζε. τόσο περισσότερο εκείνος εξαϋλωνόταν. Όμως. μελετώντας τη ζωή των λέξεων. όπως η μικροβιολογία. ως προς την ελευθερία του και την ύπαρξή του. τρόπον τινά. δεν αναγγέλλει την έλευση ενός ανθρώπου που θα έμοιαζε περισσότερο με Θεό παρά με άνθρωπο. – Ασφαλώς.indd 78 και με τη γλώσσα. καταδεικνύοντας το θάνατο του Θεού. αλλά θα έχει ως αποτέλεσμα να αναπτυχθούν τώρα οι επιστήμες του ανθρώπου σε έναν ορίζοντα που δεν περιορίζεται ή δεν ορίζεται πλέον από αυτόν τον ανθρωπισμό.teuxos29 . δεν θα επιφέρει την εξαφάνιση των επιστημών του ανθρώπου. 9/2/2012 6:19:09 μμ . ένα ασυνείδητο που λειτουργεί με βάση μηχανισμούς και σύμφωνα με έναν τοπολογικό χώρο που δεν έχουν απολύτως καμία σχέση με ό. σε μια διάγνωση του παρόντος. Ο Νίτσε είναι εκείνος που. τοποθετούσε στην καρδιά του ανθρώπου θησαυρούς που ο ίδιος ο άνθρωπος είχε κάποτε αποδώσει στον Θεό. δεν το έχω πει ποτέ αυτό. Αλλά. όταν αναφέρεστε στο τέλος αυτής της πρόσφατης επινόησης. του οποίου μπορούμε να επισημάνουμε. ερεύνησαν τις ανθρώπινες γλώσσες προκειμένου να εντοπίσουν ορισμένες από τις μείζονες σταθερές του ανθρώπινου πνεύματος. ενώ ο άνθρωπος. λέτε.41. κατέδειξε ταυτόχρονα αυτόν τον θεοποιημένο άνθρωπο τον οποίο δεν έπαψε να οραματίζεται ο 19ος αιώνας. Όμως. χάρη στην αρχαιολογία της γνώσης μας. και απ’ αυτήν ακριβώς την άποψη μπορεί κανείς να πει ότι ο άνθρωπος γεννήθηκε τον 19ο αιώνα. – Αυτός είναι ο λόγος που. βρήκαν συσχετίσεις. τόσο την πρόσφατη χρονολογική εμφάνιση όσο ενδεχομένως και το επικείμενο τέλος. από την ανθρώπινη ελευθερία ή ύπαρξη. χάρη σε αυτή την αυτογνωσία. αλλά ως υποκείμενο ελευθερίας και ύπαρξης. Εσείς. τη στιγμή ακριβώς που αναζητούσαν τις ρίζες του. Όταν ο Φόυερμπαχ είπε: «Πρέπει να ανακτήσουμε στη γη τους θησαυρούς που σπαταλήθηκαν στους ουρανούς». Είναι επίσης ο αιώνας στον οποίο επινοήθηκαν οι επιστήμες του ανθρώπου. Ήλπιζαν ότι. τα φαινόμενα της τρέλας ή της νεύρωσης. θα εμφανιζόταν κατά κάποιο τρόπο ο άνθρωπος με σάρκα και οστά. βρήκαν ένα σύστημα με λογικοφανή τρόπον τινά υφή. τόσο λιγότερο τον έβρισκαν. επί παραδείγματι. προβλέπετε –καθώς φαίνεται– το θάνατο του φονέα του. Συνεπώς. Η επινόηση των επιστημών του ανθρώπου ισοδυναμούσε φαινομενικά με τη μετατροπή του ανθρώπου σε αντικείμενο μιας πιθανής γνώσης. να ξαναγίνει ή να γίνει για πρώτη φορά κύριος και κάτοχος του εαυτού του. μετέτρεπαν τον άνθρωπο σε γνωστικό αντικείμενο για να μπορεί έτσι ο άνθρωπος να μετατραπεί σε υποκείμενο της ελευθερίας και της ύπαρξής του. – Η εξαφάνιση του ανθρώπου. την εξέλιξη των γραμματικών. – Ο 19ος αιώνας ήταν ο αιώνας στον οποίο επινοήθηκαν ορισμένα πολύ σημαντικά πράγματα. συγκρίνοντας τις γλώσσες. όσο περισσότερο ιχνηλατούσαν τα βάθη του ανθρώπου. ο άνθρωπος ως υποκείμενο της συνείδησης και της ελευθερίας του. αυτή η ανθρώπινη φύση ή αυτή η ανθρώπινη ουσία. όχι ως αντικείμενο γνώσης. αυτό που συνέβη. Ο άνθρωπος είναι. ένα ασυνείδητο που το διαπερνούν απ’ άκρου εις άκρον ενορμήσεις και ένστικτα. Ο άνθρωπος του 19ου αιώνα ενσαρκώνει τον Θεό στο επίπεδο της ανθρωπότητας. όπως ειπώθηκε πρόσφατα. ή αυτό το ιδιάζον γνώρισμα του ανθρώπου. Ποια είναι κατά τη γνώμη σας η ημερομηνία γέννησης του ανθρώπου στο χώρο της γνώσης. Ισοδυναμούσε με τη μετατροπή του ανθρώπου σε αντικείμενο της γνώσης. Όταν αναλύθηκαν. ο ηλεκτρομαγνητισμός κ.

«Η γαλλική αριστερά έζησε με το μύθο μιας ιερής άγνοιας. Ε. Επρόκειτο μάλιστα. κάτι που θα επείχε θέση ασυνειδήτου τους.λπ. και τη χρησιμοποιεί – δικαίωμά του. – Ο Σαρτρ σάς καταλογίζει. Ίσως σε αυτό το στοιχείο. και υπάρχει επίσης μια ιστορία για φιλοσόφους. τουλάχιστον της ανθρώπινης εμπειρίας. Ήμουν στο Κομμουνιστικό Κόμμα –ναι!– για κάποιους μήνες. Ο Σαρτρ πρέπει να ερωτηθεί ποιοι είναι οι δομιστές. μια ομάδα που σχηματίζει ένα είδος ενότητας την οποία όμως –οφείλω να σημειώσω– εμείς. πολύ σχηματικά: προσπαθεί να εντοπίσει στην ιστορία της επιστήμης. – Θα σας πω δύο πράγματα. Η φιλοσοφία από τον Χέγκελ στον Σαρτρ ήταν ως επί το πλείστον ένα εγχείρημα ολοποίησης. των γνώσεων και της ανθρώπινης γνώσης. περιγραφής του παρόντος.indd 79 79 τρόπον τινά τους νόμους της ιστορίας τους. – Κανείς ιστορικός δεν με έχει ποτέ κατηγορήσει για κάτι τέτοιο. θέλω να σας εξομολογηθώ κάτι. αφού πιστεύει ότι οι δομιστές αποτελούν μια συνεκτική ομάδα (ο Λεβί-Στρως. ο Ντυμεζίλ. ε λοιπόν. Μας πληρώνει με το ίδιο νόμισμα που τον είχαμε κάποτε πληρώσει. αν μπορεί να υπάρχει μια φιλοσοφία που να μην είναι απλώς ένα είδος θεωρητικής δραστηριότητας στο εσωτερικό των μαθηματικών ή της γλωσσολογίας ή της εθνολογίας ή της πολιτικής οικονομίας. ανάδειξης αυτού που καθιστά το παρόν μας διαφορετικό και απολύτως διαφορετικό από οτιδήποτε βρίσκεται έξω από αυτό. προσπάθειες του Ζαν-Πωλ Σαρτρ. ο Λακάν και εγώ). Η ιστορία για φιλοσόφους είναι ένα είδος μεγάλης και ευρείας συνέχειας όπου διαπλέκονται η ελευθερία των ατόμων 9/2/2012 6:19:09 μμ . θα μπορούσαμε να πούμε τα εξής. Έχετε χαιρετήσει τις μεγαλοπρεπείς. και του οποίου η ιστορία. θα μπορούσαμε να την ορίσουμε ως εξής: είναι μια δραστηριότητα διάγνωσης. Συνεπώς. ο Σαρτρ είναι ένας άνθρωπος που έχει ένα πολύ σημαντικό έργο να επιτελέσει. Αυτό που αλλάζει είναι η ιδέα ότι μια πολιτική σκέψη δεν μπορεί να είναι πολιτικά ορθή αν δεν είναι επιστημονικά αυστηρή» – Συνεπώς. Μόνον εκ των έξω μπορεί να πει κανείς ότι αυτός. εν γένει. όπως και σε άλλους φιλοσόφους. δεκαπέντε χρόνια μετά. Διάγνωσης του παρόντος. Κατηγορεί τους δομιστές ότι κατασκευάζουν μια νέα ιδεολογία. είναι μια φράση που περιφέρεται μια εικοσαετία τώρα. το γίγνεσθαι. – Δεν βρίσκετε σ’ αυτό καμία πρωτοτυπία. δηλαδή από το παρελθόν μας. από την πέννα του ίδιου του Σαρτρ. Είναι έτσι. που ακολουθεί δικές του κατευθυντήριες αρχές. αν όχι του κόσμου. Αν προτιμάτε. αυτή τη φράση την ξαναδιαβάζω με διασκεδαστική κατάπληξη. για τον τελευταίο μαρξιστή. Όπως γνωρίζετε. ή για κάτι περισσότερο. λέγατε. κ. για όσους δεν υπάγονται σε αυτόν. δεν αντιλαμβανόμαστε. η ιστορία των γνώσεων. δεν υπακούει απλώς στον γενικό νόμο προόδου του ορθού λόγου· δεν είναι η ανθρώπινη συνείδηση ή η ανθρώπινη λογική που θα κατείχαν ektosgrammis . ένα έργο λογοτεχνικό. – Μόλις τώρα υπαινιχθήκατε τον Σαρτρ. αποδεσμευμένη από όλους αυτούς τους τομείς.– απαντούν ότι δεν έχουν τίποτα το κοινό μεταξύ τους ή ότι έχουν ελάχιστα κοινά ο ένας με τον άλλον. λοιπόν. από την πλευρά μας. και θυμάμαι ότι εκείνη την εποχή ο Σαρτρ χαρακτηριζόταν από εμάς ως το τελευταίο οχυρό του αστικού ιμπεριαλισμού. πώς ορίζετε την εργασία σας. Υπάρχει μια μαθηματική επιστήμη για φιλοσόφους. Έχει ως εξής. υπάρχει μια βιολογία για φιλοσόφους. Κατά δεύτερον. κάτι που δεν γνωρίζει. – Όχι. Δεν το διάβασε. τις προσπάθειες ενός ανθρώπου του 19ου αιώνα να στοχαστεί τον 20ό αιώνα.λπ. η υπόθεση εργασίας μου είναι σε αδρές γραμμές η ακόλουθη: η ιστορία της επιστήμης. τα περιστατικά και τα συμβάντα υπακούουν σε κάποιους νόμους και καθορισμούς. αυτό που λέει για το βιβλίο μου δεν μπορεί να μου φανεί ιδιαίτερα εύστοχο. Υπάρχει για τους φιλοσόφους ένας είδος μύθου της ιστορίας.teuxos29 . εκείνος ή ο άλλος είναι δομιστές. και θα έλεγα ότι αν υπάρχει ίσως τώρα μια αυτόνομη φιλοσοφική δραστηριότητα. – Όταν ρωτούν όσους κατατάσσονται στην κατηγορία των «δομιστών» –τον Λεβί-Στρως ή τον Λακάν ή τον Αλτουσέρ ή τους γλωσσολόγους κ. οι φιλόσοφοι αγνοούν πλήρως. – Την εργασία μου. όπως είχατε πει. Προσπάθησα να φέρω στο φως αυτούς τους νόμους και αυτούς τους καθορισμούς. Ως γνωστόν.λπ. Κατά πρώτον. Τι σκέφτεστε γι’ αυτό. αν όχι της γνώσης. αν υπάρχει μια ανεξάρτητη φιλοσοφία. το τελευταίο φράγμα κατά κάποιον τρόπο. – Με ποιον τρόπο ορίζετε σήμερα το δομισμό. τον τομέα του ασυνειδήτου της γνώσης. Ας πούμε ότι εκείνος και εγώ περιστραφήκαμε γύρω από τον ίδιο άξονα. για να διαθέτει τον χρόνο να διαβάσει το βιβλίο μου. πολιτικό.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΘΕΩΡΙΑ Με ρωτούσατε προηγουμένως πώς και από ποια άποψη είχε αλλάξει η φιλοσοφία.41. Ο δομισμός είναι μια κατηγορία που υπάρχει για τους υπόλοιπους. είναι μια πολύ περιορισμένη εργασία. Έκτοτε ο Σαρτρ σάς απάντησε. Υπάρχει κάτω από όλα αυτά που γνωρίζει για τον εαυτό της η επιστήμη. που μπορεί ακόμα να ορθώσει η αστική τάξη ενάντια στον Μαρξ. ότι αρνείστε και περιφρονείτε την ιστορία. όπως ακριβώς το ασυνείδητο του ανθρώπινου ατόμου έχει επίσης δικές του κατευθυντήριες αρχές και καθορισμούς. σε αυτό το καθήκον να αφιερώνεται σήμερα ο φιλόσοφος. όλους τους γνωστικούς κλάδους που βρίσκονται έξω από τον δικό τους. φιλοσοφικό. Λοιπόν. ως ο τελευταίος λίθος του οικοδομήματος κ. Προσπάθησα να αναδείξω έναν αυτόνομο τομέα. ο Αλτουσέρ.

Πράγματι. – Νομίζω. όπως κάνουμε τώρα. αλλά ότι αντιλαμβανόμαστε τώρα πως κάθε μορφή πολιτικής δράσης δεν μπορεί παρά να είναι στενά συνυφασμένη με έναν αυστηρό θεωρητικό στοχασμό. και ακόμη πιο συγκεκριμένα από τον Μερλώ-Ποντύ. δεν επικοινωνούσε ταχύτερα με τον εαυτό της. 9/2/2012 6:19:09 μμ . τους ανθρώπους της εποχής τους. δεν είναι πάντοτε η ίδια γνώση.80 ΘΕΩΡΙΑ και οι οικονομικο-κοινωνικοί καθορισμοί. και τελικώς για να τις ξαναπιάσουν στη ρίζα τους. η διαφορά δεν έγκειται στο ότι διαχωρίσαμε δήθεν τώρα το πολιτικό από το θεωρητικό στοιχείο: στο βαθμό ακριβώς που φέρνουμε όσο κοντύτερα γίνεται το θεωρητικό και το πολιτικό. πέραν της διανοητικής σας διαμόρφωσης. Αίφνης εξαφανίστηκε. – Ποιοι είναι οι στοχαστές. αυτόν τον φιλοσοφικό μύθο που με κατηγορούν ότι σκότωσα. για λόγους που είναι ασφαλώς πολύ δύσκολο να ξεκαθαριστούν και που άπτονται εξίσου της πολιτικής. – Ανήκω σε μια γενιά ανθρώπων που ο ορίζοντας της σκέψης τους προσδιοριζόταν γενικώς από τον Χούσσερλ. η ιδέα αυτή εκτιμώ ότι είναι ολότελα λαθεμένη. όπως η συνέχεια. πολύ πιο περιορισμένης κλίμακας. Ό. είναι λοιπόν προφανές ότι αυτός ο ορίζοντας ανατράπηκε για εμάς. – Αυτό ναι. ο Λυσιέν Φεβρ. η δραστική άσκηση της ανθρώπινης ελευθερίας. κατ’ εμέ. Είναι προφανές ότι η γλωσσολογία κατά τον τρόπο του Γιάκομπσον. ό. θεωρώ ότι ποτέ η γνώση δεν ήταν τόσο εξειδικευμένη και ποτέ. οι άγγλοι ιστορικοί κ. – Πώς θα μπορούσαμε να ορίσουμε τη στάση σας σε σχέση με τη δράση και την πολιτική. θεωρώ ότι όλη η προσπάθεια που γίνεται σήμερα από μια ομάδα κομμουνιστών διανοούμενων για να επαναξιολογήσουν τις έννοιες του Μαρξ. η συνάρθρωση της ατομικής ελευθερίας και των κοινωνικών καθορισμών. Λογικό είναι που τη διατυπώνουν. οι επιστήμονες και οι φιλόσοφοι που σας επηρέασαν. θεωρώ λοιπόν ότι όλη αυτή η προσπάθεια έχει ταυτοχρόνως πολιτικό και επιστημονικό χαρα- ektosgrammis . – Είναι άραγε μια γλώσσα ή ένα λεξιλόγιο αυτό που χωρίζει σήμερα τους φιλοσόφους και τους ειδήμονες από το ευρύ κοινό. Η γνώση ήταν το μυστικό.λπ.τι ονομαζόταν στράτευση. όταν τελικώς η γνώση απέκτησε χαρακτήρα δημόσιου αγαθού. – Η γαλλική αριστερά έζησε με το μύθο μιας ιερής άγνοιας. της ιδεολογικής και της επιστημονικής τάξης. έπαυε να είναι γνώση και ως εκ τούτου έπαυε να είναι αληθής. σε καθαυτό θεωρητικές και διανοητικές δραστηριότητες. Όλος ο κόσμος κατέχει τη γνώση. Δεν μπορεί κανείς να σκοτώσει την ιστορία.λπ.τι συμβαίνει σε ένα σημείο γνώσης αντανακλάται σήμερα ταχύτατα σε ένα άλλο σημείο γνώσης. Για μια ακόμη φορά. αλλά δεν υπάρχουν από τη μία πλευρά οι αδαείς και από την άλλη οι ειδήμονες. Σε αυτόν τον βαθμό. αλλά την ιστορία για φιλοσόφους. – Μια φιλοσοφία σαν τον υπαρξισμό ωθούσε κατά κάποιον τρόπο στη στράτευση και στη δράση. μολαταύτα. Η γνώση κατά τον 14ο και τον 15ο αιώνα οριζόταν. Έχουμε φτάσει σήμερα σε έναν πολύ υψηλό βαθμό μιας μεταλλαγής που ξεκίνησε κατά τον 17ο και 18ο αιώνα. Αυτό που αλλάζει είναι η ιδέα ότι μια πολιτική σκέψη δεν μπορεί να είναι πολιτικά ορθή αν δεν είναι επιστημονικά αυστηρή. αντιθέτως. επί παραδείγματι. Και η ιδέα ότι αποστρέφεται κανείς την πολιτική άπαξ και αφοσιώνεται. όταν θίγεται κάποιος από αυτούς τους τρεις μεγάλους μύθους. η δομή της γνώσης έγινε δημόσια. και ουδόλως την ιστορία εν γένει. Και είναι προφανές ότι γύρω στο 1950 με 1955. αυτήν ναι. είναι μια μομφή. ούτε έχει τον ίδιο βαθμό διαμόρφωσης ή ακρίβειας κ. σε έναν κοινωνικό χώρο που ήταν κυκλικός και περιορισμένος.indd 80 κτήρα. πιο συγκεκριμένα από τον Σαρτρ.teuxos29 . και η αυθεντικότητα της γνώσης ήταν ταυτοχρόνως εγγυημένη και προστατευμένη από το γεγονός ότι αυτή η γνώση δεν διακινούταν ή διακινούταν σε περιορισμένο μόνο αριθμό ατόμων· αφ’ ης στιγμής διαδιδόταν. σε αυτόν τον βαθμό. από τους ανθρώπους με τους οποίους ζουν. για να ορίσουν τον τρόπο με τον οποίο μπορούμε και οφείλουμε να τις χρησιμοποιήσουμε. Όταν θίγονται ορισμένες από αυτές τις μεγάλες θεματικές. Και. Ο λόγος που καταπιανόμαστε με τόσο περιορισμένα και σχολαστικά θεωρητικά προβλήματα δεν είναι ότι αποστρεφόμαστε την πολιτική. και έτσι χαίρομαι πολύ αν πράγματι σκότωσα αυτόν τον φιλοσοφικό μύθο της ιστορίας. για να τις αναλύσουν. πολύ πιο περιορισμένα. και βρεθήκαμε έτσι μπροστά σε ενός είδους εκτεταμένο κενό χώρο στο εσωτερικό του οποίου τα εγχειρήματα έγιναν πολύ λιγότερο φιλόδοξα. Αυτό ακριβώς ήθελα να σκοτώσω.41. Απλώς. έθεσαν τέλος σε αυτόν τον μύθο της ιστορίας. Ερευνούν την ιστορία με έναν τελείως διαφορετικό τρόπο.. Να γνωρίζεις κάτι σήμαινε να βλέπεις καθαρά αυτό που κάθε άτομο τοποθετημένο στις ίδιες συνθήκες θα μπορούσε να δει και να διαπιστώσει. ευθύς αμέσως όλοι αυτοί οι καλοί άνθρωποι αρχίζουν να κραυγάζουν για βιασμό ή δολοφονία της ιστορίας. εδώ και πολύ καιρό άνθρωποι τόσο σημαντικοί όπως ο Μαρκ Μπλοχ. Σας κατηγορούν ότι κάνετε το αντίθετο. μια ιστορία των θρησκειών ή των μυθολογιών κατά τον τρόπο Ντυμεζίλ ήταν για εμάς πολύτιμα στηρίγματα. θέλω πράγματι να τη σκοτώσω. Σε αυτόν ακριβώς το βαθμό. αρνούμαστε αυτές τις πολιτικές της εμβριθούς άγνοιας που χαρακτήριζαν. ότι σήμερα περισσότερο από ποτέ τα κανάλια διάχυσης της γνώσης είναι πολυάριθμα και αποτελεσματικά..

USA Φεβρουάριος 2012 «Ως κάποια που έχει συμμετάσχει για μεγάλο χρονικό διάστημα στους αγώνες για κοινωνική δικαιοσύνη. μου φαίνεται ότι βρίσκεται στην πρωτοπορία της παγκόσμιας αλλαγής. Παραμένει ιδιαίτερα ενεργή στο χώρο των κινημάτων. H Ευρώπη στο σταυροδρόμι. όταν βλέπω τώρα τον λαό της Ελλάδας να παλεύει τόσο παθιασμένα ενάντια στα επιβαλλόμενα μέτρα λιτότητας. Έγινε διεθνώς γνωστή όταν το 1970. εξουσία Είναι η στρατηγική. Ο «παρατεταμένος Μάης» και η νέα επαναστατική Αριστερά Μετά τη Φουκουσίμα. συζήτηση με τους Δημήτρη Τρίμη και Γιάννη Αγγέλη ΕΑΑΚ: δυο δεκαετίες στην πρώτη τη γραμμή. Η Άντζελα Ντέιβις διεκδίκησε δύο φορές την αντιπροεδρία των ΗΠΑ με το ψηφοδέλτιο του Κομμουνιστικού Κόμματος.. Davis: «Αλληλεγγύη στον λαό της Ελλάδας» τεύχος 29 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 2 6 8 11 15 18 20 23 26 28 29 32 38 42 45 49 52 55 58 62 65 66 68 71 76 Της σύνταξης. τάξη. (σημειώσεις για ένα εναλλακτικό παραγωγικό πρότυπο) Υπάρχει ζωή για την αγροτική παραγωγή μετά την ΕΕ και το ευρώ. η Άντζελα Υ.05. οι άνθρωποι ξεσηκώνονται και παλεύουν.gr τηλέφωνα: 210 6451975 / 6944 182975 σχεδιασμός: quirkyquintus@hotmail. Σε όλο τον κόσμο.com εκτύπωση: ΨΙΜΥΘΙ ΕΠΕ. Ο Φουκώ απαντά στον Σαρτρ Εκδίδεται από την αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία Εκτός Γραμμής Κεντρική διάθεση από την πολιτική-πολιτιστική Λέσχη Εκτός Γραμμής: Αθήνα. ηλίθιε! Έθνος. κόντρα στη συναίνεση και την υποταγή! Ιταλία 1968-1977. από την Αίγυπτο ως το Ουισκόνσιν. Στρατηγοπούλου 7 & Μαυρικίου. ως κάποια που ήταν η ευεργετούμενη παγκόσμιων κινημάτων αλληλεγγύης.. τη Λατινική Αμερική. Επισκόπηση στο έργο του Μίκαελ Χάνεκε Ανακτώντας τη δημοκρατία Η φιλοσοφία ως διάγνωση του παρόντος. ηγεμονία. στη Σάντα Κρουζ.anasynthesi.. Ντέιβις γεννήθηκε στο Μπέρμγιχαμ της Αλαμπάμα το 1944. Εξάρχεια Θεσσαλονίκη.gr ιστοσελίδα: www. του οποίου ήταν μέλος έως το 1991. Εμβληματική μορφή της αμερικανικής Αριστεράς και ιδίως του κινήματος της Black Power.. Φαρμακευτική περίθαλψη μετά την έξοδο από το ευρώ Οι διεθνείς σχέσεις την εποχή των τεράτων Το «κούρεμα» της ενημέρωσης και των ανθρώπων της. συνέντευξη του Κώστα Λαπαβίτσα Τα πράγματα μπορούν να πάνε αλλιώς.. τοποθετήθηκε στη λίστα των «10 πλέον καταζητούμενων προσώπων» του FBI. Κρίση και υγεία. ύστερα από ακόμα μία καταστροφή. με πολλούς ανθρώπους από την Ελλάδα να εμπλέκονται στην καμπάνια για την απελευθέρωσή μου πολλές δεκαετίες πριν. Για τις καταιγιστικές αλλαγές που δεν έχουν έρθει ακόμα «Να ξαναθέσουμε επιτέλους το ζήτημα της σοσιαλιστικής αλλαγής της χώρας». ενώ διδάσκει το μάθημα «Ιστορία της συνείδησης» στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια. Εκτός εαυτού Άνεμοι καταστροφής. Εγνατίας 112. Βιβλίο Η σκοτεινή καρδιά της Ευρώπης. τηλ.indd 4-5 WE ARE THE 99% Εξώφυλλο: Λεπτομέρεια από αφίσα των McMillian και Furlow για το Occupy Επικοινωνία: e-mail: info@ektosgrammis. θύελλες ελπίδας Η κρίση αντιπροσώπευσης και η αποτύπωσή της στο ΠΑΣΟΚ Ανοιχτά ερωτήματα για μια θεωρία της μετάβασης: αντίσταση. University of Pennsylvania. 9/2/2012 1:43:31 μμ . Νίκος Καρακώστας..ektosgrammis. Το βλέμμα της ουτοπίας. Το κίνημα συμπαράστασης προς τη Ντέιβις κατά τη διάρκεια της πολύμηνης καταδίωξής της (και κατά τη δίκη της κατόπιν) αγκάλιασε όλο τον πλανήτη. εκ μέρους όλων όσοι αγωνίζονται εδώ στις ΗΠΑ. 1ος όροφος Πάτρα.Angela Y. του φύλου και της τάξης. με κατασκευασμένες κατηγορίες για εμπλοκή σε ένοπλη επίθεση. 210 6253390 Σάββατο 29 Οκτωβρίου 2011 4th International Herbert Marcuse Society Conference: «Critical Refusals: Herbert Mascuse and Angela Davis». Είναι μια συναρπαστική στιγμή και θα ήθελα να εκφράσω. Σπούδασε στη Σορβόνη και την Καλιφόρνια. πετυχαίνοντας την αθώωσή της το 1972. Αριστερά στην εποχή του Μνημονίου Ο «αιώνας του Ειρηνικού»: για τις στρατηγικές του κεφαλαίου στην άλλη άκρη του κόσμου Rock the (capitalist) Casbah! Η ανατολική Μεσόγειος στη δίνη επικίνδυνων ανταγωνισμών Φάκελος: Μετά το ευρώ τι. όπου διατέλεσε πανεπιστημιακή βοηθός του Χέρμπερτ Μαρκούζε. τη βαθύτερη αλληλεγγύη μου στον λαό της Ελλάδας». Philadelphia. την Ελλάδα και τη Νέα Υόρκη.teuxos29 ..gr (υπό κατασκευή) και www.. με έμφαση στον αγώνα για την κατάργηση των φυλακών και της θανατικής ποινής. Άστιγγος 37 και Μουρούζη συνδρομές εσωτερικού (4 τεύχη): 15 ευρώ συνδρομές εξωτερικού (4 τεύχη): 25 ευρώ COVER ektosgrammis . Έχει γράψει σειρά βιβλίων για τα θέματα της φυλής.

teuxos29 .05.COVER ektosgrammis .indd 2-3 9/2/2012 1:43:30 μμ αξ Με τά α το Συ ναθέ ευ νέ σου ρώ ν τ με ε τι. υξ επιτέ Το η τ λο « κο υ Συ ύρεμα ου Κ ς το ζ ώσ ήτη ζή » τ τη η ς ε τα μ α τ ση ν η η με μέρω Λαπ ς σοσ Αν αβ ια λ οιχ το σης ίτσ ισ τι υ τά ς Δ και α κής τω ερ Ηφ η αλ ν μ ωτ λα ι λο αν ή τ θ ή ρη ρώ 32 γής τ μα Ο σ ο φί α ης Τρ πων Φο ω τα χώ ίμη τη ς για υκ διά ρα ς ώ κα ς» γν μ ω ια απ ι σ Γ ιάν θε αν η το ωρ τά υ π α νη ία σ τ ρ όν Αγ ον το τη γέ ςμ Σα ς λη ε τά ρτ ρ βα 52 ση 76 ς 11 «Ν ΦΑ ΚΕ ΛΟ Σ: ΤΙΜΗ €3 ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 29 / φεβΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 .