νε

ν τε

Da ύξεις
vid
Ha
rve
Ηδ
y,
ιελ
Pe
ter
κυ
σ
Th
ΦΑ
τίν
om
δα
ΚΕ
as
ΛΟ
επ

α
Σ:
ν
πό
άσ
ΗΑ
Η«
στ
τ
ασ
ρισ
δη
ολ
η
ος
μό
τ
ςκ
ερ
σια
Κα
ά
α
«…
ια
ψά
σ
υ
τ
γε
στ
ν
η
λη
τ
νκ
ία»
επ
ου
ς
υ
α
ςθ
ω
β
ν
άσ
έρ
ςπ
αρ
νη
τα
ρα
ειθ
σ
ση
λέ
η,
αρ
ςσ
ου
ο
χικ
λ
τη
ςτ
αό
ήσ
ης
Μέ
ς
υν
σ
ση
λα
τ
θή
ην
θρ
Αν
κη
ε
αία
ατ
ξ

ου
ολ
ςμ
σ
ή
ία;
ε τα
νά
72
στ
ευ
ση
ς…
» 2
3

Συ

33

ΤΙΜΗ €3
ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ

τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012

τεύχος 30

Αύγουστος 2012

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
1
2
6
10
14
17
20
23
27
30
33
37
39
43
47
51
56
60
64
66
68
72
75
78
81
84
87
89
93

Της σύνταξης…
Εκτός Εαυτού
Με το βλέμμα στραμμένο στις μάχες που έρχονται
Οι εκλογές της 17ης Ιουνίου 2012: ταξική και πολιτική πόλωση
Δεξιά: αντιδημοφιλής, αλλά όχι τόσο ανέτοιμη…
«Είναι ωραία να πέφτεις αν αντέχεις να πέφτεις, ίσως μάθεις να πετάς τελικά»!
Τι είναι και πού πηγαίνει η Χρυσή Αυγή
«…στους θαρραλέους της λαθραίας μετανάστευσης…»
Για το ευρώ, ξανά: η στρατηγική της αράχνης
Το πρόγραμμα της συγκυβέρνησης: απαγκίστρωση από την «επαναδιαπραγμάτευση»…
Η διελκυστίνδα επανάστασης και αντεπανάστασης στη Μέση Ανατολή
«A las barricadas»
ΦΑΚΕΛΟΣ: Η Αριστερά στην κυβέρνηση, ο λαός στην εξουσία;
Η πολιτική κρίση, η Αριστερά και η δυνατότητα ενός νέου ιστορικού μπλοκ
Η ένταση ανάμεσα σε κράτος και κοινωνικά κινήματα
Κράτος, μάζες και πολιτική
Κράτος, εξουσία, κυβέρνηση: αφετηρίες για μια σύγχρονη επαναστατική στρατηγική
«Το εργατικό κίνημα πρέπει να ξαναπιάσει το νήμα από την αρχή. Από την εποχή που
τα συνδικάτα δεν ήταν νόμιμα» Συνέντευξη με τον Απόστολο Καψάλη
Το αόρατο κάτεργο της νεολαίας…
Τα κόκκινα τετράγωνα που «δεν κάνουν πίσω»*
«Σοσιαλφασίστες» και «κομμουνιστικός όχλος». Η γερμανική Αριστερά στα 1928-33
Η «δημόσια υγεία» ως πειθαρχική συνθήκη
Μεταλλεία Κασσάνδρας: όταν ο χρυσός δεν λάμπει
Καληνύχτα, κυρία Ζωρζ
Οπτικοποιώντας τη διαλεκτική. Μια μικρή περιήγηση στο έργο του Σ. Μ. Αϊζενστάιν
Σύγχρονη πειραματική ποίηση: πολιτική και θεωρία στη Language Poetry
Βιβλίο
Η πόλη ως πολιτικό διακύβευμα και πεδίο συλλογικού μετασχηματισμού. Συνέντευξη
με τον David Harvey
Η σημασία του Γκράμσι σήμερα. Συνέντευξη με τον Peter Thomas

Εκδίδεται από την αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία Εκτός Γραμμής
Κεντρική διάθεση από την πολιτική-πολιτιστική Λέσχη Εκτός Γραμμής:
Αθήνα, Στρατηγοπούλου 7 & Μαυρικίου, Εξάρχεια
Θεσσαλονίκη, Εγνατίας 112, 1ος όροφος
Πάτρα, Άστιγγος 37 και Μουρούζη
Συνδρομές εσωτερικού (4 τεύχη): 15 ευρώ
Συνδρομές εξωτερικού (4 τεύχη): 25 ευρώ

Εξώφυλλο:
Λεπτομέρεια από αφίσα
της Favianna Rodriguez
(www.favianna.com)

Επικοινωνία:
e-mail: info@ektosgrammis.gr
ιστοσελίδα: www.ektosgrammis.gr
και www.anasynthesi.gr
τηλέφωνα: 210 6451975 / 6944 182975
σχεδιασμός: quirkyquintus@hotmail.com
εκτύπωση: ΨΙΜΥΘΙ ΕΠΕ, Νίκος Καρακώστας, τηλ. 210 6253390

τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012
ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ

Της σύνταξης…
Η διπλή εκλογική αναμέτρηση απλώς επιστέγασε αυτό που εδώ και καιρό όλοι υποψιάζονταν,
άλλοι με τρόμο, άλλοι με ελπίδα. Ότι δύο χρόνια μετά την ψήφιση του πρώτου Μνημονίου
και την έναρξη ενός συγκλονιστικού κύκλου αγώνων το ρήγμα στις σχέσεις εκπροσώπησης
των κυρίαρχων αστικών κομμάτων με τον λαό έχει βαθύνει για τα καλά. Ότι το κομματικό
σύστημα της μεταπολίτευσης βαίνει οριστικά προς το τέλος του.
Ο κίνδυνος προφανής και σε εξέλιξη˙
να παρασύρει μαζί του τις κατακτήσεις που σηματοδότησε η, έστω και μεσολαβημένη, ορμητική εισβολή του λαϊκού παράγοντα στο πολιτικό προσκήνιο μετά τη Χούντα. Να ανασυντεθεί
μια νέα δεξιά στρατηγική που θα στηριχτεί στη με κάθε τρόπο διάλυση κάθε κοινωνικής και
πολιτικής αντίστασης. Και μαζί με αυτή, να κυριαρχήσουν τα σύγχρονα «Τάγματα Ασφαλείας»
που θα εκκαθαρίζουν ό,τι η πολιτική δεν «επιτρέπει» να εκκαθαριστεί.
Η ευκαιρία ιστορική˙
να γεννηθεί ένα νέο «ιστορικό μπλοκ» με όραμα, πρακτικές και στρατηγική τόσο για την
άμεση απάντηση όσο και για τη δυνατότητα ενός άλλου κοινωνικού ορίζοντα.
Οι ενδείξεις πολλές˙
η εικόνα μιας χώρας διχασμένης ανάμεσα στο αναδυόμενο «έθνος των εργαζομένων» και το
πλήθος της συντήρησης. Η στροφή του κόσμου της εργασίας και της νεολαίας προς την Αριστερά.
Η για πρώτη φορά μετά τη δεκαετία του ’70 υλική δυνατότητα να κατακτήσει η Αριστερά την
κυβερνητική εξουσία. Οι πρωτότυπες μορφές αντίστασης και αγώνα όλου του προηγούμενου
διαστήματος. Οι πρωτοβουλίες αυτοδιαχείρισης και αλληλεγγύης που ξεπηδάνε.
Οι απαιτήσεις τεράστιες˙
να διαμορφώσουμε μια σύγχρονη αριστερή στρατηγική που θα βαθύνει αυτή την ιστορική
δυναμική. Να ανασυνθέσουμε μια Αριστερά που θα σηκώσει το γάντι της ριζικής αντιπαράθεσης στην αστική στρατηγική. Να αναζητήσουμε τις προγραμματικές απαιτήσεις μιας
τέτοιας ρήξης αλλά και του τρόπου λειτουργίας μιας κοινωνίας με άλλες προτεραιότητες.
Να οικοδομήσουμε τους αυτοτελείς κοινωνικούς και πολιτικούς θεσμούς αυτού του νέου
ιστορικού υποκειμένου. Να απαντήσουμε στις άμεσες ανάγκες για λαϊκή ανακούφιση, όχι με
«υπευθυνότητα» αλλά με ανυποχώρητους εργατικούς και νεολαιίστικους αγώνες, κοινωνική
αλληλεγγύη και αυτοοργάνωση. Να αντιμετωπίσουμε τη φασιστική απειλή. Να κάνουμε την
κάθε μέρα βήμα προς μια σύγχρονη αριστερή, ριζοσπαστική αντιηγεμονία.
Το δίλημμα έχει πια τεθεί˙
ή θα συνεχίσουμε να ζούμε γονατιστοί ή θα σηκώσουμε το γάντι που μας πετάει η ιστορία.

Ας εγερθούμε.

όπως φυσικά και κάθε τι καλό που θα «ψαρεύουμε» στο διαδίκτυο και αλλού. αφήνοντας εκτός πολιτικής συζήτησης το ΣΥΡΙΖΑ και το ΚΚΕ.τι η λεκτική αντιπαράθεση μαζί τους. ξέχασαν και κάτι άλλο· την πολιτική. το Εκτός Γραμμής βγήκε την πρωτομαγιά που μας πέρασε για πρώτη φορά στον «αέρα» του διαδικτύου.gr: ο νέος διαδικτυακός τόπος του Εκτός Γραμμής είναι γεγονός! Έπειτα από οχτώ συναπτά έτη έντυπης παρουσίας. συνήθως φτάνει καλύτερα με έργα. τελικά θα ήταν η Αριστερά που θα αποκλειόταν. θα βρουν χώρο και οι δραστηριότητες και τα υλικά από τις πολιτικές . Όμως. γιατί το κατάλαβαν με τον «δύσκολο» τρόπο. www. Στόχος μας είναι να παρουσιάσουμε τις απόψεις μας. αλλά και να συνεχίσουμε να ψηλαφίζουμε μια κριτική θεώρηση των ιστορικών. να σχολιάσουμε την επικαιρότητα. Και σε αυτό το μάθημα. αν ο ΣΥΡΙΖΑ και το ΚΚΕ ή έστω ένας από τους δύο έβαζε πολιτικό θέμα ότι δεν εμφανίζεται στο ίδιο πάνελ με εγκληματίες. θεωρητικών και πολιτιστικών οριζουσών για μια σύγχρονη κριτική αριστερή ριζοσπαστική παρέμβαση. Και η μη νομιμοποίηση των ναζί ως συνομιλητών της θα είχε ενδεχομένως σημαντικότερο αποτέλεσμα στη λαϊκή συνείδηση απ’ ό. να παρέμβουμε στην πολιτική συζήτηση. δημιουργήσαμε μόνοι μας έναν ιστότοπο που ταιριάζει γάντι με τις αισθητικές και λειτουργικές μας επιλογές. εκτός από την τρέχουσα αρθρογραφία μας. είναι δυνατόν. θα βρείτε προοπτικά όλα τα άρθρα που δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό μας από το πρώτο του τεύχος. η Αριστερά να αυτοαποκλείεται από τη δυνατότητα να φτάσει η άποψή της στον λαό. ο μετασχηματισμός του φαινομενικά «δεδομένου» ή λογικού. Εκεί. Είναι δυνατόν να θεωρείται ότι. με οδηγό το ταξικό κριτήριο. να ερμηνεύσουμε τον σύγχρονο κόσμο.ektosgrammis. Επιχειρώντας να ακολουθήσουμε τις επιταγές των καιρών που θέλουν την ηλεκτρονική παρουσία να αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο κάθε κριτικής. Στην ιστοσελίδα μας. κάθε φορά. Δυστυχώς.2 ΣΧΟΛΙΑ Ένα πικρό μάθημα Δυστυχώς το κατάλαβαν. μέχρι και το. Η Αριστερά δεν είχε καμία θέση να συνομιλεί στα πάνελ με τους σύγχρονους ναζί. Εκτός αυτού όμως. η τοποθέτηση του ορθού ερωτήματος. Σας περιμένουμε! . αλλά και οι εκδόσεις μας. Ξέχασαν προφανώς τα δύο μεγάλα κόμματα της Αριστεράς ότι η άποψη δεν φτάνει πάντα με λόγια. τον Φεβρουάριο του 2004. είναι η αλλαγή του πεδίου. πολιτικής και ιδεολογικής παρέμβασης όπως η δική μας. Μα.». ιδεολογικών. δεν είχε καμία δουλειά να νομιμοποιεί με τη δική της παρουσία την παρουσία μιας εγκληματικής συμμορίας ως ακόμη μίας πολιτικής δύναμης του τόπου. Ήταν τόσο δεδομένο ότι τα κανάλια απλώς θα συνέχιζαν να καλούν τη ΧΑ σε όλα τα πάνελ. η επίσημη Αριστερά τσαλαπατήθηκε γιατί επέλεξε να κάνει πολιτική με έναν τρόπο που ταιριάζει σε άλλους πολιτικούς χώρους και παραδόσεις.πολιτιστικές Λέσχες Εκτός Γραμμής. ένα είδος τηλεοπτικού κοινοβουλευτικού κρετινισμού έκανε το επιχείρημα των εκπροσώπων του ΣΥΡΙΖΑ και του ΚΚΕ να ακούγεται λογικοφανές: «Σε όποιο πάνελ καλείται η Χρυσή Αυγή εμείς δεν θα πηγαίνουμε. Η αριστερή πολιτική δεν είναι απλώς θέματα προς διαχείριση μέσα σε δοσμένα πλαίσια. τρέχον τεύχος.

ο νέος υπουργός Οικονομικών. αδιαπραγμάτευτη) πορεία. είχε μια χαρά κερδοφορία. Τι έχουν τα έρμα και ψοφάνε. ούτε οι Γερμανοί. προερχόμενος και αυτός. δεν θα πληρωθούν. άφησε πίσω του τις πολιτικές ανησυχίες της νιότης του. αλλά ακόμα και για εκτεταμένες μερίδες του κεφαλαίου που είτε δεν πρόλαβαν να αναδιαρθρωθούν εγκαίρως είτε ήταν απλώς άτυχες. Αυτός είναι ο λόγος που έγιναν δύο παγκόσμιοι πόλεμοι! Η επίτευξη ενός ευρωπαϊκού κοινού τόπου. κάτι που δεν γίνεται εθελοντικά. οι διαπραγματεύσεις όλο και πιο αδιέξοδες και εν τέλει άχρηστες. Από την τελευταία θέση διαπραγματεύτηκε την είσοδο της Ελλάδας στην ΟΝΕ με τα ανάλογα μαγειρεμένα στοιχεία. Η μάχη των μεγάλων κεφαλαιακών μερίδων για την επιβίωσή τους θα είναι όλο και πιο λυσσώδης. Ποιος αλήθεια είναι ο εν λόγω κύριος που πολύς κόσμος ελάχιστα γνώριζε μέχρι πρόσφατα.. Γιατί μερικοί όντως θα χάσουν: χρέη που δεν μπορούν να πληρωθούν. Ούτε αυτοί έχουν ιδέα για το παρακάτω και απλώς προσπαθούν με νύχια και με δόντια να διατηρήσουν αυτό που υπάρχει. που πήραν μια περιορισμένη υπόσχεση για αποσύνδεση του ιδιωτικού τραπεζικού χρέους από το κρατικό. βόρειοι και νότιοι. Για να μην πούμε για τους Γερμανούς. που βρίσκονται πραγματικά σε κατάσταση πανικού. Κάθε μέρα που περνάει η ευρωζώνη πιέζεται όλο και πιο βαθιά στο αδιέξοδό της.τι δεν τόλμησε η ελληνική κυβέρνηση και που γι’ αυτό την εγκαλεί ο ΣΥΡΙΖΑ. μέχρι να γίνει η τελική εκκαθάριση και να ξεκαθαρίσει το τοπίο. όπως και πολλοί άλλοι. να χτύπησαν και το χέρι στο τραπέζι). με κορωνίδα τη μελέτη που προέβλεπε αύξηση πάνω από 10% του ΑΕΠ μόνο από την απελευθέρωση των κλειστών επαγγελμάτων! Όπως συνηθίζεται να λέγεται σε αυτές τις περιπτώσεις. ακόμα. του ΙΟΒΕ. οι δικοί μας είναι κωλοτούμπες και δεν τολμούν καν να αναφέρουν τη λέξη αναδιαπραγμάτευση· οι υπόλοιποι νότιοι. Επώδυνο όχι μόνο για τις κυριαρχούμενες τάξεις (αυτές είναι ήδη καμένες. το ξέρουμε καλά στην Ελλάδα). μετά στην Τράπεζα της Ελλάδος (’89-94) και κατόπιν στην Οικονομική και Νομισματική Επιτροπή της ΕΕ (’94-2000).. είναι ουτοπία – και μάλιστα επικίνδυνη. Στον ΙΟΒΕ εκπόνησε τις θρυλικές μελέτες για την αναγκαιότητα του Μνημονίου. Για να μπορεί μελλοντικά να ξαναϋπάρξουν κέρδη. βλέπουμε. αυτοί που έκαναν ό. Και κανένας από δαύτους όμως δεν έχασε. όπου με σκληρές διαπραγματεύσεις θα αποφασιστεί πολιτικά από όλους η «βέλτιστη» τέτοια απαξίωση και εκκαθάριση κεφαλαίου την οποία θα εφαρμόσουν όλοι μαζί. από την πάλαι πότε κραταιά ΚΝΕ. εκσυγχρονίστηκε. Κανένας ισπανός τραπεζίτης δεν θα δεχτεί να κλείσει από μόνος του την τράπεζά του για να έρθει να κανιβαλίσει τα υπολείμματά της ο Γερμανός. αυτόνομη (και. Από μικρός στα βάσανα. οι οποίοι… δεν υποσχέθηκαν να χρηματοδοτήσουν αυτή την υποτιθέμενη αποσύνδεση (που εξάλλου θα ήταν πολύ λίγη και ήδη ήταν πολύ αργά). αυτοί που θαρρετά αναδιαπραγματεύτηκαν (ίσως. το τόσο ανεπαρκές – για το μετά. άξιος (κυριολεκτικά!) ο μισθός του.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 3 «Αναδιαπραγματευτείτε» μάς έλεγαν Εντάξει. ποιος ξέρει. τα πάντα όλα. Ούτε οι Ισπανοί. σε ένα θα συμφωνούν όλοι τους: τσακίστε τούς από κάτω. Η πορεία των πραγμάτων. Ο κ. Και μόνο αυτός είναι ο φόβος τους: μήπως και οι από κάτω καταλάβουν τη δύναμή τους και κανονίσουν τη δική τους. Στουρνάρας. κρατώντας μόνο τον οικονομισμό του σοβιετικού μαρξισμού. οι αντιθέσεις όλο και πιο οξείες. στον εκσυγχρονιστικό σοσιαλφιλελευθερισμό δεν ήταν και τόσο δύσκολο τελικά.. όλα οδηγούν σε ένα απροσδιόριστων συνεπειών και ιδιαίτερα επώδυνο τέλος. . Διότι τι στο διάβολο αναδιάρθρωση υπήρχε να κάνει το ισπανικό κεφάλαιο τόσα χρόνια και δεν την έκανε. βρέθηκε άρτι αφιχθείς από τις σπουδές στα ξένα να είναι σύμβουλος του Γιάννου Παπαντωνίου στο υπουργείο Εθνικής Οικονομίας (’86-89). Αφού ολοκλήρωσε αυτό το θεάρεστο έργο αποσύρθηκε στη διεύθυνση της Εμπορικής Τράπεζας για να αναλάβει κατόπιν τη διεύθυνση του think tank του ΣΕΒ.. αριστεροί και δεξιοί. η παγκόσμια εξάπλωση της κρίσης.. κάτι που δεν έχει γίνει ευρύτερα κατανοητό. Μείωσε τα κρατικά (όχι τα ιδιωτικά) ελλείμματα και χρέη καλύτερα από τους Γερμανούς. Κανένας δεν κέρδισε στη σύνοδο.. επειδή αυτό θα είναι. Το θέμα είναι ότι. Για την έξοδο από την κρίση χρειάζεται τεράστια καταστροφή κεφαλαίου. λοιπόν.   καλό για την ανάκαμψη. Το άλμα. οι Ιταλοί. Αμ. τι κατάφεραν. οι εσωτερικές ανισορροπίες της ΕΕ. πλούσιοι και φτωχοί για το καλό των ευρωπαϊκών λαών. Γιάννης Στουρνάρας: ο άνθρωπος για όλες τις σωστές δουλειές To πρόσωπο των ημερών είναι ο Γιάννης Στουρνάρας. Ακόμα χειρότερα αυτοί.

τι άλλο αποτελεί η στρατηγική της «υπεύθυνης αντιπολίτευσης» που εξήγγειλε η ηγεσία του μετά την ανάδειξή του σε αξιωματική αντιπολίτευση. μετά τις εκλογές.χ. Επίσημη ανακοίνωση. στα χαράτσια ή τους φόρους. κάτι που ο Άγιος Πειραιώς αποδεικνύεται απλώς ανίκανος να κάνει. την τράπεζα τεχνητού αίματος θα την δεχόταν ο Άγιος. επιδεικνύει μια παράδοξη φοβία για τα μικρόφωνα. η ανακάλυψη στο CERN του μποζόνιου Higgs ήταν αναμφισβήτητης σημασίας. περιμένει πως το πρωτοφανές για μια αριστερή δύναμη 27% θα σηματοδοτήσει τουλάχιστον μια αναγέννηση της αγωνιστικότητας. ότι «δεν θα καταργούσε το Μνημόνιο αλλά θα το επαναδιαπραγματευόταν πλήρως». ότι «η εθνικοποίηση των τραπεζών θα ήταν απλώς μια ενιαία εποπτεία του συστήματος». «Υπευθυνότητα» προς τον λαό. όχι προς τους δημίους του Η εκλογική δυναμική του ΣΥΡΙΖΑ τόνωσε τη λαϊκή αυτοπεποίθηση σχετικά με τη δυνατότητα απεμπλοκής από το Μνημόνιο. γιατί δεν μπορεί να δώσει αυτό συνέντευξη αντί για τους επιστήμονες. Γιατί. Εκτός από την απέραντη μπουρδολογία (τι σχέση έχει το μποζόνιο με την αιματολογία και τον Δαρβίνο. ο Άγιος ρωτάει ρητορικά: αφού το μποζόνιο είναι «θεός». ο ίδιος το ισχυρίζεται για τον θεό του. από π. Σταθάκη σε γαλλική εφημερίδα ότι ο ΣΥΡΙΖΑ «θα δώσει τη μάχη στη Βουλή χωρίς να κατεβάσει τον κόσμο στο δρόμο». ένας αρχαίος οργανισμός που έχει επιζήσει τριών συστημάτων κοινωνικής οργάνωσης. αν ήταν σε ανάγκη. και όχι μόνο. Αναρωτιέται κανείς. Και σε όχι πολύ περισσότερο ακόμα. παραδεχόμενη την ήττα της.χ. Παρόμοια. έχει αποδειχτεί ικανή να ενσωματώνει τις αδυναμίες της.. Τι άλλο σηματοδοτούν οι δηλώσεις του Γ. Δυστυχώς. ως γνωστόν.4 ΣΧΟΛΙΑ Το μποζόνιο και ο μπόζο Παρ’ όλες τις σοβαρές επιφυλάξεις που μπορεί να έχει κανείς για το πώς είναι δομημένη η σύγχρονη επιστήμη. η ρότα που παίρνει φαίνεται να υπηρετεί μια παρατεταμένη εκλογική στρατηγική και όχι την αντεπίθεση του κινήματος και το βάθεμα της πολιτικοποίησής του. Να απαντήσουμε εξίσου ρητορικά ότι. θα πρέπει η δυναμική να βαθύνει και. λοιπόν. με θεολογικούς όρους. θα του έκανε ίσως εντύπωση να μάθει ότι σε όχι πολύ καιρό από τώρα. Θα μείνουμε μόνο στα ευτράπελα. Η εκκλησία.). ο ρόλος που θα μπορούσε να παίξει ο ΣΥΡΙΖΑ σε αυτό είναι σημαντικός. μια κατεύθυνση για άμεση νικηφόρα αντίσταση. Για να επιτευχθεί αυτό. έβγαλε ο Άγιος Πειραιώς για την ανακάλυψη. Και δεύτερο (και πολύ χειρότερο): τσαλαβουτώντας. αλλά στους «εκλεκτούς συγγενείς των». Παπαδημούλης εγκαλεί την κυβέρνηση ότι υπάρχει καλύτερος τρόπος «αξιοποίησης» (sic) της δημόσιας περιουσίας. παρά τις προγραμματικές του ανεπάρκειες. του πιο παπαδίστικου ανορθολογισμού και της πιο καθαρής ηλιθιότητας. ενάντια π.. όταν ο κόσμος που ψήφισε ΣΥΡΙΖΑ. αλλά ούτε η λαϊκή προσδοκία ούτε η προεκλογική ρητορεία του ΣΥΡΙΖΑ είναι ικανές από μόνες τους να διώξουν το Μνημόνιο. μέσω ΣΔΙΤ. Όμως.χ. Ή οι πνευματικοί του συγγενείς της ΧΑ. Εκτός από μία: ότι κατάφερε να ξεσηκώσει τη μήνι του πιο ακραίου σκοταδισμού. Πρώτον. αν μη τι άλλο μεγαλύτερης διάρκειας από του μποζονίου. ιερά αγανακτισμένος για το «σωματίδιο του θεού» (σημείωση: οι φυσικοί ποτέ δεν το αποκαλούν έτσι). ούτε χιμπατζήδες. Και τι δεν λέει ο στόμας του! Δεν θα ασχοληθούμε εδώ με την. ο Δ. θα υπάρχουν τεχνητά όργανα (ήδη υπάρχει λ. εάν θεωρούν ότι «το μποζόνιο έχει τέτοια ευφυΐα ώστε να κατασκευάζει σε κάθε είδος και έναν συγκεκριμένο αιματολογικό τύπο». Ο τελευταίος όμως. οι κύριοι δότες οργάνων δεν θα είναι άνθρωποι. τους χιμπατζήδες. η οικοδόμηση σχέσεων «εμπιστοσύνης» με τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις μάλλον αποτελεί τον τρόπο με τον οποίο ο ΣΥΡΙΖΑ σχεδιάζει να έρθει στην εξουσία: ενασχόληση με τις ενδοσυστημικές ισορροπίες παρά με τον λαό που πρέπει να προετοιμαστεί για τη μάχη. προτείνει στους επιστήμονες όταν έχουν ανάγκη για αίμα να μην προστρέχουν στον συνάνθρωπο. τον Γαλιλαίο. τεχνητό δέρμα). αλλά γουρούνια (τα οποία έχουν αρκετά μεγάλη γενετική συγγένεια με μας). με το θράσος της άγνοιας από πεδίο σε πεδίο. κακοποίηση του θεολογικού επιχειρήματος. Οι επιπτώσεις της δεν είναι ακόμα στο σύνολό τους καθαρές. . ενώ οι επιστήμονες ουδέποτε ισχυρίστηκαν ότι το σωματίδιο έχει προσωπικά χαρακτηριστικά. Και όλα αυτά.

αν της δοθεί η ευκαιρία. . Περισσότερο απ’ όλα είναι το σάλπισμα της κυβέρνησης στους εργοδότες για επίθεση. χωρίς φυσικά να ακουστεί ποτέ ο αντίλογος. Εκεί όπου οι απεργοί έγιναν 5 και οι «εργαζόμενοι που προσήλθαν για δουλειά» 120. του θαύματος– ο ίδιος ο πρωθυπουργός. Οι εργοδότες αποδεικνύουν ότι έχουν ακριβώς την κατάλληλη φαντασία στην οποία επένδυε η πολιτική ελίτ. Εκεί όπου βρήκε ουκ ολίγες φορές βήμα η «εκπρόσωπός» τους. Και –ω. Πώς αλλιώς. η μήνις του εσμού των αστών κονδυλοφόρων και πολιτικών απέναντι στην πρωτοφανή ηρωική απεργία αποδεικνύει από μόνη της ότι το παράδειγμα που δίνουν οι χαλυβουργοί είναι πιο δυνατό ακόμη και από τον ίδιο τους τον αγώνα. ικανή. με συντριπτικά ποσοστά. Και βέβαια. έχοντας το ένα μάτι στραμμένο στις μέρες που βλέπουν με τρόμο να έρχονται. Επίθεση με κάθε τρόπο. αυτό που μετράει σε ό. μόνο στελέχη και υπαλλήλους γραφείου κατάφερε να βάλει στο εργοστάσιο για δουλειά. σειρά πήρε ο Άδωνις. πρώτος ο ΣΚΑΪ έριξε την «είδηση» ότι ο Μάνεσης κλείνει το εργοστάσιο. Τις αλλεπάλληλες απόπειρες των απεργοσπαστών να εισέλθουν στο κατειλημμένο εργοστάσιο της Χαλυβουργίας στον Ασπρόπυργο συνόδευσε συστηματικά. Και αυτό το παράδειγμα είναι που επιδιώκουν όλοι εκείνοι να σπιλώσουν και να αποδείξουν ότι δεν βγάζει πουθενά. αλλά πάλι μια τόσο καλά ενορχηστρωμένη επικοινωνιακή επίθεση πάντα προκαλεί κάποια έκπληξη. στην αλφαβήτα του συνδικαλιστικού και πολιτικού αγώνα μέσα στο εργατικό κίνημα. να διαλύσει κάθε ίχνος συλλογικότητας αλλά και ανθρώπινης αξιοπρέπειας.τι αφορά την τρέχουσα πολιτική για τα εργασιακά θέματα δεν είναι καν η νομοθεσία. με μισθό 150 ευρώ. εκτός από τους μπράβους του Μάνεση. Τα παπαγαλάκια του Μάνεση Ίσως δεν θα έπρεπε να ξαφνιάζει κανέναν από εμάς. απέναντι σε αυτό το παράδειγμα επιχειρούν με κάθε τρόπο να κατισχύσουν. παίζοντας το παιχνίδι του πιο σκληρού εκβιασμού απέναντι στους απεργούς. Εκεί όπου ο τραυματισμός μέλους του ΔΣ του σωματείου της Χαλυβουργίας από τους μπράβους έγινε «βίαιος προπηλακισμός των εργαζομένων που προσήλθαν ειρηνικά για δουλειά» από τους απεργούς. Μόνο που ήταν το δικαίωμα στην εργασία των διευθυντών. μπορεί να εξηγηθεί η προσφορά δουλειάς στα Jumbo για έξι ώρες την ημέρα επί πέντε ημέρες την εβδομάδα. και ο… φιλόξενος ραδιοφωνικός αέρας του ΣΚΑΪ. το παζλ της λάσπης συμπληρώθηκε με το ρεπορτάζ «έγκριτης» κυριακάτικης εφημερίδας που σύγκρινε την «υπεύθυνη» συνδικαλιστική πρακτική του σωματείου της Χαλυβουργίας στο Βόλο με την «αδιέξοδη» τακτική του σωματείου του Ασπροπύργου που θα κοστίσει το κλείσιμο του εργοστασίου. Μετά. ενώ το σωματείο επέμεινε στην απεργία. Φυσικά. Πώς μπορεί να εξηγηθεί η απαίτηση της εταιρείας σταθερής τηλεφωνίας Cyta όποιος καταθέτει αίτηση για δουλειά να πληρώνει 25 ευρώ παράβολο. Την πιο νοσηρή και τερατώδη. αποφάσισε στη χώρα του ενός εκατομμυρίου ανέργων. Και απέναντι σε αυτή την ολομέτωπη επίθεση. να υπερασπιστεί το «ιερό δικαίωμα στην εργασία».ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 5 Το περισσότερο δεν είναι οι νόμοι… Ίσως. δεν είναι καν η τυπική μείωση του κατώτατου μισθού και η κατάργηση των συλλογικών συμβάσεων. περισσότερο απ’ όλα. αλλά η επιστροφή στις ρίζες. η απάντηση δεν μπορεί να είναι μόνο η επίκληση στην επαναφορά της θεσμικής προστασίας. καθώς η επέμβαση των ΜΑΤ. βάσει ακόμη και του ισχύοντος νομικού καθεστώτος. που ήρθε να συμπληρώσει ιδανικά το σκηνικό κατασυκοφάντησης του αγώνα των χαλυβουργών. Όμως. ο οποίος ζήτησε κατ’ επανάληψη να μπουν τα ΜΑΤ φέρνοντας προκλητικά βόλτες γύρω από το εργοστάσιο ως άλλος χρυσαυγίτης. Ίσως.

. έσπειραν ανέμους και θέρισαν θύελλες.6 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ Με το βλέμμα στραμμένο στις μάχες που έρχονται του Παναγιώτη Σωτήρη Όσο κοινότοπο και αν ακούγεται. Έτσι μπορούμε να περιγράψουμε την ακολουθία γεγονότων και εκρήξεων που οδήγησαν στους πολιτικούς σεισμούς των εκλογών στις 6 Μάη και στις 17 Ιούνη.

η ψήφος υπέρ των νοσταλγών του Χίτλερ αποδεικνύει την ιδιότυπη πόλωση τμήματος της λαϊκής ανασφάλειας και του φόβου. όσοι βρίσκονται σε περιοχές με μεγαλύτερο δυναμισμό (αλλά και κοινωνικές αντιθέσεις) τείνουν να ριζοσπαστικοποιούνται και να κινούνται προς τα αριστερά. των ανθρώπων που τους αφορά το μέλλον του τόπου. ότι η συσπείρωση γύρω από το εμπόριο φόβου για τυχόν έξοδο από το ευρώ και η ιδεολογική τρομοκρατία για την κατάρρευση της οικονομίας μπόρεσε να υπερκαλύψει τη στροφή προς τα αριστερά μεγάλου μέρους των λαϊκών στρωμάτων. στο έδαφος μιας σωρευμένης πολιτιστικής καθυστέρησης που νομιμοποιεί όλες τις παραλλαγές μιας βαθιά αντιδραστικής και καταφανώς λούμπεν «μαγκιάς». κατά συνέπεια. τα περισσότερο αστικά. τη δυνατότητα συνάντησης ανάμεσα στη συμμαχία των υποτελών τάξεων και τη στρατηγική του κοινωνικού μετασχηματισμού. οι μεγαλύτερες ηλικίες (πάνω από 55). Αφετέρου.5% σε σύγκριση με α΄ τρίμηνο 2011) και είναι απόλυτα σαφές ότι ύφεση θα υπάρξει και το 2013.9%. σε πρακτικές κοινωνικού κανιβαλισμού. Αν η μία πλευρά των εκλογών ήταν ότι υπάρχουν κοινωνικές εφεδρείες των μνημονιακών δυνάμεων. η σταθερότητα του ΠΑΣΟΚ που αποδεικνύει ότι η περιβόητη ρήση «μαζί τα φάγαμε» αποτελούσε ομολογία μιας ορισμένης πολιτικής εκπροσώπησης.7%. Το εμπόριο του φόβου και η αμηχανία του αριστερού ευρωπαϊσμού Ορισμένες φορές ακόμη και μια εκλογική επιτυχία που πλησιάζει τα όρια του θριάμβου μπορεί να κρύβει αμηχανία. Αντίθετα. αποτελώντας εκδοχή καθεστωτικής ηγεμόνευσης τμήματος των λαϊκών δυνάμεων. μαζική συμμετοχή σε συσσίτια. με ορισμένες κατηγορίες μισθωτών να αντιμετωπίζουν μειώσεις ακόμη και πάνω από 40%. αλλά και στις μη παραγωγικές ηλικίες (συνταξιούχοι). αγανάκτηση και διάθεση αλλαγής. ισοδυναμώντας με επιπτώσεις πολεμικής εμπλοκής μεγάλης κλίμακας. ηγήθηκε μιας εκλογικής δυναμικής και πλησίασε την κατάκτηση της κυβερνητικής εξουσίας. την ίδια στιγμή στην ελληνική κοινωνία διαμορφώνεται ένας ευρύτερος συνασπισμός των δυνάμεων της εργασίας. όσοι κατοικούν σε αστικά κέντρα κυρίως. το ταξικό ένστικτο των αστικών κομμάτων που σε αυτές τις εκλογές έδειξαν ότι εγκαταλείπουν τη διασπορά στις διάφορες παραλλαγές του βαλκανικού νεοφιλελευθερισμού και ανακάμπτουν στο κόμμα που κατεξοχήν εγγυήθηκε το βαλάντιό τους. η ίδια ανασφάλεια μεταφράζεται σε περισσότερο φοβικά αντανακλαστικά.2%. ιδίως σε μικροαστικά στρώματα.6%. όπου 7 το κόστος ζωής είναι υψηλότερο και οι μηχανισμοί άτυπης αλληλεγγύης λειτουργούν λιγότερο. πολιτική πόλωση. Ταυτόχρονα. Η ελληνική οικονομία βρίσκεται στην πέμπτη συνεχόμενη χρονιά ύφεσης (2008: -0. Ακόμη και αν δεν ληφθούν επιπλέον μέτρα. Στα μεγάλα αστικά κέντρα. όσοι ανήκουν στα λαϊκά στρώματα και ιδιαίτερα στις παραλλαγές της μισθωτής εργασίας. Στο πρώτο τρίμηνο του 2012 η επίσημα καταγεγραμμένη ανεργία έφτασε το 22. μόνο η διατήρηση του τωρινού πλέγματος οικονομικής πολιτικής επαρκεί για να παραταθεί η συνθήκη καταστροφής. οι κάτοικοι των περιοχών που χαρακτηρίζονται από μεγαλύτερο συντηρητισμό ενίσχυσαν τη φοβική συσπείρωση γύρω από τη ΝΔ. σε περισσότερο αγροτικές περιοχές. 2011: -6. καταθέσεις) και σε αναδίπλωση σε περισσότερο συντηρητικές επιλογές. σε εσωτερίκευση όλων των μορφών οικονομικής ιδεολογικής τρομοκρατίας (ευρώ. τα αποτελέσματα αποτυπώνουν και πόλωση ως προς το πώς βιώνονται οι επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ Η οικονομική κρίση βαθαίνει Η ελληνική κοινωνία όλο και περισσότερο μοιάζει με τοπίο καταστροφής. σε κατεύθυνση ρήξης με το κεκτημένο της νεοφιλελεύθερης βαρβαρότητας και του καθεστωτικού συντηρητισμού. Η αύξηση των αστέγων. παραχωρώντας την εκπροσώπηση της αισιοδοξίας και της αυτοπεποίθησης στο ΣΥΡΙΖΑ. όμως. Οι άνθρωποι που βρίσκονται σε παραγωγικές ηλικίες (18-55) και εργάζονται ή αντιμετωπίζουν την ανεργία. Αποδείχτηκε. των ανθρώπων που ζουν εκεί όπου κατεξοχήν κρίνεται αυτό το μέλλον. μεσοαστικά και εύπορα στρώματα. σε σύγκρουση με τις δυνάμεις της αγοράς και της καθυστέρησης. οι κάτοικοι των αγροτικών περιοχών. Σε αυτό προστίθενται: αφενός. η ανασφάλεια και η υποβάθμιση των υλικών όρων ζωής των ανθρώπων σε ενεργές ηλικίες μεταφράζεται πιο εύκολα σε οργή. οδηγώντας σε σωρευτική μείωση του ΑΕΠ που δεν έχει καταγραφεί σε ευρωπαϊκή χώρα από την εποχή της μεγάλης ύφεσης της δεκαετίας του 1930. η Αντί να αναζητούμε «δεξιές στροφές».5%. Η κοινωνική και πολιτική πόλωση βαθαίνει Σε αυτό το έδαφος έχουμε εκτεταμένη ανακατάταξη μέσα στις κοινωνικές συμμαχίες και βαθιά κοινωνική και. Από την άλλη. 2009: -3. Το συνολικό μισθολογικό κόστος μειώθηκε περισσότερο από 25%. . Ο ΣΥΡΙΖΑ κατάφερε μια εντυπωσιακή συσπείρωση λαϊκών δυνάμεων. Οριακά θα μπορούσε κανείς να μιλήσει για ένα αναδυόμενο «ιστορικό μπλοκ» στην ελληνική κοινωνία. α΄ τρίμηνο 2012: -6. σύμφωνα με τους υπολογισμούς της Τράπεζας της Ελλάδος.2%. ας επιμείνουμε στο άνοιγμα των πραγματικών ζητημάτων για την αριστερή στρατηγική. 2010: -3. η έκρηξη των αυτοκτονιών ήταν μερικές από τις ενδείξεις μιας ενεργής κοινωνικής καταστροφής. Αντίθετα. με την ανεργία των νέων 15-24 να αγγίζει το 52. ενώ τα πράγματα γίνονται χειρότερα εάν συνυπολογίσουμε τη μεγάλη αύξηση της φορολογίας και των μισθωτών.

αποσταθεροποίηση της κυβέρνησης. με έμφαση στη ρήξη με το ευρώ.8 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ Και εδώ είναι ακριβώς η κρίσιμη αντίφαση. πλευρά τόσο της διαδικασίας ρήξης με τη λιτότητα όσο και μιας αναγκαστικά πρωτότυπης επαναστατικής στρατηγικής. Σήμερα φάνηκε ότι το αίτημα να μπορέσει ένα αριστερό μέτωπο. Σύμφωνα με αυτή. παραβλέποντας τη διάθεση της κοινωνίας για αλλαγές. μέσα σε μια συνθήκη οριακής πολιτικής και κοινωνικής κρίσης. την ΕΕ και το χρέος. οι μνημονιακές δυνάμεις θα έχουν τη δυνατότητα να επενδύσουν στην ήττα. ο ΣΥΡΙΖΑ σχηματοποίησε. Οι προγραμματικές θέσεις της ΑΝΤΑΡΣΥΑ για τη ρήξη με το ευρώ και το χρέος και για την παραγωγική ανασυγκρότηση σε σοσιαλιστική κατεύθυνση παραμένουν περισσότερο επίκαιρες παρά ποτέ. με τη σειρά του. προσφέροντας ψίχουλα «χαλάρωσης» των ρυθμών . κάτι που. απαιτείται κλιμάκωση του πολιτικού και κοινωνικού ανταγωνισμού. Αυτό δεν μπορεί να γίνει χωρίς αγώνες. Την ώρα που οι περισσότερες προτάσεις μέσα στην Αριστερά προεξοφλούσαν ότι έστω και λαβωμένες οι μνημονιακές δυνάμεις θα διατηρούσαν τον έλεγχο και πρότειναν «διάλεξε αντιπολίτευση». στο τέλος απλώς επέτρεψε στις αστικές δυνάμεις να υψώσουν αποτελεσματικότερα πολιτικά και ιδεολογικά αναχώματα στον λαϊκό ριζοσπαστισμό. ενίσχυε την ιδεολογική τρομοκρατία και εγκλώβιζε την πολιτική συζήτηση στο ερώτημα ποιος μπορεί να διαχειριστεί το υπάρχον και όχι στο πώς μπορούν τα πράγματα να αλλάξουν. σε αντικαπιταλιστική και ανατρεπτική κατεύθυνση. με την ίδια την εξουσία του κεφαλαίου. στην πραγματικότητα μετατόπιζε τη συζήτηση στο έδαφος του αντιπάλου. Η αναμέτρηση με το ερώτημα της εξουσίας Είναι αλήθεια ότι ο ΣΥΡΙΖΑ κατάφερε να ξεχωρίσει από όλες τις προτάσεις μέσα στην Αριστερά γιατί είχε την τόλμη να αρθρώσει σε πολιτικό σύνθημα το βάθεμα της πολιτικής κρίσης και τη δυνατότητα ανατροπής. στην άρνηση αναμέτρησης με ερωτήματα όπως η κυβερνητική εξουσία. Διαφορετικά. να αμφισβητήσει την πρόσδεση στην ΕΕ. Είναι σαφές ότι ο συνδυασμός ανάμεσα στον εγκεφαλικό αντικαπιταλισμό και τον βαθύ συντηρητισμό οδηγεί μόνο σε αδιέξοδο. Μόνο που δεν ήταν το αποτέλεσμα μιας συνωμοσίας του ιμπεριαλισμού. Αυτό εξέφρασε το σύνθημα της «αριστερής κυβέρνησης». αλλά για το δύσκολο. Σε πείσμα μιας αφήγησης την οποία μοιράζονται τόσο η ηγετική ομάδα του ΣΥΡΙΖΑ όσο και κομμάτια της ριζοσπαστικής Αριστεράς. στη λογική «τίποτα δεν γίνεται». κινήματα αλλά και την εμβάθυνση ενός προγράμματος ρήξεων που θα προετοιμάζει την κοινωνία όχι για μια ηπιότερη λιτότητα. Απέναντι σε αυτό. Και εδώ ακριβώς είναι που τα ερωτήματα για το πρόγραμμα αλλά και για τις μορφές συνδυασμού της κυβερνητικής εξουσίας. όξυνση της σύγκρουσης. σε τελική ανάλυση. σύμφωνα με την οποία η κοινωνία ήθελε την «εύκολη λύση» και αυτό δικαιολογεί την επιλογή του ΣΥΡΙΖΑ να επιμείνει ότι δεν πρόκειται να προχωρήσει σε ρήξη με την ευρωζώνη και το «θεσμικό κεκτημένο» της ΕΕ. έστω και σε μια δεξιόστροφη στο περιεχόμενο τοποθέτηση. Το μοναστήρι δεν είναι καλά! Το ΚΚΕ σε αυτή τη εκλογική μάχη ηττήθηκε. Φάνηκε ότι η άρνηση μεγάλου τμήματος της Αριστεράς. Στην πολιτική πάλη δεν υπάρχουν «ώριμα φρούτα» Σε μεγάλο μέρος της Αριστεράς κυριαρχεί η λογική του ώριμου φρούτου. η μνημονιακή κυβέρνηση Σαμαρά δεν θα αντέξει την πίεση ούτε της οικονομικής κρίσης ούτε των εσωτερικών αντιφάσεων. μα αναγκαίο δρόμο της ρήξης με την ΕΕ και. στην πραγματικότητα το βάθος της διάθεσης ευρύτερων κομματιών για ριζική αλλαγή είναι πολύ μεγαλύτερο. αλλά η λογική συνέπεια μιας καταστροφικής και επικίνδυνης τακτικής που επένδυσε στη διάσπαση. απαιτεί κλιμάκωση της λαϊκής αυτοπεποίθησης και διάθεσης για αλλαγή. εγκαταλείποντας ακόμη και το ρητορικό σχήμα «καμιά θυσία για το ευρώ». με στήριξη από ένα ρωμαλέο κίνημα να διεκδικήσει την κυβερνητική εξουσία ως αφετηρία ενός ευρύτερου κοινωνικού και πολιτικού μετασχηματισμού μπορεί να είναι. δεν υπάρχει άλλος δρόμος από τη ρήξη με τη θρησκευτική και μεταφυσική προσκόλληση σε ένα μηχανισμό που εν μέσω της μεγαλύτερης κοινωνικής κρίσης καταγράφει τη μεγαλύτερη εκλογική του υποχώρηση. Αντίθετα. την ενίσχυση της λαϊκής αυτοπεποίθησης. Ακριβώς γι’ αυτόν το λόγο και η επιλογή της ηγεσίας του ΣΥΡΙΖΑ να αναδιπλωθεί σε μια δεξιόστροφη εκδοχή της αντιμνημονιακής τοποθέτησης και σε μια κατεύθυνση αναδιαπραγμάτευσης των Μνημονίων. της ανάπτυξης μορφών λαϊκής αντιεξουσίας αποκτούν ξεχωριστή επικαιρότητα. θα καταρρεύσει και θα ανοίξει το δρόμο για μια κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ που θα έχει προλάβει να κάνει όλη την απαραίτητη προεργασία για να αντιμετωπίσει με υπευθυνότητα τα κυβερνητικά καθήκοντα. Απέναντι σε αυτό δεν αρκεί να σταθούμε στη δεξιόστροφη τοποθέτηση του ΣΥΡΙΖΑ και να πούμε ότι σήμερα το αίτημα της αριστερής κυβέρνησης εκφράζει μια ανέφικτη και ατελέσφορη λογική και ότι οι συνθήκες δεν έχουν ωριμάσει ή ότι η ρήξη θα πρέπει να πάρει αναγκαστικά μια «εξεγερσιακή» κατεύθυνση που ακόμη δεν είναι εφικτή γιατί η κοινωνία δεν είναι «επαναστατικοποιημένη» αρκετά. Αυτό που απουσιάζει από το εν λόγω σχήμα είναι ότι οι κυβερνήσεις δεν πέφτουν από μόνες τους. για τους αγωνιστές του ΚΚΕ που αντιλαμβάνονται το αδιέξοδο. των θεσμικών τομών. όχι μόνο την τελευταία διετία αλλά και παλαιότερα.

τόσο τα οργανωτικά όσο και τα πολιτικο-ιδεολογικά. όχι ως «δημοκρατική παράταξη» ενός σύγχρονου μεταρρυθμισμού αλλά ως το εργαστήρι επεξεργασίας μιας σύγχρονης επαναστατικής στρατηγικής που θα δώσει πραγματικά διέξοδο «στην αγωνία αυτού του τόπου για ζωή». αλλά μέσα από το τι είναι αναγκαίο σήμερα για να μπορέσει ο παρατεταμένος λαϊκός πόλεμος να συνεχιστεί νικηφόρα: την αποδυνάμωση του αντίπαλου. και ταυτόχρονα να έχει τη μεγαλύτερη αναδίπλωση και υποχώρηση. ότι η παραγωγική ανασυγκρότηση δεν πρόκειται να έρθει από τη φαντασίωση μιας αναμορφωμένης ΕΕ που θα προσφέρει «ανάπτυξη». ενεργοποίησε τεράστιες μετακινήσεις στις κοινωνικές συμμαχίες και τις σχέσεις εκπροσώπησης. να μπει στη συζήτηση της Αριστεράς. θα ήταν λάθος να πούμε ότι απλώς ξαναγυρίσαμε στο 2009. έστω και αν τελικά έδειξαν ότι μπορούν να αναδιπλώνονται και να κερδίζουν χρόνο. παρενόχληση και παρεμπόδιση. αυτή είναι η μία πλευρά. ότι απέναντι στην ιδεολογική τρομοκρατία απαιτείται μια συνολικά διαφορετική αφήγηση και όχι η αναδίπλωση. Αυτό που ταιριάζει στην ΑΝΤΑΡΣΥΑ και συνολικά 9 σε όσους μοιράζονται την αγωνία για μια νικηφόρα αντικαπιταλιστική Αριστερά δεν είναι να κοιτάει τα πάντα μέσα από τους παραμορφωτικούς φακούς των εκλογικών συσχετισμών. Μεγάλο μέρος από την πολιτική και οργανωτική δουλειά της ΑΝΤΑΡΣΥΑ. αλλά μέσα από ένα δρόμο ρήξης με τον καπιταλισμό και αναζήτησης μιας σύγχρονης σοσιαλιστικής κατεύθυνσης. χωρίς ενδοιασμούς και προκαταλήψεις στη συσπείρωση των δυνάμεων που θέλουν τη ρήξη με την ΕΕ και τις πολιτικές του κεφαλαίου. τη χάραξη των μορφών της «μεγάλης πορείας» και το πρόγραμμα. την ενίσχυση του λαϊκού στρατοπέδου και υλικά (αλληλεγγύη. και ένα σύνολο πιο ριζοσπαστικών τοποθετήσεων να βρεθούν σε περιθωριακή θέση. Να μιλήσουμε. Αντί να αναζητούμε «δεξιές στροφές» και παντοδυναμία του αντιπάλου. «αυτοάμυνα». ρήξη με το ευρώ και την ΕΕ. τουλάχιστον με εκλογικούς όρους. την εκκαθάριση των βάσεων του εχθρού (αντιφασιστική πάλη). χρειάζεται να επιμείνουμε στο άνοιγμα των πραγματικών ζητημάτων. την προετοιμασία για την επόμενη καμπή με επίδικο την εξουσία. δοκιμάζοντας να φτιάξουν μια υβριδική εκδοχή σοσιαλδημοκρατίας και σπρώχνοντας τους απελπισμένους στην αγκαλιά των φασιστών. βάθυνε την πολιτική κρίση και για πρώτη φορά έφερε τις αστικές δυνάμεις σε πραγματική δυσκολία να συγκροτήσουν εφικτή λύση. δηλαδή. Να επιμείνουμε ότι χωρίς κλιμάκωση των αγώνων και των συγκρούσεων τώρα δεν πρόκειται να πέσει η κυβέρνηση Σαμαρά. Προφανώς και οι συσχετισμοί στην Αριστερά έχουν αλλάξει και η επιτυχία του ΣΥΡΙΖΑ περιέχει τον κίνδυνο όλη η συζήτηση για την αριστερή στρατηγική να περιοριστεί στα όρια του ΣΥΡΙΖΑ. οργανωμένο λαό και ετοιμότητα για σύγκρουση και όχι υπευθυνότητα. αγωνιστική ενότητα) και ηθικά-στρατηγικά. την οικοδόμηση του λαϊκού στρατού. δηλαδή της αναγκαίας μορφής αριστερού μετώπου.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ Η συνθήκη εκτεταμένης κοινωνικής καταστροφής πυροδότησε μια πρωτοφανή συνέχεια αγωνιστικών κινητοποιήσεων. όπως και χιλιάδες αγωνιστές που παραμένουν στρατευμένοι. Να τολμήσουμε να πούμε εμείς πώς βλέπουμε το αναγκαίο αριστερό μέτωπο. καταστροφής σε ορισμένα στρώματα. Όμως. παραχωρώντας την εκπροσώπηση της αισιοδοξίας και της αυτοπεποίθησης στο ΣΥΡΙΖΑ. την οικοδόμηση «βάσεων» στην κοινωνία του αγώνα και της αλληλεγγύης. Να επιμείνουμε. για το πώς αριστερή κυβέρνηση δεν μπορεί παρά να σημαίνει αριστερό πρόγραμμα. . Αποδείχτηκε περίτρανα ότι ευρώ και το χρέος λειτουργούν σαν μηχανισμοί θεσμικού και πολιτικού εξαναγκασμού. Όμως. ούτε να έρθει η πολιτική ανατροπή. με φθορά. Την ίδια στιγμή οι προγραμματικές θέσεις της ΑΝΤΑΡΣΥΑ παραμένουν περισσότερο επίκαιρες παρά ποτέ. από τη δουλειά για το πρόγραμμα. Η πρόκληση για την αντικαπιταλιστική Αριστερά Η ΑΝΤΑΡΣΥΑ κατάφερε μέσα σε σύντομο διάστημα να κάνει το μεγαλύτερο άνοιγμα σε ένα ευρύτερο κοινωνικό και πολιτικό ακροατήριο. την οικοδόμηση ενός δημοκρατικού πολιτικού μετώπου είναι εδώ.

την επαγγελματική. αλλά η εμβέλεια της ΝΔ στην επαρχία και στον γηρασμένο. δεν παρατηρούνται σημαντικές διαφορές στην ψήφο βάσει του φύλου. Τα αποτελέσματα των εκλογών της 17ης Ιουνίου έδειξαν ότι στη συγκεκριμένη συγκυρία ο ελληνικός κοινωνικός σχηματισμός διέπεται από βαθιά ταξική πόλωση που αντανακλάται και σε πολιτική πόλωση. που σε σημαντικό βαθμό ψηφίζεται από άντρες. Στην πραγματικότητα. η κοινωνική δομή της ψήφου διακρίνεται από τρεις παράλληλες πολώσεις: την ηλικιακή.10 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ Οι εκλογές της 17ης Ιουνίου 2012: ταξική και πολιτική πόλωση του Σπύρου Σακελλαρόπουλου Στη συγκεκριμένη συγκυρία ο ελληνικός κοινωνικός σχηματισμός διέπεται από βαθιά ταξική πόλωση. τη γεωγραφική. Με εξαίρεση τη Χρυσή Αυγή. . Για πρώτη φορά έπειτα από πολλά χρόνια υπάρχει τόσο έντονη διχοτόμηση του εκλογικού σώματος μεταξύ Δεξιάς και Αριστεράς. μη ενεργό πληθυσμό τής δίνει τη νίκη. ΝΔ και ΣΥΡΙΖΑ αυξάνουν παντού την εκλογική επιρροή τους.

Οι νέοι. αλλά και όσους (45-54) διαπιστώνουν πως κινδυνεύουν να χάσουν όσα κατέκτησαν με αρκετό κόπο.2% με πανελλαδικό μ.4%.λπ. τους.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ 11 Η ηλικιακή πόλωση Υπάρχει σημαντική εκλογική ανισομέρεια ανά ηλικιακή κατηγορία. το 5. Η επαγγελματική πόλωση Εδώ γίνεται ακόμα πιο σαφής η ταξική πόλωση. Αντίθετα. Εδώ βρίσκονται και εκφράσεις αυθόρμητης νεανικής δυσαρέσκειας.ό. βλέποντας ένα μέλλον ανεργίας ή μετανάστευσης. Φυσικά. με το φόβο των πιο ηλικιωμένων μήπως χάσουν όσα έχουν και. το ΠΑΣΟΚ 17. Αντίθετα. Πρόκειται είτε για τις ηλικίες (25-34) που εισήλθαν πρόσφατα στην αγορά εργασίας και διαπίστωσαν «τα ψεύτικα τα λόγια τα μεγάλα» είτε για εκείνες (35-44) που καταλαβαίνουν πως θα ζήσουν πολύ χειρότερα σε σχέση με την προηγούμενη γενιά. στις ηλικίες από 55 και άνω ο ΣΥΡΙΖΑ παρουσιάζει περιορισμένη εκλογική εμβέλεια. αφενός. Η ΧΑ σε όλες αυτές τις κατηγορίες υπεραντιπροσωπεύεται. η εκλογική εμβέλεια της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ εδώ απέχει πολύ από τον μ. που από κοινού δεν φτάνουν ούτε το 10%! Τα υπόλοιπα κοινοβουλευτικά κόμματα λαμβάνουν μεγαλύτερα ποσοστά από τον γενικό μέσο όρο τους. Τα πιο ισχυρά οικονομικά στρώματα (ανώτερη και μεσαία αστική τάξη) ψηφίζουν ΝΔ γιατί φοβούνται πως ενδεχόμενη είσοδος της Αριστεράς στην κυβέρνηση μπορεί να θέσει ζήτημα γενικότερων κοινωνικών μετασχηματισμών. το υψηλό ποσοστό της εκφράζει . η ΝΔ παίρνει 35. δηλαδή στους νέους και μέσης ηλικίας ανθρώπους.ό. δεύτερο έρχεται το ΠΑΣΟΚ με 19.4%.2% και δεύτερο κόμμα έρχεται η ΧΑ με 20. ο όρος εργοδότες/επιχειρηματίες είναι αρκετά ευρύς.1% και τρίτος ο ΣΥΡΙΖΑ με 13.3% και το ΠΑΣΟΚ το οριακό 2.3%.9%. ο ΣΥΡΙΖΑ λαμβάνει σχεδόν μία στις δύο ψήφους (45. με την ελπίδα πως τα παραδοσιακά κόμματα θα καταφέρουν να βγάλουν τη χώρα από την κρίση. επιλέγουν το ΣΥΡΙΖΑ και όχι τα κόμματα του δικομματισμού.ό.8%. Στην υποκατηγορία εργοδότες/επιχειρηματίες. το Κόμμα Πειρατών Ελλάδας κ. Κατά πάσα πιθανότητα και το ποσοστό της ΑΝΤΑΡΣΥΑ σε αυτή την κατηγορία είναι ιδιαίτερα υψηλό. Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι τέταρτος με 10. πλην των ηλικιών 45-54. Στους πολύ νέους ανθρώπους.9%. του. Η ερμηνεία σχετίζεται. από 18 μέχρι 25 ετών. Σε αυτή τη μερίδα του πληθυσμού μια μαχόμενη ριζοσπαστική Αριστερά θα έπρεπε να είχε αρθρώσει λόγο που να αποδομεί όλες τις αυταπάτες πως τα πράγματα θα μπορούσαν να γυρίσουν στο 2008. με ποσοστά που ξεπερνούν τον γενικό μ. όπου φαίνονται ισχυρά τα ίχνη της μεταπολιτευτικής πολιτικοποίησης. Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι πρώτος σε όλες τις επόμενες ηλικιακές κατηγορίες έως την ηλικία των 54 ετών. αφετέρου.5%). αλλά σε συνδυασμό με τη γεωγραφική πόλωση μας βοηθά να βγάλουμε συμπεράσματα. Από την άλλη. ενώ η ΝΔ μόλις 7. όπως το Δεν Πληρώνω. Στους άνω των 65 η ΝΔ παίρνει 49. ενώ το «άλλο κόμμα» φτάνει το 12.9%.

ό. πλην ΝΔ και ΔΗΜΑΡ. Όλα τα κοινοβουλευτικά κόμματα (πλην ΝΔ) εμφανίζουν χαρακτηριστικά υποαντιπροσώπευσης στις εύπορες συνοικίες. Προτελευταία είναι η ΧΑ με 3. Στις περιοχές όπου κατοικούν μεσαία στρώματα η εικόνα είναι εντελώς διαφορετική. Σε αυτές τις περιοχές. Στις λαϊκές περιοχές που έχουν πληγεί από τα Μνημόνια οι Ανεξάρτητοι Έλληνες φτάνουν στο μισό της εμβέλειας της ΝΔ.5%). γεγονός που δείχνει ότι εκπροσωπεί άτομα τα οποία αισθάνονται έξω από το «διεφθαρμένο κράτος της Μεταπολίτευσης».5%. Αυτό ερμηνεύεται με το γεγονός πως στρώματα της τεχνοκρατίας προερχόμενα από την Αριστερά εντάχθηκαν σε διαδικασίες όσμωσης με το ηγεμονικό μπλοκ και ανοδικής κινητικότητας. ενώ ο ΣΥΡΙΖΑ και το ΠΑΣΟΚ 17%. με τη ΝΔ να βρίσκεται στο 18%. τους. μικροί επαγγελματίες. καθώς επίσης και η ΧΑ (-1% από τον εθνικό μ.ό. βιοτέχνες. μεσαία στελέχη ιδιωτικού τομέα. Ψυχικό: 58% έναντι 11%. το ΚΚΕ βρίσκεται γύρω στο 7% (πράγμα που δείχνει ότι συνεχίζει να έχει ισχυρούς δεσμούς με λαϊκά στρώματα) η ΔΗΜΑΡ βρίσκεται κάτω από τον εθνικό μ. Μεγάλη είναι η απαξίωση του ΠΑΣΟΚ που στους εργαζομένους στο δημόσιο δεν φτάνει ούτε το 10%. η ΧΑ φτάνει το 9%. Ακολουθούν η ΝΔ και η ΔΗΜΑΡ με 7%. Αντίστοιχα.7).ό. η οποία κινείται στο επίπεδο του εθνικού μ.ό. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η κατηγορία των μα- θητών/φοιτητών/στρατιωτών (δηλαδή η κοινωνική κατηγορία της νεολαίας). μεσαία στελέχη δημόσιου τομέα. Νίκαια/Περιστέρι. Στο επίπεδο των κυριαρχούμενων/λαϊκών στρωμάτων. αλλά σαφώς πιο περιορισμένη: Χολαργός: 32% έναντι 27% του ΣΥΡΙΖΑ. Στις συνοικίες όπου διαμένουν τα ανώτερα μεσαία στρώματα η διαφορά συνεχίζει να είναι υπέρ της ΝΔ. τους φτάνοντας περίπου στο 9%. πωλητές) ο ΣΥΡΙΖΑ υπερέχει παντού της ΝΔ με διαφορές που κυμαίνονται μεταξύ 17% (μεσαία στελέχη ιδιωτικού τομέα.5%. Βύρωνας 33. Στις λαϊκές περιοχές της Αθήνας (Μενίδι. 30% έναντι 25% στους ειδικευμένους εργάτες. Αιγάλεω) ο ΣΥΡΙΖΑ πετυχαίνει περίπου διπλάσια ποσοστά από τη ΝΔ κινούμενος γύρω στο 36%. εκτός από τη ΝΔ υποαντιπροσωπεύεται και το ΠΑΣΟΚ.3%) και η μεγάλη διαφορά που έχει με το ΣΥΡΙΖΑ (24. δεν ανταμείβονται αντιστοίχως και στηρίζουν ΣΥΡΙΖΑ. Η κατάσταση εμφανίζεται εντελώς διαφορετική στον μη ενεργό πληθυσμό. Εδώ το ΠΑΣΟΚ είναι στο 16%. Πρόκειται για στρώματα που είτε ανήκουν στον παραπαίοντα συνασπισμό εξουσίας. Στους εργαζομένους στον ιδιωτικό τομέα και στους ανέργους οι διαφορές είναι πολύ μεγάλες υπέρ του ΣΥΡΙΖΑ: 32% έναντι 17% της ΝΔ στους ανέργους. Φιλοθέη 62% έναντι 11%. Το ΠΑΣΟΚ παίρνει μόλις 1. Κερατσίνι/Πέραμα.12 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ την πεποίθηση των μεσαίων εργοδοτικών στρωμάτων ότι μπορεί να βγουν αλώβητα από την κρίση μέσα από την επιβολή «του νόμου και της τάξης».5% έναντι 22. Μαρούσι 31. η ΝΔ υπερεκπροσωπείται (35. της. αποκομίζουν οφέλη ακόμα και σήμερα και ψηφίζουν ΝΔ είτε για όσους βλέπουν ότι. Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι σαφώς πιο μπροστά από τη ΝΔ: Ελληνικό/Αργυρούπολη 32% έναντι 24%. οι Ανεξάρτητοι Έλληνες είναι σχεδόν 1. . δείκτης ενός κόσμου που νιώθει πως το «κατεστημένο» των κομμάτων τον έχει αποκλεισμένο). παρά τα υψηλά εκπαιδευτικά προσόντα τους. Εκάλη 70% έναντι 6%. της. Πανόραμα Θεσσαλονίκης 47% έναντι 16%. Στους μισθωτούς του δημόσιου τομέα η διαφορά περιορίζεται στο 6%.1%) αποτελεί σημαντική παράμετρο της πανελλαδικής διαφοράς τους (σε πανελλαδικό επίπεδο αντιστοιχεί περίπου σε 1.5%. Το ΠΑΣΟΚ και εδώ υποεκπροσωπείται περιοριζόμενο στο 7. Η ΧΑ υποαντιπροσωπεύεται στους δημόσιους υπαλλήλους. Παρασκευή 32% έναντι 27%.6% (έτσι καταρρίπτεται ξανά ο μύθος πως η ΧΑ είναι κόμμα της νεολαίας). το υψηλό ποσοστό της ΧΑ (8.ό. πωλητές). Ζωγράφου 29. Εδώ. Στα μεσαία στρώματα (ελεύθεροι επαγγελματίες. 27% έναντι 9% στους ανειδίκευτους εργάτες και τους ελαστικά απασχολούμενους (με δεύτερο κόμμα τη ΧΑ που έχει το ανατριχιαστικό 24. όπου μόλις και μετά βίας συγκεντρώνει λίγο περισσότερο από 3%. εμφανίζουν πιο χαμηλές εκλογικές επιδόσεις σε σύγκριση με τον εθνικό μ. Παπάγου: 49% έναντι 15%. ύστερα από τη ΝΔ που έχει 45% και το ΠΑΣΟΚ που έχει 23%. Στα αγροτικά στρώματα. αλλά δεν παύει να υπερισχύει σαφώς η ΝΔ με 34% έναντι 24% του ΣΥΡΙΖΑ. μικροί επαγγελματίες). Στους συνταξιούχους του δημόσιου τομέα ο ΣΥΡΙΖΑ είναι τρίτο κόμμα με 16%. που οδηγεί σε προσκόλληση στον ισχυρό πόλο του δικομματισμού. Μονάχα στους ελεύθερους επαγγελματίες παρατηρείται ισοψηφία. 10% (μεσαία στελέχη δημόσιου τομέα) και 5% (βιοτέχνες. Αγ.7) ξεπερνά τη ΔΗΜΑΡ (7.ό.5%. ο ΣΥΡΙΖΑ προηγείται σε όλες τις υποκατηγορίες. Στις νοικοκυρές οι διαφορές είναι πιο περιορισμένες. με μόνη εξαίρεση τη ΔΗΜΑΡ. οριακά οι Ανεξάρτητοι Έλληνες. Εκεί ο ΣΥΡΙΖΑ παίρνει 51%. Στους συνταξιούχους του ιδιωτικού τομέα η ΝΔ παίρνει 43%. όπου αναγνωρίσιμο ποσοστό πρέπει να έχει και η ΑΝΤΑΡΣΥΑ. Η γεωγραφική πόλωση Στις περιοχές όπου κατοικούν τα μέλη της αστικής τάξης οι διαφορές μεταξύ ΝΔ και ΣΥΡΙΖΑ είναι από πολύ μεγάλες ως κολοσσιαίες.3% έναντι 27. εκφράζοντας πληβειακά στρώματα που βρίσκονται σε διαδικασία αποπτώχευσης. αντανάκλαση των πελατειακών σχέσεων και του φόβου ορισμένων τμημάτων δημόσιων υπαλλήλων πως εξαιτίας των συνθηκών κινδυνεύει η δουλειά τους. Και στις περιοχές αυτές τα κοινοβουλευτικά κόμματα. της). με μεγαλύτερο εύρος από τον εθνικό μ.5%.8% έναντι 27%. ηγεμονεύονται από την ευρωπαΐστικη ιδεολογία.5% πιο ψηλά από τον μ.5% έναντι 23.2% (!) και έρχεται τελευταίο από όλα τα κοινοβουλευτικά κόμματα. Αξιοσημείωτο είναι το 13% των λοιπών κομμάτων. ενώ στη δεύτερη θέση είναι οι Ανεξάρτητοι Έλληνες με 10%. Γαλάτσι 33.

Το προφίλ της ΔΗΜΑΡ (στήριξη από τμήματα της νεολαίας και από χώρους της διανόησης) ίσως τη βοηθήσει να μην έχει την τύχη του ΛΑΟΣ στις επόμενες εκλογές. κόμματα στηρίζονται στα αστικά στρώματα και σε κοινωνικές κατηγορίες που διακρίνονται από το φόβο για το μέλλον και τη νοσταλγία του παρελθόντος. το μεγαλύτερο ερώτημα είναι για το ΣΥΡΙΖΑ. αλλά και ισχυρή παρουσία στους μισθωτούς δημοσίου και σε όσους έχουν ανώτερη εκπαίδευση. Φυσικά. το νέο κομματικό σύστημα θα μπορούσε να χαρακτηριστεί δυνάμει ρηξιακό. κυρίως φοιτητές. Το ΚΚΕ χαρακτηρίζεται από το γεγονός ότι συνεχίζει να έχει σημαντικές σχέσεις με τους εργαζομένους στον ιδιωτικό τομέα και τη νεολαία. με τη ΧΑ στο ρόλο του χωροφύλακα του συστήματος. παρουσιάζει αξιοσημείωτες αλλαγές και στο πολιτικό επίπεδο. Παύει να είναι το κόμμα των μεσαίων στρωμάτων της διανόησης και μεταβάλλεται σε λαϊκό κόμμα με ιδιαίτερη υποστήριξη από την εργατική τάξη. Αυτό σημαίνει ότι η ΝΔ υπερίσχυσε με άνεση στα μικρά και μεσαία αστικά κέντρα. . στον αγροτικό χώρο και τις μικρές πόλεις. παρ’ ότι ο ΣΥΡΙΖΑ πρωτεύει σε 15 περιφέρειες και στα τρία μεγαλύτερα αστικά επαρχιακά κέντρα (Πάτρα. αν θα μπορέσει να λειτουργήσει ως αντίπαλο δέος για το σύστημα. Βόλος). παγιώνοντας τις κοινωνικές συμμαχίες του και συμβάλλοντας στη συγκρότηση ενός ριζοσπαστικού πολιτικού μετώπου σε ανατρεπτική κατεύθυνση Συνολικά ιδωμένο. Η ΧΑ ψηφίζεται σε πολύ μεγάλο βαθμό από άνδρες. Στη Θεσσαλονίκη η κατάσταση είναι αντίστροφη: η ΝΔ έρχεται πρώτη (30%) με σημαντική διαφορά από το ΣΥΡΙΖΑ (24%) και το ΠΑΣΟΚ (15%). Τους Ανεξάρτητους Έλληνες ψηφίζουν κυρίως οι παραγωγικές ηλικίες (25-44) και οι υπάλληλοι του ιδιωτικού τομέα. τα άλλα δύο Το νέο κομματικό σύστημα θα μπορούσε να χαρακτηριστεί δυνάμει ρηξιακό. χάνοντας το πρόσημο της λαϊκής αντιπροσώπευσης που το ώθησε να κερδίσει μια σειρά από προηγούμενες αναμετρήσεις. Το ΠΑΣΟΚ φαίνεται να έχει χάσει σχεδόν όλα τα παραδοσιακά κοινωνικά του στηρίγματα. δηλαδή. Στην υπόλοιπη Ελλάδα. αλλά με έντονη εκπροσώπηση λαϊκών στρωμάτων.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ Σε ό. την περιορίζει στα μεσαία. γεγονός που αναγκαστικά θα επικαθορίσει την πολιτική τους. Δημιουργείται ένα ενεργό ρήγμα που οφείλεται στην ίδια την ταξική αντιφατικότητα της παρούσας εκλογικής μορφολογίας. μισθωτούς του ιδιωτικού τομέα και ανέργους. Τη διαχείριση του κράτους 13 αναλαμβάνει ένας συνασπισμός κομμάτων που ως βασικό χαρακτηριστικό έχει την αδυναμία δημιουργίας ενός ιστορικού μπλοκ. Αυτό σημαίνει είτε ότι ο ΣΥΡΙΖΑ θα ενσωματωθεί. εργοδότες. Το ΠΑΣΟΚ ψηφίζεται από πιο ηλικιωμένους. Ηράκλειο. που λόγω της αυτοκατανάλωσης. Κεντρικά πολιτικά συμπεράσματα Η ελληνική κοινωνία. στις μεγάλες πόλεις η ΝΔ υφίσταται εκλογική συντριβή: χάνει την εμβέλειά της στα λαϊκά στρώματα. θα δυσκολευτεί να επιβιώσει κοινοβουλευτικά στην περίπτωση που γίνουν σύντομα εκλογές. Ταυτόχρονα. Η επιρροή της ΝΔ παραμένει σε σχετικά υψηλά επίπεδα. Οι Ανεξάρτητοι Έλληνες είναι αστικό κόμμα. πόσο μάλλον μιας ταξικής συμμαχίας με κοινωνική δυναμική. Συμπεράσματα για τα χαρακτηριστικά των κομμάτων Η πόλωση ανάμεσα σε Δεξιά και Αριστερά άλλαξε την ανθρωπογεωγραφία των ψηφοφόρων των μεγαλύτερων κοινοβουλευτικών κομμάτων. λειτουργώντας ως πιο φιλολαϊκή έκφραση του συστήματος και αφήνοντας χώρο –με το ερώτημα του πόσος χρόνος υπάρχει– για την ανάπτυξη ενός μαζικού αντικαπιταλιστικού φορέα είτε ότι η ελληνική κοινωνία θα οδηγηθεί σε ανοιχτή σύγκρουση. Αντίθετα. αποτελεί ένα γηρασμένο κόμμα που εκφράζει τον μη ενεργό πληθυσμό. Η ΔΗΜΑΡ έχει επίσης πιο νεανικό ακροατήριο (18-24). σε σχέση με τις εκλογές του 2009. και από την άλλη ένα πλατύ αριστερό ριζοσπαστικό μέτωπο που θα κατανοεί ότι η έξοδος από τον κοινωνικό ζουρλομανδία στον οποίο έχει μπει η ελληνική κοινωνία θα πραγματοποιηθεί μόνο ύστερα από ρήξη με τον ευρωπαϊσμό και τα ευρωπαϊκά κέντρα εξουσίας (ΟΝΕ. βιώνοντας τη μεγαλύτερη οικονομική κρίση. του χαμηλότερου κόστους ζωής αλλά και της ύπαρξης δικτύων οικογενειακής και κοινωνικής αλληλεγγύης οι επιπτώσεις της κρίσης έχουν γίνει λιγότερο αισθητές σε σύγκριση με τα μεγάλα αστικά κέντρα. Με την εξαίρεση του νεολαιίστικου προφίλ της ΔΗΜΑΡ. ενώ υπεραντιπροσωπεύεται στις ηλικίες 18-44. Σε περιοχές.τι αφορά τη σχέση Αθήνας. Η εκλογική μορφολογία του ΣΥΡΙΖΑ αλλάζει προς αντίθετη κατεύθυνση. παραμένει όμως ισχυρή στα ανώτερα. Για τη ΧΑ υπάρχει το ερώτημα του κατά πόσο θα μπορέσει να ισορροπήσει ανάμεσα σε μια πολιτική υπεράσπισης του νόμου και της τάξης και στην προσπάθεια υποστήριξης πληβειακών στρωμάτων. στοιχείο που καθιστά σχεδόν αδύνατη την πιθανότητα ανάκαμψης. με περιορισμένες απώλειες. ΕΕ). Από τη μία θα είναι οι δυνάμεις του αστισμού. τους ανέργους και τη νεολαία. έρχεται δεύτερος συνολικά με 25% έναντι 31% της ΝΔ και 13% του ΠΑΣΟΚ. καθώς και στις κωμοπόλεις και στα χωριά. παρά το τμήμα της λαϊκής υποστήριξης που κατόρθωσε να συγκρατήσει. Το ΚΚΕ. με εξαίρεση τους συνταξιούχους. ο ΣΥΡΙΖΑ αναδεικνύεται πρώτη δύναμη στην Αττική με 31% έναντι 27% της ΝΔ και 9% του ΠΑΣΟΚ. Θεσσαλονίκης και επαρχίας. νοικοκυρές και αγροτικά στρώματα.

Με δεδομένη την εμπειρία όλων των χωρών που πέρασαν από συμβάσεις με διεθνείς οργανισμούς όπως το ΔΝΤ. Υπήρξε ως επί το πλείστον συντηρητική.τι πιο σκοτεινό μπορεί να διαθέτει το αστικό πολιτικό παιχνίδι. Είναι γνωστό ότι σε τέτοιου είδους διεργασίες. η ενδεχόμενη διάλυση ή σύμπτυξη των μέχρι το 2009 κυρίαρχων σχηματισμών και η δημιουργία νεοπαγών ή συγχωνευμένων είναι δικαίως αναμενόμενη. μολονότι λίγες φορές είχε «έξωθεν καλή μαρτυρία». Η πύρρειος νίκη της ΝΔ στις εκλογές της 17ης Ιούνη κατέδειξε την επιτακτική ανάγκη για καλύτερη κατανόηση της διεργασιών στο χώρο της Δεξιάς. εντός και εκτός του κοινοβουλευτικού του μανδύα.14 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ Δεξιά: αντιδημοφιλής. αλλά όχι τόσο ανέτοιμη… του Γιώργου Νικολαΐδη Η Δεξιά. Και δεν είχε πρόβλημα σε καιρούς κρίσιμους να επιστρατεύει ό. γεγονός που της εξασφάλιζε βάση στήριξης σχετικά συμπαγή. εκτός από παρασκηνιακές κινήσεις (περιλαμβανόμενων των πιέσεων από ξένα και ντόπια κέντρα του αστισμού). ποτέ δεν εξαφανίστηκε. πάντα υπάρχει και η «δαρβινική φυσική .

αμορφικό και εντελώς νεότευκτο κόμμα του Καμμένου έχασε μόλις 3%. αυτή μοιάζει με πολιτική επιλογή βάσει της επίγνωσης του επερχόμενου ταπεινωτικού τέλους της. Συνολικά. φασιστικές και πατριδοκάπηλες εκδοχές της Δεξιάς: εκτός από την αυτοτελή εκλογική και πολιτική διαδρομή τους. Το ίδιο. πιέζοντας τα πιο mainstream δεξιά κόμματα να την υιοθετήσουν ή και ανοιχτά συνεργαζόμενος μαζί τους. ΛΑΟΣ. κρατικισμός). Δράση. ενώ η κατανομή της εκλογικής τους επιρροής «συγκεντροποιήθηκε» αισθητά. Δημιουργία Ξανά: 15 7. ενώ η ΧΑ έμεινε στα ποσοστά της.2%) είτε τον ακραίο. μέλλουν να συμπαρασύρουν τον πολιτικό λόγο όλης της δεξιάς παράταξης. Τα κόμματα αυτά αθροιστικά έλαβαν ένα ουκ ευκαταφρόνητο ποσοστό (46. εθνικισμός. Η εκλογική. που σίγουρα θα επέτρεπε άνετη αυτοδυναμία στο ενδεχόμενο συσπείρωσης των δεξιών κομμάτων.5%). Ο μετεκλογικός σχηματισμός της κυβέρνησης Σαμαρά είναι ενδεικτικός: ίσως ποτέ άλλοτε η κυβέρνηση ενός κόμματος που τόσο πρόσφατα κέρδισε τις εκλογές δεν εμφανίστηκε τόσο αποκαρδιωμένη και άνευρη. κατακερματισμός ήταν ακόμη μεγαλύτερος: από την αντίθεση αντι. ΧΑ. Ούτως ή άλλως ο κατακερματισμός της Δεξιάς ήδη από τις εκλογές της 6ης Μάη ήταν πρωτοφανής: υπήρξαν τουλάχιστον οχτώ κόμματα που μετείχαν στις εκλογές και θα μπορούσαν να συγκαταλεγούν στη ευρύτερη δεξιά παράταξη (ΝΔ.μνημονιακής τοποθέτησης τους. καθώς το αστικό πολιτικό προσωπικό από μόνο του απέτυχε να το κάνει. η μη κοινοβουλευτική εκπροσώπηση του «καθαρού» νεοφιλελεύθερου χώρου. λίγο πολύ. οπωσδήποτε μέλλει να γίνει καθοριστικό για την πορεία των εξελίξεων. με τις εκλογές.5%). Ως αποτέλεσμα. επομένως. πληβειακά λαϊκά στρώματα: ΧΑ.3%). Ο πολιτικός. ΔΗΣΥ. δεν ακύρωσε την αναβαθμισμένη θέση από την οποία πλέον επιχειρεί να προωθεί την πολιτική ατζέντα του. ισχύει και για τις εθνικιστικές. Στις τελευταίες εκλογές. Δράση. ακόμα και ανεξαρτήτως της φιλο. Το εγχείρημα ανασύνθεσης της Δεξιάς. Όμως. ως κομβική στιγμή των αστικών κοινοβουλευτικών δημοκρατιών. να παίζουν και αυτόν το ρόλο. δε. Και τούτο δεν είναι παράλογο.μνημονιακών εκδοχών της έως την αυτόνομη έκφραση κάθε εκδοχής που κατόρθωνε να συγκεράσει (ακραίος νεοφιλελευθερισμός.ή αντι. φασισμός.και φιλο. όμως η δυνατότητα πολιτικής ενοποίησης και συσπείρωσής της της έδωσε τη δυνατότητα να κερδίσει. για παράδειγμα. νεοφιλελευθερισμό (ΔΗΣΥ. Ανεξάρτητοι Έλληνες. Δημιουργία Ξανά. Όπως άλλωστε έδειξε και η μετέπειτα πορεία. ΛΑΟΣ. όμως. στις (αστικές κοινοβουλευτικές) δημοκρατίες «δεν υπάρχουν αδιέξοδα»: οι εκλογές χρησιμοποιήθηκαν για να ξεκαθαρίσουν τη σύγχυση και να ανασυνθέσουν το διαρρηγμένο πολιτικό τοπίο.αστικά στρώματα: νεοφιλελεύθεροι.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ επιλογή» κομμάτων και προσώπων. Απόστρατοι: 14. ενώ η ΝΔ φαίνεται ότι άντλησε μαζικά ψηφοφόρους από το ΛΑΟΣ και τον νεοφιλελεύθερο χώρο. ιδιαίτερα με τα πληβειοποιημένα λαϊκά στρώματα των μεγάλων αστικών κέντρων. Η πολιτική κατεύθυνση που είναι σε θέση να ενώσει τα τόσο κατακερματισμένα κομμάτια του χώρου της Δεξιάς είναι ένα κράμα ακραίου νεοφιλελευθερισμού και ακραιφνούς εθνικισμού στα όρια του κοινωνικού φασισμού: κάτι σαν την ελληνική εκδοχή ενός Πινοσέτ. επαρχία: εθνικιστές. αναπαράγοντας όλα τα «κλασικά» στοιχεία ξενοφοβικού εθνικισμού. Επίσης ενδεικτική είναι η μη συμμετοχή των λοιπών κυβερνητικών εταίρων στη στελέχωσή της: αντίθετα από τα δημοσιογραφικώς αναπαραγόμενα. Η κυβέρνηση Σαμαρά είναι σαν μια τελευταία . κάθε άλλο παρά απλό και εύκολο φαίνεται. Ακόμα πιο ενδεικτική είναι η αξιοσημείωτη «αντοχή» που επέδειξαν οι εθνικιστικές και φασιστικές ακροδεξιές εκδοχές: στο διπολικό δίλημμα κυβέρνησης Τσίπρα ή Σαμαρά. το ότι ήδη από τις πρώτες εκλογές της 6ης Μάη ενισχύθηκαν πρωτοφανώς οι εκδοχές της Δεξιάς που πρέσβευαν είτε το φασισμό (ΧΑ: 7%) είτε τον εθνικισμό οποιασδήποτε παραλλαγής (Ανεξάρτητοι Έλληνες. η εκ δεξιών της αντιπολίτευση συγκράτησε σημαντικό μέρος του εκλογικού της ακροατηρίου: το οργανωτικά σχεδόν ανύπαρκτο. σηματοδότησε η επανάκαμψη της Μπακογιάννη στη ΝΔ ή η ανάληψη κυβερνητικών θέσεων από ακραιφνείς νεοφιλελεύθερους. Οι προεκλογικές κινήσεις συνεργασιών στο χώρο της Δεξιάς σίγουρα αποτέλεσαν το πρώτο δείγμα κινήσεων ανασύνταξης. η Δεξιά έλαβε λίγο παραπάνω από το προηγούμενο ποσοστό της (47. άλλωστε. Ήδη η ρητορεία της ΝΔ πριν από της εκλογές της 17ης Ιούνη υπήρξε ενδεικτική. Αυτό. κάποια βήματα πραγματοποιήθηκαν: τα δεξιά κόμματα συμπτύχθηκαν από οχτώ σε πέντε. ωστόσο. υποδηλώνοντας μια πολύ σταθερότερη και βαθύτερη σχέση εκπροσώπησης που έχει καταφέρει να οικοδομήσει. καθώς η κρίση βαθαίνει και το διεθνές ιμπεριαλιστικό περιβάλλον δίνει ολοένα και μικρότερες δυνατότητες ελιγμών και κινήσεων διαχείρισης. Απόστρατοι). Είναι χαρακτηριστικό ότι η εκλογική επιρροή των συνιστωσών αυτών είναι διαφοροποιημένη όσον αφορά την κοινωνική της διαστρωμάτωση . ανθεκτικότητα του ακροατηρίου των εθνικιστικών και φασιστικών εκδοχών της Δεξιάς φέρνει τις τάσεις αυτές σε ακόμα πιο αναβαθμισμένη θέση πολιτικού «εκβιασμού» όλης της Δεξιάς. η Δεξιά φαινόταν διάσπαρτο τοπίο απόψεων και πρακτικών. Είναι μάλλον εμφανές ότι η κυβέρνηση είναι «περιορισμένης ευθύνης». θατσερικού τύπου.

χρησιμοποιεί όλα τα μέσα εξωοικονομικού και εξω-πολιτικού καταναγκασμού που το φασιστικό φαινόμενο ξέρει καλά να χειρίζεται: δολοφονικές επιθέσεις σε μετανάστες και αριστερούς. Κατ’ αναλογία και τώρα: της «μετά ΔΝΤ» Δεξιάς μάλλον της μέλλεται να είναι εθνικιστονεοφιλελεύθερη. μολονότι λίγες φορές είχε «έξωθεν καλή μαρτυρία». εκβιασμοί σε εργοδότες για απολύσεις μεταναστών και προσλήψεις «ενδεδειγμένων» Ελλήνων. μάλλον. μαζική «προστασία» σε μαγαζιά ή «ζώνες» εμπορίου και γειτονιές. Αλλά και διαχρονικά επέδειξε αξιοσημείωτη δυνατότητα αναγέννησής της. τα μηνύματα είναι ακόμα πιο δυσοίωνα. τουλάχιστον μεταπολεμικά και ιδιαίτερα μετεμφυλιακά. Αλλά και αντίστροφα: μια σύγχρονη αντικαπιταλιστική. τόσο απογυμνώνεται τελείως από τα φιλελεύθερα στοιχεία και οποιαδήποτε αναδιανεμητική επίφαση Σε κάθε περίπτωση πάντως. των «παρακρατικών» κέντρων ή και εξωγενών δυνάμεων. Και. τα κόμματα του αστικού σκηνικού έγιναν νεοφιλελεύθερα. Θα μπορέσει να κερδίσει μόνο οικοδομώντας μια άλλη ιδεολογική και πολιτική ηγεμονία σε ασυμφιλίωτη αντίθεση με την κυρίαρχη τάξη πραγμάτων. λίγο πολύ.τι πιο σκοτεινό μπορεί να διαθέτει το αστικό πολιτικό παιχνίδι. η ΧΑ θα προβάλει ως ρεαλιστικό ενδεχόμενο διακυβέρνησης. Σε τέτοιες περιπτώσεις η ενίσχυση των αυ- τοτελών εκφράσεων κάποιας πιο «ακραίας» δεξιάς πολιτικής κατεύθυνσης είναι πολύ πιθανή. αλλά αναγκαία. τόσο περισσότερο οι θεσμοί του βαθύτερου κράτους θα ενεργοποιηθούν και για την υπεράσπιση της αστικής νομιμότητας και της καπιταλιστικής κερδοφορίας. είναι δύσκολο να προβλεφθεί είτε ποια εκδοχή θα προκριθεί είτε αν όλες ή κάποιες από τις σημερινές εκδοχές θα συμπτυχθούν προς τη μία ή την άλλη απάντηση για τον πολιτικό προσανατολισμό της αναμορφωμένης «μετά ΔΝΤ» Δεξιάς στην Ελλάδα. αλλά ότι όλα. Στο ενδεχόμενο κατάρρευσης της επίσημης Δεξιάς υπό το βάρος των αποτυχιών της. είναι πολύ πιθανόν να μην προλάβουν να προετοιμάσουν οποιαδήποτε εναλλακτική διαχειριστική εκδοχή. η πρωτοκαθεδρία της πολιτικής και πάλι θα αναδυθεί: το αν θα ηγεμονεύσει το ένα ή το άλλο κομμάτι θα είναι μάλλον το λιγότερο σημαντικό σε σχέση με την πολιτική που θα ηγεμονεύσει. Και δεν είχε πρόβλημα σε καιρούς κρίσιμους να επιστρατεύει ό. Επίσης. Οι συν-εταίροι της κυβερνητικής συνεργασίας (ΠΑΣΟΚ. προκαταβολικά καταδικασμένη σε αποτυχία. της αστυνομίας. ριζοσπαστική Αριστερά θα μπορέσει να υπάρξει όχι απλώς κερδίζοντας τη μία ή την άλλη εκλογική αναμέτρηση. Και όσο περισσότερο αναγκαστεί η Δεξιά να καταφύγει σε τέτοιες παρεμβάσεις. Γιατί. παρά τις προθέσεις τους. . Υπήρξε ως επί το πλείστον συντηρητική. ΔΗΜΑΡ). δεδομένων των πολιτικών συσχετισμών που προέκυψαν από τις δυο πρόσφατες εκλογές. Και φυσικά. Αν θέλει να αναμετρηθεί με τον κύριο πολιτικό απολογητή του συστήματος. αποσπώντας πιθανότατα πολύ μεγαλύτερο ποσοστό. το πρόβλημα της δεκαετίας του ’90 δεν ήταν κατεξοχήν ότι τα νεοφιλελεύθερα κόμματα κέρδισαν τις εκλογές στον αναπτυγμένο καπιταλισμό. ακόμα και ύστερα από (ή και μέσα σε) περιόδους έντονης απαξίωσής της από τα λαϊκά στρώματα. ποτέ δεν εξαφανίστηκε. Αν θέλει να συμβάλει στη χειραφέτηση του λαού και να προετοιμάσει μια σύγκρουση που η Δεξιά δεν θα διστάσει να δώσει. να χρησιμοποιεί εκβιαστικά διλήμματα και να υποδαυλίζει τα πιο ταπεινά φοβικά αντανακλαστικά του λαού. όποιο κομμάτι και αν ευνοηθεί από τις άγνωστες διαδρομές και καντρίλιες της κοινοβουλευτικής παρλάτας. Ωστόσο. μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι η πολιτική κατεύθυνση που είναι σε θέση να ενώσει τα τόσο κατακερματισμένα κομμάτια του χώρου της Δεξιάς είναι ένα κράμα ακραίου νεοφιλελευθερισμού και ακραιφνούς εθνικισμού στα όρια του κοινωνικού φασισμού: κάτι σαν την ελληνική εκδοχή ενός Πινοσέτ. Στην παρούσα φάση. υπήρξε κατά βάση «συντηρητική» και όχι «φιλελεύθερη». εντός και εκτός του κοινοβουλευτικού του μανδύα.16 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ προσπάθεια διαχείρισης της κρίσης. Αυτό δημιουργεί πολλά ανησυχητικά ενδεχόμενα: στην προοπτική μιας πρόωρης εκλογικής αναμέτρησης μετά την κατάρρευση της κυβέρνησης Σαμαρά είναι πολύ πιθανό οι δυο «μεγάλοι αντίπαλοι» να είναι ο ΣΥΡΙΖΑ από τη μία και από την άλλη κάποια εκδοχή της Aκροδεξιάς. η Δεξιά στην Ελλάδα. Δεν θα πρέπει να ξενίζει το ότι σε τέτοιες περιόδους. Εδώ είναι χρήσιμη μια υπενθύμιση: η δεξιά παράταξη στη χώρα δεν έπαψε ποτέ να έχει συγκροτημένη κοινωνική βάση. Ήδη από τις εκλογές της 6ης Μάη και ιδιαίτερα μετά τις 17 Ιούνη. Οι δε μεταδικτατορικές προσπάθειες μετάλλαξης του πολιτικού λόγου της δεν συνοδεύτηκαν πάντα από τις ανάλογες μετατοπίσεις στην οργανωτική και κοινωνική της βάση: η Δεξιά παρέμεινε λίγο πολύ στην πεπατημένη ενός συντηρητικού και αρκετά κρατικοδίαιτου πελατειακού κόμματος το οποίο είχε ιδιαίτερες διασυνδέσεις με παραδοσιακά κέντρα εξουσίας. γεγονός που της εξασφάλιζε βάση στήριξης σχετικά συμπαγή. σε τελική ανάλυση. φυσικά. όσο κι αν η καταφυγή σε εξω-οικονομικού και εξω-πολιτικού χαρακτήρα παρεμβάσεις κριθεί αντιδημοφιλής. όσο περισσότερο οδηγηθεί η ελληνική κοινωνία σε κρίση ή και απειληθεί το παγιωμένο «πυρηνικό» status quo των θεμελιακών πυλώνων της αστικής κυριαρχίας. σε αυτό το ενδεχόμενο κανένα κομμάτι της Δεξιάς δεν θα έχει σοβαρό πρόβλημα με κάτι τέτοιο. Η Δεξιά. ιστορικά. Αν θέλει όντως να επιδιώξει την ανατροπή και τον κοινωνικό μετασχηματισμό. η Δεξιά δεν είχε ιδιαίτερο πρόβλημα να αποδέχεται παρεμβάσεις θεσμών όπως του στρατού. Και τα φασιστικά κόμματα ποτέ στην ιστορία τους δεν χρειάστηκαν 45% σε εκλογές για να διεκδικήσουν την κατάληψη της εξουσίας. Ιδιαίτερα δε για τη ΧΑ.

λίγες εβδομάδες μετά τη δεύτερη εκλογική αναμέτρηση και την αδυναμία του ΣΥΡΙΖΑ να δώσει πολιτική λύση προς όφελος του λαού. ίσως μάθεις να πετάς τελικά»! ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ του Τάσου Βασιλειάδη Ενώ ήταν απαίτηση του αγωνιζόμενου λαού. Με αυτά τα δεδομένα. και θα υπήρχε συνολική πολιτική υποχώρηση του ρεύματος της αντικαπιταλιστικής και επαναστατικής Αριστεράς. την ενωτική συμμετοχή σε αγώνες. άρνηση της συμμετοχής θα σήμαινε απόσυρση της ΑΝΤΑΡΣΥΑ και των αιτημάτων της Αριστεράς που επιμένει στη ρήξη με το ευρώ. Τυχόν εκλογική συνεργασία με το ΣΥΡΙΖΑ αντικειμενικά θα σήμαινε σημαντικές υποχωρήσεις. Επέλεξε μια παραλλαγή της γραμμής «ψηφίζουμε αντιπολίτευση». η ΑΝΤΑΡΣΥΑ δεν εντόπισε έγκαιρα την αλλαγή φάσης προς το ερώτημα της εξουσίας. αλλά και την αδυναμία να απαντηθεί η στροφή προς το ΣΥΡΙΖΑ. Τι ήταν προτιμότερο: η αποσιώπηση ενός αναμενόμενου κακού αποτελέσματος από τον εκλογικό χάρτη ή η αποσιώπηση ενός ολόκληρου πολιτικού ρεύματος και ταυτόχρονα ενός αναγκαίου πολιτικού προγράμματος από το χάρτη της πολιτικής διαπάλης. Οι εκλογές της 17ης Ιούνη έφεραν την ΑΝΤΑΡΣΥΑ αντιμέτωπη με ένα κρίσιμο δίλημμα. στην παύση πληρωμών στο χρέος και στην παραγωγική ανασυγκρότηση σε σοσιαλιστική κατεύθυνση. η ΑΝΤΑΡΣΥΑ μπορούσε να μην κατέβει στις δεύτερες εκλογές με το σκεπτικό να αποφύγει το πολιτικό κόστος και την απογοήτευση από το εξαρχής διαφαινόμενο αρνητικό αποτέλεσμα. τη συμβολή στο συντονισμό σωματείων. όπως το Αριστερό Βήμα ή η ΕΛΕ. Το σταυροδρόμι των εκλογών Το αποτέλεσμα της ΑΝΤΑΡΣΥΑ στις 6 Μάη ήταν ταυτόχρονα το καλύτερο στην ιστορία της αντικαπιταλιστικής και επαναστατικής Αριστεράς. επιλέξαμε τη συμμετοχή στις εκλογές. αλλά και ένα αποτέλεσμα κατώτερο της πραγματικής πολιτικής δυναμικής της. οφείλει κανείς να σταθμίσει και να τοποθετηθεί με ειλικρίνεια. Όντως. Όμως. απεμπόληση των κρίσιμων προσδιορισμών μιας σύγχρονης επαναστατικής και κομμουνιστικής στρατηγικής και την παραδοχή της ηγεμονίας μιας διαχειριστικής Αριστεράς. Αντανακλούσε τη μάχιμη ανάδειξη του αναγκαίου αριστερού προγράμματος.τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ 17 «Είναι ωραία να πέφτεις αν αντέχεις να πέφτεις. την εμπλοκή του δυναμικού της ΑΝΤΑΡΣΥΑ σε ενωτικές πρωτοβουλίες. . ιδίως προς το τέλος της προεκλογικής περιόδου. Σήμερα.

με το Αριστερό Ρεύμα να ταλαντεύεται. άλλη διαδρομή της ίδιας της ΑΝΤΑΡΣΥΑ μέσα στο κίνημα πολύ καιρό πριν από τις εκλογές. Αριστερό Βήμα). Ωστόσο. η θεώρηση ότι έχουμε ανασύνταξη του αστικού μπλοκ. Τυχόν τολμηρά βήματα τότε θα σήμαιναν άλλη γεωμετρία της Αριστεράς στη σημερινή κρίσιμη περίοδο της κλιμάκωσης. ωθώντας την να συζητήσει σοβαρά για την επαναστατική στρατηγική σε συνθήκες ανάδυσης ενός σύγχρονου ιστορικού μπλοκ και να λάβει τολμηρές αποφάσεις για την τακτική. του αγωνιστικού μετώπου και της επόμενης μέρας. Όλα αυτά έπρεπε να έχουν αλλάξει προς το καλύτερο και σίγουρα. καθώς δεν ήταν μέρος των απαντήσεων που πήραμε από τον κόσμο που μας έστρεψε τη πλάτη. για να αντέξει η ΑΝΤΑΡΣΥΑ την πίεση από ένα τόσο πραγματικό δίλημμα. παράλληλα με αστικοποίηση του ΣΥΡΙΖΑ. με το ΣΥΡΙΖΑ στην πιο αμήχανη φάση του. σύντομα θα έχουμε ακόμα μεγαλύτερους κλυδωνισμούς. τα βέτο των οργανώσεων. αλλά έναν επαναστατικό και αντικαπιταλιστικό βερμπαλισμό χωρίς βάθος. και το συμπέρασμα ότι το βασικό έλλειμμά μας είναι ότι δεν έχουμε διαχωριστεί όσο πρέπει από το ΣΥΡΙΖΑ και δεν έχουμε τονίσει όσο πρέπει τον επαναστατικό προσανατολισμό του αντικαπιταλιστικού μας προγράμματος αποτελούν ανάγνωση «εκτός πραγματικότητας». Αντίστοιχα. δεξιά στροφή και υποχώρηση του κινήματος. ο τρόπος που προβάλλεται σήμερα η έμφαση στον αντικαπιταλιστικό προσανατολισμό δεν αφορά την πραγματική εμβάθυνση των πολιτικών στόχων και του προγράμματος ή την αναμέτρηση με το ερώτημα της εξουσίας. στο θέμα της αριστερής κυβέρνησης). Αν ήταν όντως απαίτηση των καιρών ο υπερτονισμός στόχων και διαχωριστικών γραμμών που πηγάζουν από το σοσιαλιστικό μέλλον. με το ΜΑΑ να απομακρύνεται από το ΣΥΡΙΖΑ. έλειψε μια πιο σαφής τοποθέτηση της ΑΝΤΑΡΣΥΑ απέναντι στα επίδικα της περιόδου (π. με τα πρώτα σημάδια διαφοροποιήσεων από το ΚΚΕ να φαίνονται και με ενωτικές πρωτοβουλίες για τη μετατόπιση προς τα αριστερά της συζήτησης να αποκτούν ξεχωριστή δυναμική (Πρωτοβουλία Οικονομολόγων. ενώ στοιχεία όπως η μεγαλύτερη έμφαση στο πρόγραμμα δεν αξιοποιήθηκαν όσο έπρεπε. αποτελεί υπεκφυγή η στοχοποίηση όσων φωνών έθεσαν το θέμα μιας διαφορετικής εκλογικής τακτικής. ΕΛΕ. αλλά ακριβώς επειδή όλο το προηγούμενο διάστημα πρυτάνευσε μια τέτοια λογική. την αραιή και σποραδική λειτουργία των τοπικών και κλαδικών επιτροπών που συχνά κατέγραφαν κακή κουλτούρα συζήτησης. άλλους ιστορικούς πολιτικούς δεσμούς. παρ’ ότι η ΑΝΤΑΡΣΥΑ έκανε απόπειρα μιας ουσιαστικής εκλογικής εκστρατείας.18 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ Η 17η Ιούνη δείχνει τα όρια Στις δεύτερες εκλογές. Πολλά θα μπορούσαν να γραφτούν για τα ελάχιστα προχωρήματα που έχουν γίνει μετά τη συνδιάσκεψη όσον αφορά την εσωτερική δημοκρατία του μετώπου.χ. με το ερώτημα του ευρώ να αλλάζει συσχετισμούς στην Αριστερά. Αντιθέτως. Με καθαρό το μέτωπο Η ΑΝΤΑΡΣΥΑ πέτυχε ένα κακό αποτέλεσμα στις εκλογές όχι επειδή δεν βάθυνε η λογική του τρίτου «επαναστατικού» πόλου και η πολιτικο-ιδεολογική περιχαράκωση. είναι από μια ηττοπαθή λογική τύπου ΚΚΕ. τότε η ίδια η δυναμική του κινήματος θα έδινε στην . δεν κατάφερε να συγκρατήσει το μεγαλύτερο μέρος των ψηφοφόρων. αλλά δεν μπορούσε να αντιστρέψει τη συνολική τάση. χάνοντάς το προς το ΣΥΡΙΖΑ. αντί να αναμετρηθεί με το ερώτημα του πώς θα μπορούσε η Αριστερά σήμερα να διαμορφώσει όρους ανατροπής και κοινωνικής αλλαγής. αν είχαν γίνει. τη μη ύπαρξη εφημερίδας. επικεντρώνοντας στα ζητήματα του προγράμματος. Σε όλες τις κρίσιμες στιγμές της διαδρομής η ΑΝΤΑΡΣΥΑ έτεινε να εκπέμπει το μήνυμα ότι και αυτός ο γύρος είναι «χαμένος» και πάμε για την επόμενη φάση. που θα μας έδινε μια κρίσιμη εκλογική ανάσα και θα μας είχε πάει με άλλο αέρα στις εκλογές. Στην ΑΝΤΑΡΣΥΑ έλειψε η τόλμη να προχωρήσει έμπρακτα σε βήματα διαμόρφωσης κοινού μετώπου με άλλα ρεύματα στην περίοδο μετά τις εκλογές του 2010. Καλύτερη ενεργοποίηση του συνόλου του δυναμικού της ΑΝΤΑΡΣΥΑ θα μπορούσε να βελτίωνε το αποτέλεσμα. Επιπλέον. Επιπλέον. Αν τελικά από κάπου χρειάζεται να διαχωριστεί. Αν το πρόσφατο αποτέλεσμα δεν κλονίσει την ΑΝΤΑΡΣΥΑ. θα είχαν αντανάκλαση και στο εκλογικό αποτέλεσμα. θα ήταν υπεκφυγή της ίδιας της ουσίας της πολιτικής να μείνουμε σε αυτά. και μια «αντανακλαστική» τάση διάλυσης όλων των ενωτικών πεδίων στα οποία είχε παρέμβει η ΑΝΤΑΡΣΥΑ το τελευταίο διάστημα. την αντίληψη ότι το κόμμα τα λέει καλύτερα από το μέτωπο. Άλλωστε. η κατεύθυνση για τη συγκρότηση ενός αριστερού μετώπου σε αντικαπιταλιστική και ανατρεπτική κατεύθυνση έμεινε μετέωρη. Όμως αυτό θα σήμαινε άλλη προετοιμασία. Άλλωστε. Αυτοεκπληρούμενες προφητείες του μη πραγματικού Μετά το εκλογικό αποτέλεσμα. τις περισσότερες «ταλαντεύσεις» και πρακτική αυτόματου πιλότου στις δεύτερες εκλογές μάλλον είχαν οι σύντροφοι που «δεν χωρούσαν» εξαρχής σε μια πιο «γειωμένη» στα δεδομένα της περιόδου γραμμή για την ΑΝΤΑΡΣΥΑ. θα έπρεπε να έχει ένα πολύ μεγαλύτερο και ιδεολογικά συνειδητοποιημένο εκλογικό ακροατήριο. Η ΑΝΤΑΡΣΥΑ ακόμη και από πριν τις εκλογές του Μάη στάθηκε διστακτικά απέναντι στο ζήτημα της συνεργασίας με το ΜΑΑ.

ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ πρωτοπορία επιχειρήματα και περιεχόμενο. ενώ δεν συμβάλαμε ουσιαστικά στην οικοδόμηση των μορφών αλληλεγγύης και παρέμβασης «από κάτω». με ένα εφικτό αντικαπιταλιστικό πρόγραμμα. δυναμικό και ακροατήριο για εκείνη την πολιτική πρόταση που θα συνδέσει το ερώτημα της αριστερής κυβέρνησης με τη ρήξη με την ΕΕ. το ερώτημα σε ποια κατεύθυνση θα πρέπει να γίνει αυτό. Αυτόν το χώρο πρέπει να διεκδικήσει η ΑΝΤΑΡΣΥΑ. ρεαλισμού και ευρωπαϊσμού. μεγάλο μέρος των λαϊκών στρωμάτων θα πολώνεται προς τα Αριστερά. του αντικαπιταλιστικού προγράμματος. Το «νέο» που υποτίθεται κομίζαμε έμοιαζε πολύ «παλιό» Η εκλογική έκθεση της ΑΝΤΑΡΣΥΑ έδειξε όρια στις πρακτικές και τη φυσιογνωμία όλων μας. με ένα εφικτό αντικαπιταλιστικό πρόγραμμα. . και μια περισσότερο ριζοσπαστική αναζήτηση με κομβικό το ζήτημα της ρήξης με το ευρώ. η ΑΝΤΑΡΣΥΑ δεν εντόπισε έγκαιρα την αλλαγή φάσης προς το ερώτημα της εξουσίας. αλλά επί της ουσίας και του κόσμου που στράφηκε με τρόπο κριτικό προς το χώρο του ΣΥΡΙΖΑ. Αυτό σημαίνει ότι εντός της συζήτησης και της ιστορικής δυναμικής που σπρώχνει (έστω και αντιφατικά) κόσμο προς τα Αριστερά και ανοίγει το ενδεχόμενο της αριστερής κυβέρνησης. θα είναι παραπάνω από ενεργό. αλλά αντιθέτως την ωθήσει να κατακυρωθεί βαθύτερα η ίδια ηττοπαθής λογική που οδήγησε στα αποτελέσματα των εκλογών. Με αυτόν τον τρόπο απέτυχε στο να μετατοπιστεί ακόμη περισσότερο η συζήτηση στο εσωτερικό της Αριστεράς. Αντίστοιχα. Υπάρχει πραγματικός πολιτικός χώρος. με ταυτόχρονη επεξεργασία των όρων για μια τέτοια ρήξη. Επέλεξε μια παραλλαγή της γραμμής «ψηφίζουμε αντιπολίτευση» και δεν έπιασε το βάθεμα της πολιτικής κρίσης και των επίδικων που αυτή έθετε. που αποτελούν σήμερα βασικό μέσο για τις υλικές μορφές μιας αριστερής λαϊκής αντιηγεμονίας. Χάθηκε η ευκαιρία για ένα άλλο πάντρεμα κοινωνικού και πολιτικού μετώπου και για μια ευρύτερη λαϊκή υποστήριξη. ούτε προσπάθησε να σκεφτεί πώς η δυναμική τους αναλογούσε σε μια άλλη κατεύθυνση και μέσα στην Αριστερά. Υπάρχει πραγματικός πολιτικός χώρος. Αντίθετα. Η ΑΝΤΑΡΣΥΑ δεν διδάχτηκε πολλά από τις «Πλατείες». του κόσμου του Μετώπου. Η υπεράσπιση της αυτοτέλειας της ΑΝΤΑΡΣΥΑ δεν μπορεί να γίνεται με όρους «ταυτοτικούς». η ΑΝΤΑΡΣΥΑ δεν εμβάθυνε όσο έπρεπε στο αριστερό πρόγραμμα. για ένα άλλο πολιτικό πρόγραμμα. η οικοδόμηση αποτελεσματικών αντιστάσεων μπορούν να επιτρέψουν αυτή την αναγκαία αριστερή συσπείρωση. Μεγάλο μέρος του δυναμικού μας παραμένει εγκλωβισμένο σε μια κλασική αντίληψη της πολιτικής παρέμβασης (κόμμα-σωματείο-εκλογές). στην αισιοδοξία των λαϊκών μαζών ότι τα πράγματα μπορούν να αλλάξουν. Η ΑΝΤΑΡΣΥΑ μοναδική ελπίδα για την Αριστερά και την ανατροπή Όλο το επόμενο διάστημα και με δεδομένο το βάθεμα της πολιτικής κρίσης και την κοινωνική πόλωση. η συνολική στροφή του κόσμου προς τα Αρι- 19 στερά αποτυπώνει μια πραγματική ένταση ανάμεσα στα όρια μιας γραμμής αριστερού κυβερνητισμού. που θα ορίσει στην πραγματικότητα τη δεξιόστροφη πορεία του. Για τους ίδιους λόγους προσπάθειας διαρκούς επιτονισμού του αναγκαίου προγράμματος με τον «επαναστατικό» του χαρακτήρα. να διεκδικήσουν όντως την αριστερή πλευρά της «αντίφασης» που θα διαπερνά ούτως ή άλλως το τοπίο της Αριστεράς και τον κόσμο του κινήματος. Αν το πρόσφατο αποτέλεσμα δεν κλονίσει την ΑΝΤΑΡΣΥΑ. με μια διαλεκτική σύνδεση του ερωτήματος της εξουσίας με μια σύγχρονη επαναστατική στρατηγική. η δυναμική του κινήματος σήμερα μας «φωνάζει» ότι η επαναστατική στρατηγική πρέπει να ενσκήψει στο άμεσο. ωθώντας την να συζητήσει σοβαρά για την επαναστατική στρατηγική σε συνθήκες ανάδυσης ενός σύγχρονου ιστορικού μπλοκ και να λάβει τολμηρές αποφάσεις για την τακτική. σύντομα θα έχουμε ακόμα μεγαλύτερους κλυδωνισμούς. Ανεξάρτητα από την κατανομή των ψήφων. Η ιδιαίτερη επικέντρωση στο θέμα του ευρώ. προφανώς επιδιώκοντας την ευρύτερη δυνατή συσπείρωση όχι μόνο του ιστορικού δυναμικού της επαναστατικής Αριστεράς. δυναμικό και ακροατήριο για εκείνη την πολιτική πρόταση που θα συνδέσει το ερώτημα της αριστερής κυβέρνησης με τη ρήξη με την ΕΕ. της ρήξης με το ευρώ και την ΕΕ. να αποτελέσουν έναν διαφορετικό πόλο μέσα στη συζήτηση της Αριστεράς. αλλά και του κόσμου που θα θελήσει να ξεκόψει από τη λανθασμένη γραμμή του ΚΚΕ. Η δεύτερη τάση θα ενισχυθεί και από την προσπάθεια του ΣΥΡΙΖΑ να γίνει «ενιαίο κόμμα». η έμπρακτη αναμέτρηση με μορφές λαϊκής εξουσίας και αλληλεγγύης. αλλά με βάση την αυτοτέλεια της γραμμής του αριστερού μετώπου ανατροπής. Αυτόν το χώρο πρέπει να διεκδικήσει η ΑΝΤΑΡΣΥΑ. ενώ ήταν απαίτηση του αγωνιζόμενου λαού. με μια διαλεκτική σύνδεση του ερωτήματος της εξουσίας με μια σύγχρονη επαναστατική στρατηγική.

20 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ του Νίκου Βασιλόπουλου Τι είναι και πού πηγαίνει η Χρυσή Αυγή .

γ. της Χρυσής Αυγής Ν. το φόβο και την αναδίπλωση ενός τμήματός της σε πρακτικές κοινωνικού κανιβαλισμού. τράπεζα αίματος και αιμοπεταλίων. φαίνεται ότι με τους Ανεξάρτητους Έλληνες είχε σχεδιαστεί κοινή πρόταση να είναι πρόεδρος της Βουλής ο Βύρων Πολύδωρας.). ΝΔ. Κοινωνικά παντοπωλεία. για να απαλλαγεί από τα δεσμά του καπιταλισμού. Ποιες είναι οι προτεραιότητες και ποια τα μέτωπα που ανοίγει. πέρα από συγκεκριμένες συμβολικές στιγμές (άρνηση να σηκωθούν όταν ορκίζονται μουσουλμάνοι βουλευτές κ. οι κοινοβουλευτικοί ελιγμοί επιτρέπονται. Όσο αυτό είναι κοινό. Έχει συμμαχίες και ποιες. μέσω της προπαγάνδας γκαιμπελικού τύπου. και η πλέμπα των δεκαεξάρηδων που βγάζει με ευκολία σουγιά και κάνει επιθέσεις σε σταθμούς μετρό. Τι είναι όμως σήμερα η Χρυσή Αυγή. αλλά θα τους απογοητεύσουμε. ΔΗΜΑΡ (και ολίγοι από ΣΥΡΙΖΑ) είχαν «κλείσει» στο πρόσωπο του Μεϊμαράκη. ακόμα κι αν στην πραγματικότητα γίνεται για το θεαθήναι. για να γίνουν και οι επιθυμητές αλλαγές στον κανονισμό της Βουλής. Η έξω από τη Βουλή τακτική περιλαμβάνει μια σειρά από δράσεις στην πλειονότητά τους ποινικά διωκόμενες. για τη Χρυσή Αυγή ο εχθρός είναι ο οργανωμένος λαός και η Αριστερά που μπορεί να αποτελέσει αντίπαλο δέος με λόγο και πρακτική που απελευθερώνει και δίνει πνοή στην εργατική τάξη και τα σύμμαχα στρώματά της. υπάρχει μια καθοδηγητική ομάδα πάνω από 25 ετών που κανονίζει τα χτυπήματα. με ΝΔ. όπως όλα δείχνουν. Δεν θα τους κάνουμε τη χάρη». παράνομες οπλοκατοχές. Λυπάμαι. που.λπ. συλλογή τροφίμων και ειδών πρώτης ανάγκης. Ηλικιακά. ιδιαίτερα μετά τη σταθεροποίηση των ποσοστών της Χρυσής Αυγής στο 6. που απογυμνώνεται στην κρίση και επιτρέπει (εφόσον έχει φροντίσει να απελευθερώσει) όλα τα καθυστερημένα κοινωνικά αντανακλαστικά. Οι 18 ψήφοι της Χρυσής Αυγής «αυγάτεψαν» με άλλους 23 για τον υποψήφιό της. την ανασφάλεια. εφόσον πρόκειται για απειλές. βιαιοπραγίες εναντίων μεταναστών. Το επόμενο βήμα είναι να δούμε ένα ιδιότυπο μέτωπο σκληρής Δεξιάς. Πού βαδίζει ο πολιτικός λόγος και πού η πρακτική της. Μάλιστα. Κι αν μέχρι τώρα το «αντισυστημικό» προφίλ στον δημόσιο λόγο της Χρυσής Αυγής έγινε για να συσπειρώνει τα λαϊκά στρώματα. βέβαια. εφόσον ΠΑΣΟΚ. Ανεξάρτητους Έλληνες και Χρυσή Αυγή να βάζουν κοινή ατζέντα σε μια σειρά ζητήματα. Παράλληλα. μόνο για Έλληνες φυσικά.κ. δήλωνε μια μέρα μετά την εκλογή του προεδρείου της Βουλής ο γ. Ο εξωκοινοβουλευτικός αγώνας με συνδυασμό νόμιμης και παράνομης δουλειάς γίνεται για την εδραίωση κοινωνικών συμμαχιών. Οι δημόσιες σχέσεις της Χρυσής Αυγής και τα υπόγεια μονοπάτια με την εξουσία φάνηκαν ήδη από την εκλογή του προεδρείου της Βουλής. στα υπόλοιπα θα τα βρίσκουν με λιγότερο ή περισσότερο κρατικό παρεμβατισμό. στην οποία αναφέρει: «Είμαστε το κόμμα της εθνικής αντιπολίτευσης. γιγαντώνεται η εδραίωση ενός φασιστικού δικτύου κοινωνικής αλληλεγγύης. Τον σκληρό παράνομο πυρήνα συγκροτεί ένα ιδιαίτερο μείγμα από απειλούμενα μικροαστικά κομμάτια Ελλήνων και Αλβανών παρέα με λούμπεν προλετάριους Ρώσους και λοιπούς πρώην Ανατολικοευρωπαίους. Δυο τακτικές για το αναδυόμενο φασιστικό κίνημα Ο αγώνας «και έξω από τη Βουλή για να καταργηθεί το εθνοκτόνο Μνημόνιο» είναι μια διαδικασία που τη βλέπουμε να ξεδιπλώνεται σε πλήρη εξέλιξη. πρόταση που προσέκρουσε σε ξέρα. . «Κάποιοι θα ήθελαν πολύ να μας βλέπουν να ανεβοκατεβαίνουμε τους ορόφους και να χαστουκίζουμε τους πάντες. εκβιασμούς (το γνωστό κόλπο της «προστασίας» σε μαγαζιά) κ.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ 21 Στην πραγματικότητα. μεγαλοποιώντας. αφού υπάρχει η βασική κοινή συνισταμένη στα προγράμματα και των τριών κομμάτων: η μη διατάραξη της ευρωπαϊκής ησυχίας. Η κοινοβουλευτική παρουσία Η μέχρι τώρα κοινοβουλευτική παρουσία της Χρυσής Αυγής. την «κοινωνική δράση» της οργάνωσης στα μάτια του κόσμου. Συνολικά η επιρροή της Χρυσής Αυγής αποδεικνύει την πόλωση στην ελληνική κοινωνία. Αυτή η δήλωση έρχεται να συμπληρώσει τη μετεκλογική δήλωσή του. Στο παρόν άρθρο θα προσπαθήσουμε να δώσουμε κάποιες πρώτες απαντήσεις σ’ αυτά τα ερωτήματα.ο.9% με τις επαναληπτικές εκλογές στις 17 Ιουνίου. Αυτό συμβαίνει στο έδαφος μιας συσσωρευμένης πολιτιστικής –βαθιά αντιδραστικής– ηγεμονίας του νεοφιλελεύθερου προτάγματος. Θα συνεχίσουμε να αγωνιζόμαστε μέσα και έξω από τη Βουλή για να καταργηθεί το εθνοκτόνο Μνημόνιο που εκχωρεί εθνική κυριαρχία». φαίνεται να είναι μια κίνηση εντελώς αντίθετη από τη διακήρυξη ότι η Χρυσή Αυγή «είναι στη βουλή με μοναδικό σκοπό να αγωνιστεί σθεναρά για τον λαό και την πατρίδα κι όχι για πολιτικαντισμούς και δημόσιες σχέσεις». Μιχαλολιάκος. προέρχονται από το χώρο κυρίως των Ανεξάρτητων Ελλήνων και ίσως της ΝΔ.

μεταξικών. όπου. Σημαντικό παράγοντα στο στρατιωτικό σκέλος της αποτελεί η περίφημη Ουστάσα (Croatian Revolutionary Movement). Η οργάνωση θα μετονομαστεί το 1943 σε οργάνωση Χ και θα αποτελέσει την πιο κοντινή στη Χρυσή Αυγή (σε χαρακτηριστικά και ιδεολογία) οργάνωση φασιστικού τύπου. το Εθνικό Λαϊκό Μέτωπο (ΕΛΑΜ) από την Κύπρο. στο πολιτικό επίπεδο δεν υπάρχει καθόλου η ρήξη με την Ευρωπαϊκή Ένωση. η ευρωπαϊκή Ακροδεξιά στο σύνολό της βλέπει την κοινωνική αλληλεγγύη ως βασικό πυλώνα ανάτασης της εθνικής αξιοπρέπειας και ως μόχλο διεύρυνσης της επιρροής του εθνικιστικού κινήματος. όπως το σωματείο και η απεργία. Στην τωρινή κατάσταση μπορούμε να επαναλαμβάνουμε σαν μονότονο μάντρα ότι «κάθε ομοιότητα με πρόσωπα και γνωστές καταστάσεις είναι συμπτωματική» γιατί αλλάζουν οι ιστορικές συνθήκες ή να αναγνώσουμε αυτό που έχουμε και να το πολεμήσουμε πριν το βρούμε μπροστά μας. τη βασιλική ατραπό για τη διεκδίκηση της εξουσίας. η έμφαση στην κοινωνική αλληλεγγύη. Όπως έχει αναλυθεί και σε άλλο άρθρο1. όπως το NPD ή η NATALL. όπως τα εθνικά. Η Χρυσή Αυγή. Τον Ιούνιο του 1941 ο αντισυνταγματάρχης πεζικού Γεώργιος Γρίβας ιδρύει τη Στρατιωτική Οργάνωση Γρίβα. η απάντηση είναι η έξοδος από την κρίση με ένα πασπάλισμα κρατικού προστατευτισμού: να υπάρχει συνεργατική οικονομία. η τακτική που ακολουθείται στο μεταναστευτικό είναι προκάλυμμα. http://www. Το πρόγραμμα αυτό. στο οικονομικό και πολιτικό σκέλος του. το Κόμμα Απελευθέρωσης της Αυστρίας (FPÖ) και άλλα μικρότερα κόμματα από όλη την Ευρώπη. Στην πραγματικότητα.22 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ Διεθνείς συμμαχίες: η αναδυόμενη ναζιστική γραμμή του «μαύρου εθνικού μετώπου» Η Χρυσή Αυγή υλοποιεί μέχρι τελείας ένα καλοσχεδιασμένο. οργανωμένων στον αγώνα για τη διάλυση του ΕΑΜ. όπως περιγράφηκε και παραπάνω. Η οργάνωση έχει δηλωμένη πίστη στον φυγά βασιλιά Γεώργιο Β΄ που βρίσκεται στο Κάιρο. Αυτή η ιδιότυπη νεοναζιστική διεθνής έχει μέσα της το NPD από τη Γερμανία. Τουναντίον.gr/index. τη θρυαλλίδα για την εδραίωση του νεοναζιστικού λόγου στην ελληνική κοινωνία και. Τρίτο. Το σύστημα που ακολουθούν οι χώρες στην Ευρώπη. με το κράτος όμως να είναι παρόν και να προστατεύει την κοινωνία από τις αυθαιρεσίες των κεφαλαιοκρατών. η νεοναζιστική οργάνωση της Κροατίας που έδρασε τα χρόνια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και σήμερα είναι κάτι σαν οργάνωση-φάντασμα. τη Χρυσή Αυγή από την Ελλάδα. δωσίλογων και ταγματασφαλιτών. για τη Χρυσή Αυγή ο εχθρός είναι ο οργανωμένος λαός και η Αριστερά η οποία μπορεί να αποτελέσει αντίπαλο δέος με λόγο και πρακτική που απελευθερώνει και δίνει πνοή στην εργατική τάξη και τα σύμμαχα στρώματά της. γίνεται ένας ιδιωτικός στρατός με τη μαζική είσοδο βασιλικών. Χτυπιέται συστηματικά μόνο το πιο ευάλωτο τμήμα και φυσικά μόνο αυτό που κατάγεται από χώρες οι οποίες είναι ή θεωρούνται μουσουλμανικές. 1. η οποία θα σέβεται και θα προστατεύει την ιδιωτική πρωτοβουλία και περιουσία. βασισμένο στην επεξεργασία των ναζιστικών οργανώσεων της Ευρώπης και των ΗΠΑ που αποτελούν τη διεθνή ομπρέλα της (πάλαι ποτέ) Πατριωτικής Συμμαχίας. Ο προσανατολισμός της είναι ξεκάθαρα εθνικιστικός. το 1944 μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας. εφόσον οι επιθέσεις δεν αφορούν το σύνολο των μεταναστών στην Ελλάδα. απ’ ό. βέβαια. Αυτό μέλλει να αποτελέσει. Η δράση της Χ εκτοξεύεται στα χρόνια της λευκής τρομοκρατίας. τον αφοπλισμό του ΕΛΑΣ και την τρομοκρατία κάθε δημοκρατικού και ελεύθερου πολίτη. κρατική και ιδιωτική οικονομία χρέους.ektosgrammis. δηλαδή. Την ίδια απάντηση δίνει και ο νεοφιλελευθερισμός σήμερα. αντικομμουνιστικός και φιλοβασιλικός. Σε αντίθεση με μερίδες της Αριστεράς που υποτιμούν την κοινωνική αλληλεγγύη και προσηλώνονται αποκλειστικά σε παραδοσιακές μορφές οργάνωσης της ταξικής πάλης. Τέτοιες προτάσεις έρχονται από το FPÖ και όχι από τους πιο σκληροπυρηνικούς.τι φαίνεται θα επιδιώξει ένα μέτωπο ειδικά στα εθνικά θέματα. Η ιστορία επαναλαμβάνεται. Πρώτο. έχει τα εξής σημεία. την Εθνική Συμμαχία (National Alliance – NATALL) από τις ΗΠΑ. πρέπει να υπηρετεί την οικονομία της χώρας. για να απαλλαγεί από τα δεσμά του καπιταλισμού. «Χρυσή Αυγή: κοιτώντας πέρα από την εικόνα». Συνοπτικά. Η ανεξέλεγκτη κερδοσκοπία και η συσσώρευση πλούτου οδήγησε σε σημαντικά οικονομικά λάθη και πρέπει να σταματήσει. αν το αφήσουμε να συμβεί. php?option=com_content&view=article&id=1697:x-&catid=77:epikairothta&Itemid=513 . Δεύτερο. οδηγεί σε φούσκωμα της οικονομίας της χώρας και δεν αφήνει περιθώρια χειρισμών στο κράτος σε περιπτώσεις κρίσεων. Ενδιαφέρον επίσης παρουσιάζει και η θέση σε μια μερίδα κομμάτων της ευρωπαϊκής Ακροδεξιάς για μέτωπο με πατριωτικές δυνάμεις ενάντια στον κομμουνιστικό κίνδυνο. από μικρή και ασήμαντη οργάνωση την περίοδο της κατοχής. θεωρείται ότι αν υπερισχύσουμε στο lobbying της Τουρκίας. θα πετύχουμε καλύτερες θέσεις σε μια σειρά θέματα. απλό και έξυπνο στην εφαρμογή του πρόγραμμα. παρ’ όλο που διακηρυκτικά είναι με τη θέση «εναντίων όλων». ανάλυση της κρίσης από τη σκοπιά του κεφαλαίου: το κεφάλαιο Ο εξωκοινοβουλευτικός αγώνας με συνδυασμό νόμιμης και παράνομης δουλειάς γίνεται για την εδραίωση κοινωνικών συμμαχιών.

Η εθνική ομοιογένεια δεν αποτελεί προαπαιτούμενο για την οικοδόμηση θεσμών τυπικής αλλά και ουσιαστικής ισότητας και κοινωνικής δικαιοσύνης· αντιθέτως. Η εποχή που ζούμε μας καλεί ταυτόχρονα στην αναζήτηση άμεσων λύσεων και σε ευρύτερο αναστοχασμό πάνω σε δεδομένες πολιτικές και αντιλήψεις· σαν να μη φτάνει αυτό. με βάση την αναγκαιότητα της εθνικής ομοιογένειας. οι οποίες αντιλαμβάνονται την ομοιογένειά τους ως παράγωγο της συμβίωσής τους μέσα στην οργανωμένη πολιτεία και όχι ως παράγωγο της κοινής εθνικής καταγωγής. Η σύγχρονη ρητορική ενάντια στη μετανάστευση. οι οποίες χαρακτηρίζονται τόσο από συγκρούσεις όσο όμως και από την πραγματική δυνατότητα της πολιτιστικής ανταλλαγής και παράλληλης εξέλιξης και της συμβίωσης μέσα από κοινούς δημοκρατικούς θεσμούς και κοινούς αγώνες. Ένα τέτοιο ζήτημα πολλαπλών αλληλεξαρτήσεων αποτελεί κατεξοχήν η μεταναστευτική κίνηση. καθώς μια σειρά από κοινωνικά ζητήματα αποδεικνύεται ότι δύσκολα μπορούν να αντιμετωπιστούν με τα εργαλεία μιας σχετικά αυτόνομης εθνικής πολιτικής (οποιασδήποτε κατεύθυνσης). του Κώστα Φαρμακίδη «…στους θαρραλέους της λαθραίας μετανάστευσης…»* Η «παρανομοποίηση» της εισόδου και της διαμονής χωρίς χαρτιά ολοκληρώθηκε εξωτερικά με τα δουλεμπορικά κυκλώματα. όμως το σύγχρονο μεταναστευτικό φαινόμενο διαφοροποιείται πράγματι από τη διαχρονική μετανάστευση. όπως υποστηρίζει ο κυρίαρχος πολιτικός λόγος. Από ιστορική άποψη έχει συμβεί μάλλον το αντίθετο· οι σύγχρονοι κοινωνικοί σχηματισμοί συγκροτήθηκαν στη βάση της αλληλεπίδρασης μεταξύ πλειοψηφικών και πολιτικά κυρίαρχων σ’ έναν τόπο εθνοτήτων. εσωτερικά με τη διοχέτευση των μεταναστών στην παραγωγική διαδικασία του μαύρου κεφαλαίου. εθνικών μειονοτήτων και μεταναστευτικών κοινοτήτων.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ 23 *«…aux vaillants de l’ immigration clandestine…» απόσπασμα επιγραφής από το μνημείο Yad Vashem. χωρίς να ληφθούν υπόψη οι αλληλεξαρτήσεις και οι παράπλευρες συνέπειες που παράγονται από ένα διεθνοποιούμενο πλέγμα οικονομικών και πολιτικών σχέσεων. αφιερωμένο στο Ολοκαύτωμα. με το νου μας πάντοτε στραμμένο στη δυνατότητα πραγματικών λύσεων. Το σημερινό αδιάκοπο μεταναστευτικό ρεύμα δεν είναι προφανώς ένα καινούργιο φαινόμενο που έρχεται να διαταράξει την επί δεκαετίες εμπεδωμένη «πολιτική συνοχή» των παραδοσιακών εθνών-κρατών. μας στερεί συγχρόνως την πίστη σε μη εφαρμοσμένες ακόμα ουτοπίες και τη δυνατότητα να δράσουμε μέσα σε ελεγχόμενο εθνικό ή περιφερειακό πλαίσιο. Στο παρόν κείμενο θα εστιάσουμε σε μια σύντομη χαρτογράφηση και ιεράρχηση των παραγόντων που δεν μπορούμε να μη λαμβάνουμε υπόψη μας όταν σκεφτόμαστε πολιτικά για το μεταναστευτικό. είναι μεν ιδεολογικά και ιστορικά σαθρή. όχι βέβαια . ακόμα και σύγχρονα αστικά καπιταλιστικά κράτη (χαρακτηριστικό παράδειγμα οι ΗΠΑ) έχουν αναπτύξει μια πολιτική αντίληψη για το έθνος ως μια κοινότητα συγκροτούμενη από ποικίλες εθνότητες.

και μάλιστα της σημερινής φάσης του παγκόσμιου καπιταλισμού. Τα δυτικά κράτη από τη μεριά τους προσάρμοσαν τη θεσμική στρατηγική τους ακόμα περισσότερο προς όφελός τους: πλάι στην κατηγορία του «προσωρινώς φιλοξενούμενου» δημιούργησαν την κατηγορία του «παράνομου». 2009).24 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ επειδή σήμερα έχουμε «δημοκρατικά έθνη-κράτη» που πρέπει να προστατεύσουμε έναντι των παρείσακτων. αυτό της τυπικής ισότητας όλων έναντι του νόμου. Η ανάγκη της καπιταλιστικής Δύσης να προσκαλεί και να δημιουργεί κίνητρα για να αποκτήσει μετανάστες-εργάτες άρχισε στη δεκαετία του ’90 να αντικαθίσταται από την αυθόρμητη κίνηση ανθρώπων παραγωγικής ηλικίας να εγκαταλείπουν τις χώρες τους (ειδικά τις πρώην Ανατολικές χώρες) για να προσφέρουν οι ίδιοι την εργατική τους δύναμη υπό δυσμενείς όρους. Με την ταυτόχρονη ιδεολογική αποσιώπηση βέβαια της σοβαρής ευθύνης της Δύσης γι’ αυτές τις συνθήκες… Τη μετα-αποικιοκρατική μεθοδολογία ενίσχυσαν οι πιο παραδοσιακές μορφές αύξησης της κερδοφορίας: ο ιμπεριαλιστικός πόλεμος και η απομύζηση κοινωνικών σχηματισμών υπό κατάρρευση. εντούτοις τονίζει ορθά το χαρακτήρα της νομιμότητας ως θεσμικής επιλογής του κράτους και όχι ως κατάστασης που απλώς ο νόμος διαγιγνώσκει. Χωρίς πρόθεση αναγωγισμού. αλλά επειδή το φαινόμενο έχει πάρει χαρακτηριστικά ειδικά καπιταλιστικού φαινομένου. αυτή τη φορά στο εσωτερικό των πρώην αποικιοκρατικών χωρών. Με την υποχώρηση της αποικιοκρατίας. Τα δυτικά κράτη πλάι στην κατηγορία του «προσωρινώς φιλοξενούμενου» δημιούργησαν την κατηγορία του «παράνομου». Απέναντι σ’ αυτή την ιδεαλιστική λογική είναι κρίσιμη η μάχιμη αντιπαραβολή μιας αριστερής ριζοσπαστικής λογικής που αντιλαμβάνεται την εργασία και τη συμμετοχή στην παραγωγή του κοινωνικού προϊόντος ως αντικειμενική κατάσταση που καθιστά τον άνθρωπο de facto μέλος μιας πολιτικής κοινότητας· το εργατικό δυναμικό έχει και πρέπει να έχει δικαιώματα ούτως ή άλλως. το κεφάλαιο ήταν αντιμέτωπο με δυσχερώς υπερβατά όρια κερδοφορίας. Το κράτος επιλέγει ουσιαστικά να αποκλείσει μια μερίδα ανθρώπων από τη χάρτα των δικαιωμάτων. χωρίς να υπάρχει κάποιο έστω και τυπικό νομιμοποιητικό έρεισμα γι’ αυτόν τον αποκλεισμό. Τα αποτελέσματα της «παρανομοποίησης»1 κομματιού της εργατικής τάξης έχουν πλέον φανεί στο μεταναστευτικό και προσφυγικό ρεύμα του 21ου αιώνα. Έχει μεγάλη αξία να αναγνώσουμε με τον ορθό τρόπο την έννοια της «νομιμότητας». . Η νέα αυτή πηγή κερδοφορίας δεν είναι άλλη από τη δημιουργία ενός νέου εργατικού δυναμικού που δεν έχει συγκροτηθεί ως μέρος του συμβιβασμού του κοινωνικού κράτους και δεν έχει αντικειμενικά άμεσες δυνατότητες πολιτικής οργάνωσης και διεκδίκησης καλύτερων όρων εργασίας και κοινωνικής αναπαραγωγής. Η μετανάστευση συνέχισε να λειτουργεί ως παράξενο υποκατάστατο της (ανύπαρκτης) διεθνούς αλληλεγγύης και δικαιοσύνης: η υποχρέωση αποζημίωσης των καταληστευμένων αποικιών και των μη ανεπτυγμένων χωρών «διεκδικήθηκε» από τον μετανάστη μέσα από την ελπίδα να απολαύσει καλύτερους όρους ζωής και εργασίας στην αναπτυγμένη Δύση και να συντηρεί συχνά την οικογένειά του στη χειμαζόμενη πατρίδα του. υπό τον διαρκή έλεγχο των κρατικών αρχών και εξαναγκασμένων να υποκαθιστούν διαρκώς την ανάγκη για συλλογικότητα και εκπροσώπηση με μια μειονοτική συγκρότηση βασισμένη στην πολιτιστική διαφοροποίηση. Η σημερινή ρητορική της νομιμότητας εδράζεται σε μια εθνικιστική αντίληψη που περιλαμβάνει στην έννοια της κυριαρχίας το δικαίωμα του κυρίαρχου κράτους να καθορίζει αυθαίρετα ποια είναι τα μέλη του. Η νομιμοποιητική βάση αυτής της διαφοροποίησης ήταν η παγκόσμια ανισομέρεια της κατανομής του πλούτου. Σε μια συνθήκη διαρκούς υποβάθμισης μεγάλων τμημάτων του αφρικανικού και του ασιατικού χώρου (για τις ανάγκες χρήσης των χωρών ως πεδίων εντεταμένης κερδοφορίας αλλά και λόγω της κοινωνικής 1. στο πεδίο του μεταναστευτικού. Η πατρότητα του όρου ανήκει στις Αυτόνομες Ομάδες (Η παρανομοποίηση της εργασίας ως κρατική στρατηγική για τη μετανάστευση. την άνοδο του υπαρκτού σοσιαλισμού ως ανταγωνιστικού παραδείγματος οργάνωσης της παραγωγής και της κατανομής του πλούτου και την πολιτική ισχύ του εργατικού κινήματος μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Παρ’ ότι είναι νοητή (και εν πολλοίς κατανοητή) η έννοια της παράνομης συμπεριφοράς. είναι αδύνατον να κατανοηθεί η έννοια του παράνομου ανθρώπου που η συμπεριφορά του έγκειται μόνο στην προσφορά της εργατικής του δύναμης υπό δυσμενέστερους μάλιστα όρους σε σχέση με το επίπεδο κατακτήσεων των δυτικών καπιταλιστικών κρατών. δημιουργώντας μια δεύτερη κατηγορία πολιτών. όπως εφαρμόζεται από τον κυρίαρχο λόγο. διαβιούντων υπό το καθεστώς της προσωρινότητας. Οι αστικές δημοκρατίες εγκατέλειψαν ένα από τα ιδεολογικά τους όπλα. Η θεσμική και νομική μεθοδολογία που επελέγη κάθε άλλο παρά τυχαία ή αυτονόητη ήταν. Ο όρος της «παρανομοποίησης». τα σύγχρονα μεταναστευτικά και προσφυγικά ρεύματα είναι σύμφυτα με τη διαρκή τάση έντασης της κερδοφορίας του κεφαλαίου· και μάλιστα μιας τάσης υπηρετούμενης από τον αστικό συνασπισμό εξουσίας με τρόπο ωμό και βίαιο. αν και λίγο κακόηχος. δεν είναι στη διακριτική ευχέρεια του κράτους να τα αναγνωρίζει ή όχι. που είχε αποτέλεσμα συνήθως ακόμα και οι συνθήκες εκμετάλλευσης του μετανάστη-εργάτη να παρίστανται ως καλύτερες από τις συνθήκες που επικρατούν στην πατρίδα του. Μία από τις προσφερόμενες λύσεις ήταν η συνέχιση της αποικιοκρατίας με άλλους όρους. χωρίς ταυτόχρονη φροντίδα για τη δημιουργία πολιτικών αντισταθμίσεων και διεξόδων που θα αναπαράγουν σε μια βάση σταθερότητας τη νέα πηγή κερδοφορίας. Ο νέος μετανάστης-εργάτης κατηγοριοποιήθηκε από τον νομικό μηχανισμό ως φιλοξενούμενος κάτοικος (resident) και όχι ως πολίτης.

Η στρατηγική αυτή αποδεικνύει και την πραγματική φύση του καπιταλισμού· ακόμα και σε συνθήκες αδιεξόδου και κοινωνικής διάλυσης. και όχι με μακρινό στόχο. και μάλιστα σε φαύλο κύκλο. πολλαπλώς όμως ωφελημένη από τη μετανάστευση –βασικό πυλώνα της «εκσυγχρονιστικής» ανάπτυξης με όρους υπερεκμετάλλευσης– η Ελλάδα έχει μετατραπεί σε ανθρωποφύλακα της ΕΕ και επιμένει στην πολλαπλώς αποτυχημένη και αδιέξοδη στρατηγική της παρανομοποίησης. Το βασικό αποτέλεσμα της πολιτικής της ΕΕ είναι πλέον η δημιουργία ενός «πέμπτου κόσμου» που διαβιώνει μεταξύ συνόρων και επικίνδυνων οδών διέλευσης. παρακρατικά στοιχεία. Η συνεχιζόμενη πολιτική και οικονομική καταπίεση των ασιατικών και αφρικανικών χωρών και η στήριξη διεφθαρμένων και απολυταρχικών ελίτ από τη Δύση καθιστά αδύνατη τη φυσιολογική επιστροφή μεταναστών. Είναι επιτακτική όσο ποτέ μια δραστική αλλαγή πολιτικής αλλά και συνολικού παραδείγματος. αυξάνοντας την ανάληψη ευθυνών από τα άλλα δυτικο-ευρωπαϊκά κράτη και συμβάλλοντας στην αρχή μιας δημοκρατικής και οικονομικής αναγέννησης των χωρών παραγωγής προσφύγων και μεταναστών. εσωτερικά με τη διοχέτευση των μεταναστών στην παραγωγική διαδικασία του μαύρου κεφαλαίου. μη θέλοντας να απολέσει τα οφέλη από ένα ολοένα και πιο εξαθλιωμένο εργατικό δυναμικό. την αρωγή στις χειμαζόμενες χώρες και την αναγνώριση δικαιωμάτων στους μετανάστες ώστε να σπάσει ο φαύλος κύκλος της παρανομοποίησης. περιθωριακών δραστηριοτήτων απόλυτης εκμετάλλευσης. Εδώ και λίγα χρόνια έχουμε βρεθεί πλέον στο σημείο που οξύνονται οι αντιφάσεις του φαινομένου της μετανάστευσης σε βαθμό έκρηξης. Η αναβάθμιση της παρανομοποίησης σε επίπεδο οργανωμένου εγκλήματος διαστρέφει την όποια ορθολογικότητα της μεταναστευτικής ροής (κίνηση προς χώρες στις οποίες υπάρχει δυνατότητα εργασίας και ενδεχομένως φυσιολογική επιστροφή στις χώρες καταγωγής μέρους των μεταναστών. προσθέτοντας προσφάτως και τη μέθοδο της τρομοκρατίας από ακροδεξιές παρακρατικές ομάδες συμφερόντων. διαμονής χωρίς χαρτιά ολοκληρώθηκε εξωτερικά με τα δουλεμπορικά κυκλώματα. τη συμβολή στην εξάρθρωση των δουλεμπορικών κυκλωμάτων. οι κυρίαρχες τάξεις συμβιβάζονται με την όποια πολιτική. και μάλιστα σε φαύλο κύκλο. η οποία πλέον θα είναι επιπροσθέτως επιβαρυμένη και με την επίτευξη μιας αποτελεσματικότητας σε διεθνές επίπεδο. το ελληνικό κράτος επιλέγει τη συνέχιση της ανθρωπιστικής κρίσης. της οποίας προφανώς δεν ηγούνται οι μετανάστες αλλά η μαφία και οι εκτελεστικοί βραχίονες της κρατικής καταστολής (παραστρατιωτικές ομάδες. προς όφελος των ίδιων των πατρίδων τους που στερούνται την αφρόκρεμα του παραγωγικού δυναμικού τους). έχουν εμποδίσει τη δυνατότητα μαχητικής εκπροσώπησης των μεταναστευτικών κοινοτήτων στην παρέμβαση για τη διαμόρφωση των κρατικών και διακρατικών πολιτικών. σε συνδυασμό με την αδράνεια του ντόπιου εργατικού κινήματος. με τεράστιες δυνατότητες κερδοφορίας και με κέρδη διανεμόμενα και στους κρατικούς μηχανισμούς. ενισχύθηκε από την οργάνωση και αναβάθμιση δουλεμπορικών κυκλωμάτων. αρκεί να τους επιτρέπει την απομύζηση των εργαζομένων. φεουδάρχες με επιρροή εντός και εκτός των κρατικών θεσμών). κέντρων κράτησης. Αντί της εμμονής στην ορθολογική κατανομή Το βασικό αποτέλεσμα της πολιτικής της ΕΕ είναι πλέον η δημιουργία ενός «πέμπτου κόσμου» που διαβιώνει μεταξύ συνόρων και επικίνδυνων οδών διέλευσης. τη διευρυνόμενη απονομή δικαιωμάτων στους μετανάστες και το σπάσιμο του φαύλου κύκλου της παρανομοποίησης. .ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ διάλυσης που έχει ανεξέλεγκτα πλέον δημιουργήσει αυτή η χρήση) η αυθόρμητη τάση ομάδων ανθρώπων να περάσουν τα σύνορα με τις γειτονικές χώρες αναζητώντας μια καλύτερη ζωή. πάντοτε βέβαια με βάση. Στην Ελλάδα βιώνουμε με τη μεγαλύτερη ένταση τις ανισομέρειες στην ευθύνη για το μεταναστευτικό φαινόμενο. του μεταναστευτικού ρεύματος εντός ευρωπαϊκών κρατών. κέντρων κράτησης και περιθωρια- 25 κών δραστηριοτήτων απόλυτης εκμετάλλευσης. Από γεωπολιτικής άποψης. ακροδεξιοί. Οι δεκαετίες δυσμενών διακρίσεων των μεταναστών-εργατών μέχρι του σημείου της παρανομοποίησης. Η αρχική «παρανομοποίηση» της εισόδου και της Η σημερινή ρητορική της νομιμότητας εδράζεται σε μια εθνικιστική αντίληψη που περιλαμβάνει στην έννοια της κυριαρχίας το δικαίωμα του κυρίαρχου κράτους να καθορίζει αυθαίρετα ποια είναι τα μέλη του. Η πολυετής άρνηση των χωρών της ΕΕ να συμπεριφερθούν δημοκρατικά και να προσαρμόσουν τους θεσμούς τους σε μια κατεύθυνση ισότητας του νέου ποικιλόμορφου εργατικού δυναμικού συνεπικουρείται από την αναβίωση αντιδραστικών αντιλήψεων περί εθνικής μονοκαλλιέργειας και πολιτιστικών «ορίων αντοχής». χώρα-transit (και λόγω θέσης και λόγω συνόρων με την Τουρκία).

26 ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ .

Το νόμισμα κάθε χώρας είναι μέτρο της ισχύος της. τον πληθωρισμό. της ισχύος της άρχουσας τάξης έναντι των υπολοίπων: η κατάρρευση. για παράδειγμα. την κερδοφορία τους. Το υπερσυσσωρευμένο κεφάλαιο πρέπει να απαξιωθεί πριν υπάρξει καπιταλιστική ανάπτυξη. Ήταν μια προσπάθεια εξαρχής αντιφατική. κάθε στιγμή. Το ενοποιητικό στοιχείο. μια πολιτική κεϋνσιανού τύπου. αφού οι τελευταίες θα γίνουν σε ένα περιβάλλον που θα εγγυάται. ο οικονομικός και πολιτικός μηχανισμός που δένει περισσότερο μεταξύ τους τη Γαλλία και τη Γερμανία. Αυτό σημαίνει ότι καμιά κυβέρνηση δεν μπορεί να ακολουθήσει μια πολιτική χρηματοδότησης της «ανάπτυξης». κάνοντας το ευρώ ξένο νόμισμα για όλους. κεϋνσιανού κράτους γίνεται αν υπάρχει η αντίστοιχη νομισματική ελευθερία˙ αν. λόγω των υποδομών και του υγιούς εργατικού δυναμικού. όπλο που της επιτρέπει να συμβιβάζει αντιθέσεις και να μειώνει την ανισόμετρη ανάπτυξη στο εσωτερικό μιας χώρας. με λ. απλούστατα επειδή δεν μπορεί να βρει τα λεφτά. Η κυριότερη αντίφασή του είναι ο προγραμματικός αποκλεισμός ενός από τα κυριότερα οικονομικά και πολιτικά όπλα που διαθέτει μια εθνική αστική κυβέρνηση για τη σταθεροποίηση της οικονομικής λειτουργίας στα όρια ευθύνης της. νοσοκομεία. μια φάση με απρόβλεπτες συνέπειες σε διεθνές επίπεδο. που οι όποιες αποφάσεις του πρέπει να είναι αργοί συμβιβασμοί στο ελάχιστο μεταξύ των μετόχων της (δηλαδή των κρατών της ευρωζώνης. κυρίως την εσωτερική) από την κατευθυνόμενη από το κράτος ροή επενδύσεων προς την περιφέρεια (δρόμοι. Ακόμα και ο εσωτερικός δανεισμός (μια πρόταση που έχει ακουστεί ως λύση για το ελληνικό πρόβλημα) στην πραγματικότητα είναι εξωτερικός: το ευρώ δεν είναι το εθνικό νόμισμα καμιάς από τις χώρες της ευρωζώνης. ενός νομίσματος σε συνθήκες υπερπληθωρισμού ή τραπεζικού πανικού οδηγεί (εφόσον δεν αναστραφεί τάχιστα) και σε κατάρρευση του πολιτικού κέντρου. Η διαφορά αυτή απαλύνεται (εκτός από τη μετανάστευση.χ. η κυβέρνηση μαζί με την Κεντρική Τράπεζα μπορούν να ελέγχουν το νόμισμα και να χρηματοδοτούν την πολιτική αυτή όχι (μόνο) με δανεισμό σε σκληρό συνάλλαγμα. πανεπιστήμια). Η ευρωζώνη είναι ένας άνισος συνασπισμός των ευρωπαϊκών αστισμών. Η ΕΚΤ είναι από κατασκευής ένας δυσκίνητος γραφειοκρατικός μηχανισμός χωρίς γρήγορη και άμεση αποφασιστική ισχύ. με μέτρο τη σχετική τους ισχύ). Η χρηματοδότηση μιας τέτοιου τύπου δημοσιονομικής πολιτικής «παρεμβατικού». Για παράδειγμα. Άρα. οι καυτές πατάτες των τραπεζών που χρεοκοπούν (και κανείς δεν θέλει να «διασώσει» με δικά του λεφτά) σημαίνουν μόνο ότι οι ενδοϊμπεριαλιστικοί ανταγωνισμοί θα οξυνθούν. οι χώρες που συμμετέχουν στο κοινό νόμι- . το νόμισμα είναι μέτρο σταθερότητας του συστήματος. η Ήπειρος και η Αττική δεν είναι εξίσου αναπτυγμένες καπιταλιστικά περιοχές. τα κεφάλαια που δεν έχουν πού να επενδυθούν. Γιατί το νόμισμα. Καμιά κυβέρνηση της ευρωζώνης (ούτε καν η γερμανική) δεν έχει τον έλεγχο του νομίσματος. μέτρο της θέσης της στην ιμπεριαλιστική αλυσίδα. τη δυνατότητα να ελέγχει την κυκλοφορία του χρήματος: τα επιτόκια. ξανά: η στρατηγική της αράχνης του Δημήτρη Λένη Η συμπίεση της κερδοφορίας.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 27 Για το ευρώ. ο οποίος εκχωρείται στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. είναι επίσης και ένα πολιτικά σημαντικό μέγεθος. δεν είναι μόνο το σημαντικότερο στοιχείο μια χρηματικής οικονομίας. από τις χώρες αυτές. όσον αφορά τις σχέσεις της με τις άλλες χώρες. Το ευρώ καθιερώθηκε ως μια προσπάθεια των ευρωπαϊκών ιμπεριαλισμών για την υπέρβαση των (και ιστορικών) ευρωπαϊκών αντιθέσεων. τις ΗΠΑ είναι το κοινό νόμισμα. Η παγκόσμια κρίση τώρα αρχίζει να μπαίνει στην τελευταία και οξύτερη φάση της. υποδομές. Αλλά και στο εσωτερικό. Ο μόνος τρόπος να το κάνει είναι ο δανεισμός σε ξένο σκληρό νόμισμα (ευρώ) από τις «αγορές» (τις ιδιωτικές τράπεζες) και κανένας άλλος. Το ευρώ από τη γένεσή του είναι ουσιωδώς νεοφιλελεύθερο. αλλά και με εσωτερικό δανεισμό και «κοπή χρήματος». τις επιδοτήσεις. επενδύσεων που από τη μία κρατούν την ανεργία σε αποδεκτά επίπεδα και από την άλλη οικοδομούν τις προϋποθέσεις για τη μελλοντική προσέλκυση ιδιωτικών επενδύσεων. τις χρηματικές ροές. ως προς το τελευταίο. η ειδική έκφραση του χρήματος στο πλαίσιο ενός κοινωνικού σχηματισμού. ένα υποσύνολο της ιμπεριαλιστικής αλυσίδας.

Είναι απλώς αδύνατο να συμβεί αυτό αν ο έλεγχος του νομίσματος δεν είναι στα χέρια της. αφού η προσμονή του νέου κέρδους θα κάνει το κεφάλαιο πολύ πιο επιθετικό. δεν διατρέχουν κίνδυνο χρεοκοπίας και τα επιτόκια τους είναι σε ιστορικά χαμηλά. Πάντως θα πρέπει να σημειωθεί ότι πλησιάζουμε στο σημείο όπου η εκκαθάριση θα έχει επιτευχθεί. μακριά (στις Βρυξέλλες και τη Φρανκφούρτη) και. καθαρά. Εκτιμούν ότι μπορεί να πείσουν τη Γερμανία πως με μια τέτοια διαδικασία η συντονισμένη ήττα και συντριβή των ευρωπαϊκών υποτελών τάξεων θα επιτελεστεί με λιγότερες διαλυτικές συνέπειες.λπ. επειδή. ακόμα και για τη Γερμανία. λοιπόν. όλο και πιο πολύ γίνεται αποδεκτή η άποψη που λέει ότι το κοινό νόμισμα λειτούργησε θετικά για τη Γερμανία. Πρόκειται περί ανοησίας. τσακωμούς. μείωση των ελλειμμάτων. μια φάση με απρόβλεπτες συνέπειες σε διεθνές επίπεδο. Το υπερσυσσωρευμένο κεφάλαιο (που έκφρασή του είναι τα τεράστια χρέη. τόσο το καλύτερο. Οι ΗΠΑ και η Ιαπωνία. αυτοί νίκησαν. δεύτερον. ανώδυνα και –κυρίως– γρήγορα. Οι πλεονασματικοί «βόρειοι» θα βάλουν βέβαια το χέρι βαθιά στην τσέπη τώρα για να χρηματοδοτήσουν την ανάπτυξη των «νότιων». ένα σημείο μέγιστου κινδύνου για το κίνημα. κάνοντας αυτό επενδύσεις. αλλά τα οφέλη θα είναι μακροπρόθεσμα και σταθερά. δεν είναι έτσι.λπ. υπάρχει στο τέλος του δρόμου ένας βέβαιος κίνδυνος που καμία χώρα με το δικό της νόμισμα δεν διατρέχει: η χρεοκοπία. παρά τα τεράστια χρέη τους. Άρα εμείς είχαμε φτηνές εισαγωγές (με καταστροφή της εγχώριας βιομηχανίας) και φτηνά δάνεια (με αύξηση του χρέους). αμοιβαίες εκχωρήσεις δικαιωμάτων για τη δημιουργία μιας οιονεί κρατικής ευρωπαϊκής δομής. Δυστυχώς (ή μάλλον ευτυχώς) αυτό είναι ένα σενάριο που βασίζεται σε δύο μάλλον ανεδαφικές παραδοχές. Αν «αυτοί» είναι γενικά και αόριστα η Γερμανία. Ισπανία κ. ενώ οι Γερμανοί είχαν φτηνές εξαγωγές (με δυνάμωμα της βιομηχανίας τους) και παροχή δανείων. Ε. Το μόνο πρόβλημα με αυτή τη συλλογιστική είναι ο ορισμός του «αυτοί» και του «εμείς». Είναι σαν να έχουν οι Έλληνες (και τα PIGS) ένα διαρκώς υπερτιμημένο νόμισμα και οι Γερμανοί ένα διαρκώς υποτιμημένο. Αυτό τουλάχιστον ισχυρίζεται ένα σημαντικό τμήμα των ευρωπαϊκών κέντρων διαμόρφωσης γραμμής. κάθε αστική κυβέρνηση μπορεί να υποχωρήσει από τη σκληρή λιτότητα. Μια διαδικασία σύμφωνα με την οποία η «Γερμανία θα πρέπει να αναλάβει τις ευθύνες της» ή. Είναι απλώς αδύνατο κάτι τέτοιο να γίνει αν το κράτος δεν έχει τον έλεγχο των χρηματικών ροών (αφού ο τελευταίος έχει εκχωρηθεί μέσω του ευρώ στις «αγορές»). ένα ατέλειωτο γαϊτανάκι από συμβιβασμούς. παρά αν η τελευταία Ο μεγάλος ασθενής Εκ μέρους των «νότιων» και κάτω από το βάρος της πραγματικότητας της κρίσης. ο κίνδυνος αυτός είναι πλέον υπαρκτός και προφανής όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά για όλες τις χώρες της ευρωζώνης. και «αυτοί» είναι το κεφάλαιο στις ευρωπαϊκές χώρες (και ακόμα περισ- . Η ευρωζώνη φλέγεται Σύμφωνα με τα παραπάνω. Γερμανία. Αν μάλιστα εύρισκαν κι έναν τρόπο το σενάριο αυτό να συμπεριλάβει τη «θυσία» των πιο ασθενών μελών της ένωσης (όπως η Ελλάδα) για χάρη της πειθάρχησης των υπολοίπων. επειδή ακριβώς τα τελευταία είναι σε εθνικό νόμισμα. ακόμα πιο επιθετικά. όσο και τις στοιχειώδεις κοινωνικές ανάγκες (υγεία. Υπάρχουν στιγμές κρίσης που το καπιταλιστικό κράτος πρέπει αναγκαστικά να χρηματοδοτήσει τόσο τον ιδιωτικό τομέα (που σε συνθήκες κρίσης δεν θα επενδύσει). Αντίθετα. Και η απαξίωση αυτή δεν είναι μια διαδικασία που μπορεί να γίνει εύκολα. Σε συνθήκες μεγάλης κρίσης και πίεσης από το κίνημα. παιδεία κ. Η πρώτη είναι ότι μέσα στο άμεσο επόμενο κρίσιμο διάστημα θα υπάρξει χώρος για αστάθεια. εφόσον έχει στα χέρια της το νόμισμα. άρα μείωση του χρέους. μηδενισμός του χρέους. Το παιχνίδι αυτό είναι αδιέξοδο. κρατήσει τη «σκληρή» γραμμή. εφόσον στο κάτω κάτω είναι προς το αμοιβαίο όφελος τόσο των «νότιων» όσο και των «βόρειων». Η δεύτερη και πιο ειδικά ευρωπαϊκή παραδοχή είναι ότι αυτή η διαδικασία μπορεί να γίνει. Εμείς χάσαμε. τα λιμνάζοντα χρηματιστηριακά προϊόντα που πανικόβλητα τρέχουν σε κάθε πραγματικό ή φανταστικό «ασφαλές λιμάνι» ακόμα και με χασούρα) πρέπει να απαξιωθεί πριν υπάρξει καπιταλιστική ανάπτυξη. πρώτον. η οποία. η παγκόσμια οικονομία θα είναι σε θέση να απορροφήσει τις ενδεχόμενες αναταράξεις από την πορεία προς την «πλήρη» ενοποίηση της ευρωζώνης. άρα δεν έχει λεφτά. αν δεν τους ακολουθήσουν. Αυτός που πρέπει να υποχωρήσει είναι ο συνασπισμός εξουσίας που ελέγχει το νόμισμα – και αυτός είναι. Αν πάλι «εμείς» είμαστε οι δυνάμεις της εργασίας σε Ελλάδα.28 ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ σμα είναι υποχρεωμένες να ακολουθήσουν συγκεκριμένους κανόνες στο παιχνίδι της ταξικής πάλης (εξαγωγική ισχύς. θα αποτελέσει ένα γεγονός τέτοιας σημασίας που θα τραβήξει προς τα πάνω όλες τις καπιταλιστικές οικονομίες του κόσμου. μπορεί και να αδιαφορεί παγερά στο ενδεχόμενο κατάρρευσης μιας χώρας ή ακόμα και να το παροξύνει αν κάτι τέτοιο τον συμφέρει και αν δεν είναι πιεσμένο από συγχρονισμένα κινήματα σε όλη την Ευρώπη. άρα κατεδάφιση του κοινωνικού κράτους). υποτίθεται. «η Γερμανία θα πρέπει να αποδώσει μερικά από τα κέρδη που έχει αποκομίσει από το ευρώ». για να σταθεροποιηθεί το κοινό νόμισμα θα έπρεπε να γίνουν μια σειρά από αμοιβαίες υποχωρήσεις των ευρωπαϊκών ιμπεριαλισμών.) για να μην υπάρξει κοινωνική κατάρρευση. ειδικά από τις νότιες χώρες. τότε είναι λάθος. Ευρώ και δραχμή δεν είναι το ίδιο. Η παγκόσμια κρίση τώρα αρχίζει να μπαίνει στην τελευταία και οξύτερη φάση της.

ανταλλακτική αξία. ένα πλάνο που έχει κοντά ποδάρια αφού δεν προσφέρει ελπίδα στο κεφάλαιο. Υπάρχει διέξοδος. εκεί υπήρξε τεράστια πειθάρχηση του εργατικού δυναμικού. Όταν οι μισθοί ανέβαιναν παντού αλλού στην ευρωζώνη. Ή αλλιώς. με την πλήρη εφαρμογή της εργασιακής ευελιξίας προς όφελος του κεφαλαίου: μερική απασχόληση. Είναι ουτοπικό να ελπίζει κανείς σε αναστροφή της κατάστασης σε ευρωπαϊκό επίπεδο. διευθυντικό δικαίωμα. μια παρατεταμένη κρίση σαν αυτή που περιέγραφε ο Ένγκελς για το δεύτερο μισό του 19ου αι. Και παρά την ως τώρα κακή έκβαση των πραγμάτων για «εμάς». Αυτές βασίστη- Η συμπίεση της κερδοφορίας. Το αποτέλεσμα ήταν η εξαγωγική έκρηξη. τα θαύματα σπανίζουν πλέον. Το δημογραφικό πρόβλημα είναι το οξύτερο στον πλανήτη. Τέτοια εξάρτηση από τις εξαγωγές όμως δεν είναι δύναμη· ιδωμένο από μιαν άλλη πλευρά. υποφέρουν. Το παραγόμενο προϊόν δεν το καταναλώνουν σε κανένα ποσοστό του οι παραγωγοί. Οι εργαζόμενοι δεν είχαν αυξήσεις (εκτός από μία τελευταία. τα κεφάλαια που δεν έχουν πού να επενδυθούν. σημαίνει ότι ο γερμανός εργαζόμενος δεν καταναλώνει αυτά που παράγει.. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ σότερο το μεγάλο κεφάλαιο).. η νίκη αυτή του κεφαλαίου έχει τη δυνατότητα να μετατραπεί σε πύρρειο νίκη. . σε μέρες αντί για μήνες. η «καρδιά» του γερμανικού βιομηχανικού καπιταλισμού. Το σπάσιμο του φαύλου αυτού κύκλου είναι η μόνη ελπίδα. δεν συμμετέχει στην αύξηση της «ποιότητας ζωής» τους. Η Γερμανία και όχι τα PIGS είναι ο μεγάλος ασθενής της ευρωζώνης. Οι εξαγωγές είναι ταυτόχρονα εξαγωγή αξιών χρήσης με αντάλλαγμα χρήμα. Αλλά ακόμα χειρότερα: αν το μοντέλο της ανάπτυξης μέσω εξαγωγών για όλη την Ευρώπη πετύχαινε. που εκφράζεται από μια προβληματική εσωτερική οικονομία. οι καυτές πατάτες των τραπεζών που χρεοκοπούν (και κανείς δεν θέλει να «διασώσει» με δικά του λεφτά) σημαίνουν μόνο ότι οι ενδοϊμπεριαλιστικοί ανταγωνισμοί θα οξυνθούν. η οποία βέβαια δεν διαχέεται στην κοινωνία. καν στη συντριβή του εργατικού εισοδήματος από τους σοσιαλδημοκράτες του Σρέντερ και του Φίσερ. Δεν υπάρχουν για το κεφάλαιο εύκολες λύσεις. τα κεφάλαια που δεν έχουν πού να επενδυθούν. Η συμπίεση της κερδοφορίας. τα τεράστια κέρδη των γερμανών καπιταλιστών δεν επανεπενδύθηκαν στη Γερμανία. Αντίθετα. κινήσεις που θα εκπνέουν όλο και πιο γρήγορα. το καλύτερο δυνατό ενδεχόμενο για τους ευρωπαϊκούς καπιταλισμούς είναι μια μακρά περίοδος «βαλτώματος» και ακινησίας. Οι δημόσιες υποδομές χρειάζονται ανανέωση. Δυστυχώς. Μια τέτοια αλλαγή θα σήμαινε τη δυνατότητα ύπαρξης ενός ενιαίου πολιτικού κέντρου που να μπορεί να το επηρεάσει (ή οριακά να το ανατρέψει) η συνασπισμένη ευρωπαϊκή εργασία. θα γίνει προσπάθεια να διατηρηθεί για όσο καιρό οι εκτιμώμενες απώλειες από τη διάλυσή του θα είναι μεγαλύτερες από τη διατήρησή του. εγγυώμενο ότι σύντομα δεν θα υπάρχουν αρκετοί εργάτες για τα 29 εργοστάσια. σε ώρες αντί για μέρες. Η Ευρώπη είναι σε μια κατάσταση «lose-lose». κατά 4%. το γερμανικό μοντέλο θα είχε αποτύχει: δεν γίνεται όλοι να εξάγουν ταυτόχρονα. Οι τοπικές κυβερνήσεις μαζεύουν χρέος. που δεν καταφέρνει στο ελάχιστο να εξισορροπήσει τις απώλειες χρόνων). στη Γερμανία κρατήθηκαν σταθεροί. Πάνω από 40% του γερμανικού ΑΕΠ είναι οι εξαγωγές της. έγιναν σε γενικές γραμμές μη παραγωγικές επενδύσεις (με τη μορφή δανείων) σε διάφορες φούσκες ή άρχισαν να λιμνάζουν σε τραπεζικά προϊόντα. Και σε εθνικό και σε διεθνικό επίπεδο. μόνο μικροκινήσεις κατευνασμού των «αγορών» μπορούν να δοθούν. Η βάση της οικονομικής ισχύος της Γερμανίας είναι οι εξαγωγές της. με ταυτόχρονη εστίαση των δικών τους προβλημάτων στο σύνολο των υποτελών τάξεων. εκτός αν υπάρξει κάποιο αναπτυξιακό θαύμα. Το κυριότερο είναι ότι όλο αυτό το υπερσυσσωρευμένο κεφάλαιο κινδυνεύει κάθε στιγμή να απαξιωθεί. επομένως. Η μόνη κόκκινη γραμμή που θα υπάρχει θα είναι η περαιτέρω πίεση προς την εργασία. τότε είναι σωστή. Το ευρώ. Γιατί κάθε νίκη του κεφαλαίου είναι και μια μικρή ανανέωση της «εμπιστοσύνης των αγορών». οι καυτές πατάτες των τραπεζών που χρεοκοπούν (και κανείς δεν θέλει να «διασώσει» με δικά του λεφτά) σημαίνουν μόνο ότι οι ενδοϊμπεριαλιστικοί ανταγωνισμοί θα οξυνθούν. Επιπλέον (και αυτό είναι πιο σημαντικό). αν οι χώρες του Νότου πτωχεύσουν (αφού τα χρέη τους είναι σε μεγάλο βαθμό τα κέρδη από τις γερμανικές εξαγωγές). όταν για την Ιαπωνία (που επίσης είναι εξαγωγικός γίγαντας) το ποσοστό αυτό δεν ξεπερνά το 20%. Ο μηχανισμός του ευρώ όμως βασίζεται στην ακριβώς αντίθετη κίνηση: πολυδιάσπαση των εργατικών κινημάτων και συνασπισμό των αστικών δυνάμεων. κάποιος πρέπει να εισάγει! Με τα τρέχοντα δεδομένα. ανασφάλιστη εργασία. Οι «συγκρούσεις» μεταξύ του Μόντι και της Μέρκελ θα συνεχιστούν. Η γερμανική κοινωνία είδε ραγδαία αύξηση των ανισοτήτων. χωρίς να είναι δυνατό κάποιος να υποχωρήσει πλήρως. μέσα στο μηχανισμό του ευρώ.

Τα Νέα 12/7/12. λοιπόν. Ευρώπη. αναφέρεται η πρόθεση να επανέλθουν οι συλλογικές συμβάσεις «στο επίπεδο που προσδιορίζουν το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Δίκαιο και το ευρωπαϊκό κεκτημένο». Ο πάλαι πότε επίμονος σε αυτή τη γραμμή ως υπουργός Οικονομικών. νέα μέτρα κ. κάθε άλλο παρά ενθαρρυντικές ήταν για αυτή την προοπτική. Τώρα απλώς μας λέει ότι λεφτά υπάρχουν στην ΕΕ και καιρός είναι να τα πάρουμε αν είμαστε υπάκουοι! Ύστερα από πυρετώδεις διαβουλεύσεις της διακομματικής ομάδας προέκυψε το τελικό ντοκουμέντο της προγραμματικής συμφωνίας στο οποίο στηρίχτηκαν και οι προγραμματικές δηλώσεις της συγκυβέρνησης. ολά ολά.. Η ενότητα . Στη συνέχεια. Σημειώνουμε ότι όλα τα παραπάνω περιέχονται στο πρόγραμμα της ΔΗΜΑΡ. όπως μέχρι και ο Βαρουφάκης σημειώνει. Οι ευρωπαϊκές εμμονές φαίνονται μέχρι και στη σταδιακή αύξηση του αφορολόγητου ορίου που θα γίνει «στους ευρωπαϊκούς μέσους όρους».ο. δεν αποτελεί καν «σήμα» προς τις «αγορές» για κάποια δημοσιονομική βελτίωση. ξάφνου θυμήθηκε ότι αν δεν «δείξουμε» (και όμως το είπε ακριβώς έτσι!1) ότι διαπραγματευόμαστε θα ξεσπάσει κοινωνική έκρηξη. απλώς δείχνει ότι δεν τα βγάζουμε πέρα και ότι βυθιζόμαστε κι άλλο σε ένα ατελέσφορο πρόγραμμα. Αντιθέτως. κυρίως. «Αχ. Πολλά ψέματα είπαμε. και το βασικό σημείο στο οποίο εστίασαν όλα τα μνημονιακά κόμματα (συμπεριλαμβανομένης πλέον και της ΔΗΜΑΡ) στην προεκλογική περίοδο.30 OIKONOMIA Το πρόγραμμα της συγκυβέρνησης: απαγκίστρωση από την «επαναδιαπραγμάτευση»… του Χρίστου Τουλιάτου Η νέα κυβέρνησή μας έχει υπερβεί τους «λαϊκισμούς» του ΓΑΠ ότι «λεφτά υπάρχουν». Ακολουθούν γενικόλογες διατυπώσεις περί αποκατάστασης των αδικιών. Στουρνάρα.). Αυτό είναι άλλωστε 1. Οι πρώτες δημόσιες τοποθετήσεις του Γ. αλλά προφανώς δεν συμπεριλήφθηκαν στην «αριστερή ρεαλιστική» συμβολή της στο προγραμματικό περιεχόμενο της συγκυβέρνησης. Σημαίνει όμως και μεγαλύτερη συνολική επιβάρυνση και.κ.. και επέκτασης του επιδόματος τόσο χρονικά (άλλον ένα χρόνο) όσο και εκτατικά (σε μη μισθωτούς που πληρούν τα εισοδηματικά κριτήρια – ποια άραγε και πώς θα μετρηθούν. όπως τραγούδαγε και ο Τζίμης Πανούσης στα ’80s. συμβούλιο αρχηγών για να δοθεί άλλη μία φιέστα αντανακλαστικών υπευθυνότητας (και κοινωνικής κατανόησης βεβαίως βεβαίως…) των πρόθυμων μνημονιακών συνεταίρων. Όλο το κείμενο διαπνέεται από την αναγγελία και την προσδοκία της επαναδιαπραγμάτευσης (η πρώτη ενότητα μάλιστα τιτλοφορείται «Ζητήματα για αναθεώρηση της δανειακής σύμβασης»). θα υπερφαλαγγιστούμε από το ΣΥΡΙΖΑ και αυτό θα είναι τραγικό». Καμία αναφορά δεν γίνεται βέβαια στην επαναφορά του κατώτατου μισθού και του επιδόματος ανεργίας στο επίπεδο που ήταν προ της μείωσης που ήρθε με το δεύτερο Μνημόνιο. «Αν δεν δείξουμε ότι κάνουμε κάτι για να διαπραγματευτούμε. σελ. Ασχολίαστο αφήνουμε το ότι αυτές οι επεκτάσεις θα γίνουν από κοινοτικούς πόρους. Κάποτε ο Τσαρούχης έγραψε για την Ελλάδα: «Φοβερό σκηνικό… Άθλια παράσταση». 4. Είναι αλήθεια ότι κάτι τέτοιο σημαίνει μικρότερη ετήσια επιβάρυνση. με τα γνωστά «δημοσιονομικά ισοδύναμα». Συγκάλεσε. Η σαφής παραδοχή του αποκαλούμενου και δεινού διαπραγματευτή από τις εφημερίδες του ΔΟΛ ότι δεν μπορούμε να ζητήσουμε τίποτα πριν ξαναμπούμε σε τροχιά εφαρμογής του προγράμματος έκανε μέχρι και τους συνεταίρους Βενιζέλο-Κουβέλη να φρίξουν. Πόσο δίκιο είχε… Τι λέει όμως σε γενικές γραμμές αυτή η περιβόητη προγραμματική συμφωνία τελικά. εσύ μας μάρανες». βέβαια. Στην ενότητα με τον συμβολικό τίτλο «Ζητήματα για αναθεώρηση δανειακής σύμβασης» πρώτο φιγουράρει το ζήτημα σχετικά με την παράταση του χρόνου δημοσιονομικής προσαρμογής. Και ο φαύλος κύκλος καλά θα κρατήσει με συνέχιση του υψηλού κόστους δανεισμού. Ούτε φυσικά αναφέρεται τίποτα για επαναφορά της μετενέργειας και του καθεστώτος διαιτησίας στην προηγούμενη κατάσταση. Βενιζέλος (και επίσης «δεινός διαπραγματευτής» για τις εφημερίδες του ΔΟΛ…).

Η πολιτική που η μνημονιακή συγκυβέρνηση θα υλοποιήσει θα είναι μια νέα επίθεση στο λαϊκό εισόδημα και τη δημόσια περιουσία. ανάπτυξη με αξιοποίηση κονδυλίων του ΕΣΠΑ (πάλι. στήριξη της επιχειρηματικότητας με νέα χρηματοδοτικά εργαλεία (μαντέψτε από πού θα έρθουν τα λεφτά… Η παροιμιώδης γενικολογία του προγραμματικού κειμένου συμφωνίας δεν μπορεί να κρύψει τη γυμνή αλήθεια. με την εξυγίανση της Αγροτικής Τράπεζας και τη γενική επιδίωξη να μη γίνουν άλλες μειώσεις μισθών και συντάξεων ή επιβολή νέων φόρων. παρεμβάσεις στο κύκλωμα εμπορίας και διακίνησης προϊόντων ώστε να πληγούν οι μεσάζοντες (στο οποίο φυσικά το μόνο χειροπιαστό αποτέλεσμα δύο δεκαετίες τώρα το έφερε το κίνημα της πατάτας και άλλα παρεμφερή και όχι το κράτος. Μας τα είπαν και άλλοι αυτά. είναι γεμάτη γενικολογίες και έκθεση ιδεών για εθνικά σχέδια ανασυγκρότησης. Μα..31 ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 OIKONOMIA κλείνει με μεγαλεπήβολες υποσχέσεις ότι δεν θα γίνει καμία απόλυση στο δημόσιο. «Ζητήματα αναπτυξιακής ανασυγκρότησης. κοινωνικής προστασίας και πολιτικών που δεν συνδέονται με το Μνημόνιο». βέβαια. Η επόμενη ενότητα. «μετατροπή του αρνητικού ισοζυγίου εισαγωγώνεξαγωγών στον αγροτικό τομέα σε θετικό» (πώς. με διεκδίκηση του μέγιστου δυνατού προϋπολογισμού για τη νέα ΚΑΠ βέβαια!). ..).).

Ακολουθεί μια ενότητα για την εξυγίανση του πολιτικού συστήματος και του κράτους με προβλέψεις για ψήφιση νόμου που θα ελέγχει αναδρομικά τα περιουσιακά στοιχεία όλων των κυβερνητικών και ανώτερων κρατικών λειτουργών. Γι’ αυτό δεν μπορούμε ούτε εμείς να δώσουμε καμία περίοδο χάριτος. μείωση έμμεσων φόρων και συντελεστών ΦΠΑ. Ανάλογες ρυθμίσεις αναφέρονται για αδειοδοτήσεις και έλεγχο των ΜΜΕ. Στην ενότητα περί της εξωτερικής πολιτικής διατυπώνονται θέσεις για «προετοιμασία για ανακήρυξη ΑΟΖ» και εκμετάλλευση του ενεργειακού πλούτου. Μέσα σε όλα αυτά και σε γενικόλογες διακηρύξεις περί ασφάλειας χώρεσε μόλις μία αράδα για πρωτοβουλία μαζί με χώρες του Νότου για την αλλαγή της συμφωνίας Δουβλίνο ΙΙ. κατάργηση της βουλευτικής ασυλίας για μη πολιτικά αδικήματα. Η αποστροφή «αναζήτηση νέων περιφερειακών ερεισμάτων για την κατοχύρωση-προώθηση εθνικών συμφερόντων» μάλλον παραπέμπει στην πρόσφατη συμμαχία με το Ισραήλ και μόνο θετική δεν μπορεί να χαρακτηριστεί. Η συζήτηση για το μεγάλο φιλέτο του Ελληνικού ξανανοίγει με τον σημερινό υπουργό Οικονομικών. θέσπιση πόθεν έσχες και περιουσιολογίου. δημιουργία θεσμικού πλαισίου για τις ρυθμιστικές αρχές και άλλα τέτοια ωραία.. δεν μπορούμε να περιμένουμε από αυτή την κυβέρνηση. Αν το αφορολόγητο έχει πάει πλέον τόσο χαμηλά. μαρίνες και εμπορικά κέντρα. «Άμεσες οικονομικές προτεραιότητες». Στην πρώτη. όπως ένοχα μας υπενθυμίζει το κείμενο) της ακίνητης περιουσίας του δημοσίου. είναι η αξιοποίηση (και όχι η εκποίηση. Είναι πράγματι απορίας άξιον αν χωράνε ακόμα και οι μετριασμένες «ευαισθησίες» της ΔΗΜΑΡ σε ένα τέτοιο πλαίσιο. στην οποία φυσικά δεν θα μπορούν να μείνουν παρά μόνο άραβες εμίρηδες. Το κείμενο κλείνει με δύο ενότητες για την παράνομη μετανάστευση. να έχει εκφράσει σε ανύποπτο χρόνο σε ημερίδα του ΙΟΒΕ τα μεγαλεπήβολα σχέδιά του για την Αθηναϊκή Ριβιέρα με πολυτελείς κατοικίες. Η απόδοση ιθαγένειας θα γίνεται πλέον με βάση «τις σύγχρονες εξελίξεις και σε αντιστοίχιση με τα ισχύοντα σε ευρωπαϊκές χώρες». Τίποτα. Αν βέβαια έρθουν κι αυτοί σε μία χώρα που καταρρέει και δεν μας αφήσουν απλώς με ακόμη μία (μετά τις ΗΠΑ. παρά μόνο νέα αντιλαϊκά μέτρα. Τώρα απλώς μας λέει ότι λεφτά υπάρχουν στην ΕΕ και καιρός είναι να τα πάρουμε αν είμαστε υπάκουοι! Τα μέτρα «κοινωνικής προστασίας» θα ήταν για γέλια αν δεν ήταν ικανά να προκαλέσουν εκ νέου κλάματα σε πολλούς συμπολίτες μας. χωρίς προϋποθέσεις προφανώς. . λοιπόν. Η αποκατάσταση των ασφαλιστικών ταμείων με ομόλογα του ελληνικού δημοσίου είναι προφανώς ανέκδοτο που ξέφυγε του μερακλή συντάκτη ο οποίος σκέφτηκε να μας κάνει να ευθυμήσουμε λίγο. την Ισπανία και τη συντόμως αναδυόμενη στην Κίνα) στεγαστική φούσκα. Στουρνάρα. λειτουργία Frontex). βέβαια. ποιοι άραγε θα θεωρηθούν χαμηλόμισθοι και ποιοί όχι. Η παροιμιώδης γενικολογία του προγραμματικού κειμένου συμφωνίας δεν μπορεί να κρύψει τη γυμνή αλήθεια. μεταρρύθμιση της δικαιοσύνης και ανασυγκρότηση της δημόσιας διοίκησης (όπου τονίζεται η σύνδεση του προϋπολογισμού που δίνεται σε κάθε δημόσια υπηρεσία με τους στόχους και την απόδοσή της). Φυσικά.32 OIKONOMIA Μα από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και από κοινοτικά προγράμματα). βατσιτσέλο βατσιτσό. επιβεβαιώνεται η πρόθεση για κατάργησησυγχώνευση δημόσιων οργανισμών και φορέων με στόχο (και όχι δέσμευση φυσικά) να μη γίνουν απολύσεις μόνιμου προσωπικού. Ας πούμε και μια αλήθεια. Κατά τα ειωθότα. η νέα κυβέρνησή μας έχει υπερβεί τους «λαϊκισμούς» του ΓΑΠ ότι «λεφτά υπάρχουν». ο οποίος συμμετείχε στην επιτροπή. Το βασικό σημείο αυτής της ενότητας. συν Αθηνά και χείρα κίνει. Πράγματι. προϊδεάζοντας για αυστηροποίηση του πλαισίου. Η πολιτική που η μνημονιακή συγκυβέρνηση θα υλοποιήσει θα είναι μια νέα επίθεση στο λαϊκό εισόδημα και τη δημόσια περιουσία. όπως εύστοχα γράφτηκε. Στην επόμενη ενότητα. νέοι κανόνες συναλλαγών. Αυτή η κυβέρνηση δεν πρόκειται να ανατραπεί από μόνη της και καμία θετική προοπτική δεν θα προκύψει σαν «ώριμο φρούτο». Η ελπίδα που γεννά η θέση ότι η μηνιαία δόση για δανειολήπτες δεν θα ξεπερνά το 30% του μηνιαίου εισοδήματος μετριάζεται από την πρόβλεψη εξαίρεσης των υψηλών εισοδημάτων. θα ξέφυγε ως copy paste από κάποιο παλιό «σοσιαλιστικό» πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ που ξέθαψε ο Σκανδαλίδης. αναδιατυπώνεται η ήδη εφαρμοζόμενη πολιτική της καταστολής και των «κέντρων φιλοξενίας» και στόχος γίνεται η αναβάθμισή της (φύλαξη συνόρων. την ασφάλεια και για ζητήματα εξωτερικής πολιτικής. κ.. Καμία επαναδιαπραγμάτευση δεν πρόκειται να γίνει και οι «εταίροι» θα μας δώσουν κάποια χρονική παράταση που έχει συμφωνηθεί παλιότερα και τώρα θα προβληθεί ως κατάκτηση. αλλά σοβαρές οικονομίες στο μη μισθολογικό λειτουργικό κόστος. κατάργηση διάφορων βουλευτικών αποζημιώσεων και προνομίων και μείωση της επιχορήγησης των κομμάτων. η επανάληψη των πιο κλασικών και γενικόλογων σημείων από προγράμματα αστικών κομμάτων συνεχίζεται: νέο φορολογικό σύστημα. αλλαγή του νομοθετικού πλαισίου για την ευθύνη υπουργών. Η καθολική υγειονομική προστασία. Τα μέτρα «κοινωνικής προστασίας» θα ήταν για γέλια αν δεν ήταν ικανά να προκαλέσουν εκ νέου κλάματα σε πολλούς συμπολίτες μας.

Άλλωστε. το 1849 δεν έδειχνε καθόλου καλή χρονιά… Προτού φτάσει να ηχεί απολύτως ακατάλληλος. Κοινωνίες που. Συνεπώς δεν γνωρίζουμε πώς θα ακουγόταν στα αυτιά των κατοίκων της Μέσης Ανατολής η εμβληματική φράση του Τομμάζι ντι Λαμπεντούζα «πρέπει να αλλάξουν πολλά. Ωστόσο. είχαν σχεδόν όλες τους ως κοινό στοιχείο τη μικρή διαφοροποίηση της οικονομίας τους και την εξάρτηση από την πρόσοδο (πετρέλαιο. ο ενοποιητικός παράγοντας υπήρχε. . αλλά μετρά και τις αλλεπάλληλες επιτυχίες που κατέγραψε. ο όρος «Αραβική Άνοιξη» δικαιολογούσε ήδη αρκετή επιφύλαξη. Όμως η διελκυστίνδα επανάστασης και αντεπανάστασης δεν είναι υπόθεση μιας ζαριάς. στις Συμφωνίες του Καμπ Ντέιβιντ το 1978) και απέβλεπε αφενός στην εξασφάλιση των ενεργειακών ροών και αφετέρου στην υπεράσπιση του Ισραήλ. τουρισμός). όπως απέδειξε και η ταχεία «μετάδοση» των εξεγέρσεων. διαφορετικό εθνο-θρησκευτικό προφίλ και ολότελα διαφορετικές διαδρομές και παρακαταθήκες της ταξικής πάλης.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΔΙΕΘΝΗ 33 Η διελκυστίνδα επανάστασης και αντεπανάστασης στη Μέση Ανατολή του Κώστα Ράπτη Ο Γατόπαρδος δεν έχει μεταφραστεί στα αραβικά. Υπήρχε στην «απέθαντη» πολιτική ιδέα του αραβισμού. αλλά και στις παραπλήσιες προκλήσεις που αντιμετώπιζαν κοινωνίες οι οποίες εντάσσονταν στην ίδια περιφερειακή ρύθμιση (όπως αυτή χαρακτηριστικά κωδικοποιήθηκε λ. επιπλέον. διαφορετικά επίπεδα ανάπτυξης. ιδίως όταν η αποφασιστικότητα των μαζών ανοίγει νέα κάθε φορά πεδία αγώνα.χ. για να μην αλλάξει τίποτα»… Ενάμιση χρόνο μετά το θεαματικό ξέσπασμα της «Αραβικής Άνοιξης». ως μια οριενταλιστικής εμπνεύσεως απόπειρα να ομογενοποιηθεί στερεοτυπικά (και άρα βίαια) η ποικιλόμορφη πραγματικότητα μιας σειράς κρατών με διαφορετικά πολιτικά καθεστώτα. έπειτα από τόση αιματοχυσία. και στην Ευρώπη. ο «παλιός κόσμος» όχι μόνο είναι εν πολλοίς εδώ. αντλώντας και τα αντίστοιχα διδάγματα. αφότου υποχρεώθηκε να ανασκουμπωθεί και με ωμή ευρηματικότητα να σταθεί απέναντι στη λαϊκή οργή.

έντονη εξάρτηση των ηγετικών στρωμάτων από τον «διεθνή παράγοντα». Έχοντας πάρει στα χέρια της τη διαδικασία εκπόνησης του νέου Συντάγματος. Οι «πελάτες» του ιμπεριαλισμού παίρνουν την πρωτοβουλία των κινήσεων στη Συρία Παρά τα «αντιμπεριαλιστικά διαπιστευτήρια» που . περιλαμβάνοντας το στρατό ως εγγυητή (έστω και με επιβεβλημένες προσαρμογές. τεστάροντας τον βαθμό ανοχής του στρατού. η Αδελφότητα εισήλθε ως γνωστόν στην εξέγερση μόλις στις 28 Ιανουαρίου (την επαύριο της  «Ημέρας της Οργής») με δεδομένο το οργανωτικό της βάρος.χ. Το πολιτικό δικαστικό σίριαλ που ακολούθησε (με τις δικαστικές ακυρώσεις υποψηφιοτήτων. καχεξία των εθνικών αστικών τάξεων. αναιρώντας τη δέσμευσή της να μην παρουσιάσει και υποψήφιο για την προεδρία.  το νεφέλωμα των «δυνάμεων της Επανάστασης» και τη Μουσουλμανική Αδελφότητα. Από την πλευρά της. την διάλυση του Κοινοβουλίου λίγο πριν επισημοποιηθεί η ανάδειξη του Μόρσι στην προεδρία κ. η Αδελφότητα διεκδίκησε τη μονοπώληση της εξουσίας. να αποκτήσει ευδιάκριτο οργανωτικό σχήμα και να απεμπλακεί από το δίλημμα «υπεράσπιση του κοσμικού χαρακτήρα του κράτους ή εμβάθυνση του κεκτημένου του Φεβρουαρίου 2011» που κινδυνεύει να την καταστήσει ουρά των υπολειμμάτων του παλαιού καθεστώτος ή των ισλαμιστών αντιστοίχως. αλλά συνοδεύονταν από την έκπληξη της παράπλευρης ανάδειξης των υπερσυντηρητικών Σαλαφιστών. επιδοτήσεις της τιμής των τροφίμων και καυσίμων) αλλά και τη διόγκωση της διαφθοράς μέσω των κοινών επενδυτικών πρωτοβουλιών τμημάτων της πολιτικής άρχουσας τάξης με το διεθνές κεφάλαιο. Η σύγκρουση που εκτυλίσσεται στην Αίγυπτο από τον Ιανουάριο του 2011 και εξής είναι τριαδική. Οι βουλευτικές εκλογές του Νοεμβρίου αποτέλεσαν επιτυχία της Αδελφότητας. η Αριστερά (που στο πρόσωπο του Χαμντίν Σαμπάχι κατέκτησε την τρίτη θέση με 20.) αναδεικνύει τις προκλήσεις της «συγκατοίκησης» της Αδελφότητας με τους στρατηγούς και τις «εξετάσεις» που δίνουν οι νέοι κρατούντες. Έχοντας εξασφαλίσει σημαντικές παραχωρήσεις στα τελευταία έτη της εξουσίας του Μουμπάρακ (οπότε η δημόσια πολιτική σε θέματα κουλτούρας. Η έλευση του νεοφιλελευθερισμού είχε ως πρόσθετο αποτέλεσμα την αναίρεση προηγούμενων παραχωρήσεων που διατηρούσαν την «κοινωνική ειρήνη» (π. Εξεγέρσεων απέναντι στις οποίες ξεδιπλώθηκε όλη τη γκάμα της καταστολής (Μπαχρέιν).72% στις προεδρικές εκλογές) αντιμετωπίζει. όπως η έξωση του Μουμπάρακ). καταλήστευση του εθνικού πλούτου και καταβύθιση μεγάλων στρωμάτων του πληθυσμού στην άτυπη απασχόληση.34 ΔΙΕΘΝΗ με αποτέλεσμα μια συνολική καθυστέρηση. της ενσωμάτωσης (Τυνησίας). τη Συνταγματική Διακήρυξη του Ανώτατου Στρατιωτικού Συμβουλίου που προδιέγραφε τα στενά όρια της παραχώρησης εξουσιών στους πολιτικούς. ο «παλιός κόσμος» όχι μόνο είναι εν πολλοίς εδώ. του συνδυασμού τους (Υεμένη) ή της εκτροπής σε εμφύλιες συγκρούσεις και ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις (Λιβύη).ο. να υπερβεί τις διαιρέσεις πόλης-υπαίθρου. Όμως το ευρύτερο στοίχημα παραμένει ανοιχτό και κρίνεται κατεξοχήν στη φυσική ηγέτιδα χώρα του αραβικού κόσμου. η οποία ύστερα από έξι δεκαετίες παρανομίας κινείται σε μια λογική ώριμου φρούτου. αφότου υποχρεώθηκε να ανασκουμπωθεί και με ωμή ευρηματικότητα να σταθεί απέναντι στη λαϊκή οργή. όπως αυτή καταγράφεται στις εκθέσεις Ανθρώπινης Ανάπτυξης του ΟΗΕ. ενημέρωσης και ηθών είχε χαρακτηριστικά «ισλαμοποιηθεί») και διαθέτοντας την υποστήριξη σημαντικών κεφαλαιακών μερίδων.κ. που υποστηρίζονται από τη Σαουδική Αραβία. την πρόκληση να διατηρήσει τη σύνδεση του αιτήματος του εκδημοκρατισμού με το εκρηκτικό κοινωνικό του περιεχόμενο. Σε αυτό το φόντο δεν είναι παράδοξο που η φιγούρα του άνεργου νέου αναδείχθηκε σε καταλύτη και σύμβολο των αραβικών εξεγέρσεων. την ουσιαστική επαναφορά του νόμου έκτακτης ανάγκης. για να ακολουθήσει μετά τη «μεταπολίτευση» της 11ης Φεβρουαρίου 2011 μια πολιτική ενθάρρυνσης της επιστροφής στην ομαλότητα. αποστασιοποίησης από τους «χούλιγκανς» και το «πεζοδρόμιο» και σταδιακής κατάληψης θέσεων εξουσίας. Ενάμιση χρόνο μετά το θεαματικό ξέσπασμα της «Αραβικής Άνοιξης». την Αίγυπτο. αλλά μετρά και τις αλλεπάλληλες επιτυχίες που κατέγραψε. σε συνθήκες χιλιάδων παραπομπών σε στρατοδικεία ακόμη και μετά την πτώση του Μουμπάρακ.

οι οποίες έχαναν ως τότε από το μέτωπο Παλαιστινίων και Αριστεράς. Πέρα πάντως από τη μιντιακή καρικατούρα του «μοναχικού. η καταστολή ξέσπαγε. Παράλληλα. Ωστόσο. η λαϊκή αγανάκτηση ήταν έτοιμη να ξεσπάσει στη Συρία τουλάχιστον όσο και οπουδήποτε αλλού – όπερ και συνέβη μόλις η πρώτη διαδήλωση στην μεθοριακή πόλη Ντέραα απαντήθηκε. σουνιτική εμπορική τάξη των αστικών κέντρων (η οποία.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΔΙΕΘΝΗ συχνά του χορηγούνταν στο παρελθόν με κάποια ευκολία. 20. οπότε η εξέγερση της Μοσουλμανικής Αδελφότητας στην τέταρτη μεγαλύτερη πόλη της Συρίας απαντήθηκε με τη «Σφαγή της Χάμα». Πρώτη στον αραβικό κόσμο «κληρονομική δημοκρατία». Το γεγονός ότι η Δαμασκός φιλοξενούσε τις εξόριστες ηγεσίες των «απορριπτικών» παλαιστινιακών οργανώσεων. περνούν από τις λοιπές μειονότητες. αιμοσταγούς δικτάτορα απέναντι στον (αδιαφοροποίητο) λαό». που αν μη τι άλλο φοβούνται την αντικατάσταση του υπάρχοντος κοσμικού καθεστώτος από κάποιο με περισσότερο «ισλαμικές» αναφορές και φτάνουν κατεξοχήν στη H διελκυστίνδα επανάστασης και αντεπανάστασης δεν είναι υπόθεση μιας ζαριάς. συνέβη με την αποσκίρτηση στο εξωτερικό του Ριφαάτ αλ Άσαντ. δεν παραγράφει από την άλλη πλευρά το γεγονός ότι η γραμμή ανακωχής στα (κατεχόμενα από το 1967) Υψίπεδα του Γκολάν ήταν ίσως τα ασφαλέστερα σύνορα του Ισραήλ – εξού και το ευρέως λεγόμενο περί Άσαντ στο Τελ Αβίβ ότι «ο διάβολος που γνωρίζουμε είναι προτιμότερος». κατά τη Σφαγή της Χάμα «έβλεπε αλλού»). αντλώντας και τα αντίστοιχα διδάγματα. χωρίς αναστολές. ενώ το 1991 συμμετείχε ως ευυπόληπτος εταίρος στην υπό αμερικανική ηγεσία διεθνή συμμαχία που εξαπέλυσε την «Καταιγίδα της Ερήμου» εναντίον του (επίσης μπααθικού. γεγονός που εξηγεί και το γιατί η εξέγερση του 2011 υπήρξε κατεξοχήν μια υπόθεση της υπαίθρου η οποία σχεδόν δεν άγγιξε τη Δαμασκό και το Χαλέπι. αλλά ανταγωνιστικού) καθεστώτος του Σαντάμ Χουσεϊν στο Ιράκ. όπως οι Δρούζοι (3%) και οι Χριστιανοί (10% του πληθυσμού. με πραγματικά πυρά. Με την εμφάνιση των εξεγέρσεων στον υπόλοιπο αραβικό κόσμο. το ξεδίπλωμα του αμερικανικού σχεδίου για αναμόρφωση της Μείζονος Μέσης Ανατολής από το 2001 και εξής (οπότε ήδη η Συρία κατονομάστηκε ως στόχος «αλλαγής καθεστώτος») επέφερε σκλήρυνση της Δαμασκού προς τα μέσα και στενότερη πρόσδεσή της στο Ιράν προς τα έξω. κυρίως ελληνορθόδοξοι και ιακωβίτες). Χώρα-σύμμαχος της ΕΣΣΔ και μέχρι σήμερα και της Ρωσίας (φιλοξενεί στην Ταρτούς τη μόνη επαπομείνασα βάση του ρωσικού πολεμικού ναυτικού εκτός της πρώην σοβιετικής επικράτειας). που σε μεγάλο βαθμό διατηρούνται έως και σήμερα εξηγώντας τη διάρκεια και την περιπλοκότητα της κρίσης. ο οποίος τώρα έχει θέσει τα δίκτυά του εντός της Συρίας στην υπηρεσία του «εκδημοκρατισμού». κατ’ εκτίμησιν. που άφησε πίσω της. η Συρία του Άσαντ υπήρξε επίσης η χώρα που με τη στρατιωτική επέμβασή της στον εμφύλιο του Λιβάνου το 1976 «έσωσε την παρτίδα» για τις φιλοδυτικές δυνάμεις.χ. η Συρία των Άσαντ αποτελούσε και το πλέον αστυνομοκρατούμενο κράτος της περιοχής – με τον παρανοϊκό φόβο του πανταχού παρόντος χαφιέ να αποτελεί καθημερινό βίωμα του μέσου Σύρου. τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό.000 νεκρούς. η έλευση του υιού Άσαντ στην εξουσία το 2000 σήμανε (φρούδες) ελπίδες «ανοίγματος». οι όποιες ρωγμές εμφανί- 35 σθηκαν. απολύτως αμείλικτη. όπως συνέβη το 1982. βλ. των γαλλικών μυστικών υπηρεσιών). χάρη στους προερχόμενους από τους κόλπους της. Αντιθέτως. Στο βαθμό που η Αριστερά είχε σε σημαντικό τμήμα της «κοοπταρισθεί». . Για την πολιτικά ανήσυχη νεολαία. θα πρέπει να υπογραμμιστούν τα σημαντικά κοινωνικά στηρίγματα του μπααθικού καθεστώτος. το μπααθικό καθεστώς της Δαμασκού είχε δώσει επαρκή δείγματα γραφής. αποδεχόμενη να δρα στα στενά περιθώρια νομιμότητας που άφηνε το καθεστώς. αν χρειαζόταν. προέρχονταν κυρίως από το εσωτερικό του καθεστώτος – όπως π. Άσαντ). ιδίως όταν η αποφασιστικότητα των μαζών ανοίγει νέα κάθε φορά πεδία αγώνα. ενώ για τα ανερχόμενα επιχειρηματικά στρώματα (πραγματικές) ευκαιρίες οικονομικής φιλελευθεροποίησης. χαρακτηριστικά. Στηρίγματα που ξεκινούν από την ελίτ της Αλαουιτικής κοινότητας (σιιτικό παρακλάδι που αντιπροσωπεύει το 12% του πληθυσμού και ξέφυγε από την περιθωριοποίηση. η φερεγγυότητά της υπονομεύθηκε. αδελφού του προηγούμενου και θείου του τωρινού προέδρου (πρόκειται για τον πρωτεργάτη της Σφαγής της Χάμα. πολύ προτού η εξέγερση του 2011 στρέψει επάνω του τόσο έντονα το διεθνές ενδιαφέρον.

Αυτός είναι στην πραγματικότητα ο Ελεύθερος Συριακός Στρατός. προτού ο γαλλοβρετανικός τυχοδιωκτισμός καταδείξει τα στρατιωτικά όριά του). Όσο για την Τουρκία. Ο δεύτερος λόγος. είναι ότι η διεθνώς διαδομένη ρητορική περί «επαπειλούμενου εμφυλίου πολέμου». να αποκτήσει ευδιάκριτο οργανωτικό σχήμα. Για το Ισραήλ. ενώ ο Άσαντ υποχρεώθηκε σε αλλεπάλληλες. αν και χλιαρές.ο. αναδιπλώσεις. ακολουθεί εξ ολοκλήρου στο παλαιότερο μοντέλο των μουτζαχεντίν του Αφγανιστάν (δράση ανταρτών υπό τη διευκόλυνση των δυτικών μυστικών υπηρεσιών). η οποία πρωταγωνίστησε στη διοχέτευση ενόπλων μαχητών στην άλλοτε οθωμανική επαρχία της βρίσκεται ήδη στην απροσδόκητη θέση η κατάρρευση του ελέγχου της κεντρικής εξουσίας στη βόρεια Συρία να γεννά μια δεύτερη (μετά το βόρειο Ιράκ) de facto αυτόνομη κουρδική οντότητα στα σύνορά της. οι διαδρομές νέων πετρελαιαγωγών κ. η απώλεια των συριακών ερεισμάτων της Χαμάς αποτελεί μέγα κέρδος. διάσταση.κ. που όλη την προηγούμενη δεκαετία προπαγάνδιζε ότι αποτελούν τη μεγαλύτερη απειλή για την ανθρωπότητα: ισλαμιστές μαχητές. τικών χωριών να εξαπολύουν αδιακρίτως αντίποινα στους αλαουίτες γείτονές τους για προηγούμενα πλήγματα των παραστρατιωτικών του καθεστώτος κ.36 ΔΙΕΘΝΗ Εμβληματικά πρόσωπα του διεφθαρμένου συμπλέγματος εξουσίας. με τους κατοίκους σουνι- H Αριστερά αντιμετωπίζει την πρόκληση να διατηρήσει τη σύνδεση του αιτήματος του εκδημοκρατισμού με το εκρηκτικό κοινωνικό του περιεχόμενο. πρωτοξάδελφος του προέδρου και αδελφός του επικεφαλής μίας εκ των υπηρεσιών ασφαλείας) βρέθηκαν στο στόχαστρο. Το μόνο βέβαιο είναι ότι δεν χαράζουν αυτή τη στιγμή οι ίδιοι οι Σύροι το μέλλον τους. προσπερνώντας τελείως το ενδεχόμενο μιας ανοικτής «ανθρωπιστικής παρέμβασης». με την Ουάσιγκτον να καταλαμβάνει «το κάθισμα πίσω από τον οδηγό» (όπως δήλωνε και στις αρχές της επέμβασης της Λιβύης. Το οποίο. ορφανής πατρότητας. άλλωστε. η (διαρκώς υπονομευόμενη) επιδίωξη μιας πολιτικής λύσης. διαπρέπει στις αλλεπάλληλες συναντήσεις των χωρών «Φίλων της Συρίας». το οποίο εδρεύει στην Τουρκία και έχει εγκαταλειφθεί και από τους εκπροσώπους του κουρδικού στοιχείου.  Κατά δεύτερον. Ο τρίτος και κυριότερος είναι ότι η σύγκρουση απέκτησε σύντομα περιφερειακή. από νωρίς δρομολογήθηκε μια διαφορετική. Καταρχάς εμφανίζεται να αντιστρέφει τη σχέση υπερδύναμης και «πελατών». Ο πρώτος λόγος είναι ότι ο «συμπαγής» χαρακτήρας του καθεστώτος δεν επέτρεπε «αποκεφαλισμούς κορυφής». καθώς οι αραβικές μοναρχίες του Κόλπου έχουν εμφανώς αναλάβει την πρωτοβουλία (και χρηματοδότηση) των κινήσεων. για τη Ρωσία και την Κίνα. να υπερβεί τις διαιρέσεις πόλης-υπαίθρου. πανταχόθεν στρατολογημένους. ακόμη και χωρίς τον Άσαντ. όπου παρουσιάζεται μετά χαράς το μελλοντικό Συριακό Σύνταγμα και συζητείται ο ρόλος των συμμετεχουσών χωρών στην επικείμενη «απελευθέρωση» της συριακής οικονομίας. δεν θα είναι απαραιτήτως λιγότερο αιματηρό… . ώστε να εξασφαλιστεί η περαιτέρω απομόνωση του μεγάλου ανταγωνιστή τους. άλλοτε με «προηγούμενη εμπειρία Λιβύης». προκειμένου αυτές να δεχτούν τη βίαιη αντίδραση των αρχών. συνιστά την «κόκκινη γραμμή» της κατοχύρωσης του ρόλου που διεκδικούν στη νέα διεθνή αρχιτεκτονική. Ωστόσο. Κατά τρίτον. Αντίθετα. όπως ο Ράμι Μαχλούφ (μεγαλύτερος επιχειρηματίας της χώρας.χ. που έφθασαν μέχρι την κατάργηση του μονοκομματισμού και την επικύρωση του νέου Συντάγματος με δημοψήφισμα. βομβιστικές επιθέσεις στα αστικά κέντρα ή σε ευέλικτες προβοκατόρικες επιχειρήσεις. ο οποίος διαπρέπει σε επιθέσεις εναντίον μειονοτικών χωριών. ενώ ο «κίνδυνος μεταφοράς του χημικού οπλοστασίου του Άσαντ στη Χεζμπολλάχ» μπορεί να δώσει το πρόσχημα μιας νέας επέμβασης στο Λίβανο. άλλοτε προερχόμενους από τις σουνιτικές φυλές του Ιράκ (όπου την ίδια στιγμή έχουν κλιμακωθεί οι επιθέσεις εναντίον του σιιτικού πληθυσμού και της «μη συνεργάσιμης» κυβέρνησης Μαλίκι) και πάντως εμπνεόμενους από τα κηρύγματα του εξόριστου σύρου Σαλαφιστή σεϊχη Αντνάν αλ Αρούρ. όπως π. Για τις μοναρχίες του Κόλπου. ακόμη και σε μη φιλικές συνοικίες. έπραξε ο στρατός στην Αίγυπτο. όπως στη Χούλα (τις οποίες κατόπιν η διεθνής προπαγανδιστική μηχανή αποδίδει στους «παραστρατιωτικούς του Άσαντ») καθώς και σε. οι οποίες μπλοκάρουν τη δυνάμει κάλυψη της «αλλαγής καθεστώτος» από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. η Συρία του Άσαντ αποτελεί έναν εύκολο στόχο. Την ίδια στιγμή το αμφίβολης αντιπροσωπευτικότητας (σε αντίθεση με τη Συντονιστική Επιτροπή των αντιπολιτευόμενων του εσωτερικού) Συριακό Εθνικό Συμβούλιο. στηρίζεται «επί του πεδίου» στους ίδιους ακριβώς πρωταγωνιστές. στη βάση των εθνοθρησκευτικών διαχωριστικών γραμμών.ο. ολότελα χαοτική δυναμική. τύπου Ανάν. αν και μη εμφανή. κατέστη αυτο-εκπληρούμενη – λ. του Ιράν. ώστε να διατηρηθεί το ουσιώδες των δομών εξουσίας. αλλά και να εγκατασταθεί ένα ισλαμιστικό καθεστώς ως ανάχωμα στην εξάπλωση του ρεύματος εκδημοκρατισμού.χ. ο οποίος από τα σαουδαραβικά μέσα ενημέρωσης καλεί σε «τζιχάντ» εναντίον του «άπιστου» καθεστώτος της Δαμασκού. Η εμπλοκή του διεθνούς παράγοντα έχει πολλά ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά. σε ωμότητες εναντίον φιλοκαθεστωτικών αμάχων.κ.

αφήνοντας ένα πολύ μικρό ποσοστό της παλιάς παραγωγής στην περιοχή. Στη συνέχεια. καθώς τεραστία ποσά χρησιμοποιήθηκαν στην περιοχή για την ανάπτυξη των υποδομών ώστε να μειωθούν τα κόστη των εταιρειών. η οικονομική στήριξη δεν τέλειωσε εκεί. Όντας για μεγάλη περίοδο φτωχή περιοχή κυρίως με κτηνοτροφική παραγωγή. Βεβαία. Αργότερα. και καλύπτοντας μεγάλο μέρος τις διαφοράς με κοινοτικές επιδοτήσεις. Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’80. αφήνοντας να μειωθούν τα ημερομίσθια στα ορυχεία. όταν η εξόρυξη σιδήρου και άνθρακα την έκανε μία από τις πιο γρήγορα «αναπτυσσόμενες» περιοχές. των πρώην αποικιών. ένα συνεχές ρεύμα εσωτερικής μετανάστευσης σε συνδυασμό με την ανάπτυξή των σχετικών με τις εξορύξεις βιομηχανιών οδήγησε την περιοχή να έχει έναν από τους μεγαλύτερους «δείκτες ανάπτυξης» σε όλη την Ευρώπη. Την άνοιξη του 1962 στην ίδια περιοχή πραγματοποιήθηκε η πρώτη μεγάλη απεργία μετά τον πόλεμο. οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές ιδιωτικοποιήσεων που εφαρμόστηκαν είχαν ως αποτέλεσμα οι κρατικές εταιρείες εξορύξεων να χωριστούν σε αρκετές μικρότερες ιδιωτικές. Το 1934 η απεργία των ορυχείων αποτέλεσε ουσιαστικά πρελούδιο του εμ- . Σύντομα αυτές οι εταιρείες έγιναν θυγατρικές μεγάλων πολυεθνικών. οι οποίες έβρισκαν φτηνότερη την εξόρυξη πρώτων υλών σε άλλες περιοχές. γεγονός που οδήγησε πολύ γρήγορα στη μείωση των εργαζομένων και στην αλματώδη αύξηση της ανεργίας. Το 1934 η απεργία των ορυχείων αποτέλεσε ουσιαστικά πρελούδιο του εμφυλίου. τον 20ό αιώνα γνώρισε μια τεράστια αλλαγή. Το ιστορικό νήμα των μεγάλων απεργιών στην περιοχή φτάνει πολύ πίσω. του Πάνου Ράπτη Το ιστορικό νήμα των μεγάλων απεργιών στην περιοχή φτάνει πολύ πίσω.37 ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΔΙΕΘΝΗ «A las barricadas»* * Πρόκειται για τον τίτλο ενός από τα πιο γνωστά τραγούδια του Ισπανικού Εμφύλιου Πολέμου («Στα οδοφράγματα»). Η περιοχή Αστούριες (Asturias) είναι μια από τις 17 αυτόνομες κοινότητες που σχηματίζουν το ισπανικό κράτος. το κράτος και η ΕΕ ανέλαβαν να πριμοδοτήσουν τις πολυεθνικές.

ξέσπασε απεργία τριών μηνών που επεκτάθηκε γρήγορα σε όλα τα ορυχεία της Ισπανίας. Στην τελικά διαμορφωμένη κατάσταση. και αντιμετωπίστηκε με αγρία καταστολή. Λογικό. Τυχόν περικοπή των επιδοτήσεων θα οδηγήσει όντως τους εργάτες σε μισθούς «τρίτου κόσμου». με ρητορείες περί καταπάτησης «των δικαιωμάτων μετακίνησης» κ. δίνοντας τη δυνατότητα στον θεατή να διακρίνει τις συνθήκες που γέννησαν τη σημερινή κατάσταση. στην οποία δεν έχει φτάσει η εργατική τάξη σε οποιαδήποτε ευρωπαϊκή χώρα εδώ και δεκαετίες.000 νεκρούς εργάτες1. αλλά οι κινητοποιήσεις είναι ό. και παρατηρώντας τις μεθόδους του. ακόμα και αφού ιδιωτικοποιήσει τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις. Φτάνοντας στην πέμπτη βδομάδα του κλεφτοπολέμου. Φτάνοντας στην πέμπτη βδομάδα του κλεφτοπολέμου. χωρίς ωστόσο να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο.38 ΔΙΕΘΝΗ φυλίου. Μπορεί να μην έχει γίνει χρήση πραγματικών όπλων. Η κυβέρνηση διέταξε μεγάλο τμήμα των αστυνομικών δυνάμεων να μετακινηθεί στην περιοχή.com/ watch?feature=player_embedded&v=V0UQRxhQ1X4. μπορεί ως ένα βαθμό να δώσει το πλαίσιο εξήγησής των μορφών αυτόοργάνωσης που παρατηρούνται. οι κινητοποιήσεις βρήκαν μεγάλη υποστήριξη.youtube. Κατεστάλη από τον στρατιωτικό μηχανισμό που ήλεγχε ο Φράνκο. μόνο μια αλλαγή πολιτικής και διεύθυνσης της παραγωγικής διαδικασίας μπορεί να επιλύσει τα προβλήματα. ύστερα από πολύωρες μάχες –μάχες κυριολεκτικά–. που ύστερα από πολλά χρόνια συνεχούς υποβάθμισης αισθάνεται όντως να μην της έχει απομείνει τίποτε άλλο παρά οι αλυσίδες της. Δείτε το σχετικό ντοκυμανταίρ με λήψεις εποχής στο http://www. Η πρόβλεψη είναι δύσκολη. ακόμα και ενάντια στις οικογένειες των απεργών2. σίγουρα θα ήταν άδικο να χαρακτηριστούμε το κίνημα τρεϊντγιουνιονίστικο. εν ονόματι των περικοπών λόγω της οικονομικής κρίσης ανακοίνωσε την άμεση μείωσή τους κατά 64%. εδώ είναι άξιο παρατήρησης ότι. Οι κινητοποιήσεις ξεκίνησαν με αποκλεισμούς των δρόμων που οδηγούσαν σε ορυχεία. Παρ’ ότι ο συνηθισμένος και στη χώρα μας πόλεμος των ΜΜΕ ξεκίνησε αμέσως. καθώς ο πυρήνας της οικονομίας στην περιοχή. 2. αλλά τα γεγονότα στην Ισπανία σίγουρα θα μας απασχολήσουν έντονα το επόμενο διάστημα3. Όταν το κράτος. τα περισσότερα οδοφράγματα. οι εργάτες αντιλαμβάνονται ότι πρέπει να απαιτήσουν από το κράτος την κάλυψή τους. Αυτό το ιστορικό προηγούμενο. Επιπρόσθετα. Οι εργάτες γρήγορα οργανώθηκαν με μεγάλη επιτυχία. καθώς είχε ξεκάθαρα πολιτικό χαρακτήρα και εξελισσόταν σε εξέγερση της τοπικής εργατικής τάξης. Ενώ πριν από λίγους μήνες η ισπανική κυβέρνηση είχε συμφωνήσει με τις ηγεσίες των συνδικάτων να συνεχίσει η ροή των επιδοτήσεων ως το 2018. είναι δυνατόν οι εξελίξεις να επιταχυνθούν. γιατί αυτό που το καθορίζει τελικά είναι η κραυγή μιας ολόκληρης περιοχής. η για περισσότερα από δέκα χρόνια φτώχεια και υψηλή ανεργία στην περιοχή ολοκληρώνει την αφήγηση της εικόνας που φτάνει σε εμάς.youtube. η ταξική σύγκρουση έρχεται στο προσκήνιο. σίγουρα αναγνωρίζει κανείς κάτι από τα αντάρ- τικα της Λατινικής Αμερικής. Δείτε το σχετικό ντοκυμανταίρ με λήψεις εποχής στο http://www. Το Κομμουνιστικό Κόμμα Ισπανίας στηρίζει την απεργία. καθώς πολλά τοπικά συνδικάτα άλλων κλάδων κήρυξαν απεργία. ενώ ακόμα και τα περισσότερα καταστήματα σταμάτησαν να ανοίγουν σε ένδειξη συμπαράστασης. Από την άλλη. 3.τι πιο κοντά σε αυτή τη μορφή. Βέβαια. Ακόμη μία απόδειξη ότι για τη λειτουργία των νεοφιλελεύθερων σχεδίων χρειάζεται το –τόσο λοιδορούμενο από τους ίδιους– κράτος να βάζει πλάτη. σίγουρα αναγνωρίζει κανείς κάτι από τα αντάρτικα της Λατινικής Αμερικής. Πολύ γρήγορα επεκτάθηκαν σε καταλήψεις κεντρικών αρτηριών και εισόδων μεγάλων πόλεων. Με αφορμή την απόλυση εφτά εργατών που απαίτησαν αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας. και κατάφεραν να υπερασπιστούν. 1. σε συνδυασμό με τις πρακτικές που αναπτύχθηκαν στο κίνημα των αγανακτισμένων (15-Μ) –στην περιοχή Αστούριες σημειώθηκαν οι πιο βίαιες διαμαρτυρίες και η εντονότερη καταστολή–. δεν καταφέρνει να συνεχίσει τη στήριξη των εταιρειών με τέτοιο τρόπο. ενώ η εταιρεία παρέχει τέτοιους μισθούς. Παρόμοια. Κάπως έτσι φτάνουμε στα γεγονότα των τελευταίων μηνών τα οποία οδήγησαν στις συγκλονιστικές κινητοποιήσεις που αναμεταδίδουν τα διεθνή ΜΜΕ.λπ. ενώ ταυτόχρονα όλοι οι κλάδοι είχαν υποστεί τις συνέπειες της παγκόσμιας κρίσης και έβλεπαν το ΔΝΤ να φτάνει και στα μέρη τους. οδηγώντας και στην ανάδειξη αυτού του υποκειμένου. Την άνοιξη του 1962 στην ίδια περιοχή πραγματοποιήθηκε η πρώτη μεγάλη απεργία μετά τον πόλεμο.com/ watch?feature=player_embedded&v=YhATpgoZkiA. μάλλον πολύ μικρή είναι η συνεισφορά τους. Παρ’ ότι μοναδικός φορέας που φαίνεται να οργανώνει τις δράσεις είναι το συνδικάτο (αρκετά ρεφορμιστικό στο λόγο του). καταγράφοντας περισσότερους 2.. Η ταινία Los Lunes Al Sol (Δευτέρες στον ήλιο) καταγράφει την ανεργία στη γειτονική Γαλικία πριν από μία δεκαετία. αργά ή γρήγορα. αλλά στον κοινωνικό σχηματισμό της Ισπανίας λείπει εντελώς η μαγιά που έστω να προσπαθεί να αναδειχθεί σε πολιτικό υποκείμενο μιας τέτοιας διαδικασίας. έπειτα από πολυετή μαρασμό. με υποτιθέμενο στόχο το άνοιγμα του οδικού δικτύου. Οι συνθήκες τις κρίσης μπορεί να οδηγούν σε αυτή τη διαπίστωση πολύ εύκολα. . ενώ μικρές οργανώσεις της επαναστατικής Αριστεράς και του αναρχικού ρεύματος συμμετέχουν. έτεινε να καταστραφεί.

ο λαός στην εξουσία. ο λαός στην εξουσία.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΦΑΚΕΛΟΣ: Η Αριστερά στην κυβέρνηση. 39 . ΦΑΚΕΛΟΣ: Η Αριστερά στην κυβέρνηση.

Από την άλλη. Εξάλλου. με χαρακτηριστικό παράδειγμα το ΣΥΡΙΖΑ. που διεκδίκησε να αποτελέσει το κέντρο μιας κυβερνητικής λύσης. εθνικής-δημοκρατικής κυβέρνησης ως πρώτου «σταδίου» για τη μετάβαση στο σοσιαλισμό. Αντίστοιχα. δοκιμάζουμε με αυτό το αφιέρωμα να ανοίξουμε τη συζήτηση. Όχι εξετάζοντάς το ως ουδέτερο ερώτημα. η αστική μετάλλαξη της σοσιαλδημοκρατίας. αλλά με την ιδιοτέλεια της χρησιμότητάς του σε μια σύγχρονη επαναστατική στρατηγική για μια διαφορετική κοινωνική οργάνωση. Έστω και με αυτόν τον «βίαιο» τρόπο η συζήτηση για τα ερωτήματα που αφορούν τη σχέση ανάμεσα σε κυβερνητική εξουσία. έστω και εάν το βήμα μετάβασης στη δικτατορία του προλεταριάτου παρέμενε ασαφές και μη ορισμένο. η αντιφατική και μετέωρη έννοια της Εργατικής Κυβέρνησης στο πλαίσιο της στρατηγικής του Ενιαίου Μετώπου στη Γ΄ Διεθνή (πριν από την εγκατάλειψή του στο όνομα της «Γ΄ Περιόδου»). η επιμονή του Γκράμσι στη «Συντακτική Συνέλευση» των αντιφασιστικών δυνάμεων είναι ενδεικτικά. αυτό ήταν ένα από τα επίδικα της συζήτησης για τον «αναθεωρητισμό» στο γύρισμα του 20ού αιώνα. Αποτύπωνε αυτό το νήμα όχι μόνο την αναμέτρηση με τη φασιστική απειλή. Από την άλλη. Η τεράστια κλιμάκωση του κοινωνικού και πολιτικού ανταγωνισμού. αναγνωριζόταν και ένα στάδιο κοινοβουλευτικής μετάβασης. που έβλεπε το ερώτημα πώς μπορεί να αξιοποιηθεί και το ενδεχόμενο συγκρότησης κυβέρνησης: ο ενθουσιασμός του Ένγκελς για την κοινοβουλευτική πρόοδο της γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας. με εμπεδωμένους κοινοβουλευτικούς θεσμούς δεν είναι πάντα εύκολη μια κλασική εξεγερσιακή ακολουθία που οδηγεί στη βίαιη κατάληψη της «καρδιάς του κράτους». πολιτική εξουσία και επαναστατική στρατηγική πρέπει να ξανανοίξει. όλες οι παραδόσεις του επαναστατικού μαρξισμού ορίστηκαν πάντοτε σε αντιπαράθεση με το ερώτημα μιας κοινωνικής αλλαγής που ξεκινά με την ομαλή κατάληψη της κυβερνητικής εξουσίας. Ωστόσο. φέρνοντας ξανά στο προσκήνιο τα ερωτήματα που αφορούν τη σχέση της Αριστεράς με την κυβερνητική εξουσία. μέσα από τη μεταπολεμική εμπλοκή της στην κυβερνητική εξουσία. ακόμη και η ίδια η έννοια των Λαϊκών Μετώπων. αλλά και τη διαπίστωση ότι σε σχηματισμούς του αναπτυγμένου καπιταλισμού. Ρητά. Όλα αυτά αποτύπωσαν την πολιτική κρίση. μπορεί κανείς να δει ένα υποτελές ρεύμα ερωτημάτων.40 Στο φόντο της αναμέτρησης της Αριστεράς με το ερώτημα της κυβερνητικής εξουσίας. Αυτό όρισε τη διαφωνία του Μαρξ με μορφές «κρατικού σοσιαλισμού». αυτό αποτύπωσε ο κύκλος των νικηφόρων σοσιαλιστικών επαναστάσεων μέχρι και την Κούβα. και αυτή η στρατηγική θα φαντάζει . και η γρήγορη εγκατάλειψη ακόμη και των τυπικών αναφορών στην αμφισβήτηση των καπιταλιστικών κοινω- νικών σχέσεων έδειχνε αν επιβεβαιώνουν αυτή τη θέση. είναι χαρακτηριστική η ύπαρξη μιας ανισότητας: από τη μία. όπως στην εκδοχή του τολιατικού εθνικού δρόμου για το σοσιαλισμό. η μεταπολεμική περίοδος θα σφραγιστεί από μια σταδιακή μετατόπιση και του κομμουνιστικού ρεφορμισμού σε μια στρατηγική προοδευτικής. μέσα στην ίδια την επαναστατική παράδοση. στα περισσότερο ορθόδοξα δυτικά κομμουνιστικά κόμματα. όπως εκφράστηκε στη διετία του «παρατεταμένου λαϊκού πολέμου» στην Ελλάδα κορυφώθηκε στις εκλογικές μάχες του Μάη-Ιούνη 2012 και στην άνοδο της Αριστεράς. εντός της μαρξιστικής συζήτησης. αυτό διεκδίκησε η Ρωσική Επανάσταση και το τριτοδιεθνιστικό ρεύμα απέναντι στη σοσιαλδημοκρατία. αλλά και άρρητα.

στην πραγματικότητα ανεύρετης. ένα προχωρημένο παράδειγμα «ειρηνικής μετάβασης» στο σοσιαλισμό. ακόμη και από τις δυνάμεις της επαναστατικής Αριστεράς. Στα τέλη της δεκαετίας του 1970 συναντά κανείς στον ευρωπαϊκό χώρο την τελευταία απόπειρα να γίνει σοβαρή συζήτηση σχετικά με το εάν η προοδευτική ή αριστερή κυβέρνηση είναι αυτοσκοπός ή τμήμα μιας πιο σύνθετης επαναστατικής διαδικασίας. ενώ από τη μεριά των οργανώσεων της επαναστατικής Αριστεράς ορίστηκε ως η αναγκαία επιβεβαίωση μιας. ο λαός στην εξουσία. η προοδευτική διακυβέρνηση θα έρθει. ως ανάγκη ο δημοκρατικός δρόμος για το σοσιαλισμό να οριστεί ακόμη περισσότερο εντός των ορίων της αστικής νομιμότητας. Ήταν μια εμπειρία που βιώθηκε από τη μεριά των επίσημων κομμουνιστικών κομμάτων. η εμπειρία της Χιλής. . που. όπως φάνηκε στις συζητήσεις γύρω από το «Κοινό Πρόγραμμα» της Αριστεράς στη Γαλλία ή από την υποστήριξη και από τις δυνάμεις της επαναστατικής Αριστεράς του αιτήματος για πλειοψηφία της Αριστεράς στις ιταλικές εκλογές του 1976. Η άνοδος της Αριστεράς. η πρόωρα και τραγικά τερματισμένη προσπάθεια του Αλτουσέρ να επαναφέρει στο προσκήνιο την αναγκαία εξωτερικότητα του επαναστατικού κινήματος προς το κράτος συμπύκνωσαν τον τελευταίο τέτοιο κύκλο συζήτησης. Η συζήτηση γύρω από την κρίση του κράτους. αδύναμη και μετέωρη. η αυτοκριτική του ΚΚ Χιλής). ο οποίος. θα εκτιμήσει ότι παρ’ όλα αυτά ο κίνδυνος αυταρχικής παλινόρθωσης θα είναι μεγαλύτερος και θα αναδιπλωθεί στη στρατηγική του ιστορικού συμβιβασμού. που στη χειρότερη περίπτωση έμεινε απλή διακήρυξη και στην τραγικότερη οδήγησε σε μια αυτοκαταστροφική εμπλοκή με τις παραλλαγές του ένοπλου αντάρτικου. Τελικά. Άλλωστε. η προσπάθεια του Πουλαντζά να διατυπώσει μια αριστερή εκδοχή του δημοκρατικού δρόμου που να ενσωματώνει μια ένταση ανάμεσα σε κράτος. η μετέωρη απόπειρα του πάντοτε κομματικά νομιμόφρονα Πιέτρο Ινγκράο. με λίγες εξαιρέσεις (π. αλλά και το γεγονός ότι.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΦΑΚΕΛΟΣ: Η Αριστερά στην κυβέρνηση. την ίδια ώρα που θα βρεθεί αδύναμη να απαντήσει στα στοιχεία κρίσης ηγεμονίας που έφερε στο προσκήνιο ο παρατεταμένος «Μάης». εξεγερσιακής στρατηγικής. συνειδητά αντιμέτωπο με βαθιά πολιτική κρίση αλλά και με πραγματικό ριζοσπαστισμό. ας μην τον ξεχνάμε. μεγάλα κομμουνιστικά κόμματα θα επιλέξουν συνειδητά να μην προχωρήσουν σε ριζικότερη αμφισβήτηση των αστικών δυνάμεων: το Γαλλικό ΚΚ με όλη την αμηχανία του τον Μάη του ’68. αλλά στην πραγματικότητα θα είναι πολύ περισσότερο μια προσπάθεια καπιταλιστικού Στα τέλη της δεκαετίας του 1970 συναντά κανείς στον ευρωπαϊκό χώρο την τελευταία απόπειρα να γίνει σοβαρή συζήτηση σχετικά με το εάν η προοδευτική ή αριστερή κυβέρνηση είναι αυτοσκοπός ή τμήμα μιας πιο σύνθετης επαναστατικής διαδικασίας. η επαναστατική Αριστερά δεν θα μπορέσει να αμφισβητήσει την ηγεμονία των κομμάτων του κομμουνιστικού ρεφορμισμού θα δώσουν νέα ώθηση στο ενδεχόμενο να υπάρξει τομή μέσα από τέτοιες κυβερνήσεις. έκανε να φαντάζει ξανά εφικτή η εξεγερσιακή ακολουθία σε σχηματισμούς του αναπτυγμένου καπιταλισμού (αρκεί να αναλογιστούμε την εικόνα μιας χώρας όπως η Γαλλία να παραλύει από μια γενική απεργία…). παρά τη δυναμική του Μάη. το ΙΚΚ. έληξε με την τραγική αναμέτρηση με τον σκληρό πυρήνα των κατασταλτικών μηχανισμών. Την ίδια στιγμή. κυβέρνηση και κόμματα. Η συζήτηση για το ενδεχόμενο της κυβέρνησης θα ενταθεί στη δεκαετία του 1970. Παρ’ όλα αυτά το ενδεχόμενο αριστερής κυβέρνησης αντιμετωπιζόταν ως δυνατότητα τομής.χ. το Πορτογαλικό ΚΚ που συνειδητά θα επιλέξει να μη στηρίξει τις περισσότερο ριζοσπαστικές δυναμικές της «επανάστασης των γαρυφάλλων». οι οποίοι λειτούργησαν ως το 41 έσχατο καταφύγιο της αστικής τάξης.

ώστε πρώτη φορά υπήρξε πραγματική δυνατότητα διαμόρφωσης μιας κυβέρνησης με κέντρο την Αριστερά. Άλλωστε. Όχι εξετάζοντάς το ως ουδέτερο ερώτημα. Οι όποιες προσπάθειες συμμετοχής της Αριστεράς στη διακυβέρνηση κατά τη δεκαετία του 1990 και του 2000 θα είναι πάντοτε στη λογική του μικρότερου κακού και θα καταλήγουν σε νέους κύκλους ήττας και υποχώρησης. οι πολλαπλές εκδοχές του «’89» θα κάνουν αυτή τη συζήτηση να φαντάζει μακρινή ανάμνηση. Πώς μπορούμε να επεκτείνουμε την ισχύ των μορφών δυαδικής εξουσίας. για πρώτη φορά έπειτα από πολύ καιρό.42 εκσυγχρονισμού παρά αριστερή τομή. αλλά με την ιδιοτέλεια της χρησιμότητάς του σε μια σύγχρονη επαναστατική στρατηγική για μια διαφορετική κοινωνική οργάνωση. Η επέλαση του νεοφιλελευθερισμού. φέρνοντας δυναμικές στο προσκήνιο και ταυτόχρονα προσκρούοντας πάνω σε νέες αντιφάσεις. στο κύμα σοσιαλιστικών κυβερνήσεων των αρχών της δεκαετίας του 1980: Γαλλία. Αποφεύγοντας τη σχηματικότητα. οι όποιες προσπάθειες συμμετοχής της Αριστεράς στη διακυβέρνηση κατά τη δεκαετία του 1990 και του 2000 θα είναι πάντοτε στη λογική του μικρότερου κακού και θα καταλήγουν σε νέους κύκλους ήττας και υποχώρησης. πολιτικού και πολιτιστικού αποκλεισμού. κυβέρνησης και κράτους κάθε άλλο παρά γραμμική και αυτονόητη είναι. οδήγησαν σε ένα κύμα αριστερών κυβερνήσεων. στηριγμένης σε λαϊκή δυναμική με έντονα στοιχεία ριζοσπαστισμού. Ελλάδα. Πώς μπορεί να συνδυαστεί η τυπική νομιμότητα (έστω με την προϋπόθεση μεγάλων θεσμικών τομών) με την αναγκαία «παραβατικότητα» των μορφών λαϊκής αυτοοργάνωσης και αυτοδιαχείρισης. πρωτότυπο. να κερδίσει τις εκλογές και αυτό να αποτελέσει την αφετηρία όχι μόνο της ρήξης με τη λιτότητα. Χώρες όπως η Βραζιλία θα στραφούν στην κατεύθυνση μετατροπής των χωρών σε ατμομηχανές καπιταλιστικής ανάπτυξης. που σύντομα θα βιώσουν το πρώτο κύμα λιτότητας. η κρίση των κομμουνιστικών κομμάτων. που σε μεγάλο βαθμό δεν Σε αυτή τη βάση. Αυτό με τη σειρά του ανοίγει νέα ερωτήματα: πώς μπορούν να συνδυαστούν τα θεσμικά όρια της κυβερνητικής εξουσίας με την απαίτηση για ριζικές τομές που θίγουν τον πυρήνα των καπιταλιστικών κοινωνικών σχέσεων. φορέας της θα είναι τα σοσιαλιστικά κόμματα. του επέτρεψαν και να κερδίσει τις εκλογές. Ανεξάρτητα από τα όρια και τις δεξιές μετατοπίσεις του ίδιου του ΣΥΡΙΖΑ. εξασφαλίζοντας τη συναίνεση των λαϊκών στρωμάτων μέσα από περιορισμένες πολιτικές αναδιανομής. που θα εκπροσωπούσε μια ευρύτερη λαϊκή συμμαχία έτοιμη να ακούσει ριζοσπαστικές προτάσεις. Εξαίρεση η Λατινική Αμερική: σύνθετες κινηματικές και πολιτικές διεργασίες που περιλάμβαναν ταυτόχρονα την κρίση ιστορικών ρευμάτων της Αριστεράς αλλά και την ανάδυση νέων δυναμικών κινημάτων. Ισπανία. δοκιμάζουμε με αυτό το αφιέρωμα να ανοίξουμε τη συζήτηση. τουλάχιστον για τα ευρωπαϊκά δεδομένα: η οριακή συνθήκη πολιτικής κρίσης οδήγησε σε τόσο μεγάλη κρίση εκπροσώπησης των συστημικών δυνάμεων. και στο φόντο των τεκτονικών πολιτικών μετατοπίσεων που ανοίγουν στην ελληνική κοινωνία και την. . του πραγματικού πειραματικού εργαστηρίου για τις πολιτικές στρατηγικές. Η ελληνική περίπτωση έφερε στο προσκήνιο ένα άλλο ενδεχόμενο. όπως η Βολιβία ή η Βενεζουέλα. Πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί το ενδεχόμενο οι κατασταλτικοί μηχανισμοί να λειτουργήσουν ως μηχανισμοί παλινόρθωσης. Άλλες. αλλά και τις εύκολες απαντήσεις. Πώς μπορούμε να υπερβούμε τελικά τα όρια του κοινοβουλευτισμού στην κατεύθυνση μορφών αντιπροσώπευσης που να μη βάζουν σε παρένθεση τις κοινωνικές και ταξικές αντιθέσεις. αποτυπώθηκε το πραγματικό υλικό ενδεχόμενο ένα αριστερό μέτωπο. αλλά και ενός ευρύτερου κοινωνικού μετασχηματισμού. αναμέτρηση της Αριστεράς με το ερώτημα της κυβερνητικής εξουσίας. Άλλωστε. συνήθως στα πληβειακά στρώματα τα οποία αντιμετώπιζαν συνθήκη κοινωνικού. θα δοκιμάσουν μια πιο ριζοσπαστική προσπάθεια σοσιαλιστικού μετασχηματισμού. η σταδιακή ανάδυση του σοσιαλφιλελευθερισμού ως βασικής σοσιαλδημοκρατικής στρατηγικής. σε μια συζήτηση που σε τελική ανάλυση θα κριθεί από τις ίδιες τις δυναμικές της ταξικής πάλης. με την παραδοχή ότι η σχέση κινημάτων.

Όντως. Στο έδαφος μιας βαθιάς δομικής. Όλα τα αποσπάσματα είναι από το Α. αλλά των ιδιαίτερα πρωτότυπων και αναγκαστικά άνισων και διακυβευόμενων βημάτων που θα οδηγήσουν από τον «υπαρκτό νεοφιλελευθερισμό» σε μια νέα σοσιαλιστική προοπτική. ούτε μιας αντικαπιταλιστικής ρητορικής. Χρειαζόμαστε ένα διαφορετικό πλαίσιο. κάποιες αναφορές του ίδιου του Γκράμσι παραπέμπουν σε αυτό. Αρκεί να ανανεώσουμε μια κλασική «εξεγερσιακή» τακτική που αποσκοπεί στην κατάληψη της εξουσίας έξω και πέρα από τα τυπικά κοινοβουλευτικά μέσα. London. ο λαός στην εξουσία. στην απονομιμοποίηση μεγάλου μέρους των πολιτικών που αποτέλεσαν κομμάτι της οικονομικής ορθοδοξίας (από την πρωτοκαθεδρία των αγορών έως το ευρώ). Απαιτείται τομή στον τρόπο που κάνει πολιτική η Αριστερά. όπως δείχνουν οι εμπειρίες της Γαλλίας και της Ιταλίας. η ενασχόληση με το ζήτημα της εξουσίας έπαιρνε τη μορφή της συμμετοχής ή της ανοχής σε ήπια νεοφιλελεύθερες σοσιαλδημοκρατικές κυβερνήσεις. παράλληλα. Η πολιτική κρίση. κρίσης (αλλά και της επιτροπείας από την ΕΕ και το ΔΝΤ). σε έναν κύκλο κινητοποιήσεων που παραπέμπει σε παρατεταμένο λαϊκό πόλεμο. που έφερε κοντά το ενδεχόμενο κυβέρνησης με τη συμμετοχή της Αριστεράς. με την έννοια όχι μιας αφηρημένης θεωρητικής δικαίωσης της ριζικής κοινωνικής και πολιτικής αλλαγής. αριστερή πολιτική σήμαινε την οργάνωση αντιστάσεων και την απόσπαση παραχωρήσεων από τον κυρίαρχο νεοφιλελευθερισμό και. όμως. 1971. 1. σε μια εντυπωσιακή συνολική άνοδο της Αριστεράς. Γι’ αυτόν το λόγο είναι ανάγκη να ξαναγυρίσουμε στη σύλληψη του Γκράμσι για το «ιστορικό μπλοκ». την κοινωνική καταστροφή και την ανοιχτή πολιτική κρίση σε «αδύναμους κρίκους» του «Ευρωπαϊκού σχεδίου» όπως είναι η Ελλάδα έχουν κάνει ξανά πιθανό ενδεχόμενο τη ριζική πολιτική και κοινωνική αλλαγή. συνήθως με καταστροφικά αποτελέσματα. η Αριστερά και η δυνατότητα ενός νέου ιστορικού μπλοκ του Παναγιώτη Σωτήρη ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΦΑΚΕΛΟΣ: Η Αριστερά στην κυβέρνηση. από τη δεκαετία του 1980. τα ερωτήματα που αφορούν την εξουσία. Όλα αυτά μας υποχρεώνουν να σκεφτούμε ξανά με όρους επαναστατικής στρατηγικής. Για μια ολόκληρη περίοδο.Ο συνδυασμός ανάμεσα στην οικονομική κρίση. σε εκκωφαντική απώλεια εκλογικής επιρροής για τις μνημονιακές δυνάμεις. σε μεγάλες ανατροπές στις κοινωνικές συμμαχίες και τις σχέσεις εκπροσώπησης. την εξασφάλιση της αναπαραγωγής της κομμουνιστικής αναφοράς. τη ριζική κοινωνική και πολιτική αλλαγή βρίσκονται ξανά στο επίκεντρο της αριστερής πολιτικής. στην Ευρώπη. Selections from the Prison Notebooks. Σήμερα. Lawrence and Wishart. οδηγηθήκαμε σε μια βαθιά πολιτική κρίση. όπως όταν αναφέρεται στο ιστορικό μπλοκ ως την «ενότητα ανάμεσα σε φύση και πνεύμα (βάση και εποικοδόμημα)»1. 43 Το να σκεφτόμαστε την πολιτική της ριζοσπαστικής Αριστεράς με όρους «ιστορικού μπλοκ» σημαίνει να κινηθούμε από την αντίσταση στην οικοδόμηση μιας εναλλακτικής λύσης. Ωστόσο. Άλλωστε. Μπορούμε να την σκεφτούμε με όρους παραδοσιακής εκλογικής τακτικής και οικοδόμησης πολιτικών και εκλογικών συνασπισμών που αποσκοπούν στην κατάκτηση της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας και μετά να προσπαθήσουμε να αξιοποιήσουμε τα όποια –μικρά– περιθώρια άσκησης διαφορετικής πολιτικής αφήνει η τωρινή θεσμική και πολιτική διάταξη δυνάμεων τόσο σε εθνικό όσο και υπερεθνικό επίπεδο. Gramsci. καθώς το κόμμα ή το μέτωπο της εργατικής τάξης δεν είναι αρκούντως μεγάλο ή ισχυρό. συμπεριλαμβανομένης της επαναστατικής. Ή μήπως πρέπει να πούμε ότι η κατάσταση απέχει από το να είναι «ώριμη». Παραδοσιακά η έννοια του ιστορικού μπλοκ διαβάστηκε ως συνάρθρωση βάσης και εποικοδομήματος ή υλικής πρακτικής και ιδεολογίας. κυρίως ως μορφής ιδεολογικής έγκλησης. οικονομικής και κοινωνικής. την πραγματική επίδραση στο συσχετισμό δυνάμεων. και άρα είναι εποχή μόνο για κομματική οικοδόμηση. πώς μπορούμε να στοχαστούμε αυτή την πρόκληση. .

το πιο σημαντικό δεν είναι οι συνθήκες που μας επιτρέπουν να μιλήσουμε για πιθανά ιστορικά μπλοκ. Με τα λόγια του ίδιου του Γκράμσι: «Βάση και εποικοδόμημα διαμορφώνουν ένα “ιστορικό μπλοκ”. είναι καλύτερο να ορίσουμε το ιστορικό μπλοκ ως την περιγραφή των κοινωνικών. πολιτικών και ιδεολογικών διαδικασιών και συνθηκών που κάνουν μια κοινωνική τάξη –ή μια κοινωνική συμμαχία– να γίνει ιστορική δύναμη. Είναι μια θέση για τη συνθετότητα του κοινωνικού όλου ως πεδίου πολιτικής παρέμβασης. η πλήρης δύναμη της σύλληψης του Γκράμσι για το ιστορικό μπλοκ. όχι απλώς ως αναφορά στη σχέση ανάμεσα σε βάση και εποικοδόμημα. επιδιώκοντας όχι μόνο αριστερή διακυβέρνηση. Όμως. αλλά ηγεμονία σε μια σύνθετη και άνιση διαδικασία μετασχηματισμού και πειραματισμού. αλλά και παραδοσιακών και νέων μικροαστικών στρωμάτων να απομακρύνεται από τα κόμματα εξουσίας και την πολιτική τους. τον κοινωνικό μετασχηματισμό. Γιατί. να αγωνιστούμε για την κατάκτηση της εξουσίας όχι μόνο στο επίπεδο της κυβέρνησης αλλά και από κάτω. αντιφατικό και ασύμφωνο σύνολο των εποικοδομημάτων. Το να σκεφτόμαστε την πολιτική της ριζοσπαστικής Αριστεράς με όρους «ιστορικού μπλοκ» σημαίνει να κινηθούμε από την αντίσταση στην οικοδόμηση μιας εναλλακτικής λύσης. Σημαίνει τη δυνατότητα μιας πλατιάς αντικαπιταλιστικής κοινωνικής συμμαχίας. και οι ιδεολογίες θα ήταν απλές ατομικές φαντασιοπληξίες χωρίς υλικές δυνάμεις». την οικοδόμηση τόσο ενός αγωνιστικού μετώπου όσο όμως και ενός αριστερού μετώπου ανατροπής. Ωστόσο. πρέπει να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε με όρους ιστορικών μπλοκ σε χώρες όπως η Ελλάδα. την επεξεργασία του αντικαπιταλιστικού προγράμματος ως «συγκεκριμένης –και εφικτής…– ουτοπίας». πρακτικές και συνθήκες που καθιστούν δυνατή την ηγεμονία και. με μεγάλο μέρος όχι μόνο της εργατικής τάξης. κατά συνέπεια. και μια επαναπολιτικοποίηση της κοινωνίας που περιλαμβάνει την ανοιχτή συζήτηση ριζοσπαστικών εναλλακτικών λύσεων. που μόνο αυτή είναι κοινωνική δύναμη. δηλαδή το σύνθετο. είναι η αντανάκλαση του συνόλου των κοινωνικών σχέσεων παραγωγής». τότε και μόνο τότε έχουμε μια σχέση αντιπροσώπευσης.44 Όμως. της ιδεολογίας. του σχεδίου για το μετασχηματισμό. ανάμεσα στους ηγέτες και τους όσους καθοδηγούν (…) παρέχεται από μια οργανική συνοχή στην οποία το συναίσθημα-πάθος γίνεται κατανόηση και μετά γνώση (όχι μηχανικά αλλά με έναν τρόπο ζωντανό). αλλά το πώς μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε το ιστορικό μπλοκ ως έννοια στρατηγικής. έρχεται σε αποσπάσματα όπως το ακόλουθο: «Εάν οι σχέσεις ανάμεσα στους διανοουμένους και τον λαό-έθνος. καθώς οι υλικές δυνάμεις θα ήταν ασύλληπτες ιστορικά χωρίς μορφή. Μόνο τότε μπορεί να λάβει χώρα (…) μια κοινή ζωή. όμως. των μορφών οργάνωσης· περιλαμβάνει το σύνολο των πρακτικών για να γίνουν οι υποτελείς τάξεις ιστορική δύναμη που μπορεί να εκκινήσει μια διαδικασία κοινωνικού μετασχηματισμού. αν και αυτή η διάκριση ανάμεσα σε μορφή και περιεχόμενο έχει καθαρά διδακτική αξία. τεράστιες μετατοπίσεις στις κοινωνικές συμμαχίες και τις σχέσεις εκπροσώπησης. αλλά και σε ένα ριζοσπαστικό πρόγραμμα . Αυτό δεν μπορεί να περιοριστεί σε μια «προοδευτική κυβέρνηση» που θα προσπαθήσει να αποφύγει τη λιτότητα. αλλά στις διαδικασίες. ενώ θα παραμένει μέσα στον δομικό νεοφιλελευθερισμό της ευρωζώνης και τη συστημική βία του χρέους. Η πολιτική που θα έβαζε ως στόχο τη διαμόρφωση ενός νέου ιστορικού μπλοκ αναφέρεται στη συνάρθρωση και το συνδυασμό της πολιτικής στρατηγικής. Αυτό ενισχύεται από την επιμονή του Γκράμσι ότι «οι υλικές δυνάμεις είναι το περιεχόμενο και οι ιδεολογίες η μορφή. Αυτή η διαδικασία δεν μπορεί να στηρίζεται απλώς στην απόρριψη του ακραίου νεοφιλελευθερισμού. Πρώτα απ’ όλα γιατί ορισμένες από τις αναγκαίες συνθήκες είναι ήδη εδώ: μια πολιτική κρίση που βαθαίνει. τουλάχιστον μέσα στη συγκυρία. με τη δημιουργία ενός “ιστορικού μπλοκ”».

δοκιμάζοντας τρόπους ώστε όντως να τσακιστούν ή να μετασχηματιστούν οι κατασταλτικοί μηχανισμοί (ή να οργανωθεί η άμυνα του λαού απέναντί τους). αξιοποίησης και της κυβερνητικής εξουσίας (ριζοσπαστικοποιώντας ταυτόχρονα και το τωρινό θεσμικό και συνταγματικό πλαίσιο) και των μορφών «λαϊκής εξουσίας». την αξιοποίηση των «χναριών του κομμουνισμού» στις αντιστάσεις στη βία του κεφαλαίου και των αγορών. ο λαός στην εξουσία. Χωρίς μια αγωνιζόμενη κοινωνία. που θα περιλαμβάνει τα αναγκαία βήματα για να αποφύγουμε την κοινωνική καταστροφή και να βγούμε από τον φαύλο κύκλο λιτότητα-ύφεσηανεργία. Αναπτυξιακό μοντέλο. η όποια αριστερή κυβέρνηση θα είναι στο τέλος πολύ αδύναμη για να προχωρήσει σε ρήξεις. δηλαδή την ανάδυση νέων. τότε το αίτημα μιας αριστερής κυβέρνησης μπορεί να είναι τμήμα μιας σύγχρονης επαναστατικής στρατηγικής. νέες μορφές άμεσης δημοκρατίας. υλικοί και κοινωνικοί. αλλά ως συλλογική εμπιστοσύνη ότι σε αυτόν τον τόπο υπάρχουν συλλογικοί.χ. υπό την προϋπόθεση της επίγνωσης ότι εντάσσεται σε μια μακρά και αντιφατική περίοδο μετάβασης και μετασχηματισμού. Χωρίς ισχυρό εργατικό κίνημα. Μια στρατηγική για ένα νέο «ιστορικό μπλοκ» απαιτεί όχι απλώς αιτήματα. Πρέπει να περιλαμβάνει την άμεση παύση πληρωμών του χρέους. όχι με την έννοια μιας ποσοτικής μεγέθυνσης. παραγωγικοί όροι και πόροι για μια καλύτερη ζωή. στο ερώτημα του Γκράμσι για μια «Συντακτική Συνέλευση» των αντιφασιστικών δυνάμεων. από την «Εργατική Κυβέρνηση» του Δ΄ Συνεδρίου της Κομμουνιστικής Διεθνούς. ένα εναλλακτικό αναπτυξιακό μοντέλο που να αντιστοιχεί ακριβώς στη διαλεκτική οικονομίας και πολιτικής μέσα στο ιστορικό μπλοκ. ακόμη και αυτοάμυνας. στην αναμέτρηση του Πουλαντζά με τον δημοκρατικό δρόμο για το σοσιαλισμό. της Βολιβίας. πάλης και από πάνω και από κάτω. π. χωρίς δυνατό και οργανωμένο κίνημα. την κατοχύρωση του «κοινού» χαρακτήρα των δημόσιων αγαθών και υπηρεσιών που σήμερα αντιμετωπίζουν και την ιδιωτικοποίηση και τις «νέες περιφράξεις». μέσω της κατάληψης από τους εργαζομένους. αλλά μιας πραγματικής αλλαγής του συσχετισμού δυνάμεων. Ένα δυνητικό «ιστορικό μπλοκ» σημαίνει ότι διεκδικούμε την πολιτική εξουσία όχι μόνο με την έννοια μιας «αριστερής κυβέρνησης». στη σκέψη του Λένιν και του Γκράμσι είναι σαφές ότι δεν μπορεί να υπάρξει δι- 45 . χωρίς μορφές λαϊκής δημοκρατικής αυτοοργάνωσης. όπως δείχνει η συζήτηση μέσα στο κομμουνιστικό κίνημα. Όχι εύκολα. ούτε ως πρόταση για καλύτερη καπιταλιστική ανάπτυξη. μη καπιταλιστικών πολιτικών και κοινωνικών μορφών. τη διαμόρφωση μη εμπορικών δικτύων διανομής. την έξοδο από το ευρώ και τη ρήξη με την ΕΕ. χωρίς ριζοσπαστικά κοινωνικά κινήματα. Είναι ανάγκη να πειραματιστούμε με νέες μορφές κοινωνικής και πολιτικής εξουσίας από τα κάτω και να δημιουργήσουμε νέες μορφές κοινωνικής πρακτικής και αλληλόδρασης στηριγμένες στην αλληλεγγύη. Αντίθετα.χ. ένα αίτημα παραγωγικής ανασυγκρότησης σε σοσιαλιστική κατεύθυνση. τη γενναία αναδιανομή εισοδήματος και. αλληλεγγύης. Άλλωστε. πάνω απ’ όλα.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΦΑΚΕΛΟΣ: Η Αριστερά στην κυβέρνηση. πρακτικές εργατικού και κοινωνικού ελέγχου. Ο συνδυασμός της λαϊκής εξουσίας από τα κάτω και νέων μορφών αυτοδιαχείρισης και μη εμπορικής διανομής μπορεί να διαμορφώσει όρους για σύγχρονες μορφές «δυαδικής εξουσίας». την εθνικοποίηση των τραπεζών και των στρατηγικών επιχειρήσεων. αλλά αναγκαστικά αντιφατικά. Αυτό απαιτεί μια σύγχρονη αντίληψη δημοκρατικού κοινωνικού σχεδιασμού μαζί με την έμφαση στην αυτοδιαχείριση. π. χωρίς το πλήρες ξεδίπλωμα μορφών λαϊκής εξουσίας και αυτοοργάνωσης καμιά κυβέρνηση της Αριστεράς δεν θα μπορέσει να αντέξει την τεράστια πίεση που θα δεχτεί από τις δυνάμεις του κεφαλαίου. μην υποτιμώντας τη διαρκή πάλη με τις δυνάμεις του κεφαλαίου. την ΕΕ και το ΔΝΤ. την ανάκτηση παραγωγικών μονάδων. αλλά ένα εναλλακτικό παραγωγικό υπόδειγμα σε κατεύθυνση μη καπιταλιστική και πέρα από τη λογική της αγοράς. στις σύγχρονες εμπειρίες.

Πρώτη φορά έπειτα από πολλά χρόνια δεν τα συζητάμε όλα αυτά θεωρητικά. δεν προέρχονται από κάποια σεχταριστική καταγγελία της βέβαιης «προδοσίας των ρεφορμιστών». η ιστορική έκπληξη έρχεται πάντοτε όταν οι συνθήκες είναι ανώριμες. ακριβώς το ηθικο-πολιτικό στοιχείο στο οποίο πάντοτε επέμεινε ο Γκράμσι. αλλά μια σύλληψη του αριστερού πολιτικού μετώπου όχι ως αθροίσματος ρευμάτων. η αλληλεγγύη και οι κοινές πρακτικές είναι μορφές που επιτρέπουν στους ανθρώπους να αποκτούν γνώση. τις αφηγήσεις της. Όσο όμως και με την έννοια ότι ο αγώνας. Θα είναι δύσκολος αγώνας και θα απαιτήσει μια αγωνιζόμενη κοινωνία που θα αλλάζει τις αξίες. ούτε εμπνέονται από μια χιλιαστική ενόραση της επανάστασης ως «στιγμιαίας» επαναστατικής εφόδου στην καρδιά του κράτους (χωρίς να υποτιμάμε την επιτάχυνση του χρόνου σε επαναστατικές καταστάσεις). ως εργαστηρίου για νέες ιδέες. αλλά ως πεδίου αγώνων και συγκρούσεων. Μια τέτοια διαδικασία πρέπει να είναι διαδικασία γνώσης. νέοι τρόποι να παράγουμε και να οργανώνουμε την κοινωνική ζωή ήδη αναδύονται μέσα στους αγώνες. ακριβώς. αλλά ως διαδικασίας ανάδυσης και επίλυσης αντιθέσεων. Με διορισμένους τεχνοκράτες ή με ανθρώπους που όντως εργάζονται και αγωνίζονται εκεί. αλλά. αλλά ως επείγοντα πολιτικά ερωτήματα.). πολιτικά σχέδια. η προστασία του περιβάλλοντος και ουσιαστικά η ποιότητα της καθημερινής ζωής και κοινωνικότητας είναι πιο σημαντικά πράγματα από τα εισαγόμενα καταναλωτικά είδη και τα φτηνά δάνεια. αλλά μια σύλληψη του αριστερού πολιτικού μετώπου όχι ως αθροίσματος ρευμάτων. να μαθαίνουν να κάνουν πράγματα με τρόπο διαφορετικό. όχι τόσο γιατί δεν υλικά εφικτό όσο γιατί θέλουμε να πάμε πέρα από την εμπιστοσύνη στις αγορές και την καταναλωτική υπερχρέωση. Είναι. σε πείσμα ενός μεταφυσικού μαρξισμού. Σε μια τέτοια «κοσμοαντίληψη» η δημόσια εκπαίδευση. ως συλλογικής δημοκρατικής διαδικασίας. Δεν χρειαζόμαστε μια μεταφυσική σύλληψη του κόμματος ως του εγγυητή της αλήθειας και της ορθής γραμμής. μια επαναστατική αντίληψη σημαίνει την ταύτιση μέσων και σκοπών και μια εσωτερική δημοκρατική κουλτούρα που κάνει τη μορφή οργάνωσης αντανάκλαση των κοινωνικών σχέσεων που οραματιζόμαστε. που διαχωρίζει μέσα και σκοπούς. Τόσο με την έννοια της αξιοποίησης της γνώσης που έχουν σωρεύσει οι άνθρωποι στα κινήματα (πώς μπορεί να λειτουργήσει καλύτερα ένα σχολείο ή ένα νοσοκομείο. να επανεφευρίσκουν συλλογικά νέες μορφές μαζικής διανοητικότητας και μια νέα πολιτισμική ηγεμονία.Δεν χρειαζόμαστε μια μεταφυσική σύλληψη του κόμματος ως του εγγυητή της αλήθειας. Ο στόχος της αριστερής πολιτικής δεν μπορεί να είναι η επιστροφή στο 2009. Αυτό μας βρίσκει απροετοίμαστους ίσως. ως διαδικασίας ανάδυσης και επίλυσης αντιθέσεων. η υγεία. η ανάγκη να στοχαστούμε πώς η συμμετοχή της Αριστεράς στην κυβερνητική εξουσία μπορεί όντως να σημαίνει ριζοσπαστική αριστερή διακυβέρνηση και να είναι πλευρά μιας επαναστατικής ακολουθίας που να αναλογεί στις προκλήσεις του 21ου αιώνα. . Σε αντίθεση με την παραδοσιακή εργαλειακή αντίληψη της πολιτικής οργάνωσης. αλλά και η απαίτηση να ανοίξει η κουβέντα στις στρατηγικές προϋποθέσεις της και όχι στη λογική της επαναδιαπραγμάτευσης της λιτότητας. υποκειμενικότητες. τις προτεραιότητες. 46 αδικασία κοινωνικού μετασχηματισμού χωρίς τον κοινωνικό και πολιτικό πειραματισμό που θα σημαίνει ότι νέες κοινωνικές μορφές. Με αυτόν τον τρόπο μπορούμε να δώσουμε άλλη διάσταση στο αίτημα του Γκράμσι για μια «οργανική συνοχή στην οποία το αίσθημα-πάθος γίνεται κατανόηση και μετά γνώση». Η σημασία της μετωπικής πολιτικής έχει πια φανεί. οι δημόσιες μεταφορές. Όλα αυτά όμως απαιτούν και μια νέα σύλληψη του πολιτικού υποκειμένου. Γι’ αυτό και η κριτική που κάνουμε στο ΣΥΡΙΖΑ.

Επιλέξαμε να το μεταφράσουμε ακριβώς γιατί αποτυπώνει. Το κείμενο αυτό είναι απόσπασμα από το βιβλίο του Αλβάρο Γκαρσία Λινέρα. Las Tensiones Creativas de la Revolución (La Paz. O συγγραφέας είναι αντιπρόεδρος της κυβέρνησης της Βολιβίας. Η ένταση ανάμεσα σε κράτος και κοινωνικά κινήματα Álvaro García Linera Η κυβέρνηση των κοινωνικών κινημάτων είναι κατά συνέπεια μια δημιουργική. διαλεκτική. Μετάφραση: Παναγιώτης Σωτήρης 47 . 2011). με ειλικρίνεια.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΦΑΚΕΛΟΣ: Η Αριστερά στην κυβέρνηση. ο λαός στην εξουσία. την αναμέτρηση με τις πραγματικές αντιφάσεις μιας διαδικασίας μετασχηματισμού που στηρίζεται ταυτόχρονα στην κυβερνητική εξουσία και τα κοινωνικά κινήματα. παραγωγική και αναγκαία ένταση ανάμεσα στη συγκέντρωση και την αποκέντρωση των αποφάσεων. από τους πιο στενούς συνεργάτες του Έβο Μοράλες και ένας από τους πιο σημαντικούς σύγχρονους λατινοαμερικανούς μαρξιστές.

Ως κυβέρνηση μας επιβάλλει τη γρήγορη και έγκαιρη συγκέντρωση της λήψης των αποφάσεων. Μια δεύτερη στιγμή αυτής της έντασης ανάμεσα σε κράτος και κοινωνικό κίνημα. βιώνει και πρέπει να βιώνει συνεχώς αυτή τη δημιουργική ένταση ανάμεσα στη συγκέντρωση και την αποκέντρωση των αποφάσεων. επανεξέταση των θεμάτων και των προτάσεων. Γι’ αυτό και η κυβέρνηση του προέδρου Έβο. εάν κάνουν άλματα στο κενό χωρίς τη βεβαιότητα ότι στην απέναντι μεριά υπάρχει σταθερό έδαφος. για να βοηθηθούν όσοι είχαν διάφορες ατυχίες. Η παραδοσιακή κοινότητα στις Άνδεις. την αμοιβαιότητα και την αυτάρκεια. Το κράτος είναι εξ ορισμού συγκέντρωση των αποφάσεων. ακόμη και για να επιλυθούν ζητήματα που αφορούν την ιδιοκτησία της γης και τα οικογενειακά ζητήματα. αφορά τη σχέση ανάμεσα σε κράτος και κοινωνικό κίνημα. διαβούλευση. Η κυβέρνηση των κοινωνικών κινημάτων είναι κατά συνέπεια μια δημιουργική. αλλά επιπλέον το συνδικάτο-κοινότητα (ayllu)2 είχε την ευθύνη της κοινωνικής προστασίας των μελών του. Στην πραγματικότητα τίποτα δεν είναι σίγουρο εκ των προτέρων και αυτό που χρειάζεται προς το μέλλον είναι να ζήσουμε με αυτή την αντίφαση και να την ξεδιπλώσουμε σε όλες τις παραλλαγές και τις δυνητικότητές της. Το να μην το κάνουν σημαίνει ότι παύουν να είναι επαναστάσεις. διεύρυνση των συμμετεχόντων στη λήψη των αποφάσεων. Οι άνθρωποι περιμένουν γρήγορες διοικητικές δράσεις που να δίνουν συγκεκριμένες απαντήσεις στις υλικές τους ανάγκες. είναι αυτή ανάμεσα στην υλική επέκταση του κοινωνικού κράτους και την κρατική λειτουργία των αγροτικών κοινοτήτων και συνδικάτων.τι αφορά τον εξαναγκασμό και τη διοίκηση του κρατικού και δημόσιου επιπέδου. ως κοινωνικές οργανώσεις των αγροτών και των ιθαγενών.). έπρεπε να είναι σε ετοιμότητα 2. που προέρχεται από το έργο του Αντόνιο Γκράμσι (Σ. Σίγουρα. φορολογία κ. την πλατιά και συνεχιζόμενη κοινωνικοποίηση της διαβούλευσης και της απόφασης πάνω σε κοινά ζητήματα. Ο αγώνας και μόνο ο αγώνας θα μπορέσει να κρατήσει ζωντανή την αντίφαση μέσα σε δεκαετίες ή αιώνες μέχρις ότου σε μια δοσμένη στιγμή αυτή η διάχυση του κράτους στην κοινωνία θα μπορέσει στο τέλος να πραγματωθεί ως ιστορική επίλυση αυτής της αντίφασης. με ανισότητες που θα δείχνουν να γέρνουν την πλάστιγγα πότε προς τον έναν πόλο και πότε προς τον άλλο. Όμως. Πέρυσι προτείναμε την έννοια του ολοκληρωμένου κράτους ως του τόπου όπου το κράτος (το κέντρο των αποφάσεων) αρχίζει να διαχέεται σε μια μακρά διαδικασία μέσα στην ίδια την κοινωνία και όπου η τελευταία αρχίζει να οικειοποιείται ολοένα και περισσότερες διαδικασίες απόφασης του κράτους. και ιδέες-δυνάμεις που αρθρώνει μια κοινωνία. η οποία γίνεται αισθητή μέσα από τη δημοκρατική συζήτηση. πρόκειται για μια διαδικασία που δεν μπορεί να επιλυθεί σύντομα και που θα απαιτήσει μια μακρά ιστορική διαδικασία. θέτοντας σε κίνδυνο πότε την αποτελεσματικότητα της κυβέρνησης πότε τον εκδημοκρατισμό των αποφάσεων. Στη συζήτηση για το νέο σύνταγμα της Βολιβίας έγινε προσπάθεια να περιγραφεί μια μετάβαση ανάμεσα στο παλιό «φαινομενικό» κράτος (Estado aparente) που ήταν συγκεντρωτικό. . Σε αυτή την ένταση έχει αναφερθεί κατ’ επανάληψη ο πρόεδρος Έβο στις συναντήσεις που έχει με τα συνδικάτα.λπ. Αντίθετα. Γι’ αυτό το ονομάσαμε ολοκληρωμένο κράτος1 και χωρίς αμφιβολία συγκροτεί τη διαλεκτική υπέρβαση αυτής της έντασης ανάμεσα στο κράτος (ως μηχανισμό που συγκεντρώνει αποφάσεις) και το κοινωνικό κίνημα (ως μηχανισμό που αποκεντρώνει και εκδημοκρατίζει τις 1. και εκ των πραγμάτων πιο σημαντική από την προηγούμενη. οργανώνοντας την κοινή εργασία για να κατασκευαστούν σχολεία. την ίδια στιγμή. Το παλιό αποικιακό κράτος υπήρχε απέναντι στο αγροτικό κίνημα ως μια επιθετική εξωτερικότητα από την οποία δεν έπαιρνε ούτε ήλπιζε τίποτα. ανάμεσα στον σύντομο χρόνο για την επίτευξη αποτελεσμάτων και τον μακρύ χρόνο των κοινωνικών διαβουλεύσεων.τ. μονο-πολιτισμικό και στηριζόταν σε αποκλεισμούς. που χαρακτηρίζεται από άλλη ενότητα ανάμεσα σε κράτος. Οι επαναστάσεις υπάρχουν μόνο εάν προχωρούν. Πώς μπορούμε να επιλύσουμε αυτή τη δημιουργική ένταση της επανάστασης την οποία βιώνουμε και μόλις περιγράψαμε. διαλεκτική. για να ανοιχτούν δρόμοι.48 Η πρώτη από αυτές τις δημιουργικές εντάσεις. παραγωγική και αναγκαία ένταση ανάμεσα στη συγκέντρωση και την αποκέντρωση των αποφάσεων. εάν αγωνίζονται. Υποστηρίζει ότι παλαιότερα όχι μόνο το συνδικάτο ήταν ο κοινωνικός θεσμός που είχε το καθήκον να υπερασπίζεται τα μέλη του απέναντι στις επιθετικές απειλές του κράτους (καταστολή. εάν παίρνουν ρίσκα. των εργατών και του λαού στην κυβέρνηση έχουν μια οργανική δυναμική που απαιτεί συζήτηση. μονοπώλιο σε ό. ανάμεσα στη μονοπώληση και την κοινωνικοποίηση των δράσεων της εκτελεστικής εξουσίας.). και το νέο κράτος. το κοινωνικό κίνημα και οι κοινωνικές οργανώσεις εκπροσωπούν εξ ορισμού τον εκδημοκρατισμό των αποφάσεων. Αντίθετα.Μ. για να μπορεί να είναι μια κυβέρνηση των κοινωνικών κινημάτων. κινήματα και κοινωνία των πολιτών και γι’ αυτό χρησιμοποιείται ο όρος ολοκληρωμένο κράτος. αποφάσεις). μορφή κοινοτικής οργάνωσης που στηρίζεται στην αλληλεγγύη. με προχωρήματα και υποχωρήσεις.

την τοπική κυβέρνηση. και τα συνδικάτα επιστρέφουν επίσης στη λειτουργία κατακερματισμένων τοπικών κορπορατίστικων δομών. τη λεηλασία των περιοχών της. για να αλλάξει το κοινωνικό περιεχόμενο του κράτους. εάν οι συνδικαλιστικές οργανώσεις δεν προχωρήσουν σε αυτή την κατάληψη-επέκταση του κοινωνικού κράτους. να προστατευτεί απέναντι στις πολιτικές και οικονομικές επιθέσεις. που διακοπτόταν από παρατεταμένες ανακωχές ή προσωρινές καταπαύσεις πυρός. Το συνδικάτο. της εξουσίας του να διαχειρίζεται αλλά και να εξασφαλίζει τη συνοχή. αναλάμβανε την κοινωνική προστασία. Όμως. Με αυτόν τον τρόπο. δηλαδή την αυξανόμενη κοινωνικοποίηση και κοινοτικοποίηση της εξουσίας. για να ανοίξει ένα δρόμο για να επικοινωνούν οι κάτοικοί του. και ο θεσμός που ήταν επιφορτισμένος να προστατεύσει κοινωνικά και πολιτικά τα μέλη της κοινότητας ήταν το ίδιο το συνδικάτο-κοινότητα. διεύρυνσης των δικαιωμάτων και συμμετοχικής ενοποίησης της κοινωνίας. τις κάνει να επιστρέφουν στο κράτος και τους θεσμούς του για την ολοκλήρωση των συλλογικών δικαιωμάτων τους σε βάρος της κρατικής-τοπικής λειτουργίας του συνδικάτου-κοινότητας. επικοινωνία. την οποία διεκδίκησε η ίδια η οργανωμένη κοινωνία που προηγουμένως ήταν αποκλεισμένη από αυτές τις λειτουργίες. εσωτερική συνοχή). έναν υγειονομικό σταθμό. ως τμήμα μιας βαθιάς πολιτικής επανάστασης της κοινωνίας. εδώ αυτό που είχαμε ήταν ανακωχές ανάμεσα στο κράτος που άρπαζε αυτό που δεν κατείχε –γη. τη δικαιοσύνη. εκπαίδευση. σήμαινε ακριβώς το να μπει τέλος σε αυτή την κατάσταση πολέμου ανάμεσα στο συνδικάτο και το κράτος. τη γέφυρα. τις λειτουργίες και την εσωτερική σύνθεση του κράτους. γιατί είναι το συνδικάτο αυτό που αντικειμενικά συγκροτείται ως κοινωνική. Τόσο σε αποικιακούς όσο και σε δημοκρατικούς καιρούς το κράτος δεν έδινε τίποτε ούτε στο συνδικάτο ούτε στην κοινότητα. Γι’ αυτό και η αποικιοκρατία μπορεί να οριστεί ως μια κατάσταση διαρκούς πολέμου ανάμεσα στο κράτος και το συνδικάτοκοινότητα. για να σηκώσει μια γέφυρα ανάμεσα σε δύο πόλεις ή να προσφέρει καταφύγιο σε όσους έχουν ανάγκη. του πλούτου και των ανθρώπων της. πολιτική. Αναφερόμαστε στην οικειοποίηση του κράτους από το συνδικάτο-κοινότητα σε ό. Σε αυτή τη λειτουργία προστασίας και κοινωνικοποίησης αναφέρεται αυτό που ο πρόεδρος Έβο έχει αποκαλέσει το συνδικάτο-κράτος. το δρόμο. Θα ήταν αμοιβαιότητα αν και οι δύο πλευρές εμπλέκονταν στην «ανταλλαγή» άλλου αγαθού από την ίδια τη φύση. ως αυθεντική εδαφική εξουσία. να τροποποιήσει την κοινωνική δομή. ο λαός στην εξουσία. χωρίς 49 . τη ρύθμιση της ιδιοκτησίας. Με αυτόν τον τρόπο. δρόμοι. νοούμενου ως μιας εκδημοκρατισμένης επέκτασης των κοινωνικών λειτουργιών του κράτους. εργασία και ανθρώπους– και την κοινότητα που είχε μόνο. κάθε φορά σε ένα μικρότερο χώρο. με την παροχή στην κοινότητα της πρόσβασης σε ένα μικρό τμήμα γης ως αντάλλαγμα για την κυριαρχία από τη μεριά του κράτους. η οικειοποίηση του κράτους από τις κοινωνικές οργανώσεις έχει δημιουργήσει μια πρακτική συνείδηση των δικαιωμάτων και της κοινωνικής προστασίας. όπως αναλογεί σε ένα δημοκρατικό και κοινωνικό κράτος. Χωρίς αμφιβολία ο αγώνας του συνδικάτου για την αποαποικιοποίηση του κράτους. διατρέχει τον κίνδυνο μιας αποδυνάμωσης των ίδιων των δομών που είχαν διαμορφώσει οι εργαζόμενοι για να διαχειριστούν τις ανάγκες και την κοινωνική προστασία. αυτό επιστρέφει στη φαινομενική κατάστασή του. Και ανεξάρτητα από το πού ζουν. του οποίου τώρα ηγούνται οι κοινωνικές οργανώσεις μέσα από την κυβέρνηση. αρωγή σε περίπτωση καταστροφών. το καταφύγιο απέναντι στην ατυχία από το δήμο. με το να το οικειοποιηθεί. θα πρέπει παραδόξως ταυτόχρονα να υπάρξει απώλεια της εδαφικής εξουσίας του ίδιου του συνδικάτου που τώρα αρχίζει και παραχωρεί λειτουργίες κοινωνικής προστασίας (υγεία. Όμως. η οικειοποίηση του κράτους από το συνδικάτο είναι ταυτόχρονα οικειοποίηση του συνδικάτου από τη μεριά του κράτους. τα αίσθημα του να ανήκεις κάπου και να έχεις μια ταυτότητα. τον υγειονομικό σταθμό. που μπορεί να οδηγήσει σε μια αποδυνάμωση του ίδιου του συνδικάτου-κοινότητας. τώρα σε κάθε γωνιά της χώρας το συνδικάτο δεν αγωνίζεται πια για να κατασκευάσει ένα σχολείο. της αποικιοκρατικής μεροληψίας που ωφελεί τους λίγους. Πρόκειται για ένα αίτημα ριζικού εκδημοκρατισμού του κράτους με σκοπό να το κάνει ένα μηχανισμό κοινωνικής προστασίας. Τώρα ζητά το σχολείο. την εθνική κυβέρνηση.τι αφορά τις οργανωτικές λειτουργίες διαχείρισης. η διαμόρφωση του ολοκληρωμένου κράτους. Ως εκ τούτου. οι οποίες αρχίζουν και επιτελούνται πλέον από το κράτος. εδαφική και πολιτιστική εξουσία. να διαμορφωθεί η λειτουργία κοινωνικής προστασίας του ίδιου ως πρωτοβουλία και επαναστατικό πρόγραμμα των συνδικάτων των αγροτών και των ιθαγενών. Το αποτέλεσμα είναι οι αγώνες για την αποαποικιοποίηση και την οικειοποίηση του κράτους από τη μεριά του συνδικάτου-κοινότητας να οδηγούν σε μια υποχώρηση της δικής του εξουσία ως μικρο-κράτους. Αυτός ο πόλεμος σε αναστολή ονομάστηκε εσφαλμένα «σύμφωνο αμοιβαιότητας» ανάμεσα στο κράτος και την κοινότητα με σκοπό την εμπέδωση της ανοχής ανάμεσα στις δύο πλευρές. παρ’ ότι για να γίνει αυτό.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΦΑΚΕΛΟΣ: Η Αριστερά στην κυβέρνηση.

τι φαίνεται είναι σε αυτή την ένταση. ανακόπτεται και η επανάσταση ως συλλογικό έργο και τα συνδικάτα επιστρέφουν στις τοπικοποιημένες λειτουργίες τους. το κοινοτικό-καθολικό. Με αυτόν τον τρόπο η πολιτική εξουσία των κοινωνικών κινημάτων μπορεί να γίνει άμεση οικονομική εξουσία. Αλλά πριν από αυτό δεν μας μένει άλλο. Τα συνδικάτα και η κοινωνία θέλουν να επεκταθούν. Πρόκειται για μια αναγκαία και δημιουργική ένταση της επαναστατικής διαδικασίας. η αυτόνομη κοινοτική ενέργεια των συνδικάτων και των κοινοτήτων. δεν υπάρχει άλλος τρόπος για να προχωρήσουμε παρά να αντιμετωπίσουμε τις εντάσεις και τις αντιφάσεις ως παραγωγικές δυνάμεις της ίδιας της επανάστασης. να ενισχύει και να επεκτείνει την αυτόνομη κοινοτική δράση του στο πεδίο της παραγωγής πλούτου. Είναι στη δημιουργία ενός νέου τρόπου υλικής παραγωγής. εάν παίρνουν ρίσκα. που η ισχύς της κοινότητας έχει ήδη μια κληρονομημένη ικανότητα (κοινοτικός έλεγχος του νερού. σε αυτή τη δημιουργική αντίφαση. των λειτουργιών του κοινωνικοποιημένης διαχείρισης. δομές που θα μπορούσαν να διοικήσουν το καθολικό. επεκτατικά κοινοτικοποιημένου όπου παίζεται το μετακαπιταλιστικό πεπρωμένο της κοινωνίας και του κόσμου και είναι εκεί όπου μπορούν να αρχίσουν να συγκεντρώνονται οι δυνάμεις. ολοένα και περισσότερο κοινωνικοποιημένου. προστασία απέναντι σε καταστροφές. επαναστατικοποιώντας τις συνθήκες της ίδιας της επανάστασης. βασικές υπηρεσίες. Με βάση την εμπειρία που έχει συγκεντρωθεί μέχρι τώρα από ορισμένες οργανώσεις. πιο κοινοτικού. Το να μη θέλουμε να κάνουμε το άλμα μόνο και μόνο για να αποφύγουμε να αναλάβουμε κινδύνους ή να δημιουργήσουμε αντιφάσεις είναι από μόνο του μια υποχώρηση. να οικειοποιηθούν. χωρίς κρατική μεσολάβηση. Το να προχωρήσουμε σημαίνει ότι υπάρχουν κίνδυνοι να αποδυναμώσουμε την κοινωνική αυτονομία. πρόσβαση στη γη. αναλαμβάνοντας τα ρίσκα αλλά και αναγνωρίζοντάς τα σε κάθε στιγμή και δουλεύοντας για να τα ξεπεράσουμε. πιο κοινωνικού. να εκδημοκρατίσουν τις λειτουργίες διαχείρισης και προστασίας του κράτους και η καινούρια κοινωνική συνείδηση που το απαιτεί αυτό από το κράτος είναι απόδειξη αυτής της προόδου.50 την αίσθηση της καθολικότητας. Το να σταματήσουμε σημαίνει ένα πισωγύρισμα στην πρόοδο. και σίγουρα για πολλές δεκαετίες μέχρις ότου η ανθρωπότητα ανακαλύψει άλλες δομές και υπάρξουν ανθρώπινα όντα ικανά να τις δημιουργήσουν και να τις υποστηρίξουν. Προς το παρόν. […] Όμως. της καθολικής κοινότητας. κοινά βοσκοτόπια. Το να μην το κάνουν σημαίνει ότι παύουν να είναι επαναστάσεις. το γενικό. εάν κάνουν άλματα στο κενό χωρίς τη βεβαιότητα ότι στην απέναντι μεριά υπάρχει σταθερό έδαφος. Από ό. μορφές κυκλοφορίας της εργατικής δύναμης) που μπορούν να είναι η αφετηρία μιας εσωτερικής εντατικοποίησης στην ίδια τη διαδικασία της τοπικής παραγωγής (οικογενειακής-κοινοτικής) και στην παραγωγική συνάρθρωση με άλλες κοινότητες. αφήνοντας στα χέρια της γραφειοκρατίας τη διοίκηση του καθολικού και βραχυπρόθεσμα επιτρέπουν να ξεκινήσει η παλινόρθωση του παλιού «φαινομενικού» αποικιακού κράτους. που οι λαοί θα μπορούν να επεκτείνουν εδαφικά την κοινοτικοποίηση της χρήσης του κοινού και την καθολικοποίηση της ικανοποίησης των ανθρώπινων αναγκών. . θα είναι μέσω του κράτους. Εάν ανακόψουν αυτή την πρόοδο. παρά να προχωρήσουμε μπροστά. εάν αγωνίζονται. πώς μπορούμε να προχωρήσουμε με τον επεκτατικό εκδημοκρατισμό του κοινωνικού κράτους ως επικεφαλής των συνδικάτωνκοινοτήτων χωρίς να αποδυναμώσουμε τις συνδικαλιστικές και αυτόνομες κοινοτικές δομές που συνέχουν την κοινωνία. είναι δυνατό να επεκτείνουμε την παρουσία του κοινωνικού κράτους ως δύναμης προστασίας των δικαιωμάτων (υγεία. πλάι στην ίδια τη συλλογική δράση της οργανωμένης κοινωνίας όπου παίζεται η πρόοδος της επανάστασης και το ενδεχόμενο της υποχώρησής της. μεταφορές. πρόσβαση στην τεχνολογία) και ταυτόχρονα το συνδικάτο-κοινότητα να διατηρεί. εκπαίδευση. Όμως. Είναι εδώ. εναλλαγή των καλλιεργειών. στην παραγωγή. στη δημιουργία ενός νέου τρόπου παραγωγής πλούτου ολοένα και πιο συνεργατικού. Οι επαναστάσεις υπάρχουν μόνο εάν προχωρούν. και στηριζόμενοι σε αυτό θα μπορέσουμε να έχουμε με τον καιρό νέες προόδους στην επανάσταση που θα οδηγήσουν σε ανώτερα επίπεδα τον αυτοκαθορισμό της κοινωνίας.

Η γελοιογραφία λοιπόν δεν λειτουργεί με τη λογική. να τι είναι.. ... σε κάτι το άξιο περίγελου και όχι φόβου. συνήθως η αρχή. η εξουσία.. Προκειμένου τούτο το γκροτέσκο στοιχείο να εκτεθεί. όπως ακριβώς και στο παραμύθι. αλλά όπως είναι. με τονισμένα μέχρι υπερβολής τα χαρακτηριστικά του. δεν είναι απαραίτητα εικαστικός και ούτε κατά διάνοια δημοσιογράφος· αφού δεν μπορεί να είναι αντικειμενικός. κατά το απολλώνιο πνεύμα. όχι για να αποτυπώνει την πραγματικότητα.. όχι για να γίνει το μήνυμα εύπεπτο ή ευανάγνωστο. ίσως και μια δυο φράσεις και ιδού. το αντικείμενο της γελοιογραφίας δεν παρουσιάζεται όπως φαίνεται. αλλά κυριολεκτικά σε κάθε του γραμμή. Ούτε ευτελής και φυσικά ούτε και γελοία. κι εκεί ακριβώς στοχεύει το μέσο. ο βασιλιάς είναι γυμνός. Δεν είναι λοιπόν τίποτε λιγότερο κάθε γελοιογραφία από το πορτραίτο του Ντόριαν Γκρέυ προσαρμοσμένο στα μέτρα του κάθε Βενιζέλου ή του κάθε Σαμαρά. Το λοιπόν. Το παντοδύναμο και απρόσιτο γίνεται ξαφνικά τρωτό και αυτή είναι τελικά η δύναμη της γελοιογραφίας. όχι απλώς για να είναι αναγνωρίσιμη η φιγούρα στη γελοιογραφία. Κι αν πάλι κάνω λάθος σε όλα τούτα και η γελοιογραφία δεν είναι παρά καραγκιοζάκια στο χαρτί. είναι πολλά περισσότερα από τούτο η γελοιογραφία. οφείλει να γελοιοποιηθεί. κι ας μην είναι απαραίτητα ορθή εικαστικά ή δημοσιογραφικά. Κι όμως. πρόκειται σίγουρα για μία από τις πιο ιδιαίτερες μορφές έκφρασης –και άρα μορφές τέχνης– ακριβώς λόγω της εγγύτητάς της με την πολιτική και κοινωνική επικαιρότητα. Χρησιμοποιεί σύμβολα κι αφαιρέσεις. σας διαβεβαιώνω. να μας κάνει να συνειδητοποιήσουμε ότι. …καραγκιοζάκια στο χαρτί. Ο γελοιογράφος. εξάλλου. οτιδήποτε ασκεί επιρροή πάνω μας διακωμωδείται. Στεφ. Η άποψή του κρύβεται όχι μονάχα στη λεζάντα ή στη θεματολογία. το χυδαίο και τελικά το γελοίο. Η φύση του μέσου είναι τέτοια που δεν του το επιτρέπει. έχει πολύ περισσότερη πλάκα να την φτιάχνεις.τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ Τι είναι όμως η γελοιογραφία. Δυο τρεις γραμμές. δεν είναι δυνατό να το πράξει ακόμη και αν το επιθυμεί. αποκαλύπτοντας το γκροτέσκο στοιχείο που τόσο καλά κρύβουν στο γυαλί. αλλά διότι κυρίως μέσω της αρνητικής αυτής «εικα- στικής» υπερβολής αποκαλύπτεται πιο εύκολα ο ψυχισμός του αντικειμένου. ακολουθώντας το διονυσιακό μοντέλο. τουλάχιστον έχει πλάκα να την διαβάζεις και.. αλλά στηρίζεται στο συναίσθημα. αλλά για να την αποκαλύπτει. αλλά διότι με τον τρόπο αυτόν το αντικείμενο της γελοιογραφίας. χάνει λίγη από την επιβλητικότητά του· η άψογη και παντοδύναμη εικόνα του εκπίπτει σε κάτι το κοινό.

.

ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 .

.

ο λαός στην εξουσία. το κείμενο για τους Ιδεολογικούς Μηχανισμούς του Κράτους (ΙΜΚ). με ορισμένες τροποποιήσεις. 157). .ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΦΑΚΕΛΟΣ: Η Αριστερά στην κυβέρνηση. να βρίσκονται ή βρίσκονται πράγματι στην ημερήσια διάταξη. και από αυτό ακριβώς το χειρόγραφο προέκυψε τελικώς. Sur la reproduction. Οι μηχανισμοί του κράτους Στον απόηχο του Μάη του ’68 αλλά και στο σημείο κορύφωσης της Πολιτιστικής Επανάστασης στην Κίνα το 1969. καθώς διασφαλίζει τις συνθήκες αναπαραγωγής του συστήματος εκμετάλλευσης. μάζες και πολιτική του Τάσου Μπέτζελου Αν ένα κόμμα θέλει να είναι επαναστατικό. 1995 (τα αποσπάσματα από αυτό το βιβλίο θα φέρουν μόνο αριθμό σελίδας). η έννοια της αναπαραγωγής είναι άμεσα συνυφασμένη με το εποικοδόμημα και ακόμη πιο συγκεκριμένα με το κράτος: «το κράτος είναι το κλειδί για την αναπαραγωγή των καπιταλιστικών παραγωγικών σχέσεων» (σ. 51 Κράτος. οφείλει αφενός να μη φετιχοποιεί τη νομιμότητα και αφετέρου να στρέφει τη δράση του στους τόπους όπου ριζώνει η ταξική πάλη. Άξονας του κειμένου είναι η αναπαραγωγή. Ας αφήσουμε σε εκκρεμότητα το τελευταίο ερώτημα ή. Ποια πρέπει να είναι η θέση αυτού του επαναστατικού κόμματος εντός του κρατικού μηχανισμού και ποια η σχέση του με το κράτος. PUF. λαμβάνοντας μέρος σε όλη αυτή τη συζήτηση. Για τον Αλτουσέρ. Μοιάζουν. ας προσπαθήσουμε να το απαντήσουμε εμμέσως. Ας παραμερίσουμε. άραγε. Σήμερα μοιάζουν να βρίσκονται στην ημερήσια διάταξη. Ίσως έτσι μπορέσουμε να δούμε πιο καθαρά τι πράγματι συμβαίνει και ποια είναι τα όρια αυτών που συμβαίνουν. Μέχρι πρότινος τέτοια ερωτήματα είχαν θέση μόνο σε θεωρητικές συζητήσεις εντός της Αριστεράς. την ίδια στιγμή που συμμετέχει στον πολιτικό ΙΜΚ. Τι σχέση έχει η εκλογική «έλευση στην εξουσία» με την «κατάληψη της πολιτικής εξουσίας» και ευρύτερα με τη μετάβαση σε μια άλλη κοινωνία. Κατά τον Αλτουσέρ. Louis Althusser. Σε ένα εκτενές χειρόγραφο που δημοσιεύτηκε μετά το θάνατό του με τίτλο «Για την αναπαραγωγή»1 εξετάζει πλήθος ζητημάτων που αφορούν το μαρξισμό. προς στιγμήν την άμεση επικαιρότητα και ας προσπαθήσουμε να ψηλαφίσουμε μια απάντηση στα πρώτα ερωτήματα που θέσαμε. ο Αλτουσέρ θέλησε να αναμετρηθεί με αυτά τα ερωτήματα. μάλλον. λοιπόν. ο κρατικός μηχανισμός πε1. Ποια μπορεί να είναι η σημασία μιας εκλογικής καταγραφής και κυρίως μιας εκλογικής νίκης για ένα επαναστατικό κόμμα.

85). αλλά καταλαμβάνοντας μια «θέση εξαίρεσης και μια ανταγωνιστική θέση» (σ. Το προλεταριακό κόμμα . 144). 183). και εντέλει την ύπαρξή του. το ενδιαφέρον του Αλτουσέρ στρέφεται στη θέση που μπορεί να έχει ένα επαναστατικό κόμμα στον πολιτικό ΙΜΚ. υπ. 144) και αποτελεί τον «σκληρό πυρήνα του κράτους» (σ. στα περισσότερο ή λιγότερο στενά όρια αυτών των μορφών. Αλλά προσοχή: δεν πρόκειται ούτε για ολόκληρη την ταξική πάλη. Πιο συγκεκριμένα. αν δεν είναι κατά βάση στραμμένο στην ταξική πάλη που διεξάγεται εκτός του πολιτικού ΙΜΚ. αλλά συνιστά μια κατάκτηση αγώνων που διεξήχθησαν εκτός των ορίων μιας προγενέστερης νομιμότητας. οι οποίοι είναι «πολλαπλοί και σχετικά ανεξάρτητοι» (σ. 124) και λειτουργούν πρωτίστως με βάση την ιδεολογία. αλλά το ουσιώδες μέρος της εκτυλίσσεται έξω από αυτόν το μηχανισμό. αν ένα κόμμα θέλει να είναι επαναστατικό. 180). 141. Αφ’ ης στιγμής κατακτηθούν αυτές οι νόμιμες μορφές. συγκεντροποιημένο σώμα» (σ. ολόκληρο το εποικοδόμημα συντάσσεται γύρω από το κράτος. 165. Εκλογές και επαναστατικό κόμμα Πώς τίθεται σε αυτό το πλαίσιο το ζήτημα των εκλογών. 127). ο Αλτουσέρ σημειώνει ότι η κυβέρνηση. με όλους τους τρόπους στα αυστηρά καθορισμένα όριά τους. 2) τους Ιδεολογικούς Μηχανισμούς του Κράτους (τον σχολικό.λπ. την ίδια στιγμή που συμμετέχει στον πολιτικό ΙΜΚ. 134). όπως τονίζει επανειλημμένως) εντάσσεται (όπως και όλα τα πολιτικά κόμματα) στον πολιτικό ΙΜΚ. δεν του παραχωρήθηκε από την αστική τάξη. ο ΚΜΚ χαρακτηρίζεται από «μια εξαιρετική συνέχεια και μονιμότητα» (σ. τον θρησκευτικό. Μάλιστα. αλλά την διεκδίκησε και την κέρδισε παρά τη βούληση της αστικής τάξης).λπ. Ωστόσο. αν και τυπικά φαίνεται (στην περίπτωση μιας κοινοβουλευτικής δημοκρατίας) να εντάσσεται στον πολιτικό ΙΜΚ. Πότε ένα κόμμα χαρακτηρίζεται από κοινοβουλευτικό κρετινισμό. που απλώς αντανακλάται υπό πολύ περιορισμένες μορφές στην ταξική πάλη η οποία διεξάγεται εντός των ΙΜΚ. ο οποίος αποτελεί «ένα ενιαίο. η ταξική πάλη ασκείται εκεί. το επαναστατικό κόμμα δεν είναι απλώς κομμάτι του πολιτικού ΙΜΚ. τα πολιτικά κόμματα. Κατά τον Αλτουσέρ. Ενώ οι ΙΜΚ «μπορούν να είναι εξαιρετικά ευάλωτοι όταν κλονίζονται από τη συγκυρία» (σ. Συμπερασματικά. το κοινοβούλιο κ. τότε προδίδει το χαρακτήρα του. Ακόμη πιο συγκεκριμένα. «το εκλογικό σύστημα.). Καταρχάς. όπως υπογραμμίζει ο Αλτουσέρ αναφερόμενος στη γαλλική ιστορία. Το ζήτημα που τον απασχολεί είναι η σχέση που πρέπει να έχει το επαναστατικό κόμμα με τον πολιτικό ΙΜΚ και με την ταξική πάλη που διεξάγεται εντός και εκτός του πολιτικού ΙΜΚ. Πρόκειται για μια σφαίρα όπου η ταξική πάλη προσλαμβάνει τις νόμιμες μορφές της. Αν λοιπόν. την ίδια στιγμή που εκτυλίσσεται μαζικά έξω από αυτές τις μορφές» (σ. σε αυτή την ταξική πάλη που είναι εσωτερική στους ΙΜΚ» (σ. οι προλεταριακές οργανώσεις (ο Αλτουσέρ αναφέρεται στο κόμμα και το συνδικάτο) «προδίδουν την αποστολή τους αν αναγάγουν την εξωτερική ταξική πάλη. 144). Όταν περιορίζει την παρέμβασή του. στο πλαίσιο του πολιτικού ΙΜΚ και δεν αναγνωρίζει ότι μπορεί μεν η ταξική πάλη να διαπερνά ως ένα βαθμό τον πολιτικό ΙΜΚ. επισημαίνει ότι ένα επαναστατικό κόμμα (στόχος του οποίου είναι η κατάληψη της πολιτικής εξουσίας. υπ. Τι είναι αυτό που διαφοροποιεί την ταξική πάλη εντός του πολιτικού (και του συνδικαλιστικού) ΙΜΚ και εκτός αυτών. 66 και σ. 133). Επαναστατικό κόμμα και πολιτικός ΙΜΚ Ας επικεντρωθούμε στον πολιτικό ΙΜΚ: ο πολιτικός ΙΜΚ περιλαμβάνει. τον συνδικαλιστικό. 123) και λειτουργεί πρωτίστως με βάση την καταστολή. κατά τον Αλτουσέρ. «ως εξουσία ταξικής καταστολής και ως εξουσία ταξικής ιδεολογικοποίησης» (σ. ανήκει στην πραγματικότητα στον ΚΜΚ (σ.» (σ. αλλά αφεθεί να αφομοιωθεί από αυτόν. και των οποίων η ίδια η κατάκτηση παραπέμπει σε μια ιστορία της ταξικής πάλης που είναι κατ’ ανάγκη εξωτερική προς αυτές τις νόμιμες μορφές. τον οικογενειακό. τον πολιτικό. ούτε επίσης για το έδαφος στο οποίο ριζώνει η ταξική πάλη.τι αφορά την ταξική πάλη. τον πολιτισμικό ΙΜΚ κ. Η νομιμότητα όχι απλώς δεν είναι το άπαν σε ό. Ο βασικότερος κίνδυνος κατά τον Αλ- τουσέρ είναι ο «κοινοβουλευτικός κρετινισμός» (έκφραση του Λένιν).52 ριλαμβάνει δύο τύπους μηχανισμών: 1) τον Κατασταλτικό Μηχανισμό του Κράτους (ΚΜΚ). οφείλει αφενός να μη φετιχοποιεί τη νομιμότητα και αφετέρου να στρέφει τη δράση του στους τόπους όπου ριζώνει η ταξική πάλη. επιχειρεί να διακρίνει τους κινδύνους με τους οποίους έρχεται αντιμέτωπο ένα επαναστατικό κόμμα λόγω της συμμετοχής του στον πολιτικό ΙΜΚ (μιας συμμετοχής που. Η απάντηση του Αλτουσέρ είναι σαφής: «Υπάρχει πράγματι ταξική πάλη στον πολιτικό και στον συνδικαλιστικό ΙΜΚ.

πλειοψηφία σε ένα κοινοβούλιο» (σ.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΦΑΚΕΛΟΣ: Η Αριστερά στην κυβέρνηση. Ακόμη όμως κι αν δεν συμβεί αυτό. πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι δεν υπάρχει κοινοβουλευτικός δρόμος προς το σοσιαλισμό. λοιπόν. λοιπόν. 183) συνιστά έναν «παρατεταμένο ταξικό πόλεμο» (σ. Υπάρχει λοιπόν πραγματικά περίπτωση ένα επαναστατικό κόμμα να κατακτήσει την κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Θεωρεί δεδομένη τη βίαιη αντίδραση της αστικής τάξης και του ΚΜΚ σε μια τέτοια περίπτωση. χωρίς την καταστροφή του κατασταλτικού μηχανισμού του κράτους και χωρίς μια μακρά μάχη για τη συντριβή των αστικών ΙΜΚ η επανάσταση είναι αδιανόητη ή ο θρίαμβός της είναι μόνον προσωρινός. η φύση αυτής της μεταβατικής διαδικασίας θα κρινόταν από «τη δράση των λαϊκών μαζών» (σ. ο Αλτουσέρ εφιστά την προσοχή: «Τη στιγμή που όλος ο κόσμος προβληματίζεται για το “πέρασμα” στο σοσιαλισμό. Εδώ όμως. τότε μια «απλή κυβέρνηση δημοκρατίας για τον λαό» (σ. Εδώ ακριβώς ο Αλτουσέρ αναφέρεται στην «κατάληψη της πολιτικής εξουσίας» και τονίζει ότι χωρίς την κατάληψη της πολιτικής εξουσίας. ως εκ θαύματος. ακόμη κι αν οι κομμουνιστές και οι σύμμαχοί τους γίνονταν προσωρινά. μια από τις κορυφαίες διεργασίες του πολιτικού ΙΜΚ. να παρέμβουν οι λαϊκές μάζες και να οξύνουν τις αντιφάσεις. ο Αλτουσέρ επικαλείται τον Μάο και σημειώνει ότι ο αγώνας για την «επαναστατική κατάληψη του αστικού κράτους» (σ. 137). μπορεί να χρησιμοποιήσει στοιχεία του πολιτικού ΙΜΚ (όπως κάποια δημοκρατικά συνθήματα). υπ. και καθώς το αστικό κράτος θα παρέμενε στη θέση του (πρωτίστως ο κατασταλτικός μηχανισμός). ανάλογα με «τον συσχετισμό δυνάμεων και σύμφωνα με την πολιτική γραμμή στην οποία έχουν κινητοποιηθεί οι λαϊκές μάζες από το Κομμουνιστικό Κόμμα. Δεν αρνείται. αν είναι πράγματι επαναστατικό. αρκεί αυτές «να έχουν διαπαιδαγωγηθεί. Σε αυτήν ακριβώς τη βάση. ώστε να μετεξελιχθεί η μεταβατική αυτή κατάσταση σε σοσιαλιστική επανάσταση. Μόνη λύση σε αυτή την περίπτωση είναι να παρέμβουν άμεσα και δυναμικά οι λαϊκές μάζες στην πολιτική σκηνή. αυτή η μεταβατική περίοδος θα μπορούσε να οδηγήσει είτε (ύστερα από κάποιες επιτυχίες του λαού) σε μια νικηφόρα αστική αντίδραση είτε στο θρίαμβο της σοσιαλιστικής επανάστασης» (σ. όπως επισημαίνει. 138). Υπενθυμίζει αρχικά ότι το αστικό κράτος δεν πρόκειται ποτέ να δεχτεί αμαχητί την πιθανότητα να καταληφθεί και να καταστραφεί. ο λαός στην εξουσία. τότε: «θα διανοιγόταν η προοπτική μιας δημοκρατίας για τον λαό» (σ. 139). 53 . 152). Τις επαναστάσεις τις κάνουν οι μάζες και όχι οι βουλευτές. Αρκεί βέβαια να μην έχει υιοθετήσει τον κοινοβουλευτικό κρετινισμό. και συνεπώς να αντισταθεί στην κυρίαρχη ιδεολογία που συνέχει τον πολιτικό ΙΜΚ. «με πράξεις που θα οδηγούν τελικώς στην καθαυτό σοσιαλιστική επανάσταση» (σ. 139. 183). Έτσι. 138) θα βρίσκεται υπό το έλεος των κινήσεων και των οικονομικο-πολιτικών ελιγμών που θα κάνει η αστική τάξη. Ο Αλτουσέρ παρουσιάζει τις πιθανότητες που γεννιούνται. ο Αλτουσέρ ότι ακόμη και η συμμετοχή στις εκλογές. «το αστικό κράτος είναι κάτι τελείως διαφορετικό από την κυβέρνηση» (σ. διότι η αστική τάξη δεν θα έχει αισθανθεί ακόμα τη «θανάσιμη απειλή εναντίον του ίδιου του κράτους» (σ. ωστόσο. ότι όλη αυτή η διαδικασία δεν γίνεται να μην περιλαμβάνει μεταβατικές περιόδους: όμως. Διότι. μπορεί να χρησιμοποιηθεί προς όφελος της επαναστατικής πάλης. 138). Πρέπει. να έχουν κινητοποιηθεί και να έχουν στρατευτεί στον αγώνα με μια ορθή γραμμή» (σ. Τι μπορεί να σημαίνει αυτό. Κατά τον Αλτουσέρ. για να συμβάλει μέσω των εκλογών στην ανάπτυξη της ταξικής πάλης που κατά βάση διεξάγεται έξω από τον πολιτικό ΙΜΚ. 64). «χωρίς ορθή γραμμή μαζών είναι μάταιο να επικαλείται κανείς την αναγκαιότητα των μεταβάσεων: πρόκειται τότε για λόγια χωρίς περιεχόμενο» (σ. Παράλληλα. εκ νέου. Ο Αλτουσέρ συμπεραίνει ότι αν το κομμουνιστικό κόμμα και οι σύμμαχοί του κατακτούσαν την κοινοβουλευτική πλειοψηφία και αν η αστική τάξη τού επέτρεπε να αναλάβει τις «κυβερνητικές» ευθύνες που του αναλογούν στο πλαίσιο της αστικής νομιμότητας. οφείλει καταρχάς να διασφαλίσει την ιδεολογική αυτονομία του. για να υποχρεώσουν το κοινοβούλιο να υιοθετήσει ριζοσπαστικά μέτρα που θα μετασχηματίζουν το ρου της ιστορίας και θα προσδίδουν έναν αμετάκλητο ταξικό χαρακτήρα και μια αμετάκλητη πορεία στην υφιστάμενη δημοκρατία. 139). 139). Επισημαίνει. 139).

αν πρόκειται επίσης για ένα κόμμα που δεν έχει κάνει τίποτα για να κινητοποιήσει τις μάζες. να γνωρίζουν τα εμπόδια που θα προβάλλει ο σκληρός πυρήνας του αστικού κράτους και να βρίσκονται όχι απλώς σε επιφυλακή αλλά σε δράση και σε κινητοποιήσεις. Έτσι. Αν το επαναστατικό κόμμα κατέχει εντός του πολιτικού ΙΜΚ μια θέση εξαίρεσης και ανταγωνισμού. Το βασικότερο ίσως συμπέρασμα που θα μπορούσε να εξαχθεί είναι ότι η επαναστατική πολιτική δεν μπορεί να συνιστά απλώς μια διαδικασία συσσώρευσης δυνάμεων για τη μεγάλη ρήξη (η γραμμή του ΚΚΕ συνιστά απλώς μια ακραία εκδοχή μιας τέτοιας αέναης συσσώρευσης δυνάμεων για μια ρήξη που δεν θα έρθει ποτέ). Η επαναστατική πολιτική συνιστά επομένως μια ιδιότυπη πολιτική. Αλλά προειδοποιεί κιόλας ότι αυτή η δράση των μαζών δεν μπορεί να γεννηθεί επ’ ευκαιρία μιας εκλογικής νίκης. τις νίκες αλλά και τις ήττες του επαναστατικού κινήματος. ένα επαναστατικό κόμμα μπορεί να χρησιμοποιήσει τις εκλογές και πολύ περισσότερο μια εκλογική νίκη (ή μια κοινοβουλευτική πλειοψηφία) προκειμένου να πετύχει τους στόχους του. συνιστά μια νέα πρακτική της πολιτικής. δηλαδή μια πολιτική που δεν μπορεί να ανάγεται στην Ζητούμενο σε κάθε εποχή είναι να επανορίζεται η ιδιοτυπία της επαναστατικής πολιτικής σε συνάρτηση τόσο με τη συγκυρία όσο και με την ιστορία. ώστε να αναδειχθούν και τα όρια στα οποία προσέκρουσε η πολιτική του επαναστατικού κινήματος εν γένει. αν πρόκειται για ένα κόμμα που προτιμά να επιδίδεται σε αστική πολιτική και στον αστικό τρόπο άσκησης της πολιτικής. μπορεί να πείσει και να κινητοποιήσει «τις μάζες μέσα σε λίγους μήνες» (σ. τις νίκες αλλά και τις ήττες του επαναστατικού κινήματος.τι συμβαίνει εντός των κρατικών μηχανισμών. αν δηλαδή πρόκειται για μια απαθή μάζα που περιμένει τη λύση να τη δώσουν οι εκλογές και εν γένει οι εναλλαγές εξουσίας στο πλαίσιο του πολιτικού ΙΜΚ. αλλά πρέπει ήδη να έχει διανύσει κάποια πορεία εκεί όπου ριζώνει η ταξική πάλη… ασκήσεις υπευθυνότητας. Ο Αλτουσέρ είναι λοιπόν σαφής: δεν υπάρχει κοινοβουλευτικό πέρασμα στο σοσιαλισμό. Έχει μάλιστα σημασία να το θέσουμε σε συνάρτηση με όλη την πρόσφατη ιστορία. . Ακόμη και μια εκλογική νίκη το μόνο που επιτυγχάνει είναι να θέτει στην ημερήσια διάταξη νέα καθήκοντα για ένα επαναστατικό κόμμα και ασφαλώς να καθιστά επιτακτική ανάγκη την άμεση παρέμβαση των μαζών. 139). αν επίσης πρόκειται για ένα κόμμα που αντί να προβάλλει το στόχο μιας άλλης κοινωνίας προτιμά να παίζει μονίμως στο γήπεδο του αντιπάλου επικαλούμενο εντέλει έναν καπιταλισμό με ανθρώπινο πρόσωπο. θα μπορούσαμε σήμερα να θέσουμε εκ νέου το ερώτημα: τι σημαίνει επαναστατική πολιτική σήμερα. τότε είναι φανερό ότι ένα τέτοιο κόμμα. δεν… εμπίπτει στην κατηγορία του (επαναστατικού) κόμματος που περιγράφει ο Αλτουσέρ. ανεξαρτήτως προθέσεων. όπως ορθά έχει επισημάνει ο Ετιέν Μπαλιμπάρ. όπως το μπολσεβίκικο το 1917.54 έχει υπενθυμίσει ότι ένα πραγματικά επαναστατικό κόμμα. θα πρέπει οι λαϊκές μάζες να παρέμβουν πριν και μετά τις εκλογές. Διαφορετικά. η οποία. τούτο οφείλεται ασφαλώς στην ουσία της επαναστατικής πολιτικής. Η ιδιοτυπία της επαναστατικής πολιτικής Συνεπώς. η οποία δεν μπορεί να επικεντρώνεται στην εκλογική διαδικασία ή σε ό. Ζητούμενο σε κάθε εποχή είναι να επανορίζεται η ιδιοτυπία της επαναστατικής πολιτικής σε συνάρτηση τόσο με τη συγκυρία όσο και με την ιστορία. Για να συμβεί το πρώτο ενδεχόμενο. Σε μια τέτοια περίπτωση η εκλογική νίκη σηματοδοτεί και εγκαινιάζει μια μεταβατική περίοδο (και κατά βάση μια βραχεία μεταβατική περίοδο) που θα οδηγήσει τελικώς είτε σε μια σοσιαλιστική επανάσταση είτε στη νικηφόρα αντεπίθεση της αστικής τάξης.

νέων οργανωτικών μορφών. ο λαός στην εξουσία. το πεδίο της καθημερινότητας (όπου δομούνται. μπορούν να ανασυγκροτηθούν μόνο με βάση το καθημερινό»2. που θα επιχειρούν τόσο να αλλάξουν τη ζωή.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΦΑΚΕΛΟΣ: Η Αριστερά στην κυβέρνηση. το ζήτημα δεν είναι να αντικατασταθεί ο κοινοβουλευτικός κρετινισμός από έναν… αντικοινοβουλευτικό κρετινισμό. éditions Syllepse. 2000. θα τις συλλογικοποιούν και θα τις συντονίζουν σε αντικαπιταλιστική κατεύθυνση (διαδικασία που δεν είναι καθόλου εύκολη ή αυτονόητη). ο χώρος είναι η κοινή συνισταμένη τόσο των διεκδικήσεων όσο και των πειραματισμών για μια διαφορετική κοινωνική οργάνωση. Σε αυτόν ακριβώς τον «παρατεταμένο ταξικό πόλεμο» μπορούν και πρέπει να χρησιμοποιηθούν τόσο οι εκλογικές αναμετρήσεις όσο και γενικότερα οι δυνατότητες που παρέχουν ο πολιτικός και ο συνδικαλιστικός ΙΜΚ. Όχι επειδή θα επιδίωκε να αλλάξει τον κόσμο χωρίς να πάρει την εξουσία. Όπως είναι προφανές. Henri Lefebvre. που θα τις ενοποιούν. «η ολότητα των αμφισβητήσεων και η αμφισβήτηση της ολότητας. Συμπερασματικά. όσο αυτό είναι δυνατόν και σε αντιπαράθεση με το αστικό κράτος. Εν ολίγοις. Métaphilosophie. Ή. νέων δικτύων. αλλά και να δοκιμάζεται στο παρόν. και συγχρόνως οικοδόμηση νέων σχέσεων. μια τέτοια ανασημασιοδότηση της επαναστατικής πολιτικής δεν θα μπορούσε παρά να εστιάζεται πολύ περισσότερο στο χώρο παρά στο χρόνο (ο Ζορζ Λαμπικά σε εποχές που ο καπιταλισμός έμοιαζε αήττητος αναφερόταν σε «νέους πολιτικούς χώρους». ήδη σήμερα όσο και να τείνουν σε μια στιγμή ρήξης με το αστικό κράτος στο πλαίσιο μιας δυαδικής εξουσίας. Ζητούμενο είναι να αναζητηθούν και να επινοηθούν μέσα και εργαλεία που θα φέρνουν σε επικοινωνία αυτές τις αντιστάσεις. δηλαδή η αρνητικότητα. 273. Όπως η εξουσία. 55 . αλλά ότι απαιτείται στο επίπεδο της ίδιας της καθημερινότητας να υπάρχει κινητοποίηση των μαζών. το ζήτημα των νέων κοινωνικών σχέσεων δεν πρέπει απλώς να παραπέμπεται στο μέλλον. Με αυτή την έννοια. ενώ. αναδομούνται και αποδομούνται οι μορφές ζωής) και της οικοδόμησης νέων σχέσεων σε καθημερινή βάση δεν μπορεί παρά να είναι κομβικό για μια σύγχρονη επαναστατική πολιτική. σ. Εξάλλου. και –ας τολμήσουμε να το πούμε– οικοδόμηση θεσμών αυτοοργάνωσης του λαού. για να μιλήσουμε με τους όρους του Ανρί Λεφέβρ. επικαλούνταν την «πολιτική του καθημερινού»). Και αυτό θα ήταν ήδη μια σημαντική διαφοροποίηση σε σχέση με τον τρόπο που νοούνταν οι επαναστάσεις στο παρελθόν. όσο αυτό είναι δυνατό. αλλά να οριστεί εκ νέου τόσο η έννοια της πολιτικής σήμερα. αλλά επειδή θα γνώριζε ότι μόνο αν αρχίσει να αλλάζει τον κόσμο σήμερα θα έρθει η στιγμή που η κατάληψη της πολιτικής εξουσίας θα σηματοδοτεί πράγματι μια στιγμή και μια διαδικασία ρήξης. προλογίζοντας τη Μεταφιλοσοφία του Ανρί Λεφέβρ. Συνεπώς. όσο –πολύ περισσότερο– και η έννοια της επαναστατικής πολιτικής σήμερα. μιας πολιτικής που μένει τελικώς να την επινοήσουμε… 2. έτσι και οι αντιστάσεις έρχονται πάντα από κάτω και γεννιούνται στο έδαφος της αστικής κυριαρχίας. η αντίσταση δεν είναι κάτι που προκύπτει από κάποιο υπερβατικό κέντρο για να διαχυθεί στη συνέχεια στο κοινωνικό σώμα· υπάρχει αντιθέτως ως πολλαπλότητα αντιστάσεων στους ίδιους τους χώρους της αστικής κυριαρχίας.

Σε αυτό το πεδίο διαμορφώθηκαν οι αντικειμενικές υλικές προϋποθέσεις για να τεθεί για πρώτη φορά μετά την εποποιία του Δεύτερου Αντάρτικου –με όρους εντελώς διαφορετικούς από τότε– το θέμα της κατάληψης της πολιτικής εξουσίας από την Αριστερά. αναζήτηση απέναντι στην κατάρρευση της αστικής ηγεμονίας. Η τοποθέτηση αυτού του επιδίκου ως κεντρικού από το ΣΥΡΙΖΑ σήμανε τη διοχέτευση στο πολιτικό σκηνικό. Συνοδεύεται δηλαδή από τις πρακτικές αντίστασης που άγγιξαν σχεδόν το σύνολο του λαού. μεγάλα λόγια μπορεί να μοιάζουν. με την πίεση των άμεσων αναγκών. να χαράζει ιδεολογικές διαχωριστικές γραμμές με τη δυναμική που αναπτύσσει ο ρεφορμισμός. ούτε την πλήρη υιοθέτηση της στρατηγικής και του πολιτικού του προγράμματος. Δεν σηματοδότησε βέβαια ούτε τη μόνιμη σχέση εκπροσώπησης με το ΣΥΡΙΖΑ. να ταυτίζει την τακτική με τη στρατηγική. εκτός από τον πολιτικό βολονταρισμό της Αριστεράς. όλης της συσσωρευμένης πολιτικής δυσαρέσκειας που μέχρι πρότινος δεν μπορούσε να σχηματοποιηθεί σε πολιτικό σχέδιο. Σε κάθε περίπτωση. Ακόμη και σήμερα όμως. σηματοδοτώντας την υιοθέτηση νέων. πρωτότυπων μορφών πάλης του κινήματος. στις εργατικές απεργίες και καταλήψεις. ριζοσπαστική. όταν τα διακυβεύματα μεγαλώνουν και η πολιτική πίεση που της ασκείται αυξάνεται. Είναι μια πραγματικότητα που νοηματοδοτείται από την τεράστια αποστοίχιση πλατιών λαϊκών μαζών από την επιρροή του πάλαι ποτέ αστικού δικομματικού τόξου. Και με αυτή την έννοια καλούμαστε να ανασυνθέσουμε μια σύγχρονη επαναστατική στρατηγική η οποία να απαντάει όχι σε σχήματα που αντιστοιχούν σε προηγούμενα παραδείγματα. Αλλά γιατί. αλλά βρίσκονταν σε εξέλιξη σε όλο τον προηγούμενο συγκλονιστικό κύκλο αγώνων. με όρους τσουνάμι. εκείνη θέλει να γυρνά στο σκληρό πολιτικό DNA της. Ούτε φυσικά γιατί μπορεί κανείς να υποτιμήσει την ανάγκη άμεσης ανακούφισης που «υπόσχεται» ο τελευταίος. αλλά το γεγονός ότι ήταν η κοινοβουλευτική δύναμη που ταυτόχρονα ήθελε αλλά και μπορούσε να εκπροσωπήσει με όρους άμεσους το αίτημα για μια (οποιαδήποτε) εναλλακτική πολιτική πορεία. ενώ η πολιτική και κοινωνική σύγκρουση φαίνεται να μην κοπάζει. τέτοιες δυνατότητες. έχει φτάσει μάλλον η εποχή που οι λέξεις επανάσταση. στις πλατείες. πολιτική και ιδεολογική. αριστερή στρατηγική. στις νεολαιίστικες καταλήψεις. σοσιαλισμός και κομμουνισμός επιστρέφουν σιγά σιγά στο λεξιλόγιο της Αριστεράς… Όχι φυσικά για να (αυτο)ικανοποιήσουν ένα παλιό κουσούρι τής εκτός των τειχών εκδοχής της που. εξουσία. όντως βρισκόμαστε μπροστά σε μια ιστορική δυνατότητα: εκείνη της διαμόρφωσης ενός νέου «ιστορικού μπλοκ» που θα αποτελέσει το σύγχρονο δυνάμει επαναστατικό υποκείμενο. αλλά και μια φρέσκια. Και αυτή δεν συντελέστηκε αυτοστιγμεί στις πρόσφατες εκλογές.56 Κράτος. εγγράφονται πια και στην ίδια τη συγκυρία: η κατάρρευση του πολιτικού σκηνικού της Μεταπολίτευσης δεν είναι πλέον ευφυολόγημα δεξιών κονδυλοφόρων που στοχεύουν στην υποτιθέμενη μεταπολιτευτική αριστερή ηγεμονία στον κρατικό μηχανισμό και την κυρίαρχη ιδεολογία. προηγούμενες «συγκεκρι- . Με αυτά τα δεδομένα. κυβέρνηση: αφετηρίες για μια σύγχρονη επαναστατική στρατηγική του Γιώργου Καλαμπόκα Άλλοτε θα έμοιαζαν με μεγάλα λόγια.

δεν μπορεί στο εσωτερικό του αστικού κράτους να παραμείνει επί μακρόν σε ριζική πολιτική αναντιστοιχία με τα συμφέροντα που αυτό αποκρυσταλλώνει. «Ανοιχτά ερωτήματα για μια θεωρία της μετάβασης: αντίσταση. είναι αδύνατο να συμβούν τέτοιες υποχωρήσεις αν δεν διακυβεύεται κάτι πολύ περισσότερο από τη μία ή την άλλη επιμέρους τακτική αστική επιλογή. τ. Με άλλα λόγια. το κράτος δύναται να αποτελεί τον «συλλογικό κεφαλαιοκράτη». άρα από 1. γιατί τα συμφέροντα που συμπυκνώνει η υλικότητα του κρατικού μηχανισμού δεν μπορεί να βρεθούν ξαφνικά σε ριζική αναντιστοιχία με τον πολιτικό διαχειριστή του κράτους. σε αυτή την συγκυρία.τι και αν επαγγέλλεται η ίδια ότι επιθυμεί να εκπροσωπήσει. σχετική αυτοτέλεια του κράτους από τα οικονομικά συμφέροντα που εκπροσωπεί. αυτή η ασυμφιλίωτη αντίφαση θα κυριαρχήσει. συντριβής του πολιτικού υποκειμένου που την επιχειρεί και του κοινωνικού υποκειμένου του οποίου τα συμφέροντα εκπροσωπεί. Με την έννοια αυτή. Φεβρουάριος 2012. Με αυτή την παράτολμη μεταφορά της κατηγορίας του πάντοντε-ήδη από τη φιλοσοφία στην πολιτική πρακτική. αλλά να κρίνεται από τη δυνατότητα εξασφάλισης των μακροπρόθεσμων κεφαλαιοκρατικών συμφερόντων. Αριστερή κυβέρνηση και αριστερή στρατηγική Όλα τα παραπάνω δεν σημαίνουν ότι η κατάληψη της κυβερνητικής εξουσίας δεν μπορεί να αποτελεί τμήμα μιας σύγχρονης. όταν απειλείται η μακροπρόθεσμη ευστάθειά του. λόγω αυτής της σχετικής αυτοτέλειας. Η υλικότητα του κράτους Η κατάληψη της κυβερνητικής εξουσίας σε μια χώρα του αναπτυγμένου δυτικού καπιταλισμού. θα οδηγήσει στην κυριαρχία των μηχανισμών επί των καλών προθέσεων. δομική. δυνάμει επαναστατικής στρατηγικής. Μια τέτοια διαδικασία μπορεί να αποτελεί μόνο αφετηρία ενός κοινωνικού μετασχηματισμού και σε καμία περίπτωση όριό του. Ενδεχομένως. με το σύγχρονο αστικό κράτος και τους υπερτροφικούς ιδεολογικούς και κατασταλτικούς μηχανισμούς του. Σημαίνουν όμως ταυτόχρονα ότι μια τέτοια στρατηγική έχει σημαντικότατη συνθετότητα και ότι κίνδυνοι όχι απλώς ενσωμάτωσης αλλά. αλληλένδετα. η προαναφερθείσα αναντιστοιχία θα αρθεί είτε προς όφελος της μίας είτε της άλλης μεριάς: είτε προς τη μεριά της διάλυσης του προηγούμενου συνασπισμού εξουσίας και εγκαθίδρυσης ενός νέου συνασπισμού κοινωνικών δυνάμεων που θα οικοδομούν όρους μιας νέας εξουσίας η οποία θα αντιστοιχεί στα δικά τους κοινωνικά και πολιτικά συμφέροντα˙ είτε προς τη μεριά της μετατόπισης του πολιτικού υποκειμένου που ηγείται του κράτους προς την εκπροσώπηση των συμφερόντων που ήδη συμπυκνώνονται στον αστικό κρατικό μηχανισμό.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΦΑΚΕΛΟΣ: Η Αριστερά στην κυβέρνηση. Αντιθέτως. καμία πολιτική εξουσία. σε χώρες του αναπτυγμένου δυτικού καπιταλισμού αυτή να αποτελεί και την αναγκαία αφετηρία της2. του οποίου τον συνασπισμό εξουσίας συνιστούν. μιας στρατηγικής που έχει ως συστατικό τη συντριβή των στοιχείων που αποκρυσταλλώνουν αυτή την υλικότητα. Όμως. επουδενί όμως δεν ταυτίζεται με αυτήν. Και παρά τη. Και αυτό. να μη «σκέφτεται» δηλαδή με όρους μεμονωμένου καπιταλιστή ή με όρους βραχυπρόθεσμου καπιταλιστικού συμφέροντος. Αυτό ση2. 29. Με αυτή την έννοια. εξουσία». στο πλαίσιο μιας τόσο σφιχτής διεθνούς στρατηγικής λιτότητας. μπορεί ενδεχομένως να αποτελεί για την Αριστερά σημαντικό βήμα για την κατάληψη εν γένει της πολιτικής εξουσίας. νέων συσχετισμών: ή με τακτική υποχώρησή του και μακροπρόθεσμη ενσωμάτωση του κινδύνου ή με την κατά μέτωπο επίθεση και καταστολή του. άρα τελικά δεν μπορεί και να αποτελέσει αυτό που επαγγέλλεται: μια αριστερή κυβερνητική διαχείριση. Φυσικά. μια τακτική φέρνει μέσα της πάντα τον ορίζοντα της στρατηγικής της και δεν χωρίζεται από αυτή με όρους «σταδίων». 57 . την εμμένεια της δεύτερης ως προς την πρώτη. επιθυμούμε απλώς να υπαινιχθούμε την ενότητα της στρατηγικής και της τακτικής. Εκτός Γραμμής. ο λαός στην εξουσία. ανάδυσης της σύγχρονης επαναστατικής στρατηγικής που αναζητούμε. η υλικότητα του αστικού κρατικού μηχανισμού είναι τέτοια που η μη εκπόνηση μιας στρατηγικής πάντοτε-ήδη1 επαναστατικής. τη δυνατότητα διαμόρφωσης. Διαφορετικά. μένες αναλύσεις συγκεκριμένων καταστάσεων» οι οποίες πλέον συνωστίζονται κυρίως μέσα σε κλειστά ιδεολογικά σχήματα αριστερής πίστης. μπορεί να αποτελεί μόνο στιγμή σε μια στρατηγική που θα σκοπεύει να «επιλύσει» την ασυνέχεια ανάμεσα στα συμφέροντα που επιδιώκει να εκπροσωπήσει και σε αυτά που αποκρυσταλλώνονται στο μηχανισμό. το τιμόνι του οποίου ανέλαβε. είναι μόνιμα παρόντες. όπου η ίδια η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης και του χρηματοπιστωτικού συστήματος εν γένει δεν δίνει περιθώρια σοσιαλδημοκρατικών ελιγμών. ηγεμονία. Βλ. η κατάληψη της κυβερνητικής εξουσίας. ούτε να ανακουφίσει άμεσα τον λαό. Η κατάληψη της κυβερνητικής εξουσίας χωρίς πρόγραμμα κοινωνικού μετασχηματισμού ή έστω πρόγραμμα «ανοιχτού ορίζοντα» δεν μπορεί ούτε να επιβιώσει. προς την πλευρά της διάλυσης του προηγούμενου συνασπισμού εξουσίας. Και είναι φανερό ότι το θέμα της κατάληψης της κυβερνητικής εξουσίας έχει παίξει ήδη και θα παίξει στο μέλλον καταλυτικό ρόλο στη δυνατότητα διαμόρφωσης του νέου ιστορικού μπλοκ και. πολύ περισσότερο. ό. στις δυνατότητες που ανοίγει και τις δυσκολίες που έχει. δηλαδή του αστικού πολιτικού κοινοβουλευτικού μηχανισμού από την Αριστερά. αλλά στην τωρινή κατάσταση.

η λύση δεν είναι ο αγνωστικισμός˙ είναι η προσπάθεια να ψηλαφίσουμε τις αναγκαίες ελάχιστες υλικές προϋποθέσεις που απαιτούνται ώστε το μετέωρο βήμα της έλευσης της Αριστεράς στην κυβέρνηση να διατηρεί ανοιχτό τον ορίζοντα ένταξής της σε ένα προτσές κατάληψης της πολιτικής εξουσίας. Υπ’ αυτό το πρίσμα. αλλά σε προγραμματικές στρατηγικές αρχές ανοιχτές σε εμπλουτισμό με βάση την αναγκαστική πρωτοτυπία κάθε (επαναστατικού) πολιτικού εγχειρήματος. Ένα τέτοιο ιστορικό μπλοκ και μια αριστερή κυβέρνηση δεν μπορούν να συγκροτηθούν πέρα και πάνω από τον ταξικό συσχετισμό που αποκρυσταλλώνεται στην κοινωνία. Και αυτό σημαίνει ότι το ιστορικό μπλοκ και η επαναστατική στρατηγική της οποίας θα είναι φορέας δεν πρόκειται ποτέ να διαμορφωθούν στις πλήρεις τους μορφές. Από το αποτέλεσμα του σκοπού της. δηλαδή του αστικού πολιτικού κοινοβουλευτικού μηχανισμού από την Αριστερά. Θα πρέπει να ξεκινήσει από εκεί τη διαμόρφωση της κοινωνικής ραχοκοκαλιάς της ταξικής σύγκρουσης. πολιτικών και ιδεολογικών προϋποθέσεων που απαιτούνται για την υλοποίησή του. πόσο μάλλον που ως τώρα μόνο μεγάλες ήττες και απογοητεύσεις έχει φέρει. ούτε μόνο το πολιτικό υποκείμενο που υπόσχεται ότι κατακτώντας τον αστικό πολιτικό μηχανισμό θα φέρει αριστερή διαχείριση. καμία κατάληψη της πολιτικής εξουσίας. η συζήτηση γι’ αυτή δεν μπορεί να αφορά μόνο τον εκλογικό πολιτικό συσχετισμό. αλλά για να μη μείνει μετέωρη. Όμως. στο εργατικό κίνημα. «η μοναχική ώρα της ιδανικής κατάστασης δεν έρχεται ποτέ». Και έτσι είναι: οι πολιτικές στρατηγικές «βρίσκονται πάντα στην εξαίρεση». Αλλιώς. διατεταγμένων αντικριστά στρατών του 18ου αιώνα που συγκρούονται σε ένα προσυμφωνημένο σημείο. ο κίνδυνος του συντηρητισμού. να σηματοδοτήσει αγώνες και να καταγάγει νίκες απέναντι στην επιχείρηση τροποποίησης του συσχετισμού σε βάρος των δυνάμεων της εργασίας. για την ένταξή μιας τέτοιας τακτικής σε μια στρατηγική ριζικά ανταγωνιστική προς την αστική. οι στρατηγικές δεν αναμετρώνται ποτέ μεταξύ τους στο (αναγκαστικά) αφηρημένο πεδίο της στρατηγικής. περπατάνε πάνω σε συγκυρίες ενικές και κρίνονται από το κατά πόσο μπορούν να αντεπεξέλθουν σε αυτές τις συγκυρίες. Παραφράζοντας τη ρήση ενός σημαντικού μαρξιστή στοχαστή του καιρού μας. προς την πλευρά της διάλυσης του προηγούμενου συνασπισμού εξουσίας. προαποφασισμένο ιδεολογικό πλαίσιο προγραμματικών στόχων.58 ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΙ μαίνει ότι χρειάζεται ταυτόχρονα η μέγιστη αυτοσυνειδησία για το μετέωρο του εγχειρήματος και η διαρκής ψηλάφιση των υλικών. στη συγκυρία. να αποτελεί τμήμα μιας σύγχρονης. αν μπορούν να βηματίσουν σε αυτές μη χάνοντας την πυξίδα τους. αλλά στο πεδίο της τακτικής. εκεί όπου αυτή συντελείται: στην καθημερινότητα της δουλειάς και της ζωής της. Προφανώς δεν υποτιμούμε τη βοήθεια που μπορεί να προσφέρει σε αυτό η πολιτική ριζοσπαστικοποίηση μιας εκλογικής μάχης. δεν έχει προδιαγεγραμμένο το νικηφόρο νητικής εξουσίας σε αυτό το πλαίσιο να γίνει απουσία του «κοινωνικού υποκειμένου» που καλείται να εκπροσωπήσει. η διαμόρφωση του σύγχρονου αναγκαίου κοινωνικού υποκειμένου δεν περιορίζεται στους θεσμούς του συνδικαλιστικού κινήματος. «πλήρες». απέναντι στον αναγκαστικά ανοιχτό στην έκβασή του ιστορικό ορίζοντα. Η εξέταση των αναγκαίων προϋποθέσεων δεν μπορεί να γίνεται υπό τη φενάκη της διαμόρφωσης πρώτα των ιδανικών (θεωρητικών) συνθηκών ώστε να πάρουμε μια τέτοια επιλογή. παρά μόνο μέσα στην ίδια την υλικότητα της υλοποίησής τους και σε αναφορά με την υλικότητα των πρωτότυπων αντιθέσεων που θα κληθούν να μετασχηματίσουν. πολλώ δε μάλλον της κυβερνητικής. δυνάμει επαναστατικής στρατηγικής. Όμως. . της «βάσης» του ιστορικού μπλοκ που καλείται να «δημιουργήσει». σαν μια εικόνα δύο πλήρως εξοπλισμένων. της υποτίμησης του ανοιχτού χαρακτήρα των αντιθέσεων και των δυναμικών της ταξικής πάλης. Εδώ όμως δεν πρέπει να μας παρασύρει ένας άλλος κίνδυνος. Δεν μπορεί η κατάληψη της κυβερ- Η κατάληψη της κυβερνητικής εξουσίας. την ίδια ώρα που αυτή η πυξίδα δεν θα συνίσταται σε ένα κλειστό. μπορεί να αποτελεί μόνο στιγμή σε μια στρατηγική που θα σκοπεύει να «επιλύσει» την ασυνέχεια ανάμεσα στα συμφέροντα που επιδιώκει να εκπροσωπήσει και σε αυτά που αποκρυσταλλώνονται στο μηχανισμό. Η ανασύνθεση του κοινωνικού και του πολιτικού υποκειμένου Αν θέλουμε η κατάληψη της κυβερνητικής εξουσίας να εντάσσεται στις προϋποθέσεις μιας ανταγωνιστικής στρατηγικής. της απόσυρσης από την πολιτική. θα πρέπει αργά ή γρήγορα να πάρει σχήμα υλικού κοινωνικού υποκειμένου. να ανασυνθέσει τους εργατικούς και συνδικαλιστικούς θεσμούς. στους χώρους δουλειάς. το τιμόνι του οποίου ανέλαβε.

μα και την πολιτική πλευρά του μπλοκ αυτού. «θεσμικό» με αστικούς όρους. των ίδιων των δικών του κυτταρικών θεσμών εξουσίας. Αυτόν ακριβώς το ρόλο έχουν μέσα στη συγκυρία οι πολιτικοί στόχοι της εξόδου από το ευρώ και την ΕΕ. αλλά και ως ταυτόχρονη προσπάθεια επαναστατικού μετασχηματισμού των κρατικών θεσμών. σπέρματα θεσμών που θα μπορέσουν διαμορφώσουν όρους δυαδικής εξουσίας. Και οι αυτοτελείς πολιτικοί θεσμοί εξουσίας του λαού που θα αναδειχθούν πρέπει να αναπτυχθούν σε θεσμούς εξουσίας του ίδιου συλλογικού. αναγκαία αφετηρία. τα οράματα. προαπεικόνησης νέων θεσμών και προτεραιοτήτων. την ηθική. Και αυτό αναφέρεται όχι απλώς στο «κοινωνικό» επίπεδο. 59 . θεσμικής κατοχύρωσης νέων δημοκρατικών μορφών και εκτεταμένων πρακτικών εργατικού και κοινωνικού ελέγχου. αλλά με δύο σημαντικά χαρακτηριστικά: αφενός την υιοθέτηση στρατηγικών αρχών και κριτηρίων διαμόρφωσης των όρων κοινωνικού μετασχηματισμού. η υλοποίηση των οποίων μπορεί να αποτυπώσει μέσα στην τωρινή στιγμή της πάλης των τάξεων τη διαδικασία υλικής αποσταθεροποίησης της αστικής εξουσίας και εκκίνησης μιας εναλλακτικής πορείας που θα έχει στο επίκεντρό της τα συμφέροντα μιας λαϊκής κοινωνικής συμμαχίας με πυρήνα τη σύγχρονη εργατική τάξη. δεν μπορεί παρά να έχει στο επίκεντρό του μια σύγχρονη κομμουνιστική τάση που θα μπολιάζει κάθε βήμα αυτής της σύνθετης κοινωνικοπολιτικής διεργασίας με τις αξίες. των αναγκών. Και αυτή η προγραμματική μεταβατική πλατφόρμα είναι. της διαγραφής του χρέους με άμεση εθνικοποίηση των τραπεζών και της ριζικής αναδιανομής εισοδήματος υπέρ των εργαζόμενων. τη στρατηγική του αγώνα για μια άλλη κοινωνία. της αντίστασης. Η ανασύνθεση του κοινωνικού υποκειμένου και η ανάδειξή του σε στοιχείο ενός αναδυόμενου. την ιδεολογία. τμήμα μιας συνάμα «αντιθεσμικής» ως προς το αστικό κράτος στρατηγικής. οργάνωσης της καθημερινότητας. με αυτή τη συνείδηση και στόχευση και σε διαλεκτική με τους θεσμούς εξουσίας που θα πρέπει να ωθήσει να αναπτυχθούν στη βάση. νέου ιστορικού μπλοκ αφορά σε τελική ανάλυση τη διαμόρφωση των δικών του αυτοτελών θεσμών αγώνα. τη θεωρία. Σε αυτό το πλαίσιο αποκτά καθοριστική σημασία το πολιτικό πρόγραμμα ενός τέτοιου φορέα και ο χαρακτήρας του. Η ειδοποιός διαφορά ανάμεσα στις διάφορες στρατηγικές που αναφέρονται στην προοπτική κατάληψης της κυβερνητικής εξουσίας. Σηματοδοτούν τη δυνατότητα όχι της «εθνικής» απομόνωσης αλλά της διεκδίκησης των πιθανοτήτων αυτοδύναμης κοινωνικής ανάπτυξης και δοκιμής ενός βηματισμού χωρίς τα δεσμά των προτεραιοτήτων της καπιταλιστικής συσσώρευσης. ο λαός στην εξουσία. φορέας του μεταβατικού προγράμματος και διεκδικητής της κυβερνητικής εξουσίας ως στιγμής έναρξης μιας διαδικασίας ανοιχτού κοινωνικού μετασχηματισμού. όσο διαρκεί αυτή η μεταβατική αντιφατική διαδικασία. Είναι αναγκαίοι οι θεσμοί αλληλεγγύης. δηλαδή σε ένα πεδίο «αντι-εξουσίας» απέναντι στην αριστερή κυβερνητική εξουσία. Όχι ως υποτιθέμενη περιγραφή ένα πλήρους (ιδεολογικού) μοντέλου λειτουργίας μιας άλλης κοινωνίας. η οποία δεν μπορεί να αφορά αποκλειστικά την εμπιστοσύνη του λαού στον κομματικό οργανισμό που επιχειρεί να τον εκπροσωπήσει. οι προσπάθειες αυτοοργάνωσης. για ένα αριστερό μέτωπο που θα διεκδικήσει την κυβερνητική εξουσία με όρους αρχικής στιγμής μιας ευρύτερης διαδικασίας και με φιλοδοξία να αποτελέσει τμήμα ενός αναδυόμενου ιστορικού μπλοκ. σε τελική ανάλυση. που επιμένει να αναζητά την κρίσιμη ραχοκοκαλιά πολιτικών στόχων και αιτημάτων τα οποία αποτελούν τη λυδία λίθο των ανταγωνιστικών ταξικών στρατηγικών στη συγκυρία. εντοπίζεται στο βαθμό που κάθε στρατηγική περιορίζεται ή όχι στους θεσμικούς όρους της κατάκτησής της: για μια στρατηγική που επιδιώκει να κρατήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο της επαναστατικής παρέμβασης. αφετέρου βάσει αυτών των κριτηρίων. έστω μειοψηφικά.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΦΑΚΕΛΟΣ: Η Αριστερά στην κυβέρνηση. Αριστερό μέτωπο και μεταβατικό πρόγραμμα Η ανασύνθεση του πολιτικού υποκειμένου έχει και την αμιγώς πολιτική στιγμή της: την αποκρυστάλλωση στο πολιτικό επίπεδο ενός οργα- ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΙ νισμού που θα εκπροσωπήσει το αναδυόμενο μπλοκ και θα διεκδικήσει σε τελική ανάλυση την πολιτική και κυβερνητική εξουσία. σε μια διαρκή διαλεκτική ανάμεσα στη συλλογική δράση και την απόπειρα θεσμικής κατοχύρωσης. αποτελώντας ένα πρόγραμμα μεταβατικό. Είναι απαραίτητη η οικοδόμηση ενός τέτοιου αριστερού μετώπου. τα πειράματα συλλογικής αυτοδιεύθυνσης ως στιγμές πλήρους διάρρηξης των όρων της αστικής κυριαρχίας και ψηλάφισης όρων αριστερής αντιηγεμονίας. δυνάμει επαναστατικού εγχειρήματος. το σύγχρονο αριστερό μέτωπο. Χρειάζεται δηλαδή να υπάρχουν. που θα λυγίζουν το ραβδί προς τα εργατικά συμφέροντα. μια αριστερή κυβέρνηση αποτελεί το προσωρινό. Όμως. Και αυτή προοπτικά δεν πρέπει να οριστεί απλώς ως εξωτερικότητα κράτους και αντιθεσμών. μιας στρατηγικής παράλληλα εξωτερικής προς αυτό και τους μηχανισμούς του που επιδιώκει προοπτικά να διαμορφώσει τους νέους κρατικούς θεσμούς που προσιδιάζουν στην εξουσία που επαγγέλλεται. τις πρακτικές.

Έχει μείνει μόνο το 10-15% των ρυθμίσεων που ίσχυαν πριν από το Μνημόνιο. συναντήσαμε τον Απόστολο Καψάλη. Αποδυναμώνεται η συλλογική διεκδίκηση. αλλά και την απάντηση του εργατικού κινήματος. επεκτείνεται η εκ περιτροπής εργασία. λίγες μέρες μετά τις εκλογές της 17ης Ιούνη και το σχηματισμό της νέας μνημονιακής κυβέρνησης. Κ. Βλέπουμε.: Μπορούμε να σταχυολογήσουμε τις βασικές αλλαγές που προκύπτουν από το πρώτο και το δεύτερο Μνημόνιο. Ε. Ε. Διευκολύνονται οι απολύσεις.: Το συλλογικό εργατικό δίκαιο που ξέραμε μέχρι το τέλος του 2009 πέθανε. και έναν εργαζόμενο ο οποίος βρίσκεται μπροστά στο εξής δίλημμα: «Γιατί να συνδικαλιστώ. Από την εποχή που τα συνδικάτα δεν ήταν νόμιμα» Συνέντευξη με τον Απόστολο Καψάλη Η ψήφιση του Μεσοπρόθεσμου Προγράμματος τον Ιούνιο του 2011 και του δεύτερου Μνημονίου τον Φεβρουάριο του 2012 άλλαξαν άρδην το υφιστάμενο θεσμικό καθεστώς. Αυτό πλήττει πολύ μεγάλο μέρος των εργαζομένων. έχουν αποθεσμοποιηθεί τα συνδικάτα και έχει συρρικνωθεί στο ελάχιστο η διαπραγματευτική ισχύς τους. την αποσαφήνιση του ισχύοντος πλαισίου. Να διακινδυνεύσω την απόλυσή μου». Σε αυτό το νέο τοπίο. Νομίζω πως το εργατικό κίνημα πρέπει να ξαναπιάσει το νήμα από την αρχή. ερευνητή εργασιακών σχέσεων του Ινστιτούτου Εργασίας της ΓΣΕΕ. Όλες αυτές οι αλλαγές και τελευταία η Πράξη του Υπουργικού Συμβουλίου (ΠΥΣ) με επίκεντρο τη μετενέργεια στοχεύουν να ελαχιστοποιήσουν τη διαπραγματευτική ισχύ των συνδικάτων και να την κατευθύνουν στο ατομικό επίπεδο. επικεντρωμένοι στην αγορά εργασίας. Όλες οι –κατ’ εξαίρεση υποτίθεται– εργασιακές σχέσεις γίνονται ο κανόνας. Γ. νομικό. τόσο αναφορικά με τις συλλογικές συμβάσεις εργασίας όσο και με το εργατικό δίκαιο εν γένει. βεβαίως. Στο ατομικό εργατικό δίκαιο ενισχύονται όλες οι ευέλικτες μορφές απασχόλησης και μάλιστα οι πιο ακραίες. Από την εποχή που τα συνδικάτα δεν ήταν . με αποτέλεσμα να υπάρχει ένα νέο συλλογικό εργατικό δίκαιο. γιατί να πιστέψω στη συλλογική οργάνωση.: Ήδη καταγράφεται έκρηξη των εξατομικευμένων κοινωνικών συμπεριφορών. Βλέπουμε ακόμα και συνδικαλιστές να προτείνουν στον εργοδότη τους εικονική απόλυση και επαναπρόσληψη στο πλαίσιο της αδήλωτης ανασφάλιστης εργασίας. αλλά δεν είναι μη αναστρέψιμη η κατάσταση. Έχουν απορρυθμιστεί οι εργασιακές σχέσεις. Γ. Α. όταν το συνδικάτο δεν μπορεί να μου παρέχει αυτά που μου παρείχε μέχρι πρότινος. οι συμβάσεις ορισμένου χρόνου. Κ.60 ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΙ «Το εργατικό κίνημα πρέπει να ξαναπιάσει το νήμα από την αρχή. Βλέπουμε προτάσεις για ψεύτικη εκ περιτροπής εργασία ώστε να αποφευχθούν τα φορολογικά βάρη. η διαθεσιμότητα. για μια συζήτηση με θέμα τις εν λόγω αλλαγές. Α.: Ποιες είναι όμως οι αλλαγές που επιφέρει η κατάργηση των συλλογικών συμβάσεων στα κοινωνικά και ιδεολογικά χαρακτηριστικά της εργασίας.

– τις δύο πλευρές. στην ουσία η εκ περιτροπής εργασία αποτελεί μονομερή βλαπτική μεταβολή των όρων φανώς όσο πιο δυνατό και πιο κινηματικό είναι το σωματείο τόσο περισσότερες πιθανότητες έχει να τα καταφέρει. Είναι ανοιχτό το πεδίο για αυθεντική συνδικαλιστική δράση. που να δεσμεύουν μέχρι τρία χρόνια –τριετούς διάρκειας δεν λέει η ΠΥΣ. η τελευταία ΠΥΣ έχει παγώσει τις αυξήσεις γενικότερα. Δεν έρχεται στις διαπραγματεύσεις. Θα πρέπει καταρχάς να είναι νόμιμη η επιβολή του μέτρου. Υπάρχει δυσκολία να αποδείξουμε ότι στην ουσία με απολύεις άμα αρνηθώ. το συλλογικό εργατικό δίκαιο δίνει κάποιες διεξόδους. Εξακολουθεί να υπάρχει η δικαστική διεκδίκηση απέναντι σε βασικά εργασιακά δικαιώματα. Μπορεί όμως και να υποχρεωθεί να μην αποχωρήσει. το δεύτερο είναι πολύ περιορισμένο. Κ. Ας χρησιμοποιήσουμε το παράδειγμα της εκ περιτροπής εργασίας. Δηλαδή. Αν τυχόν έρθει η εργοδοτική ένωση σε διαπραγματεύσεις. Δεν έχει καμία σημασία αυτό. Μπορεί ένα σωματείο να υποχρεώσει τον εργοδότη σε μια έγκυρη ΣΣΕ που να περιλαμβάνει αυξήσεις. Όταν ο νόμος αναφέρει ότι ο εργαζόμενος δεν μπορεί καλόπιστα να αρνηθεί το μοντέλο της εκ περιτροπής εργασίας που του προτείνει ο εργοδότης.: Μπορεί ένας εργαζόμενος να αρνηθεί να υπογράψει ατομική σύμβαση ή να χρησιμοποιήσει τον όρο «δυσμενής μεταβολή εργασιακού καθεστώτος» σε περίπτωση που ο εργοδότης έχει κάνει παρέμβαση στο μισθό του. που μια συλλογική σύμβαση εργασίας μπορεί να υπερβεί. εργασίας. αν κάποιος αρνηθεί. ούτε οι συλλογικές συμβάσεις. να προσέλθει σε συλλογικές διαπραγματεύσεις και να δεσμευτεί στα αιτήματα των εργαζομένων. μπορούμε ακόμα και τώρα να αντιστρέψουμε την κατάσταση. το κράτος και οι εργοδότες. Μπορούν σωματεία να υπογράφουν ΣΣΕ. ο μεμονωμένος εργοδότης απειλεί να αποχωρήσει από την ένωση αυτή για να μη δεσμεύεται πλέον. όμως. Βέβαια. Αυτά όμως είναι ζητήματα ερμηνείας. Προφανώς. Στην πραγματικότητα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η εκ περιτροπής εργασία. «Μπορούμε ακόμα και τώρα αντιστρέψουμε την κατάσταση». όταν δεν μπορούσαν να εξασφαλίσουν έστω αξιοπρεπείς αμοιβές για τους εργαζομένους. Ε. Όταν ο νόμος σού αφαιρεί το δικαίωμα να ορίσεις ότι αυτό είναι μονομερής βλαπτική μεταβολή. έστω και συρρικνωμένο.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΙ 61 νόμιμα. Γ.λπ. υπάρχει. Δεν πληρούνται οι ελάχιστες προϋποθέσεις που λέει .: Υπάρχουν ακόμα θεσμικές δικλείδες για τους εργαζομένους. Κ. Δεν έχει απαγορευτεί ακόμα αυτό. ενώ ως προς τις ωριμάνσεις υπάρχουν άλλες ανατροπές. Α. Το ανώτατο όριο που είναι 12 Φλεβάρη του ’13 για κάποιες άλλες. δεν σημαίνει όμως ότι πρέπει να εγκαταλείψουμε τις τελευταίες δικλείδες που έχουν απομείνει. έστω κι αυτό. Δεν είναι υποχρεωμένος πλέον ο εργοδότης να αναγνωρίζει το συνδικάτο. Από την άλλη. – προ- Ε. Στις περισσότερες περιπτώσεις γίνεται με παράνομο τρόπο. Γ.: Το πρώτο ναι. Το τρίμηνο της μετενέργειας. Οι συλλογικές διαπραγματεύσεις δεν έχουν καταργηθεί ακόμα με νόμο. να κατοχυρώνει εργασιακά δικαιώματα κ. Θα θεωρείται παραίτηση. Α. Μπορούμε να έχουμε συλλογικές συμβάσεις από την αρχή κανονικές. Στον ΟΜΕΔ είναι πολύ δύσκολο να πάει κανείς· πρέπει να συμφωνεί και ο εργοδότης. δεν μπορεί να αναχαιτιστεί με νόμιμα μέσα και σε ατομικό και σε συλλογικό επίπεδο. Πρέπει να βρεθούν τρόποι να υποχρεωθεί η άλλη πλευρά. η κατάσταση είναι πιο δύσκολη από πριν. υπάρχει ένα ελάχιστο ίχνος προστασίας.: Βεβαίως. έχουμε όντως περιορισμό ακόμα και στην επίκληση μιας ερμηνείας που είχαν δώσει τα δικαστήρια κάποτε και έχει παγιωθεί πλέον· μιας νομολογιακής ερμηνείας της μονομερούς βλαπτικής μεταβολής να θεωρήσει ότι είναι τροποποιητική καταγγελία και να πάρει την αποζημίωση. ακόμα και με αυτή την αντεργατική ρύθμιση.

και η αντεπίθεση είναι εξίσου σημαντικό ζητούμενο. συν τέσσερα επιδόματα. θα πάω σε ατομική διαπραγμάτευση. Γ. η μετενέργεια ισχύει μόνο για τρεις αντί για έξι μήνες. τοπικό. Α. ας κρατήσουμε πέντε πράγματα χάνοντας κάποια άλλα και βλέπουμε και κάνουμε» είναι αδιέξοδη μεσοπρόθεσμα. Η λογική «ας κάνουμε τη ΣΣΕ τώρα. ας κρατήσουμε πέντε πράγματα χάνοντας κάποια άλλα και βλέπουμε και κάνουμε» είναι αδιέξοδη μεσοπρόθεσμα. προκειμένου να μην έχουμε καθόλου σύμβαση και να είμαστε στο μηδέν και στον βασικό μισθό. χωρίς να μεταγγίζονται στην ατομική σύμβαση εργασίας. ανεξάρτητα από την επιλογή που θα κάνεις. Άρα υπάρχουν μέτρα. αφού ο νόμος είναι μαζί μου». Κ. Θα συμφωνήσω για τον κίνδυνο να παγιωθεί η πρακτική υπογραφής μειωμένων συμβάσεων. έχουμε την ατομική προσφυγή. Αν αμύνεσαι μόνο. ο κατακερματισμός των εργαζομένων καθιστούν την άμυνα βασική ανάγκη. νομίζω πως δεν είναι και πολύ έξυπνη λογική. σε επιχειρησιακό ή κλαδικό επίπεδο. Το πρόβλημα δεν είναι από μόνη της η μετενέργεια. της μετενέργειας. Χρειάζεται να εξαντλήσουμε όλα τα μέσα. και σε μοντέλα εθνικού επιπέδου είναι ακόμα πιο περιορισμένος. ομοιοεπαγγελματικό ή ακόμα και επιχειρησιακό επίπεδο. Το μεγάλο κακό είναι ότι μετά την πάροδο του τριμήνου όλοι οι όροι της ΣΣΕ εξαφανίζονται. Αυτό είναι το μικρό κακό. Κρατάει μόνο τον βασικό μισθό. πρέπει να αξιοποιηθούν. Ε. δεν είναι αυτόματη η έκπτωση στον βασικό μισθό και τα .: Για να καταλάβει κανείς τις αλλαγές που έχουν επέλθει. Α. πρέπει να δει όλες τις αλλαγές που έχουν γίνει νωρίτερα. εκτός από τον βασικό μισθό. εάν “Η λογική «ας κάνουμε τη ΣΣΕ τώρα. Κ. Άρα. Δεν θα θελα να είμαι καθόλου στη θέση συνδικαλιστών σε σωματεία τα οποία δέχονται αφόρητη πίεση από τους εργαζομένους τους οποίους εκπροσωπούν. δεν μπορεί κανείς να το κατακρίνει. να διασώσουν τον ίδιο τους τον εαυτό. υπογράφοντας μειωμένες συμβάσεις. Όσο πιο αποκεντρωμένη είναι η συλλογική διαπραγμάτευση. γιατί μπορεί με ατομική σύμβαση εργασίας η επιμερισμένη επέκταση της ΣΣΕ. κάνοντας όμως και διεργασίες αντεπίθεσης και συσπείρωσης των εργατικών δυνάμεων. Γ. καταργεί ό. Νομίζω ότι το μοντέλο των μικρών σωματείων. να υπάρχουν γράφουμε συλλογικές συμβάσεις. σε κλαδικό. η απάντηση είναι ο προσανατολισμός σε μεγάλα κλαδικά σωματεία. Γ: Πες μας με απλά λόγια τι σημαίνει η κατάργηση της μετενέργειας και με ποιον τρόπο κάποιος που ήδη εργάζεται επηρεάζεται από αυτήν. Να υπο- τα δικαιούται – και αυτά είναι υπό διαπραγμάτευση.: Πρέπει να προκριθεί η δράση που θα εξασφαλίσει τα δικαιώματα των εργαζομένων. Μέσα σε αυτή τη λαίλαπα κάποιοι θέλουν να διασώσουν το θεσμό. Είναι ένα μέτρο εύλογης άμυνας. Από κει και πέρα. Θα πρέπει κι εμείς να συσπειρώσουμε δυνάμεις. όλους τους κανονιστικούς όρους.: Εφόσον η εργοδοτική πλευρά ενεργοποιήσει τη νέα διάταξη. Ε. Πρέπει να προκριθούν τα επιχειρησιακά σωματεία ή η κλαδική δράση. Κ. κάνοντας όμως και διεργασίες αντεπίθεσης και συσπείρωσης των εργατικών δυνάμεων.” ταυτόχρονα οι διαδικασίες που θα αναχαιτίσουν αυτή την πρακτική. Κ. γιατί «όποιος είναι έξω απ’ το χορό πολλά τραγούδια λέει». και δεν συζητάς πώς θα συσπειρώσεις τις δυνάμεις σου. τόσο πιο ισχυρός θα είναι ο εργοδότης. τα τακτικά δικαστήρια και το δικαίωμα του συνδικάτου να παρεμβαίνει και να λέει «όχι. για να αναχαιτίσουμε τη βάρβαρη επέλαση του νέου εργασιακού μεσαίωνα. Να υπογράφουμε συλλογικές συμβάσεις.: Είναι προτιμότερο να υπογράφεται μια σύμβαση με μειώσεις από το να μην υπάρχει καθόλου ή αυτό ενέχει κινδύνους νομιμοποίησης της εσωτερικής υποτίμησης και της απαξίωσης των συνδικάτων. τον θεσμικό ρόλο των συνδικάτων. Όμως.τι έχει να κάνει με την εξέλιξη της εργασιακής σχέσης. να είναι αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Α. όταν τελειώσει μια ΣΣΕ δυο ετών. δεν πειράζει. Σε επιχειρησιακό επίπεδο.: Πιστεύεις ότι σε αυτές τις συνθήκες η κλαδική ή η επιχειρησιακή οργάνωση αποδίδει περισσότερο. όπως έχει διαμορφωθεί τη στιγμή εκείνη για κάθε εργαζόμενο ξεχωριστά. ώστε να μην παγιωθεί. Ε. Αυτή είναι η τελευταία πράξη του δράματος. τα οποία θα βάλουν τέλος στον κορπορατισμό-συντεχνιασμό και θα συσπειρώσουν δυνάμεις. Σε κλαδικό είναι ακόμα λιγότερο. Από την άλλη. Γιατί η αντίπαλη πλευρά έχει τον τρόπο να σπάσει αυτό το εύθραυστο μέτρο άμυνας. τα ασφαλιστικά μέτρα. Ε. Έχουμε την Επιθεώρηση Εργασίας. ο εργοδότης είναι παντοδύναμος.: Είναι πολύ δύσκολη η ερώτηση. γιατί μετά ο εργοδότης θα πει «άμα δεν θέλεις εντάξει. δεν μπορείς να κάνεις ό. Από την άλλη. Σε ομοιοεπαγγελματικό είναι λιγότερο δυνατός. Θα αποφύγω να δώσω προσωπική απάντηση. νομικά και κινηματικά.62 ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΙ ο νόμος.τι θέλεις». ας υπογράψουμε πάγωμα αποδοχών ή μείωση αποδοχών με κάποια ανταλλάγματα.: Μπορεί να αλλάξει το ωράριο ή να καταργηθούν κάποιες αργίες που προβλέπονταν στην προηγούμενη ΣΣΕ μονομερώς από την πλευρά της εργοδοσίας. Α. Γ. θα ήταν προτιμότερο. χωρίς τη σύμφωνη γνώμη του εργαζομένου. Πλέον.

ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ

τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012

ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΙ

τέσσερα επιδόματα. Δεν σημαίνει ότι αυτόματα χάνονται όλα όσα ρωτάτε. Πρέπει να ενεργοποιήσει αυτό
το δικαίωμα ο εργοδότης, αλλά δεν θα το κάνει κατ’
ανάγκη. Παίζει ρόλο και η αντίσταση από την πλευρά
των εργαζομένων· προφανώς σε συλλογικό επίπεδο
και όχι σε ατομικό, που τα πράγματα είναι πολύ περιορισμένα. Η ενεργοποίηση της ΠΥΣ πρόκειται να επιφέρει αυτές τις αλλαγές στην ατομική εργασιακή σχέση.
Δεν γίνεται αυτόματα με την πάροδο του τριμήνου.
Ε. Γ.: Τι επιπτώσεις έχει σήμερα η επέκταση
της ανεργίας;
Α. Κ.: Η ανεργία είναι αυτή τη στιγμή ο βασικός
μοχλός εκβιασμού και τρομοκρατίας των εργαζομένων. Το πιο δυναμικό κομμάτι, οι νέοι εργαζόμενοι,
βρίσκονται εκτός αγοράς εργασίας. Περίπου το 60%
των νέων κάτω των 28 χρονών είναι, επισήμως,
χωρίς δουλειά. Οι υπόλοιποι καταλαβαίνετε τι δουλειά κάνουν: μια δυο μέρες την εβδομάδα, χωρίς
να είναι σίγουρο ότι κολλάνε ένσημα κ.ο.κ. Υπάρχει
και ένα σχέδιο εκτόνωσης των μεγάλων ποσοστών
ανεργίας μέσω μιας μετακίνησης εργαζομένων στο
εξωτερικό, ένα σχέδιο πολύ επικίνδυνο. Η κρίση είναι
παγκόσμια. Στην Ευρώπη υπάρχουν πολλές παγίδες
ειδικά για τους Έλληνες που επιλέγουν να φύγουν
προσπαθώντας να αξιοποιήσουν τη συνθήκη Σέγκεν
για την ελεύθερη μετακίνηση.
Ε. Γ.: Υπάρχουν επεξεργασίες σχετικά με τις
μορφές οργάνωσης των ανέργων;
Α. Κ.: Κατά τη γνώμη μου, ας αποκλείσουμε την
αυτοτελή οργάνωση ανέργων. Κατ’ αρχάς, τι είναι
άνεργος σήμερα; Ένας εργαζόμενος που δουλεύει
δυο μέρες την εβδομάδα, εννιά μήνες εκ περιτροπής
εργασία και παίρνει λεφτά λιγότερα από το επίδομα
ανεργίας είναι άνεργος ή εργαζόμενος; Ένας εργαζόμενος που δεν κολλάει ένσημα και είναι στη μαύρη
αγορά εργασίας; Οι στρατιές των νέων ανθρώπων
που θα πέσουν θύματα των νέων πελατειακών σχέσεων της κοινωφελούς εργασίας, της απασχόλησης
μέσω προγραμμάτων ή ΜΚΟ είναι για πέντε μήνες
το χρόνο εργαζόμενοι και για τους υπόλοιπους εφτά,
μέχρι να μπουν σε άλλο πρόγραμμα, είναι άνεργοι;
Ένας εργαζόμενος που εργάζεται κανονικά τρεις ή
τέσσερις μέρες την εβδομάδα, όχι εκ περιτροπής, και
έχει σύμβαση εργασίας είναι άνεργος, ημιάνεργος,
εργαζόμενος, ημιαπασχολούμενος; Θέλουμε ενώσεις
εργατικές που να καλύπτουν τις ανάγκες της εργατικής τάξης εν όλω. Άσχετα αν ο εργαζόμενος έχει
άλλο χρώμα, άλλο καθεστώς απασχόλησης, άλλη
σύμβαση ή καθόλου σύμβαση, αν κολλάει ένσημα
ή αν έχει μπλοκάκι. Υπάρχει ακόμα μία διάκριση: τα
σωματεία δεν γράφουν αυτούς που δουλεύουν την
εργολαβία, οι μόνιμοι δεν γράφουν τους ΙΔΑΧ, τα
μπλοκάκια είναι εκτός ή γράφονται μόνο όσοι έχουν
σύμβαση. Μην επαναλαμβάνουμε τα ίδια λάθη. Πρέπει να συζητήσουμε τι είδους νέες εργατικές ή συνδικαλιστικές ενώσεις θέλουμε για να καλύπτουμε τα

63

νέα φαινόμενα, τις ευέλικτες μορφές απασχόλησης,
τους ανέργους κ.ο.κ.
Ε. Γ.: Ολοκληρώνοντας, θα θέλαμε τη
γνώμη σου για την απάντηση του εργατικού
κινήματος.
Α. Κ.: Χρειάζεται να μεταφέρουμε στους χώρους
δουλειάς το κλίμα αισιοδοξίας που αποτυπώθηκε
σε μεγάλο βαθμό και στις τελευταίες εκλογές. Δεν
είναι δυνατόν ένα πολύ μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού να σπάει την τρομοκρατία, να προκρίνει λύσεις
αντιμνημονιακές και ριζοσπαστικές και αυτή η εικόνα
να μην αντανακλάται στους εργασιακούς χώρους.
Καταρχάς, βρισκόμαστε σε μια φάση που μπορούμε
να κερδίζουμε και όχι μόνο να χάνουμε και, δεύτερον,
μπορούμε να απαντάμε επί ίσοις όροις στην εργοδοτική τρομοκρατία. Τι εννοώ με αυτό; Χρειάζεται να
δούμε και συγκεκριμένες ιδέες, γιατί καλό είναι πλέον
να σκεφτόμαστε και λίγο φωναχτά, ακόμη κι αν δεν
έχουμε επεξεργαστεί πολύ τις θέσεις μας. Να γίνει μια
τηλεφωνική γραμμή για καταγγελίες περιστατικών
εργοδοτικής τρομοκρατίας. Γιατί ο κύριος τάδε στο
Αγρίνιο μάζεψε τους εργαζομένους και τους είπε ότι
αν ψηφίσετε Αριστερά θα σας απολύσω; Μπορούν να
εκβιάζονται συνδικαλιστές για να μην προκρίνουν τα
δικαιώματα των εργαζομένων; Πρέπει να καταγράφουμε τους εργοδότες που έχουν σηκώσει κεφάλι
και τρομοκρατούν τους εργαζομένους.

«Χρειάζεται να μεταφέρουμε στους
χώρους δουλειάς το κλίμα αισιοδοξίας
που αποτυπώθηκε σε μεγάλο βαθμό
και στις τελευταίες εκλογές».
Μπορούμε να συζητήσουμε για μορφές οργάνωσης των εργαζομένων που θα καλύψουν κοινωνικές
και εργασιακές ανάγκες. Αυτοοργάνωση σε τοπικό
επίπεδο για να δίνονται λύσεις στα προβλήματα που
αντιμετωπίζουν οι εργαζόμενοι, οι κάτοικοι και οι
άνεργοι σε κάθε περιοχή. Είτε συστήνοντας δίκτυα
αλληλεγγύης και παρέμβασης είτε βοηθώντας το
έργο των συνδικάτων, όχι υποκαθιστώντας το. Τι
νόημα έχει πλέον να κάνουμε κάθε ενάμιση μήνα
μια επετειακή απεργία στο κέντρο της Αθήνας, ενώ
μεγάλες εργατουπόλεις στην Αθήνα, το Αιγάλεω, η
Πετρούπολη, το Μαρούσι, να μην έχουν συνδικαλιστική οργάνωση και εκπροσώπηση; Το εργατικό κίνημα
μπορεί να διδαχτεί από τη δική του παράδοση αλλά
και από νικηφόρες μάχες σε όλη την Ευρώπη εν μέσω
οικονομικής κρίσης. Χρειάζεται να συντονίσουμε τις
προσπάθειές μας, όπως ακριβώς τις συντονίζει και
το κεφάλαιο. Με όρους αλληλεγγύης, συνεννόησης
και με γρήγορους ρυθμούς. Δεν είναι σίγουρο ότι η
ανάταση που καταγράφηκε στις εκλογές θα συνεχίσει
για πολύ. Τα προβλήματα είναι πολύ μεγάλα και η
επίθεση στα εργασιακά και κοινωνικά δικαιώματα
ακόμα μεγαλύτερη.

64

ΝΕΟΛΑΙΑ

Το αόρατο κάτεργο της νεολαίας…
του Χρήστου Κωστόπουλου

Οι νέοι επιχειρηματίες, μέσα από χαμηλότοκα δάνεια κυρίως, επένδυσαν στη λογική
του μεγάλου κέρδους βασισμένου στη φτηνή εργασία των νέων εργαζομένων.

Αν κάνει κάποιος έρευνα σε μία από τις μεγαλύτερες
βιομηχανίες τις ελληνικής οικονομίας, δηλαδή στον
κλάδο του επισιτισμού και στους χώρους μαζικής
εστίασης, θα μπορούσε να καταγράψει χωρίς δυσκολία όλες σχεδόν τις μορφές νόμιμης και παράνομης
εργασίας που μπορούν να υπάρξουν, με κυρίαρχη
προφανώς την αδήλωτη φτηνή εργασία Ελλήνων και
μεταναστών νεαρής ηλικίας.
Εκτός από τα μεγάλα ξενοδοχεία και τα εστιατόρια
ή τις αλυσίδες (που σε μεγάλο βαθμό επεκτείνονται
μέσα από το franchise) στα οποία δουλεύουν χιλιάδες
άνθρωποι με πολύ χαμηλούς μισθούς, ο κλάδος έχει
αναπτυχθεί ραγδαία από χιλιάδες μικρούς και μικρομεσαίους επιχειρηματίες. Αυτοί έχουν δημιουργήσει
πολλές εστίες, κυρίως στα μεγάλα αστικά κέντρα αλλά
και στην επαρχία, στις οποίες απασχολούνται νέοι κατά

πλειοψηφία άνθρωποι με τις πιο ευφάνταστες μορφές
απασχόλησης που ταιριάζουν στην πιο ακραία νεοφιλελεύθερη λειτουργία της αγοράς εργασίας.
Όσον αφορά τον τουρισμό, οι εποχικά εργαζόμενοι του κλάδου, που είναι η συντριπτική πλειοψηφία,
εργάζονται το πολύ πέντε μήνες το χρόνο και το εισόδημά τους δεν ξεπερνά τα 7.500 ευρώ για όλο το
χρόνο, συμπεριλαμβανομένου του επιδόματος ανεργίας που δίνεται για τέσσερις μόλις μήνες. Ο κλάδος
μαζικής εστίασης –δεν περιλαμβάνονται οι φούρνοι
και τα μεμονωμένα «ανώνυμα» εστιατόρια– είναι
από τους σημαντικότερους της ελληνικής αγοράς. Οι
ετήσιες πωλήσεις του ανέρχονται σε 2,1 δισ. ευρώ.
Ωστόσο, μόνο το 27% ελέγχεται από τις οργανωμένες
αλυσίδες του κλάδου –Goody’s, Everest, McDonald’s,
Γρηγόρης, KFC, Roma Pizza, Bενέτης, Pizza Hut, Πίτα

ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ

τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012

ΝΕΟΛΑΙΑ

Παν κ.λπ.–, ενώ το υπόλοιπο 73% ανήκει σε χιλιάδες
μικρές επιχειρήσεις όπου οι νόμιμα απασχολούμενοι
φτάνουν τους 600.000.
Οι εμπορικές τοποθεσίες που αποτελούν περιοχές
διασκέδασης της νεολαίας διαμόρφωσαν τα τελευταία
χρόνια ένα πεδίο τεράστιας κερδοφορίας για μεγάλους
και για μικρούς εργοδότες, πατώντας στην έντονη
ανάπτυξη της τελευταίας εικοσαετίας που συνδυάστηκε
με ένα lifestyle διασκέδασης αρκετά διαφορετικό από
τα προηγούμενα χρόνια. Αυτό έδωσε τεράστια ώθηση
σε νέους επιχειρηματίες που, μέσα από χαμηλότοκα
δάνεια κυρίως, επένδυσαν στη λογική του μεγάλου
κέρδους βασισμένου στη φτηνή εργασία των νέων
εργαζομένων, οι οποίοι για σύντομο διάστημα ήταν
διαθέσιμοι να ενταχθούν στην αγορά εργασίας χωρίς
πολλά δικαιώματα, καθώς το αντιλαμβάνονταν ως κάτι
περιστασιακό για τη ζωή τους.
Άμεσο αποτέλεσμα ήταν η αποδυνάμωση της συνδικαλιστικής πυκνότητας του κλάδου και η παράλληλη
διόγκωση της εργοδοτικής αυθαιρεσίας. Έτσι, κατά τη
διάρκεια των ετών η κατάσταση από βιώσιμη για τους
εργαζομένους, που είχαν κατοχυρωμένα δικαιώματα
ιδιαίτερα στον ασφαλιστικό τομέα (βαρέα και ανθυγιεινά) αλλά και στον μισθολογικό, μετασχηματίστηκε,
διαμορφώνοντας έναν πλήρως αποδιαρθρωμένο και
υπερ-ευέλικτο εργασιακά χώρο.
Στην καλύτερη περίπτωση, πλέον, όσοι μπουν στον
κλάδο με τα νέα μέτρα της μνημονιακής κυβέρνησης
παίρνουν τον κατώτατο μισθό και ένσημα, κατά βάση
όμως τα μεροκάματα ξεκινούν από 20 ευρώ χωρίς
κανένα ένσημο, με απλήρωτες υπερωρίες κ.λ.π.
Σύμφωνα με στοιχεία του Σώματος Επιθεώρησης
Εργασίας που δημοσιεύτηκαν τον Απρίλιο του 2012,
η ανασφάλιστη εργασία σε πολλές περιοχές φτάνει το
60%, ενώ στο σύνολο της χώρας είναι στο 30%.
Χαρακτηριστικά, υπάρχει ξενοδοχείο στην Αθήνα
που δίνει 17,5 ευρώ με σύμβαση μίας ημέρας για
τους κάτω των 25 ετών. Οι μειώσεις μισθών, καθώς
και η απλήρωτη εργασία, πλέον είναι μόνιμα φαινόμενα. Όσον αφορά το πρώτο μάλιστα, υπάρχουν
επιχειρήσεις στις οποίες αγγίζει το 40%. Η κατάσταση
χειροτερεύει καθώς η ύφεση βαθαίνει και η ανεργία
μεγαλώνει, με τις απαιτήσεις των εργοδοτών να αυξάνονται, ξεπερνώντας κάθε όριο. Διαμορφώνονται
συνθήκες εργασίας που διαλύουν τους εργαζομένους οικονομικά και σωματικά, καθώς η εργασία έχει
γίνει περισσότερο από εξοντωτική, δεδομένου ότι οι
περισσότερες επιχειρήσεις λειτουργούν με το μισό
προσωπικό από αυτό που χρειάζονται.
Είναι μεγάλη η κουβέντα που θα μπορούσε να
ανοίξει σε σχέση με τις δυνατότητες ανατροπής αυτής
της πραγματικότητας, καθώς η ύπαρξη ενός ισχυρού
συνδικαλιστικού κινήματος σε έναν τόσο κατακερματισμένο ιδιωτικό τομέα με έντονη παρουσία των
μικρών επιχειρήσεων, μεγάλα ποσοστά αδήλωτης
εργασίας και την τεράστιας κλίμακας εργοδοτική τρομοκρατία, σε συνδυασμό με τη συνεχή ανακύκλωση
προσωπικού, δημιουργεί πολλά εμπόδια.

65

Η ισχυροποίηση του ΠΑΜΕ, ιδιαίτερα στις μεγάλες
ξενοδοχειακές επιχειρήσεις, δεν κατάφερε να δημιουργήσει ανάχωμα στη σάρωση των δικαιωμάτων
με μεγαλύτερη αιχμή την κατάργηση των βαρέων
και ανθυγιεινών ενσήμων. Αυτό που κυριαρχεί στους
νέους εργαζομένους, οι οποίοι αποτελούν το βασικό
υποκείμενο εκμετάλλευσης, είναι η λογική «πάλι καλά
που έχουμε δουλειά» και μια τεράστια δυσπιστία σχετικά με το αν μπορούν να κερδίσουν οτιδήποτε.

Η επανακατοχύρωση βασικών
κεκτημένων πρέπει να είναι άμεσος
στόχος, ώστε να βρουν τη χαμένη
αξιοπρέπειά τους όλοι όσοι εργάζονται
σε αυτούς τους χώρους.
Η εμπέδωση όλο και πιο ευέλικτων μορφών εργασίας σε εργαζομένους που τώρα εισέρχονται σε αυτή
τη δουλεία αποτελεί επένδυση των εργοδοτών για το
μέλλον του κλάδου, το οποίο για όσους καταφέρουν
να επιβιώσουν αναμένεται λαμπρό. Προβλέπονται
προγράμματα, επιδοτήσεις εργαζομένων, φοροαπαλλαγές, μειώσεις μισθών και δώρων, ως και παράταση
του οχταώρου, που με αφορμή την κρίση θα οξύνουν
την επίθεση σε βάρος των εργαζομένων. Η αλήθεια
είναι ότι πλέον η εισροή στον κλάδο πολλών νέων
λόγω της μεγάλης ανεργίας αλλά και της αδυναμίας
να έχουν εναλλακτική διέξοδο τους αναγκάζει να
εντάσσονται με πιο μόνιμο τρόπο σε αυτόν.
Οι δυνατότητες διαμόρφωσης ταξικής συνείδησης,
λόγω των εργοδοτικών αυθαιρεσιών και συμπεριφορών που γεννούν ανασφάλεια και απαισιοδοξία αλλά
συγχρόνως οργή και αγανάκτηση, είναι πολλές. Αυτό
όμως δεν γίνεται χωρίς τη διευρυμένη συμμετοχή του
κόσμου που πλήττεται. Η πιο πλατιά συσπείρωση που
θα ομογενοποιήσει το κατακερματισμένο δυναμικό
των μικρών και μεγάλων επιχειρήσεων, ακόμα και
σε τοπικό επίπεδο, μπορεί να αποτελέσει μια μορφή
οργάνωσης ενάντια στην τεράστια υποβάθμιση που
έχει υποστεί ο κλάδος. Η επανακατοχύρωση βασικών
κεκτημένων πρέπει να είναι άμεσος στόχος, ώστε να
βρουν τη χαμένη αξιοπρέπειά τους όλοι όσοι εργάζονται σε αυτούς τους χώρους.
Η ελληνική κοινωνία, αν και αναγνωρίζει τον κόπο
τους συχνά αφήνοντας φιλοδώρημα, πρέπει να συνειδητοποιήσει ότι πίσω από τα χαμογελαστά πρόσωπα
αυτών που τους εξυπηρετούν κρύβεται ένα δύσκολο και
κακοπληρωμένο οχτάωρο κάτω από το άγρυπνο μάτι
του εργοδότη που πλέον απολύει, μειώνει μισθούς και
αυθαιρετεί χωρίς να δώσει λογαριασμό σε κανέναν.

συνέβαλε καθοριστικά.66 ΝΕΟΛΑΙΑ Τα κόκκινα τετράγωνα που «δεν κάνουν πίσω»* του Κίμωνα Γαστεράτου *«On ne lâche pas». Η ύπαρξη φοιτητικών συνδικάτων και ομοσπονδιών που ενώνουν τους φοιτητικούς συλλόγους με διαφορετικές πολιτικές τοποθετήσεις.000 μέλη αρχικά. απαγόρευε τις σπουδές σε νεολαίους χαμηλών και κατώτερων στρωμάτων. σηματοδοτώντας το τέλος της νεοφιλελεύθερης διαχείρισης. Η Ultimatum. τη χώρα της απόλυτης ησυχίας. σύμφωνα με τα λόγια των φοιτητών του Κεμπέκ. εφημερίδα του συνδικάτου με ευρεία κυκλοφορία στα πανεπιστήμια αλλά και σε όλο το Κεμπέκ. Το πιο πρόσφατο παράδειγμα έρχεται από τη χώρα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα. Τον τελευταίο χρόνο όμως ένα κύμα φοιτητικών κινητοποιήσεων στις πιο απρόσμενες γωνιές του κόσμου έρχεται να φέρει το ελληνικό φοιτητικό κίνημα στη θέση του παρατηρητή. η επιχείρηση διαγραφής μιας ολόκληρης γενιάς από τον «αναπτυγμένο» πλανήτη. οι αποκλεισμοί δημόσιων υπηρεσιών και κυβερνητικών γραφείων. στα μέσα Φεβρουαρίου. Το ξέσπασμα του κινήματος. Οι φοιτητές για μεγάλο χρονικό διάστημα διεκδικούσαν. Η αρχική πρόταση περιλάμβανε 75% αύξηση μέσα σε πέντε χρόνια και η τελική της μορφή προέβλεπε 85% αύξηση την επόμενη εφταετία ως προσπάθεια ισοσκελισμού του κόστους σπουδών με τις υπόλοιπες πολιτείες. Δεκάδες φοιτητικοί σύλλογοι. αύξηση των φοιτητών που θα αναγκάζονταν να εγκαταλείψουν τις σχολές τους και που. η οποία περιλαμβάνει αύξηση του ορίου συνταξιοδότησης στα 67. προκαλεί την εισβολή της νεολαίας στο προσκήνιο. έως και ριζοσπαστικούς συλλόγους. τελικά. το πολύχρωμο ποτάμι της οργής και της ελπίδας. το πάγωμα του νόμου. την έφιππη αστυνομία και το μάλλον ονειρικό επίπεδο ζωής. Οι απογευματινές πορείες. τη Χιλή και τον Καναδά δείχνουν πως το διεθνές κύμα λιτότητας.χ. Η πρόταση αυτή αποτελεί μόνο μία στιγμή της γενικότερης επίθεσης λιτότητας. Η κινητοποίηση ξεκίνησε σαν σιωπηλός ψίθυρος στα αμφιθέατρα και συνέχισε στους φοιτητικούς συλλόγους. γνωστή για τους περισσότερους από το φύλο του σφενδάμου στη σημαία της. η χρήση του facebook και του twitter διευκόλυναν την ενημέρωση και την κινητοποίηση μεγάλων τμημάτων του φοιτητικού σώματος. προκάλεσε η απόφαση της τοπικής φιλελεύθερης κυβέρνησης του Ζαν Σαρέστ για αύξηση των διδάκτρων στις σχολές. Οι φοιτητές πολύ γρήγορα άρχισαν να σχεδιάζουν την αντίδρασή τους στο νομοσχέδιο που οδηγούσε σε μεγαλύτερα φοιτητικά δάνεια. Οι κινητοποιήσεις στη Βρετανία. πρωτότυπου και πολύμορφου κινήματος. ο οποίος ήδη μετρά έξι μήνες δυναμικών κινητοποιήσεων και καταλήψεων σε πανεπιστήμια και δημόσιους χώρους. Έως το πρόσφατο παρελθόν. Εισβολή που μπορεί να δυναμιτίσει την προσπάθεια των ταλιμπάν του νεοφιλευθερισμού και να αποδείξει ότι «η γενιά της αδράνειας» μπορεί να ζήσει με αξιοπρέπεια. δωρεάν εκπαίδευση). που προέβαλαν την ανάγκη δυναμικών κινήσεων· συγκροτήθηκε και γιγαντώθηκε σε ένα σύμπαν φοιτητικού συνδικαλισμού πολύ διαφορετικού από τον ελληνικό. Την εικόνα αυτή έσπασε η «Καναδική Άνοιξη» και ο αγώνας χιλιάδων φοιτητών του γαλλόφωνου Κεμπέκ. επιβολή φόρου υγείας. εκπροσωπώντας πάνω από 70% των σπουδαστών. εξελίχθηκε στη φωνή των φοιτητών με 100. περισσότερη δουλειά και μικρότερη δυνατότητα παρακολούθησης. με επιστολές και συναντήσεις με την κυβέρνηση. το πλέον μαζικό συνδικάτο που ηγείται του κινήματος στο Κεμπέκ: από 40. δεδομένου ότι τα δίδακτρα στο Κεμπέκ βρίσκονται στα πιο χαμηλά επίπεδα σε σχέση με τον υπόλοιπο Καναδά. όμως προσέκρουαν στην . την Εδέμ στα βόρεια των ΗΠΑ. όπως η ΑSSE (Ένωση για τη φοιτητική συνδικαλιστική αλληλεγγύη). η CLASSE (μεγάλη συμμαχία της ΑSSE). το ελληνικό φοιτητικό κίνημα αντιμετωπιζόταν από τον κυρίαρχο λόγο ως ακόμη ένα ελληνικό παράδοξο. πρόταξαν αιτήματα που μέχρι τότε φάνταζαν «εξτρεμιστικά» (π. Αλλά και για τα διεθνή κινήματα νεολαίας λειτουργούσε ως υπόδειγμα και ελπίδα. Η καθολική κουλτούρα πολιτικοποίησης που επικρατεί στους συλλόγους. μαζικές απολύσεις και αύξηση 20% στα τιμολόγια του ρεύματος. που κυμαίνονται από άκρως συντεχνιακούς. αλλά με καθολική αντίθεση στο νομοσχέδιο. με τα κόκκινα τσόχινα τετράγωνα που οι φοιτητές καρφιτσώνουν στο στήθος θέλοντας να δείξουν πως τα οικονομικά τους είναι «ξεκάθαρα (squarely) στο κόκκινο» συνθέτουν το παζλ ενός ζωντανού. το μοντέλο της άμεσης δημοκρατίας και συμμετοχής σε όλα τα όργανα και τις διαδικασίες είναι μόνο κάποιοι από τους παράγοντες επιτυχίας τους. με ηγεμονία των φιλοκυβερνητικών δυνάμεων.000 μέλη. και από τον ελληνικό λαό ως απόδειξη του ιστορικού ρήγματος που οι ταξικές συγκρούσεις κρατούν ενεργό. απολαμβάνοντας πρωτόγνωρη κοινωνική αλληλεγγύη.

67

ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ

τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012

ΝΕΟΛΑΙΑ

αδιαλλαξία του Σαρέστ. Η συνείδηση της ανάγκης για
δυναμικές μορφές πάλης ως του μόνου μέσου για να
ακουστεί η φωνή τους άρχισε να κερδίζει έδαφος. Από
τα μέσα Φεβρουαρίου οι καταλήψεις και οι διαδηλώσεις άρχισαν να μαζικοποιούνται, να οργανώνονται
και να αποτελούν την καθολική πραγματικότητα για τα
πανεπιστήμια της πολιτείας. Οι πορείες ξεκίνησαν με
συμμετοχή 30.000 φοιτητών που εκπροσωπούσαν
περισσότερες από 200.000 καταληψίες και έφτασαν
στην πόρτα του πρωθυπουργικού γραφείου.
Λίγες εβδομάδες αργότερα, 40.000 μεταλυκειακοί φοιτητές κατέλαβαν τη γέφυρα Jacques Cartier.
Μέχρι και σήμερα πάνω από 100.000 έχουν βρεθεί
στο δρόμο. Οι απογευματινές πορείες, οι αποκλεισμοί
δημόσιων υπηρεσιών και κυβερνητικών γραφείων,
το πολύχρωμο ποτάμι της οργής και της ελπίδας,
με τα κόκκινα τσόχινα τετράγωνα που οι φοιτητές
καρφιτσώνουν στο στήθος θέλοντας να δείξουν πως
τα οικονομικά τους είναι «ξεκάθαρα (squarely) στο
κόκκινο» συνθέτουν το παζλ ενός ζωντανού, πρωτότυπου και πολύμορφου κινήματος. Παράλληλα,
ομοσπονδίες γυναικών-μητέρων και σωματεία έχουν
προχωρήσει σε δηλώσεις συμπαράστασης και έχουν
βρεθεί στο δρόμο μαζί με τα παιδιά τους, τα αδέρφια
τους, το μέλλον της χώρας τους που δεν πρέπει να
μείνει χωρίς πανεπιστημιακή εκπαίδευση, όπως οι
ίδιοι δηλώνουν.
Οι διοικήσεις των σχολών και η κυβέρνηση
αντιμετώπισαν με αδιαφορία τις πρώτες εβδομάδες
των κινητοποιήσεων, θεωρώντας πως σύντομα θα
«ξεφούσκωναν». Η διάρκεια, η επιμονή και η μαζικοποίησή τους, όμως, οδήγησαν τον Σαρέστ να
αλλάξει στρατηγική: σε μια προσπάθεια καταστολής
και τρομοκράτησης ψήφισε το νομοσχέδιο 78, που
ποινικοποιεί τις διαδηλώσεις, τις καταλήψεις και την
«ενεργό συμμετοχή» ή την «υποκίνηση» αυτών, δίνοντας περισσότερη εξουσία στην αστυνομία.
Οι διατάξεις του νομοσχεδίου περιλαμβάνουν
πρόστιμα 1.000-5.000 δολάρια για όποιον απαγορεύει την είσοδο σε εκπαιδευτικό ίδρυμα, 7.00035.000 δολάρια για όποιον θεωρείται ηγέτης των
φοιτητών, 25.000-125.000 δολάρια για τους φοιτητικούς συλλόγους και τις συνδικαλιστικές οργα-

νώσεις, τα οποία θα διπλασιάζονται μετά την πρώτη
παράβαση. Επιβάλλει, ακόμη, τα σχέδια για δημόσιες
διαμαρτυρίες άνω των 50 ατόμων (αρχικά άνω των
8) να υποβάλλονται στην αστυνομία οκτώ ώρες νωρίτερα και να δηλώνεται με ακρίβεια η διαδρομή, η
διάρκεια και η ώρα που θα διεξαχθούν. Ο νόμος, αν
και δεν έχει κάμψει τις κινητοποιήσεις των φοιτητών,
έχει χρησιμοποιηθεί για να συλληφθούν εκατοντάδες
διαδηλωτές. Η καθολική αποδοκιμασία του και οι δεκάδες προσφυγές –τόσο από την αντιπολίτευση όσο
και από την CLASSE– για αντισυνταγματικότητα και
την αδυναμία εφαρμογής του έχουν οδηγήσει στην
επί της ουσίας απονομιμοποίησή του.

Το παράδειγμα του Κεμπέκ μπορεί
μόνο να μας διδάξει, να μας εμπνεύσει
και να δείξει στο ελληνικό φοιτητικό
κίνημα τι μπορεί να σημάνει ο
μετασχηματισμός «μιας φοιτητικής
κινητοποίησης σε αγώνα ενός
ολόκληρου λαού».
Το ρήγμα που δημιούργησε ο ξεσηκωμός στο Κεμπέκ έχει προκαλέσει πανεθνικό κύμα αλληλεγγύης,
λειτουργώντας ως υπόδειγμα για την κινητοποίηση
φοιτητών σε όλη τη χώρα. Οι κινητοποιήσεις της
άνοιξης στον παγωμένο σε θερμοκρασίες και κινήματα Καναδά οδήγησαν στη συνολική αμφισβήτηση της
κυβέρνησης του Κεμπέκ αλλά και της ομοσπονδιακής,
μετατρέποντας τον αγώνα ενάντια στις αυξήσεις των
διδάκτρων σε συνολική διαδικασία αμφισβήτησης
των πολιτικών λιτότητας. Για ακόμη μία φορά, είτε
μιλάμε για τη Γαλλία του ’68 είτε για την Ελλάδα του
’73 είτε για τον Καναδά του 2012 η νεολαία αποδεικνύει πως μπορεί να λειτουργήσει σαν σπίθα στο
χωράφι της συσσωρευμένης λαϊκής οργής. Το παράδειγμα του Κεμπέκ μπορεί μόνο να μας διδάξει, να
μας εμπνεύσει και να δείξει στο ελληνικό φοιτητικό
κίνημα τι μπορεί να σημάνει ο μετασχηματισμός «μιας
φοιτητικής κινητοποίησης σε αγώνα ενός ολόκληρου
λαού», με τα λόγια του εκπροσώπου της CLASSE.

68

ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ

«Σοσιαλφασίστες» και «κομμουνιστικός όχλος»
Η γερμανική Αριστερά στα 1928-33
του Γιώργου Αλεξάτου

«Μετά τον Χίτλερ, εμείς!», βροντοφωνάζει ο ηγέτης του KPD Έρνστ Τέλμαν.

ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ

τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012

ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ

Όταν τον Σεπτέμβριο 1928 το Σοσιαλδημοκρατικό
Κόμμα, το ιστορικό SPD, πανηγύριζε για την εκλογική του επιτυχία, η Δημοκρατία της Βαϊμάρης έδειχνε
σταθερότερη παρά ποτέ και τίποτε δεν προμήνυε όσα
έμελλε να συμβούν τα αμέσως επόμενα χρόνια. Με το
28,9%, το SPD όχι μόνο παρέμενε η μεγαλύτερη πολιτική δύναμη, αλλά και διεύρυνε την απόσταση από
τα άλλα κόμματα και κυρίως από τον ανταγωνιστή του
στην Αριστερά, το ΚPD, το Κ.Κ. Γερμανίας.
Το 10,6% των κομμουνιστών (οι οποίοι στις εκλογές του Μαΐου και Δεκεμβρίου 1924 πήραν 12,6% και
9%, έναντι 20,5% και 26% του SPD) αντιστοιχεί στο
35% των σοσιαλδημοκρατικών ψήφων, αντί του 60%
του Μαΐου 1924.
Διχοτομημένη, μετά την προδοτική της στάση κατά
την έναρξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, στην πλειοψηφία που αντιπροσώπευε η δεξιά πτέρυγα και τη
μειοψηφία των «ανεξάρτητων σοσιαλδημοκρατών»
του USPD, που αμέσως μετά είχαν ταχθεί υπέρ της
ειρήνευσης και η αριστερή τους τάση εντάχθηκε
αργότερα στο KPD, η γερμανική σοσιαλδημοκρατία
θα επανενωθεί το 1922. Η δεξιά της πτέρυγα ήταν
στην κυβέρνηση όταν υπογράφηκε η Συνθήκη των
Βερσαλλιών, με τους ταπεινωτικούς και εξοντωτικούς
όρους σε βάρος της Γερμανίας, έχοντας ήδη πετύχει
την αιματηρή καταστολή της κομμουνιστικής εξέγερσης τον Ιανουάριο 1919, δημιουργώντας χάσμα
αίματος μεταξύ της ρεφορμιστικής και της επαναστατικής Αριστεράς.
Το SPD έβαλε και τη δική του σφραγίδα στη διαμόρφωση της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης. Η σχετική
σταθεροποίηση της οικονομίας, παρά την πληθωριστική κρίση του 1923, η ανακοπή της επαναστατικής
αναταραχής των πρώτων μεταπολεμικών χρόνων και
η πεποίθηση της εδραίωσης της δημοκρατίας φαίνονταν να δικαιώνουν την πολιτική του κατεύθυνση. Τα
εκλογικά αποτελέσματα του 1928 αποδείκνυαν την
αποδοχή της σοσιαλδημοκρατικής πολιτικής από τα ¾
των αριστερών ψηφοφόρων, ενώ το SPD προσέθετε
στη δύναμή του και ένα σημαντικό ποσοστό ψήφων
που το 1924 είχαν δοθεί σε αστικά κόμματα.
Το SPD ήταν ήδη από το 1920 σταθερή κυβερνητική δύναμη στην Πρωσία, όπου βρίσκονταν και οι
σημαντικότερες βιομηχανικές περιοχές της χώρας. Η
κοινωνική πολιτική που ασκούνταν εκεί αποτελούσε
εγγύηση για τη διασφάλιση των συμφερόντων της
εργατικής τάξης μέσα στο ίδιο το καπιταλιστικό σύστημα, καθιστώντας ανεπίκαιρες τις επαναστατικές διακηρύξεις του KPD, που μόλις το φθινόπωρο του 1923
είχε πραγματοποιήσει την τελευταία του εξέγερση στο
Αμβούργο. Άλλωστε, το SPD δεν είχε πάψει να αναφέρεται στο μαρξισμό και στη σοσιαλιστική προοπτική.
Υποκλινόμενοι στον οικονομισμό
Ο σοσιαλισμός, κατά τους θεωρητικούς του SPD,
θα προέκυπτε μέσα από την ίδια την καπιταλιστική
ανάπτυξη, με την ενδυνάμωση της εργατικής τάξης,
που αξιοποιώντας τις κοινοβουλευτικές διαδικασίες

69

θα έφερνε στην εξουσία το κόμμα της, για τη μετατροπή της καπιταλιστικής οικονομίας σε σοσιαλιστική,
μέσω της υπαγωγής της στο κράτος. Το είχε γράψει
και ο Μαρξ, όπως επιβεβαίωνε ο θεματοφύλακας των
γραφών Κάουτσκι: ένας νέος τρόπος παραγωγής δεν
μπορεί να κυριαρχήσει παρά μόνο όταν ο προηγούμενος έχει εξαντλήσει κάθε δυνατότητα περαιτέρω
ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων.
Η λενινιστική προβληματική για τον επικαθοριστικό
ρόλο της πολιτικής, την επαναστατική κατάσταση και
την επαναστατική κρίση συνιστούσε, κατά τους σοσιαλδημοκράτες θεωρητικούς, προφανή απομάκρυνση
από τη μαρξιστική ορθοδοξία. Εξάλλου, ακόμα και η
διαμάχη των ρώσων κομμουνιστών για τη δυνατότητα οικοδόμησης του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ στο πεδίο
αυτής της θεωρίας των παραγωγικών δυνάμεων
διεξαγόταν και στη βάση αυτή τοποθετούνταν σταλινικοί, τροτσκιστές και μπουχαρινικοί, ενώ το επίπεδο
οικονομικής ανάπτυξης κάθε χώρας αποτελούσε το
βασικό κριτήριο στη χάραξη της επαναστατικής στρατηγικής του κομμουνιστικού της κόμματος.
Νιώθοντας κυρίαρχο στην Αριστερά, το SPD δεν
έχει καμιά διάθεση να ανταποκριθεί στις προτάσεις
των κομμουνιστών για συνεργασία που –αν και καθυστερημένα σε σχέση με άλλα Κ.Κ.– κατατίθονταν από
το KPD από το 1925. Οι έμπειροι γραφειοκράτες της
γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας γνωρίζουν πολύ καλά
τις στοχεύσεις των κομμουνιστών, που τις περιέγραψε
ο ίδιος ο Λένιν στην εισήγησή του στο 4ο Συνέδριο
της Κομμουνιστικής Διεθνούς (Κ.Δ.) το 1922:
Καθώς το επαναστατικό κύμα έχει, πλέον, υποχωρήσει και η μεγάλη πλειονότητα της εργατικής
τάξης της Ευρώπης επανασυσπειρώθηκε γύρω από
τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα και τα ρεφορμιστικά
συνδικάτα, οι κομμουνιστές πρέπει να προσανατολιστούν στη συγκρότηση Ενιαίου Εργατικού Μετώπου
με τις δυνάμεις αυτές. Αναπτύσσοντας σχέσεις εμπιστοσύνης με τις μάζες των εργατών, θα επιδιώξουν
είτε την αριστερή μετατόπιση των ρεφορμιστικών
φορέων είτε την απόσπαση της εργατικής τάξης από
την επιρροή τους.
Προσανατολισμένοι σ’ αυτή την κατεύθυνση, οι
κομμουνιστές απηύθυναν σταθερά προτάσεις ενότητας, συμμετείχαν ενεργά στα μαζικά ρεφορμιστικά
συνδικάτα, υπερψήφιζαν τους σοσιαλδημοκράτες εκεί
που δεν υπήρχε δυνατότητα δικής τους κοινοβουλευτικής εκπροσώπησης (π.χ. στη Μ. Βρετανία), ασκούσαν
πίεση προς τις εκάστοτε σοσιαλδημοκρατικές κυβερνήσεις για την άσκηση μιας συνεπούς μεταρρυθμιστικής πολιτικής προς όφελος της εργατικής τάξης.
Καθώς, τον Σεπτέμβριο 1928, σχηματίζεται κυβέρνηση συνεργασίας με τα κόμματα του Κέντρου, με
καγκελάριο τον σοσιαλδημοκράτη Χέρμαν Μίλερ, και οι
εφημερίδες δημοσιεύουν εμβριθείς αναλύσεις για τη
σταθερότητα του καθεστώτος και τις προοπτικές οικονομικής ανάπτυξης, ακούγεται παράταιρος ο θόρυβος
που προκαλούν οι κομμουνιστές ήδη από τον Φεβρουάριο, μετά την 9η Πλατιά Ολομέλεια της Ε.Ε. της Κ.Δ.

όλες αυτές οι δυνάμεις θα συμπαραταχθούν μαζί του. έχοντας επιβεβαιωθεί γι’ ακόμη μία φορά. οι οποίοι ακολουθούν την «πολιτική ανοχής» του μικρότερου κακού. Ενώ η μαζική σοσιαλδημοκρατική πολιτοφυλακή ουσιαστικά αναστέλλει κάθε δραστηριότητα. τον Οκτώβριο 1929. την οποία στηρίζουν οι σοσιαλδημοκράτες. ενώ το KPD ανέρχεται στο 13. οι κομμουνιστές ξέρουν πως ήρθε η ώρα τους: οικονομική κρίση = κατάρρευση του καπιταλισμού = επανάσταση! Νομιμότητα ή επανάσταση. Η αντιπαράθεση τάξης εναντίον τάξης θα εκφραστεί και με πολιτική πόλωση. πορείες και διαδηλώσεις. αφήνοντας μόνους τους κομμουνιστές της Κόκκινης Ένωσης του Μετώπου Μαχητών να δίνουν τις μάχες στους δρόμους με τις δολοφονικές ορδές των ναζί.6% πήρε στις εκλογές του 1928. Τώρα πια.Δ. Είναι δυνατόν να αποτελέσει απειλή για τη δημοκρατία το NSDAP του Χίτλερ. Λίγους μήνες αργότερα θα έρθει και η μεγάλη επιβεβαίωση των εκτιμήσεων της Κ. Οι γερμανοί σοσιαλδημοκράτες δεν μπορούν παρά να διασκεδάζουν με τις κομμουνιστικές επινοήσεις.Δ. όταν. καθώς είχε τεθεί εκτός νόμου. να βρίσκονται στην πλευρά της επανάστασης και όλες τις άλλες πολιτικές δυνάμεις να συγκροτούν το αντεπαναστατικό στρατόπεδο. Ανάμεσά τους και η σοσιαλδημοκρατία. συμμετείχε στις εκλογές με παραλλαγμένο τίτλο. Υπάρχει όμως και μια ανησυχητική εξέλιξη: το περιθωριακό NSDAP του 2. το SPD . Είναι τρελοί αυτοί οι κομμουνιστές! Το KPD φαντάζει πράγματι εκτός πραγματικότητας. Ένα θλιβερό 2. Πιο κάτω κι από το 3% του Δεκέμβρη 1924. Το SPD στηρίζει και τις επόμενες αστικές κυβερνήσεις και στις προεδρικές εκλογές του 1932 θα καλέσει σε υπερψήφιση του βαθιά συντηρητικού στρατάρχη Χίντεμπουργκ για την αντιμετώπιση της υποψηφιότητας του Χίτλερ. που επιβεβαιώνει την αποκοπή των κομμουνιστών από κάθε σχέση με την πραγματικότητα. βάφεται στο αίμα 31 δολοφονημένων εργατών και εκατοντάδων τραυματιών. Φαίνεται να έχουν δίκιο. την Πρωτομαγιά του 1929..1%.5%. επιπλέον. Εντυπωσιακή είναι και η αναφορά στο φασισμό. Το κόμμα δικαιώνεται: πρόκειται για «σοσιαλφασίστες»!. η Κ. σχετικά με την επερχόμενη κρίση. δέκα χρόνια πριν.5% του Μαΐου 1924. Ο όρος «σοσιαλφασίστες» για το χαρακτηρισμό των σοσιαλδημοκρατών έκανε για πρώτη φορά την εμφάνισή του. όταν τα πρωτοσέλιδα της Rote Fahne προβάλλουν με πηχυαίους τίτλους την επερχόμενη κρίση και τη συνακόλουθη μεγάλη ταξική αναμέτρηση. Στις εκλογές του Σεπτεμβρίου 1930 το SPD υποχωρεί στο 24. Οι κομμουνιστές θυμούνται την καταστολή της εξέγερσης των Σπαρτακιστών. με τα Κ. Το Κραχ στο Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης. Και όπως αιχμή του δόρατος της αντεπανάστασης είναι ο φασισμός. που πλήρωσε την αποκοτιά του και με πολύμηνη φυλάκιση. θα κόψει απότομα τους σοσιαλδημοκρατικούς χλευασμούς.3%. πάλι από σοσιαλδημοκρατική κυβέρνηση.. προέβλεπε τη διαμόρφωση συνθηκών επαναστατικής κατάστασης. Μια τέτοια διαδήλωση. εντείνουν τις επιθέσεις τους κατά των «σοσιαλφασιστών». Δεν είναι μόνο η αίσθηση της οικονομικής και πολιτικής σταθερότητας που τους κάνει να χλευάζουν τις μοσχοβίτικες Κασσάνδρες.70 ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ Διαπιστώνοντας ότι η περίοδος σχετικής οικονομικής σταθεροποίησης βρίσκεται στο τέλος της και ο καπιταλισμός εισέρχεται στην τρίτη περίοδο της γενικής κρίσης του.6% αναδεικνύεται δεύτερο κόμμα με το 18. άμεσα ή έμμεσα. μετά το οπερετικό «Πραξικόπημα της Μπυραρίας» του γραφικού ηγέτη του. Οι κομμουνιστές. Χίτλερ! Η κυβέρνηση Μίλερ καταρρέει τον Μάρτιο 1930 και αντικαθίσταται από κυβέρνηση συνεργασίας αστικών κομμάτων υπό τον Χάινριχ Μπρίνινγκ.Κ. πόσο μάλλον από το 6. ενώ ο «κομμουνιστικός όχλος» –κατά τον σοσιαλδημοκρα- τικό χαρακτηρισμό– επιδίδεται σε συνεχείς απεργίες.

όταν το NSDAP αναδεικνύεται πρώτη δύναμη με το 37. Ενώ η «πολιτική ανοχής» του SPD παθητικοποιεί τους οπαδούς του. θα αποκαλυφθεί πλήρως η αδυναμία τους να επιλύσουν τα τεράστια οικονομικά προβλήματα και θα καταρρεύσουν. που είχε αρνηθεί τη συνεργασία με τους κομμουνιστές ακόμα και όταν για λίγους μήνες το 1932 είχαν παραμερίσει τις καταγγελίες περί «σοσιαλφασισμού» (επανήλθαν δριμύτεροι έπειτα από παρέμβαση της Κ. Το 1927 το NSDAP είχε 130. βροντοφωνάζει ο ηγέτης του KPD Έρνστ Τέλμαν..6%. Τη στήριξη προς τις αντιλαϊκές αστικές κυβερνήσεις.4%) όσο και η ανοδική πορεία του KPD (16. . Θα συμμετάσχουν. «Απέναντι στην κυβέρνηση που απειλεί με πραξικόπημα. Στις εκλογές του Ιουλίου 1932. Το πενιχρό 0. μαζί με όλη την αντιπολίτευση.Γ. σε σημείο ώστε το 1932 να αποτελούν τα ¾ των 360. το SPD θα περιοριστεί στο 21.1%. ακόμα και με τον Χίτλερ στη θέση του καγκελάριου. Την επόμενη μέρα θα συλληφθούν και η ADGB θα διαλυθεί. σε μια περίοδο γενικευμένης εξάπλωσης της ανεργίας και φαινομένων μαζικής εξαθλίωσης. Τα σοσιαλδημοκρατικά συνδικάτα εξακολουθούν να συσπειρώνουν τη μεγάλη πλειονότητα των εργατών που έχουν ακόμα δουλειά. η σοσιαλδημοκρατία παραμένει με τα δυο πόδια στο έδαφος του Συντάγματος και της νομιμότητας».000 είναι μόνο τα μέλη των περιβόητων Ταγμάτων Εφόδου. αποπέμποντας από το Π. Τίποτα δεν μπορεί να κλονίσει την αδιασάλευτη πίστη των σοσιαλδημοκρατών στη συνταγματική νομιμότητα.4% των ψήφων. τον Χάιντς Νόιμαν που θεωρήθηκε υπαίτιος της παρέκκλισης). η εργατική τάξη γυρίζει την πλάτη στους «σοσιαλφασίστες» και σύντομα προβλέπεται η ανάδειξή του σε κύρια δύναμη της Αριστεράς. εμείς!». Το KPD έχει κάθε λόγο να νιώθει επιβεβαιωμένο. οι γραφειοκράτες της συνδικαλιστικής συνομοσπονδίας ADGB θα δηλώσουν ότι «δεν είναι αρμοδιότητα των συνδικάτων να πάρουν θέση για τις πολιτικές συνέπειες αυτών των εκλογών». Όπως θα διαψεύσει και τις αυταπάτες των κομμουνιστών.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ επιχειρεί τη συγκρότηση αντιφασιστικού «Σιδηρού Μετώπου» (!) με τα αστικά κόμματα.2%. με τη συνεργασία και τη στήριξη των αστικών κομμάτων. αρκεί να παραμεριζόταν το σοσιαλδημοκρατικό ανάχωμα που απέτρεπε τους εργάτες από το επαναστατικό τους καθήκον. Τότε είναι που η εργατική τάξη θα ξεκαθαρίσει οριστικά και τους λογαριασμούς της με τους ναζί. σε μια περίοδο που η λαϊκή τους βάση τα εγκαταλείπει. την πρόταση του KPD για γενική απεργία. την επομένη της ανόδου του Χίτλερ στην εξουσία.6%. που ελπίζουν ότι ο κίνδυνος του φασισμού θα αποτραπεί χάρη στην απομόνωση των ναζί από τις αστικές πολιτικές δυνάμεις (ο Χίντεμπουργκ ήταν που νίκησε τον Χίτλερ στις προεδρικές εκλογές.000 μέλη. όταν οι ναζί υποχωρούν στο 33. Όταν τον Μάρτιο 1933. θα τεθεί εκτός νόμου και το SPD.2% και 0. ο Χίτλερ θα πάρει το 43. με το KPD ήδη εκτός νόμου. Το κύριο άρθρο της σοσιαλδημοκρατικής Vorwarts.1% του SAP αποδεικνύει ότι οι εργατικές ψήφοι που αποδεσμεύονται από τη σοσιαλδημοκρατία στρέφονται αποκλειστικά προς τους κομμουνιστές. καταφεύγοντας στην ασφάλεια που εγγυάται η πολιτική πρόταση του Χίτλερ. στις 30 Ιανουαρίου 1933 ο Χίντεμπουργκ αναθέτει στον Χίτλερ το σχηματισμό κυβέρνησης. θα συνεχιστεί τόσο η πτωτική τάση του SPD (20.000 μελών του. Αργά αλλά σταθερά. στηριγμένοι στον πραγματικό όχλο της μικροαστικής απόγνωσης και της εθνικιστικής μισαλλοδοξίας. καθώς κάτι τέτοιο θεωρούν πως θα τρόμαζε τα αστικά κόμματα και θα τα οδηγούσε στην αγκαλιά των ναζί. Τον Νοέμβριο. που πήγαζαν από την πεποίθηση ότι η οικονομική κρίση θα οδηγούσε με βεβαιότητα στην επανάσταση. μάλιστα. ενώ τον Ιούλιο. «Μετά τον Χίτλερ. ενώ το 1931 αποσπάται και τμήμα της αριστερής πτέρυγας του SPD. στην Εθνική Εορτή της 1ης Μαΐου που αντικατέστησε την Εργατική Πρωτομαγιά. είναι σαφές: «Απέναντι στην κυβέρνηση που απειλεί με πραξικόπημα. η γενική απεργία διαρκείας μπλοκάρεται από τη «σοσιαλφασιστική» συνδικαλιστική γραφειοκρατία.9%).Δ. Είναι οι άνεργοι που πυκνώνουν τις γραμμές του KPD. Και με μόνους τους άνεργους γενική απεργία δεν γίνεται… Αλλά ακόμα και στην περίπτωση που οι ναζί βρεθούν στην κυβέρνηση. Το 1932 400. ενώ το KPD θα καταγράψει και πάλι άνοδο. Το SPD. η σοσιαλδημοκρατία παραμένει με τα δυο πόδια στο έδαφος του Συντάγματος και της νομιμότητας». Η επικράτηση του ναζισμού στην πατρίδα των Μαρξ και Ένγκελς θα διαψεύσει τις κοινοβουλευτικές αυταπάτες της σοσιαλδημοκρατίας. Η πανεργατική απεργία διαρκείας θα μετατραπεί σε προλεταριακή επανάσταση και ένα σοβιετικό καθεστώς θα εγκατασταθεί στο κέντρο της ευρωπαϊκής ηπείρου! Προς το παρόν. που συγκροτεί το τροτσκιστικής κατεύθυνσης Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα (SAP). την πληρώνουν με σταθερή υποχώρηση της επιρροής τους στην εργατική τάξη. αναδεικνύοντας το αδιέξοδο της πολιτικής του «μικρότερου κακού» και της αντιμετώπισης του φασιστικού κινδύνου με την προσήλωση στη συνταγματική νομιμότητα. με το 14. Το μόνο που αρνούνται να συζητήσουν οι σοσιαλδημοκράτες είναι η συνεργασία με τους κομμουνιστές. απορρίπτει. Η απροθυμία των σοσιαλδημοκρατών να συγκροτήσουν μέτωπο με τον «κομμουνιστικό όχλο» και των κομμουνιστών να συνεργαστούν με τους «σοσιαλφασίστες» άφησε το δρόμο ανοιχτό για να περάσουν οι αληθινοί φασίστες.9% και το SPD θα συρρικνωθεί στο 18. πτώση του NSDAP κατέγραψαν οι εκλογές του Νοεμβρίου 1932) 71 και το KPD παρακολουθεί τους ρυθμούς αποδέσμευσης της εργατικής τάξης από το «σοσιαλφασισμό».

των άκρων που υπονομεύουν τη δημοκρατία θέλει να αποκρύψει ότι η δημοκρατία κινδυνεύει. και διαμορφώθηκε έτσι ένα προστατευτικό δίχτυ για τους θύτες – νταβατζήδες. Ενός . Αναζωπυρόθηκαν ταυτόχρονα όλα τα πλήρως αντιεπιστημονικά στερεότυπα για το AIDS. φτάνοντας στο σημείο να ξαναδούμε εισαγγελείς να φορούν γάντια προκειμένου να ανακρίνουν τις οροθετικές κοπέλες.72 ΕΚΤΟΣ ΥΛΗΣ Η «δημόσια υγεία» ως πειθαρχική συνθήκη της Μαρίας Λούκα και του Γιώργου Νικολαΐδη Ποινικοποιήθηκαν τα θύματα της σωματεμπορίας και του σεξουαλικού καταναγκασμού. λίγο πριν από τις εκλογές. που φαίνεται ότι δεν αντιμετωπίζει ζητήματα συγκατοίκησης. μαστροπούς και πελάτες. αναφορικά με την τότε κυρίαρχη ρητορική περί «ανόδου των άκρων» είχε κάνει την εξής εύστοχη παρατήρηση: «Το σχήμα. σε γραπτή παρέμβασή του. Ο ιστορικός Αντώνης Λιάκος. επομένως. έχοντας δεχτεί ισχυρά πλήγματα από την επικράτηση του εξτρεμισμού στο κέντρο· την επικράτηση ενός διπλού εξτρεμισμού.

όμως. γεγονός της σύλληψης. Συνέχισε. με τα εγχειρήματα των «υγιών πόλεων» και των «υγιών γειτονιών» για τους λευκούς αποικιοκράτες στις κτήσεις και τα προτεκτοράτα των μεγάλων αυτοκρατοριών. παρατηρώντας εύστοχα ότι στο εγχείρημα της καταστολής των πληθυσμών και της συγκρότησης των ενοποιημένων μεγάλων ευρωπαϊκών αυτοκρατοριών η διαχείριση των επιδημιών πέτυχε περισσότερα από όσα οι μακρόχρονοι πόλεμοι. λειτούργησε ως νομιμοποιητικό επιχείρημα αυτού του εξτρεμισμού και ως εργαλείο για το ξεδίπλωμα κατασταλτικών και αντιδημοκρατικών σχεδιασμών. για να ανακατασκευάσει τον ηθικό κώδικα στη βάση του περιορισμού των απολαύσεων με σαφή τιμωρητική διάσταση σε όσους απειθαρχούν και κυρί- 73 ως απέναντι στις πιο ευάλωτες πληθυσμιακές ομάδες. αφενός για να εξυπηρετήσει τις προσδοκίες του ιδιωτικού τομέα της υγείας και. αφετέρου. ούτε αποτελεί ακριβώς πρωτότυπη έμπνευση του Ανδρέα Λοβέρδου. δεν είναι η πρώτη φορά που συμβαίνει κάτι τέτοιο. Σε αυτό το πλαίσιο αναπτύχθηκε και το πρωτόγνωρο. που οδήγησε στην ενεργοποίηση της υγειονομικής διάταξης προεκλογικά. Ο λόγος περί «δημόσιας υγείας». το ελληνικό κράτος δαπάνησε τεράστια χρηματικά ποσά για την προμήθεια τόνων εμβολίων που διακοσμούν ακόμα τις αποθήκες των νοσοκομείων – μόνο αυτά όμως. . με το Μνημόνιο – με τη διαφορά ότι αυτή τουλάχιστον έπεσε. Κέλλογκς.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΕΚΤΟΣ ΥΛΗΣ εξτρεμισμού αναρχο-φιλελεύθερου που διαλύει τους κοινωνικούς θεσμούς. ήταν η διοχέτευση πανικού για τη «γρίπη των χοίρων». εξάλλου. Φρανκ έφερε τον εύγλωττο τίτλο Για μια πλήρη Ιατρική Αστυνομία. υιοθετώντας επί της ουσίας την ατζέντα της Χρυσής Αυγής. τον 19ο και τον 20ό αιώνα. Στιγμάτισε ανεξίτηλα το ίδιο το περιεχόμενο των επιστημών δημόσιας υγείας: το πρώτο εγχειρίδιο προληπτικής ιατρικής του Τζ. Π. Όσοι λοιπόν αναρωτιούνται για την εδραίωση του εξτρεμισμού της Χρυσής Αυγής δεν πρέπει να λησμονούν ότι ήταν ο εξτρεμισμός που αναπτύχθηκε στο κέντρο του πολιτικού φάσματος εκείνος ακριβώς που την ευνόησε. Εκτός από τη γελοιότητα των μονοθεματικών σχεδόν δελτίων ειδήσεων. που με τις πολιτικές τους απέκοψαν εντελώς την πρόσβαση των μεταναστών στην ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. και ενός εξτρεμισμού άκρας καταστολής και παραβίασης των ανθρώπινων δικαιωμάτων». των ανθρώπων που κυκλοφορούσαν μαζικά με μάσκες και γάντια και των αντιμικροβιακών τζελ που αναδείχτηκαν σε απαραίτητο αξεσουάρ κάθε προσεκτικού πολίτη. που κατέληξε όμως σε μεγάλο φιάσκο. εκδοχή ήταν η αντικαπνιστική υστερία που εισήχθη στη χώρα σχεδόν παράλληλα Όλες οι επιδημιολογικές μελέτες δείχνουν ότι από όπου πέρασε το ΔΝΤ και όπου εφαρμόστηκαν βίαιες θεραπείες «αναμόρφωσης της οικονομίας» όλοι οι δείκτες υγείας και ψυχικής υγείας του πληθυσμού επιδεινώθηκαν. ιδιαίτερα τους μήνες πριν από τις εκλογές. Η δημόσια υγεία ως συστατικό στοιχείο ενός ηθικοπλαστικού προτύπου έχει πολύ βαθιές ρίζες στην ανθρώπινη ιστορία· θεμελιώθηκε στο σκοταδισμό. υποδαυλίζοντας τον κοινωνικό αυτοματισμό και συγκαλύπτοντας πάντα τις δικές τους ευθύνες για τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης των μεταναστών στην Ελλάδα. Ακόμα μία ήπια και αποτυχημένη. καθότι άλλα. εκ του αποτελέσματος κρίνοντας. τμήμα των οποίων υπήρξε και η ίδρυση σχολών δημόσιας υγείας ανά τον κόσμο (και στην Ελλάδα παρομοίως στις αρχές του 20ού αιώνα). που συνέδραμε ενεργά τις καμπάνιες περιορισμού της σεξουαλικότητας αποκλειστικά και μόνο στην αναπαραγωγική της λειτουργία). Ο Ανδρέας Λοβέρδος είχε ήδη στοχοποιήσει τους μετανάστες ως «υγειονομική βόμβα» και οι μαζικές διώξεις που ακολούθησαν πλαισιώθηκαν από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης του Μιχάλη Χρυσοχοΐδη. όπως γάζες και νάρθηκες. Κι οι δυο μαζί επιδόθηκαν σ’ ένα ακροδεξιό κρεσέντο σε μια απόπειρα μετατόπισης της δημόσιας συζήτησης από το Μνημόνιο στο μεταναστευτικό ζήτημα. Είναι οι ίδιοι. τις οποίες τόσο αναλυτικά περιέγραψε ο Φουκώ. ακόμα και με όρους δυτικού πολιτισμού και γκαιμπελικής έμπνευσης. Αναβίωσε με τον πιο αντιδραστικό τρόπο στη ναζιστική περίοδο ως υποστύλωμα της φυλετικής καθαρότητας. πιο απαραίτητα αναλώσιμα. Αναδύθηκε μέσα από τις τεχνικές πειθαρχίας και ασφάλειας του 17ου και 18ου αιώνα. προτάσσοντας έναν επιστημονικά αβάσιμο και ιδεολογικά φορτισμένο. την πουριτανική σεξουαλική ηθική και τη συντηρητική ιδεολογία (χαρακτηριστικά παραδείγματα υπήρξαν οι Κουάκεροι και ο κ. όπως εκδηλώθηκε με την αντικαπνιστική εκστρατεία. παρ’ όλο που ο ίδιος έβαλε την προσωπική του πινελιά. Στην κορύφωσή της και στην πιο επικίνδυνη εκδοχή της. Μια σχετικά πρόσφατη τέτοια κατάσταση στην Ελλάδα. τον οποίο κατεξοχήν υιοθέτησαν ποικίλα θρησκευτικά δόγματα του πουριτανισμού που διακήρυτταν ταυτοχρόνως την «υγιεινή» διατροφή. και μάλιστα με τόσο άκαμπτη οριοθέτηση που οποιαδήποτε παρέκκλιση εξωθούνταν στον «κατάλογο των αμαρτιών». εκλείπουν. Βέβαια. αποστειρωμένο υγιεινό τρόπο ζωής. αυτή η μεθοδολογία ενορχήστρωσε το ρατσιστικό παραλήρημα Λοβέρδου. Επανεμφανίστηκε στις δυτικές μεταπολεμικές κοινωνίες. δεν αποσκοπούσε σε τίποτα περισσότερο από το να διογκωθούν τα κέρδη των ασφαλιστικών και φαρμακευτικών εταιρειών που πήραν τη σκυτάλη από την πάλαι ποτέ κραταιά καπνοβιομηχανία. Το όψιμο ενδιαφέρον της κυβέρνησης για την υγεία του πληθυσμού. ιδρυτής της ομώνυμης εταιρείας δημητριακών. Αναπτύχθηκε μέσω ενός λόγου «υγιεινισμού» που αρθρώθηκε στις Νέες Χώρες.

Τη στιγμή που όλες οι επιδημιολογικές μελέτες δείχνουν ότι από όπου πέρασε το ΔΝΤ και όπου εφαρμόστηκαν βίαιες θεραπείες «αναμόρφωσης της οικονομίας» όλοι οι δείκτες υγείας και ψυχικής υγείας του πληθυσμού επιδεινώθηκαν. Όλα αυτά συντέλεσαν καθοριστικά στον εκφασισμό της κοινωνίας. η αποσάθρωση οποιασδήποτε δομής κοινωνικής προστασίας. Μόνο που για να το κάνει αυτό. βιώνοντας τον έντονο κοινωνικό στιγματισμό που καθιστά πλέον ανυπόφορη την επιβίωση για τις ίδιες και το οικείο περιβάλλον τους. φτάνοντας στο σημείο να ξαναδούμε εισαγγελείς να φορούν γάντια προκειμένου να ανακρίνουν τις οροθετικές κοπέλες. και διαμορφώθηκε έτσι ένα προστατευτικό δίχτυ για τους θύτες – νταβατζήδες. χωρίς καμία πρόσβαση σε θεραπείες απεξάρτησης και οροθετικότητας όπως αρμόζει. η διέγερση. Αναζωπυρόθηκαν ταυτόχρονα όλα τα πλήρως αντιεπιστημονικά στερεότυπα για το AIDS. θα πρέπει να πάρει οριστικό διαζύγιο από το ρόλο του αριστερού άλλοθι των εξουσιών. στον οποίο τα αστικά κέντρα ελλείψει άλλων στηριγμάτων φαίνεται να καταφεύγουν όλο και συχνότερα… . τις εν λόγω ηγεσίες είναι επίσης υποκριτικό. Όμως δεν πρέπει να διαφεύγει ότι ο επίσημος λόγος περί δημόσιας υγείας είναι εγγενώς υποκριτικός. για τη διάλυση των προγραμμάτων ουσιαστικής βοήθειας σε ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. πάνω από όλα. σε αυτό το πλαίσιο. καθώς υπήρξε η απόλυτη αντιστροφή των όρων θύτη-θύματος. μια άλλη άποψη. βρίθει αυθαιρεσιών. εντοπίζοντάς τις στον εκμεταλλευτικό χαρακτήρα του συστήματος. την αποστειρωμένη και την απευθυνόμενη σε ανώτερα κοινωνικά στρώματα. Αλλά και το μέρος εκείνο της επιστημονικής κοινότητας που συνδράμει. αυτό που απειλεί την υγεία του ελληνικού πληθυσμού δεν είναι άλλο από τη φτώχεια. συνδράμει τις εξοργιστικές παραβιάσεις κάθε ανθρώπινου δικαιώματος. και μάλιστα με τόσο άκαμπτη οριοθέτηση που οποιαδήποτε παρέκκλιση εξωθούνταν στον «κατάλογο των αμαρτιών». επιστημονικής ηθικής και δεοντολογίας του αστικού πολιτικού προσωπικού. Ποινικοποιήθηκαν τα θύματα της σωματεμπορίας και του σεξουαλικού καταναγκασμού. αλλά και από τον κυρίαρχο κατασταλτικό λόγο της «υγιεινής διαφώτισης». η Αριστερά να αρθρώσει. τη δημοσιοποίηση των φωτογραφιών τους. η λύση μοιάζει να είναι μία και μόνη: το λαϊκό κίνημα να αναλάβει ως στόχο διεκδίκησης και πάλης το θέμα της δημόσιας υγείας. Αντί να αποκαλύπτει την αλήθεια στο λαό. προωθώντας ταυτόχρονα τη λογική της διαπόμπευσης και της τιμωρίας της εξαθλίωσης. οι οποίες παραμένουν ακόμα έγκλειστες. η απόσυρση του κράτους από τη συλλογική ευθύνη για την εξασφάλιση των στοιχειωδών υλικών όρων ύπαρξης της πλατειάς κοινωνικής πλειοψηφίας. Δεν γίνεται. Μαζί με την καταστολή. σε κάθε πράξη της τέλεσής της. Μαζί με την κανονικοποίηση έρχεται και επιτρεπτικότητα. Μαζί με το φόβο για την επιδημία που περιορίζει τις κινήσεις του πληθυσμού πάει πακέτο και η ανεξέλεγκτη πια ελευθερία των μηχανισμών καταστολής να κινούνται ανά την επικράτεια. όλα συνιστούν πρακτικές που δεν εντάσσονται πλέον στην απλή καταστολή αλλά στη βαρβαρότητα. επίσης. την ανακοίνωση του αποτελέσματος όχι όπως Η δημόσια υγεία ως συστατικό στοιχείο ενός ηθικοπλαστικού προτύπου έχει πολύ βαθιές ρίζες στην ανθρώπινη ιστορία˙ θεμελιώθηκε στο σκοταδισμό. τη διενέργεια του τεστ χωρίς τη συναίνεση τους. ένα λόγο για τη δημόσια υγεία που θα αποκαλύπτει τις αιτίες της παθογένειας. προβλέπουν οι διεθνείς συνθήκες. την απαγγελία κατηγοριών στη βάση ενός σαθρού κατηγορητηρίου ως τη φυλάκισή τους αντί της περίθαλψης που τους οφειλόταν εξαιτίας της οροθετικότητας και της παράλληλης τοξικοεξάρτησης τους. Από τη στιγμή της σύλληψής τους με τη συνδρομή του ΚΕΕΛΠΝΟ που μετεξελίσσεται σε ιατρική αστυνομία. πάει και η αδιαφορία για την πραγματική υγεία των λαϊκών στρωμάτων.74 ΕΚΤΟΣ ΥΛΗΣ διαπόμπευσης και φυλάκισης των οροθετικών γυναικών. για την καταστροφή όλων των υπηρεσιών κοινωνικής πρόνοιας. ότι δηλαδή είναι περισσότερο από αποδεδειγμένο πως. Κι ακόμα. για τη χρεοκοπία των κοινωνικο-ασφαλιστικών οργανισμών. Μαζί με το ενδιαφέρον για τη «δημόσια υγεία». την πολιτική των μνημονίων με δυο λόγια. την αύξηση των κοινωνικών ανισοτήτων και την κοινωνική και εργασιακή ανασφάλεια. αλλά και που θα μπορεί να προτείνει τέτοιες λύσεις και διεξόδους τις οποίες να μπορεί υιοθετήσει και να παλέψει ένα παλλαϊκό κίνημα. Μαζί με τον τρόμο για τη σεξουαλική ελευθεριότητα και την προβολή των πιο σκοτεινών επιθετικών ενστίκτων στις ομάδες της σεξουαλικής διαφοροποίησης έρχεται και το κράτοςαρωγός του δικαιώματος του «οικογενειάρχη» στον «ασφαλή» πια αγοραίο έρωτα. να αγνοηθεί η απαράγραπτη σεξιστική διάσταση του ζητήματος. Απέναντι σε όλα αυτά. μαστροπούς και πελάτες. Δεν είναι απλώς ότι η συγκεκριμένη επιχείρηση. Έτσι γίνεται φυσικά και στην Ελλάδα στα χρόνια της μνημονιακής χολέρας: οι άνθρωποι που εξακοντίζουν μύδρους εναντίον των υποτιθέμενων «απειλών» είναι οι ίδιοι υπεύθυνοι για την υποβάθμιση των κρατικών υπηρεσιών περίθαλψης. και καταπίπτουν σε οποιοδήποτε δικαστήριο ανθρώπινων δικαιωμάτων. σε τούτα τα χρόνια. παρέχοντάς του ενίοτε την απαραίτητη «κάλυψη».

τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΕΚΤΟΣ ΥΛΗΣ 75 Μεταλλεία Κασσάνδρας: όταν ο χρυσός δεν λάμπει ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ της Μαρίας Λούκα Η σύμβαση έγινε χωρίς δημόσιο διαγωνισμό. με πρόσχημα την ανάπτυξη και διαπραγματευτικό χαρτί την εξαθλίωση των εργαζομένων. Το κράτος. Η εταιρεία απαλλάχτηκε από οποιαδήποτε ευθύνη αποκατάστασης περιβαλλοντικών ζημιών που είχαν συντελεστεί πριν από την κύρωση της σύμβασης. στον ορυκτό πλούτο της. για να ενταχθεί αργότερα στο σουλτανικό φιρμάνι και να περάσει. που επί αιώνες έχει καταληστευτεί από κάθε λογής χρυσοθήρες. οι θάλασσες δεν θα βάφονται κόκκινες από το κυάνιο. στα χέρια γαλλο-οθωμανικής εταιρείας. Η Χαλκιδική για τους κατοίκους της και τους τουρίστες είναι μια περιοχή με πλούσια βλάστηση και αρχέγονα δάση. με μοναδικό όπλο την ενότητα και τη μαχητικότητά τους ορθώνουν ένα τείχος αντίστασης. Από την άλλη. τις διαβρωμένες και υπόλογες δημοτικές αρχές και τα μίντια της διαπλοκής. Το σενάριο παραμένει το ίδιο. συνδράμει με τον κατασταλτικό του μηχανισμό τις μπίζνες του «εθνικού μας εργολάβου» και των διεθνών εταίρων του. Για ορισμένους άλλους όμως το ενδιαφέρον επικεντρωνόταν πάντα σ’ αυτά που κρύβονταν κάτω από τη γη. Η ιστορία της Χαλκιδικής είναι συνυφασμένη με τη μεταλλευτική δραστηριότητα. . προκειμένου να ολοκληρώσει την καταστροφή του πιο σημαντικού πόρου που διαθέτει μια περιοχή: του φυσικού της περιβάλλοντος. με αποκορύφωμα τη μεγάλη απεργία των μεταλλωρύχων το 1977. Η δική τους επένδυση είναι ένα μέλλον όπου η εργασία δεν θα φλερτάρει με το θάνατο. Αυτή αποτέλεσε τον βασικό χρηματοδότη των εκστρατειών του Μεγάλου Αλεξάνδρου. έχοντας απέναντί τους τα ΜΑΤ. Μια «νέα Κερατέα» εκτυλίσσεται τους τελευταίους μήνες αρκετά χιλιόμετρα μακριά. ακυρώνοντας ταυτόχρονα τη δυνατότητα αειφορίας και παραγωγικής ανασυγκρότησης της περιοχής. στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος. και οι λίμνες δεν θα αποτελούν αποθήκες αποβλήτων. οι κάτοικοι. που σημαδεύτηκε από σκληρές εργασιακές συγκρούσεις. Θέτει σε κίνδυνο τη ζωή και την υγεία των εργαζομένων και των κατοίκων. καθώς και από την υποχρέωση καταβολής του φόρου. στη Χαλκιδική. Ακολούθησε η πολύχρονη περίοδος Μποδοσάκη.

που στις 8 Φεβρουαρίου του 2010 απέρριψε την προσφυγή τους υπό την προϋπόθεση ότι θα ελαχιστοποιηθούν οι εκρήξεις με τα φουρνέλα με απώτατο όριο το 30%. σύμβαση που υπέγραψε με το ελληνικό δημόσιο τον Δεκέμβριο του 2003 η οποία κυρώθηκε από τη Βουλή τον επόμενο μήνα. Το εξορυσσόμενο μετάλλευμα θα τίθεται υπό επεξεργασία σε εργοστάσιο εμπλουτισμού που . κάδμιο και άλλα τοξικά βαρέα μέταλλα. εξαιτίας αβλεψίας της εταιρείας. Η απάντηση που έλαβαν ήταν ότι τα δείγματα περιείχαν έως και 100 μιλιγρκράμ αρσενικό ανά κιλό ξηράς ουσίας. Οι κάτοικοι πήραν μόνοι τους δείγματα και τα έστειλαν για ανάλυση. Έξι μήνες μετά η αγοραία αξία των μεταλλείων υπολογίστηκε από διεθνή εταιρεία παροχής συμβούλων σε 408 εκατ. Το 2005 η εταιρεία πήρε άδεια για τη λειτουργία του μεταλλείου Μαύρες Πέτρες που βρίσκεται κάτω από τον δομημένο οικισμό του χωριού Στρατονίκη. όπως κανονικά προβλέπεται σ’ αυτές στις περιπτώσεις. Θα διαρκέσουν ως το 2002. αποχαρακτηρίζονται. πωλούνται ως αδρανή και χρησιμοποιούνται για την κατασκευή δημόσιων έργων. Τη σκυτάλη πήρε η πολυεθνική εταιρεία Ελληνικός Χρυσός με βασικό συντελεστή του εγχειρήματος τον όμιλο Ελλάκτωρ – συμφερόντων Μπόμπολα.76 ΕΚΤΟΣ ΥΛΗΣ Σύντομο ιστορικό της αντιπαράθεσης Ύστερα από πολλές παλινωδίες.000 στρεμμάτων στη βόρεια Χαλκιδική με Έξι μήνες μετά η αγοραία αξία των μεταλλείων υπολογίστηκε από διεθνή εταιρεία παροχής συμβούλων σε 408 εκατ. Πολλά τέτοια υλικά κατέληξαν τον Φεβρουάριο του 2010 στη θάλασσα του Στρατωνίου. Στο ανάχωμα του φράγματος Καρακόλι λειτουργεί από το 2005 πλήρες συγκρότημα λατομικών υλικών με πρώτη ύλη τα στείρα από τα μεταλλεία. Έπειτα από μια ισχυρή νεροποντή. το σύνολο των μεταλλευτικών εγκαταστάσεων περιέρχεται στην καναδική TVX. θείο. ενώ κινδύνεψαν ακόμα και ανθρώπινες ζωές. Τον Δεκέμβριο του ίδιου χρόνου. έπειτα από προσφυγή για τη νομιμότητα της μεταβίβασης. πάντως. Πρόσφατα η Κομισιόν. Το 2007 η εταιρεία προπώλησε τα δικαιώματα ασημιού για 57. αλλά με έδρα τον φορολογικό παράδεισο των Νήσων Κέιμαν– off shore Silver Wheaton. δολάρια στην –καναδική μεν. βασική προτεραιότητα της οποίας είναι η δημιουργία μεταλλουργίας χρυσού στην Ολυμπιάδα. δηλαδή 37 φορές πάνω από την τιμή πώλησης των μεταλλείων. Αμέσως μετά η εταιρεία επιδοτήθηκε με 15 εκατ. και αυτό που βλέπουν είναι τις ρωγμές στα κτίριά τους να μεγαλώνουν. Το σχέδιο περιλαμβάνει την ανάπτυξη ενός νέου μεταλλείου για την εκμετάλλευση του κοιτάσματος χρυσοφόρου-χαλκούχου πορφύρη που βρίσκεται στη θέση Σκουριές του δήμου Παναγιάς. Το 1996 ξεκινούν οι κινητοποιήσεις των κατοίκων της περιοχής: διαδηλώσεις. ο κόλπος του Στρατωνίου βάφεται κόκκινος. Προσέφυγαν στο Συμβούλιο της Επικρατείας. Η εταιρεία απαλλάχτηκε από οποιαδήποτε ευθύνη αποκατάστασης περιβαλλοντικών ζημιών που είχαν συντελεστεί πριν από την κύρωση της σύμβασης. Οι κάτοικοι της Στρατονίκης. επομένως ο χαρακτηρισμός «αδρανή» είναι εντελώς ανυπόστατος. συγκρούσεις με την αστυνομία. Το χωρίο βούλιαξε στη λάσπη. Η σύμβαση έγινε χωρίς δημόσιο διαγωνισμό. η Ελληνικός Χρυσός κατέθεσε τον Ιανουάριο του 2006 επενδυτικό σχέδιο για την επέκταση των μεταλλουργικών δραστηριοτήτων της και τη μετατροπή μιας τεράστιας έκτασης σε μεταλλευτικό κέντρο. Επιπλέον ό. αποφάνθηκε πως ήταν άδικη και ασύμφορη για το δημόσιο και απαίτησε την επιστροφή των κρατικών ενισχύσεων. τα νερά βάφτηκαν κόκκινα. ευρώ από την ελληνική κυβέρνηση. ευρώ. Αυτό που ακούν είναι τα φουρνέλα να σκάνε κάτω από τα πόδια τους στις 13:15 και στις 21:15 κάθε μέρα. συλλήψεις κοινοταρχών και μια ολόκληρη βιομηχανία μηνύσεων από την εταιρεία. Αυτά τίθενται υπό επεξεργασία. όπως την εφαρμογή ειδικού εξοπλισμού εξόρυξης και τον περιορισμό της χρήσης εκρηκτικών.τι περισσεύει από τα μεταλλεία καταλήγει στα λατομεία. σύσταση με την οποία η εταιρεία ουδέποτε συμμορφώθηκε. ενώ απέδωσε μειωμένες δαπάνες για αμοιβές δικηγόρων και συμβολαιογράφων και κατέβαλε τίμημα μόνο 11 εκατ. όταν το Συμβούλιο της Επικρατείας θα αποφανθεί ότι οι κίνδυνοι της επένδυσης είναι μεγαλύτεροι από το οικονομικό όφελος που πιθανώς θα προκύψει. ευρώ. Το 2003 η εταιρεία κηρύσσει πτώχευση. Απέκτησε δικαιώματα εκμετάλλευσης σε μια περιοχή 317. ευρώ. χωρίς να ακολουθήσει κάποια προσπάθεια περιορισμού της ρύπανσης. δηλαδή 37 φορές πάνω από την τιμή πώλησης των μεταλλείων. που περιέχουν αρσενικό. Με αυτά τα δείγματα γραφής. καθώς και από την υποχρέωση καταβολής του φόρου μεταβίβασης ή οποιουδήποτε άλλου φόρου. ούτε άκουσαν ούτε είδαν μετροπόντικα.7 εκατ. το 1995. γενικές συνελεύσεις. εγκαταλείπει την εξορυκτική δραστηριότητα και πετάει στο δρόμο 472 εργαζομένους. Η τεχνική μελέτη προέβλεπε συγκεκριμένους όρους. Πρόκειται για μεταλλεύματα χαμηλής περιεκτικότητας σε χρήσιμα μέταλλα.

επιπλέον. Τα μεταλλευτικά αποθέματα του κοιτάσματος υπολογίζονται σε 150 εκατ. Τον Αύγουστο του 2010 η εταιρεία κατέθεσε τη μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Απείλησε ότι αν δεν προχωρήσει το έργο θα κλείσει την επιχείρηση και έταξε θέσεις εργασίας εκμεταλλευόμενη τα δυσθεώρητα ποσοστά ανεργίας της περιοχής. και πάνω στη δική τους απελπισία χτίζεται ο κοινωνικός αυτοματισμός. Η κυρίαρχη ρητορεία ταυτίζει την ανάπτυξη με επενδύσεις που δεν αποφέρουν τίποτα στο δημόσιο. πρόλαβε να δώσει το «πράσινο φως» για την επένδυση.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΕΚΤΟΣ ΥΛΗΣ θα κατασκευαστεί πλησίον του μεταλλείου. Οι νεότεροι όμως έχουν εμπεδώσει την τρομοκρατία. καταστρέφοντας τις υπόλοιπες παραγωγικές δραστηριότητες όπως την αλιεία. τους λίγους μήνες που έμεινε στο υπουργείο Περιβάλλοντος. Περιλαμβάνει. Πρόσφατα. κυβικά μέτρα νερό χάνονται κάθε χρόνο.162 τόνοι σκόνης την ώρα της εξόρυξης και η περιοχή θα μετατραπεί απέραντη χαβούζα. την υλοτομία.000 στρέμματα δάσους –όπως παραδέχεται η ίδια η μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων–. Το κίνημα μπορεί να αντιτάξει μια διαδικασία παραγωγικής ανασυγκρότησης που θα βασίζεται στη συνύπαρξη διαφορετικών παραγωγικών δραστηριοτήτων ήπιας κλίμακας. όσον αφορά το παραγωγικό πρότυπο. Οι κάτοικοι βέβαια δεν εφησυχάζουν και βρίσκονται σε διαρκή κινητοποίηση. εμποδίζοντας την υλοποίηση του έργου. γνωμοδότησαν περί του αντιθέτου. Τα πλημμελή μέτρα προστασίας είναι αυτά που έχουν οδηγήσει σε κατακόρυφη αύξηση των καρδιακών και των θανάτων από πνευμονοκονίαση. το ΣτΕ αποφάσισε την προσωρινή συνέχιση των έργων. ειδικά για την Αριστερά και τα κινήματα. Ο Γιώργος Παπακωνσταντίνου. υπολογίζεται ότι αν υλοποιηθεί το έργο θα καταστραφούν πάνω από 3. το Ε΄ τμήμα του Συμβουλίου της Επικρατείας διέταξε την προσωρινή αναστολή αυτών των εργασιών. Σε όλη αυτή την πορεία η εταιρεία αξιοποίησε ως μέσο εκβιασμού απέναντι στο κράτος για την επίσπευση των διαδικασιών και την εκχώρηση των μέγιστων δυνατών προνομίων. θα προάγουν τη συνείδηση και τη δημιουργικότητα και θα αλληλεπιδρούν με την τοπική κοινωνία. όπου θα κατασκευαστούν το εργοστάσιο εμπλουτισμού και η μονάδα μεταλλουργίας χρυσού. ακούς ανθρώπους στα καφενεία που θέλουν να γελάσουν και παράγουν βρόγχους. οι οποίες θα σέβονται τις οικολογικές παραμέτρους. Τα πλημμελή μέτρα προστασίας είναι αυτά που έχουν οδηγήσει σε κατακόρυφη αύξηση των καρδιακών και των θανάτων από πνευμονοκονίαση. όπου κι αν πας. παρά το γεγονός ότι μια σειρά φορείς. Πρόσφατα μάλιστα πέτυχαν μια πολύ σημαντική νίκη: ενώ από τον Μάρτιο η εταιρεία έχει καταλάβει τις Σκουριές στο όρος Κάκαβος για να ξεκινήσουν οι γεωτρήσεις και η υλοτόμηση της δασικής έκτασης.89 γραμμάρια χρυσό και 0. εισοδήματα. την οικοδομή και προφανώς τον τουρισμό. Το 2009 δόθηκε η πρώτη θετική γνωμοδότηση ύστερα από τη διαδικασία της προκαταρκτικής περιβαλλοντικής εκτίμησης και αξιολόγησης.56 γραμμάρια χαλκό ανά τόνο. τόνους με περιεκτικότητα 0. την ανάπτυξη εγκαταστάσεων μεταλλείου στην Ολυμπιάδα για την εκμετάλλευση του χρυσοφόρου κοιτάσματος μεικτών θειούχων της περιοχής. εγκλωβίζοντάς τη σε μια μονοκαλλιέργεια περιορισμένου βεληνεκούς που συνεπάγεται την καταστροφή φυσικών και ανθρώπινων πόρων. θα είναι υπό δημόσιο έλεγχο και θα διασφαλίζουν θέσεις εργασίας με πλήρη εργασιακά δικαιώματα και συνθήκες ασφαλείας. Στα συρτάρια της συνωστίζονται χιλιάδες βιογραφικά για μια θέση εργασίας βαμμένη με αίμα. θα παράγονται 2. τη δασοκομία. Απέναντι σε όλα αυτά οι κάτοικοι της περιοχής δίνουν εδώ και δύο χρόνια έναν αγώνα ζωής και αξιοπρέπειας. παράλληλα. με τη συνδρομή της αστυνομίας πάντα. όπου κι αν πας. ακούς ανθρώπους στα καφενεία που θέλουν να γελάσουν και παράγουν βρόγχους. Στη Χαλκιδική. . Έρχονται σε σύγκρουση με τις αποφάσεις της μνημονιακής κυβέρνησης και τη δωσίλογη και άκρως διαπλεκόμενη διοίκηση του Πάχτα. αντιθέτως αυξάνουν τα κέρδη συγκεκριμένων μερίδων του ελληνικού και διεθνούς κεφαλαίου. Το μετάλλευμα θα μεταφέρεται υπογείως μέσω μιας νέας στοάς στο Μαντέμ Λάκκος. το συμβούλιο περιβάλλοντος του ΑΠΘ και το δασαρχείο. όπως το ΤΕΕ Κεντρικής Μακεδονίας. γι’ αυτό και στην πλειονότητά τους είναι αντίθετοι στην επέκταση των 77 μεταλλείων. Το υπόδειγμα της Χαλκιδικής μπορεί να αποτελέσει case study. Το κυρίαρχο πρόταγμα δεν είναι το μόνο Τη στιγμή που στη Χαλκιδική 15 εκατ. Ακυρώνουν. αλλά και απέναντι στην τοπική κοινωνία για την άμβλυνση των αντιδράσεων. Οι παλιότεροι το θυμούνται. τους ίδιους τους εργαζομένους. τη μακροπρόθεσμη δυνατότητα μιας περιοχής να παράγει Στη Χαλκιδική.

78 ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Καληνύχτα. κυρία Ζωρζ της Εύης Πίνη .

Η δωδεκάχρονη Άλκη αντιπάθησε αμέσως αυτό το υπερφίαλο πλάσμα. Αυτή η δήλωση παραλίγο να της κοστίσει τη φιλία της με την άλλη μεγάλη κυρία των γραμμάτων. Τι και αν οι μέρες της ήταν γεμάτες τρόμο. θάνατο. Μήπως αυτό την εμπόδισε να γίνει η Ζωρζ Σαρή. σε μια εύπορη και μορφωμένη οικογένεια. είχαν πει. αυστηρό. πλάι στη σημαία. αλλά με δύο πόδια και δύο χέρια. Και όταν ήρθε η πολυπόθητη εκείνη ημέρα. Η Αντιγόνη Μεταξά. και βρέθηκα πίσω στο καλοκαίρι του 1970. Στα μυθιστορήματά της. Τη θέση της οικονομικής άνεσης την πήρε η φτώχια και ο αγώνας για την επιβίωση. αν έβαζε κάτι στο 3. όχι τα καλά παιδάκια της θείας Λένας1. γεμάτη ζωή. παρουσιάζει τους γονείς της· τον πατέρα της. Βρίσκομαι στην Αίγινα συντροφιά με μια παρέα παιδιών που ζουν τη μαγεία του καλοκαιριού. τις έπειθε ότι αυτά ήταν επιλογή της γιατί… ήταν η τελευταία λέξη της μόδας! Έτσι. Ζεστό απομεσήμερο στο Πόρτο Ράφτη. Τι και αν το δεξί της χέρι έμεινε μισοπαράλυτο και ο αγκώνας της παραμορφωμένος. Τα τζιτζίκια οργιάζουν στο μεγάλο πεύκο και εγώ είμαι κλεισμένη στο δωμάτιό μου για την υποχρεωτική σιέστα. μάλλον θα είναι ξένος… Οι λέξεις κυλούν σαν νερό και εγώ δραπετεύω από το ζεστό υπνοδωμάτιο. τη «Γαλλίδα» που ποτέ δεν μπόρεσε να προσαρμοστεί στην Ελλάδα. υπάρχουν τέτοιοι γονείς. αλλά ήθελε οι κόρες της να έχουν διαφορετική μοίρα. ζώντας μια έντονη. και τη μητέρα της. Τη μια μέρα ήταν η μαθητριούλα που ζούσε στο ζεστό κουκούλι της οικογένειάς της και την άλλη η επονίτισσα που μοίραζε προκηρύξεις στις γειτονιές και τριγυρνούσε τα βράδια γράφοντας «Θάνατος στο φασισμό» στους τοίχους της κοιμισμένης πόλης. ένας αγώνας που έπρεπε να δώσει και να βγει νικήτρια. Η Ζωρζ Σαρή της ΕΠΟΝ Όπως πάρα πολλοί νέοι που πέρασαν την εφηβεία τους στα δύσκολα χρόνια της κατοχής. βρήκε τη νεαρή επονίτισσα σκαρφαλωμένη στα κεραμίδια του Πανεπιστημίου. που έζησε πάντα μέσα στην υποταγή και τη σιωπή. ήρθε όμως ο πόλεμος και όλα άλλαξαν. αυτοβιογραφικά τα περισσότερα. η Ζωρζ. Όχι μόνο έζησε. ραδιοφωνική παραγωγός και παρουσιάστρια της ηθικοπλαστικής παιδικής εκπομπής «Καλημέρα παιδάκια». Τα δυο τρία πράγματα που ξέρω για τη Ζωρζ Σαρή Η Γεωργία Σαρηβαξεβάνη γεννήθηκε το 1925 στην Αθήνα.». Οι γιατροί την είχαν σχεδόν ξεγράψει. Οι πρωταγωνιστές της είναι πραγματικά παιδιά. τη γλυκιά Έμμα2. Ο πατέρας της καταγόταν από το Αϊβαλί και η μητέρα της ήταν Γαλλίδα από τη Σενεγάλη. θα είναι με ένα χέρι και ένα πόδι». ήταν σαν να έβαλε μπροστά τη μηχανή του χρόνου. .79 ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Η «δική» μου Ζωρζ Σαρή Όταν το Εκτός Γραμμής μού πρότεινε να γράψω ένα αφιέρωμα στη Ζωρζ Σαρή. Όταν ο ήλιος. ως Ζωή Αϊβαλιώτη. πείνα. Βαριέμαι… Δεν θέλω να κοιμηθώ. δύσκολη.. Μέχρι εδώ τίποτα πρωτότυπο. Τα στενά παπούτσια. Όμως η Ζωρζ ποτέ δεν το έβαλε κάτω. Ήταν πάντα μια πρόκληση. Μετά ήρθε ο Δεκέμβρης του ’44 και ένας εγγλέζικος όλμος έστειλε τη Ζωρζ στο νοσοκομείο βαριά τραυματισμένη. αλλά η νεαρή Ζωρζ τούς έβγαλε ψεύτες. «Μα. χωρίς να ηθικολογούν κουνώντας τους το δάχτυλο. κάνουν αταξίες. Ας διαβάσω μια δυο σελίδες από το βιβλίο που μου έκαναν δώρο στα γενέθλιά μου… Ο θησαυρός της Βαγίας του Ζωρζ Σαρή. Δεν τον ξέρω τον συγγραφέα. ναμία της δύναμη. Οι απρόβλεπτες καταστάσεις και οι ανατροπές ποτέ δεν την τρόμαξαν. την απελευθέρωση». Εκείνη ένιωθε ευτυχισμένη γιατί «είχε διαλέξει το δρόμο της ζωής κι ας υπήρχε θάνατος μέσα.. να χαιρετά τα πλήθη που πανηγύριζαν ξέφρενα στους δρόμους της ελεύθερης Αθήνας. Τα παιδικά της χρόνια ήταν άνετα και ανέμελα. απόμακρο και κάπως στρυφνό. ανακαλύπτω ότι «η» Ζωρζ Σαρή (ευτυχώς με διόρθωσε η δασκάλα των γαλλικών και δεν έκανα καμιά μεγαλύτερη γκάφα) δεν είναι σαν τους άλλους συγγραφείς. την Άλκη Ζέη. ένα εμπόδιο που έπρεπε να υπερπηδήσει. 2. αλλά η αντιπάθεια σύντομα έδωσε τη θέση της σε μια βαθιά φιλία που κράτησε μια ολόκληρη ζωή. «Αν ζήσει. πορεύτηκε όλα της τα χρόνια. Γιατί είχε ένα στόχο. λένε ψέματα. με πείσμα και δυναμισμό. αθετούν τις υποσχέσεις τους. Με τον αυθορμητισμό της ηλικίας τους. έτσι και η Ζωρζ Σαρή ωρίμασε απότομα. Όπως το συνήθιζε. Όχι! Η Ζώρζ Σαρή της υποκριτικής «Εγώ θα γίνω ηθοποιός»3. Ένα καλογραμμένο βιβλίο. αλλά οι ενήλικοι τα αντιμετωπίζουν με κατανόηση. Όταν έβλεπε τις εύπορες φιλενάδες της να φορούν κομψά λουστρινένια παπούτσια ενώ εκείνη χοντροπάπουτσα με κορδόνια. δήλωνε με έμφαση η μικρούλα Ζωρζ στους φίλους της και οργάνωνε θεατρικές βραδιές για να τους διασκεδάζει τα καλοκαιρινά βράδια. Τα δύο κορίτσια συναντήθηκαν στο σχολείο. Είχε μια μοναδική ικανότητα να κάνει την αδυ1. όπου η Ζωρζ εμφανίστηκε ως καινούρια μαθήτρια και με το «καλημέρα σας» δήλωσε ότι θα γινόταν ηθοποιός. Αλλά καθώς οι σελίδες «φεύγουν» η μία μετά την άλλη.

και η Ζωρζ μαζί με άλλους συναδέλφους της αποφάσισαν. Θα επιβιβάστηκαν οι τρεις τους στη «Βαγγελίστρα» για να πάνε στην Αίγινα. σαν παιχνίδι. η φτώχεια και η μετανάστευση. όχι πάντα θετικές. μίλησε στους μικρούς αναγνώστες για τον πραγματικό κόσμο και για θέματα δύσκολα. όπως οι κοινωνικές προκαταλήψεις. καλή ώρα σαν και μένα. Η επόμενη εμφάνισή της ήταν το 1976 στην ταινία του Παντελή Βούλγαρη Χάππυ Νταίη. να μην ξαναπαίξουν στο θέατρο μέχρι να αποκατασταθεί η δημοκρατία. Μέσα στην κατοχή άρχισε να παρακολουθεί μαθήματα στη σχολή του Δημήτρη Ροντήρη. και ο μεγάλος. ήρθε η χούντα. την Ειρήνη. και όνειρα γλυκά. να γράφει το Θησαυρό της Βαγίας. Η Ζωρζ Σαρή της λογοτεχνίας Η απόφαση της Ζωρζ να εγκαταλείψει την υποκριτική όσο κρατούσε η Χούντα μπορεί να την πόνεσε. Αλλά η υπόσχεση ήταν υπόσχεση και η Ζωρζ την τήρησε στο ακέραιο. Θα σας ξυπνήσουμε μόλις φτάσουμε στη Βαγία. Καληνύχτα… . αλλά όχι και το όνειρο της υποκριτικής. Ο μικρός που θα ανοίξει πρώτη φορά ένα βιβλίο της και δεν θα θέλει να το αφήσει από τα χέρια του. Η ιδέα να ασχοληθεί με το γράψιμο γεννήθηκε το πρώτο καλοκαίρι που περνούσε μακριά από το θέατρο. όμως. στην αγαπημένη τους Βαγία. η θέση της γυναίκας. Σκέφτομαι πως η ογδονταεπτάχρονη Ζωρζ θα πήγε να συναντήσει του ήρωές της. ένας είναι ο άσφαλτος κριτής: ο αναγνώστης. δεν υπήρχε περίπτωση να μην τα καταφέρει. Ακόμα περισσότερο. Ντίνο Δημόπουλο. το διαζύγιο. Γι’ αυτή τη συμβολή της η συγγραφέας δέχτηκε ποικίλες κριτικές. Αφήστε την να ξεκουραστεί… Καληνύχτα.80 ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ μυαλό της.τι όμως και να πουν. που θα ψάξει να βρει τα βιβλία της. κάτι που απέφευγαν επιμελώς να κάνουν γονείς και δάσκαλοι. σε εφτά μήνες ίσως. Ο εμφύλιος μπορεί να την ανάγκασε να εγκαταλείψει την Ελλάδα. η παιδική λογοτεχνία έκανε μεγάλη στροφή και άφησε για πάντα πίσω της τα πρότυπα του 19ου αιώνα που ως τότε ακολουθούσε πιστά. γιατί τα αντιμετώπισε με σοβαρότητα. μίλησε ανοιχτά στους αναγνώστες της για γεγονότα της πρόσφατης ιστορίας. Με το έργο της Ζωρζ Σαρή. μια πολύτιμη φίλη. Ο τελευταίος τής εμπιστεύτηκε το ρόλο της αινιγματικής ηθοποιού Θάλειας Χαλκιά στην ταινία του Έγκλημα στα παρασκήνια και τότε η Σαρή κέρδισε το βραβείο β΄ γυναικείου ρόλου στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. αυτή την απόφαση την πήραν πιστεύοντας ότι η χούντα θα έπεφτε γρήγορα. Ό. το ηθικοπλαστικό και προστατευτικό ύφος που χαρακτήριζαν μέχρι τότε τα παιδικά βιβλία. σε ένδειξη διαμαρτυρίας. Μιχάλη Κακογιάννη. Μα η κυρία Ζωρζ αποκοιμήθηκε στην πολυθρόνα καθώς αγνάντευε το πέλαγος. όταν αργότερα επέστρεψε στην Ελλάδα. Έγινε η αγαπημένη συγγραφέας των παιδιών. Ύστερα από μερικά χρόνια. Τότε άρχισε. Το βιβλίο εκδόθηκε το 1969 και η ανταπόκριση που γνώρισε από το κοινό οδήγησε τη Ζωρζ Σαρή να βρει έναν καινούριο προορισμό στη ζωή της. τα παιδιά που μεγαλώναμε μέσα στο «άνυδρο» τοπίο της επταετίας. κυρία Ζωρζ. Το 1947 αυτοεξορίστηκε στο Παρίσι και εκεί κατάφερε να συνεχίσει τις σπουδές της για να κάνει το όνειρό της πραγματικότητα. τον Αύγουστο του 1970… Αποχαιρετισμός Στις 9 Ιουνίου του 2012 ο ήλιος της Ζωρζ Σαρή έδυσε για πάντα. Το θέατρο έγινε η ζωή της και. θα τα ξαναδιαβάσει και θα συγκινηθεί όπως τότε. όπου ως βασίλισσα Φρειδερίκη επισκεπτόταν τους εξόριστους σε ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης σε κάποιο ξερονήσι. χάρισε όμως σε μας. συνεργάστηκε με γνωστούς θιασάρχες και σκηνοθέτες: Ζυλ Ντασέν. Βέβαια. Ντίνο Κατσουρίδη. Ξεπερνώντας το διδακτισμό. τη μικρούλα Ζωή Αϊβαλιώτη και την αδερφή της. όχι σε εφτά χρόνια.

για την ακρίβεια. Αϊζενστάιν ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ του Παναγιώτη Τσερόλα «Η διαλεκτική αρχή του δυναμισμού. Η διαλεκτική του μοντάζ και το μοντάζ των εντυπώσεων Πολιτικός μηχανικός. Η σύγκρουση αποτελεί θεμελιακή αρχή για την ύπαρξη του έργου τέχνης και κάθε καλλιτεχνικής μορφής». ο Σέργκει Μιχαΐλοβιτς Αϊζενστάιν (1898-1948) θα γράψει ο ίδιος τη βασική αρχή που τον όρισε ως σκηνοθέτη ή. θεατρικός σκηνοθέτης. βρίσκει εφαρμογή στην τέχνη μέσα από τη σύγκρουση. στρατευμένος κομμουνιστής.τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΣΙΝΕΜΑ 81 Οπτικοποιώντας τη διαλεκτική Μια μικρή περιήγηση στο έργο του Σ. μέλος του Κόκκινου Στρατού. διευθυντής σε τσίρκο. ως τον σκηνοθέτη με τη μεγαλύτερη επίδραση στον παγκόσμιο κινηματογράφο: «Η διαλεκτική αρχή του . Στο παρόν κείμενο καταγράφεται τμηματικά η συζήτηση με θέμα «Τέχνη και επανάσταση: από τη Ρώσικη Πρωτοπορία στον Αϊζενστάιν» και ομιλητές τους Γιάννη Πάλλη και Παναγιώτη Τσερόλα που πραγματοποιήθηκε στην πολιτική-πολιτιστική Λέσχη Εκτός Γραμμής στην Πάτρα. Μ. το γεγονός ότι το Είναι αποτελεί ένα συνεχές προτσές αλληλεπίδρασης δυο αντίθετων τάσεων.

ο Αϊζενστάιν οδηγεί τον θεατή στην εικόνα. αλλά έναν παιάνα ποιητικού ρεαλισμού για την προλεταριακή επανάσταση και την κοινωνική απελευθέρωση. η πρώτη ταινία του Αϊζενστάιν. μια κατά παραγγελία ταινία για την επέτειο της Σοβιετικής Επανάστασης. ωστόσο. Ο Οκτώβρης (Oktyabr. Έτσι. ενώ καμία εικόνα δεν μπορούσε να εννοηθεί παρά μόνο σε αλληλεπίδραση με μια άλλη. αναφορικά με την κοινωνική αποστολή της. ένα πλήθος μουζίκων ικετεύει για μια βροχή που δεν έρχεται ποτέ. Ο Αϊζενστάιν αποτέλεσε σκληρό πολέμιο του ρασιοναλισμού και της γραμμικότητας. ανήκουν στο παλιό. μέσα από τις θεατρικές αναφορές (η ταινία είναι χωρισμένη σε πράξεις) αλλά και τις πρώτες απόπειρες να εκφράσει ιδέες μέσω του μοντάζ και των διαδοχικών συμβολισμών. . καθώς δεν παύει ποτέ να είναι μια συνεχής σύγκρουση ανάμεσα στη φυσική ύπαρξη και τη δημιουργική τάση – ο Αϊζενστάιν. θα αποτυπώσει πρώτη φορά το θεωρητικό όραμά του. θα αναφερόταν στον δημιουργό του «ιδεολογικού μοντάζ» (ή «μοντάζ των εντυπώσεων»). 1924). θα συναντήσει αρκετή κριτική. καθώς βασικός σκοπός της τέχνης δεν είναι άλλος από τη φανέρωση των αντίθετων τάσεων του Είναι και η δημιουργία αντίληψης και κρίσης του θεατή μέσα από αυτή την απογύμνωση· αναφορικά με τη φύση της. την ταινία που μέχρι σήμερα θεωρείται κορυφαία στιγμή του παγκόσμιου κινηματογράφου και που οδήγησε τον Γκαίμπελς να δηλώσει ότι θα έδινε τη θέση και τα προνόμιά του αν βρισκόταν ένας Γερμανός να φτιάξει κάτι αντίστοιχο για την εποποιία του Γ΄ Ράιχ – αν μπορεί το τελευταίο να θεωρηθεί κοπλιμέντο. μέσα από το ψαλίδισμα του φιλμ και τις ώρες δοκιμών και συνδυασμών στα σκοτεινά δωμάτια του μοντάζ. Η ταινία αποτελεί ένα αριστοτεχνικό κολλάζ συμβολισμών με αναρίθμητες σκηνές-σημεία αναφοράς: χαρακτηριστικά. έτσι απλώς. Ένα καλλιτεχνικό μανιφέστο που ήρθε σε ρήξη με τη λογική του ενός «ήρωα». καθώς ακόμα και η ίδια η τέχνη ακολουθεί ένα προτσές φορτισμένο κάθε φορά από την κυρίαρχη ιδεολογία. η κορυφαία δημιουργία του. το γάλα σε βούτυρο. το θαύμα έρχεται. δεν αποτελεί απλώς μια συγκινησιακά και ιστορικά φορτισμένη ταινία που εξιστορεί μια ανταρσία. φέρνοντας τον «συλλογικό ήρωα». χρησιμοποιώντας απλά εργαλεία της διαλεκτικής. με τη φύση και τη μεθοδολογία της· αναφορικά με την κοινωνική αποστολή της. το οποίο ονομάστηκε «ιδεολογικό μοντάζ» ή «διανοητικό μοντάζ» ή «μοντάζ των εντυπώσεων». η διαφορετική αντίληψη του Αϊζενστάιν για το σκοπό και την εσωτερική συγκρουσιακότητα της σκέψης σε συνδυασμό με την ευρεία και συνθετική του εκπαίδευση τον οδήγησε να περιγράψει θεωρητικά ένα διαφορετικό μοντάζ. άρτι γεννημένο αποτέλεσμα. και του θαύματος της γονιμοποίησης – το παλιό πεθαίνει και αφήνει τη θέση του στο νέο που γεννιέται. αλλά έχει άλλη μορφή: μια μηχανή μετατρέπει. Με επιστημονική μεθοδικότητα και πατώντας στέρεα στη διαλεκτική. που ήθελε τους πίνακες τοπίων τοπογραφικούς χάρτες και τα αγάλματα μαθήματα ανατομίας· αναφορικά με τη μεθοδολογία της. προβάλλοντας το Θωρηκτό Ποτέμκιν. Αν μέχρι εκείνη τη στιγμή το μοντάζ αποτελούσε εργαλείο σύνδεσης μιας λογικής σειράς διαδοχικών εικόνων από το Α στο Β.82 ΣΙΝΕΜΑ δυναμισμού. Αργότερα στην ταινία. ο δημιουργικά ανήσυχος Αϊζενστάιν θα προσπαθήσει να οπτικοποιήσει πλήρως τη διαλεκτική. Γι’ ακόμη μία φορά. την αντίληψή του για το μοντάζ των εντυπώσεων. ακόμα και από τον Μαγιακόφσκι. Ίσως κανείς δεν κατανόησε και δεν αποτύπωσε καλύτερα τη συγκρουσιακή τέχνη. εκτελώντας κομματικό καθήκον (η ταινία ήταν μια εκλαΐκευση της «Γενικής Γραμμής» του κόμματος για την κολλεκτιβοποίηση). Η ανάγκη για ένα θαύμα που δεν έρχεται ποτέ. το οποίο με τη σειρά του συνδεόταν διαλεκτικά με το περιεχόμενο που ήθελε να αποδώσει. Πολιτικά δοκίμια με εικόνες Πριν από το Θωρηκτό Ποτέμκιν. Ανάμεσά τους παρεμβάλλεται η συμβολική σκηνή του «γάμου» ενός ταύρου. Στη Γενική Γραμμή – Το παλιό και το καινούριο (Staroie I novoie. 1929) ο Αϊζενστάιν θα εφαρμόσει. με όλο τον ποιητικό ρεαλισμό που θα μπορέσει ποτέ να συλλάβει ο παγκόσμιος κινηματογράφος. που ήθελε τους πίνακες τοπίων τοπογραφικούς χάρτες και τα αγάλματα μαθήματα ανατομίας. η Απεργία (Stachka. για την άσκοπη χρήση χιούμορ και την απουσία του «επικού» στοιχείου που είχε το Θωρηκτό Ποτέμκιν. με μια εκκλησία που δεν αποτελεί θαυματοποιό. και όλα αυτά σε μια αλληλουχία σκηνών για σύγχρονα σεμινάρια. κάτι που θα ήταν μάλλον απλούστευση. Για τον Αϊζενστάιν η μεθοδολογία σύνδεσης των εικόνων (το μοντάζ) αποτελούσε τον ακρογωνιαίο λίθο της κινηματογραφικής τέχνης. το Θωρηκτό Ποτέμκιν. Η σύγκρουση αποτελεί θεμελιακή αρχή για την ύπαρξη του έργου τέχνης και κάθε καλλιτεχνικής μορφής». ο οποίος βρίσκεται στο πλήρωμα του «Ποτέμκιν» αλλά και στον εξεγερμένο λαό της Οδησσού που εκφράζει την αλληλεγγύη του. από αυτήν στο συναίσθημα και από εκεί σε βαθιά ριζωμένες και ολοκληρωμένες ιδέες. θεώρησε ότι η αλληλουχία δυο εικόνων δεν παράγει απλώς το άθροισμά τους αλλά ένα νέο. Κάπως έτσι. Θα μπορούσε ωστόσο να το συνοψίσει σε δυο ώρες. το γεγονός ότι το Είναι αποτελεί ένα συνεχές προτσές αλληλεπίδρασης δυο αντίθετων τάσεων. αποτέλεσε σκληρό πολέμιο του ρασιοναλισμού και της γραμμικότητας. άλλωστε. Θέλοντας να συνοψίσει κανείς το έργο του Αϊζενστάιν. 1927). βρίσκει εφαρμογή στην τέχνη μέσα από τη σύγκρουση.

επίσης μεγαλεπήβολες σε σύλληψη και περιεχόμενο. και δη την άνοδο του Ιβάν στην εξουσία.τι έμεινε από αυτήν ήταν περίπου 100. την οποία ήθελε. Αγκέλ.. μερικές από τις πιο δυνατές συναισθηματικά σκηνές του παγκόσμιου κινηματογράφου. Μερικοί από τους μεγαλύτερους σκηνοθέτες των τελευταίων δεκαετιών ομολογούν ότι από το έργο και τη θεωρητική αναζήτηση του Αϊζενστάιν διαμόρφωσαν τη δική τους ματιά. Αιγόκερως Αισθητική του κινηματογράφου. καθώς απαγορεύτηκε από την κρατική λογοκρισία. εκδ. κατά την οποία ήρθε η «σύγκρουση με τον εαυτόν» ανάμεσα στο καθήκον και την ηθική του ηγέτη. 83 παρά μόνο τη δεκαετία του ’60. εκδ. όπου μαζί με τους ζωγράφους Ντιέγκο Ριβέρα και Νταβίντ Σικέιρος θα καταστρώσει την πιο φιλόδοξη ταινία του. Για μια σύγχρονη επαναστατική πρωτοπορία. Αν το καρότσι που πέφτει τις σκάλες στη σφαγή της Οδησσού αποτελεί ίσως την πιο εμβληματική κινηματογραφική στιγμή της χιλιετίας. Η ταινία είχε ως στόχο να ξεκινήσει από τους Αζτέκους για να καταλήξει στην επανάσταση του Πάντσο Βίλα και του Εμιλιάνο Ζαπάτα το 1910. ενθουσιασμένοι για τη συνεργασία. το σοβιετικό κοινό δεν κατάφερε να δει ούτε το δεύτερο μέρος. η αμερικάνικη κοινωνία εξαπολύει μέσω του Τύπου λυσσαλέα επίθεση μπροστά στον κομμουνιστικό κίνδυνο και ο Αϊζενστάιν καταλήγει κακήν κακώς στο Μεξικό. οδηγώντας στην απαγόρευση της δημιουργίας του έργου. και ίσως να είναι αναγκαία η ανανέωση αυτής της διαλεκτικής για να φέρει τις τομές του μέλλοντος. 1943). θεώρησε ότι η αλληλουχία δυο εικόνων δεν παράγει απλώς το άθροισμά τους αλλά ένα νέο. Ο Αϊζενστάιν απέτυχε να ολοκληρώσει ακόμα δύο ταινίες. που θα ενώνει την εκκωφαντικά συγκρουσιακή πραγματικότητα με το μύθο των εικόνων. οποιαδήποτε συζήτηση και παρακολούθηση του έργου του Αϊζενστάιν δεν αποτελεί απλώς μουσειακή αναπόληση ή σινεφίλ περιοδολόγηση· θέτει επί τάπητος την ανάγκη δημιουργίας μιας νέας μεθοδολογίας που να υποτάσσεται όχι απλώς στην υπηρεσία του λογικού. Σ. Μ. διαλεκτικά. όπως έλεγε ο Σέλινγκ στον Χέγκελ. Ίσως δεν είναι καθόλου τυχαίο που χρειάστηκε μια στέρεα μαρξιστική διαλεκτική για διαμορφώσει τον κινηματογράφο όπως τον ξέρουμε. εκδ. με τη μία και μοναδική τέχνη που ενώνει όλες τις παραπάνω. θεωρώντας τον τελευταίο τη «μία και μοναδική τέχνη που ενώνει όλες τις υπόλοιπες». και δη σοβιετικό. Μετά τον Αλέξανδρο Νιέφσκι (Αlexander Nevsky. αλλά ό. ακόμα σε έναν μοντέρνο θεατή. (α΄ τόμος). σκηνοθέτη. Β. οι προοδευτικοί διανοούμενοι (μεταξύ των οποίων οι λογοτέχνες Τέοντορ Ντράιζερ και ο Άπτον Σίνκλαιρ) είναι Χρησιμοποιώντας απλά εργαλεία της διαλεκτικής. 1938) ξεκινάει τη δημιουργία του Ιβάν του Τρομερού (Ivan Groznyy. Αϊζενστάιν. το οποίο με τη σειρά του συνδεόταν διαλεκτικά με το περιεχόμενο που ήθελε να αποδώσει.. Όσο ξεπερασμένος τεχνικά και να είναι ένας κινηματογράφος των αρχών της χιλιετίας. δεν φαντάζει καθόλου τυχαίο που το Θωρηκτό Ποτέμκιν αναδεικνύεται μέχρι και τις ημέρες μας η «μεγαλύτερη ταινία όλων των εποχών» σε μια σειρά από σχετικές ψηφοφορίες κριτικών και κοινού. Χόλλυγουντ Οι δημιουργικές ανησυχίες του Αϊζενστάιν τον οδηγούν στην Ευρώπη και από εκεί στην Αμερική και το Χόλλυγουντ.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΣΙΝΕΜΑ Ο μαρξισμός πηγαίνει. έχοντας αφήσει ως κληρονομιά μια τομή στην πορεία της κινηματογραφικής τέχνης που δεν έχει βρει μέχρι και σήμερα το ανάλογό της. Στο μεταξύ. Χ. Για την ακρίβεια. την αντίθεση. Μ. Ραφαηλίδης. κατά τον Αϊζενστάιν. στρατευμένη δημιουργικότητα και τέχνη. αλλά στην υπηρεσία της ανάγκης για την κοινωνική χειραφέτηση και απελευθέρωση. Και. Οι εταιρείες παραγωγής τρίβουν τα χέρια τους στο ενδεχόμενο να «κλέψουν» έναν ευρωπαίο. το οποίο ωστόσο δεν θα ολοκληρωθεί ποτέ λόγω απουσίας χρηματοδότησης. ο Αϊζενστάιν έχει αποδεχτεί δημιουργικά τον ήχο στον κινηματογράφο. το Βίβα Μέξικο. Να ανοίγει ξανά την κουβέντα για μια σύγχρονη. τον κινηματογράφο. όχι απλώς έχει αποτελέσει τη βάση για οποιαδήποτε μελλοντική εξέλιξη και ανάπτυξη. εκδ. αλλά εκείνη την περίοδο (1936) η σταλινική γραμμή προέβλεπε αποκατάσταση των σχέσεων της Μόσχας με τους κουλάκους και αρνούταν να θίξει την έντονη θρησκευτικότητά τους. Ζαχαρόπουλος Η γλώσσα του κινηματογράφου. των λέξεων. και τη σύνθεση. Δαμιανός Λεξικό Ταινιών. να χωρίσει σε 3 μέρη: Τη θέση.000 μέτρα αποσπασματικού και αμοντάριστου υλικού. η οποία ωστόσο δεν γυρίστηκε ποτέ. Βιβλιογραφία Προβλήματα σκηνοθεσίας κινηματογράφου. ενώ τα κεντρικά στη Μόσχα καλοβλέπουν επαναστατικές ταινίες με αμερικάνικη διανομή. αλλά προσφέρει. Κάλβος . Η κληρονομιά της επανάστασης στην τέχνη Ο Αϊζενστάιν πέθανε σε ηλικία 50 ετών. Το Λιβάδι του Μπεζίν (διασκευή ομώνυμης νουβέλας του Τουργκένιεφ) θα αποτελούσε ισχυρή μομφή απέναντι στη θρησκεία και τον επαρχιώτικο τυχοδιωκτισμό. της νότας και του χρώματος. άρτι γεννημένο αποτέλεσμα. Μάρτεν. Ωστόσο.

η Language Poetry μπορεί να αποτελέσει μια αναδιαρθρωτική ποιητική μορφή . Φιλοδοξεί να συνδυάσει μια σειρά θεωρητικών απόψεων. Ο Πόλεμος είναι το δικαίωμά μας. Girly Man. Ο Πόλεμος είναι η μόνη μας ελπίδα. Ron Silliman. Ο Πόλεμος είναι το λογικό αποτέλεσμα της ηθικής βεβαιότητας. Ο Πόλεμος είναι μια διεθνής υπόσχεση για να καλύψει την εγχώρια διαφορά. Τα μεταφρασμένα αποσπάσματα ποιημάτων που παρατίθενται περιλαμβάνονται στην ποιητική συλλογή Girly Man του σημαντικότερου ίσως εκπροσώπου του είδους. Ο Πόλεμος είναι ο νόμιμος τρόπος των ανίσχυρων να αντισταθούν στη βία των ισχυρών.. . Αναπτύσσεται ως κοινωνική ποίηση. Σπάνια ομοιοκαταληκτούν ή ακολουθούν τη συνήθη μορφή των ποιημάτων. Ο ποιητής δεν είναι ο γράφων. οι οποίες δεν συναντιούνται μόνο στην ποιητική και λογοτεχνική κριτική αλλά και σε άλλα πεδία των θεωρητικών επιστημών.. Η ποίηση είναι ένα μόνο μέρος της δουλείας των δημιουργών. όπως οι Τσαρλς Μπέρνσταϊν.. υποκειμένου και το καινούριο δεν είναι η Language Poetry. θεωρητικά και πολιτικά. καθώς για τους αντιπροσώπους της η γλώσσα έχει τη δυνατότητα μέσα από την υλικότητά της (γράμματα. Ο Πόλεμος είναι η υποχρέωσή μας.84 ποιηση Σύγχρονη πειραματική ποίηση: πολιτική και θεωρία στη Language Poetry της Δήμητρας Μακροπούλου Ιστορίες Πολέμου Στον Πόλεμο δεν χρειάζεται ποτέ να ζητάς συγγνώμη. είναι το «πλήθος» με σκοπό τη δημιουργία ενός νέου αναγνωστικού 1. Παρά την ποικιλία στο ύφος γραφής. αλλά το κοινό στο οποίο απευθύνεται. Susan Howe κάνει τον αναγνώστη να αναρωτιέται. .1 Το να διαβάζεις Language Poetry σημαίνει ότι έρχεσαι αντιμέτωπος με τον αντιθετικό τρόπο γραφής της αμερικανικής avant-garde. University Chicago Press 2006.. Τα ποιήματα του ρεύματος αυτού έχουν τη μορφή προτάσεων ή πρόζας. Ο Πόλεμος είναι απάτη όπως ακριβώς η ειρήνη είναι ανύπαρκτη. δομή της πρότασης) να εκφράζει την κοινωνική πραγματικότητα. τι σημαίνει «διαβάζω ποίηση» και τι σημαίνει ποιητική τέχνη. Το ρεύμα Language Poetry εμφανίζεται στην Αμερική στο τέλος της δεκαετίας του ’60 και τις αρχές της δεκαετίας του ’70. Η ποίηση και η πρόζα αντιπροσώπων του είδους. Ο Πόλεμος είναι η πατρική περιουσία μας. Τσαρλς Μπέρνσταϊν. Charles Bernstein.

διάταξη και νόημα βασικά πολιτικό. πώς και εάν τα κείμενα υπερκαθορίζονται από ιστορικές. καθώς δίνει στον αναγνώστη τη δυνατότητα να αποδομήσει τις βαθιά εγγεγραμμένες στο ποιητικό οικοδόμημα μορφές. από την άλλη. Οι Μπέρνσταϊν και Andrews επεχείρησαν να ανοίξουν μια συζήτηση για τη σχέση ποίησης και πολιτικής και να παράγουν μια ανάλυση για τον καπιταλισμό και για το εάν και κατά πόσο μπορούν να τον μεταλλάξουν. Η Language Poetry ταυτοποιείται περισσότερο ως λογοτεχνικό ρεύμα παρά ως είδος και αυτό γιατί η έννοια «σχολή» ή «είδος» θέτει κατά τους εκφραστές της περιορισμούς και μετατρέπει την ποίηση σε προστατευμένο είδος. δημιουργώντας ένα νέο είδος παράδοσης. Κριτικοί του ρεύματος αυτού συμφωνούν στο ότι αποτελεί μια αναγκαία μαρξιστική κριτική απέναντι στον καπιταλιστικό τεχνολογικό πολιτισμό. ο πειραματικός λόγος διαφοροποιείται. τη στιγμή που η ειρωνεία και οτιδήποτε αντιπαραθετικό θεωρείται ανήθικο και ξυπνά μνήμες τρόμου. εξωτερικές από τη συνείδηση του γράφοντος και του αναγνώστη. κάνουν το ρεύμα αυτό να δημιουργεί έναν ιδιόμορφο τρόπο κατανόησής του. καθώς η σύνθεση αυτών είναι βασικά αδύνατη. Μέσα σε αυτό το νέο θεωρητικό πλαίσιο οι συγγραφείς του επιδιώκουν να ξεπεράσουν τα δεδομένα της ποιητικής ιστορίας.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ποιηση απέναντι στην κυρίαρχη. Αποκαλύπτει επίσης την αδυναμία της δυτικής κυρίαρχης ιδεολογίας να διαρθρώσει νοήματα και να «δομήσει» κατά το δοκούν τη σχέση μεταξύ παραγωγού (συγγραφέα) και καταναλωτή (αναγνώστη). Από την άλλη. Η κεντρική θεωρητική ανησυχία των εκφραστών του ρεύματος είναι η κατάδειξη αυτής της υλικότητας ως μιας φυσικής διαδικασίας και όχι ως έκφρασης ιδεών ή απλής περιγραφής του κόσμου. Στο βαθμό που στοιχεία των θεωριών του μεταδομισμού. καθορίζει το βασικό τους εργαλείο. ιδεολογικές και οικονομικές σχέσεις. που υποτιμά την ποιητική τεχνική για χάρη πιο λειτουργικών και ωφελιμιστικών χρήσεων της γλώσσας και της επικοινωνίας. δανείζονται από το δομισμό και το μεταδομισμό τις θεωρίες σχετικά με την κειμενικότητα και την παραγωγική διαδικα- 85 σία ανάγνωσης. Το ερώτημα που οι ίδιοι οι δημιουργοί θέτουν –αν και φυσικά παραμένει ακόμα ανοιχτό– είναι κατά πόσο ξεπερνούν τους επιβεβλημένους κανόνες χρήσης της γλώσσας και αν τελικά με αυτή ως εργαλείο επιτυγχάνουν μια σε βάθος κριτική του καπιταλισμού. δείχνοντας παράλληλα την αξία στην ακολουθία του λόγου και τη σημασία στη δομή. Ντεριντά– βλέπουν την κειμενικότητα ως μια διαδικασία που επιδιώκει να σταθεροποιήσει το υπερβατολογικό στην ιδεολογία. Από τη μία. Αλτουσέρ και Τζέιμσον. Το ρεύμα έγινε γνωστό μέσω του περιοδικού L=A=N=G=U=A=G=E. Για τον Silliman είμαστε το αποτέλεσμα συγκρουόμενων κοινωνικών δυνάμεων που καθορίζουν τη γλώσσα και τον τρόπο έκφρασης. στον τρόπο που αυτή δίνει νόημα ως λεξιλόγιο. μια προκλητική συλλογή με ριζοσπαστικό στίχο. που δίνει και τον τόνο του ρεύματος: Προσεγγίζοντας καταστάσεις / Κάποιους συλλογισμούς / Πως κατανοούμε αυτό / Την καθημερινή εμπειρία. Η εικόνα του τίτλου δίνει ένταση στη μορφή. στην υπονόμευση του κυρίαρχου τρόπου συγγραφής και στην ανάπτυξη νέων στρατηγικών στη διαδικασία της ανάγνωσης και της κατανόησης. του μαρξισμού και της ψυχανάλυσης εμφιλοχωρούν στη Language Poetry. ο Μπέρνσταϊν εκδίδει το Girly Man. Το πρώτο άρθρο του περιοδικού ανήκει στον ποιητή Larry Eigner. Σημασία έχει για αυτούς να εμβαθύνουν σε ένα ευρύτερο φάσμα γραφής που αρχικά θα στηριζόταν στη γλώσσα. γραμματική και σύνταξη και στη συνέχεια θα δημιουργούσαν μια νέα αισθητική διαδικασία καθώς θα τα συνέδεαν με την πολιτική. θεμελιωμένης όχι πάνω στη «φωνή» και στην παρουσία του συγγραφέα αλλά σε μια νέα χρήση της γλώσσας ως μέσου με υλικότητα. τη σημασία και λειτουργία του υποκείμενου (γράφων-αναγνώστης) σε συνάρτηση με την ψυχαναλυτική θεώρησή του και τη σχέση του με τα σημαίνοντα συστήματα Αν και αυτές οι προσεγγίσεις δεν προσφέρουν μια σταθερή θεωρία ερμηνείας. οι ποιητές αναζητούν την πολιτική μέσα στο κείμενο και αποπειρώνται να καταδείξουν κατά πόσο στα κείμενα εμπλέκονται σχέσεις παραγωγής και ανταλλαγής. στη μαρξιστική προσέγγιση της ιστορίας και του τρόπου παραγωγής και στο πώς αυτά εκφράζονται μέσα από τους φυσικούς . Η κριτική τους σκέψη δεν στηρίζει έναν μυθικό κόσμο. Η Language Poetry στηρίζεται στην ιστορική ερμηνεία της γλώσσας και της ποιητικής. Από τη μία. Η αντιπαραθετική μορφή της πειραματικής ποίησης στηρίζεται στην προσπάθεια παρουσίασης της υλικότητας του σημαίνοντος. χρησιμοποιούν από το μαρξισμό την έννοια του υλισμού. αλλά ο τρόπος γραφής τους έχει διαμεσολαβητικό ρόλο μεταξύ πραγματικότητας και υποκειμένων. Ο στίχος είναι ελεύθερος και συχνά μοιάζει με πρόζα και εκεί που ο κυρίαρχος ποιητικός λόγος θέτει περιορισμούς. Χαρακτηριστικό είναι το αντιπολεμικό του ποίημα «Ιστορίες Πολέμου». είναι διακριτές ως μεθοδολογίες ερμηνευτικής και ανάγνωσης και η κάθε μια με τον τρόπο της προσπαθεί να διατυπώσει τις σχέσεις μεταξύ «ιδεολογίας»-«πολιτικής» και λογοτεχνικών κειμένων. Αυτά μπορούσαν μόνο να τα κατανοήσουν μέσω της σχέσης μεταξύ καλλιτεχνικής «παραγωγής» και ιδεολογίας. ο μεταδομισμός στοχεύει να αναπτύξει μια πολιτική για το κείμενο και οι εκφραστές του –Μπαρτ. γράμματα. όπως για παράδειγμα ένα νέο λογοτεχνικό είδος που θα μιλά τον κυρίαρχο πολιτικό λόγο. Τη στιγμή που η αμερικανική κοινωνία εφευρίσκει τρόπους για να δικαιολογήσει τον πόλεμο του Ιράκ μετά τις 11/9. Στην ανάλυσή τους συναντάμε συνεχείς αναφορές στους Μαρξ. και αυτό καθιστά την πολιτική τοποθέτηση στην ποίηση ανάγκη. Το 1/3 της ανθολογίας The L=A=N=G=U=A=G=E Book έχει μια ενότητα-αφιέρωμα «Ποίηση και Πολιτική». δομή. Μέσω μιας μαρξιστικής οπτικής.

4) α) Μπορώ να κατανοήσω τον κόσμο στο μεγαλύτερο σημείο της έκτασής του. παγιδεύονται τελικά στον ιδιαίτερο τρόπο γραφής τους.86 ποιηση νόμους της γλώσσας. Μην παραλείψεις κανένα σημείο. το άτομο και το σύνολο Ερωτηματολόγιο ΟΔΗΓΙΕΣ: Για κάθε ομάδα προτάσεων. τότε η πραγματικότητα προσδιορίζεται έντονα με αυτό που ονομάζουμε «προϊόν». Η κριτική που γίνεται στο ρεύμα αυτό αφορά την αποτυχία του τελικά να επιβεβαιωθεί θεωρητικά. o οποίος με τη μορφή ερωτηματολογίου καλεί τον αναγνώστη να εκφράσει την προσωπική του γνώμη σε φανταστικά ερωτήματα. β) Ο κόσμος φέρνει γενικά αμηχανία. Το πολιτικό σχέδιο του ρεύματος είναι η απελευθέρωση των στοιχείων και των μορφών της γλώσσας που καταπιέζονται από τις κυρίαρχες λογοτεχνικές και επικοινωνιακές δομές της καπιταλιστικής κοινωνίας. κύκλωσε το γράμμα α ή β. δεν μπορεί να αγνοηθεί ότι η Language Poetry αμφισβητεί τη μεταδομιστική θέση σχετικά με τη γλώσσα και επιδιώκει να εμπλέξει την λογοτεχνία με τις ανθρωπιστικές επιστήμες. αλλά ένα νέο θεωρητικό κέντρο που θα δώσει ώθηση. αναγνώστη–. εξεταζόμενη παράπλευρα με την ποίηση των μαύρων συγγραφέων (Black Writers).λπ. β) Η γνώση είναι πιθανή μόνο μέσω της νόησης και της ψυχής. ανολοκλήρωτα ή συγκαλυμμένα νοήματα) από την κυρίαρχη τάση. Μέσα στην κυρίαρχη τάση η Language Poetry αποτελεί σίγουρα ένα είδος παρέμβασης που αγωνίζεται να μείνει πολιτικά ενεργό. αν η ιστορία ορίζει τους φυσικούς νόμους της γλώσσας και αν βλέπουμε τον αντίκτυπο της ανάπτυξης του ύστερου καπιταλισμού στη γλώσσα. Χαρακτηριστική είναι η πρόζα/ποίημα του Μπέρνσταϊν. Η Language Poetry δεν πρέπει να εξεταστεί ως μια απομονωμένη τάση αλλά ίσως ως ένα θεωρητικά και πολιτικά ενεργό ρεύμα στην αμερικανική πειραματική ποίηση. με συλλογική έκφραση. Με αυτή την έννοια πρέπει να ερμηνευθεί στο πλαίσιο των υπόλοιπων avant-garde ρευμάτων και να τοποθετηθεί στον όλο και διευρυνόμενο χάρτη της αμερικανικής λογοτεχνικής ιστορίας. εκφράζοντας μια «υποκειμενική» αντίληψη και ως τέχνη αποτελεί μια εμπειρία στην οποία το Υποκείμενο και το Αντικείμενο. που εκφράζει την προσωπική σου γνώμη. θέτουν στον πυρήνα της ποίησής τους το ρόλο της ιδεολογίας και προσπαθούν να αποκρυπτογραφήσουν τη λειτουργία της γλώσσας σε αυτό το επίπεδο. ο Silliman διατυπώνει τη θέση του για το πώς συσχετίζεται η γλώσσα με το φετιχισμό του προϊόντος στη σύγχρονη αμερικανική λογοτεχνική παράδοση. Στον ύστερο καπιταλισμό ανταλλάσσονται προϊόντα όχι με βάση την αξία χρήσης. Αυτό το θεωρητικό κέντρο ακόμα και μέσα στα πειραματικά όριά του δεν υπήρξε πότε άλλοτε περισσότερο αναγκαίο αν και μέχρι τώρα ιδιαίτερα διασπασμένο. δίνοντας ιδεολογικά προκαθορισμένες απαντήσεις. Συνειδητοποιώντας αυτό. αποσπασματικός τρόπος γραφής) και θεματολογικά (έκρηξη της αγγλόφωνης λογοτεχνίας μετά τις 11/9. Επίλεξε ένα από κάθε ζευγάρι. Η κυρίαρχη λογοτεχνία καθορίζεται μορφολογικά (τρόπος δόμησης κεφαλαίων. β) Εγώ μπορώ να καθορίσω τη βασική διαδρομή της ζωής μου. με το οποίο συντάσσονται αρκετοί από τους εκπροσώπους του ρεύματος. το κείμενο ενώνονται. Ένα υποκείμενο γεννά μέσα από μια κοινωνική μήτρα ένα κείμενο που επιδιώκει να έχει συλλογική απήχηση. Καθώς οι ποιητές προσπαθούν να ξεφύγουν από τους στενούς κανόνες της μορφής. αυτό των αγορών. κείμενο. Από την άλλη. Αυτά φιλοδοξεί να πετύχει το ρεύμα της Language Poetry. Η ποίηση ως κοινωνικό παραγόμενο εσωτερικεύει τη συνειδητότητά της. Σκοπός είναι η δημιουργία νέων υποκειμένων ποιητικής και ανάγνωσης επιδιώκοντας να μην γίνει το Άλλο από το Κυρίαρχο. δίνοντας διπλή λειτουργία στη γλώσσα· τη λειτουργία της ως προϊόντος και εργαλείου της κυρίαρχης ιδεολογίας. γίνεται πράξη απλής κατανάλωσης και ο συγγραφέας με τον αναγνώστη δεν εμπλέκονται. Η λογοτεχνία εμπορευματοποιήθηκε όχι μόνο ως χρηστικό είδος αλλά και ως προς το περιεχόμενο. Η λογοτεχνία από κοινωνική τέχνη με τρεις εμπλεκόμενους –συγγραφέα. 1) α) Το σώμα και τα υλικά πράγματα του κόσμου είναι το κλειδί κάθε γνώσης που μπορούμε να αποκτήσουμε. . Στο δοκίμιο «Η Πολιτική Οικονομία στην Ποίηση». Η απάντηση είναι θετική και σκιαγραφείται μέσα από τρία στοιχεία: αν η ιστορία καθορίζεται από φυσικούς νόμους. αποβάλλοντας οποιονδήποτε αντίκτυπο μπορεί να έχει η άνοδος του καπιταλισμού σ’ αυτή. αλλά με βάση μια ψευδαίσθηση που στηρίζεται σε ένα απρόσωπο σύστημα. των εκπροσώπων του φεμινισμού κ. β) Η φύση έχει κάποιους σκοπούς. Οι ποιητές του ρεύματος αυτού συχνά φαίνεται να αναρωτιούνται για το αν έχει ο καπιταλισμός μια συγκεκριμένη «πραγματικότητα» που επιβάλλει μέσω της γλώσσας. 3) α) Η φύση είναι διαφορετική από τις ανθρώπινες ανάγκες. ακόμα και αν δεν είναι ξεκάθαροι. ιδιωτικοποιείται. το Εγώ και το Άλλο. 2) α) Η ζωή μου ελέγχεται κατά βάση από την τύχη και τις συμπτώσεις.

η αμερικάνικη πρεσβεία των αναμνήσεών μου / με εμφανής και χωνεμένη χρήση των διακειμενικών αναφορών. Θα υπάρξει το χαρακτηριστικό της ωριμότητας ή το ίχνος του πρωτόλειου θα παραταθεί. γράφοντας και ποιήματα ποιητικής. ενδεικτική μιας διπλής δυσανεξίας να αποκεφαλιστεί η προσωπική ποίηση / να απο.τη στόχευση. ρος προηγούμενων ηττών αφήνει βαριά τη σκιά του. Το νεχίζονται στον αναγνωστακικό αυτοσαρκασμό του «Όνειρο εικοστού πρώτου αιώνα» είναι ενδεικτικό της αυξημένης φιλοδοξίας στον τρόπο που παντρεύει «Ερωτικού». όχι απαραίτητα ως προς την έκταση. Αθήνα 2012 ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΒΙΒΛΙΟ Η δεύτερη ποιητική συλλογή ενός νέου ποιητή είναι πάντα και η κρίσιμη. αναμετριέται και με την αναστοχαστική διάσταση της ποίησης. Π.απέναντι στην ποίηση της προσήλωσης στο δημόσιο νεκρωθούν τα μυστήρια του ιδιωτικού μελοδράματος και το ιστορικό ως υπερατομικό και απέναντι στον εγκλεισμό στο προσωπικό βίωμα.Σ. Θα επιβεβαιωθούν οι αρχικές υποσχέσεις της πρώτης ή θα φανεί ότι εξαντλήθηκε η αρχική δυναμική. εικόνες. . ένα μεγάλο τρόπαιο στίχων του παραδοσιακά αλλά και μια μεγάλη παγίδα για πολΗ πολιτική χροιά δεν σημαίνει ότι πρόκειται για λούς ποιητές. υπέγραψα την καταδίκη μου με στίχους Αυτό βέβαια δεν τον αποτρέπει από το να γράψει και ποιήματα πιο ταιριαστά στην ιδιωτική θέση του δημοσίου που σφραγίζει την ποίηση όχι μόνο της εποχής αλλά και της εναλλαγής νέων ποιητών από τη μεταπολίτευση. Ο «Διάλογος σε α΄ ενικό» με τον Νίκο έτρεψε σε φυγή / και τα τανκς των φιλιών μας / περνούσαν από πάνω μου Καρούζο είναι ενδεικτικός. Ο Αρβανίτης σπεύδει να δηλώσει τη σαφή προτίμησή του για μια ποίηση που αναμετριέται με την ιστορία και δεν εγκλωβίζεται στην ατομική συναισθηματική φόρτιση. την ίδια ώρα που. Το προχώρημα έγινε. Τρεις στίχοι και δυο γουλιές ύπαρξη / μια απουσία / Και σε αυτή την ποιητική συλλογή υπάρχει το στοιχείο του πειραματισμού. της αναμέτρησης με πιο μεΤο βγάλαμε το μεροκάματο κι απόψε […] γάλα ποιητικά στοιχήματα: ποιήματα και συνθέσεις Οι διακειμενικές αναφορές και ο διάλογος με την μεγαλύτερης κλίμακας. Το «Ποίημα χωρίς τέλος» αποτελεί μια εντυπωμόνο εσύ θα ξέρεις τι ήμουν τι δεν ήμουν / τι ερπετό τι σκουλήκι ανίκανο να διαχειριστεί το βούρκο / των σιακή αναμέτρηση με την πρόκληση της μεγάλης ερωτικής ποιητικής σύνθεσης. Ενδεικτικό της ωρίμανσης και η πολύ πιο άνετη. Ως προς το περιεχόμενο και κληρονομιά του μεταπολεμικού μοντερνισμού συ. για να θυμηθούμε και τον μεγάλο Αλεξανδρινό. μοτίβα κι εποχές.87 Παναγιώτης Αρβανίτης Λευκό Χιούμορ Εκδόσεις Γαβριηλήδης. Όμως ο Αρβανίτης βγαίνει αλώβητος απλή διατύπωση επαναστατικής αισιοδοξίας· το βά. στέφομαι ηττημένος Το ίδιο και η αναμέτρηση με την αγωνία της ποιητικής δημιουργίας σε μια εποχή δύσκολη για ποίηση και άλλα ηχηρά παρόμοια.από τη δοκιμασία. Από αυτή την άποψη ο Παναγιώτης Αρβανίτης τα καταφέρνει.

Το αντικείμενό του είναι η ένοπλη δράση του ΕΛΑΣ και της ΟΠΛΑ μέσα στην κατεχόμενη Αθήνα στην περίοδο 1942-44. που. Ιάσονας Χανδρινός Το τιμωρό χέρι του λαού. Σε αυτό συντέλεσε και η αποσιώπηση από την ίδια την Αριστερά μιας σκληρής και επίμονης ένοπλης δράσης που στόχο είχε κυρίως όχι τόσο τον κατακτητή όσο τους έλληνες συνεργάτες του αλλά και. φτωχή και λαϊκή Αθήνα και όλα τα κοινωνικά στηρίγματα των αστικών δυνάμεων. Αυτό που βγαίνει σαν εικόνα είναι ακριβώς μια εκτεταμένη και ηρωική ένοπλη πάλη. ακήρυκτο μεν. έχουμε να κάνουμε με μια σημαντική μελέτη η οποία έχει πολλά να προσφέρει στην κατανόηση των πολιτικών και κοινωνικών δυναμικών που αναπτύχθηκαν στην Κατοχή. στην προσπάθεια να χτυπηθούν οι συνεργάτες των Γερμανών. η δράση της ΟΠΛΑ (Οργάνωση Περιφρούρησης Λαϊκού Αγώνα) είναι η πιο παραμελημένη στη σχετική συζήτηση. σε πείσμα της εικόνας μιας «αδελφοκτόνου» σύγκρουσης. . όσους άμεσα εμπλέκονταν ως αντίπαλοι σε έναν εμφύλιο πόλεμο. Η βία που αυτή η σύγκρουση περιείχε δεν είχε καμιά σχέση με την ταύτιση «ερυθρής» και «μαύρης» βίας στην οποία έχει στηριχτεί ο ιστορικός αναθεωρητισμός του Καλύβα και του Μαραντζίδη. σε μια εποχή που επιστρέφει το αποκρουστικό Εκδόσεις Θεμέλιο. Σε κάθε περίπτωση. Αθήνα 2012 πρόσωπο του φασισμού. και τη φρίκη των «μπλόκων» από την άλλη. αρχειακό υλικό και προφορικές συνεντεύξεις με επιζώντες αγωνιστές της ΟΠΛΑ.Σ. δεν ήταν απλώς μια μάχη πολιτικών παρατάξεων. ήταν βία λαϊκή και επαναστατική.88 ΒΙΒΛΙΟ Από όλες τις πλευρές του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα και της δράσης του ΕΑΜικού κινήματος. άλλωστε. και η οποία. Στηριζόμενος σε γραπτές μαρτυρίες. ότι στη μυθολογία της Δεξιάς τα «εγκλήματα» της ΟΠΛΑ πάντοτε έπαιζαν κεντρικό ρόλο. από ένα σημείο και μετά. Η δράση του ΕΛΑΣ και της ΟΠΛΑ στην κατεχόμενη πρωτεύουσα 1942-44 Π. παρουσιάζει αναλυτικά την κλιμάκωση της ένοπλης δράσης μέσα στην κατεχόμενη πρωτεύουσα από την περιφρούρηση των λαϊκών κινητοποιήσεων. Δεν είναι τυχαίο. αναγκαστικά προσαρμοσμένη στη λογική «χτύπημα το χτύπημα». μας θυμίζει ότι υπήρξαν εποχές που το «τιμωρό χέρι του λαού» μπορούσε να δίνει αποτελεσματικές απαντήσεις. ιδίως από τη στιγμή που σταδιακά διαμορφωνόταν ένα ολόκληρο πλέγμα ένοπλων μηχανισμών με το βλέμμα στραμμένο όχι μόνο στη διατήρηση του κατοχικού μηχανισμού αλλά και στο συσχετισμό δύναμης μετά την Απελευθέρωση. Ένα τέτοιο κενό έρχεται να καλύψει το βιβλίο του Ιάσονα Χανδρινού. αλλά εξαιρετικά αιματηρό. αλλά και μια μάχη ανάμεσα στην εργατική. με συνειδητό στόχο την τρομοκράτηση των αντιπάλων. αλλά και στην ουσία της νομιμοποιημένη στα μάτια ευρύτερων λαϊκών στρωμάτων που έζησαν ταυτόχρονα τη μάχη της επιβίωσης από τη μία.

Με την ευκαιρία των διαλέξεων που έδωσε τον Ιούνιο στην Αθήνα. Συγγραφέας βιβλίων όπως Η συνθήκη του μεταμοντερνισμού. Πρόκειται για ερωτήματα με τα οποία δεν μπορεί να αναμετρηθεί κανείς χωρίς να διασταυρωθεί με το έργο του Ντέιβιντ Χάρβεϋ. διεκδίκηση του «δικαιώματος στην πόλη». προσκεκλημένος του Χαροκόπειου Πανεπιστημίου και του Τμήματος Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ. ο Ντέιβιντ Χάρβεϊ ανταποκρίθηκε και στο Εκτός Γραμμής για τη συζήτηση που ακολουθεί. Νεοφιλελευθερισμός – Ιστορία και παρόν.89 Η πόλη ως πολιτικό διακύβευμα και πεδίο συλλογικού μετασχηματισμού ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΘΕΩΡΙΑ Συνέντευξη με τον David Harvey Οργάνωση των αστικών κέντρων. . αντιστάσεις στην ιδιοποίηση των δημόσιων χώρων και των δημόσιων αγαθών. ο οποίος διδάσκει στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα Ανθρωπολογίας του City University of New York. Ο νέος ιμπεριαλισμός. του διαπρεπέστερου μαρξιστή οικονομικού γεωγράφου σήμερα. Οδηγός ανάγνωσης για το «Κεφάλαιο» του Μαρξ  και  Παρίσι: πρωτεύουσα του μοντερνισμού.

τη φύση των δημόσιων επενδύσεων. όπως ήταν και η πλατεία Ταχρίρ στο Κάιρο. το ερώτημα είναι ποιος είναι αυτός που θα προσδώσει νόημα στο δικαίωμα στην πόλη. στους αποκλεισμούς. σε αντίθεση με τις υφιστάμενες δομές οργάνωσης των καπιταλιστικών πόλεων. για το τι είδους πόλη χρειαζόμαστε. στην περίθαλψη. Η τάση ο δημόσιος χώρος να γίνει κοινός (commoning) πρέπει να ενθαρρυνθεί στο πλαίσιο της σύγχρονης πολιτικής πάλης. είναι ένα καλό παράδειγμα. χρειάζεται να καταβληθεί προσπάθεια ώστε να υπογραμμιστεί ότι το δικαίωμα στην πόλη. Πιστεύετε ότι εντάσσεται σε αυτή την τάση η ιδιωτικοποίηση του δημόσιου χώρου. Σε αυτή τη βάση. τι είδους κοινωνικές σχέσεις και τι είδους σχέσεις με τη φύση.: Πιστεύω ότι η «συσσώρευση δια της αποστέρησης» εκδηλώνεται με πολλές διαφορετικές μορφές.: Πιστεύω ότι ο μετασχηματισμός του δημόσιου χώρου σε ό. την εκπαίδευση και πολλά άλλα αγαθά που θα πρέπει να απο-εμπορευματοποιηθούν. που ήταν κοινωφελής υπηρεσία και αποδίδεται στο ιδιωτικό συμφέρον. η διεκδίκηση του «κοινού» (σε αντιδιαστολή με τον «δημόσιο χώρο» της αστικής πολιτικής) παραπέμπει όχι μόνο στην επανοικειοποίηση του χώρου αλλά και στο ξεδίπλωμα δημοκρατικών πολιτικών πρακτικών και την ανάδυση νέων κοινωνικών σχέσεων. ενός ούτως ή άλλως δημόσιου χώρου τον οποίο επανοικειοποείται κανείς για πολιτικούς σκοπούς. Υποστηρίζω σθεναρά ότι πρέπει να βλέπουμε 1. Η πλατεία Συντάγματος είναι πολύ καλό παράδειγμα. Γ. με την έννοια ότι ενσωματώνει δικαιώματα υπό την οπτική διαφορετικών κοινωνικών ομάδων. Η αρχική σημασία της λέξης commons αναφέρεται στις κοινόχρηστες εκτάσεις εντός των μεσαιωνικών φέουδων.χ. Συνεπώς.90 ΘΕΩΡΙΑ Ε. είναι δικαίωμα συλλογικό.: Στα κείμενά σας χαρακτηρίζετε τη «συσσώρευση δια της αποστέρησης» διακριτικό γνώρισμα του σύγχρονου καπιταλισμού. στην περίπτωση της πλατείας Συντάγματος. τι είδους κοινωνικές παροχές. Μπορεί να αμφισβητηθεί νομικά. Γ. τη βλέπουμε στα σχέδια για μετατροπή του πρώην αεροδρομίου των Αθηνών σε γιγαντιαίο εμπορικό πάρκο. που υποτίθεται ότι δοκιμάζεται από την παρουσία μεταναστών και την απουσία έννομης τάξης. Δεν είναι. Ε. Χ. μπορεί να δούμε αντιπαραθέσεις μεταξύ λ. αντιπαράθεσης μεταξύ διαφορετικών κοινωνικών ομάδων. Στη θεωρητική σύλληψη του Χάρβεϋ. Ε. Ντ. η οποία στις ΗΠΑ έχει νομοθετική και δικαστική κατοχύρωση. το δικαίωμα να βρίσκεσαι σε ορισμένα μέρη της πόλης. όπου συλλογικές αποφάσεις θα λαμβάνονται σχετικά με τις αναπτυξιακές επιλογές. Γ. διαδικασιών λήψης πολιτικών αποφάσεων. Χ. Αυτό που βλέπουμε στις ΗΠΑ είναι ότι σε «περιοχές βελτίωσης του επιχειρηματικού περιβάλλοντος» οι επιχειρήσεις αρχίζουν να ρυθμίζουν τις χρήσεις του δημόσιου χώρου ως οι αποκλειστικοί φορείς του εν λόγω δικαιώματος και αυτό πρέπει να αμφισβητηθεί. Τη διαδικασία αυτή περιγράφει και με το νεολογισμό «communing». ένα δικαίωμα αφηρημένο. των πραγμάτων που θα καταφέρουμε να συμβούν δίχως την έγκριση των επιχειρήσεων σε αυτές τις περιοχές. ως ενός πολιτικού σώματος. όπως λ. και ταυτοχρόνως ως αντικείμενο συζήτησης. κατά τη διάρκεια της κρίσης των ενυπόθηκων δανείων υψηλής επισφάλειας. δηλαδή.χ. Χ. ούτως ειπείν.: Τι μπορούμε να πούμε για τη συμβολική επανοικειοποίηση του κέντρου της πόλης. Δεν είναι ένα δικαίωμα αφηρημένο. Ντ. αλλά και από την άποψη των πρακτικών. Ε. Πρέπει να αντισταθούμε στα αποκλειστικά δικαιώματα. ποιος έχει το δικαίωμα να καθορίζει τις ιδιότητες της ζωής στα αστικά κέντρα. οι πληθυσμοί έχουν ανάγκη από χώρους στους οποίους θα συγκεντρώνονται και θα λαμβάνουν αποφάσεις. Χ. Τάσσομαι υπέρ της ποικιλομορφίας στον δημόσιο χώρο της πόλης και κατά των αποκλεισμών. Υποστηρίζω ότι πρέπει να βλέπουμε την πόλη ως την οργανωτική αρχή πολιτικών διαδικασιών.: Υποστηρίζω ένθερμα την ιδέα της οργάνωσης της πόλης ως ενός όλου. Είναι πάντα ένα αντικείμενο αντιπαράθεσης μεταξύ διαφορετικών κοινωνικών ομάδων». Ντ. οι κατασχέσεις κατοικιών στις ΗΠΑ. στην εκπαίδευση και ταυτοχρόνως στον εκδημοκρατισμό της διαδικασίας λήψης αποφάσεων ως προς την εξασφάλιση αυτών των δικαιωμάτων. όπως π. ελπίζω: ποιες είναι οι βασικές κατευθύνσεις που μια μελλοντική εργατική δημοκρατία θα ακολουθήσει ως προς τον επαναστατικό επανασχεδιασμό των πόλεων. ποιος σχεδιάζει τη ζωή της γειτονιάς ή τα αναπτυξιακά έργα. Ντ. την ακίνητη ιδιοκτησία.: Η επανοικειοποίηση του χώρου αποτελεί λέξη-κλειδί τόσο για τα κοινωνικά κινήματα όσο και για το κράτος. Κατά τη γνώμη μου. Γ. Πρέπει να αποβλέπουμε στην απο-εμπορευματοποίηση των δικαιωμάτων στη στέγη. που ήταν στη διάθεση των δουλοπάροικων αρχικά και οι οποίες στη διάρκεια της «πρωταρχικής συσσώρευσης» (Μαρξ) περιφράχτηκαν και έγιναν αντικείμενο καπιταλιστικής οικειοποίησης.: Το δικαίωμα στην πόλη είναι πάντοτε ένα διαφιλονικούμενο δικαίωμα: ποιος έχει το δικαίωμα να βρίσκεται στον ένα ή στον άλλο χώρο. Έχω ειδικότερα κατά νου τη ρητορική ελλήνων πολιτικών οι οποίοι κάνουν λόγο για «ανακατάληψη του ιστορικού κέντρου της Αθήνας». Μια άλλη μορφή «συσσώρευσης δια της αποστέρησης» είναι η απόδοση δημόσιων χώρων σε ιδιωτική χρήση. το δικαίωμα στη στέγη.χ. . εργατικών πληθυσμών και ομάδων υπεράσπισης των δικαιωμάτων των μεταναστών.: Ας μεταφερθούμε νοερά στο μέλλον – το όχι πολύ μακρινό. Ένα πολύ καλό παράδειγμα είναι. κατά τη γνώμη μου. Με αυτή την έννοια το πρώην αεροδρόμιο των Αθηνών.τι αποκαλώ χώρο του «πολιτικού κοινού» (commons)1 είναι σημαντικό μέρος του δημοκρατικού αγώνα˙ ότι. Είναι πάντα ένα αντικείμενο «Το δικαίωμα στην πόλη είναι πάντοτε ένα διαφιλονικούμενο δικαίωμα. ας πούμε.

θα πρέπει να μετασχηματίσεις αυτές τις δομές στέγασης κατά τρόπον ώστε να ξεριζώσεις αυτή την ανισότητα. πιστεύω. Ντ. όπως την θέτει ο Λένιν. για το μέλλον των πόλεων. Αν λοιπόν ενδιαφερόμαστε να οικοδομήσουμε μια πόλη περισσότερο εξισωτική. ως προς τις σχέσεις με τη φύση.: Έχετε γράψει εκτενώς για την ιστορία του νεοφιλελευθερισμού. Η πλατεία Συντάγματος είναι πολύ καλό παράδειγμα». το πώς απελευθερώνεις χώρους σε αστικά κέντρα υψηλής συγκέντρωσης για τη δημιουργία δυνατοτήτων αναψυχής. ώστε τα κόστη να μην είναι απλησίαστα. π. είναι κάτι με το οποίο στην πραγματικότητα δεν έχουμε ασχοληθεί επαρκώς και λεπτομερειακά. ώστε να αποκτήσει πρόσβαση εκεί ο μέγιστος αριθμός των ανθρώπων.: Το ερώτημα του κράτους ή και το ερώτημα της διαχείρισης όπως το θέσατε εγείρει το ερώτημα 91 του πολιτικού υποκειμένου πέρα από τα κοινωνικά κινήματα ή μάλλον το ερώτημα της συνάρθρωσης πολιτικού υποκειμένου και κοινωνικών κινημάτων.: Κάθε μορφή μείζονος μετασχηματισμού της ζωής στην πόλη θα εξαρτηθεί από την πολιτική υποκειμενικότητα του πληθυσμού: τι είναι αυτό για το οποίο αγωνίζεται. Ντ.: Οι καπιταλιστικές πόλεις συμβαδίζουν με μια πολιτική δομή που κυριαρχείται από το καπιταλιστικό κράτος. ώστε να τους δοθεί περισσότερο εξισωτική δομή. Γ. Στο βαθμό που όλα αυτά στην παρούσα φάση τα διαχειρίζεται ο κρατικός μηχανισμός. δημοκρατικό και λελογισμένα εξισωτικό.: Νομίζω ότι το μέγα ερώτημα είναι πώς οργανώνεις τον αστικό χώρο ώστε ο παγκόσμιος πληθυσμός των επτά δισεκατομμυρίων ανθρώπων να ζει σε ένα περιβάλλον υγιές. Χρειάζονται για κάτι τέτοιο συλλογικά μέσα.χ. δεν θες να καταστρέψεις την ύδρευση ή την αποχέτευση˙ τις θες εν λειτουργία.: Η «προαστιοποίηση» αποτελεί κυρίαρχη τάση. Προσωπικά τάσσομαι περισσότερο υπέρ συμπαγών αστικών χώρων στους οποίους οι ευκαιρίες για απασχόληση και κατοικία είναι πιο διαπεπλεγμένες. Χ. Χ. Πιστεύετε ότι θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από τις κυρίαρχες τάξεις ως εργαλείο αναδόμησης του αστικού χώρου. δηλαδή. Ο μετασχηματισμός της ζωής στην πόλη πρέπει να βασιστεί σε διαχειριστικές ικανότητες. Με ενδιαφέρουν οι δομές εξουσίας «Πιστεύω ότι ο μετασχηματισμός του δημόσιου χώρου σε ό. Χρειάζεται ένας επανασχεδιασμός αυτού που τώρα επιτελούν τα προάστια. Όλα πρέπει να είναι πάνω στο τραπέζι: το πώς μεταστρέφεις τα προάστια σε μορφές μεγαλύτερης αστικής πυκνότητας. ώστε να συγκεντρωθεί η ισχύς που θα τον καταστήσει δυνατό. τι είναι αυτό που θέλει να εγκαθιδρύσει ως προς τις κοινωνικές σχέσεις. ενώ την ίδια στιγμή θα χρειαστεί η επανοικειοποίηση τμημάτων της πόλης. Γ. Χρειάζεται γι’ αυτό και οι αρχιτεκτονικές σχολές να σκεφτούν τρόπους. Χ. Ντ. Ε.: Νομίζω ότι είναι πολύ εύκολη η ρητορική της συντριβής του κράτους. Γ. το πώς θα γίνει δημοκρατικά. Ντ. στο βαθμό που η κοινωνική ανισότητα είναι συνυφασμένη με τις δομές στέγασης που υπάρχουν σε μια πόλη.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΘΕΩΡΙΑ την πόλη ως πολιτικό διακύβευμα και ταυτοχρόνως ως πεδίο συλλογικού μετασχηματισμού. Οπότε το ερώτημα είναι ποιος θα διαχειριστεί την ύδρευση ή την αποχέτευση. θα πρέπει αρχικά να σκεφτούμε οικοδομικά έργα που θα καταστήσουν τη στέγη περισσότερο προσιτή στην πλειονότητα του πληθυσμού. Μπορούμε να τα αναλάβουμε και να τα διαχειριστούμε εξίσου καλά. Γ. Αυτό που θα με ενδιέφερε είναι να αναμετρηθούμε με τη δομή εξουσίας που χειραγωγεί για ιδιοτελείς σκοπούς πολλές από αυτές τις όψεις κρατικής οργάνωσης και διαχείρισης της πόλης. Ε. με τι μορφές σχεδιασμού. αν μη τι άλλο υπό πιο δημοκρατική διαχείριση και διανομή. και θα ήθελα πολλά από αυτά που τώρα λειτουργούν σε μια πόλη να συνεχίσουν να λειτουργούν. Πιστεύετε ότι γινόμαστε μάρτυρες της οριστικής αποτυχίας του ως ηγεμονικού σχεδίου. Ωστόσο. η νέα έννοια της «συμπαγούς πόλης» προβάλλει ως εναλλακτική λύση. Πρέπει κανείς να σκεφτεί όσα επιτελούνται εντός του κρατικού μηχανισμού: π. Τάσσομαι υπέρ της διατήρησης πολλών όψεων αυτού που στην παρούσα φάση προσφέρει το κράτος. αλλά τι θα συνεπαγόταν η προοπτική της καταστροφής του καπιταλιστικού κράτους. Ε. ώστε αν υπάρχουν περιοχές της πόλης δίχως επαρκή αποχέτευση ή ύδρευση να εξασφαλιστεί η παροχή του δημόσιου αγαθού. Δεν είμαι υπέρ μιας εύκολης ρητορικής περί της συντριβής του κράτους. οι πληθυσμοί έχουν ανάγκη από χώρους στους οποίους θα συγκεντρώνονται και θα λαμβάνουν αποφάσεις. Δεν θα ήθελα να ακουστώ ως θιασώτης των Ερυθρών Χμερ.: Το ενδιαφέρον.κ. αλλά την ίδια στιγμή. Αυτό που βλέπουμε είναι ότι σε πολλές πόλεις υπάρχει άνιση παροχή της ύδρευσης ή πολλών άλλων όψεων της λειτουργίας των κράτους. Ε. τις τεχνολογίες και τα συναφή. το μέγα ερώτημα είναι: τα διαχειρίζεται καλά. της εκπαίδευσης κ. με το νεοφιλελευθερισμό είναι ότι εξαρχής δεν υπήρξε επιτυχημένος . Για παράδειγμα. Χ. Το πώς θα γίνει αυτό.χ.ο.τι αποκαλώ χώρο του «πολιτικού κοινού» (commons) είναι σημαντικό μέρος του δημοκρατικού αγώνα˙ ότι. και στην ισχύ να αλλάξει κανείς τη φύση της ζωής στην πόλη.

Στα μέρη του κόσμου όπου συνέβη αυτό. όπως στην Κίνα ή την Τουρκία. αλλά. Ελλείψει όμως μιας τέτοιας δραματικής κίνησης για τη διάσωση του ευρώ. ότι δηλαδή οι χώρες της περιφέρειας θα ανακτούσαν έτσι την ανταγωνιστικότητά τους..: Πρόκειται για μια οικολογικής εμπνεύσεως ιδέα περί «μηδενικής ανάπτυξης». η αποτυχία του νεοφιλελευθερισμού ήταν ήδη σαφής σε μέρη όπως το Μεξικό ή η νοτιοανατολική Ασία με την κρίση του 1997 ή με το κραχ της Αργεντινής το 2001-02. Ντ. η Ελλάδα προορίζεται να οδηγηθεί εκτός ευρώ και συνεπώς θα πρέπει να σκεφτείτε τι είναι το καλύτερο που έχετε να κάνετε μετά. Νομίζω ότι μπορεί να υπάρξει μια μετατόπιση από το νεοφιλελευθερισμό προς ένα περισσότερο κλασικό κεϋνσιανό πρόγραμμα. Πιστεύω ότι ο καπιταλισμός βρίσκεται σε ένα σημείο καμπής όπου χρειάζεται η επινόηση μιας ριζικής εναλλακτικής λύσης. Ε. Πιστεύω. αλλά δεν απομένουν και πολλά πράγματα για κεφαλαιακή συσσώρευση. βέβαια. προσωρινά. τα οποία ο κεϋνσιανισμός δεν μπορούσε να επιλύσει και ούτε ο νεοφιλελευθερισμός επέλυσε. Γι’ αυτό και υποστηρίζω ότι πρέπει να περάσουμε σε μια οικονομία στην οποία η αξιοποίηση των ανθρώπινων δυνατοτήτων θα είναι η κινητήρια δύναμη και όχι η επ’ άπειρον μεγέθυνση. κότητα. πλουτοκρατίας. λοιπόν. Γ. ο νεοφιλελευθερισμός είναι η υιοθέτηση μιας μορφής ολιγαρχίας ή. αλλά θα ελάφρυνε τη μιζέρια της παρούσας κατάστασης. Γ. να το πω έτσι. Ε. ότι μια στροφή προς στρατηγικές κεϋνσιανού τύπου σε πλανητικό επίπεδο θα μπορούσε να σταθεροποιήσει την κατάσταση. Τα κεφάλαιο καταφεύγει όλο και περισσότερο στην επένδυση σε αξίες στοιχείων ενεργητικού. αλλά.: Βιώνουμε περισσότερο μια κρίση ειδικά της χρηματοπιστωτικοποίησης ή γενικότερα του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής. Ωστόσο. Έχει φτάσει στο σημείο όπου διαθέτει τεράστια μέσα και είναι πολύ ενδιαφέρον να δούμε τι θα έκανε με τις λαϊκές εξεγέρσεις απέναντι στην κυριαρχία του.τι εκεί όπου υπήρξε ξεροκέφαλη επιμονή στη νεοφιλελεύθερη ορθοδοξία. το τονίζω. Υπήρξε μια τεράστια μιντιακή και πολιτική καμπάνια ώστε να πειστούμε ότι ο νεοφιλελευθερισμός είναι το καλύτερο σύστημα που υπήρξε. εξουσίας και προνομίων σε ένα πολύ μικρό κοινωνικό στρώμα.: Οι οικολόγοι μιλούσαν για καιρό σχετικά με τη μηδενική ανάπτυξη. κατορθώθηκαν σημαντικοί ρυθμοί ανάπτυξης και οι επιπτώσεις της κρίσης ήταν μικρότερες απ’ ό.: Ναι. Ε. Προτού γίνει εμφανής στο μεγαλύτερο τμήμα του κόσμου πριν από δύο τρία χρόνια. Τείνουν να τα διαχωρίζουν αυτά και να φαντασιώνονται αφελώς ότι ο καπιταλισμός θα μπορούσε να επιβιώσει σε μιαν οικονομία μηδενικής ανάπτυξης. αλλά όχι στο πλαίσιο ενός σοσιαλιστικού μετασχηματισμού.κ. Υπήρξε πολύ επιτυχημένος ως προς τη συγκέντρωση τεράστιου πλούτου. Γ. Ηγεμονική κεϋνσιανή λύση δεν υπάρχει». Γ. το οποίο στο βαθμό που επωφελούνταν θεωρούσε το νεοφιλελευθερισμό επιτυχημένο.: Όχι απαραίτητα. Η ιστορία του νεοφιλελευθερισμού σημαδεύεται από μια σειρά αποτυχίες στην υλοποίηση των επαγγελιών του. Πιστεύετε ότι θα ήταν μια λύση για την Ελλάδα η έξοδος από τη νομισματική ένωση. Ε. π.: Ας περάσουμε στην κρίση του ευρώ. Ο καπιταλισμός συναντά σοβαρά δομικά προβλήματα. υπάρχουν συστημικές εναλλακτικές λύσεις. αν θέλετε. . αλλά η Γερμανία και αυτό διατυπωμένο με θετικούς όρους. αλλά πιστεύω ότι πιθανότατα είναι βραχείας πνοής. διάβασα και το ότι αυτός που θα έπρεπε να εγκαταλείψει το ευρώ δεν είναι η Ελλάδα.χ. έχει εξαντληθεί. Γ. Μπορεί να βρει εδώ και εκεί περιθώριο ελιγμών. το τονίζω. Σήμερα. Γ. αλλά βλέπω ότι αντικειμενικά υπάρχει εξώθηση από τις αγορές και τις χώρες του πυρήνα. τις ευκαιρίες που παρουσιάζονται στην Αφρική. για τις μάζες των ανθρώπων ο νεοφιλελευθερισμός δεν απέδωσε. οι οποίες γενικά οδηγούν σε χρηματοπιστωτικά κραχ. Στην πραγματι- «Μια στροφή προς στρατηγικές κεϋνσιανού τύπου σε πλανητικό επίπεδο θα μπορούσε να σταθεροποιήσει την κατάσταση. Χ. Το σύστημα.: Πιστεύετε ότι υπάρχει περιθώριο για συστημικές εναλλακτικές λύσεις. η οποία δεν βλέπω πώς θα προκύψει πολιτικά. Χ.ο. Ε. Ντ. Το θεωρώ ενδιαφέρον ότι κάτι τέτοιο γράφτηκε στους New York Times.92 ΘΕΩΡΙΑ ως ηγεμονικό σχέδιο. κερδοσκοπικές κινήσεις κ. εκτός από μία: ότι οι πλούσιοι θα γίνουν πλουσιότεροι και θα κυριαρχήσουν στη γη. Ηγεμονική κεϋνσιανή λύση δεν υπάρχει.: Νομίζω βιώνουμε μια καπιταλιστική κρίση επενδυτικών ευκαιριών και το είδαμε αυτό τα τελευταία 20 με 30 χρόνια. Ε. προσωρινά.

Philosophy. O Πήτερ Τόμας βρέθηκε στην Αθήνα και συμμετείχε στις Αναιρέσεις 2012 που οργάνωσαν η Νεολαία Κομμουνιστική Απελευθέρωση και το Νέο Αριστερό Ρεύμα.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΘΕΩΡΙΑ 93 Η σημασία του Γκράμσι σήμερα Συνέντευξη με τον Peter Thomas Το έργο του Γκράμσι είναι ένα μήνυμα στο μπουκάλι που επιτέλους φτάνει και σε εμάς. O Πήτερ Τόμας είναι από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της νέας γενιάς μαρξιστών.gr. Σε πείσμα των παραδοσιακών αναγνώσεων του Γκράμσι ως θεωρητικού της κουλτούρας και του εποικοδομήματος. . Το βίντεο της συνέντευξης βρίσκεται στο ektosgrammis. Το βιβλίο του The Gramscian Moment. ο Τόμας επιμένει ότι στον Γκράμσι έχουμε να κάνουμε με μια σύνθετη και επεξεργασμένη πρωτότυπη σύλληψη της πολιτικής και κοινωνικής εξουσίας στις αναπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες. Hegemony and Marxism (Brill 2009 / Haymarket 2011) αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες πρόσφατες αναγνώσεις του έργου του Γκράμσι.

Γ. Σκεφτόταν πολιτικά και συγκεκριμένα για τους τρόπους με τους οποίους η πολιτική οργάνωση μπορεί να βοηθήσει τους ανθρώπους να απελευθερωθούν με τις δικές τους δυνάμεις.: Αντίθετα προς την τάση να θεωρείται ο Γκράμσι ένας στοχαστής ερωτημάτων για την κουλτούρα. πετάχτηκε στην ανοιχτή θάλασσα και σήμερα φτάνει σε εμάς. όχι μόνο τον πρώτο τόμο αλλά την πλήρη ανάπτυξη της κριτικής της πολιτικής οικονομίας. συζητούν την εξέλιξη της κριτικής της πολιτικής οικονομίας. Το έργο του Γκράμσι μοιάζει με μήνυμα μέσα σε μπουκάλι. μια πολύ σημαντική πολιτιστική πλευρά στο έργο του Γκράμσι. αλλά όχι για την κριτική της πολιτικής οικονομίας. είναι θεμελιώδεις πηγές απ’ όπου αντλούμε για να υποστηρίξουμε τους πολιτικούς αγώνες. εσύ θεωρείς ότι η έννοια της ηγεμονίας είναι μια συνολική σύλληψη της κοινωνικής και πολιτικής εξουσίας μέσα στις καπιταλιστικές κοινωνίες. Στα Τετράδια της Φυλακής έχουμε έναν πολύ μεγάλο αριθμό στοχασμών πάνω στην κριτική της πολιτικής οικονομίας. συχνά σε αντίθεση προς τις αρχές που σφράγισαν την πολιτική του δουλειά. παρακολουθώντας συναντήσεις των διεθνών τμημάτων του επαναστατικού κινήματος. που μετά σαν να κλείστηκε σε ένα μπουκάλι. σε σχέση με τα δικά μας ερωτήματα.: Ποια θεωρείς ότι είναι η σημασία του έργου του Γκράμσι σήμερα σε σχέση με τα ερωτήματα που αφορούν την επαναστατική πολιτική. μορφές πολιτικοποίησης που να βοηθούν πλατιά στρώματα της κοινωνίας να συμμετέχουν στις πρακτικές της δικής τους χειραφέτησης.: Πώς μπορούμε να συνδυάσουμε αυτά τα στοιχεία με τη μαρξική παράδοση της κριτικής της πολιτικής οικονομίας. ένας δημοσιογράφος. ήταν ο επικεφαλής του Ιταλικού Κομμουνιστικού Κόμματος. όλα αυτά ενσωματώνονται στο ευρύτερο πολιτικό του σχέδιο. εμπλέκονται σε έντονη και εξειδικευμένη πολεμική ενάντια στην προσπάθεια του Κρότσε να απαξιώσει την έννοια της υπεραξίας. μια πολύ σημαντική κοινωνική πλευρά. Γ. Ε.: Για πολύ καιρό υπήρχε η προκατάληψη ότι ο Γκράμσι ενδιαφερόταν κύρια για τον πολιτισμό ή την πολιτική. Στα Τετράδια της Φυλακής υπάρχουν πολλές εξειδικευμένες σημειώσεις που εξετάζουν. όλα αυτά είναι τμήμα του εκπληκτικού πλούτου και της δημιουργικότητας των λαϊκών τάξεων. για να κατανοήσουμε τη συνθετότητα της πολιτικής και τον τρόπο που ορισμένες σχηματικές αντιθέσεις που καθιερώθηκαν ανάμεσα στην πολιτική και τον πολιτισμό ή την αισθητική δεν είναι ούτε ιστορικά πραγματικές ούτε πολιτικά παραγωγικές. Μόνο πρόσφατα και χάρη στις κριτικές εκδόσεις του έργου του μπορέσαμε να αποκτήσουμε πλήρη εικόνα του βάθους των ζητημάτων που ανέπτυξε θεωρητικά. Προσφέρει έναν καθρέφτη για να δούμε τι ακριβώς είμαστε. Αυτό που είναι γοητευτικό στα Τετράδια της Φυλακής είναι ο τρόπος που αυτές οι σημειώσεις ενσωματώνονται μέσα σε ένα οργανικό σύνολο. Ο Γκράμσι έκανε κριτική στους αστούς οικονομολόγους της εποχής του. προφανώς. μια αισθητική πλευρά. δηλαδή τους τρεις τόμους του Κεφαλαίου και τις Θεωρίες για την υπεραξία. Ο Γκράμσι μάς προσφέρει την πιο εξελιγμένη προσπάθεια για μια μαρξιστική θεωρία της πολιτικής. τι θέλουμε να κρατήσουμε. Ήταν παθιασμένος με το ερώτημα πώς μπορούν να οικοδομηθούν μαζικές μορφές πολιτικής. τα κείμενα που ήταν διαθέσιμα σε αυτόν. Ήταν ακόμη ένα στέλεχος της Γ΄ Διεθνούς. Τ. η πολιτική εστίαση των γραπτών του αποσκοπούν να στοχαστούμε τους δημιουργικούς τρόπους που χρειαζόμαστε για να οικοδομήσουμε ένα δυνατό και με γερές ρίζες πολιτικό κίνημα. Όμως. Για τον Γκράμσι όλα αυτά τα στοιχεία πρέπει να αποτελέσουν τμήμα ενός σχεδίου πολιτικού μετασχηματισμού.: Ο Γκράμσι ήταν ένας επαγγελματίας επαναστάτης. με πολύ τεχνικό τρόπο. αλλά και τι να αλλάξουμε. Κι αυτό γιατί δεν είχε μελετηθεί το έργο του Γκράμσι στην πλήρη διάστασή του. Είναι μία από τις σημαντικές επεξεργασίες του επαναστατικού κινήματος στη δεκαετία του 1920 και του 1930.: Ο Γκράμσι προσπάθησε να στοχαστεί τι είδους έννοιες και πρακτικές χρειαζόμαστε για την επανεκκίνηση του επαναστατικού κινήματος. Π. Ο Γκράμσι είχε διαβάσει Μαρξ. όπως εξελίχτηκαν ιστορικά. για να ανταποκριθούμε στα πολιτικά μας καθήκοντα. Μετά το θάνατό του το έργο του ερμηνεύτηκε ποικιλοτρόπως. Ε. Τ. Π. ο υψηλός βαθμός επεξεργασίας των θεωρητικών εννοιών του. Το βάθος των ιστορικών αναλύσεων του Γκράμσι. ερωτήματα της οικονομικής επιστήμης.94 ΘΕΩΡΙΑ Ε. για να κατανοήσουμε αυτές τις έννοιες. Π. Πέρασε 18 μήνες στη Μόσχα δουλεύοντας στο πλαίσιο της Γ΄ Διεθνούς. για μια αυθεντικά μαζική πολιτική που να αποσκοπεί σε έναν εκ βάθρων κοινωνικό μετασχηματισμό. τον απασχολεί η ανάλυση της οικονομικής πολιτικής σε διαφορετικές χώρες. Η πολιτική ήταν αυτό που έκανε ο Γκράμσι. Υπάρχει. Ήταν ακόμη ένας κριτικός θεάτρου. το Κεφάλαιο. Τ. τον Κρότσε ή τον Μακιαβέλι. Γ. Μια .

Ε. μιμητικές. για να κατανοήσουμε τη φιλοσοφία όχι με όρους μεταφυσικών κατασκευών ή ιστορικών σταθερών ή ως ιστορικοποιημένων μορφών επιστημολογίας. Ο Γκράμσι αντιλαμβάνεται ότι οι Θέσεις για τον Φόυερμπαχ παρέχουν έναν νέο τρόπο να ορίσουμε εννοιολογικά τη φιλοσοφία ως πρακτική. Γ. Ο Τζερατάνα ήταν από τους πρώτους που τράβηξαν την προσοχή στο πόσο σημαντική είναι αυτή η σύλληψη.ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ τευχοσ 30 / αυγουστοσ 2012 ΘΕΩΡΙΑ σημείωση που ασκεί κριτική στον τρόπο που ο Κρότσε κάνει κριτική στο Κεφάλαιο μπορεί να βρίσκεται δίπλα σε μια σημείωση που ασχολείται με τον Δάντη και τη σημασία του στο ιστορικό πλαίσιό του και τη διαμόρφωση των μεσαιωνικών κομμούνων (πόλεωνκρατών). και μετά μια σημείωση για τη χειραφέτηση των γυναικών. Π. Η φιλοσοφία ως πολιτικό σχέδιο ξεκινά ως μια πολύ έντονη. Η φιλοσοφία γίνεται για τον Γκράμσι μία από τις μορφές με τις οποίες τα ανθρώπινα όντα οργανώνουν τις πρακτικές τους για να επιτύχουν διαφορετικές μορφές κοινωνικής οργάνωσης. τη διαίρεση ανάμεσα σε αυτούς που είναι τα αντικείμενα των ιστορικών δράσεων και όσους βλέπουν τους εαυτούς τους ως τους κύριους του πεπρωμένου τους. Ο Γκράμσι προσπαθεί να στοχαστεί τους τρόπους με τους οποίους μπορούμε να συλλάβουμε τον φιλόσοφο.: Αυτό εκφράζει η μορφή του «δημοκρατικού φιλοσόφου» μέσα στα Τετράδια της Φυλακής.: Ο Γκράμσι προσφέρει έναν από τους πιο επεξεργασμένους και αναπτυγμένους στοχασμούς πάνω στη φιλοσοφία και την κριτική της φιλοσοφίας μέσα στη μαρξιστική παράδοση. Απαιτεί να γίνει το φιλοσοφικό σχέδιο οργανικό σε σχέση με το πολιτικό σχέδιο των υποτελών τάξεων. ηθική και πολιτική μορφή κοινωνικής οργάνωσης. ούτε απλώς ως τη στιγμή της αλήθειας που διαχωρίζεται από όλες τις χλωμές. όχι απλώς για να προσφέρει ηγεσία στις υποτελείς τάξεις με τη μορφή διανοούμενων που έρχονται από έξω για να πουν στις μάζες τι να κάνουν. αλλά συμβατή με μια γνήσια μορφή της δημοκρατικής αυτοαπελευθέρωσης των απλών ανθρώπων. Π. Όταν ακούμε αυτές τις λέξεις. διεφθαρμένες μορφές. Όπως και για τον Μαρξ. με τις βασικές κατηγορίες με τις οποίες βλέπουμε τον κόσμο. Ο Γκράμσι το βλέπει αυτό στο πλαίσιο της ταξικής κοινωνίας. Μπορεί κανείς να παρακολουθήσει την επίδραση των Θέσεων για τον Φόυερμπαχ μέσα στα Τετράδια της Φυλακής. Ένα από τα πρώτα πράγματα που κάνει ο Γκράμσι στη φυλακή όταν του επιτρέπουν να γράψει είναι να μεταφράσει τις Θέσεις για τον Φόυερμπαχ του Μαρξ. ηγέτες και οργανωτές και αυτούς που ο Γκράμσι ονομάζει απλούς ανθρώπους. ενώ μετά μπορεί να υπάρχει μια σημείωση για τις εξελίξεις στην Ινδία. Η φιλοσοφία πρέπει να υποστεί μετασχηματισμό και να μπει σε μια φάση ριζικής αυτοκριτικής μέσα από την αναμέτρησή της με τη . Ο Γκράμσι θέλει να συνδεθούμε με τη φιλοσοφική επανάσταση των Θέσεων για τον Φόυερμπαχ και να επεξεργαστούμε μια φιλοσοφία της πράξης που θα είναι ένα πολύ ισχυρό στοιχείο σε ένα πλατύτερο κίνημα επαναστατικού μετασχηματισμού των κοινωνιών. ανάμεσα σε αυτούς που βλέπουν τους εαυτούς τους ως διανοούμενους. η έννοια αυτή ακούγεται ως αντίφαση εν τοις όροις. όπου αναπτύχθηκαν ορισμένες μορφές της φιλοσοφίας που ακόμη και όταν ήταν κριτικές απέναντι στην υπάρχουσα τάξη πραγμάτων ήταν συμβατές με τις θεμελιώδεις μορφές και διαιρέσεις αυτών των κοινωνιών. Ε.: Η μορφή του «δημοκρατικού φιλοσόφου» είναι μια αποφασιστική στιγμή. γιατί βλέπει ότι χρειαζόμαστε ένα τρόπο να ασκούμε τις καθημερινές μορφές οργάνωσης και σκέψης ώστε να αναπτύξουμε μια νέα σύλληψη του κόσμου που δεν θα είναι συνένοχη με μορφές μιας αυταρχικής και εκμεταλλευτικής κοινωνίας.: Προσφέρει το έργο του Γκράμσι μια νέα σύλληψη της πρακτικής της φιλοσοφίας. Τ. Είναι μια έννοια που λίγοι μελετητές έχουν συζητήσει. Θέλει να στοχαστεί τους τρόπους με τους οποίους ο φιλόσοφος μπορεί να κατανοήσει την ίδια τη δραστηριότητά του ως τμήμα. Γ. και είμαστε στην Αθήνα. έκφραση και συμβολή στην ευρύτερη ζωή των απλών ανθρώπων. η φράση «τίποτα το ανθρώπινο δεν μου είναι ξένο» ήταν μια βασική αρχή του. Ο Γκράμσι προσπαθεί να στοχαστεί βαθιά την αντιμεταφυσική διάσταση της μαρξιστικής παράδοσης. όχι μόνο ως τη στιγμή της εννοιολογικής ευστροφίας. αλλά για να γίνει αυτό που λένε και οι Θέσεις για τον Φόυερμπαχ: να εκπαιδευτούν και οι εκπαιδευτές. με τη γλώσσα. 95 Ο Γκράμσι θέλει να στοχαστεί μια νέα μορφή φιλοσοφίας ως ένα συλλογικό σχέδιο για την ανάπτυξη νέων τρόπων να συσχετιζόμαστε με τις έννοιες. δύσκολη και συχνά συγκρουσιακή σχέση με διάφορες συλλήψεις της δημοκρατίας. δημοκρατικός φιλόσοφος. αλλά ως μια πολύ ευρύτερη εννοιολογική. Ένας τρόπος να δούμε αυτές τις χιλιάδες σελίδες σημειώσεων είναι ως έναν τεράστιο σχολιασμό πάνω στη φιλοσοφική επανάσταση που έφεραν οι Θέσεις για τον Φόυερμπαχ. Αυτό που τον απασχολεί είναι να αναπτύξουμε μια νέα φιλοσοφία. αποτυχημένες. Τ.

Χρειάζεται μια σύλληψη της πολιτικής ως μιας ηγεμονικής πρακτικής. κοινωνικά χάπενινγκ. αλλά και να είναι το είδος του εργαστηρίου που έχουμε ανάγκη για τη δημιουργία μιας νέας κοινωνίας. «Χρειαζόμαστε έναν Σύγχρονο Ηγεμόνα που θα είναι ικανός όχι απλώς για αγώνες ενάντια στη νεοφιλελεύθερη λιτότητα. δίκτυα. να εντάξουν τη δική τους δημιουργικότητα στη διαδικασία. Μπορούμε να τα πούμε κόμματα. Το είδος του κόμματος που χρειαζόμαστε σήμερα είναι το είδος του κόμματος που να μπορεί να συμπεριλάβει όλα τα στοιχεία της δημιουργικότητας των λαϊκών τάξεων. με ιστορικούς όρους αυτά είναι πολιτικά κόμματα. απαιτείται να αναμετρηθούμε με αυτή την πρόκληση και να πειραματιστούμε με το σχηματισμό ενός αυθεντικού Σύγχρονου Ηγεμόνα που θα είναι ικανός όχι απλώς για αγώνες ενάντια στη νεοφιλελεύθερη λιτότητα.: Ποια η σημασία της έννοιας της ηγεμονίας σήμερα. έχει στην κατοχή του τα μέσα παραγωγής και το υπόλοιπο 99% είναι υποχρεωμένο να πουλά την εργατική του δύναμη απλώς και μόνο για να επιβιώσει. Για τον Γκράμσι ο Σύγχρονος Ηγεμόνας πρέπει να είναι μια πειραματική πρακτική συσπειρώνοντας όλες τις αντιρρήσεις στη σύγχρονη κοινωνία και ξεκινώντας την πειραματική διαδικασία της ανάπτυξης μιας νέας μορφής κοινωνίας. Η εμπειρία της δημοκρατικής πολιτικής κινητοποίησης προσφέρει ένα θεμέλιο για να εκφράσουμε την αντίθεσή μας όχι μόνο στο νεοφιλελευθερισμό αλλά και στον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής. Ε. Η πολιτική έχει να κάνει με τη διαφωνία. που να είναι το κόμμα του Ενιαίου Μετώπου της αντίστασης στο νεοφιλελευθερισμό και του πειραματισμού με μετακαπιταλιστικές μορφές κοινωνικών σχέσεων.: Μια πολιτική ηγεμονίας πρέπει να προσανατολίζεται προς το πλατύ Ενιαίο Μέτωπο που χρειαζόμαστε για να νικήσουμε την πολιτική του νεοφιλελευθερισμού και της λιτότητας. στηριγμένο σε συγκεκριμένους θεσμούς. το 1% της ανθρωπότητας. Όταν διεξάγεται με συγκεκριμένο τρόπο. . δυνατή και δημιουργική. βάζουμε τα θεμέλια για ένα διαφορετικό είδος κοινωνίας θεμελιωδώς ασύμβατο με μια κοινωνία όπου ένα πολύ μικρό ποσοστό. Η σύγκρουση δεν είναι κάτι που πρέπει να συμβαίνει έξω από το κόμμα. το μήνυμα μέσα στο μπουκάλι. οργανώσεις. Μια ηγεμονική πολιτική πρέπει να μας ξανασυνδέσει με το δημοκρατικό στοιχείο της επαναστατικής παράδοσης και να μας επιτρέψει να πάμε σε μια πολιτική που υπερβαίνει την απλή αντίθεση στο νεοφιλελευθερισμό και τη λιτότητα. Τ. Π. Π. Έχει να κάνει με το να θέτεις ορισμένες αρχές και να κοιτάς ποιες αρχές μπορούν να κερδίσουν περισσότερη συναίνεση από περισσότερους ανθρώπους. Η συσπείρωση ανθρώπων στη βάση ορισμένων πολιτικών αρχών που εί- ναι κομματικές. υπάρχουν διαμαρτυρίες. που να μπορεί να συσπειρώσει ευρύτερα τμήματα της κοινωνίας σε ένα μέτωπο κατά του νεοφιλελευθερισμού και της λιτότητας. σε ασύνειδες μορφές ή σε συνειδητές μορφές. Γ. Ο στοχασμός του Γκράμσι για την ηγεμονία δεν αφορά απλώς τη συσπείρωση των μαζών. Υπάρχουν αντιστάσεις.96 ΘΕΩΡΙΑ δημιουργικότητα. φτάνει επιτέλους σε εμάς. ως πειραματισμού. αλλά και να είναι το είδος του εργαστηρίου που έχουμε ανάγκη για τη δημιουργία μιας νέας κοινωνίας. Χρειαζόμαστε μια μορφή πολιτικής που να οικοδομήσει μαζί με το 99% όπως το έθεσε το κίνημα Occupy. Χρειαζόμαστε πολιτικά κόμματα που να ενσωματώνουν αυτές τις αρχές.» Αυτό που κάνει την πολιτική συναρπαστική είναι με έναν τρόπο η χαρά της σύγκρουσης. Τ. ως προσπάθειας να βρούμε τρόπους να φτιάξουμε τους θεσμούς με τους οποίους οι άνθρωποι μπορούν να συμμετέχουν σε αυτόν τον πειραματισμό. τις εμπειρίες και τους πολιτικούς αγώνες των λαϊκών τάξεων. Ε.: Τι σημαίνουν όλα αυτά για το ερώτημα της πολιτικής οργάνωσης. Αυτό προσπάθησε να στοχαστεί ο Γκράμσι όταν στρέφεται ολοένα και περισσότερο στη δυνατή μεταφορά του Μακιαβέλι για τον Ηγεμόνα. η διαμόρφωση πολιτικών κομμάτων διαφορετικού τύπου συνεχίζει να εμφανίζεται σε μορφές πολιτικού αγώνα. συσπειρώσεις. είναι ένα σχέδιο με κατεύθυνση. μια διαδικασία ηγεσίας που πρέπει να πραγματωθεί απτά σε θεσμούς και να αποκτήσει μια δυναμική. πειραματική και δημιουργική διάσταση της πολιτικής. μπορεί να είναι παραγωγική. μια από τις πιο σημαντικές σελίδες εκείνου του στοχασμού. Σήμερα που το μήνυμα του Γκράμσι.: Δεν έχει σημασία ποιες λέξεις χρησιμοποιούμε. Αυτή είναι μια ισχυρή. που είναι σε αντίθεση με άλλες απόψεις και πρακτικές. Γ. Οικοδομώντας ένα πλατύ κίνημα. υπάρχει απόρριψη του νεοφιλελευθερισμού και της λιτότητας.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful