1

- ઉપે િસહં ભદૌ રયા
લ અથાત વરક યાએ પિતપ ની તરીકે સાથે રહે વાનો શા ાનુસાર િવિધ કરવો તેિવવાહનો યોજન :
હે ! કુ મારી સંતાનો પિત આ દ યોજનિસિ ને માટે તારો હાથ હણ ક ં છુ ં અથા તારી સાથે િવવાહ ક ં છુ ં . િત ાપૂવક પર પર
ધમપૂવક આનંદ ભોગવીએ. ઐ યસંપ યવ થાપૂવક યાયકતા સવ જગદુ પાદક સવ જગતને ધારણ કરનાર પરમે રે મારી સાથે
ગૃહ થા મના કાયને માટે તારો િવવાહ કય છ.ે એમાં િવ ાનોની સા ી છ.ે આપણામાંથી કોઈપણ આ િત ાનું ઉ ંઘન કરીએ તો પરમા મા
તથા િવ ાનોના દંડને પા થઈએ. - ઋ વેદ
મહા મા ગાંધી કહે છે ક,ે િવવાહ એ સં કાર હોય, િવવાહનો અથ નવા વનમાં વેશ એવો હોય, તો પરણનારી બાળા ઉમરે
પહ ચી હોવી ઈએ. પોતાનો વન સહચર પિત તેણે વતં પણે શો યો હોવો ઈએ અને પોતાના કાયનું સંપૂણ મહ વ તે ણતી હોવી
ઈએ. ઢ ગલા ઢ ગલી જવાં
ે બાળકોને પરણેલાં કહે વાં અને કહે વાનો પિત મરી ય તો તે બાળાને િવધવાની કાળી ટીલી ચ ટાડવી એ તો ઈ રની
અને મનુ યની સામે અપરાધ છ.ે
મૃિતકારોએ નીચેના િવવાહના મુ ય ૮ કાર ઠરા યા છ.ે મનુ મૃિતમાં આઠ કારના િવવાહ ક ા છ:ે બા , દૈવ, આષ, ા પ ય,
આસુર, ગાંધવ, રા સ, અને પૈશાચ. યા વ યે આઠનો ઉ ેખ કય છે પણ પહે લા ચાર જ કરવાને યો ય બતા યા છ.ે
(1) ા િવવાહ : આ લ અથવા િવવાહમાં વરનું કુ ળ, શીલ, િવ ા, વેદશા સંપ તા, આચરણ, આરો ય વગેરે ઈને પોતાની ક યા માટે
તે સવ રીતે યો ય પિત છે એવું જણાઈ આવે અને માબાપની સંમિત લેવાય તો વરને ક યાના બાપે પોતે બોલાવી, વર તથા ક યાને વ ાલંકારથી
શણગારી, સુમુહૂત ઉપર વરને ક યા અપણ કરવામાં આવતી.એમાં અરસપરસ કાંઈ આપવા લેવાનો
રહે તો નથી, એટલે એને િવશુ
ા ણ લ નું નામ આ યું છ.તે
ે છ.ે
ે માંથી બી િવવાહ કારોમાં વેશ પામતાં બળ, િવ ય, કે છળકપટનાં ત વો ગાળી કાઢલાં
(૨) દૈવ િવવાહ: લાંબા સમય સુધી ચાલતા મોટા ય કાય માં ઋિ વજનું (ય ના 16 મુ ય પુરો હતોમાંનો એક) કામ કરનાર જને
આભૂષણોથી શણગારલી
ે ક યાનું દાન કરવામાં આવે તે. એક કારનો લ િવિધ; પહે લાં ય ો લાંબા ચાલતા અને તેમાં આવેલા પુ ષોની િવ તા
ઉપર મોહ પામી લ કરવાનો આ કાર તે યુગની સમાજરચનાને સહજ ઓળખાવે ખરો.
3)આષ િવવાહ:- ક યાનો બાપ વર પાસેથી મા એક કે બે ગાય લઈને પોતાની ક યા પરણાવે એવો િવવાહ.આ કારમાં લ િવગતવાર
ધમ યા બની ય છ.ે લ કરાવનાર પુરો હતની હાજરી એમાં હોય છે જ. મા એમાં િવિશ તા એ હોય છે ક,ે વાછડાવાળી ગાયની એક ડ વર
તરફથી ક યાના માબાપને અગર તેના વાલીને આપવી પડે છ(આ
ે એક કારનો ક યાિવ ય હોવાને લીધે આ પ િતને દોિષત ઠરાવેલ છ.)
ે એટલા
પૂરતું એ લ ને અસુરિવવાહના એક હળવા કાર તરીકે કટલાક
િવ ાન ગણે છ.ે

(૪) ા પ ય િવવાહ: તેમાં ક યાનો િપતા વર પાસેથી કાંઈ પણ લીધા િવના બંને ધમપૂવક આચરણ કરી સુખી થાય એ ઇ છાથી જ ક યા આપે
છ.મોટા
ભાગનાં આપણાં લ તે ા પ ય લ થાય છ.ે આ ા િવવાહનું વધારે સં કારી વ પ છ.ે એમાં વરક યાનાં માબાપ સંબંધ ન ી કરે

છે અને લ થતાં પહે લાં વરક યાની અરસપરસ પસંદગી પણ કરવામાં આવે છ.ે ક યાનો બાપ સારી િ થિતનો હોય તો તે ક યાને ક યાદાનમાં
સારી રકમ અને ઘરણાં
ે આપે છે અને વરપ તરફથી ક યાને રવાજ મુજબ પ ાંની રકમ પણ આપવામાં આવે છે જના
ે ઉપર ક યા િસવાય બી
કોઈનો પણ હ વીકારાતો નથી. ક યાદાનમાં રકમ, વાસણ, ઘરણાં
ે , સુશોિભત કપડાં આપવામાં આવે છ.ે એમા વરક યા સ પદી ભણે છે
અને અિ સમ લ થાય છ.ે આજ પણ હદું ઓમાં ઓછાવ ા ફરફાર
સાથે ા પ ય િવવાહ ચિલત છ.ે

(૫) આસુરી િવવાહ: આ કારનાં લ ોમાં શુ ક અથવા ક યાની કીમત ક યાના િપતાને આપી ક યા સાથે લ કરવામાં આવે છ.ે આ લ માંથી
િવચારકોનું મંત ય છ.ે ખરીદવાની શિ તવાળો પુ ષ અને ીઓ ખરીદી લે. અલબ , ીઓના
બહુ પ ની વ થા િવકસે છે એમ કટલાક

સામાિજક વનની બહુ ઊતરતી ક ામાં એ સંગ બની શક.ે ીખરીદી કે ીવેચાણ ી વનની હલકામાં હલકી અવ થાનું સૂચન કરે છ.ે અને
તેવી ઉતરતી ક ા આય માં પણ હતી તે આ લ ના વીકાર ઉપરથી દેખાઈ આવે છ.ે
કૈ કયીનો
દશરથ સાથે અને મા ીનો પાંડુ સાથે આ પ િતથી િવવાહ થયો હતો

૬)ગાંધવિવવાહ: આ િવવાહમાં ઉપવર ક યા પોતાનાં વડીલોને ન જણાવતાં પોતાને પસંદ એવા પુ ષ સાથે લ કરતી. તેમાં ીપુ ષ પર પર
ેમ ખાતર વે છાથી સંબંધ બાંધે છ.ે આ કાર બહુ જ રોમાંચક મનાય છ.ે એમાં માબાપની સંમિ માગવામાં આવતી નથી. ખાસ કોઈ

લ યા કરવામાં આવતી નથી, તેમજ સમાજ સમ તેની ખાસ હે રાત થતી નથી. એનું મુ ય ત વ વરક યાની અરસપરસ સંમિત કહી
શકાય. એકબી ને ફુ લહારનું અપમ અને પર પરને વફાદાર રહે વાનું વચન એટલી જ લ યા ગાંધવિવવાહ માગે છે એમ કહીએ તો કહી શકાય.
એને પૂણ ેમલ નું નામ આપીએ તો ચાલી શક.ે ઘણી વખત થમ િમલનના ઉ સાહમાં ગાંધવ લ થતાં. દુ યંતશકું તલાનાં ક વઆ મમાં
થયેલાં લ ે એ ગાંધવ લ નો કાર કહી શકાય. ઉષા-અિન નાં ( ીકૃ ણના પુ
ુ નનાં પુ અિન બાણાસુરની દીકરી (ઉષા)
ઓખાને છાનીમાની લઈ જઈને પરણી હતી તે બનાવ) લ પણ ગાંધવલ હતાં. કે કોઈ કોઈ ઋિષ અગર ા ણ એ લ ને આશીવાદ
આપવા વગર આમં ણે પણ નીકળી આવે ખરા ! મૃિત ગાંધવિવવાહની છૂ ટ આપે છ,ે પણ તેનું થાન ા કે આય િવવાહથી ઊતરતું છ.ે
દન કરીને, તેઓની ઇ છા િવ રડતી ચીસો
(૭) રા સ િવવાહ : એ િવવાહપ િત બહુ ભયંકર હતી.ક યાના સંબંધીઓને મારી તેનું છદનભે

પાડતી ક યાનું ઘરમાંથી બળજબરીથી હરણ કરી જવું તેનું નામ રા સ િવવાહ કહે વાય છ.ે આ કારનું મુ ય લ ણ જ એ છે ક,ે ીને
બળજબરીથી ઊચકી જઈ લ કરવું. આ બળજબરીના કારમાં છૂ પી ગોઠવણો, બે પ ો વ ચે મારામારી અને વેરઝેરના પણ કારો ઊભા થાય
છ.ે અલબ આ િવવાહને પણ પછીથી, સામા ય િવવાહની માફક, િતિ ત બનાવવામાં આવે છ.ે છતાં ીનું ગમતે કે ન ગમતે હરણ કરવું તે
રા સિવવાહનું ખાસ ત વ બની રહે છ.ે એક વ તુ ઉપર યાન આપવા જવુે ં છ.ે આવી હરણ કરાયેલી ીઓ સાથેના યવહાર લ નું વ પ પામે
છે અને લ નાં બાળકો ઔરસ બને છ.ે ભી મે પોતાના ભાઈઓ માટે અંબા, અંિબકા અને અંબાિલકાનું કરલુ
ે ં હરણ, કૃ ણે િ મણીનું કરલુ
ે ં
હરણ, સુભ ાહરણ, અને રા રજવાડાં તેમજ ધિનક માણસોનાં કાર થાનોને બાજુ ઉપર મૂકી છે ા સા હ યમાં વીકાર પામેલા સંયુ તાહરણને
પણ આપણે ગણાવી શકીએ ! એ હરણ પરપરા
ં લ ની િત ા પામી ચૂકી છ.ે મોટા ભાગની હરણ યામાં ક યાની સંમિત જ રહે તી; છતાં તેમાં
રહે લું રા સિવવાહનું ત વ આપણે ભા યે દૂર કરી શકીએ. આસુર, પૈશાચ અને રા સ કારો િશ મનાયા નથી. કે વીકાયા છે જ ર.
(૮)પૈશાચ િવવાહઃ સૂતેલી ક યાનું હરણ કરીને અથવા મદો મ ક યાને ફોસલાવીને છળથી કરલો
ડી
ે િવવાહ.ખોટી ભોળવણી આપી, છતરિપં

કરી અગર કોઈ નશા કે મં તં ની અસર નીચે ીને લાવી તેની સાથે િવવાહ કરવો એ કારને પૈશાચ િવવાહ કહે વામાં આવે છ.ે િપશાચયોિનને
યો ય આ િવવાહ છે કે જ ે પૈશાચી વાણી બોલનારા આય થી ઊતરતી માં ચિલત હોવાથી તેને પૈશાચિવવાહ કહે વાય છ.ે

યારે થશે તેવા તક લઈને આવે યારે સો થમ તેઓના સમાજ તથા તેઓની ચીની વાતો કરતા કરતા તેઓના
હાથમાનંી વનરખા,
ભા યરખા
પૂછે તે સમયની મરનું મા કગ

ે અને હદયરખા
ે પર
કરવું.અને તે મર પછી નીચે મુજબની સાઈન હાથમા આવતી હોય તો તે મુજબ સમય
આપવો ઈએ.
1)જ ે જ યાએ થી ભા યરખાની
શ આત થાય તે વષ કે અ ય ગૌણરખા
ે તેને મળતી હોય તે

વષ. (ભા યરખાના
આધારે વષ ગણતરી કરવી)

ખ) વનરખામાં
થી આંગળીઓ તરફ જતી ગૌણ રખા

ે હોય તે વષ,ગૌણ રખા
ે તે સમય પછી
આધારે વષ ગણતરી કરવી)
આવતી હોય યારે લ નો સમય કહે વો.( વનરખાના

ઘ)
મંગળ રખાનુ
આધારે વષ ગણતરી કરવી)
ે ં શ થાય તે વષ. ( વનરખાના

ક) દયરખા
ે નો ફાંટો વન રખા
ે ને કાપતો હોય તે વષ. ( વનરખાના

આધારે વષ ગણતરી કરવી)
ગ) વનરખા
ે માં થી શુ પવત તરફ િનકળતી નાની રખા.
ે ( વનરખાના

આધારે વષ ગણતરી કરવી)

૫) દયરખાનો
ફાંટો નીચે તરફ િનકળતો હોય

તે વષ ( દયરખાના
આધારે વષ ગણતરી કરવી)

કિનિ કા આંગળીની નીચે દયરખા
ે ની ઉપર પડલ
ે જ ે લ રખા
ે તરીકે ઓળખાય છ,તે
ે રખા
ે સારી હોય.
લ રખાની
નાની રખાઓ
દય રખા


ે પાસે હોય યારે તક નાની મરમા િવરોધી િલંગ યે આકષાય છ.ે

2

3
લ યોગ

માટે ખાસ તક કઈ િતનો છે તે વો જ રી છ.પારસીધમમ
ા મોડા લ ,રબારી ાિતમાં વહે લા લ વગેરે …માટે

લ નો સમય આપતા તેઓની િતને યાનમા લેવી ઈએ
સુખી લ

વનમાં વૃિ કરાવનારા પ રબળ અને િચ હો :

હાથમા ગુ પવત પર ચોકડી પડી હોય
યારે અથવા ગુ શુ બ ે પવત પર
પડલી
ે ચોકડી
સારી હદય રખાહદય રખા
ગુ અને શિન


પવ
ત વ ચે પુરી થતી હોય અથવા િચિપયા પે ગુ પવત પર
અંત પામતી હોય.એક વાત ચલીત છે કે બ ે હાથ ભેગા કરીએ
ને અડધો ચ મા બનતો હોય તો સા
લ વન હોય- તે પણ આ કારણે જ
વનરખા
ે મ તકરખા
ે સાથે થોડીક ડલી
ે હોય.
તજની અને મ યમાં આંગળીના મૂળ વ ચે આવેલી ાંસી રખા
ે જનેે વ-રજુ આતની રખા

(લાઇન ઓફ સે ફ અપીલ) કે દઘ સંબંધની રખા
ે (લાઇન ઓફ લ ગ લા ટ ગ રીલેશનશીપ)
તરીકે ઓળખાય છ.ે આ રખાને
શુ કકણ

ં તરીકે કે ખં ડત શુ કકણ
ં તરીકે માનવું ખૂબ જ ભૂલ
ભરલુ
ે ં છ.ે આવી યિ ત સંબંધ ળવી રાખવામાં કુ શળ હોય છ.ે તે પોતાના તરફથી સંબંધ
બગાડતા નથી. આવા લોકો સારા િમ હોય છ.ે

અંગૂઠાના બી વેઢામા પડલ
ે આખી એક આખી
રખા
ે રિતરખા
ે સા લ વન આપે છ.ે

હથેળી સાથે ડાયેલો કિનિ કાનો પવ લાંબો અને સુ ઢ
હોય તેમા ઉભી રખાઓ
હોય તેમજ આંગળી લાંબી હોય.

ચોરસ કે તાિ વક કારનો હાથ હોય.

મંગળરખા
ે સારી અને ખામી વગરની પડી હોય

ચં પવત પરથી નીકળેલી ભાવરખા
મળી ય તો તે ેમ સંબંધ પછીના સુખી લ ની સૂચક છ.ે
ે ભા યરખામાં

4

વનમાં અવરોધ અને તકલીફ આપતા યોગ:
આ ફળ કથન કરતા યાનમા રાખવા જવી
ે એક વાત એ છે કે ઘણી કોમમાં છુ ટાછડા
ે થતા નથી અથવા તો ખુબજ
અસાધારણ પ રિ થિતમાં જ થાય દા.ત. રાજપૂત કોમ વગેરે . આમ તો લ વન શ થવાનો અને પર પર એક બી ને
સમજવાનો ગાળો 16 વષ થી 45 વષની મરનો હોય છ,ે હવે હાથમાં નીચે મુજબ ના ખરાબ િચ હો તે ગાળામાં આવતા
હોય તો લ વનને તકલીફ આપનાર બને છ.ે
દયરખા
ે યવો ારા િનિમત હોય યાર.ે
દયરખા
ે તુટે લી હોય યાર.ે
20 થી 40વષમા

દયરખાની
કરતા વધુ શાખાઓ નીચે તરફ પડલી

ે હોય યારે
ી તકમાં

ભા યરખા

ડી પડલી
ે હોય યારે

ભા યરખામા
યવ કે કુ ઠારરખા

ે ચાલતી હોય યારે

મંગળરખા
ે હોય કે તે અંતમા ફાંટા (િચિપયા)મા પ રણમતી હોય કે બી
ે કપાતી કે તુટતી હોય કે તેનામાં યવ, કુ ઠારરખા
રખા
ે સાથે ડાણ કરતી હોય યારે
કિનિ કા આંગળી બી આગળીઓથી વધારે છુ ટી હોય અને
બહાર તરફ વળતી હોય યારે
કિનિ કા આંગળીના હથેળી સાથે ડાયેલ વેઢા પર પડલ

આડી રખા

બુધપવતની નીચે દયરખામા
યવ પડલ

ે હોય

અંગૂઠા િસવાયની ચારય
ે આંગળીઓ પર ચાર વેઢા પડતા હોય યાર(
ે ખાસ કરીને ી તકમાં )

5
લ રખ
ે ા

જુ દી જુ દી રીતે ખરાબ હોય યારે

લ વનમાં િવલંબ - ભાંગફોડ િવ છદે માટનુે ં ઓછુ ણીતું પણ અકસીર
પ રબળ સૂયરખા
ે છ.ે તે સારી હોય તો પણ
લ માં મોડુ ં કરાવે છ.ે
તે ખામી યુ ત
હોય તો લ વનમાં કલહ કે િવ છદની

પ રિ થત પણ સજ દે છ.ે
લ કરવાનું ટાળવાનો સમયકાળ :
તકની વનરખા,ભા
યરખા

ે અને
દયરખા
ે પર તે તકના લ સમયની
મરનું હાથમા મા કગ કરવું.
ભા યરખામાં
યવ હોય કે કુ ઠારરખા


ચાલતી હોય કે તે સમયે મુ યરખાઓ

િસવાય તેઓ અ ય રખાઓથી
કપાતી

હોય યારે લ કરવાનું ટાળવું ઇએ.

આંગળીઓ પરની વષ ગણતરી
માણે વેઢા પર આડી રખાઓ
કે

ખરાબ િચ હ પ ા હોય તો તે વષ
કે વષ માં લ કરવાનું ટાળવું
ઇએ.

કોઇ અગ ય કારણોસર તકનો વનસાથી મૃ યુ પામે અથવા તેનો સાથ છોડી દે તો તેના તેના બી
લ થાય કે કે મ? તે પણ હ તરખ
ે ાશા ના આધારે ણી શકાય છે.
આવો સંગ બને અને તકના હાથમાં વનરખામાં
થી િનકળતી તજની આંગળીની

નીચે તરફ જતી ઉ વરખા
ે ચો સપણે બી લ ના સંકે ત આપે છ.ે
મ તકરખાની
સાથે બી મ તકરખા

ે પણ પડી હોય તો તકના એક કરતાં
વધુ લ થાય છ.ે
વનરખાની
અંદર આવેલી મંગળરખાની
સમાંતરરખા


ે કે તેમાંથી િનકળનારી
ભાવરખા
ે પણ તકના બી લ િનદશ કરે છ.ે

કિનિ કા આંગળીની નીચે દયરખા
ે ની ઉપર પડલ
ે જ ે લ રખા
ે તરીકે ઓળખાય છ,તે
ે રખા
ે ઘણી વાર એક કરતા વધુ સં યામાં
હોય છ.ે તેમા કઇ રખા
લ રખા
ે કે રખાઓ

ે કે સંબંધરખા
ે તરીકે ઓળખાય તેના માટે એક વાત યાદ રાખવા જવી
ે છે કે જ ે તે
હથેળીનીની દય રખાની
ઉપરની કનારી પર પડલી
થી જ ે રખાઓનો
રગ,

ે કે રખાઓમાં


ે કે
ં તે હથેળીની દયરખા
ે રખા

મ તકરખાના
રગ
લ રખા

ે કે રખાઓ

ે કે સંબંધરખા
ે તરીકે ગણી શકાય તેની બી શરત એ છે કે તે
ે હોય તો તે જ રખા
ં જવી
વ ાકાર હોવી ઇએ.
બ ે હથેળીમાં તા જ ે હથેળીમાં તેની સં યા સૌથી વધારે હોય તેને ગણતરીમાં લેવી ઇએ. તે સં યા ને અચળાંક 0.66
વડે ગુણતા જ ે ગુણાંક આવે તેને પુરા આંકડા કરી જ ે સં યા આવે તે તક માટે તેના સંભિવત લ ની સં યા કહી શકાય. દા. ત.
કોઇના જમણા હાથમાં બે અને ડાબા હાથમાં એક સંબંધરખા
ે પડી છ.ે તો જ ે હાથમાં અિધકતમ રખા
ે હોય તેને લેવી ઇએ. તે
માણે જમણા હાથમાં બે સંબંધરખા
ે પડી છે તે માણે તે અચળાંક 0.66 વડે ગુણાતા 1.32 આંક આવે તેને રાઉ ડડે કરતા 1 આંક
આવે તેથી તક એક લ ની સંભાવના કહી શકાય.
દા. ત. કોઇના જમણા હાથમાં એક અને ડાબા હાથમાં ણ સંબંધરખા
ે પડી છ.ે તો જ ે હાથમાં અિધકતમ રખા
ે હોય તેને લેવી ઇએ.
તે માણે ડાબા હાથમાં ણ સંબંધરખા
ે પડી છે તે માણે તે અચળાંક 0.66 વડે ગુણાતા 1.78 આંક આવે તેને રાઉ ડડે કરતા 2 આંક
આવે તેથી તક બે લ ની સંભાવના કહી શકાય.
(ડૉ. રાજ પૌડ,ે “ધ સાય ટીફીક ટથ એબાઉટ રીલેશનશીપ લાઇ સ ઓન દ પામ” યુઆરી -2013)

ો. ઉપે િસંહ ભદૌ રયા,
ભારતીય યોિતષ સં થાન , અમદાવાદ - ૯૮૯૮૫૭૮૩૬૩૬

6