You are on page 1of 175

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Centralna banka Bosne i Hercegovine

SADRAJ
Uvodna rije guvernera Pravni status i odgovornosti 1. 1.1 1.2 1.2.1 1.2.2 1.2.3 1.2.4 1.2.5 1.2.6 1.2.7 1.2.8 1.2.9 2. 2.1 2.2 2.3 2.4 3. 4. 5. 6. 7. 8. 8.1 8.2 8.3 8.4 8.5 8.6 8.7 8.8 8.9 8.10 9. 10. 10.1 10.2 10.3 10.4 10.5 11. EKONOMSKA KRETANJA 2007 Meunarodno okruenje Ekonomska kretanja u BiH Bruto domai proizvod Industrijska proizvodnja Cijene Zaposlenost i plae Javne finansije Javni vanjski dug Platni bilans Direktna strana ulaganja Realni i nominalni efektivni kurs MONETARNA POLITIKA I DEVIZNE REZERVE Sprovoenje monetarne politike Monetarni trendovi Monetarni instrumenti: obavezna rezerva Devizne rezerve PLATNI PROMET CBBiH I KOMERCIJALNIH BANAKA UPRAVLJANJE GOTOVINOM / POSLOVANJE TREZORA CBBiH KAO BANKARSKI I FISKALNI AGENT INTERNA REVIZIJA MEUNARODNA SARADNJA FINANSIJSKI SEKTOR Institucionalni okvir bankarskog sektora Karakteristike bankarskog sektora Struktura bilansa banaka Krediti Kvaliteta aktive banaka Kapital banaka Kamatne stope Strana ulaganja u bankarski sektor Profitabilnost Ostali dijelovi finansijskog sektora FINANSIJSKI IZVJETAJI CBBIH DODATAK Obiljeavanje 10-godinjice CBBiH Vani dogaaji u 2007. Rukovodstvo i struktura CBBiH Publikacije i internet stranica Skraenice STATISTIKE TABELE 6 8 10 10 14 14 16 19 22 26 30 33 39 41 43 43 44 50 52 55 57 59 60 61 64 64 65 67 68 70 71 72 75 76 77 83 123 123 124 127 131 132 133

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Centralna banka Bosne i Hercegovine

^lanom 64. Zakona o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine (Slu`beni list Bosne i Hercegovinebroj I/97) propisana je obaveza Centralne banke BiH da u roku od tri mjeseca nakon zavr{etka finansijske godine podnese Parlamentarnoj skup{tini Bosne i Hercegovine tri dokumenta, i to: - finansijski izvod ovjeren od revizora, - izvje{taj o svom poslovanju tokom godine i - izvje{taj o stanju privrede. Skladno navedenom ~lanu ura|en je Godi{nji izvje{taj Centralne banke Bosne i Hercegovine za 2007. godinu koji sadr`i ove izvje{taje. Godi{nji izvje{taj Centralne banke Bosne i Hercegovine za 2007. godinu razmatran je na 3. sjednici Upravnog vije}a Centralne banke Bosne i Hercegovine, odr`anoj u Sarajevu 26.3.2008. godine.

mr. Kemal Kozari}, guverner

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Uvodna rije guvernera


Provodei svoj primarni mandat, CBBiH je i tokom 2007. nastavila da osigurava stabilnost monetarnog sistema i pouzdanost i efikasno funkcionisanje platnog prometa i na taj nain stvarala povoljne uslove za razvoj domae ekonomije. Striktna pravila valutnog odbora su u potpunosti ispotovana, to e i u budunosti biti osigurano. Godina 2007. ostae upamena kao godina u kojoj je Centralna banka Bosne i Hercegovine realizovala veliki broj aktivnosti i jednako, kao i prethodnih godina, ostvarila dobre rezultate. U 2007, CBBiH je obiljeila deset godina rada, te su se, uz redovne, aktivnosti ove institucije velikim dijelom odnosile i na obiljeavanje ovog jubileja. CBBiH je podupirala razvoj cjelokupnog finansijskog sektora BiH, sa naroitom panjom u pogledu osiguravanja finansijske stabilnosti na dui rok. U tom smislu je i donesena odluka Upravnog vijea CBBiH o poveanju stope obavezne rezerve sa 15% na 18% kako bi se usporio kreditni rast.

mr. Kemal Kozari} guverner

Ukoliko posmatramo finansijske rezultate CBBiH, primjetan je trend rasta deviznih rezervi koje su 31. decembra 2007. iznosile skoro 6,7 milijardi KM, to predstavlja poveanje za vie od 1,2 milijarde KM ili 22,9% u odnosu na 2006. Nakon usvajanja Finansijskih izvjetaja, CBBiH je transferisala 59,9 miliona KM u budet institucija. Pozitivno poslovanje CBBiH potvrdila je i eksterna revizorska kua Deloitte, uz naglasak da su Finansijski izvjetaji CBBiH za 2007. pouzdani i tani. Poetak godine bio je u znaku potpisivanja nekoliko sporazuma i realizacije velikih projekata. Naime, CBBiH i Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine potpisale su Memorandum o razumijevanju u podruju ekonomske i finansijske statistike. Ciljevi ovog memoranduma su izbjegavanje dupliciranja statistikih poslova na nivou BiH, spreavanje protivrjenosti u dobijenim podacima od CBBiH i Agencije za statistiku BiH, te promocija visokog kvaliteta i konzistentnosti statistika na nivou BiH. Jedan od vanijih projekata koji je proveden bio je Registar kredita fizikih lica koji predstavlja drugu fazu realizacije Centralnog registra kredita. Prvom fazom koja je okonana 2006. uspostavljen je Registar kredita pravnih lica. Registri daju kompletnu sliku zaduenja na nivou finansijskog sektora u naoj zemlji. Nakon to su stvorene zakonske pretpostavke, Bosna i Hercegovina je dobila IBAN meunarodni broj bankarskog rauna, na emu je CBBiH radila u saradnji s Udruenjem banaka BiH i entitetskim ministarstvima finansija. Od izuzetnog znaaja za CBBiH bilo je potpisivanje Protokola s Evropskom centralnom bankom (ECB), u ime Eurosistema, i Delegacijom Evropske komisije u Bosni i Hercegovini o procjeni potreba CBBiH. Program je okonan u septembru 2007. Tada je objavljen izvjetaj u kojem su utvrena podruja u kojima CBBiH treba ostvariti napredak kroz implementaciju novih pravila ili politika, kako bi ubrzala pripreme za pristupanje Evropskom sistemu centralnih banaka (ESCB) kada BiH bude spremna za ulazak u Evropsku uniju (EU). I saradnja sa centralnim bankama regiona, ali i sa domaim institucijama, bila je naglaena tokom cijele godine. Kreditni rejting Bosne i Hercegovine ostao je isti i u 2007. B2 sa stabilnim izgledima, potvrdili su predstavnici meunarodne bonitetne kue Moody's Investor Service. To je znak da u zemlji, naalost, nisu nainjeni dovoljni napori koji bi doveli do poboljanja kreditnog rejtinga.

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Obiljeavanje prve decenije CBBiH proteklo je u organizovanju niza dogaaja meunarodne konferencije, objavljivanje monografije i izdavanje jubilarne kovanice. Svi uposleni dali su ogroman doprinos u organizaciji ovih dogaaja. Stoga i ovom prilikom izraavam svoju zahvalnost, ali i zadovoljstvo injenicom da sam na elu institucije iji su uposleni spremni odgovoriti izazovima. Kao fiskalni agent drave, CBBiH je uspjeno servisirala vanjske obaveze u iznosu od 239 miliona KM. Ukupan vanjski dug drave koje su na kraju 2007. iznosio jele 3,9 milijardi KM. I ova godina je donijela nastavak ekonomskog rasta sa pojaanim aktivnostima u veini ekonomskih djelatnosti i viim nivoom investicija. Godinu je, naalost, obiljeilo i nekoliko negativnih ekonomskih pokazatelja inflacija od 4,9% na kraju godine, pogorana platnobilansna pozicija i zaustavljen trend pada kamatnih stopa u Bosni i Hercegovini. Na kraju, elim iskazati zadovoljstvo to je i u 2007. CBBiH ostvarila sve zadatke postavljene Planom poslovanja za tu godinu. Za sve postignuto elim zahvaliti Upravnom vijeu CBBiH, Upravi i svim uposlenim u CBBiH.

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Pravni status i odgovornosti Centralne banke Bosne i Hercegovine


Centralna banka Bosne i Hercegovine osnovana je u skladu sa Zakonom koji je usvojio Parlament Bosne i Hercegovine 20. juna 1997. i poela je sa radom 11. augusta 1997. Osnovni ciljevi i zadaci Centralne banke, utvreni Zakonom, u skladu sa Opim okvirnim sporazumom za mir u Bosni i Hercegovini, jesu: - da postigne i ouva stabilnost domae valute (konvertibilna marka) tako to je izdaje, uz puno pokrie u slobodnim konvertibilnim deviznim sredstvima, u skladu sa aranmanom poznatim pod nazivom valutni odbor, prema fiksnom kursu: jedna konvertibilna marka za jednu njemaku marku. Od 1. januara 2002. KM je vezana za euro prema kursu: 1 EUR =1,955830 KM, odnosno 1 KM = 0,511292 EUR. Pravni osnov za vezivanje KM za euro obezbjeen je Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine; - da definie i kontrolie provoenje monetarne politike Bosne i Hercegovine; - da dri slubene devizne rezerve i upravlja njima na bezbjedan i profitabilan nain; - da odrava odgovarajue platne i obraunske sisteme; - da koordinira djelatnosti agencija za bankarstvo entiteta, nadlenih za izdavanje bankarskih licenci i superviziju banaka; - da prima depozite od institucija na nivou Bosne i Hercegovine, odnosno depozite entiteta i njihovih javnih institucija na osnovu zajednike odluke entiteta, kao i depozite komercijalnih banaka; - da izdaje propise i smjernice za ostvarivanje djelatnosti Centralne banke, u okviru ovlatenja utvrenih Zakonom; - da uestvuje u radu meunarodnih organizacija koje rade na utvrivanju finansijske i ekonomske stabilnosti, te zastupa Bosnu i Hercegovinu u meuvladinim organizacijama o pitanjima monetarne politike. Najvii organ Centralne banke je Upravno vijee, koje je nadleno za utvrivanje monetarne politike i kontrolu njenog provoenja, organizaciju i strategiju Centralne banke, u skladu sa ovlatenjima utvrenim Zakonom. Upravno vijee se sastoji od guvernera koji je ujedno i predsjedavajui i etiri lana. Shodno odredbi lana 70. Zakona o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine, CBBiH samostalno donosi propise. Svi propisi, smjernice i upute izdate od CBBiH koji se odnose na vima i takvi propisi, smjernice i upute imaju zakonsku snagu na podruju cijele Bosne i Hercegovine. U 2007. Upravno vijee CBBiH donijelo je 60 akata (odluka, smjernica, pravilnika i sl). Osam je objavljeno u Slubenim glasnicima Bosne i Hercegovine, a istovremeno i u slubenim glasilima entiteta i Brko Distrikta BiH i imaju zakonsku snagu na podruju cijele Bosne i Hercegovine.

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Od akata koji imaju zakonsku snagu Upravno vijee CBBiH u 2007. je donijelo: - odluku o organizovanju klirinkog naina obrauna meunarodnih plaanja; - odluku kojom je utvrena naknada koja se plaa CBBiH u iznosu od 1,2 KM (po transakciji) za obavljanje platnih transakcija kod kliringa meunarodnih plaanja; - saoptenje o uspostavljanju elektronskog meubankarskog trita novca koje se odvija u sklopu platnih sistema CBBiH; - odluku o poveanju stope obavezne rezerve sa primjenom od 1. januara 2008. koja iznosi 18%; - odluku kojom je stavljena van snage odluka CBBiH kojom se regulie elektronski potpis; - smjernice kojim je data instrukcija na koji nain treba regulisati zaokruivanje iznosa u gotovinskom platnom prometu, tj. iznosi od 1 i 2 feninga zaokruuju se na nulu, iznosi od 3, 4, 6 i 7 feninga zaokruuju se na 5 feninga, a iznosi od 8 i 9 feninga zaokruuju se na 10 feninga; - odluku kojom se regulie putanje u opticaj novotampanih novanica od 50 i 100 KM; - dopunu odluke o Centralnom registru kredita poslovnih subjekata i fizikih lica u BiH, kojom se ovlauje guverner CBBiH da propie nain dostavljanja podataka iz Centralnog registra kredita. Poslovanje Centralne banke ostvaruje se preko Centralnog ureda, tri glavne jedinice sa sjeditem u Sarajevu, Mostaru i Banjoj Luci kao i filijalama na Palama i u Brko Distriktu.

Centralna banka Bosne i Hercegovine

1. EKONOMSKA KRETANJA U 2007. 1.1 Meunarodno okruenje


Svijet U prvoj polovini godine globalni ekonomski rast je bio iznad 5%, predvoen uglavnom velikim ekonomskim rastom Kine, Indije i Rusije, dok je ve u treem kvartalu poeo da usporava kao posljedica turbulencija na finansijskim tritima. Problemi na finansijskom tritu uzrokovni krizom drugorazrednih hipotekarnih kredita u SAD-u i rast cijena nafte obiljeili su 2007. Finansijska trita pogoena su velikim irenjem kreditne krize, koja je poela otkrivanjem manjkavosti u sektoru drugorazrednih hipotekarnih kredita u SAD-u sredinom godine, a zatim se proirila na druge kreditne institucije. U julu prodaja nekretnina u SAD-u je pala na najnii nivo u zadnjih 15 godina, to je potaknulo sumnje ulagaa u stanje na amerikom tritu nekretnina i izglede za potronju u SAD-u, a to je uzrokovalo vee prodaje dionica. Vrijednost dionica banaka, brokerskih kua i hipotekarnih zajmodavaca, pala je uslijed velike zabrinutosti ulagaa zbog krize na kreditnom tritu. To je rezultat podcijenjenosti rizika i prevelike izloenosti pojedinih finansijskih institucija. Kriza se sa trita nekretnina rapidno irila na cijelo finansijsko trite, prvenstveno u SAD-u a zatim i u drugim zemljama, uzrokujui smanjenu likvidnost i ogromne gubitke. FED i druge centralne banke su intervenirale plasirajui dodatnu likvidnost, kako bi sprijeile nagli rast kratkoronih kamatnih stopa.

Ekonomija u SAD-u je bila suoena sa usporavanjem ekonomskog rasta koji je sa 2,9% u 2006. pao na 2,2% u 2007. Osnovni doprinos rastu BDP-a bili su lina potronja, izvoz i potronja javnog sektora, dok je rast privatnih investicija bio znatno usporen u poreenju sa prethodnom godinom.

10

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Inflacija u SAD-u znatnije je smanjena u odnosu na prethodnu godinu i iznosila je prosjeno 2,8% na godinjem nivou za 2007, mada je u novembru i decembru godinja inflacija premaila 4%. Iz FED-a su isticali, poetkom godine, da je stabilnost cijena i suzbijanje inflatornih pritisaka osnovni cilj monetarne politike. Kako je stopa nezaposlenosti poela da raste sredinom godine i kako se sve vie pominjala mogunost ulaska amerike ekonomije u recesiju, FED je odluio olakati monetarne uslove i snizio je stopu za ukupno 100 baznih poena u drugoj polovini godine. Njihovo obrazloenje za ove pojave je da se rizik poveanja inflacije, zbog sve viih cijena energenata, izjednaio sa rizikom sporijeg ekonomskog rasta. Trgovinski deficit u SAD-u je blago smanjen u 2007. u odnosu na prethodnu godinu i iznosio je preko 700 milijardi US dolara i vie od 5% BDP-a. Ovakav veliki deficit predstavlja problem ne samo za ameriku nego i za svjetsku ekonomiju.
Tabela 1.1: Glavni ekonomski indikatori za odabrane regije Realni rast BDP (%) 2005 SAD Eurozona Velika Britanija Japan Kina Izvor: MMF World Economic Outlook, oktobar 2007. * Bureau of Labor Statistics U.S. 3,1 1,5 1,8 1,9 10,4 2006 2,9 2,8 2,8 2,4 11,1 2007 2,2 2,6 3,1 1,9 11,4 Indeks potroakih cijena (%) 2005 3,4 2,2 2,0 -0,3 1,8 2006 3,2 2,2 2,3 0,3 1,5 2007 2,8* 2,0 2,4 4,5 Bilans tekueg rauna (% BDP-a) 2005 -6,1 0,3 -2,5 3,6 7,2 2006 -6,2 -3,2 3,9 9,4 2007 -5,7 -0,2 -3,5 4,5 11,7

Evropska unija U eurozoni nastavljen je trend povoljnih makroekonomskih kretanja iz 2006. U prva tri kvartala 2007. ekonomija EU je rasla bre od ekonomije SAD-a i Japana. Ostvaren je rast realnog BDP-a od 2,6% u eurozoni i 2,9% u EU27 u 2007. Ekonomski rast eurozone je blago usporen u odnosu na prethodnu godinu, prvenstveno zbog rezultata iz zadnjeg kvartala 2007, a koji se prvenstveno odnosi na slabiji izvoz i investicije i linu potronju, koja je pala po prvi put u posljednjih est godina. U toku 2007. stopa nezaposlenosti u eurozoni je pala na najnii nivo od kada je uvedena jedinstvena evropska valuta i iznosila je oko 7%. Iako je inflacija u eurozoni, mjerena harmoniziranim indeksom potroakih cijena, bila ispod 2% u prvoj polovini godine, to je i ciljani srednjoroni nivo, rizici za stabilnost cijena su postojali za srednjoroni rok zbog velikog kreditnog rasta. Tako je ECB dva puta poveala referentnu kamatnu stopu za po 25 baznih poena, koja je na kraju godine iznosila 4%. Inflacija je u zadnja dva mjeseca 2007. iznosila ak preko 3%. ECB je takoe u vie navrata intervenirala na tritu novca poveanjem likvidnosti radi stabiliziranja kratkoronih kamatnih stopa. Eurozona je u vanjskotrgovinskoj razmjeni, u proloj godini, ostvarila suficit od 28,3 milijarde eura, u poreenju sa deficitom od 9,3 milijarde eura u 2006. EU27 je ostvarila vanjskotrgovinski deficit od 185,7 milijardi eura, to je poboljanje u poreenju sa deficitom od 192,1 milijardu eura u 2006. Ovakvi rezultati pokazuju da su uprkos jakom euru evropski izvoznici opstali na globalnom tritu i dalje potiu ekonomski rast.

11

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Zemlje u okruenju

Bri ekonomski rast iz 2006. nastavljen je i poetkom 2007. u zemljama Jugoistone Evrope. Rumunija i Bugarska su postale lanice Evropske Unije 2007. i samim lanstvom su dobile pristup fondovima EU, to e znaajnije uticati na porast investicija. Najvie stope rasta BDP-a ostvarene su u Srbiji i Crnoj Gori, preko 7% na godinjem nivou, dok je u Hrvatskoj u drugoj polovini godine zabiljeeno blago usporavanje. Na ovakav rast u Crnoj Gori uticala je domaa potranja i veoma dobra turistika sezona. U Srbiji, na doprinos ovakvim rezultatima rasta BDP-a, uticala je poveana stopa izvoza u prvoj polovini godine, te domaa potronja. Vanjski debalans je nastavio da se produbljuje u gotovo svim zemljama Jugoistone Evrope i u prosjeku porastao za dva postotna poena za regiju, a u Crnoj Gori i Bugarskoj preao je ak 20% BDP-a. Samo je u Makedoniji zabiljeen suficit od 4% BDP u prva tri kvartala 2007. zahvaljujui uglavnom jakoj stopi rasta izvoza i velikom prilivu privatnih transfera. Stope nezaposlenosti su vrlo visoke, posebno u Makedoniji i Srbiji, i prelaze ak 20%. Sve zemlje Jugoistone Evrope suoile su se sa poveanom inflacijom krajem 2007. koja je uzrokovana poveanim cijenama hrane i energenata. Pored toga, suoene su sa problemima koji nastaju razvojem finansijskog sektora, ubrzanom kreditnom ekspanzijom. Stoga su neke centralne banke bile primorane poduzeti odreene mjere za suzbijanje ovog problema.

Meuvalutna kretanja Jaanja jedinstvene evropske valute prema amerikom dolaru je karakteristika 2007. Kako meuvalutna kretanja odreuje razlika u kamatnim stopama, a od samog poetka godine oekivalo se da e kamatne stope u eurozoni rasti, a u SAD-u padati ili ostati nepromijenjene, tako su investitori bili vie okrenuti euro tritu. Kontinuiran pritisak na pad amerikog dolara u odnosu na euro se objanjava usporavanjem ekonomskog rasta i velikim trgovinskim deficitom SAD-u. Ameriki dolar, na svjetskom deviznom tritu, oslabio je u odnosu na ostale svjetske valute u drugoj polovini godine, prvenstveno zbog smanjenja referentne kamatne stopa FED-a. U odnosu na poetak godine, na kraju 2007. euro je ojaao u odnosu na japanski jen za 4,5%, a u odnosu na britansku funtu za 8,8%.

12

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Cijena nafte Poetak 2007. obiljeila je rekordno niska cijena sirove nafte na svjetskim tritima, koja se spustila gotovo na 50 US dolara po barelu, da bi nakon toga poela kontinuirano da raste do kraja godine. Najintenzivniji porast je bio u zadnjem kvartalu 2007. kada je prelazila 90 US dolara po barelu. Pad cijena nafte na poetku godine bio je posljedica povoljnijih vremenskih prilika u tom periodu godine i smirivanja geopolitikih tenzija. Nakon toga je uslijedio novi period i do kraja godine cijene ovog energenta su se udvostruile. To je potvrdilo predvianja da je pad cijena sirove nafte, koji je poeo u drugoj polovini 2006, bio privremen. Naime, udruenje zemalja izvoznica, OPEC, najavilo je smanjenje proizvodnje u 2008. uslijed usporavanja svjetskog privrednog rasta, a samim tim i smanjene potronje.

13

Centralna banka Bosne i Hercegovine

1.2 Ekonomska kretanja u BiH


1.2.1 Bruto domai proizvod Protekla godina je donijela nastavak odrivog ekonomskog rasta bez pretjeranog pogoranja makroekonomskih balansa. Vanjski inflatorni pritisci krajem godine su bili naglaeniji i u tom pogledu se 2007. razlikuje od prethodnih godina. Da nije bilo unutranjih politikih napetosti, ekonomska postignua bi bila i bolja, jer je oito da ambijent za reforme i bre pribliavanje evropskim integracijama nije bio povoljan. I neki egzogeni faktori su, takoe, negativno uticali, a prije svega nepovoljne vremenske prilike (sua), na znaajno smanjenje poljoprivredne proizvodnje i proizvodnju elektrine energije i poveanje cijena poljoprivrednih proizvoda. Glavnina ekonomskog rasta je generisana domaom potronjom, s obzirom da je vanjska potronja (neto izvoz) u protekloj godini pretrpila pogoranje. Poveana domaa potronja je uzrokovana, prije svega, poveanom potronjom Vlade, koja je usljed naraslih prihoda bila u mogunosti da znaajno povea potronju, ali i javne investicije. Iako ne postoje pouzdani statistiki indikatori o investicijama, na osnovu uvoza kapitalnih i intermedijarnih proizvoda (30% vii nego u 2006), moe se ocijeniti da su investicije biljeile nagli porast kao rezultat priliva stranih ulaganja i ubrzanije aktivnosti u graevinarstvu. Isto tako se opaa i poveanje krajnje potronje stanovnitva, s obzirom da su znaajno poveani indikatori maloprodaje, a i prihodi od PDV-a. Dinamika potronje stanovnitva je bila finansirana velikim poveanjem plaa, koje je praeno blagim rastom zaposlenosti, vrlo naglaenim rastom potroakih kredita, veim iznosom ukupno isplaenih penzija (18% u FBiH, 12,5% u RS), te dodatnim transferima Vlade vezanim za isplatu stare devizne tednje i socijalna davanja. Doprinos vanjske potronje BDP-u je smanjen za oko 24% u odnosu na 2006. Razlog tome lei u poveanom uvozu robe, koji je u apsolutnom iznosu bio vei i od velikog rasta robnog izvoza i rasta neto izvoza usluga (BiH iz godine u godinu biljei poboljanje bilansa u trgovini uslugama sa inostranstvom). Prema preliminarnim procjenama1, nominalna vrijednost bruto domaeg proizvoda (BDP) u 2007. iznosi 20,95 milijardi KM, to je nominalno poveanje od 9,5% u odnosu na 2006. Procjena deflatora BDP-a je u 2007. neto via od indeksa potroakih cijena, s obzirom da su druge cijene rasle po viim stopama. Na osnovu toga je procijenjena stopa rasta realnog BDP-a oko 6%, to pokazuje da se nastavlja trend rasta iz prethodnih godina, s tim da je neto usporeniji u odnosu na 2006. (6,7%). Ova stopa rasta je na nivou kao i kod slinih tranzicionih zemalja i svjedoi o postupnoj realnoj konvergenciji prema EU, ali sa jo znaajnim zaostatkom (otprilike 33% prosjenog BDP-a iz EU25) za nivoom u zemljama EU. Stopa rasta realnog BDP-a u zadnjih pet godina iznosi 5,2%. Sa proizvodne strane opaa se veoma veliki rast bruto dodane vrijednosti u oblasti preraivake industrije, to je posljedica uglavnom rasta obima proizvodnje u dominantnim industrijskim granama. Proizvodnja elektrine energije je stagnirala zbog vremenskih prilika. Slino se dogodilo i u oblasti poljoprivredne proizvodnje koja je bila nia nego u 2006. Ali bruto dodana vrijednost je djelimino kompenzirana znaajnim rastom cijena poljoprivrednih proizvoda. Procijenjeno je da je u 2007. rast proizvodnih djelatnosti bio neto bri nego u uslunim djelatnostima. Na osnovu rastuih podataka o dolasku i boravku turista, uoen je dinamian rast u djelatnosti hotela i restorana. Znatan rast je ostvaren, kao i ranijih godina, u veleprodaji i maloprodaji, s obzirom na visoke obime unutranje i vanjske trgovine. U oblastima vezanim za javni sektor, na osnovu poveanja plaa, procijenjeno je da je nominalni rast iznosio preko 10%.
1

Procjena BDP-a je bazirana na ranije objavljenim podacima o BDP-u po proizvodnom principu, koje Agencija za statistiku navodi kao slubene podatke. Ova procjena se koristi kao preliminarni podatak do objavljivanja zvaninog BDP-a.

14

Centralna banka Bosne i Hercegovine

15

Centralna banka Bosne i Hercegovine

1.2.2 Industrijska proizvodnja U oba bh. entiteta u 2007. nastavljen je rast obima industrijske proizvodnje koji je odraz pozitivnih kretanja u pogledu rasta proizvodnih aktivnosti. U odnosu na prethodnu godinu, u FBiH se biljei rast obima industrijske proizvodnje za 8,6%, a u RS za 1,4%. U FBiH, u posljednih pet godina, ostvarena je srednja stopa rasta obima industrijske proizvodnje od 8,0%, a u RS od 10,9%. Pri tome se u FBiH biljei stabilan i ravnomjeran rast iz godine u godinu (stopa rasta varira tri procentna poena oko njene srednje stope rasta), dok se u RS biljee znaajne oscilacije (standardna devijacija preko sedam procentnih poena), a posljedica su startovanja sa nie baze, ali i usporavanja proizvodnje u 2007. (tabela 3).

Ovakvo kretanje industrijske proizvodnje ilustruje rast privrede BiH, s obzirom da dodata vrijednost industrijske proizvodnje uestvuje sa preko 15 procenata u ukupnoj bruto dodatoj vrijednosti. Meutim, bre provoenje tranzicije i restrukturiranja privrede bi moglo jo vie ubrzati rast i razvoj baziran na boljoj iskoritenosti prirodnih resursa, relativno jeftinoj radnoj snazi i drugim komparativnim prednostima koje karakteriu bh. ekonomiju. Godinje istraivanje EBRD-a pokazalo je da obim provoenja reforme utie na rast ekonomije zemlje u tranziciji, odnosno da postoji visok stepen korelacije izmeu pomaka u tranziciji u odreenoj godini i rasta u narednim godinama. Pokazatelji EBRD-a pokazuju da je u 2007. u BiH ostvaren lagani pomak u procesu tranzicije (privatizacija velikih firmi i konkurentnost), dok se reforme koje se odnose na nebankarske finansijske institucije provode veoma sporo. Pored toga, ovo istraivanje je pokazalo da BiH treba ubrzati aktivnosti u oblasti restrukturiranja preduzea, konkuretnosti i infrastrukturnim reformama. Kretanje indeksa industrijske proizvodnje pokazuje, kada se posmatra tekui mjesec u odnosu na prethodni mjesec, da je u oba entiteta karakeristian pad obima industrijske proizvodnje u prvom i dva posljednja mjeseca posmatrane godine, dok se u ostalim mjesecima uglavnom biljei rast obima proizvodnje. Pad obima industrijske proizvodnje poetkom i krajem godine posljedica je sezonskih faktora i praznika u januaru.

16

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Struktura obima industrijske proizvodnje u 2007. u FBiH pokazuje da je u odnosu na 2006. ostvaren rast u rudarstvu, preraivakoj industriji i snabdijevanju el. energijom, plinom i vodom za 5,6%, 11,7% i 1,7%, respektivno. U okviru preraivake industrije u veini grana (16 od 22 grane) ostvaren je rast obima proizvodnje. Visoke stope rasta su ostvarene u proizvodnji motornih vozila, prikolica i poluprikolica (56,9%), proizvodnji kancelarijskih maina i raunara (47,1%), proizvodnji maina i ureaja (40,3%), proizvodnji proizvoda od metala, osim maina i opreme (37,9%), proizvodnji koksa i naftnih derivata (32,4%), izdavakoj i tamparskoj djelatnosti (32,0%) te proizvodnji hemijskih proizvoda (21,7%). U odreenim granama preraivake industrije, koje znaajno uestvuju u ukupnoj industriji, zabiljeen je znaajan rast obima proizvodnje. Tako je u proizvodnji namjetaja ostvaren rast od 16,3%, a proizvodnji metala (aluminij i elik) rast od 6,6%. Posebno ohrabruje rast proizvodnje hrane i pia, koja je u 2007. porasla za 7,9%. Veliki pad obima proizvodnje je bio u granama koje se bave proizvodnjom ostalih saobraajnih sredstava (23,0%), proizvodnjom tekstila (22,0%) te proizvodnjom elektrinih maina i aparata (20,0%).

17

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Struktura obima industrijske proizvodnje u 2007. u RS pokazuje da je u odnosu na 2006. ostvaren rast u rudarstvu i preraivakoj industriji za 2,7%, odnosno 4,1%, dok je u snabdijevanju el. energijom, plinom i vodom zabiljeen pad obima proizvodnje za 5,4%. Pad obima proizvodnje u snabdijevanju el. energijom, plinom i vodom uglavnom je posljedica nepovoljnih vremenskih prilika u 2007. U okviru rudarstva, u grani vaenja ostalih ruda i kamena, ostvarena je visoka stopa rasta od 27,2%. U okviru preraivake industrije, u veini grana (12 od 23 grane) ostvaren je rast obima proizvodnje. U okviru preraivake industrije, u nekim granama su ostvarene zaista visoke stope rasta: proizvodnji tekstilnih prediva i tkanina (79,4%), proizvodnji namjetaja i slinih proizvoda (74,0%), reciklai (51,5%), proizvodnji kancelarijskih i raunarskih maina (37,8%), proizvodnji ostalih maina i ureaja (30,9%), te proizvodnji odjevnih predmeta (27,8%). Veliki pad obima proizvodnje je bio u proizvodnji radio, TV i komunikacijske opreme (66,7%). Inae, proizvodnja radio, TV i komunikacijske opreme je malog obima i znaajno varira tokom godine. Daleko je znaajniji veliki pad obima proizvodnje duhanskih proizvoda (24,4%), proizvodnje koe i predmeta od koe (16,1%), proizvodnje osnovnih metala (15,1%), proizvodnje drugih elektrinih maina i aparata (10,0%) te prerade i proizvodnje predmeta od drveta i plute (8,7%).

18

Centralna banka Bosne i Hercegovine


2

Od 2005. inflacija se prati na osnovu indeksa potroakih cijena, a ne indeksa cijena na malo, kako je to do sada raeno. Naime, u septembru 2007. Agencija za statistiku BiH je objavila podatke o kretanju indeksa potroakih cijena (CPI-consumer price index) od januara 2005. Ovaj indeks, kao mjera inflacije, potpuno je skladu sa meunarodnim standardima.

1.2.3 Cijene Tokom 2007. cjenovna kretanja su imala promjenljive tendencije. Nakon vrlo niske inflacije2 u prvoj polovini godine, ak i blage deflacije, pri kraju godine godinja stopa inflacije je poela rasti da bi u decembru dostigla vrijednost 4,9%. Zbog ovakvih kretanja prosjena godinja inflacija je 1,5%, to je mnogo nie nego u 2006.3

U 2006. prosjena godinja inflacija je iznosila 6,1%.

Zemlje okruenja su zemlje bive SFRJ.

Porast cijena je primjetan u cijeloj Evropi i domaa inflacija je nia nego u uporedivim ekonomijama koje monetarnu politiku baziraju na valutnom odboru (Bugarska, Estonija i Litvanija), dok je via nego u EU i EMU. Pored toga, kada se posmatraju zemlje okruenja, u svim se biljee vee stope inflacije nego BiH.4
Tabela 1.2: Inflacija u odreenim evropskim zemljama Zemlja BiH Bugarska Estonija Litvanija Letonija Slovenija Hrvatska Srbija Crna Gora5 Makedonija EMU 136 EU 27 XII 2007 / XII 2006 4,9 11,6 9,7 8,2 14,0 5,7 5,8 11,0 8,0 6,1 3,1 3,2 2007 / 2006 1,5 7,6 6,7 5,8 10,1 3,8 2,9 6,5 4,2 2,3 2,1 2,3 u%

U CG inflacija se mjeri indeksom cijena na malo. Kipar i Malta e biti ukljueni od januara 2008.

Kretanje mjesene stope inflacije tokom 2007. pokazuje da su u BiH prvih sedam mjeseci cijene bile stabilne, a u augustu i septembru, a posebno u posljednjem kvartalu 2007, (mjesena inflacija u oktobru 2,1%, a u novembru i decembru po 1,1%) dolo je do naglaenog inflacionog pritiska.

19

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Rastu indeksa potroakih cijena najvie je doprinio rast cijena hrane i bezalkoholnih pia (1,6 procentnih poena), koje su porasle za 10,0%. Visok rast cijena zabiljeen je i kod prevoza i to 6,8%, zatim slijede restorani i hoteli (rast cijena 5,2%) i obrazovanje (4,9%), dok je pad cijena zabiljeen jedino kod odjee i obue (-2,5%). Relativno visok rast cijena zabiljeen je kod grupa proizvoda i usluga koje se odnose na komunikacije (2,5%) i stanovanje, vodu elektrinu energiju, plin i druge energente (2,3%), a to je posljedica rasta uvoznih cijena energije. Rast cijena ostalih grupa proizvoda i usluga koje konstituiu CPI kree se u rasponu od 0,6% do 1,3% (tabela: 4). Struktura indeksa potroakih cijena pokazuje da se od augusta 2007. biljee visoke stope rasta cijena robe, koje su duplo, a u nekim mjesecima i vie puta, vee od stopa rasta cijena usluga. U augustu cijene robe su porasle za 1,4%, a cijene usluga za 0,4%, dok su u decembru cijene robe porasle za 6,6%, a usluga za 3,1% na godinjem nivou. Rast cijena hrane determinisan je unutranjim i vanjskim faktorima, koji se ne mogu posmatrati izolovano. Naime, na svjetskom tritu biljei se naglaen rast cijena hrane koji je uzrokovan velikom tranjom ekonomija u ekspanziji (Kina i Indija) i smanjenom ponudom uslijed nepovoljnih vremenskih prilika. Pritisak na strani tranje uzrokovala je i sve vea proizvodnja bio-goriva koje se uglavnom dobija preradom kukuruza. Uz to, rast cijena energenata (nafte, el. energije...) ije je uee znaajno u proizvodnji i transportu hrane (isto tako i u ukupnoj ekonomiji) ima dalji nepovoljan uticaj na cijene prehrambenih proizvoda. Unutranji faktori su uglavnom identini vanjskim (nepovoljne vremenske prilike i rast cijena energenata) uz nestabilne politike tenzije koje su karakterisale jesen 2007. u BiH. Rast cijena hrane ne mora nuno znaiti da e BiH ui u inflacionu spiralu (kontinuiran rast cijena). To e svakako zavisiti od dinamike rasta cijena drugih proizvoda i usluga, ali i plaa. Vana pretpostavka za ublaavanje inflatornih pritisaka i rizika, u kratkom roku, je da rast plaa, kako u javnom tako i privatnom sektoru, prati rast produktivnosti. Uz to, rast cijena prehrambenih proizvoda u BiH, do sada, manji je u odnosu na druge sline ekonomije. Ovo je pozitivna injenica koja bi, uz relativno stabilnu cijenu energije, mogla u narednom periodu dovesti do usporavanja opteg rasta cijena.7

Rast cijene nafte iskazan u dolarima umnogome se razlikuje od rasta cijene nafte iskazanog u eurima zbog slabljenja dolara u odnosu na euro. Ovo je posebno znaajna injenica za BiH, koja je svoju valutu vezala za euro.

20

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Indeks trokova ivota biljei slian trend kao i indeks potroakih cijena. Tako je u BiH u 2007. u odnosu na 2006. zabiljeen rast trokova ivota za 2,1%, dok su trokovi ivota u decembru 2007. u odnosu na decembar 2006. vei za 5,7% (tabela 5).

U FBiH u decembru 2007. u odnosu na decembar 2006. trokovi ivota na godinjem nivou su vei za 4,9%, a u RS 7,4%. Meutim, podaci nisu direktno uporedivi, jer se razlikuju korpe proizvoda u entitetima (tabela 5).

21

Centralna banka Bosne i Hercegovine

1.2.4 Zaposlenost i plae Visoke stope nezaposlenosti i sporo kreiranje novih radnih mjesta predstavljaju jedan od akutnih problema domae ekonomije. Zabiljeeni ekonomski rast jo ne omoguava znatniji rast zaposlenosti, tako da se za odreene grupe stanovnitva jo uvijek ne biljei adekvatan rast ivotnog standarda. Entitetski zavodi za statistiku, zajedno sa Agencijom za statistiku BiH, ve drugu godinu provode Anketu o radnoj snazi, koja je provedena u skladu sa metodolokim pravilima i naelima Meunarodne organizacije rada (ILO) i zahtjevima Eurostata, ime je obezbjeena meunarodna uporedivost podataka u oblasti statistike rada.8
Tabela 1.3: Struktura radnosposobnog stanovnitva u BiH 2006. u hiljadama 1. Radnosposobno stanovnitvo 1.1 Neaktivno stanovnitvo 1.2 Aktivno stanovnitvo 2.733 1.556 1.177 u% 100,0 56,9 43,1 u hiljadama 2.725 1.529 1.196 2007. u% 100,0 56,1 43,9

U tabelama su dati i podaci iz Ankete o radnoj snazi 2006.

Ukupno radnosposobno stanovnitvo u BiH, kao i u prethodnoj godini, iznosilo je oko 2,7 miliona stanovnika. Od tog broja preko 1,5 miliona ili 56,1% stanovnika je neaktivno stanovnitvo, a oko 1,2 miliona ili 43,9% je radnoaktivno stanovnitvo. Struktura radnosposobnog stanovnitva pokazuje da se u 2007. smanjilo uee neaktivnog stanovnitva, a povealo uee aktivnog stanovnitva za 0,8 procentnih poena. U neaktivno stanovnitvo se svrstavaju osobe do navrene 15. godine ivota i radnosposobne osobe koje se ne izjanjavaju niti da su zaposlene niti da su nezaposlene, dok radnoaktivno stanovnitvo ine zaposlene i nezaposlene osobe.
Tabela 1.4: Stope aktivnosti stanovnitva po entitetima 2006. BiH 1. Stopa aktivnosti 2. Stopa zaposlenosti 3. Stopa nezaposlenosti 43,1 29,7 31,1 FBiH 43,1 29,1 32,4 RS 43,3 30,9 28,5 DB 37,6 23,7 37,1 BiH 43,9 31,2 29,0 FBiH 42,3 29,2 31,1 2007. RS 47,0 35,1 25,2 DB 39,0 23,4 40,0 u%

Prema anketi, u BiH je u 2007. zaposleno oko 849 hiljada stanovnika, dok je u 2006. bilo zaposleno oko 811 hiljada stanovnika. Ovakvo kretanje broja zaposlenih imalo je za posljedicu rast stope zaposlenosti za 0,5 procentnih poena i ona je u BiH u 2007. iznosila 31,2%.9 Stopa zaposlenosti je bila najvea u RS i iznosila 35,1%, u FBiH je bila 29,2%, dok je u Brko Distriktu najmanja i iznosila je 23,4%. Broj nezaposlenih u BiH u 2007. je iznosio oko 347 hiljada osoba, dok je u prethodnoj godini broj nezaposlenih bio oko 366 hiljada osoba. Stopa nezaposlenosti u 2007. je bila 29,0% i manja je za 2,1 procentni poen u odnosu na prethodnu godinu. Stopa nezaposlenosti je najvea u Brko Distriktu i iznosila je 40,0%, u FBiH 31,1%, dok je u RS najmanja, 25,2%. Obrazovna struktura zaposlenih osoba pokazuje da u 2007. nije dolo do bitnih promjena. Najvei broj zaposlenih, kao i prethodne godine, ima zavrenu srednju kolu za odreena zanimanja ili gimnaziju, i to 62,6%, zatim slijede zaposleni sa osnovnom kolom ili niim obrazovanjem kojih je 23,5%. Akademski obrazovanih osoba je 13,9%. Obrazovna struktura nezaposlenih osoba je dosta slina. Naime, sa srednjom kolom je 69,9%, sa osnovnim obrazovanjem ili niim obrazovanjem je 26,1%, dok je 4,1% nezaposlenih zavrilo viu kolu, fakultet, akademiju, magisterij ili doktorat.

Stopa zaposlenosti se izraunava tako da se broj zaposlenih podijeli sa radnosposobnim stanovnitvom i pomnoi sa 100; Stopa nezaposlenosti se izraunava tako to se broj nezaposlenih podijeli sa aktivnim stanovnitvom (radnom snagom, tj. zaposlenim + nezaposlenim) i pomnoi sa 100.

22

Centralna banka Bosne i Hercegovine

10

Grupe djelatnosti (NACE Rev 1.1): poljoprivredne (A, B), nepoljoprivredne (C, D, E, F), uslune (G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q).

Interesantan je podatak vezan za strukturu zaposlenih prema podrujima djelatnosti, jer je 19,8% zaposlenih osoba u poljoprivredi, 32,6% u nepoljoprivrednoj djelatnosti, a 47,6% u uslunim djelatnostima.10 Visok procenat zaposlenih u uslunim djelatnostima je karakteristian i za razvijene zemlje.
Tabela 1.5: Struktura zaposlenih prema podruju djelatnosti u BiH Djelatnost Poljoprivredne Nepoljoprivredne Uslune djelatnosti Ukupno Struktura zaposlenih prema podruju djelatnosti 2006. 20,5 30,8 48,7 100,0 2007. 19,8 32,6 47,6 100,0 u%

11

Vlada FBiH je najavila promjenu naina registracije nezaposlenih jer postojea ne daje objektivnu sliku.

Postojei administrativni podaci su nepouzdani i ne omoguavaju izraunavanje korektne stope nezaposlenosti, jer ne postoje podaci o ukupnom broju radnoaktivnog stanovnitva. Prema ovim podacima u decembru 2007. u FBiH je bilo zaposleno 423.440, u RS 259.090, a u Distriktu Brko 15.126 osoba, odnosno u BiH je bilo 697.656 zaposlenih. U odnosu na decembar 2006. broj zaposlenih osoba u FBiH, RS i Distriktu Brko se poveao za 30.575, 1.980 i 1.008 osoba, respektivno. Znaajno poveanje broja zaposlenih u FBiH je uglavnom rezultat poveane aktivnosti na suzbijanja rada na crno i ne predstavlja u punom broju realno poveanje broja radnih mjesta. Broj nezaposlenih na osnovu evidencija zavoda za zapoljavanje je 515.739, ali se pretpostavlja da je znaajno precijenjen.11 Struktura zaposlenih po djelatnostima u decembru 2007. u BiH pokazuje da je u preraivakoj industriji zaposleno 19,2% od ukupnog broja zaposlenih osoba. Zatim slijedi djelatnost u koju je svrstana trgovina na veliko i malo i popravak motornih vozila i motocikla i predmeta za linu upotrebu i domainstvo sa 18,5%, javna uprava i odbrana i socijalna zatita sa 10,4%, te obrazovanje sa 7,8%. U ovim granama je zaposleno 55,9% ukupnog broja zaposlenih u BiH. Ostale djelatnosti zapoljavaju od 0,1% (ribarstvo) do 6,5% (prevoz, skladitenje i veze).

A B C D E F G H

Poljoprivreda, lov i umarstvo Ribarstvo Rudarstvo i vaenje kamena Preraivaka industrija Snabdijevanje elektrinom energijom, plinom i vodom Graevinarstvo Trgovina na veliko i na malo; popravak motornih vozila i motocikla, te predmeta za linu upotrebu i domainstvo Hoteli i restorani

I J K L M N O

Prevoz, skladitenje i veze Finansijsko posredovanje Poslovanje nekretninama, iznajmljivanje i poslovne usluge Javna uprava i odbrana; obavezno socijalno osiguranje Obrazovanje Zdravstvena i socijalna zatita Ostale drutvene, socijalne i line uslune djelatnosti

23

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Na nivou BiH prosjena neto plaa u 2007. iznosila je 630 KM i vea je od prosjene neto plae ostvarene u 2006. za 44 KM ili 7,5%. Uslijed inflacije realni rast prosjene neto plae je 5,9%.

U 2007. prosjena neto plaa u FBiH iznosila je 662 KM, RS 585 KM i Brko Distriktu 684 KM. U FBiH, RS i Brko Distriktu prosjena neto plaa, u poreenju sa 2006, vea je za 9,8%, 12,3% i 1,5%, respektivno. Realni rast prosjene neto plae u FBiH je 8,1%, a u RS 10,6%. Stope kretanja prosjenih neto plaa u entitetima od 1998. do 2006. pokazuju da je prisutan trend njihovog izjednaavanja. Naime, 1998. prosjena neto plaa u FBiH bila je vea za 93,5% od prosjene neto plae u RS, dok je u 2007. vea za 13,2%.

A B C D E F G H

Poljoprivreda, lov i umarstvo Ribarstvo Rudarstvo i vaenje kamena Preraivaka industrija Snabdijevanje elektrinom energijom, plinom i vodom Graevinarstvo Trgovina na veliko i na malo; popravak motornih vozila i motocikla, te predmeta za linu upotrebu i domainstvo Hoteli i restorani

I J K L M N O

Prevoz, skladitenje i veze Finansijsko posredovanje Poslovanje nekretninama, iznajmljivanje i poslovne usluge Javna uprava i odbrana; obavezno socijalno osiguranje Obrazovanje Zdravstvena i socijalna zatita Ostale drutvene, socijalne i line uslune djelatnosti

24

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Nivo prosjenih neto plaa prema djelatnostima pokazuje da su u 2007. postojale znaajne razlike meu djelatnostima, to je posljedica razliite obrazovne strukture, ali i profitabilnosti djelatnosti. U djelatnosti finansijskog posredovanja ostvarena je najvea prosjena neto plaa u iznosu od 1.139 KM i vea je od prosjene neto plae u BiH za 553 KM ili 94,4%. U djelatnosti snabdijevanja elektrinom energijom, plinom i vodom ostvarena je prosjena neto plaa od 818 KM, a u djelatnosti koja obuhvata javnu upravu i odbranu i obavezno socijalno osiguranje 802 KM. Na drugoj strani, najmanje prosjene plae su ostvarene u graevinarstvu (404 KM) i djelatnosti koja obuhvata trgovinu na veliko i na malo (422 KM). Najvii nominalni rast prosjene neto plae u 2007. ostvaren je u rudarstvu (14,0%). Zatim slijedi obrazovanje (9,0%), pa djelatnost koja obuhvata javnu upravu i odbranu i obavezno socijalno osiguranje (8,6%), te graevinarstvo (8,4%) u kome je ostvarena najmanja prosjena plaa u prethodnoj godini. Najnia stopa rasta prosjene neto plae ostvarena je u ribarstvu (1,6%). Zatim slijedi finansijsko posredovanje (3,2%) u kome je ostvarena najvea prosjena neto plaa u prethodnoj godini. Niske stope rasta prosjene neto plae su ostvarene u djelatnosti koja se odnosi na hotele i restorane (6,9%) i djelatnosti koja obuhvata trgovinu na veliko i na malo i popravak motornih vozila i motocikla, te predmeta za linu upotrebu i domainstva (5,0%).
12

Sadraj potroakih korpi u FBiH i RS nije identian.

Kada se posmatra odnos neto plaa i potroakih korpi12 moe se konstatovati da je u 2007. u FBiH neto plaa vea od potroake korpe za 150 KM ili 27,5%, dok je u RS neto plaa vea od potroake korpe za 71 KM ili 12,7%. U Brko Distriktu neto plaa je vea od potroake korpe za 247 KM ili 56,3%.

Istovremeno, prosjena penzija u 2007. u FBiH iznosila je 284 KM, u RS 237 KM, a u Brko Distriktu 243 KM (tabela: 9). U odnosu na prethodnu godinu prosjena penzija u FBiH, RS i Brko Distriktu vea je za 46 KM (19,4%), 22 KM (10,4%) i 34 KM (17,0%), respektivno.

25

Centralna banka Bosne i Hercegovine

1.2.5 Javne finansije Fiskalna pozicija BiH tokom 2007. je bila konsolidovana zahvaljujui rastu prihoda i ostvarila je blagi suficit, bez daljeg unutranjeg zaduivanja. Vlade su ak uspjele da eliminiu dio dugovanja po osnovu stare devizne tednje i tako su smanjile ukupni iznos tih potraivanja koja ve dugo optereuju fiskalni bilans. Ovakva fiskalna politika je dobro izbalansirana sa drugim ekonomskim problemima (veliki deficit tekueg rauna, rjeavanje unutranjeg duga) i treba da osigura makroekonomsku stabilnost i u narednom periodu. Fiskalni podaci za cijelu 2007. jo nisu na raspolaganju, pa e se kretanja analizirati za period I-IX 2007. U 2007. Upravni odbor UIO je u vie navrata dogovarao koeficijente za raspodjelu prikupljenih sredstava po osnovu indirektnih poreza sa jedinstvenog rauna, ali mehanizam za raspodjelu jo uvijek nije usaglaen. Tokom 2007. prikupljeno je neto indirektnih poreza u iznosu od 4,65 milijardi KM, to je za 12,8% vie nego u 2006. Pri tome su prihodi od PDV-a iznosili 2,87 milijardi KM, odnosno 15,0% vie nego u 2006. Na osnovu ovako znaajnog rasta prihoda od indirektnih poreza, a i ostalih poreza, dolo je do rasta budetske potronje u oba entiteta. U budetu Vlade FBiH za 2007. planiran je prihod u iznosu od 1.379,1 milion KM i vei je za 222,1 milion KM ili 19,2% od ostvarenog prihoda u 2006. Rashodi planirani u buetu za 2007. bili su 1.234,3 miliona KM i vei su za 388,3 miliona KM ili 45,9% od rashoda ostvarenih u 2006. U budetu Vlade RS za 2007. bio je planiran prihod od 1.322,5 miliona KM i vei je za 111,5 miliona KM ili 9,2% od ostvarenog prihoda u 2006. Planirani rashodi u budetu za 2007. bili su 1.189,3 miliona KM i vei su za 140,3 miliona KM ili 13,4% od rashoda ostvarenih u 2006. U RS i FBiH, krajem 2007. usvojen je budet za 2008. Istovremeno, budet Vijea ministara za 2008. nije usvojen do kraja 2007. zbog primjedbi koje je kolektivni ef drave imao na ovaj budet. Stoga je usvajanje budeta odgoeno za I kvartal 2008. Vladine finansije za period I - IX 2007. S obzirom na raspoloivost podataka, analizirae se fiskalna kretanja za devet mjeseci 2007. Statistika vladinih finansija za devet mjeseci 2007. pripremljena je na osnovu podataka od 41 izvjetajne jedinice (razliiti nivoi vlasti i fondovi).13 Ovo podrazumijeva praenje i evidentiranje promjena (na strani prihoda i rashoda) koje su nastale u posmatranom periodu, a klasifikovane su u skladu sa pomenutom metodologijom. Devetomjeseni podaci o budetskoj potronji preliminarnog su karaktera, jer se potronja razliito rasporeuje po kvartalima, tako da se na osnovu njih moe donijeti samo aproksimativan zakljuak o ukupnoj godinjoj budetskoj potronji. Konsolidovani izvjetaj za BiH Prema operativnom konsolidovanom izvjetaju za BiH, u periodu I-IX 2007. na nivou opte vlade14, ostvareni su tekui prihodi u iznosu od 6.060,6 miliona KM i tekui rashodi od 5.144,8 miliona KM. U poreenju sa istim periodom prethodne godine, ostvareni prihodi vei su za 716 miliona KM ili 13,4%, a tekui rashodi za 559,8 miliona KM i rasli su po stopi od 12,2%. Na strani rashoda, stavka koja se odnosi na trokove koritenja robe i usluga vea je za 4,6 miliona KM (0,4%), stavka kompenzacije zaposlenih najvei dio ine isplaene plae u sektoru Vlade vea je za 120 miliona KM (20,2%), dok je stavka vezana za socijalna davanja15 vea za 310,6 miliona KM (18,2%).
14

13

Metodologija izrade operativnih izvjetaja je data na http: www.cbbh.ba

Opine nisu ukljuene

15

26

Socijalna davanja ukljuuju: isplate penzija i invalidnina, boraka davanja, naknade za nezaposlene, djeiju zatitu, pomo izbjeglicama te ostale isplate socijalne pomoi pojedincima.

Centralna banka Bosne i Hercegovine

U posmatranom periodu u sektoru Vlade, na nivou BiH, ostvaren je bruto suficit u iznosu od 915,8 miliona KM i vei je, u poreenju sa istim periodom prethodne godine, za 156,2 miliona KM ili 20,6%. Transakcije u nefinansijskim sredstvima iznosile su 135,4 miliona KM i uglavnom se odnose na neto finansiranje nabavke stalnih sredstava (98,8%), tako da je u ovom periodu ostvaren neto suficit u iznosu od 780,4 miliona KM. Neto suficit je, u poreenju sa istim periodom prethodne godine, vei za 118,6 miliona KM ili 17,9%.

Ukupni fiskalni suficit u periodu I-IX 2007. sugerie da je 2007. bio ostvaren znaajan fiskalni suficit i pokazuje da je u toj godini na svim nivoima vlasti voena odgovorna fiskalna politika, a to, uz stabilnu monetarnu politiku, ini osnov ukupne makroekonomske stabilnosti u BiH. Primarnim ili nekamatnim saldom (suficit ili deficit) precizno se mjere efekti tekue diskrecione budetske politike putem izostavljanja plaanja kamate iz konvencionalnih mjera fiskalne neravnotee.16 Primarni saldo pokazuje kako tekue fiskalne transakcije Vlade utiu na njen neto dug, te je zbog toga veoma znaajan pri procjenjivanju odrivosti fiskalnog deficita. Primarnim suficitom ili deficitom se preciznije mjeri odnos ukupnih Vladinih primitaka i trokova u posmatranoj fiskalnoj godini. U BiH primarni suficit u periodu I-IX 2007. iznosio je 987,4 miliona KM i vei je u odnosu na isti period 2006. za 157,1 milion KM ili 18,9%. Institucije BiH Operativni izvjetaj Institucija BiH pokazuje da je u posmatranom periodu ostvaren bruto suficit u iznosu 115,1 milion KM i neto suficit u iznosu od 92,7 miliona KM. U poreenju sa istim periodom prethodne godine, bruto suficit vei je za 10,3 miliona KM ili 9,9%, a neto suficit za 7,4 miliona KM ili 8,6%. Prihodi su iznosili 649,2 miliona KM i u poreenju sa istim periodom prethodne godine ostvareni prihodi vei su za 70,2 miliona KM ili 12,1%. Pri tome, ostvareni rashodi su iznosili 534 miliona KM i vei su nego u istom periodu prethodne godine za 59,9 miliona KM ili 12,6%. U okviru rashoda, najveu stavku ine plae zaposlenih u iznosu od 365,5 miliona KM (ili 64,4% ukupnih rashoda). U odnosu na isti period prethodne godine, plae su porasle za 60,2 miliona KM (ili 19,7%).

16

Generalno, da bi se izraunao primarni saldo, ukupna plaanja kamata se oduzimaju od ukupnih trokova. Meutim, konceptualno bi trebalo oduzeti samo neto plaanja kamata od strane vlade (plaanja po osnovu kamata umanjena za primljene kamate).

27

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Federacija BiH Prema operativnom konsolidovanom izvjetaju u FBiH u periodu I-IX 2007. ostvaren je bruto suficit u iznosu 497,9 miliona KM i neto suficit u iznosu od 448,7 miliona KM. U poreenju sa istim periodom prethodne godine, bruto suficit je manji za 13,5 miliona KM ili 2,6%, a neto suficit je vei za 10,9 miliona KM ili 2,5%. Vanbudetski fondovi su poslovali sa suficitom, osim fonda za zapoljavanje u kome je ostvaren deficit od 12,6 miliona KM. Ostvareni konsolidovani prihodi su iznosili 3.759,9 miliona KM i u poreenju sa istim periodom prethodne godine vei su za 426,4 miliona KM ili 12,8%, dok su ostvareni rashodi iznosili 3.262,1 milion KM i u poreenju sa istim periodom prethodne godine vei su za 439,9 miliona KM ili 15,6%. U okviru prihoda najvea stavka su prihodi ostvareni po osnovu poreza i iznose 2.010,1 milion KM, a to je u odnosu na isti period prethodne godine vie za 221,8 miliona KM ili 12,4%. Druga stavka po veliini, na strani prihoda, jesu doprinosi i iznose 1.267,2 miliona KM i vei su u odnosu na isti period prethodne godine za 218,6 miliona KM ili 20,8%. U okviru rashoda najvea stavka se odnosi na socijalna davanja i iznosi 1.222,3 miliona KM, to je u odnosu na isti period prethodne godine vie za 119,9 miliona KM ili 12,0%. Druga po veliini je stavka koja se odnosi na kompenzacije zaposlenim u Vladinom sektoru i iznosi 675,9 miliona KM, to je u odnosu na isti period prethodne godine vie za 47,6 miliona KM ili 7,6%. Istovremeno, za nabavku robe i plaanje usluga u posmatranom periodu utroeno je 666,3 miliona KM, to je u odnosu na isti period prethodne godine vie za 64,2 miliona KM ili 10,7%.

Na nivou Vlade FBiH ostvareni neto suficit iznosi 231,1 milion KM i manji je u odnosu na isti period prethodne godine za 65,1 milion KM (ili 22,0%). Pri tome, ostvareni prihodi su iznosili 955,0 miliona KM i, u odnosu na isti period prethodne godine, vei su za 102,3 miliona KM (ili 12,0%). Ostvareni prihodi u periodu I-IX 2007. iznose 69,2% prihoda planiranih budetom Vlade FBiH za 2007. (planirani prihod za 2007. je 1.379,1 milion KM). Ostvareni rashodi su iznosili 691,9 miliona KM i u odnosu na isti period prethodne godine vei su za 165,9 milona KM (ili 31,6%). U budetu za 2007. planirano je da rashodi iznose 1.234,3 miliona KM i za prvih devet mjeseci 2007. ostvareno je 56,1% planiranih rashoda.

28

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Na nivou kantona ostvareni neto suficit iznosi 176,8 miliona KM i vei je u odnosu na isti period prethodne godine za 47,9 miliona KM (ili 37,3%). Pri tome, ostvareni prihodi su iznosili 1.331,9 miliona KM i, u odnosu na isti period prethodne godine, vei su za 111,0 miliona KM (ili 9,1%), a ostvareni rashodi su iznosili 1.140,6 miliona KM i, u odnosu na isti period prethodne godine, vei su za 89,1 milon KM (ili 8,5%). Republika Srpska Prema operativnom konsolidovanom izvjetaju u RS u periodu I-IX 2006. ostvaren je bruto suficit u iznosu od 257,3 miliona KM i neto suficit u iznosu od 207,9 miliona KM. U poreenju sa istim periodom prethodne godine, bruto suficit je vei za 141,1 milion KM ili 121,4%, dok je neto suficit vei za 76,3 miliona KM ili 58,1%. Pri tome je u penzionom fondu ostvaren deficit od 3,9 miliona KM i fondu za zapoljavanje deficit od 927,2 hiljade KM. Ostvareni prihodi su iznosili 1.552,3 miliona KM i u poreenju sa istim periodom prethodne godine vei su za 189,5 miliona KM ili 13,9%, dok su ostvareni rashodi iznosili 1.295,0 miliona KM i u poreenju sa istim periodom prethodne godine vei su za 48,4 miliona KM ili 3,9%. U okviru prihoda najvea stavka su prihodi ostvareni po osnovu poreza i iznose 875,1 milion KM, a to je, u odnosu na isti period prethodne godine, vie za 127,2 miliona KM ili 17,0%. Druga stavka po veliini na strani prihoda jesu doprinosi i iznose 568,6 miliona KM i vei su u odnosu na isti period prethodne godine za 72,0 miliona KM ili 14,5%. U okviru rashoda najvea stavka se odnosi na socijalna davanja i iznosi 596,8 miliona KM, to je u odnosu na isti period prethodne godine vie za 39,6 miliona KM ili 7,1%. Na ime kompenzacije zaposlenim u vladinom sektoru u posmatranom periodu utroeno je 314,9 miliona KM, to je u odnosu na isti period prethodne godine vie za 61,0 milion KM ili 24,0%. Istovremeno, na nabavku robe i plaanje usluga je potroeno 288,5 miliona KM, to je manje u odnosu na isti period prethodne godine za 27,9 miliona KM ili 8,8%.

Na nivou Vlade RS ostvareni neto suficit iznosi 208,5 miliona KM i vei je u odnosu na isti period prethodne godine za 85,6 miliona KM (ili 69,7%). Pri tome, ostvareni prihodi su iznosili 979,1 milion KM i, u odnosu na isti period prethodne godine, vei su za 125,3 miliona KM (ili 14,7%). Ostvareni prihodi u periodu I-IX 2007. iznose 74,0% prihoda planiranih budetom Vlade RS za 2007. (planirani prihod za 2007. je 1.322,5 miliona KM). Ostvareni rashodi su iznosili 722,2 miliona KM i, u odnosu na isti period prethodne godine, manji su za 24,8 miliona KM (ili 3,3%). U budetu za 2007. planirano je da rashodi iznose 1.189,3 miliona KM i za prvih devet mjeseci 2007. ostvareno je 60,7% planiranih rashoda.

29

Centralna banka Bosne i Hercegovine

1.2.6 Javni vanjski dug Ukupno stanje javnog vanjskog duga (odnosi se samo na sektor Vlade BiH) na kraju 2007. iznosi 3,90 milijardi KM. Ukupan iznos vanjskog duga smanjen je za 167.2 miliona KM ili 4,1% u odnosu na kraj prole godine. Osnovni razlog smanjenja vanjskog duga jeste smanjenje povlaenja novih kredita (u 2006. povueno je 179 miliona KM novih kredita, a u 2007. 144,6 miliona KM) i rast kursa KM prema amerikom dolaru. Na kraju 2007. javni vanjski dug iznosi 18,6% BDP-a i moemo primijetiti da se relativna visina duga u odnosu na BDP znaajno smanjuje u posljednjih pet godina.

U ukupan iznos vanjskog duga nisu uraunata sredstva u iznosu od 1,52 milijarde KM, koja se odnose na ugovorena, a jo neangaovana sredstva. Stanje ugovorenih a neangaovanih sredstava je poveano u odnosu na stanje na kraju 2006, to upuuje da je dolo novih ugovora, ali ne i realizacija tih kredita. Takoe, u ukupno stanje vanjskog duga nisu ukljuena ni sredstva koja se odnose na opcioni dug prema Londonskom klubu u iznosu od oko 436,5 miliona KM.

30

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Iznos od 1,38 milijardi KM ili 35,4% ukupnog iznosa vanjskog duga odnosi se na poslijeratni dug prema Svjetskoj banci - IDA i iznos od 880.4 miliona ili 22,6% prema Pariskom klubu za predratni iznos duga. Zapaa se i drastino smanjenje duga prema MMF-a, koje je na kraju 2007. inosilo 3,1 milion KM. Na kraju 2007. 44,1% ukupnog javnog vanjskog duga odnosi se na dug nastao prije 1992. Posmatrano prema valutnoj strukturi na kraju 2007, 28,2% ukupnog duga denominirano je u euru, 32,6% u SDR-u, 16,7% u USD-u, a 22,5% u ostalim valutama. Primjetno je da je dolo do poveanja iznosa u eurima, to ukazuje da su nove kreditne linije denominirane u eurima. Ipak, slika ukupne vanjske zaduenosti BiH je nepotpuna bez zaduenosti privatnog sektora. Cjelovita statistika o vanjskom dugu privatnog sektora nije na raspolaganju, ali sudei prema porastu vanjske zaduenosti banaka, moe se zakljuiti da vanjski dug privatnog sektora ubrzano raste.

31

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Servisiranje vanjskog duga U prethodnoj godini sve meunarodne obaveze su uredno servisirane i ukupno je uplaen 239,1 milion KM na ime otplate vanjskog duga, od ega oko 138,4 miliona KM ili 57,9% odnosi se na otplatu glavnice, a oko 100,7 miliona KM ili 42,1% na otplatu kamate. Prema strukturi kreditora najvei dio sredstava za otplatu vanjskog duga odnosi se na meunarodne i regionalne organizacije i to 188,8 miliona KM ili 78,9%, dok se na strane vlade i vladine agencije odnosi 31,2 miliona KM ili 13%, a na privatne kreditore (Londonski klub) 19,2 miliona KM ili 8%. Od meunarodnih institucija najvei dio sredstava na ime otplate odnosi se na Svjetsku banku IBRD, 71,7 miliona KM ili 30% ukupnih sredstava za otplatu vanjskog duga u 2007, zatim na Evropsku banku za obnovu i razvoj EBRD, 33,6 miliona KM ili 14,1% te na MMF, 29,4 miliona KM ili 12,3%. U 2007. iznos na ime otplate ukupnog vanjskog duga manji je za 11,3%, s tim da je iznos glavnice manji za 18,6%, a kamate vei za 1,1% u odnosu na prolu godinu.

32

Centralna banka Bosne i Hercegovine

1.2.7 Platni bilans Vanjski debalans i dalje predstavlja jednu od slabosti bh. ekonomije, s obzirom na veliinu deficita tekueg rauna koji traje ve niz godina. To je posljedica tranzicije kroz koju prolazi naa zemlja, ali i vanjskih faktora na koje BiH kao mala zemlja nema uticaj. Analizom proteklog perioda moe se primijetiti da je BiH uvijek imala znaajan deficit na tekuem raunu. Deficit tekueg rauna u 2007. iznosi 2,74 milijarde KM ili 13,1% BDP-a. Posmatrano u odnosu na 2006. deficit tekueg rauna se oekivano pogorao, s obzirom da je u 2006. tekui raun (8,4%17) bio jako povoljan zbog niskog robnog uvoza uzrokovanog uvoenjem PDV-a. Ali poredei sa 2004. i 2005, kada je deficit tekueg rauna iznosio 16,3 i 18% BDP-a, zapaa se da je deficit u 2007. biljeio oporavak, naroito uzimajui u obzir generalnu tendenciju rasta u drugim zemljama regiona.
Tabela 1.6: Platni bilans Bosne i Hercegovine Godina: I - Tekui raun (1+2+3+4) 1. Robe Izvoz Uvoz 2. Usluge 3. Prihod 4. Tekui transferi II - Kapitalni i finansijski raun (1+2) 1. Kapitalni raun 2. Finansijski raun 2.1. Direktne investicije 2.2. Portfolio investicije 2.3. Ostale investicije 2.4. Rezervna imovina III - Neto greke i propusti 2003 -2.813,7 -7.179,9 2.548,5 9.728,4 580,9 925,2 2.860,1 2.290,6 804,5 1.486,1 660,4 0,0 1.141,6 -315,9 523,1 2004 -2.578,6 -7.192,7 3.279,8 10.472,5 678,5 797,9 3.137,7 1.969,8 473,6 1.496,2 1.106,3 -4,6 1.075,8 -685,9 608,8 2005 -3.042,3 -7.748,9 4.028,4 11.777,3 784,3 738,6 3.183,7 2.596,4 457,8 2.138,6 933,6 -4,2 1.950,5 -745,5 445,9 2006 -1.596,7 -6.661,0 5.255,8 11.916,8 980,0 637,2 3.447,1 1.191,8 457,4 734,4 1.099,8 0,7 861,7 -1.227,1 404,9 (u milionima KM) 2007 -2.739,4 -8.101,6 6.046,5 14.148,1 1.072,7 665,4 3.624,1 2.350,3 419,8 1.930,5 2.877,0 1,0 300,3 -1.246,8 389,1

17

Statistika platnog bilansa je revidirana u skladu sa planom revizija i zbog toga se podaci za 2006. razlikuju u odnosu na one objavljene u martu 2007. Revizije su posljedica modifikacije metodologije i izvornih podataka o doznakama iz inostranstva, kapitalnim prilivama Vladi, stranim direktnim investicijama, trgovinskim kreditima i zaduzenju preduzea u inostranstvu.

18

Trgovinski bilans na platnobilansnoj osnovi ukljuuje neophodna prilagoenja i zbog toga se razlikuje od statistike vanjske trgovine koju objavljuje Agencija za statistiku BiH.

U BiH do ukupnog poveanja deficita na tekuem raunu dolazi, zbog veoma velikog poveanja trgovinskog deficita tokom 2007. i u sutini, trgovinski deficit od 8,1018 milijardi KM lako se moe oznaiti kao glavni uzrok disproporcije na tekuem raunu. Posmatrano u odnosu na 2006, trgovinski deficit se u 2007. produbio za 1,44 milijarde KM. Sve ostale komponente tekueg rauna biljee poboljanje. Raun usluga biljei poboljanje u neto iznosu od 92,5 miliona KM, raun prihoda u neto iznosu od 28,0 miliona KM te stavka tekuih transfera u neto iznosu od 176,9 miliona KM. Tekui transferi ve tradicionalno pokrivaju veliki dio trgovinskog deficita (44,7%) to iznosi neto vie od 3,62 milijarde KM i za 5,1% iskazuje vee poveanje nego u 2006. Na osnovu izloenog, moe se ocijeniti da je platnobilansna pozicija BiH 2007. ipak pogorana u odnosu na prethodnu, jer je deficit tekueg rauna sa 8,4% BDP-a iz 2006. povean na 13,1% BDP-a u 2007, dok se trgovinski deficit sa 34,8% BDP-a u 2006. poveao na 38,8% BDP-a u 2007. Osnovni razlozi pogoranja trgovinskog deficita u BiH su svakako u velikom rastu uvoza pojedinih grana i u ukupnom poveanju nivoa cijena robe. Navedeni podaci ukazuju na to da je deficit u BiH dosta visok. Ipak, odriv deficit na tekuem raunu ne predstavlja nuno problem za neku zemlju. Prije svega, deficit omoguava da u zemlji domaa potronja bude vea od domae proizvodnje (tj. ukupna domaa tednja je u tom sluaju negativna), odnosno rashodi mogu biti vei od prihoda, jer priliv kapitala u BiH znai da zemlja ima pozitivan saldo na svom kapitalnom i finansijskom raunu, s kojim finansira deficit na tekuem raunu.

33

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Osnovno pitanje, naroito zbog postojanja valutnog odbora, koje se treba razmotriti zajedno sa visokim deficitom na tekuem raunu jeste da li se deficit finansira na odriv nain. Platni bilans predstavlja balans, pa tako po definiciji, deficit jedne komponete mora se finansirati suficitom sa druge komponente. Ukoliko je drava u mogunosti da izbjegne valutnu krizu i odri vanjsku solventnost, onda je deficit na tekuem raunu odriv (iako literatura nekada sugerie deficit od 5% BDP-a kao granicu odrivosti). Oko 85,8% deficita tekueg rauna u 2007. finansirao se putem 2,35 milijarde suficita sa kapitalnog rauna i finansijskog rauna. U finansijskom i kapitalnom raunu od 3,60 milijardi KM, oko 11,7% ili 419,8 miliona KM se odnosi na kapitalne transfere javnom sektoru. Kapitalni transferi javnom sektoru ukljuuju i investicije u ekonomsku infrastrukturu, zdravstvo i ostale razvojne projekte i takvi projekti se odnose na budui rast. Svakako da je bitan faktor u finansiranju deficita tekueg rauna i stavka direktnih stranih investicija, koje u finansijskom i kapitalnom raunu predstavljaju dodatnih 80,0% sredstava za finansiranje deficita, dok stavka ostalih investicija predstavlja 8,3%. Ovako znaajna participacija stranih direktnih investicija iskljuivo je rezultat uspjeno realizovanih privatizacijskih sporazuma tokom 2007. U nekim ekonomijama deficit se finansira i smanjivanjem meunarodnih rezervi. Bitno je napomenuti da deficit tekueg rauna u BiH nije popraen smanjenjem meunarodnih rezervi, naprotiv, meunarodne rezerve konstantno rastu i u 2007. poveanje meunarodnih rezervi iznosi oko 1,25 milijardi KM. U grafikonu koji slijedi meunarodne rezerve su predstavljene u mjesecima uvoza i oigledan je njihov rast kroz posmatrani period. U 2007. meunarodne rezerve su dosegle 5,7 mjeseci uvoza robe (iznad preporuenog minimuma MMF-a od tri mjeseca). To je istovremeno i bitan indikator za povoljniju perspektivu ekonomije BiH.

Ukoliko detaljnije analiziramo stavku trgovine koja je i glavni uzrok disproporcije na tekuem raunu, moe se primijetiti da se u 2007, posmatrano u odnosu na 2006, izvoz poveao za 15,0%, dok se uvoz poveao za oko 22,0%. Pokrivenost uvoza izvozom u 2007. iznosi 42,7% dok u 2006. pokrivenost iznosi 45,3%. to znai da je deficit posmatrano u odnosu na 2006. produbljen za oko 1,7 milijardi KM ili 27,9%.

34

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Evidentno je da kretanja u izvozu i trgovinskom deficitu imaju mnogo povoljniji trend u 2006. nego u 2007. Prvi kvartal 2006. bio je obiljeen novom strukturnom promjenom koja se odnosila na uvoenje PDV, pa je u skladu sa tim, ukoliko se 2006. posmatra kao referentna godina, uporedna osnova dosta nia, tako da je i stvarno iskazani neto efekat znaajniji nego to to, ustvari, i jeste. to znai da ako poreenje napravimo sa 2005, bh. ekonomija i dalje biljei deficit ali uz trend koji je bio prisutan i u prethodnim periodima. Svakako da smanjenje trgovinskog deficita treba da predstavlja cilj bh. ekonomije, jer smanjenje trgovinskog deficita moe imati pozitivan uticaj na platni bilans zemlje. Poboljanje platnog bilansa ove godine je ostvareno, ali kroz stavku investicija i to kao to je bilo i oekivano kroz investicije u energetskom sektoru i kroz privatizaciju telekom operatera. Pozitivna oekivanja po pitanju daljnjeg poboljanja platnog bilansa i u narednim godinama svakako da e se uvrstiti i to kroz primjenjivanje sporazuma CEFTA, jer je ovaj sporazum potvrda da regionalna saradnja na naim prostorima ima tendenciju jaanja trgovinskih veza, a samim tim je i znak stranim investitorima da se novo trite za investicije otvara i indikacija da se potpisnice sporazuma blie EU. Sporazum CEFTA pored nae zemlje odnosi se na: Albaniju, Hrvatsku, UNMIK/Kosovo, Makedoniju, Moldovu, Crnu Goru i Srbiju.
Tabela 1.7: Uvoz i izvoz BiH Ukupno EU 27, od ega Italija Njemaka Austrija SEE*, od ega Hrvatska Srbija, Crna Gora Ostale zemlje Izvoz 2003 51,0% 14,7% 12,4% 10,8% 35,0% 17,5% 16,5% 14,0% 2004 53,4% 17,5% 9,5% 9,1% 38,6% 21,6% 15,8% 8,0% 2005 54,7% 13,1% 11,3% 9,7% 37,2% 20,5% 15,5% 8,1% 2006 59,7% 13,8% 12,9% 12,2% 32,9% 18,7% 13,2% 7,4% 2007 57,3% 13,1% 12,8% 10,9% 35,8% 18,4% 16,4% 6,9% 2003 55,7% 10,2% 12,1% 9,3% 25,9% 17,4% 7,9% 18,4% 2004 50,7% 9,1% 11,8% 7,7% 28,4% 17,6% 10,2% 20,9% Uvoz 2005 53,9% 9,0% 14,4% 7,0% 27,9% 16,9% 10,2% 18,2% 2006 53,0% 9,0% 12,4% 7,6% 28,0% 17,1% 9,8% 19,0% 2007 47,8% 9,0% 12,5% 6,4% 29,1% 17,6% 10,4% 23,1%

* Jugoistona Europa (Albanija, Hrvatska, Makedonija, Moldavija, Srbija, Crna Gora)

35

Centralna banka Bosne i Hercegovine

U pogledu geografske zastupljenosti vanjska trgovina BiH je skoncentrisana na zemlje u okruenju i lanice EU2719 (93,1% izvoza i 76,9% uvoza). Kod izvoza dolo je do blage redistribucije u porastu SEE kroz neto znaajniji rast udjela Srbije i Crne Gore. Na uvoznoj strani zemlje SEE su bile opet vie zastupljene nego svih ranijih godina, to je vjerovatno efekat liberalizovanog reima trgovine u regionu. Ukoliko analiziramo pokrivenost uvoza izvozom po glavnim trgovinskim partnerima, moe se primijetiti pogoranje pokrivenosti u 2007. po pitanju: Hrvatske, Njemake, Italije, Slovenije, Austrije, Turske, Ruske Federacije, Francuske, Poljske i Makedonije. Nedovoljno izbalansirana razmjena naroito je uoljiva sa Kinom, Turskom, ekom Republikom i Ruskom Federacijom, dok se Rumunija moe ocijeniti kao zemlja sa kojom je poboljanje pokrivenosti uvoza izvozom najprogresivnije bilo tokom 2007. Zemlje sa kojima je ostvareno poboljanje pokrivenosti uvoza izvozom tokom 2007. su: Srbija i Crna Gora20, Maarska, Kina, Rumunija, eka Republika, vicarska, Holandija, Velika Britanija i Litvanija. U tabeli koja slijedi dat je detaljan prikaz pokrivenosti uvoza izvozom po osnovu dvadeset glavnih trgovinskih partnera.
Tabela 1.8: Pokrivenost uvoza izvozom Trgovinski partneri: Hrvatska Srbija i Crna Gora Njema~ka Italija Slovenija Austrija Ma|arska Kina Turska SAD Ruska Federacija Francuska Rumunija Poljska ^e{ka Republika [vicarska Holandija Velika Britanija Makedonija Litvanija Ukupno razmjena: Izvoz: Uvoz: Pokrivenost: 2003 28,08% 58,22% 28,71% 39,99% 32,25% 22,74% 2,32% 0,17% 7,05% 16,11% 1,00% 15,05% 1,20% 4,69% 4,67% 164,50% 12,59% 133,83% 45,63% 228,68% 86,70% 21,83% 78,17% 27,92% 2004 37,33% 47,11% 24,37% 57,90% 36,02% 34,32% 5,52% 0,04% 8,36% 21,51% 0,42% 27,43% 6,19% 6,53% 4,33% 65,67% 18,76% 58,65% 46,33% 3775,45% 86,13% 23,25% 76,75% 30,29% 2005 43,26% 53,06% 24,38% 51,66% 54,67% 38,85% 5,71% 0,48% 7,59% 59,88% 1,52% 25,54% 19,56% 27,67% 16,40% 28,17% 29,80% 90,51% 39,53% 3716,16% 86,65% 24,33% 75,67% 32,15% 2006 50,62% 61,52% 47,82% 70,64% 75,54% 70,21% 42,06% 0,05% 3,64% 84,18% 2,90% 41,34% 19,32% 65,87% 18,77% 35,63% 39,61% 23,69% 36,52% 240,75% 88,70% 31,20% 68,80% 45,34% 2007 44,51% 64,47% 43,73% 62,03% 72,96% 68,96% 45,81% 0,11% 3,11% 50,62% 2,73% 31,76% 47,23% 40,97% 19,73% 37,53% 40,10% 26,36% 35,15% 293,15% 89,82% 29,93% 70,07% 42,72%

19

EU27 ukljuuje slijedeu grupu zemalja: Austrija, Belgija, Bugarska, eka, Kipar, Njemaka, Danska, Estonija, panija, Finska, Francuska, Velika Britanija, Grka, Maarska, Irska, Italija, Litvanija, Luksemburg, Latvija, Malta, Holandija, Poljska, Portugal, Rumunija, vedska, Slovenija i Slovaka.

20

Zbog nemogunosti statistikog prikaza vremenskih serija trgovine Srbije i Crne Gore pojedinano tokom 2007, ove dvije zemlje se statistiki zajedno iskazuju za potrebe analize.

Po pitanju grupa proizvoda, najvie zastupljene grupe proizvoda u strukturi uvoza i izvoza u 2007. jesu: prehrambene preraevine; proizvodi mineralnog porijekla; drvo i proizvodi od drveta; proizvodi hemijske industrije; bazni metali; maine, aparati, mehaniki i elektrini ureaji i transportna sredstva.

36

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Grupe proizvoda koje su najvie doprinijele poveanju izvoza jesu: bazni metali (4,9%), maine, aparati i mehaniki ureaji (2,3%) i proizvodi mineralnog porijekla (1,0%). Grupe proizvoda, ali na strani uvoza, koje su najvie doprinijele poveanju uvoza jesu: maine, aparati i mehaniki ureaji (4,6%), bazni metali (4,5%) i transportna sredstva (2,2%). Grupe proizvoda koje su najvie uticale na produbljenje trgovinskog deficita u 2007. jesu: mineralna goriva (uglavnom ostala nafta ulja), maine aparati i mehaniki ureaji i transportna sredstva (vozila osim inskih), to se moe vidjeti i iz sljedee tabele.

37

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 1.9: Struktura trgovinskog deficita Podgrupe proizvoda Mineralna goriva, nafta Ma{ine aparati i mehani~ki ure|aji Vozila osim {inskih vozila Elektri~ne ma{ine Plasti~ne mase Farmaceutski proizvodi Pi}a, alkohol i sir}e @itarice Kerami~ki proizvodi Razni prehrambeni proizvodi Eteri~na ulja, parfemi i kozm. proizvodi 2003 10,0% 10,4% 8,5% 7,7% 4,6% 3,0% 3,3% 3,1% 3,2% 2,4% 2,1% 2004 12,2% 10,5% 9,5% 8,7% 4,7% 3,2% 3,2% 3,2% 2,7% 2,1% 2,0% 2005 15,1% 11,7% 10,7% 7,8% 4,7% 3,4% 2,8% 2,3% 2,2% 2,0% 1,8% 2006 21,4% 10,4% 10,6% 8,4% 5,3% 3,9% 4,1% 2,4% 2,3% 2,4% 2,3% 2007 18,6% 11,9% 11,6% 8,0% 5,2% 3,6% 3,6% 2,8% 2,2% 2,1% 2,0%

Ukoliko dalje analiziramo grupe proizvoda izdvajaju se samo etiri grupe proizvoda koje je BiH izvozila vie nego to je uvozila u 2007, a te grupe su: drvo i proizvodi od drveta; obua, eiri i kape; oruje i municija i razni proizvodi. Ove etiri grupe proizvoda u ukupnom izvozu BiH u 2007. uestvuju sa 23,1%. Na stavci baznih metala ostvaren je deficit u iznosu od 50 miliona KM u 2007. za razliku od 2006. kada je ostvaren suficit u iznosu od 201 milion KM, a to je posljedica poveanog uvoza.

38

Centralna banka Bosne i Hercegovine

1.2.8 Direktna strana ulaganja Tokom 2007. primjetan je nagli rast priliva direktnih stranih ulaganja u BiH. Po procjenama CBBiH, strane direktne investicije tokom 2007. e vjerovatno iznositi u ukupnim prilivima neto vie od 2,89 milijardi KM. Ukoliko direktna strana ulaganja posmatramo u odnosu prema BDP-u (13,8%), priliv je dakle relativno visok, s obzirom na veliinu bh. ekonomije.

21

CBBiH vri obimno kvartalno istraivanje (oko 150 preduzea) i godinje istraivanje (oko 700 preduzea) direktnim prikupljanjem podataka od preduzea i banaka sa stranim ulaganjima, a u skladu sa meunarodnom metodologijom.

Uzrok ovako znaajnog priliva direktnih stranih ulaganja je privatizacija, tj. realizacija velikih privatizacijskih sporazumima tokom 2007. Ubjedljivo najvei privatizacijski sporazum je prodaja Telekoma Srpske, ali i privatizacija preduzea naftne industrije u RS-u. Prema podacima dobijenim kroz redovno istraivanje koje je na kvartalnoj i godinjoj osnovi provela CBBiH21, prikupljeni su detaljni podaci o direktnim stranim investicijama koje za prvih devet mjeseci 2007. iznose 2,01 milijardu KM, gdje vlasniki udjeli predstavljaju 1,66 milijardi KM, a ostali kapital iznosi 353,2 miliona KM.

17,6%

82,4% 40,6% 59,4% 46,7% 53,3% 63,6% 36,4%

39

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Moe se uoiti da je u prvih devet mjeseci 2007. priliv direktnih stranih ulaganja vei za 239,2% u odnosu na prvih devet mjeseci 2006. Grafikon koji slijedi ukazuje na trend poveanja vlasnikog udjela u stranim direktnim investicijama tokom posmatranog perioda, i na trend smanjenja ostalog kapitala u stranim direktnim investicijama tokom posmatranog perioda. Mada je tokom devet mjeseci 2007. dolo do poveanja priliva direktnih stranih investicija, kod odreenih djelatnosti registrovana su i smanjenja priliva. Te djelatnosti su graevinarstvo, trgovina na veliko i posredovanje u trgovini i proizvodnja ostalih proizvoda od nemetalnih minerala. Poveanje priliva zabiljeeno je u oblastima proizvodnje prehrambenih proizvoda i pia, celuloze, hemijskih proizvoda, baznih metala, motornih proizvoda, trgovine na malo, osim trgovine motornim vozilima i motociklima, finansijsko posredovanje, osim osiguranja i penzijskih fondova. Ipak statistiki najznaajniji uticaj na poveanje priliva direktnih stranih ulaganja imao je rast udjela pota i telekomunikacije to je doprinijelo ukupnom rastu priliva direktnih stranih ulaganja za 214,2%, posmatrano u odnosu na prvih devet mjeseci 2006. Veina direktnih stranih ulaganja je dola iz 7 zemalja, koje su uloile iznose iznad 15,0 miliona KM. Ovih sedam ulagaa objanjava 94,9% direktnih stranih ulaganja tokom prvih devet mjeseci 2007, gdje je najvea vrijednost direktnih stranih ulaganja dola iz Srbije i Crne Gore sa 64,5% uea, a zatim slijede Austrija sa 18,2% i Hrvatska sa 5,3%, to znai da ove tri zemlje u sutini ine i 88,1% ukupnih tokova direktnih stranih ulaganja za prvih devet mjeseci 2007. Kada su u pitanju direktna strana ulaganja, prema grafikonu koji slijedi, moe se ocijeniti da BiH ipak nije zaostajala za regionom tokom 2007.

CBBiH prikuplja i podatke o stanju stranih ulaganja kako bi se mogla vidjeti cijela slika investiranja u BiH. Na kraju 2006. stanje stranih ulaganja22 je iznosilo 9,2 milijarde KM, pri emu su direktna strana ulaganja predstavljala 5,9 milijardi KM, a 2,8 milijardi KM predstavljala su portfolio i druga strana ulaganja. Prilivi direktnih stranih ulaganja u proteklim godinama, uz najavu buduih velikih ulaganja u energetski sektor, stvaraju preduslov za veoma povoljna oekivanja vezano za daljnje poboljanje investicijske pozicije zemlje i u 2008. i to po osnovu svih sektora ekonomije.

22

Stanje stranih ulaganja mjeri zbir svih prethodnih tokova ali i druge promjene kao to su devizne razlike, raunovodstvene promjene i ostalo.

40

Centralna banka Bosne i Hercegovine

1.2.9 Realni i nominalni efektivni kurs Nominalni kurs KM u 2007. obiljeile su znaajne varijacije, a bile su uglavnom uzrokovane aprecijacijom eura (sidrene valute KM) i deprecijacijom amerikog dolara.

Ukoliko se posmatra kretanje nominalnog kursa amerikog dolara, primjetna je znatna deprecijacija dolara prema KM u 2007. Moe se primijetiti da trend amerikog dolara ima isti pravac kretanja kao i u 2006. Veliki uticaj na kretanje kursa amerikog dolara svakako da ima vanjski debalans i aktuelna situacija po pitanju energetskog sektora SAD-a. Iz grafikona moe se primjetiti da je i deprecijacija RSD, posmatrano u odnosu na baznu godinu, ipak znaajna i iznosi oko 24% u 2007. Varijacije koje su u istom periodu obiljeile i promjene kretanja kursa RSD svakako su rezultat niza mjera monetarne politike koju provodi Narodna banka Srbije. Naravno, sve promjene koje pokazuje kurs KM iskljuivo su rezultat promjene kursa eura u odnosu na valute naih glavnih trgovakih partnera. Ukoliko se promjene kursa KM posmatraju na godinjem nivou, evidentna je aprecijacija kursa KM prema veini valuta glavnih trgovinskih partnera i to: amerikog dolara 9,3%, funte sterling 6,7%, kineskog juana 3,7%, vicarskog franka 3,8%, ruske rublje 2,6%, rumunskog leja 2,2% i srpskog dinara 1,4%.
23

Detaljne informacije o metodologiji REER-a i NEER-a nalaze se na: www.cbbh.ba/publikacije/ specijalne teme istraivanja STI/03/07 juli 2007.

U grafikonu je dat pregled kretanja indeksa realnog (REER)23 i nominalnog efektivnog kursa (NEER) KM u odnosu na bazu - april 2002. koji ukljuuje dvadeset glavnih trgovinskih partnera BiH. Rije efektivni oznaava ponderisani prosjek prema grupi zemalja bh. glavnih trgovinskih partnera, i to u periodu od aprila 2002. do decembra 2007.

41

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Analiza podataka pokazuje da dolazi do vrlo malog smanjenja indeksa nominalnog efektivnog kursa krajem 2007, to predstavlja indikator aprecijacije KM prema valutama grupe bh. glavnih trgovakih partnera za odgovarajui period. Nominalni efektivni kurs (mjeren je kroz valute dvanaest glavnih trgovakih partnera BiH), u decembru 2007. je bio 13 baznih poena ispod nivoa u novembru, a 18 bazna poena iznad prosjeka za 2006.

Indeks realnog efektivnog kursa u prvoj polovini godine biljei deprecijaciju, dok u drugoj polovinu godine biljei aprecijaciju kao posljedicu poveanja cijena u BiH. U decembru 2007. REER je bio 72 bazna poena ispod nivoa u novembru, a 61 bazni poen iznad prosjeka za 2006. Dakle u drugoj polovini 2007. prisutna je aprecijacija REER-a i ukratko moe se primijetiti, kroz analizu decembarskih vrijednosti indeksa, da je i dalje primjetan, ali u manjem omjeru, raspon izmeu REER-a i NEER-a koji u decembru iznosi 6,9%. Rezultat ovako oitog raspona predstavljaju razlike u inflaciji i nominalnom kursu izmeu BiH i glavnih trgovinskih partnera.

42

Centralna banka Bosne i Hercegovine

2. MONETARNA POLITIKA I DEVIZNE REZERVE 2.1 Sprovoenje monetarne politike


U Bosni i Hercegovini primjenjuje se valutni odbor (engl. currency board), kao reim monetarne i politike deviznog kursa, koji se zasniva na zakonom eksplicitno utvrenim pravilima u pogledu naina putanja novca u opticaj i povlaenja novca iz opticaja. Ta pravila iskljuuju pravo diskrecije, tj. pravo slobodnog odluivanja u domenu tih politika. Osnovna svrha pravila jeste uspostavljanje kredibiliteta centralne banke i izbjegavanje eventualnih gubitaka zbog donoenja nekozistentnih odluka nosilaca ekonomske politike, koje bi mogle tetiti osnovnim makroeknomskim kretanjima u zemlji. Osnovna pravila valutnog odbora sadrana su u Zakonu o Centralnoj banci. Prvo, kurs nacionalne valute, konvertibilne marke, fiksiran je u odnosu na euro, kao rezervnu ili sidrenu valutu, u razmjeri 1 EUR = 1,95583 KM. Devizni kurs predstavlja fiksiranu nominalnu varijablu (nominalno sidro) za koju se vezuju inflaciona oekivanja javnosti, ime se obezbjeuje stabilnost cijena u ekonomiji. Drugo, zagarantovana je puna konvertibilnost domae valute u rezervnu valutu euro i obrnuto, a time, posredno, i u ostale strane valute. CBBiH vri emisiju i povlaenje novca kupovinom i prodajom konvertibilnih maraka u zamjenu za strane valute. Transakcije kupovine i prodaje konvertibilne marke CBBiH vri sa komercijalnim bankama i sa dravnim institucijama koje imaju depozite kod CBBiH, s tim da ostali ekonomski subjekti novana sredstva u domaoj valuti dobijaju preko komercijalnih banaka. Tree, neto devizne rezerve CBBiH24 u svakom trenutku moraju u potpunosti da pokriju njene monetarne obaveze u konvertibilnim markama, koje ine sve novanice i kovani novac u opticaju, salda rauna rezervi komercijalnih banaka kod CBBiH i ostali depoziti po vienju kod CBBiH. Odsustvo kreditiranja bilo kog sektora u ekonomiji, iako se nigdje eksplicitno ne definie kao pravilo, ustvari, proizilazi iz osnovnih pravila valutnog odbora i jedna je od pretpostavki na kojima poiva njegova odrivost. Centralna banka nema mogunosti monetizacije fiskalnog deficita, niti mogunost kreditiranja bilo kog ekonomskog subjekta i ne vri funkciju krajnjeg kreditora radi prevazilaenja problema vezanih za likvidnost komercijalnih banaka. Funkcionisanjem po principima valutnog odbora izgraen je visok nivo povjerenja u domau valutu, to predstavlja bitan preduslov za dalji razvoj finansijskog sistema, stabilizaciju inflatornih oekivanja i ubrzanu nominalnu i realnu konvergenciju prema EU.

24

Neto devizne rezerve CBBiH ukljuuju strane valute, zlato ili vrijednosne papire izdate u inostranstvu i denominirane u stranoj valuti, umanjene za obaveze Centralne banke prema inostranstvu.

43

Centralna banka Bosne i Hercegovine

2.2 Monetarni trendovi


Prodaja i kupovina KM U 2007. vrijednost konvertibilnih maraka koje je CBBiH prodala komercijalnim bankama iznosila je 3.878,1 milion KM, a vrijednost kupljenih konvertibilnih maraka iznosila je 2.822,9 miliona KM. U skladu s tim, CBBiH je ostvarila pozitivan saldo prodaje i kupovine KM u iznosu od 1.055,3 miliona KM. U odnosu na prethodnu godinu vrijednost salda prodaje i kupovine manja je za 79,1 milion KM.

Saldo prodaje i kupovine KM CBBiH u sva etiri kvartala 2007. bio je pozitivan. Visina salda je prvenstveno uslovljena kretanjem kupovine KM, jer je prodaja KM, nakon velikog porasta u prvom kvartalu, u naredna tri kvartala biljeila stagnanciju i iznosila je oko jedne milijarde KM. Najvei pozitivan saldo u visini od 513,8 miliona KM ostvaren je u treem kvartalu.

Monetarni agregati Ekonomiju BiH karakterie proces intenzivnog rasta monetarnih agregata, kao posljedica pojaanog finansijskog posredovanja. Nivo finansijskog posredovanja usko je povezan sa stepenom ekonomskog razvoja zemlje, jer privreda raste i razvija se paralelno sa rastom i razvojem finansijskih trita i institucija (iako se svi dijelovi finansijskog sektora ne razvijaju istim tempom). Kako ekonomija raste i postaje sloenija, javlja se tranja za razliitim finansijskim uslugama, pri emu je razvoj finansijskog sektora usmjeren na zadovoljavanje te tranje. Ekonomska aktivnost i tehnoloke inovacije nedvosmisleno utiu na strukturu i kvalitet finansijskog sistema, a stvaranjem uslova za neometan razvoj finansijskog sektora (u okviru kog u BiH dominira bankarski sektor) pospjeuje se i stimulie opti ekonomski rast. Razvijanje finansijskog sektora se ogleda u pruanju boljih i kvalitetnijih finansijskih usluga, efikasnijem kanalisanju tednje ka preduzeima koja realizuju realne investicije, stvaranju povoljne poslovne klime za privlaenje stranih investitora i obezbjeivanju stabilnosti cijena. O tome svjedoi veliki porast monetarnih agregata koji je znaajno iznad stope ekonomskog rasta. U skladu sa tim, odnos M2 prema bruto domaem proizvodu u toku 2007. porastao je za 2,3 procentnih poena.

44

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 2.1: Monetarni agregati u % BDP-a 2003. M2 QM Oroeni i tedni depoziti u domaoj valuti Depoziti po vienju u stranoj valuti Oroeni i tedni depoziti u stranoj valuti M1 Gotovina izvan banaka Depoziti po vienju u domaoj valuti M0 Gotovina izvan monetarnih vlasti Depoziti banaka kod monetarnih vlasti 40,9% 17,7% 3,4% 6,1% 8,2% 23,2% 11,9% 11,2% 19,4% 12,8% 6,6% 2004. 46,5% 22,5% 4,8% 6,7% 10,9% 24,1% 11,4% 12,7% 22,1% 12,4% 9,7% 2005. 51,1% 25,2% 5,2% 7,3% 12,7% 26,0% 11,0% 15,0% 25,1% 12,1% 13,0% 2006. 56,1% 27,9% 6,1% 7,6% 14,2% 28,2% 11,0% 17,2% 28,2% 12,0% 16,1% 2007. 58,5% 29,1% 7,2% 7,0% 14,9% 29,4% 10,4% 19,0% 29,8% 11,6% 18,0%

Prvenstveno zahvaljujui dinamici kupovine i prodaje KM koja je rezultirala pozitivnim vrijednostima salda kupovine i prodaje KM u sva etiri kvartala 2007. monetarna baza, M0, zabiljeila je veliki porast u iznosu od 1.172,4 miliona KM. U strukturi monetarne baze, depoziti po vienju kod monetarnih vlasti porasli su za 885,2 miliona KM, a gotovina izvan monetarnih vlasti za 285,5 miliona KM. Ostali depoziti po vienju, koji imaju relativno beznaajan udio u monetarnoj bazi, zabiljeili su porast od 1,7 miliona KM.

Sa grafikona je vidljivo da je tokom 2007. nastavljen trend velikog porasta iznosa sredstava na raunima rezervi banaka (bankarskih depozita kod monetarnih vlasti), koji znatno premauje porast gotovine izvan monetarnih vlasti. U skladu sa tim, godinja stopa rasta depozita banaka kod monetarnih vlasti iznosila je 30,6%, pri emu je gotovina izvan monetarnih vlasti zabiljeila porast po godinjoj stopi od 13,3%. Usljed znatnijeg porasta i po apsolutnim i po relativnim pokazateljima, doprinos depozita banaka kod monetarnih vlasti porastu monetarne baze u 2007. iznosio je 17,6%. U odnosu na prethodnu godinu doprinos tih depozita opao je za 3,4 procentna poena. Doprinos gotovine izvan monetarnih vlasti porastu monetarne baze bio je otprilike na nivou iz prethodne godine i iznosio je 6,6%.

45

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Novana masa, M2, u 2007. zabiljeila je porast po godinjoj stopi od 21,6%. Kao posljedica tendencije usporavanja tempa rasta tokom veeg dijela godine, godinja stopa rasta navedenog agregata opala je za 3,2 procentna poena u odnosu na 2006. Porast novane mase ostvaren je zahvaljujui rastu monetarne baze, pri emu je dolo do usporavanja brzine procesa multiplikacije M2. Naime, vrijednost multiplikatora monetarnog agregata M2 opala je sa 1,99 na 1,97.

Godinja stopa rasta monetarnog agregata M1 iznosila je 21,5% i u odnosu na prethodnu godinu opala je za 2,1 procentni poen. U apsolutnom iznosu, ovaj najlikvidniji agregat ostvario je porast u visini od 1.089,1 milion KM. Slino novanoj masi, rast monetarnog agregata M1 prvenstveno je rezultat porasta monetarne baze u posmatranom periodu, poto se vrijednost multiplikatora za M1 neznatno promijenila, smanjivi se sa 1 na 0,99.

46

Centralna banka Bosne i Hercegovine

U strukturi novane mase, depoziti po vienju u domaoj valuti porasli su za 882,3 miliona KM, ili 28,5%. S druge strane, porast gotovine izvan banaka iznosio je 206,9 miliona KM, ili 10,5%. Porast depozita po vienju u domaoj valuti koji viestruko premauje porast gotovine izvan banaka, ukazuje na rastui znaaj bezgotovinskih transakcija u odnosu na transakcije koje se realizuju gotovinom. Kvazi novac, QM, je u 2007. zabiljeio porast po stopi od 21,7%, odnosno u iznosu od 1.084,7 miliona KM. U odnosu na prethodnu godinu, godinja stopa rasta kvazi novca opala je za 4,2 procentna poena, to je posljedica tendencije usporavanja tempa rasta tokom veeg dijela godine. Suprotno tome, prosjena godinja stopa rasta kvazi novca za svih 12 mjeseci u visini od 23,8% otprilike je bila na nivou iz prethodne godine. Tokom 2007. oroeni i tedni depoziti u domaoj valuti biljeili su porast, mjeren godinjim stopama rasta odgovarajuih depozita, u odnosu na te depozite u stranim valutama. U skladu sa tim, godinja stopa rasta oroenih i tednih depozita u domaoj valuti iznosila je 37,8%, a godinja stopa rasta tih depozita u stranim valutama iznosila je 22,4%. I pored toga, iznos oroenih i tednih depozita u stranim valutama na kraju godine (3.113,2 miliona KM) bio je otprilike dvostruko vei u odnosu na iznos oroenih i tednih depozita u domaoj valuti (1.514,3 miliona KM). Veliki rast tednje rezultat je jaanja kamatne svijesti i visokog nivoa povjerenja stanovnitva u stabilnost domaeg bankarskog sektora. Depoziti po vienju u stranim valutama, kao trea komponenta kvazi novca, zabiljeili su porast po godinjoj stopi od 7,4%. U odnosu na prethodnu godinu, godinja stopa rasta tih depozita opala je za 10,3 procentna poena. Ukupni depoziti kod domaeg bankarskog sektora na kraju 2007. iznosili su 12.138,6 miliona KM. Prema sektorskoj strukturi depozita na kraju posmatrane godine, najvee je uee depozita stanovnitva (42,5%). Zatim slijede depoziti vlade (25,3%), ostali depoziti (16,4%) i depoziti nefinansijskih privatnih preduzea (15,8%). Depoziti stanovnitva zabiljeili su porast od 1.063,8 miliona KM, ili 25,9%. U odnosu na prethodnu godinu, depoziti Vlade su se udvostruili (3.069,6 miliona KM, naspram 1.465,8 miliona KM). To je rezultat injenice da je Vlada RS deponovala vei dio prihoda od privatizacije kod domaih komercijalnih banaka. Depoziti nefinansijskih preduzea i ostali depoziti porasli su za 336,7 miliona KM, ili 21,3% i 295,4 miliona KM, ili 17,4%, respektivno.

47

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Prema valutnoj strukturi, iznos depozita u domaoj valuti i depozita u stranim valutama na kraju 2007. bio je priblino ujednaen. Depoziti u stranim valutama porasli su za 1.964,2 miliona KM, odnosno za 49,1%. Porast depozita u domaoj valuti bio je neto umjereniji i po apsolutnim i po relativnim pokazateljima 1.335,3 miliona KM, ili 27,6%.

Analiziranjem tokova novane mase u 2007. vidljivo je da je porast novane mase u iznosu od 2.093,1 milion KM rezultat porasta neto strane aktive u iznosu od 1.370,7 miliona KM i porasta neto domae aktive u iznosu od 803,2 miliona KM. Porast neto strane aktive ostvaren je kroz porast strane aktive CBBiH u visini od 1.246,8 miliona KM i porast strane aktive sektora komercijalnih banaka od 1.205,3 miliona KM, pri emu je strana pasiva bankarskog sektora porasla za 1.081,5 miliona KM. Najznaajniji doprinos porastu neto domae aktive na godinjem nivou ostvarili su krediti privatnom sektoru kroz porast od 2.524,7 miliona KM.

48

Centralna banka Bosne i Hercegovine

49

Centralna banka Bosne i Hercegovine

2.3 Monetarni instrumenti: obavezna rezerva

Osnovni instrument monetarne politike kojim CBBiH moe operativno manipulisati radi realizacije svojih makroekonomskih ciljeva predstavljaju obavezne rezerve. Stopa obavezne rezerve CBBiH u 2007. iznosila je 15%. U domenu politike naknade, naknada na obavezne rezerve obraunava se po stopi od 1%, a naknada na iznos vika rezervi po stopi jednakoj prosjenoj kamatnoj stopi na prekonone depozite odabranih inostranih komercijalnih banaka.25 U 2007. nije bilo nikakvih promjena obavezne rezerve niti politike naknade. Dranje novanih sredstava na raunima rezervi kod CBBiH predstavlja jedan od osnovnih naina upravljanja likvidnou domaih komercijalnih banaka. Naime, postojei institucionalni okvir domaeg bankarskog sektora, prije svega nedovoljna razvijenost novanog trita, uslovljava da se komercijalne banke pri upravljanju likvidnou u znatnoj mjeri oslanjaju na investiranje u instrumente novanih trita u inostranstvu kroz mehanizam kupovine i prodaje KM kod CBBiH (engl. forex window). Banke vikove likvidnosti domae valute prodaju Centralnoj banci u zamjenu za strane valute (najee euro), a zatim ta sredstva investiraju na novanim tritima eurozone. Alternativno, komercijalne banke svoje rezerve likvidnosti dre na raunima rezervi kod CBBiH u formi vikova rezervi26, na ta su podstaknute visinom stope naknade koju CBBiH plaa na ta sredstva. Priblino jednak nivo te stope na ove, za banke praktino bezrizine plasmane, sa trinom stopom prinosa koja igra ulogu oportunitetnog troka, predstavlja znaajan podsticaj za dranje rezervi likvidnosti na raunima rezervi.

25

Odluka o poveanju stope obavezne rezerve sa dotadanjih 10% na 15%, kojom je, takoe, uspostavljen postojei sistem naknada na obaveznu rezervu i viak rezervi, donesena je 31. oktobra 2005. Promjene su stupile na snagu 1. decembra 2005.

26

Iznos sredstava na raunima rezervi banaka koji prelazi obavezne rezerve.

Osnovica za obraun obavezne rezerve u 2007. zabiljeila je porast u iznosu od 4.354,5 miliona KM, odnosno po stopi od 35,9%. U odnosu na prethodnu godinu, porast osnovice je znaajno ubrzan, o emu svjedoi poveanje godinje stope rasta od 11,3 procentnih poena. Na kraju godine, osnovica za obraun obavezne rezerve dostigla je iznos od 16.480,1 milion KM. U skladu sa porastom osnovice, proporcionalan porast obavezne rezerve iznosio je 653,2 miliona KM, a porast vika rezervi 143,1 milion KM, ili 13,6%. U prva tri kvartala 2007. ukupan iznos sredstava na raunima rezervi komercijalnih banaka kod CBBiH kontinuirano je rastao, poveavi se za 820 miliona KM, da bi u etvrtom kvartalu taj iznos opao za 23,6 miliona KM. U skladu sa tim, sredstva na raunu rezervi u 2007. poveana su za 796,3 miliona KM, ili za 27,3%.

50

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Ukoliko se posmatra valutna struktura osnovice za obraun obavezne rezerve u 2007, moe se primijetiti da osnovica u stranoj valuti dominira ukupnom osnovicom. Naime, uee osnovice u domaoj valuti na kraju godine iznosilo je 37,2%, a osnovice u stranim valutama 62,8%. Osnovica u stranoj valuti zabiljeila je vei porast, jer je godinja stopa rasta osnovice u domaoj valuti iznosila 29,6%, a godinja stopa rasta osnovice u stranim valutama 39,9%. Implicitna stopa obavezne rezerve na kraju 2007. iznosila je 22,26%, to u odnosu na kraj prethodne godine predstavlja smanjenje od 1,43 procentnih poena. I pored blagog smanjenja u odnosu na prethodnu godinu, visok nivo implicitne stope obavezne rezerve pokazatelj je da banke i dalje raspolau velikim likvidnosnim rezervama koje mogu predstavljati osnovu za kreditnu ekspanziju u narednom periodu. U 2007. je zabiljeen veliki rast bankarskih kredita. S ciljem spreavanja negativnih posljedica velikog kreditnog rasta, krajem godine Upravno vijee CBBiH je donijelo odluku o poveanju stope obavezne rezerve sa 15% na 18%, koj e stupiti na snagu od 1. januara 2008.

51

Centralna banka Bosne i Hercegovine

2.4 Devizne rezerve Bruto devizne rezerve CBBiH tokom 2007. zabiljeile su porast u iznosu od 1.246,8 miliona KM, ili 22,9%, dostigavi na kraju godine iznos od 6.698,5 miliona KM. Najvei dio porasta deviznih rezervi realizovan je zahvaljujui porastu monetarne pasive u iznosu od 1.121,2 miliona KM, ili 21,6%, a preostali iznos od 125,7 miliona KM predstavlja dobit od investiranja bruto deviznih rezervi, odnosno prirast neto slobodnih deviznih rezervi. Prinos na investiranje portfolija deviznih rezervi CBBiH ostvaruje po osnovu kamata na kratkorone depozite i SDR-ove, kamata na vrijednosne papire u portfoliju deviznih rerzervi, kapitalnih dobitaka/gubitaka investicionog portfolija, dobitaka/gubitaka po osnovu otvorene devizne pozicije CBBiH i dividendi na akcije BIS banke. U skladu sa zakonom, CBBiH je dio ukupnog profita realizovanog u 2007. (priblino 60 miliona KM) transferisala u budet institucija BiH. Godinja stopa rasta neto slobodnih deviznih rezervi, kao viak pokria monetarne pasive neto deviznim rezervama, iznosila je 46,9%. U odnosu na prethodnu godinu vea je za 21,3 procentna poena.

U skladu sa pravilima valutnog odbora koja su sadrana u Zakonu o CBBiH, neto devizne rezerve Centralne banke Bosne i Hercegovine u svakom trenutku moraju u potpunosti da pokriju njene monetarne obaveze u konvertibilnim markama. Pokrie monetarne pasive CBBiH neto deviznim rezervama omoguava odravanje stabilnosti i potpune konvertibilnosti nacionalne valute. CBBiH vri upravljanje deviznim rezervama polazei od principa likvidnosti i sigurnosti, u smislu zatite portfolija deviznih rezervi od kreditnog rizika, trinih rizika (kamatnog i deviznog rizika), te rizika likvidnosti. U skladu sa Smjernicama o investiranju deviznih rezervi, ukupni portfolio deviznih rezervi podijeljen je na dva ua portfolija: likvidni i investicioni portfolio. Ovakva organizacija portfolija deviznih rezervi usmjerena je na smanjivanje ukupnog rizika portfolija putem njegove diverzifikacije i poveanje prinosa od investiranja deviznih rezervi. Likvidni portfolio, na koji se odnosi 75% ukupnog portfolija, ine gotovina u trezoru, depoziti po vienju, prekononi depoziti i oroeni depoziti do godine dana. Investicije u vrijednosne papire (dravne obveznice) koje dospijevaju u roku od tri godine ine investicioni portfolio deviznih rezervi. CBBiH je poela sa investiranjem u dravne obveznice u julu 2006. Za potrebe investiranja deviznih rezervi u vrijednosne papire u sklopu investicionog portfolija, angaovana su dva vanjska asset managera: Asset management Dexia banke i Asset management BIS banke. U toku 2007. vrijednost investicionog portfolija porasla je za 212,9 miliona KM, odnosno za 54,1%, to je u najveoj mjeri posljedica investiranja dodatnih 150 miliona eura od strane CBBiH poetkom godine.

52

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Za ograniavanje rizika likvidnosti neophodno je da CBBiH u svakom trenutku obezbijedi odgovarajui iznos novanih sredstava u stranim valutama kojim e se zadovoljiti tranja za stranim valutama od strane domaih ekonomskih subjekata. Finansijski instrumenti koji zadovoljavaju kriterij likvidnosti obuhvataju sredstva na tekuim raunima, depozit po vienju i prekonone depozite kod inostranih banaka i dospijevajue oroene depozite kod inostranih banaka. Suma koja se investira u instrumente koji obezbjeuju neposrednu likvidnost mora iznositi najmanje 20 miliona KM, a iznos gotovine u stranoj valuti treba da se kree u rasponu od 5 do 50 miliona eura. Valutni rizik se ogleda u moguem nepovoljnom kretanju deviznih kurseva valuta u kojima se dre devizne rezerve u odnosu na nacionalnu valutu. S obzirom da je kurs konvertibilne marke fiksiran u odnosu na euro, minimiziranje valutnog rizika CBBiH vri dranjem deviznih rezervi preteno u rezervnoj valuti, euru, (u toku 2007. manje od 1% ukupnih deviznih rezervi drano je u drugim valutama). Kreditni rizik portfolija deviznih rezervi CBBiH limitiran je postavljenim standardima u pogledu minimalnog kreditnog rejtinga instrumenata u koje se devizne rezerve ulau i institucija kod kojih se dre i ograniavanjem iznosa koji mogu biti investirani kod pojedinih banaka, odnosno u specifine tipove finansijskih instrumenata. U skladu sa tim, minimalni kreditni rejting instrumenata i banaka za investiranje do jednog mjeseca je F1-, ili bolji, a za investiranje na periode od jednog mjeseca do jedne godine donji prag u pogledu rejtinga je AA-27. Ukoliko bi kreditni rejting komercijalne banke kod koje CBBiH investira svoje devizne rezerve pao ispod definisanog nivoa, uloena sredstva se bez odlaganja povlae i usmjeravaju na neku drugu ugovornu stranu koja zadovoljava kriterije u pogledu kreditnog rejtinga. Iz naredne tabele vidljivo je da je 29,4 % portfolija deviznih rezervi investirano u instrumente sa najveim rejtingom.
Tabela 2.2: Struktura portfolija deviznih rezervi prema rejtingu instrumenata Rejting AAA AA+ AA AAOstalo Ukupno Iznos (000 KM) 1.955.488 1.623.683 903.965 2.174.676 186 6.657.998 Procenat 29,4% 24,4% 13,6% 32,7% 0,0% 100,0%

27

Prema rejtingu Agencije Fitch.

Kreditni rizik se ograniava diverzifikacijom portfolija deviznih rezervi. Znaajna panja se posveuje ravnomjernoj geografskoj disperziji deviznih rezervi, to se moe vidjeti na narednom grafikonu.

53

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Koncentracija investicija je, takoe, ograniena. Maksimalno 15% portfolija deviznih rezervi moe se drati u jednoj inostranoj banci, s tim da se ovo ogranienje ne odnosi na investicije u depozite kod BIS-a i u vrijednosne papire. Takoe, do 25% portfolija deviznih rezervi moe se investirati u likvidne vrijednosne papire koje izdaje vlada ili centralna banka zemlje u ijoj valuti su denominirani. Odjeljenje za monitoring i analize priprema i odrava listu potencijalnih ugovornih strana i finansijskih instrumenata koji zadovoljavaju minimalni kreditni rejting. Pored pobrojanih instrumenata likvidnog i investicionog portfolija, dio deviznih rezervi dri se i u formi specijalnih prava vuenja (engl. SDR Special Drawing Rights) kod Meunarodnog monetarnog fonda.
Tabela 2.3: Struktura bruto deviznih rezervi CBBiH na kraju 2007. u hiljadama KM Strana valuta u gotovini Kratkoroni depoziti kod inostranih banaka Depoziti po vienju Oroeni depoziti Specijalna prava vuenja u MMF-u Vrijednosni papiri Bruto devizne rezerve CBBiH 40.147 6.051.821 11.150 6.040.671 360 606.177 6.698.505 u% 0,60% 90,35% 0,17% 90,18% 0,01% 9,05% 100,00%

Zatita od kamatnog rizika ostvarena je time to je investiranje u sklopu likvidnog portfolija ogranieno na period do godine dana, a u okviru investicionog portfolija na dravne obveznice koje dospijevaju u roku od tri godine. Kamatna stopa na depozite ugovara se iskljuivo kao fiksna stopa. U okviru tih ogranienja, donose se odluke o ronoj strukturi finansijskih instrumenata u koje se investiraju devizne rezerve, u skladu sa vlastitim procjenama tranje domaih komercijalnih banaka i odgovarajuih dravnih institucija za stranom valutom (uzimajui u obzir i smjernice koje se odnose na minimalna likvidna sredstva kojim CBBiH mora da raspolae) i na osnovu praenja kretanja tekuih kamatnih stopa na relevantnim finansijskim tritima. CBBiH je u 2007. ostvarila prosjean prinos na portfolio deviznih rezervi po stopi od 4,1%. U odnosu na prethodnu godinu, stopa prinosa portfolija deviznih rezervi porasla je za 1,2 procentna poena, to je rezultat rasta referentne kamatne stope u eurozoni.

54

Centralna banka Bosne i Hercegovine

3. PLATNI PROMET CBBiH I KOMERCIJALNIH BANAKA


U 2007. CBBiH je upravljala platnim sistemima i sprovodila funkcije operatora: osiguranje operacija sistema, komunikacije sa uesnicima, te davanje informacija i druge administrativne poslove. Rad platnih sistema odvijao se u skladu sa operativnim pravilima i nije bilo odstupanja niti vanrednih situacija koji bi ugrozili sigurnost ili stabilnost sistema. CBBiH je nastavila da poboljava procedure za kontinuirano funkcionisanje u vanrednim uslovima. U platni sistem u toku 2007. ule su dvije nove banke, a jedna ga je napustila, tako da je na kraju godine u platnim sistemima bila ukljuena 31 komercijalna banka, odnosno jedna banka manje u odnosu na 2006. Dvije banke su u toku godine promijenile naziv. Tokom godine u platnom prometu u BiH dolo je do porasta i u broju (14%) i u vrijednosti transakcija (26%) u odnosu na 2006.

Udio transakcija RTGS-a u ukupnim transakcijama iznosio je 2,48% i biljeio je porast od 0,11% u odnosu na prolu godinu, dok je udio u vrijednosti u 2007. bio vii za 1,92% i iznosio je 80,03%. Iako je zabiljeen blagi rast, ove brojke pokazuju da je i dalje nisko uee transakcija RTGS-a u ukupnom broju transakcija. Udio transakcija irokliringa u ukupnim transakcijama iznosi 97,52%, a u vrijednosti 19,97%. Preko sistema RTGS-a i irokliringa odvija se 42% broja i 52% vrijednosti transakcija u unutranjem platnom prometu u Bosni i Hercegovini, dok se 58% broja i 48% vrijednosti transakcija odvija unutar komercijalnih banaka transakcije izmeu klijenata koji imaju raune u istoj banci. Ovaj podatak proizilazi iz injenice da je najvei obim platnog prometa koncentrisan u desetak najveih banaka.
Tabela 3.1: Pregled izvrenih transakcija preko RTGS i irokliring sistema Broj transakcija RTGS irokliring UKUPNO: 704.702 27.662.395 28.367.097 Udio u ukupnom broju transakcija 2,48% 97,52% 100,00% Vrijednost u KM 48.174.209.589 12.018.487.131 60.192.696.720 Udio u ukupnoj vrijednosti 80,03% 19,97% 100,00%

55

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Koncentracija platnog prometa je prilino naglaena i pokazuje da deset najveih banaka u ukupnom broju RTGS i irokliring transakcija uestvuje sa 72,12% transkacija. U ukupnoj vrijednosti transakcija prvih deset banaka uestvuje sa 78,85%. U aktivnosti platnog prometa ukljueni su i registri kredita. U januaru 2007. postojei Registar kredita za pravna lica, nadograen je registrom kredita za fizika lica. Koliko je Registar kredita korisna usluga govori podatak o 757.934 pojedinanih upita banaka za proteklu godinu. Ukupan broj pristupnih taaka Registru, iz poslovnih banaka i mikrokreditnih organizacija, je 716. U okviru Centralnog registra rauna u BiH pristup putem Interneta, osim bankarskog sektora, ima 68 korisnika. U registru je ukupno 356.012 rauna, od toga aktivnih rauna 213.969, blokiranih 24.109 i ugaenih 117.934. Osim pribavljanja podataka iz Jedinstvenog registra rauna putem Interneta, zainteresovani mogu dobiti izvjetaje i preko glavnih jedinica i Glavne banke RSCBBiH. Tako su ove jedinice u protekloj godini izdale ukupno 7.325 izvjetaja iz Jedinstvenog registra rauna i to: Glavna jedinica Sarajevo 5.546; Glavna jedinica Mostar 1.130; Glavna banka Republike Srpske Banja Luka 649 izvjetaja. Centralna banka BiH nastavila je obavljati ulogu agenta za poravnanje domae kartice za bezgotovinsko plaanje BamCard, tako da je u 2007. obraeno ukupno 7.920 transakcija za 11 komercijalnih banaka u Bosni i Hercegovini, lanica sistema BamCard. Ukupan promet iznosio je 12.192.066,60 KM. Od ukupno 31 komercijalne banke u Bosni i Hercegovini na kraju 2007, usluge kartinog poslovanja pruale su 24 banke, od kojih je 18 imalo i neku od meunarodnih platnih kartica. Ukupan broj izdatih kartica na dan 31. decembra 2007. bio je 1.528.498. Ukupno je u 2007. obavljeno vie od 24 miliona transakcija u kartinom poslovanju, od ega je preko 13,8 miliona transakcija realizovano putem ATM terminala, a oko 10,3 miliona transakcija putem POS terminala. Ukupna vrijednost navedenih transakcija je 3,5 milijarde KM. Od navedene vrijednosti svega 20,18% se odnosi na plaanje robe, a ak 79,82% na podizanje gotovine putem ATM i POS terminala. Prosjena vrijednost jedne transakcije bila je 145 KM. Prosjean promet po jednoj kartici godinje iznosi oko 2.296 KM, ili oko 191 KM po jednoj kartici mjeseno. U BiH je instalirano ukupno 655 ATM (Automated Teller Machine) i 14.076 POS (Point-of-Sale) terminala. Od ukupnog broja banaka u Bosni i Hercegovini, 27 banaka pruaju usluge putem elektronskog bankarstva, to je za tri vie u odnosu na prolu godinu. Ipak, relativno je mali broj klijenata za koje se obavljaju transakcije kroz neki vid elektronskog bankarstva. Samo 10.692 pravna lica i 5.308 fizikih lica je ukljueno u promet elektronskim bankarstvom. Banke poslove obavljaju putem 350 filijala i 425 ekspozitura. Pri tome, banke u sjeditu entiteta gdje su registrovane imaju 303 filijale, u drugom entitetu 31 i u Distriktu Brko 16. U entitetu u kojem je registrovana banka, banke posao obavljaju posredstvom 385 ekspozitura, a izvan entiteta posredstvom 32 ekspoziture. U Distriktu Brko imaju osam operativnih eskpozitura.

56

Centralna banka Bosne i Hercegovine

4. UPRAVLJANJE GOTOVINOM / POSLOVANJE TREZORA


Stanje i kretanje gotovog novca u opticaju Na dan 31.12.2007. stanje gotovog novca u opticaju u BiH iznosilo je 2,439.709.152,55 KM, to je za 11,70% vie nego na kraju 2006. U opticaju, odnosno izvan trezora Centralne banke BiH, bilo je 49.358.289,00 komada novanica u vrijednosti od 2.357.204.455,00, ili 96,62% i 131.890,620 komada kovanica u vrijednosti 82.504.697,55, ili 3,38% od ukupne koliine novca.
Tabela 4.1: Apoenska struktura novca u opticaju po na dan 31.12.2007. APOEN KM Novanice 200 100 50 20 10 5 1 Ukupno novanica Kovanice 5 2 1 0,50 0,20 0,10 0,05 Ukupno kovanica Ukupno novanica i kovanica 04.01.2006. 28.06.2000. 28.06.2000. 09.12.1998. 09.12.1998. 09.12.1998. 04.01.2006. 3.146.126 8.186.318 27.006.023 21.633.816 34.572.259 48.008.876 17.263.223 159.816.641 209.710.784 15.730.630,00 16.372.636,00 27.006.023,00 10.816.908,00 6.914.451,80 4.800.887,60 863.061,15 82.504.697,55 2.439.709.152,55 0,64% 0,67% 1,11% 0,44% 0,28% 0,20% 0,04% 3,38% 100,00% 15.05.2002. 27.07.1998. 27.07.1998. 27.07.1998. 22.06.1998. 22.06.1998. 22.06.1998. Datum putanja u opticaj Komada 2.302.256 9.852.690 13.140.064 7.326.520 8.029.998 4.602.015 4.640.600 49.894.143 OPTICAJ na dan 31.12.2007. Vrijednost 460.451.200,00 985.269.000,00 657.003.200,00 146.530.400,00 80.299.980,00 23.010.075,00 4.640.600,00 2.357.204.455,00 Uee u opticaju 18,88% 40,38% 26,93% 6,01% 3,29% 0,94% 0,19% 96,62%

Ukupna koliina novanica u opticaju u 2007. poveana je za 535,854 komada novanica u odnosu na 2006, pri emu su jedino smanjene koliine novanica od 5 KM i 1 KM. Istovremeno, koliine kovanica u navedenim apoenima su porasle. I dalje najvei obim gotovinskih transakcija u platnom prometu obavlja se novanicama apoena 100 i 50 KM. U toku 2007. putene su u opticaj nove koliine novanica apoena 100 i 50 KM i nove koliine kovanica apoena od 1 KM, 10, 20 i 50 feninga.
Tabela 4.2: Pregled opticaja gotovine, unitenih novanica i falsifikata KM u periodu 2002 2007. Godina 2002 2003 2004 2005 2006 2007 Gotovina u opticaju 1.870.782.940 1.721.858.246 1.817.427.255 1.907.182.940 2.154.234.164 2.439.709.153 Unitene novanice 92.531.914 201.504.034 118.743.350 82.025.000 93.830,269 279.167.134 Falsifikati 41.665 66.831 44.153 66.285 51.202 44.166 u KM

57

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela pokazuje trend stalnog rasta KM u opticaju. Centralna banka vri kontinuirano povlaenje pohabanih i oteenih novanica od izdvojenih trezora koje unitava u skladu sa vaeim propisima. Uee falsifikovanih novanica i kovanica je smanjeno u odnosu prethodnu godinu.

Snabdijevanje gotovim novcem Snabdijevanje komercijalnih banaka gotovim novcem vreno je putem trezora glavnih jedinica i filijala CBBiH, koji su locirani u Sarajevu, Banjoj Luci, Mostaru i Brkom, uz striktno potivanje aranmana valutnog odbora. Centralna banka BiH ulae znatna sredstva u nabavku novih i odravanju postojee opreme svakog od trezora, a u cilju poboljanja, efikasnijeg rada i kontrole novca u opticaju. Posebna panja poklanja se mjerama sigurnosti prilikom transporta novca u izdvojene trezore i iz izdvojenih trezora.

Vjetaenje novanica i zatita od falsifikata U 2007. postupkom vjetaenja sumnjivih primjeraka novanica i kovanica registrovano je 2.292 komada krivotvorenih novanica i kovanica KM u ukupnoj vrijednosti 44.166 KM. Na osnovu navedenih pokazatelja moe se utvrditi da je tokom 2007. od 209.710.784 komada novanica i kovanica u opticaju registrovano 2.292 komada krivotvorenih novanica i kovanica, to iznosi svega 0,001%.
Tabela 4.3: Registrirane krivotvorene nov~anice i kovanice KM u 2007. Nov~anice Apoen Komada U~e{}e u % 200 42 1,83 100 53 2,31 50 198 8,64 20 760 33,16 10 306 13,35 5 206 8,99 1 5 0,22 5 87 3,80 Kovanice 2 201 8,77 1 434 18,94 Ukupno 2.292 100,00

Posmatrano u odnosu na prethodne godine primjetan je trend stalnog smanjenja krivotvorenih novanica i kovanica KM u opticaju, to je rezultat adekvatne zatite konvertibilne marke od falsifikata. Centralna banka BiH, pri zahtjevu za izradu novanica i kovanica, i dalje posebnu panju posveuje unapreenju elemenata zatite KM.

58

Centralna banka Bosne i Hercegovine

5. CENTRALNA BANKA BIH KAO BANKARSKI I FISKALNI AGENT


U skladu sa zakljuenim Agentskim sporazumom izmeu CBBiH i Ministarstva finansija i trezora BiH, tokom 2007. izvravani su poslovi u vezi sa kreditima i donacijama po ugovorima koje je zakljuila Vlada Bosne i Hercegovine sa meunarodnim finansijskim institucijama (EIB, Evropska zajednica i dr), poslovi platnog prometa u zemlji i inostranstvu te investiranje deviznih sredstava. CBBiH je, u skladu sa zakljuenim ugovorima, nastavila djelovati kao bankarski i fiskalni agent Agencije za bankarstvo Federacije BiH i Agencije za bankarstvo RS-a. Sa Agencijom za osiguranje depozita BiH, nastavljen je rad na investiranju sredstava u vrijednosne papire prema sporazumu Agencije za osiguranje depozita sa Deutsche Bank Asset Management. Na osnovu Zakona o indirektnom oporezivanju tokom 2007. nastavljeno je voenje jedinstvenog rauna Uprave za indirektno oporezivanje (UIO) za prikupljanje prihoda od indirektnih poreza. Po ovom aranmanu komercijalne banke na dnevnoj osnovi dostavljale su na jedinstveni raun CBBiH sve prikupljene prihode, a zatim su se oni, po nalogu UIO, alocirali na raune Ministarstva finansija i trezora BiH (servis ino-duga, obaveze prema MMF-u i budet BiH), raune entitetskih ministarstava finansija i Vlade Brko Distrikta. Prenos rezervi za povrat krajnjim korisnicima takoer se odvijao preko rauna rezervi komercijalnih banaka. U skladu sa ugovorima izmeu CBBiH i Ministarstva finansija FBiH i CBBiH i Ministarstva finansija RS-a izvravaju se poslovi bankarskog i fiskalnog agenta. U 2005. stvorene su zakonske pretpostavke da CBBiH djeluje kao fiskalni agent za Ministarstvo finansija i trezora BiH u oblasti dravnih vrijednosnih papira. Na osnovu odredbi Zakona o zaduivanju, dugu i garancijama Bosne i Hercegovine koji je usvojen 2. augusta 2005, CBBiH je odgovorna za izvoenje aukcija prema pravilima aukcije koje postavlja Ministarstvo finansija i trezora i odgovorna je za pravovremeno izvrenje plaanja i poravnanja dravnih vrijednosnih papira. Odnosi Ministarstva finansija i trezora BiH i CBBiH u oblasti dravnih vrijednosnih papira definisani su Sporazumom o obavljanju poslova fiskalnog agenta za vrijednosne papire Bosne i Hercegovine.

59

Centralna banka Bosne i Hercegovine

6. INTERNA REVIZIJA
Funkciju interne revizije u Centralnoj banci obavlja Ured glavnog internog revizora, kao samostalna organizaciona jedinica Centralne banke. Aktivnosti interne revizije u 2007. bile su usmjerene prvenstveno na realizaciju poslova i zadataka zacrtanih Planom poslovanja Centralne banke za 2007. i godinjim Planom rada Ureda za 2007. Osnovni cilj rada interne revizije jeste da svojom aktivnou doprinosi unapreenju rada i poslovanja Centralne banke i efikasnijem upravljanju rizicima u poslovanju i dosljednoj primjeni zakonskih akata, procedura, uputstava, akata poslovne politike i ostvarenju stratekih ciljeva i planova Centralne banke. U toku 2007. izraen je i Prirunik za internu reviziju koji definie sam proces provoenja interne revizije. Pored obavljanja redovnih aktivnosti u 2007, kontinuirano se radilo i na unapreivanju tehnika i metoda rada, uspostavljanju odreenih procedura i instrumenata za procjenu i kontrolu rizika te nadziranje njihove primjene. Izraena je formalna Metodologija procjene rizika, koja kroz kreirani model omoguava identifikaciju, mjerenje, praenje i aktivno upravljanje rizicima karakteristinim za poslovanje Centralne banke i procjenu funkcionisanja sistema internih kontrola, odreivanjem relevantnih faktora rizika i kvantificiranjem tih faktora putem izrauna vjerovatnoe i uticaja na poslovne procese. U okviru projekta tehnike pomoi, CARDS program Eurosistema o procjeni potreba Centralne banke, Centralna banka panije je bila zaduena za analizu ove funkcije, za pruanje strune pomoi u daljem razvoju te postavljanju benchmarka interne revizije sukladno principima sistema evropskih centralnih banaka. Tokom 2007. obavljeno je 20 revizija pojedinih podruja Centralne banke prema operativnim kvartalnim planovima i po nalogu guvernera Centralne banke, primjenjujui odredbe Pravilnika i Prirunika o internoj reviziji Centralne banke, Meunarodne standarde prakse interne revizije i kodekse profesionalne etike internih revizora. Na osnovu nalaza sainjeni su izvjetaji koji sadre konkretne preporuke za otklanjanje uoenih nedostataka u procesu rada i/ili u uspostavljanju i funkcionisanju sistema internih kontrola s ciljem doprinosa efikasnijem poslovanju Centralne banke. Kontinuirano se prati implementacija mjera, koje su potvrene od Upravnog vijea na osnovu preporuka datih u izvjetajima o izvrenoj reviziji. Vano je istaknuti da se mjere uglavnom izvravaju u utvrenim rokovima sa odreenim brojem izuzetaka, koji se dalje analitiki prate u narednim izvjetajima sve do momenta konanog izvrenja. Pored obavljanja osnovnih aktivnosti, kontinuirano se radilo na profesionalnom usavravanju. Obuka je bila usmjerena na oblast interne revizije, uvoenje novih softverskih rjeenja u proces obavljanja revizije (ACL softver), meunarodnih standarda profesionalne prakse interne revizije, meunarodnih raunovodstvenih standarda i meunarodnih standarda finansijskog izvjetavanja. Profesionalna obuka se obavljala u okviru meunarodno priznatih institucija, profesionalnih udruenja raunovoa i revizora na dravnom nivou i u regionu, asocijacija internih revizora, kroz pohaanje edukativnih seminara i kurseva. Kontinuiranom procesu obuke, sticanju i razvoju profesionalnih znanja i vjetina interne revizije posvetie se duna panja i u narednom periodu. U okviru svojih nadlenosti, ostvarena je koordinacija sa eksternom revizijom u procesu revidiranja finansijskih izvjetaja Centralne banke.

60

Centralna banka Bosne i Hercegovine

7. MEUNARODNA SARADNJA I EVROPSKE INTEGRACIJE


Meunarodna saradnja CBBiH kontinuirano radi na afirmaciji saradnje sa meunarodnim finansijskim institucijama kao to su MMF, BIS, Svjetska banka, EBRD i u okviru svojih ovlatenja poduzima aktivnosti voenja suverenog kreditnog rejtinga BiH. CBBiH, kao institucija nadlena za poslove fiskalnog agenta i depozitara, uredno servisira obaveze koje proizilaze po osnovu lanstva BiH u meunarodnim finansijskim institucijama i kreditnim aranmanima koje je drava BiH sklopila sa MMF-om, Svjetskom bankom, Pariskim klubom, Londonskim klubom, IBRD i EIB. Na osnovu lanstva u MMF-u, BiH je zadrala postojeu kvotu u iznosu od 169,1 milion SDR, to odreuje prava i obaveze drave prema MMF-u i u tom smislu iznos finansijske pomoi i glasaku mo. U martu 2007. misija MMF-a je vrila podrobnu ROSC (Report on observance of standards and codes) analizu makroekonomske statistike u BiH. ROSC misija raena je u pet oblasti statistike, s tim da su iz oblasti djelovanja CBBiH raene monetarna i finansijska statistika, statistika platnog bilansa i statistika vladinih finansija. CBBiH je uradila intenzivne pripreme za standardni upitnik DQAF koji se koristi za analizu pet glavnih dimenzija statistike. Rezultati su pokazali da je statistika CBBiH u znaajnoj mjeri usklaena sa meunarodnim standardima, a da najvei problem predstavlja kvalitet izvornih podataka. U julu 2007, u okviru redovnih konsultacija predstavnika BiH i MMF-a na osnovu lana IV Statuta MMF-a, Izvrni odbor MMF-a zakljuio je redovne konsultacije sa BiH o makroekonomskim kretanjima. Znaajan vid dugogodinje direktne saradnje sa MMF-om odvija se i putem tehnike pomoi u oblasti statistike, bankarstva i finansijske stabilnosti. U saradnji sa Uredom rezidentnog predstavnika MMF-a u novembru 2007. odrana je radionica pod nazivom Makrofinansijski aspekti ekonomskog rasta sa raspravom o pozitivnim i negativnim aspektima poveanja finansijske aktivnosti u ekonomijama u tranziciji, na kojoj su uestvovali eminentni gosti iz Velike Britanije, vedske i Evropske komisije. CBBiH je tokom 2007. uestvovala na redovnim meunarodnim skupovima iz oblasti meunarodnog bankarstva i finansija kao to su Klub guvernera, Godinja skuptina MMF-a, sastanak Konstitutivne skupine MMF-a u ijem sastavu je predstavljena BiH u MMF-u, Godinja skuptina BIS-a i redovni sastanci guvernera centralnih banaka BIS-a. CBBiH i BIS ostvaruju saradnju i u oblasti upravljanja deviznim rezervama, a uspostavljen je sistem redovnog dostavljanja statistike za BIS-ovu bazu podataka. U 2007. meunarodna rejting agencija Moody's Investor Service potvrdila je BiH suvereni kreditni rejting B2 sa stabilnim izgledima. U Godinjem izvjetaju o BiH, Moody's Investor Service navodi da ovaj nivo rejtinga sa stabilnim izgledima odraava kreditnu sposobnost sloene zemlje koja je u procesu uspostave institucija i ponovne izgradnje ekonomije. U 2007. BiH je dobila Meunarodni broj bankarskog rauna IBAN. Kod utvrivanja i propisivanja IBAN-a primjenjuju se meunarodni standardi koje je propisao Evropski komitet za bankarske standarde. IBAN je predstavljen 1997. i danas je u zemljama Evropske unije (EU) obaveza.

61

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Regionalna saradnja U martu 2007. CBBiH i agencije za bankarstvo su potpisale Memorandum o razumijevanju i saradnji u oblasti nadzora nad poslovanjem banaka sa Centralnom bankom Crne Gore. Predstavnici Centralnog bankarskog autoriteta Kosova (CBAK), u martu 2007, boravili su u posjeti CBBiH. Tokom susreta sa zvaninicima CBBiH imali su priliku da se upoznaju sa radom CBBiH i da se informiu o makroekonomskim pokazateljima za BiH. Uspjena saradnja sa centralnim bankama regiona rezultirala je potpisivanjem Sporazuma o kliringu meunarodnog plaanja u septembru 2007. izmeu Narodne banke Srbije, Centralne banke Crne Gore i CBBiH. Sporazum omoguava uspostavljanje lakeg i jeftinijeg meunarodnog prometa sa Srbijom i Crnom Gorom. Projekat e ukljuiti i druge zemlje bive Jugoslavije, a krajnji cilj su zemlje lanice CEFTE. U novembru 2007. CBBiH boravila je u zvaninoj posjeti Banci Grke i tom prilikom dogovoren je plan budueg unapreenja saradnje. U decembru 2007. predstavnici CBBiH su bili u posjeti Narodnoj banci Srbije i imali sastanke sa zvaninicima Banke. Guverner CBBiH odrao je predavanje na temu Modeli monetarne politike i finansijski sektor u BiH. CBBiH je dobitnik regionalnog priznanja Zlatni most u 2007. za doprinos razvoju i afirmaciji Evropskih vrijednosti i standarda u regionu koje dodjeljuju privredne komore zemalja Jugoistone Evrope (Slovenija, Bosna i Hercegovina, Crna Gora, Srbija, Makedonija, Albanija, Grka, Turska, Bugarska, Rumunija i Kipar).

Uloga i aktivnosti CBBiH u procesu evropskih integracija Tokom 2007. postignut je napredak u procesu evropskih integracija Bosne i Hercegovine parafiranjem Sporazuma o stabilizaciji i pridruivanju (SSP) sa Evropskom unijom (EU), ijim e potpisivanjem BiH stupiti u ugovorni odnos sa EU i kao zemlja sa statusom potencijalnog kandidata za lanstvo u EU prei u narednu fazu evropskih integracija. CBBiH kontinuirano uestvuje u procesu evropskih integracija kroz institucionalnu saradnju sa Vijeem ministara BiH i EU i radi na afirmaciji evropskih vrijednosti kroz unapreenja svog poslovanja u skladu sa evropskim standardima. Izvjetaj Evropske komisije o napretku BiH za 2007. potvruje doprinos valutnog odbora makroekonomskoj stabilnosti. Istovremeno sa objavljivanjem Izvjetaja o napretku BiH za 2007. Evropska komisija uruila je BiH prijedlog revidiranog dokumenta Evropskog partnerstva sa kratkoronim i srednjoronim prioritetima za pripremu zemlje za dalju integraciju u EU. U ovom treem po redu evropskom partnerstvu ostaju kljuni prioriteti BiH za unapreenjem u oblasti jedinstvenog ekonomskog prostora, slobode kretanja i jaanja institucija. U 2007. predstavnici CBBiH su, u saradnji sa predstavnicima resornih ministarstava i institucija, redovno uestvovali u ekonomskom dijalogu BiH sa Evropskom komisijom, na sektorskim sastancima Monitoringa reformskog procesa (RPM) i u izradi Ekonomsko-fiskalnog programa. U okviru procesa programiranja IPA, pretpristupnog instrumenta pomoi EU za BiH, predstavnici CBBiH su, u saradnji sa Direkcijom za evropske integracije Vlade BiH i Delegacijom Evropske komisije u BiH uestvovali na koordinacionim i konsultacionim sastancima i u izradi materijala u skladu sa zahtjevima programskog ciklusa.

62

Centralna banka Bosne i Hercegovine

U 2007. realizovan je projekat iz EU instrumenta pretpristupne pomoi CARDS 2006. pod nazivom Program Eurosistema o procjeni potreba CBBiH. Poeo je u februaru 2007. potpisivanjem tripartitnog Protokola izmeu Evropske centralne banke, Delegacije Evropske komisije u BiH i CBBiH, nakon ega je uslijedilo i potpisivanje Memoranduma o saradnji izmeu ECB i CBBiH, to je oznailo poetak realizacije programa i namjeru uspostave dugorone saradnje izmeu Evropskog sistema centralnih banaka i CBBiH. Do septembra 2007. program je uspjeno implementovan kroz koordiniran pristup Eurosistema i CBBiH. Eurosistem je predstavljao tim iz ECB-a i osam partnerskih centralnih banaka Eurosistema: Banca dItalia, Oesterreichische Nationalbank, Banka Slovenije, Eesti Pank, Bank of Greece, Deutsche Bundesbank, Banque de France i Banco de Espaa. U sklopu programa i u saradnji sa Delegacijom Evropske komisije, odrani su zajedniki sastanci u ECB-u i CBBiH i mnogobrojni bilateralni sastanci tokom misija eksperata u CBBiH. Glavni cilj programa je bio da se kroz analizu politika i praksi CBBiH izvri poreenje i procjena stepena usklaenosti CBBiH sa standardima centralnog bankarstva Eurosistema u sedam poslovnih oblasti CBBiH: ekonomskoj analizi i istraivanju; statistici; monetarnoj politici u okviru aranmana valutnog odbora; platnim sistemima i sistemima poravnanja; finansijskoj stabilnosti; koordinaciji bankarske supervizije i internoj reviziji. Analize eksperata Eurosistema potvruju visoku reputaciju CBBiH i uspjeh postignut za samo 10 godina postojanja CBBiH. Naglaeno je da su prakse i politike CBBiH u nekim oblastima na nivou ili blizu standardima EU, ali u pojedinim oblastima je potrebno ostvariti znaajan napredak da bi se dosegli EU standardi. U tom smislu, lista preporuka eksperata Eurosistema smatra se indikativnim stratekim dokumentom za poslovanje CBBiH i predstavlja mapu puta CBBiH u procesu EU integracije. Nastavak programa implementacije preporuka u cilju harmonizacije sa standardima EU je planiran u okviru finansijskog pretpristupnog instrumenta - IPA 2008.

63

Centralna banka Bosne i Hercegovine

8. FINANSIJSKI SEKTOR 8.1 Insitucionalni okvir bankarskog sektora


Bankarski sektor u BiH regulisan je entitetskim zakonima o bankama, koji su u velikoj mjeri harmonizovani, te zakonima o bankarskim agencijama koji definiu njihove ciljeve, nezavisnost, nadlenost i odgovornost, Zakonom o osiguranju depozita (na dravnom nivou) i Zakonom o Centralnoj banci BiH koji dodjeljuje koordinacijsku ulogu CBBiH u bankovnoj superviziji. U vezi s tim, ostvarena je i bliska saradnja izmeu CBBiH i Agencija za bankarstvo putem razmjene podataka, redovnih sastanaka i konsultacija. Pravni okvir za bankarstvo u proteklim godinama uspjeno je dograivan i stvorio je ambijent za efikasno funkcionisanje banaka, uz adekvatan nadzor i kvalitetnu zatitu depozitara. Propisi o minimalnom kapitalu od 15 miliona KM (7,67 miliona eura) nisu se mijenjali od 2002, a ovaj propis je uticao na konsolidaciju sektora, tako da su na kraju 2007. u BiH poslovale 32 banke. U toku 2007. donesen je i propis kojim se regulie jedinstven nain obrauna i iskazivanja efektivne kamatne stope28 na kredite i depozite. Ovaj propis se primjenjuje i na komercijalne banke i mikrokreditna udruenja, sa ciljem da se uvede vea transparentnost u pogledu trokova finansiranja. Dravni zakon o osiguranju depozita iz 2002. omoguio je kreiranje pouzdane sheme za zatitu deponenata i formiranje relevantne agencije. Primjena novog zakona, zajedno sa prateim podzakonskim aktima, postala je obavezna za sve banke u augustu 2003. Kriteriji za lanstvo u programu osiguranja generalno su isti kao i prudencijalni omjeri koje zahtijevaju Agencije za bankarstvo. Na kraju 2007, 24 komercijalne banke bile su lanice programa osiguranja. Nova lanica programa je IEFK banka a.d. Banja Luka. Sadanji limit osiguranja u programu osiguranja depozita iznosi 7,500 KM. Sve banke u potpunosti ispunjavaju propisane zahtjeve za gotovim novcem putem rezervi kod CBBiH i depozita kod korespondentnih banaka. Pored ovoga, banke su ispotovale ogranienja na aktivu i pasivu distribuirane po ronim rasponima kako za ugovorenu ronost tako i za preostalu ronost29. S obzirom da je nivo izloenosti likvidnosnom riziku u korelaciji sa kreditnim rizikom, banke trebaju da i u buduim periodima posvete to vie panje upravljanju rizikom likvidnosti. Komercijalne banke izvjetavaju entitetske Agencije za bankarstvo o deviznim pozicijama na dnevnoj osnovi. Uspostava Centralnog registra kredita (CRK) pri CBBiH dala je dodatni doprinos jaanju stabilnosti finansijskog, a posebno bankarskog sektora. Registar kredita pravnih lica i fizikih lica ukljuuje podatke od banaka i, na dobrovoljnoj osnovi, podatke grupacije leasing kua, mikrokreditnih organizacija, tednokreditnih organizacija i osiguravajuih drutava te podatke kategorije ostalo.

28

Efektivnom kamatnom stopom se smatra dekurzivna kamatna stopa koja se obraunava na godinjoj osnovi.

29

Aktiva kako sa ugovorenom tako i sa preostalom ronosti do 90 dana mora iznositi 100 procenata pasive sa ugovorenom ronosti do 90 dana. Omjer aktive sa ronosti od 1-180 dana treba da je 95 procenata pasive sa istom ronosti, omjer aktive sa ronosti od 1-365 dana treba da iznosi 90 procenata pasive sa istom ronosti, dok omjer aktive sa ronosti od 1-30 dana treba da iznosi 100 procenata pasive sa istom ronosti. Podjela po preostaloj ronosti, ipak, je mnogo detaljnija (1-7 dana, 8-15 dana, 16-30 dana, 3190 dana, 91-181 dana, 181365 dana, 1-5 godina, preko 5 godina).

64

Centralna banka Bosne i Hercegovine

8.2 Karakteristike bankarskog sektora


Bankarski sektor i dalje dominira finansijskim sistemom u Bosni i Hercegovini i nastavio se ubrzano razvijati u posljednjih nekoliko godina, kako u pogledu rasta ukupne aktive tako i konsolidacije. U bankarskom sistemu BiH na kraju 2007. poslovale su 32 banke (21 u veinskom stranom, osam u veinskom domaem privatnom vlasnitvu i tri u veinskom dravnom vlasnitvu). Iako je ukupan broj banaka ostao isti kao i prethodne godine, 2007. su obiljeile brojne statusne promjene i ulazak novih banaka u bankarski sektor. Tokom 2007. u dvije banke, Investicijskoj banci FBiH i Postbanci, ukinute su privremene uprave te su banke nastavile sa normalnim radom. Najavljeno pripajanje LT Gospodarske banke UPI banci desilo se poetkom augusta. U toku etvrtog kvartala 2007. u RS je zapoela sa radom IEFK banka a.d. Banja Luka. Pored navedenih promjena koje su se odrazile na broj banaka u BiH, desile su se i promjene u vlasnikoj strukturi banaka. U toku prvog kvartala, Vakufska banka je postala banka sa veinskim stranim kapitalom, a u BOR banci je izvrena dokapitalizacija, te je po strukturi kapitala postala domaa privatna banka. U toku drugog kvartala, izvrena je dokapitalizacija Postbanke, koja je po strukturi kapitala postala veinska privatna (domaa) banka. U treem kvartalu, Vakufska banka i PBS Sarajevo, nakon dokapitalizacije su prele iz grupe stranih banaka u grupu domaih banaka. Na taj nain broj banaka u stranom vlasnitvu se smanjio sa 24 na 21, dok se broj domaih privatnih banaka poveao za dvije i sada iznosi osam. Vano je naglasiti da su komercijalne banke u 2006. poele da se bave i skrbnikim poslovima, koji predstavljaju starateljstvo nad vrijednosnim papirima i nain na koji se moe unaprijediti berzansko poslovanje putem poveanja povjerenja stranih investitora na tritu kapitala u BiH. Na kraju 2007. ukupan broj skrbnikih banaka je iznosio osam (tri u FBiH i pet u RS). Naredna tabela daje pregled uea najvee tri, pet i deset banaka u ukupnoj aktivi bankarskog sistema i uee banaka u veinskom stranom, veinskom domaem privatnom i veinskom dravnom kapitalu u ukupnoj aktivi bankarskog sistema.
Tabela 8.1: Aktiva bankarskog sistema u BiH 2005 u hiljadama KM Ukupna aktiva Prema veliini Najvee 3 Najveih 5 Najveih 10 Prema vlasnitvu Strane Domae Dravne 11.012.705 678.718 1.098.500 86,1% 5,3% 8,6% 14.185.796 399.155 1.122.016 90,3% 2,5% 7,2% 18.768.633 860.359 1.003.375 91,0% 4,2% 4,9% 5.573.503 7.583.860 9.978.005 43,6% 59,3% 78,0% 6.827.320 9.309.326 12.504.243 43,5% 59,3% 79,6% 8.407.699 11.708.701 16.238.534 40,8% 56,7% 78,7% 12.789.923 uee u ukupnoj aktivi 100,0% 2006 u hiljadama KM 15.706.967 uee u ukupnoj aktivi 100,0% 2007 u hiljadama KM 20.632.367 uee u ukupnoj aktivi 100,0%

Napomena: Podjela je izvrena prema bilansima komercijalnih banaka, te se stoga vrijednost ukupne aktive ne podudara sa konsolidovanim bilansom komercijalnih banaka u BiH, tabela 13, koja se nalazi u statistikom dodatku. Podaci za banke u veinskom dravnom vlasnitvu obuhvataju potraivanja po osnovu stare devizne tednje.

65

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Primjetno je da banke u veinskom stranom vlasnitvu jo uvijek imaju najvei udio u ukupnoj aktivi bankarskog sistema. Vano je naglasiti da se udio domaih privatnih banaka znaajno poveao i u 2007. je vei za 1,7 procentnih poena u odnosu na 2006.
Tabela 8.2: Glavni pokazatelji bankarskog sektora u BiH 2003 Broj licenciranih banaka Aktiva, procenat procjenjenog BDP-a Aktiva, (godinji rast u %) Krediti, rast u periodu2) Nekvalitetna aktiva banaka, kategorije C-E Neto strana aktiva, % ukupne aktive Osnovni kapital, % bilansne sume Stopa adekvatnosti kapitala Povrat na prosjenu aktivu (ROAA), % Povrat na prosjean dioniki kapital (ROAE), %
1)

2004 33 58,7 32,6 27,2 3,8 -7,9 10,7 18,7 0,7 5,8

2005 33 69,3 26,6 27,3 3,3 -12,3 9,7 17,8 0,7 6,2

2006 32 76,8 25,2 23,4 2,5 -11,4 9,7 17,7 0,9 8,5

2007 32 93,4 33,3 28,5 1,8 -8,1 8,8 16,4 0,9 8,9

36 48,2 32,5 22,0 5,2 -11,4 11,8 20,3 0,4 3,4

Izvor: Agencije za bankarstvo FBiH, RS (nerevidirani podaci za 2007. godinu) i CBBH (preliminarni podaci za 2007. godinu). 1) BDP za 2007. godinu procjena CBBiH. BDP za period 2003-2006 revidiran od strane Agencije za statistiku BiH. 2) Prilagoeno za isknjiavanje dugoronih deviznih kredita iz juna 2004. godine (svi periodi prije isknjiavanja umanjeni za cca. 460 miliona KM radi smanjenja efekata prekida u seriji). Vidjeti biljeku uz tabelu 15 u statistikom dodatku.

66

Centralna banka Bosne i Hercegovine

8.3 Struktura bilansa banaka


Aktiva komercijalnih banaka u BiH na kraju 2007. iznosila je 19,52 milijarde KM, to predstavlja veliko poveanje od 4,82 milijarde KM (ili 32,8%) u odnosu na kraj prethodne godine. Sljedea tabela daje pregled strukture bilansa komercijalnih banaka u posljednje etiri godine.
Tabela 8.3: Struktura bilansa komercijalnih banaka 2004 Aktiva (1)+(2)+(3) (1) Strana aktiva Kratkorona Dugorona (2) Domaa aktiva Potraivanja od sektora vlade Potraivanja od nevladinog sektora Kratkorona Dugorona (3) Rezerve Pasiva (4)+(5)+(6)+(7) (4) Strana pasiva Kratkorona Dugorona (5) Domaa pasiva Sektor vlade Nevladin sektor Depoziti po vienju Oroeni i tedni depoziti (6) Rauni kapitala (7) Ostala pasiva Izvor: CBBiH 9.399.778 1.906.059 1.885.680 20.379 5.927.137 45.623 5.881.514 1.530.587 4.350.927 1.566.582 9.399.778 2.651.095 283.121 2.367.974 5.578.394 875.762 4.702.632 2.491.960 2.210.672 1.472.113 -301.824 2005 11.874.587 2.096.567 2.068.157 28.410 7.544.161 50.080 7.494.081 1.786.965 5.707.116 2.233.859 11.874.587 3.558.149 402.499 3.155.650 6.876.271 1.062.715 5.813.556 3.093.088 2.720.468 1.712.471 -272.304 2006 14.698.458 2.328.570 2.282.459 46.111 9.307.971 68.382 9.239.589 2.149.756 7.089.833 3.061.917 14.698.458 4.032.774 408.145 3.624.629 8.838.929 1.465.920 7.373.009 3.846.185 3.526.824 2.071.841 -245.090 u hiljadama KM 2007 19.519.770 3.533.911 3.446.845 87.066 11.963.577 127.553 11.836.024 2.624.609 9.211.415 4.022.282 19.519.770 5.114.450 763.575 4.350.875 12.138.711 3.069.667 9.069.044 4.664.324 4.404.720 2.534.382 -267.774

U odnosu na prethodnu godinu, domaa pasiva je rasla bre od domae aktive, jer je rast depozita nadmaio rast potraivanja banaka od domaih sektora. Meutim, i dalje je uoljiva rona neusklaenost izmeu potraivanja i depozita. Kao posljedica ubrzanog kreditnog rasta u 2007, dugorona potraivanja su zabiljeila vei rast u odnosu na oroene i tedne depozite. Kao i u prethodnim godinama, razlika izmeu dugoronih potraivanja i oroenih i tednih depozita uzrokovala je porast dugorone strane pasive komercijalnih banaka. Stoga je poveanje strane pasive bilo vee u odnosu na prethodnu godinu, prvenstveno zbog poveane potrebe za inostranim izvorima finansiranja kreditnih aktivnosti u BiH. Neto strana aktiva banaka na kraju 2007. iznosila je 1,58 milijardi KM, odnosno 8,1% ukupne aktive bankarskog sistema. U poreenju sa krajem 2006, neto strana aktiva se smanjila za 102 miliona KM. Posmatrajui stranu aktivu evidentan je znaajan rast u 2007. kao rezultat poveanja kratkorone aktive usljed priliva sredstava od privatizacije Telekoma RS. Strana pasiva je takoer zabiljeila ubrzaniji rast u odnosu na prethodnu godinu. Najizraeniji rast je prisutan kod dugorone strane pasive. Meutim, potrebno je naglasiti da u 2007. domaa pasiva takoer biljei znaajan rast. To je naroito izraeno u sektoru Vlade gdje su svi depoziti porasli za 1,61 milijardu KM (109,4%) u odnosu na 2006. kao rezultat navedene privatizacije.

67

Centralna banka Bosne i Hercegovine

8.4 Krediti
Kao i u prethodnim godinama, poveanje kreditnog rasta predstavlja jednu od glavnih karakteristika finansijskog sektora BiH. Daljnje restrukturiranje i okrupnjavanje banaka rezultira bolje kapitaliziranim bankama koje raspolau sa veim kreditnim potencijalom i koje nastoje da poveaju svoje trine udjele u BiH. Banke nastavljaju sa razvojem i uvoenjem novih bankarskih proizvoda koji jo bolje udovoljavaju potrebama klijenata. Sa druge strane, klijenti imaju potrebu za finansiranjem svojih aktivnosti i uglavnom se oslanjaju na bankarske kredite, to je izmeu ostalog i posljedica nedostatka alternativnih izvora finansiranja. Imajui ovo u vidu, 2007. je okarakterisana kao godina ubrzanog kreditnog rasta. Ukupni krediti svih sektora na kraju 2007. dostigli su iznos od 11,96 milijardi KM i vei su za 2,65 milijardi KM u odnosu na kraj prethodne godine. Rast potraivanja od nevladinog sektora koji predstavlja jednu od najadekvatnijih mjera rasta kredita pokazuje vrlo jasno ubrzanje stope rasta, naroito je bio izraen krajem godine. Na kraju 2007. godinja stopa rasta iznosi 28,1%, to je za 4,8 procentna poena vie u odnosu na 2006.

Posmatrajui strukturu potraivanja najvei dio se odnosi na domainstva (47,5%), privatna nefinansijska preduzea (44,2%), dok se na sektor vlade odnosi samo mali dio (manje od 1%) ukupnih potraivanja kredita. Najvei dio rasta kredita u 2007. i dalje se odnosi na dva sektora: domainstva i privatna preduzea. Na ova dva sektora zajedno se odnosi preko 95% ukupnog rasta kredita. Oigledno je da i dalje komercijalne banke uzimaju ova dva sektora kao najpouzdanije klijente, dok ostali sektori imaju vrlo malo kapaciteta za zaduivanje.

68

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Potraivanja od privatnih nefinansijskih preduzea rasla su po godinjoj stopi od 29,8% i na kraju 2007. dostigla su iznos od 5,28 milijardi KM. Posmatrajui ronu strukturu, primjetno je da i dalje bre rastu dugoroni krediti preduzeima (32,8%) u odnosu na rast kratkoronih (24,2%), tako da dugoroni krediti ine 65,5% ukupnih potraivanja ovog sektora.

Ukupna potraivanja od sektora domainstava na kraju 2007. iznose 5,68 milijardi KM, to predstavlja rast od 30%. U odnosu na prethodnu godinu, stopa rasta je porasla za 3,4 procentna poena. Analizirajui strukturu ronosti, primjetno je da se poveao udio dugoronih kredita (90%) u odnosu na kratkorone kredite (10%), to i dalje pokazuje da stanovnitvo preferira finansiranje na dui vremenski rok. Posmatrajui strukturu plasiranih kredita stanovnitvu (na osnovu pregleda osam velikih banaka u BiH), vidljivo je da se oko 24% kredita koristi za finansiranje stanogradnje (kupovina novih i postojeih stambenih jedinica), oko 1,5% kredita za kupovinu automobila i 5% za pokretanje vlastitog biznisa. Najvei procenat (oko 68,5%) iznosa kredita odnosi se na potroake nenamjenske kredite, iji je znatan dio ipak bio upotrijebljen i za razne kapitalne investicije.

69

Centralna banka Bosne i Hercegovine

8.5 Kvalitet aktive banaka


Kvalitet aktive banaka je openito poboljan, jer je uee nekvalitetne aktive (NPA, kategorisana kao C, D, E) u ukupnoj aktivi smanjeno sa 2,47% u 2006. na 1,82% u 2007. Najpovoljniji kvalitet aktive banaka je registrovan kod banaka u stranom vlasnitvu, dok domae privatne i dravne banke imaju slabiji kvalitet aktive. Nekvalitetna aktiva se najveim dijelom (98,3%) sastoji od nekvalitetnih kredita, tj. kredita koji imaju kanjenja u otplati i negativno utiu na kreditni portfolio banaka. Stoga je i uee nekvalitetnih kredita u ukupnim kreditima imalo slino kretanje kao i ukupna aktiva, tj. smanjilo se sa 3,98% u 2006. na 3,01% u 2007. Ukupna vrijednost nekvalitetnih kredita iznosi 349 miliona KM i to predstavlja 1,78 % ukupne aktive na kraju 2007.

Meutim visok nivo aktive klasifikovane u kategoriju A (85,7% na kraju treeg kvartala) moe ukazivati i na donekle nerealnu klasifikaciju i smanjena rezervisanja (24,1% nia u 2007), kojima se utie na veu dobit i profitabilnost. Interesantno je da je brzina rasta nekvalitetnih kredita mnogo sporija od ukupnog rasta kredita i da se problemi sa kvalitetom mogu javiti sa protokom vremena.

70

Centralna banka Bosne i Hercegovine

8.6 Kapital banaka


30

Konani nerevidirani podaci entitetskih Agencija za bankarstvo. Izraunata kao odnos neto kapitala i ukupne rizine aktive.

31

Na kraju 2007.30 neto kapital je iznosio 2,34 milijarde KM. U odnosu na kraj 2006. to predstavlja poveanje od 492,7 miliona KM (26,5%), to je rezultat dokapitalizacije, ali i ulaska novih banaka na trite. Stopa adekvatnosti kapitala31 na nivou BiH na kraju 2007. iznosila je 17,1% i nia je od iznosa na kraju prethodne godine za 0,54 procentna poena, ali jo uvijek je znaajno via od zakonskog minimuma od 12%. Smanjenje stope adekvatnosti kapitala najvie je bilo izraeno kod dravnih banaka, mada je na kraju 2007. najnia zabiljeena stopa adekvatnosti kapitala bila kod banaka u veinskom stranom vlasnitvu i iznosila je 15,6%. Dioniki kapital banaka32 je iznosio 1,66 milijardi KM, to u odnosu na kraj 2006. predstavlja poveanje od 327,6 miliona KM (24,6%). U dravnom vlasnitvu je bilo 8,7% dionikog kapitala banaka, dok je privatni dioniki kapital banaka na kraju 2007. iznosio 1,52 milijarde KM (91,3% ukupnog dionikog kapitala). Najvei dio dionikog kapitala je bio u vlasnitvu nerezidenata, tj. 83,4% ukupnog dionikog kapitala u BiH.

32

Konani nerevidirani podaci entitetskih Agencija za bankarstvo.

Posmatrajui vlasniku strukturu banaka primjetno je da i dalje dominiraju austrijski investitori koji su na kraju 2007. poveali svoje uee za 5,7 procentnih poena, u poreenju sa krajem 2006. Najvee smanjenje uea, od dva procentna poena, u istom periodu zabiljeili su nerezidenti iz Hrvatske.

71

Centralna banka Bosne i Hercegovine

8.7 Kamatne stope


U toku 2007. aktivne kamatne stope komercijalnih banka u BiH dosta su fluktuirale, nakon viegodinjeg sniavanja ovih stopa. Kako su uvjeti za zaduivanje komercijalnih banka iz BiH sve nepovoljniji u inostranstvu, uz poveanje referentne kamatne stope ECB-a, realno je bilo i oekivati da nee doi do daljeg znaajnijeg pada aktivnih kamatnih stopa u BiH.
33

33

Aktivne kamatne stope u KM: Od svih aktivnih kamatnih stopa komecijalnih banaka u BiH, samo je prosjena kamatna stopa na kratkorone kredite u KM privatnim preduzeima u toku godine nastavila trend smanjenja i smanjena je za ukupno 47 baznih poena od januara do decembra kada je iznosila 7,03%. Najvei porast zabiljeen je kod kamatne stope na kratkorone kredite u KM stanovnitvu. U prvoj polovini godine ova stopa je dosta oscilirala, dok je u posljednja etiri mjeseca znaajnije porasla da bi u decembru dostigla nivo od 10,54%. Kamatna stopa na dugorone kredite u KM privatnim preduzeima smanjivala se u prvoj polovini godine, da bi od juna poela kontinuirano da raste, izuzev u decembru 2007. kada je iznosila 7,72%. Istovremeno, prosjena kamatna stopa na dugorone kredite u KM bez valutne klauzule stanovnitvu je dosta fluktuirala i na kraju godine je iznosila 9,17%. Aktivne kamatne stope u KM sa valutnom klauzulom: Kako je veina novih kratkoronih kredita odnosi na kratkorone kredite u KM bez valutne klauzule, tako su se prosjene kamatne stope na kratkorone kredite u KM sa valutnom klauzulom, i privatnim preduzeima i stanovnitvu, znaajnije mijenjale tokom godine. Upravo zbog uea malog broja banka koje plasiraju ovakve kredit, promjena prosjene stope jedne banke znaajnije je uticala na ukupni ponderisani prosjek. Na kraju godine, prosjene kamatne stope na kratkorone kredite u KM sa valutnom klauzulom privatnim preduzeima i stanovnitvu iznosile su 7,8% i 10,06%, respektivno.

Statistika kamatnih stopa je od januara 2007. proirena po valutnoj strukturi i sada su na raspolaganju detaljniji podaci. Stoga je serija kamatnih stopa na kratkorone kredite je nastavljena sa kamatnim stopama na kratkorone kredite u KM privatnim preduzeima i stanovnitvu, a za kamatne stope na dugorone kredite sa kamatnima stopama na dugorone kredite u KM sa valutnom klauzulom privatnim preduzeima i stanovnitvu.

72

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Kamatna stopa na dugorone kredite u KM sa valutnom klauzulom smanjena je za 40 baznih poena u decembru 2007. u odnosu na januarski nivo. Mada je pratila trend smanjenja u prvoj polovini godine, znaajnije je porasla na cijelih 8,33% u augustu, nakon ega je ponovno do kraja godine pratila trend smanjenja. Decembarski nivo prosjene kamatne stope na dugorone kredite u KM stanovnitvu nii je za 112 baznih poena u odnosu na januarski nivo, mada je tokom godine bilo odstupanja od kontunuiranog trenda smanjenja ove stope u prethodnim godinama. Aktivne kamatne stope u stranoj valuti: Tokom 2007. vrlo mali procenat, ispod 1%, od ukupno plasiranih kredita odnosi se na kratkorone i dugorone kredite plasirane u stranoj valuti, osim dugoronih kredita privatnim preduzeima. Prosjena kamatna stopa na dugorone kredite u stranoj valuti privatnim preduzeima u decembru je iznosila 6,88%, to je za 12 baznih poena vie u odnosu na januarski nivo, mada je tokom godine biljeila znaajnija poveanja. Pasivne kamatne stope komercijalnih banaka
34

34

Od januara 2007. serija kamatnih stopa na oroene i tedne depozite privatnim preduzeima i stanovnitvu nastavljena je sa kamatnim stopama na oroene i tedne depozite u KM privatnim preduzeima i stanovnitvu.

Pasivne kamatne stope u KM: S druge strane, pasivne kamatne stope imale su blae oscilacije od aktivnih kamatnih stopa. Tako je prosjena kamatna stopa na oroene i tedne depozite u KM privatnim preduzeima smanjena za 20 baznih poena u decembru na 3,65% u odnosu na januar 2007. Dok je prosjena kamatna stopa na oroene i tedene depozite u KM za stanovnitvo imala laganije oscilacije tokom godine i ukupno je poveana za 20 baznih poena na 3,98% u decembru u odnosu na januarski nivo. Pasivne kamatne stope u stranoj valuti: Prosjena kamatna stopa na oroene i tedne depozite u stranoj valuti privatnim preduzeima imala je naizraenije promjene tokom godine, a zabiljeeno je ukupno smanjenje ove stope od 74 bazna poena u decembru kada je iznosila 3,4% u odnosu na poetak godine, kada je i iznosila preko 4%.

73

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Istovremeno, prosjena kamatna stopa na oroene i tedne depozite u stranoj valuti stanovnitvu je bila poprilino ujednaena tokom godine izuzev februarskog nivoa, a na kraju godine je iznosila 3,88%. U toku 2007. prosjena kamatna stope na oroene i tedne depozite u stranoj valuti stanovnitvu bila je via od prosjene kamatne stope na oroene i tedne depozite u KM stanovnitvu, osim u decembru. Tokom godine nije bilo bitnijih promjena u kamatnim stopama na depozite po vienju, kako za privatna preduzea tako i za stanovnitvo. Raspon izmeu aktivnih i pasivnih kamatnih stopa komercijalnih banaka imao je trend pada tokom godine, osim u augustu kada je porastao ponderisani prosjek aktivnih kamatnih stopa. U decembru je ovaj raspon iznosio 7,39 procentnih poena, to je za 27 baznih poena nie u odnosu na januarski nivo35. Istovremeno, trend smanjenja zabiljeen je izmeu aktivnih kamatnih stopa komercijalnih banka u BiH i EURIBOR (dvanaestomjeseni). Ova razlika iznosila je 3,06 procentna poena u decembru 2007, to je za 131 bazni poen vie u odnosu na januar.

35

Aktivne kamatne stope su izraunate kao ponderisani prosjek kamatnih stopa na kratkorone i dugorone kredite privatnim preduzeima i stanovnitvu u KM, u KM sa valutnom klauzulom, u stranoj valuti i po kreditnim karticama. Pasivne kamatne stope su izraunate kao ponderisani prosjek kamatnih stopa na depozite po vienju, oroene i tedne depozite privatnim preduzeima i stanovnitvu u KM, u KM sa valutnom klauzulom i u stranoj valuti. Raspon = aktivne kamatne stope pasivne kamatne stope.

Iz navedene tabele moemo zakljuiti da se aktivne i pasivne kamatne stope bitnije ne razlikuju od kamatnih stopa zemalja u okruenju.
Tabela 8.4: Prosjene pasivne i aktivne kamatne stope36 Prosjene pasivne kamatne stope (u %, godinji prosjek) 2003 BiH Bugarska Estonija Litvanija Hrvatska Makedonija Srbija Crna Gora 4,03 2,93 2,40 1,27 1,53 7,97 2,74 4,86 2004 3,72 3,05 2,16 1,22 1,87 6,54 3,60 4,82 2005 3,56 3,08 2,13 2,40 1,71 6,60 3,71 4,99 2006 3,69 3,17 2,84 2,97 1,72 n.a. 5,06 5,40 2007 3,56 3,68 4,37 5,40 2,34 n.a. 4,08 n.a. Prosjene aktivne kamatne stope (u %, godinji prosjek) 2003 10,9 8,5 5,5 5,8 11,6 16,0 15,5 n.a. 2004 10,3 8,9 5,7 5,7 11,7 12,4 15,5 n.a. 2005 9,6 8,7 4,9 5,3 11,2 12,2 16,8 12,1 2006 8,0 8,9 5,0 5,1 9,9 n.a. 16,6 9,9 2007 7,2 10,0 6,5 6,9 9,3 n.a. 11,1 n.a.
36

Izvor: IFS, februar 2008. (Pasivne kamatne stope se odnose na prosjene kamatne stope na oroene i tedne depozite stanovnitvu, a aktivne kamatne stope se odnose na prosjene kamatne stope na kratkorone kredite privatnim preduzeima).

74

Centralna banka Bosne i Hercegovine

8.8 Strana ulaganja u bankarski sektor


Redovnim godinjim istraivanjem koje je provela CBBiH, prikupljeni su podaci o tokovima direktnih stranih ulaganja u bankama tokom 200737. Tokovi direktnih stranih ulaganja u bankama za 2007. iznose 499,0 miliona KM, pri emu vlasniki udjeli iznose 179,2 miliona KM, zadrane zarade 126,2 miliona KM, a ostali kapital 193,5 miliona KM (od ega samo zaduivanja iznose 191,2 miliona KM). Posmatrano u odnosu na 2006, dolo je do poveanja tokova direktnih stranih ulaganja za 10,3% i do poveanja zadranih zarada za 71,0% i ostalog kapitala za 6,6% (od ega zaduivanja predstavljaju 6,1%), dok je kod vlasnikog udjela registrovano smanjenje i to za 8,9%. U grafikonu koji slijedi dat je pregled tokova direktnih stranih ulaganja u bankama u BiH tokom posmatrane godine i moe se primijetiti da se uee vlasnikog i ostalog kapitala u tokovima stranih ulaganja u bankarski sektor smanjuje dok uee zadranih zarada iskazuje trend rasta.

37

Ovo su ujedno i preliminarni podaci za 2007, iz razloga to banke raspodjelu dobiti vre naredne godine za tekuu, tako da su ove godine podaci revidirani za 2006. Prema tome, naredne godine, dakle u izvjetaju za 2008, iz istog razloga e i ovi preliminarni podaci za 2007. biti revidirani.

13,1% 12,5% 59,5% 28,0% 27,2%

16,3% 40,2%

25,3%

59,7%

38,8%

43,5%

35,9%

Analizom priliva kapitala po kvartalima najvei registrovani priliv direktnih stranih ulaganja u banke zabiljeen je u drugom kvartalu 2007. i to u iznosu od 193,5 miliona KM. Ukoliko analizu usmjerimo na klasifikaciju po zemlji stranog ulagaa, moe se primjetiti da Austrija i dalje predstavlja glavnog investitora u bankarski sektor i to u iznosu od 368,2 miliona KM tokom 2007, a najvei priliv ulaganja u bankarski sektor iz ove zemlje zabiljeen je u drugom kvartalu 2007. Odmah iza Austrije po vrijednosti ulaganja kapitala u bankarski sektor BiH, nalaze se Luksemburg i Hrvatska. Ove tri zemlje zajedno predstavljaju 89,3% ukupnih tokova direktnih stranih ulaganja tokom 2007.

75

Centralna banka Bosne i Hercegovine

8.9 Profitabilnost
Ukupna dobit38 nakon poreza u bankarskom sistemu na kraju 2007. iznosila je 148,7 miliona KM, to predstavlja poveanje od 36,3 miliona KM (32,4%) u odnosu na prethodnu godinu. Porast dobiti govori o daljnoj stabilizaciji i rastu profitabilnosti banaka, a ohrabrujue je da nema banaka sa velikim gubicima. Povrat na prosjeni dioniki kapital (ROAE)39 iznosio je 8,9%, to predstavlja poveanje od 0,53 procentna poena u odnosu na kraj 2006. Poveanje vrijednosti ovog koeficijenta u prvom redu je uzrokovano poveanjem dobiti u odnosu na prethodnu godinu. Najvie vrijednosti ovog koeficijenta zabiljeene su kod banaka u veinskom stranom, a najnie kod banaka u privatnom domaem vlasnitvu. Bitno je napomenuti da je ROAE za banke u veinskom domaem privatnom vlasnitvu zabiljeio znaajan pad u odnosu na kraj prethodne godine (sa 6% na 1,9%). Ali je, u ovom sluaju, smanjenje koeficijenta uzrokovano poveanjem dionikog kapitala ove grupe banaka (uslijed strukturnih promjena) u kombinaciji sa pozitivnim finansijskim rezultatom, dok je u isto vrijeme ROAE za banke u veinskom dravnom vlasnitvu zabiljeio znaajan porast u odnosu na kraj prethodne godine (sa 0,3% na 1,9%). Povrat na prosjenu aktivu (ROAA)40 zabiljeio je manji porast u odnosu na prethodne periode, ali jo uvijek pokazuje da rast zarada prati poveanje obima poslovanja banaka. Zabiljeena vrijednost na kraju 2007. iznosila je 0,87%, i zabiljeila je istu vrijednost kao na kraju prethodne godine. Iako je ROAA dosta nizak, to je uobiajena pojava za zemlje u kojima bankarski sektor ima sva obiljeja komercijalnog bankarstva i koje karakterie visoka zaduenost (tkz. high leverage). Analiza vlasnike strukture pokazuje da je koeficijent povrata na prosjenu aktivu najvii kod banaka u veinskom stranom vlasnitvu.
38

Konani nerevidirani podaci entitetskih Agencija za bankarstvo.

39

Nakon poreza.

40

Nakon poreza.

76

Centralna banka Bosne i Hercegovine

8.10 Ostali dijelovi finansijskog sektora


Trite kapitala Iako bankarski sektor jo uvijek ima najznaajniju ulogu u finansijskom posredovanju, znaaj trita kapitala u BiH raste. Ovi rezultati su odraz nastavka u provoenju reformi, poboljanja infrastrukture i poveanja transparentnosti u radu trita kapitala. Meutim, nakon velikog rasta zabiljeenog u prvom kvartalu 2007, dolo je do veeg pada vrijednosti indeksa i prometa na obje berze. Ovaj trend se zadrao sve do kraja 2007. To je najveim dijelom uzrokovano korekcijom cijena nakon velikih skokova u cijenama dionica u prethodnim periodima i poljuljanog povjerenja investitora u trite kapitala. U sljedeoj tabeli dat je pregled osnovnih pokazatelja za berze u BiH po godinama.
Tabela 8.5: Berzansko poslovanje Sarajevska berza, SASE Pokazatelj Promet (u hiljadama KM) Broj trgovanih vrijednosnih papira (hiljade) Broj transakcija (hiljade) Trina kapitalizacija1) (u hiljadama KM) 2003 118.889 25.470 37 2004 201.137 38.647 61 2005 555.354 64.554 116 2006 50.084 78 2007 70.773 159 2003 72.529 654.717 1.274.340 Banjaluka berza, BLSE 2004 100.807 348.093 86 2005 278.108 360.153 191 2006 388.465 734.785 183 2007 742.582 702.488 191

762.128 3.751.848 6.469.641 11.404.787 15.518.257

871.580 1.601.032 2.874.140 7.459.179 7.747.850

Izvor: SASE i BLSE. 1) 31.12.2003, 31.12.2004, 31.12.2005, 31.12.2006, 31.12.2007. godine

Rast trgovanja na berzama, SASE i BLSE, bio je neujednaen. Posmatrajui promet po berzama u 2007. u odnosu na 2006, na SASE je dolo do poveanja od 95%, odnosno 91% na BLSE. U isto vrijeme, broj trgovanih vrijednosnih papira na SASE i BLSE porastao je, odnosno smanjio se za 41,3% i 5,5%, respektivno. U istom periodu, broj obavljenih transakcija na SASE poveao se za 101,9%, a na BLSE za 4%. U odnosu na 2006, trina kapitalizacija na SASE porasla je za 39%, dok je na BLSE vea za 3,9%. Promet na segmentima slobodnog trita viestruko je vei od prometa na berzanskoj kotaciji, s tim da redovan promet preuzima primat u odnosu na blokovske poslove. Redovan promet je inio 71,6% ukupnog prometa na SASE, a 78% na BLSE. Blok-transakcije u 2007. inile su 3,8% ukupnog prometa na SASE i ovo znaajno smanjenje rezultat je pootravanja kriterija, dok je na BLSE iznosilo 20,3%, gdje je dolo do znaajnog poveanja u odnosu na 2006. Berze nastoje da obeshrabre ove vrste transakcija koje su u principu netransparentne i nisu proizvod efekata trita. U BiH je u toku 2007. poslovalo 24 drutva za upravljanje fondovima i 35 brokerskih kua. Trite kapitala jo uvijek nije dovoljno likvidno i najvei broj transakcija se odvija sa vlasnikim ulozima na sekundarnom tritu kapitala. Poveanje vrijednosti trine kapitalizacije je rezultat trgovanja postojeim dionicama drutava u kojima je obavljena privatizacija ili su osnovana privatnim kapitalom, te dionicama investicionih fondova. Primarno - emisiono trite jo uvijek nije zaivjelo i ne koristi se kao mogui izvor sredstava za finansiranje poslovanja, a duniki papiri (obveznice) su tek poele da se koriste u malim iznosima. U 2007. Balkan Investment Bank je emitovala obveznice sa rokom dospijea 2010. Pored toga, odrane su i etiri javne emisije akcija od strane NLB Razvojne banke, Hypo-Alpe Adria a.d. Banja Luka, Aerodroma RS i Meridijana Banja Luka.

77

Centralna banka Bosne i Hercegovine

U 2007. na berzanskoj kotaciji dionica SASE ukljueno je pored dionica 11 investicionih fondova i dionice tri emitenta dok se na BLSE pored 13 investicionih fondova nalaze i dionice 16 emitenta. Vrijednost SASX-1041 na kraju godine iznosila je 3,685 indeksnih poena, odnosno 830 indeksnih poena ili 29% vie nego na poetku godine. Na kraju godine BIFX42 je iznosio 6,545 indeksnih poena, odnosno 1,390 indeksnih poena ili 27% vie nego na poetku 2007. Vrijednost BIRS-a43 na kraju 2007. iznosila je 2,564 poena, odnosno 320 indeksnih poena ili 11,1% manje nego na poetku godine. U isto vrijeme, FIRS44 je iznosio 6,618 indeksnih poena, na kraju godine i vei je za 584 indeksnih poena ili 9,7% u odnosu na poetak godine. Zakon o IF fondovima koji je donesen krajem 2006. u RS, imao je za rezultat transformaciju postojeih 13 PIF-ova u Zatvorene investicione fondove (ZIF) u 2007. Takoer, u toku 2007, osnovano je pet novih investicionih fondova i to dva zatvorena investiciona fonda, dva otvorena investiciona fonda sa javnom ponudom i jedan investicioni fond sa privatnom ponudom. U toku 2007, osnovano je i sedam novih brokerskih kua tako da je ukupan broj na kraju godine iznosio 17. Znaajnu novinu u poslovanju brokerskih kua predstavlja i obavezno uvoenje direktnog naloga u knjigu naloga (e-trading). Ovo omoguava bri, efikasniji i pouzdaniji nain prijema i izvravanja naloga od strane klijenata.
41

Emitenti koji ulaze u sastav SASX-10 moraju ispunjavati slijedee uslove: da spadaju u red 10 emitenata sa najveom trinom kapitalizacijom i da se njihovim dionicama trgovalo minimalno na 2/3 od moguih dana trgovanja u periodu od zadnje redovne revizije indeksa. BIFX je indeks koji prati kretanje kurseva Privatizacijskih investicionih fondova kotiranih na SASE. BIRS je berzanski indeks Republike Srpske u iji sastav ulaze dionice 13 emitenatadova kotiranih na SASE. FIRS je skraena oznaka za indeks investicionih fondova Republike Srpske u iji sastav ulaze dionica 13 fondova.

42

43

44

78

Centralna banka Bosne i Hercegovine

U FBiH su nastavljene aktivnosti vezane za unapreenje stabilnosti i pouzdanosti trine infrastrukture. Doneseno je niz novih odluka o standardima obavljanja brokerskih djelatnosti od kojih izdvajamo donoenje propisa o upravljanju portfolijom vrijednosnih papira i do sada dozvole su izdate za dvije brokerske kue. Dugo oekivana transformacija privatizacijskih investicionih fondova (PIF) u investicione fondove u FBiH zavrena je i u FBiH posluje 11 investicionih fondova. U toku 2007. usvojen je i pravilnik o uzajamnim fondovima to je omoguilo osnivanje otvorenih - uzajamnih fondova. Osnovana su dva fonda: MF Invest i Hypo BH Equity. Osnivanje ovakve vrste fondova je vrlo znaajno i predstavlja prekretnicu na tritu kapitala u FBiH. Iako su ovi fondovi jo mali, oni su prvi uesnici na tritu koji su nastali iskljuivom uplatom novca svojih ulagaa. Takoer, otvara se mogunost da pored se ulaganja u postojee dionice moe ulagati i u novane depozite, obveznice i druge vrijednosne papire, te na taj nain smanjiti rizik ulaganja. Pored toga, tokom 2007. na SASE je odrana prva aukcija dravnog kapitala ime je po prvi put putem berze u FBiH prodat dio dravnog kapitala u nekoj firmi. Na ovaj nain se moe znatno ubrzati proces privatizacije firmi i privui svje kapital.
Tabela 8.6: Privatizacijski investicijski fondovi u BiH Broj fondova 2004 Privatizacijski investicijski fondovi Federacija BiH Republika Srpska 24 11 13 2005 24 11 13 2006 24 11 13 2007 24 11 13 Neto vrijednost imovine (u milionima KM) 2004 2.223 1.041 1.182 2005 1.759 1.058 701 2006 1.432 805 627 2007 1.680 1.147 533

Izvor: Komisija za vrijednosne papire FBiH, Komisija za hartije od vrijednosti RS, Sarajevska berza, Banjaluka berza.

Promjene u neto vrijednosti imovine ZIF-ova iz RS u odnosu na 2004. najvie su uzrokovane promjenama u Zakonu o ZIF-ovima i Drutvima za upravljanje ZIF-ovima (2006) i izmjenama Pravilnika o utvrivanju neto vrijednosti imovine ZIF-ova u RS.

79

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Mikrofinansijski sektor u BiH Mikrofinansijski sektor u BiH sa svojim aktivnostima i ukupnom aktivom, postaje sve znaajniji za razvoj malog i srednjeg poduzetnitva kojima je otean pristup komercijalnim kreditima. Mikrokreditne organizacije u BiH posluju prema novim entitetskim zakonima koji su stupili na snagu u 2007. Ovim zakonima je predvieno da superviziju vre entitetske agencije za bankarstvo. Na kraju 2007. u RS djeluje est mikrokreditnih organizacija, a u FBiH djeluje 12 mikrokreditnih organizacija koje su dobile dozvolu za rad.

Tokom 2007. mikrokreditni sektor je plasirao 971 milion KM kredita to je poveanje od 61% u odnosu na 2006. Bruto portfolio se poveao za 363,5 miliona KM ili 75% dok se broj aktivnih klijenata poveao za 45% u odnosu na prethodnu godinu. Ovo ukazuje na znaajno poveanje finansijskih sredstava koja se koriste za podravanje mikrobiznisa. Kao rezultat uspjenog rada mikrokreditnog sektora u BiH, etiri mikrokreditne organizacije iz BiH se nalaze meu prvih 100 rangiranih mikrokreditnih organizacija u svijetu prema izvjetaju 2007 MIX45 Global: Microfinance institutions.

45

Leasing kompanije U 2007. u FBiH jo uvijek nije donesen Zakon o leasingu, dok je u RS Zakon stupio na snagu u augustu 2007. Donoenje, odnosno primjena ovih zakona ima za cilj uspostavu zakonskog okvira koji e u velikoj mjeri poboljati uslove za razvoj i nadzor ovog dijela finansijskog sektora. Uspostavljanje odgovarajue supervizije za oblast leasinga je veoma vana, imajui u vidu da su osnivai leasing kompanija u BiH najee banke. U 2007. sektor leasinga je nastavio sa rastom aktivnosti i predstavlja jedan od najdinaminijih sektora finansijskog trita u BiH. U BiH djeluje 10 leasing kua od kojih su etiri zapoele sa radom u 2007. Veina leasing kua pripada bankarskim grupacijama, dok samo jedna pripada grupaciji iz sektora osiguranja. Rast poslovanja u 2007. najveim je dijelom rezultat poveane potranje za nabavkom stalnih sredstava kao to su nekretnine, vozila i razne vrste maina za proizvodnju. U toku 2007. sklopljeni su leasing ugovori u ukupnoj vrijednosti od 757 miliona KM, to je za 62% vie u odnosu na 2006. U strukturi trita po osnovu obima finansiranja, na kraju 2007, najvee uee od 40% imale su nekretnine, 35% vozila, 23% oprema i ostalo 2%. U 2007. sklopljeno je ukupno 7,301 ugovor o leasingu, od ega 82% ine vozila, 14% oprema, 3% nekretnine te ostalo 1%.

Mircofinance Information exchange (MIX) je vodei prualac poslovnih informacija i servisnih podataka za mikrokredintni sektor. Sjedite MIX je u Washingonu D.C, SAD.

80

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Osiguravajua drutva Segment osiguranja kao dio ukupnog finansijskog sistema ima znaajan udio na finansijskom tritu BiH. Na prostoru BiH u 2007. djelovalo je 25 drutava za osiguranje. Osiguravajua drutva su ostvarila ukupnu premiju osiguranja od 403 miliona KM, to je poveanje od 43 miliona KM ili 12% u odnosu na 2006. Od 25 drutava za osiguranje, 15 drutava je registrovano za obavljanje poslova iz djelatnosti neivotnog osiguranja, dok se preostalih 10 bave i ivotnim i neivotnim osiguranjem. Novi zakoni o osiguranju i uspostavljene agencije za osiguranje na nivou entiteta i Agencije za osiguranje BiH omoguili su jedinstvenu primjenu zakona u oblasti osiguranja i djelovanje osiguravajuih drutava na cijelom prostoru BiH.

81

Centralna banka Bosne i Hercegovine

82

Centralna banka Bosne i Hercegovine

9. FINANSIJSKI IZVJETAJI

FINANSIJSKI IZVJETAJI
U SKLADU SA MEUNARODNIM STANDARDIMA FINANSIJSKOG IZVJETAVANJA za godinu koja je zavrila 31. decembra 2007. godine

83

Centralna banka Bosne i Hercegovine

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE

ODGOVORNOST ZA FINANSIJSKE IZVJETAJE


U skladu sa Zakonom o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine, Uprava je duna osigurati da za svaku finansijsku godinu budu sastavljeni finansijski izvjetaji u skladu sa Meunarodnim standardima finansijskog izvjetavanja (IFRS), koje je objavio Odbor za meunarodne raunovodstvene standarde (IASB) koji pruaju istinit i fer pregled stanja u Banci, i njene rezultate poslovanja za navedeni period. Uprava opravdano oekuje da e Banka poslovati i dalje po principima kontinuiteta na neogranieni vremenski period, te stoga i dalje usvaja naelo vremenske neogranienosti poslovanja pri sastavljanju finansijskih izvjetaja. Odgovornosti Uprave pri izradi finansijskih izvjetaja obuhvataju sljedee: - odabir i dosljednu primjenu odgovarajuih raunovodstvenih politika; - davanje opravdanih i razboritih prosuivanja i procjena; - postupanje u skladu s Meunarodnim standardima finansijskog izvjetavanja, uz objavu i obrazloenje svih materijalno znaajnih odstupanja u finansijskim izvjetajima i - sastavljanje finansijskih izvjetaja pod pretpostavkom vremenske neogranienosti poslovanja. Uprava je odgovorna za voenje odgovarajuih raunovodstvenih evidencija, koje u svakom trenutku s prihvatljivom tanou prikazuju finansijski poloaj Banke, kao i njihovu usklaenost sa Zakonom o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine. Pored toga, Uprava je odgovorna za uvanje imovine Banke, te za poduzimanje opravdanih koraka za sprjeavanje i otkrivanje prevare i drugih nepravilnosti.

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE

Guverner mr Kemal Kozari

Sarajevo, 26. marta 2008. godine

84

Centralna banka Bosne i Hercegovine

85

Centralna banka Bosne i Hercegovine

86

Centralna banka Bosne i Hercegovine

IZVJETAJ NEZAVISNOG REVIZORA


Upravnom vijeu Centralne banke Bosne i Hercegovine

Obavili smo reviziju priloenih finansijskih izvjetaja Centralne banke Bosne i Hercegovine (u daljnjem tekstu: Banka) koji se sastoje od bilansa stanja na dan 31. decembra 2007. godine, i bilansa uspjeha, izvjetaja o promjenama vlasnike glavnice i izvjetaja o novanim tokovima za godinu koja je tada zavrila, kao i saetka znaajnih raunovodstvenih politika i ostalih napomena. Odgovornost Uprave za finansijske izvjetaje Uprava je odgovorna za pripremanje i fer prezentiranje priloenih finansijskih izvjetaja u skladu sa Meunarodnim standardima finansijskog izvjetavanja. Ta odgovornosti obuhvata slijedee: dizajniranje, uspostavljanje i odravanja sistema internih kontrola vezanih za pripremanje i fer prezentiranje finansijskih izvjetaja koji ne sadre materijalno znaajne pogreke, bilo zbog prevare ili greaka; odabir i dosljednu primjenu odgovarajuih raunovodstvenih politika; te davanje razboritih raunovodstvenih procjena u datim uslovima. Odgovornost Revizora Naa je odgovornost izraziti nezavisno miljenje o priloenim finansijskim izvjetajima na temelju nae revizije. Reviziju smo obavili u skladu sa Meunarodnim standardima revizije. Navedeni standardi zahtijevaju da se pridravamo etikih kodeksa i reviziju planiramo i obavimo kako bismo se u razumnoj mjeri uvjerili da finansijski izvjetaji ne sadre materijalno znaajne pogreke. Revizija ukljuuje primjenu postupaka kojima se prikupljaju revizijski dokazi o iznosima i drugim podacima objavljenim u finansijskim izvjetajima. Odabir postupaka zavisi od prosudbe revizora, ukljuujui i procjenu rizika materijalno znaajnog pogrenog prikaza finansijskih izvjetaja, bilo kao posljedica prevare ili greke. U procjenjivanju rizika, revizor procjenjuje interne kontrole koje su relevantne za sastavljanje te objektivno prezentiranje finansijskih izvjetaja, kako bi odredio revizijske postupke primjerene datim okolnostima, a ne kako bi izrazio miljenje o uinkovitosti internih kontrola u Banci. Revizija takoer ukljuuje i ocjenjivanje primjerenosti primijenjenih raunovodstvenih politika te znaajnih procjena Uprave, kao i prikaza finansijskih izvjetaja u cjelini. Uvjereni smo da su revizijski dokazi koje smo prikupili dostatni i primjereni kao osnova za izraavanje naeg miljenja. Miljenje Po naem miljenju, finansijski izvjetaji prikazuju objektivno i fer finansijski poloaj Centralne banke Bosne i Hercegovine na dan 31. decembra 2007. godine, te rezultat njenog poslovanja i promjene u novanom toku, za godinu koja je tada zavrila, i sastavljeni su u skladu sa Meunarodnim standardima finansijskog izvjetavanja.

Deloitte d.o.o. Sarajevo, 26. mart 2008. godine

Deloitte Audit and Consulting Ltd. Budimpeta, 26. mart 2008. godine

87

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Bilans uspjeha
Napomene 2007. u 000 KM 2006. u 000 KM

PRIHOD OD KAMATE Prihod od kamate na depozite i slini prihodi TROKOVI KAMATA Kamate na depozite NETO PRIHOD OD KAMATE Neto realizovani gubici vrijednosni papiri raspoloivi za prodaju Prihod od provizija Dividende Neto gubici od kursnih razlika Prihod od donacija Ostali prihodi OPERATIVNI PRIHODI Neto plae, porezi i doprinosi Administrativni i reijski trokovi Amortizacija Ostali operativni trokovi Ukupni operativni trokovi NETO DOBIT

22

239.794

139.347

23

(66.138) 173.656

(38.084) 101.263 (332) 5.220 596 (123) 1.144 221 107.989 (12.119) (10.965) (3.811) (2.154) (29.049) 78.940

24 25 26 27 28 29

(4.772) 5.732 593 (109) 915 169 176.184 (13.391) (11.634) (3.698) (4.863) (33.586) 142.598

30 10 31


Pratee napomene su integralni dio ovih finansijskih izvjetaja.

88

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Bilans stanja
AKTIVA Napomene 31/12/2007 u 000 KM 6.698.505 40.147 6.051.821 360 606.177 284 284 3.324 24.776 27.813 6.754.702 31/12/2006 u 000 KM 5.451.691 55.159 5.002.655 564 393.313 176 176 4.833 24.032 27.813 5.508.545

Strana aktiva Strana valuta u gotovini Kratkoroni depoziti kod inostranih banaka Specijalna prava vuenja u MMF-u Vrijednosni papiri raspoloivi za prodaju Domaa aktiva iro rauni Ostala aktiva Materijalna i nematerijalna sredstva Ostala ulaganja UKUPNA AKTIVA PASIVA Gotov novac u opticaju Domai depoziti Depoziti banaka Depoziti Vlade i drugih rezidenata Odgoeni prihod Ostala pasiva Kapital i rezerve Upisani kapital Generalne rezerve Rezerve od donacija Kapital u dionicama Procijenjene vrijednosti rezervi UKUPNA PASIVA I KAPITAL VANBILANSNE STAVKE Vrijednosni papiri, finansijski derivati i sredstva treih lica koja se dre kod inostranih banaka Ukupna bruto pozicija BiH u MMF-u

2.2, 39 5 6 3.12, 38 7

8 9 10 11

12, 39 2.2, 39 13 14 15 16

2.439.709 3.864.144 3.777.071 87.073 1.230 63.264 386.355 25.000 330.137 3.546 27.803 (131) 6.754.702

2.154.234 3.028.413 2.891.868 136.545 1.718 23.166 301.014 25.000 247.456 3.600 27.803 (2.845) 5.508.545 436.296

17 18 19 20 21

38

502.328

3.12, 38

400.896

453.295

Finansijske izvjetaje odobrilo je Upravno vijee i za njega potpisuje:

_______________ mr Kemal Kozari Guverner

Sarajevo, 26. marta 2008. godine Pratee napomene su integralni dio ovih finansijskih izvjetaja.

89

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Izvjetaj o novanim tokovima


Napomene 2007. u 000 KM 2006. u 000 KM

NETO NOVANI TOKOVI OD OPERATIVNIH AKTIVNOSTI: Neto dobit Usklaivanje fer vrijednosti Vrijednosni papiri raspoloivi za prodaju Amortizacija Prihodi od donacija nenovani oblik Prihodi od donacija novani oblik Neto novani tokovi od operativnih aktivnosti prije promjena na poslovnoj imovini i obavezama Promjene na poslovnoj imovini i obavezama: Smanjenje / (poveanje) kratkoronih depozita Smanjenje / (poveanje) ostale aktive Poveanje gotovog novca u opticaju Poveanje domaih depozita Nove primljene donacije Poveanje / (smanjenje) ostale pasive Neto novani tokovi od operativnih aktivnosti NOVANI TOKOVI OD INVESTICIJSKIH AKTIVNOSTI: Poveanje materijalnih i nematerijalnih sredstava, neto Poveanje vrijednosnih papira raspoloivih za prodaju Neto novani tokovi od investicijskih aktivnosti NOVANI TOKOVI OD FINANSIJSKIH AKTIVNOSTI: Transfer dobiti u dravni budet (Smanjenje) u rezervama od donacija Neto novani tokovi od finansijskih aktivnosti Neto poveanje novca i novanih ekvivalenata Novac i novani ekvivalenti na poetku godine Novac i novani ekvivalenti na kraju godine DODATNE INFORMACIJE UZ IZVJETAJ O NOVANIM TOKOVIMA: Naplaene kamate Plaene kamate Naplaene dividende 33 142.598 2.714 3.698 (149) (766) 148.095 78.940 (2.847) 3.811 (146) (998) 78.760

745.636 1.509 285.475 835.731 427 167 2.017.040

(675.241) (1.920) 247.051 925.517 157 (261) 574.063

(4.442) (212.864) (217.306)

(2.393) (393.313) (395.706)

(19.986) (54) (20.040) 1.779.694 2.294.803 4.074.497

(19.666) (46) (19.712) 158.645 2.136.158 2.294.803

215.991 64.903 594

118.129 35.717 594

Pratee napomene su integralni dio ovih finansijskih izvjetaja.

90

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Izvjetaj o promjenama u kapitalu


Rezerve od donacija u 000 KM 3.646 0 0 0 (46) 0 3.600 0 0 0 (54) 0 3.546 Procijenjene vrijednosti rezervi u 000 KM 2 0 0 0 0 (2.847) (2.845) 0 0 0 0 2.714 (131) Dobit za godinu u 000 KM 0 78.940 (58.954) (19.986) 0 0 0 142.598 (82.681) (59.917) 0 0 0

Upisani kapital u 000 KM Na dan 1. januara 2006. Dobit u 2006. Raspodjela dobiti (Napomena 32) Raspodjela dobiti u dravni budet (Napomena 32) Promjene u rezervama od donacija Promjene u procijenjenim vrijednostima rezervi Na dan 31. decembra 2006. Dobit u 2007. Raspodjela dobiti (Napomena 32) Raspodjela dobiti u dravni budet (Napomena 32) Promjene u rezervama od donacija Promjene u procijenjenim vrijednostima rezervi Na dan 31. decembra 2007. 25.000 0 0 0 0 0 25.000 0 0 0 0 0 25.000

Generalne rezerve u 000 KM 188.502 0 58.954 0 0 0 247.456 0 82.681 0 0 0 330.137

Kapital u dionicama u 000 KM 27.803 0 0 0 0 0 27.803 0 0 0 0 0 27.803

Ukupno u 000 KM 244.953 78.940 0 (19.986) (46) (2.847) 301.014 142.598 0 (59.917) (54) 2.714 386.355

Pratee napomene su integralni dio ovih finansijskih izvjetaja. Raspodjela ostvarenog istog profita u poslovanju Banke za 2007. i 2006. godinu je izvrena saglasno Zakonu o izmjenama i dopunama Zakona o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine, koji je usvojen na sjednici Parlamenta Bosne i Hercegovine 22. februara 2005. godine.

91

Centralna banka Bosne i Hercegovine

BILJEKE uz finansijski izvjetaj za 2007. godinu


1. Osnovne informacije Centralna banka Bosne i Hercegovine osnovana je u skladu sa Zakonom o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine, koji je usvojila Parlamentarna skuptina Bosne i Hercegovine 20. juna 1997. godine, saglasno Opem okvirnom sporazumu za mir u Bosni i Hercegovini. Centralna banka Bosne i Hercegovine je poela sa radom 11. augusta 1997. godine. Osnovni ciljevi i zadaci Centralne banke Bosne i Hercegovine (Banke) jesu: - da definie, usvoji i kontrolie provoenje monetarne politike Bosne i Hercegovine putem izdavanja domae valute (konvertibilne marke) uz puno pokrie u slobodno konvertibilnim deviznim sredstvima; - da dri i upravlja slubenim deviznim rezervama Banke na siguran i profitabilan nain; - da sprovodi monetarnu politiku u skladu sa Zakonom o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine; - da uspostavi i odrava odgovarajue platne i obraunske sisteme; - da koordinira djelatnosti agencija za bankarstvo nadlenih za izdavanje bankarskih licenci i superviziju banaka; - da prima depozite od dravnih i javnih institucija Bosne i Hercegovine i depozite od komercijalnih banaka; - da izdaje propise i smjernice za ostvarivanje djelatnosti Banke, u skladu sa Zakonom o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine; - da uestvuje u radu meunarodnih organizacija koje rade na uvrivanju finansijske i ekonomske stabilnosti zemlje; - da zastupa Bosnu i Hercegovinu u meunarodnim organizacijama o pitanjima monetarne politike.

Najvii organ Banke je Upravno vijee koje je nadleno za utvrivanje monetarne politike i kontrolu njenog provoenja, organizaciju i strategiju Banke, u skladu sa Zakonom o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine. Upravu Banke ine guverner i tri viceguvernera, koje imenuje guverner uz odobrenje Upravnog vijea. Uprava operativno rukovodi poslovanjem Banke. U skladu sa Zakonom o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine guverner, uz odobrenje Upravnog vijea, imenuje glavnog internog revizora i tri zamjenika. Banka posluje preko Centralnog ureda, tri glavne jedinice sa sjeditem u Sarajevu, Mostaru i Banjoj Luci i filijale u Brko Distriktu. U okviru glavne jedinice u Banjoj Luci djeluje filijala u Palama.

92

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tokom 2007. godine lanove Upravnog vijea, Uprave i Ureda glavnog internog revizora ine:

Upravno vijee

Kemal Kozari Manojlo ori Mila Gadi Ljubomir Kovaevi Mehmed Jahi Kemal Kozari Ljubia Vladui Feriha Imamovi Anka Musa Ankica Kolobari Jasmina Novalija Angela Medi Krstinja Toovi

predsjedavajui lan lan lan lan guverner viceguverner viceguverner viceguverner glavni interni revizor zamjenik glavnog internog revizora zamjenik glavnog internog revizora zamjenik glavnog internog revizora

Uprava

Ured glavnog internog revizora

2. Osnove za izradu Finansijskih izvjetaja i izvjetajna valuta 2.1. Osnove za izradu Finansijskih izvjetaja Finansijski izvjetaji izraeni su u skladu sa Zakonom o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine i Zakonom o unutranjem platnom prometu i u skladu sa Meunarodnim standardima finansijskog izvjetavanja. Usvajanje novih i revidiranih Standarda U tekuoj godini, Banka je usvojila sve nove i revidirane Standarde i Interpretacije koje je objavio Odbor za meunarodne raunovodstvene standarde (IASB) i Komitet za interpretaciju standarda meunarodnog izvjetavanja (IFRIC), koji se odnose na operacije Banke i koje su na snazi za period izvjetavanja poevi od 1. januara 2007. godine. Usvajanje ovih Standarda nije uticalo na promjene u Raunovodstvenim politikama Banke, te nema materijalan efekt na iznose u izvjetajima ovog i prethodnih perioda. Pored toga, Banka je usvojila naknadne dopune MRS-a 1: Prezentacija finansijskih izvjetaja i MSFI 7: Finansijski instrumenti: objave na dan 1. januara 2007. godine. Efekat novog standarda je proirenje prezentacije finansijskih instrumenata Banke u ovim finansijskim izvjetajima.

93

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Na dan odobrenja ovih finansijskih izvjetaja, sljedei Standardi i Interpretacije su objavljeni, ali nisu jo u upotrebi: MSFI 8 Poslovni segmenti MRS 23 (Izmijenjen) Trokovi Na snazi za obraunske periode koji poinju 1. januara 2009. godine ili poslije toga Na snazi za obraunske periode koji poinju 1. januara 2009. godine ili poslije toga

IFRIC 11 MRS 2, Transakcije dionicama grupe i Na snazi za obraunske periode koji su poeli 1. marta 2007. godine ili poslije toga trezorskim dionicama IFRIC 12 Koncesije za pruanje usluga IFRIC 13 Programi lojalnosti potroaa Na snazi za obraunske periode koji su poeli 1. januara 2008. godine ili poslije toga Na snazi za obraunske periode koji poinju 1. jula 2008. godine ili poslije toga

IFRIC 14 MRS 19 Ogranienje definisanih primanja, Na snazi za obraunske periode koji su poeli minimalni zahtjevi za finansiranjem i njihova interakcija 1. januara 2008. godine ili poslije toga Uprava Banke predvia da usvajanje spomenutih Standarda i Interpretacija u buduem periodu nee imati znaajnog finansijskog uticaja na Finansijske izvjetaje Banke. Finansijski izvjetaji izraeni su po principu historijskog troka modificiranog za revaloriziranje odreenih stavki, kako je navedeno u daljem tekstu. 2.2. Izvjetajna valuta Finansijski izvjetaji prikazani su u dravnoj valuti Bosne i Hercegovine konvertibilnoj marki (KM), i to u ekvivalentima od hiljadu KM. Slubeni kurs prema euru (EUR) odreen je Zakonom o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine u iznosu 1,955830 KM = 1 EUR. Prema Zakonu, Banka je duna da bez restrikcija kupuje i prodaje KM za EUR, unutar teritorija Bosne i Hercegovine, po definisanom kursu. Zakonom o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine je definisano operativno pravilo valutni odbor za izdavanje domae valute - konvertibilne marke, prema kojem se domaa valuta izdaje samo uz kupovinu konvertibilne devizne valute sa punim pokriem u neto stranoj aktivi.

3. Saetak znaajnih raunovodstvenih politika 3.1. Osnove prezentovanja Sastavljanje Finansijskih izvjetaja u skladu sa MSFI zahtijeva od Uprave da daje procjene i izvodi pretpostavke koje utiu na iskazane iznose imovine i obaveza, te objavu nepredviene imovine i nepredvienih obaveza na datum Finansijskih izvjetaja, kao i na iskazane prihode i rashode tokom izvjetajnog perioda. Procjene se baziraju na informacijama koje su bile dostupne na datum Bilansa stanja, te se stvarni iznosi mogu razlikovati od procijenjenih.

94

Centralna banka Bosne i Hercegovine

3.2. Prihodi i rashodi od kamata Prihodi od kamata se iskazuju po naelu vremenske osnove, u odnosu na ostatak glavnice i primijenjenoj efektivnoj kamatnoj stopi, koja je jednaka diskontovanom procijenjenom buduem novanom toku tokom oekivanog operativnog vijeka finansijskog sredstva do njegovog neto knjigovodstvenog iznosa. Kamate na depozite se pripisuju glavnici. Prihod od kamata se suspenduje kada se ustanovi da nije izvjestan. Suspendovana kamata se iskazuje kao prihod kada se naplati. 3.3. Preraunavanje stranih valuta Transakcije iskazane u stranoj valuti preraunate su u KM u skladu sa kursom koji se primjenjivao na datum transakcije. Aktiva i pasiva koje su iskazane u stranim valutama se preraunavaju u KM po vaeem kursu koji se primjenjuje na datum Bilansa stanja. Dobit ili gubitak po preraunavanju odobrava ili zaduuje Bilans uspjeha. 3.4. Depoziti kod inostranih banaka Depoziti kod inostranih banaka prikazani su po troku sticanja i umanjeni za eventualna smanjenja vrijednosti. 3.5. Materijalna i nematerijalna sredstva Materijalna i nematerijalna sredstva upisana su po troku sticanja i umanjena su za akumuliranu amortizaciju. Amortizacija se rauna po linearnoj metodi. Koriste se sljedee stope u obraunu amortizacije: Softver Druga nematerijalna sredstva Zgrade Oprema Namjetaj Vozila 20,0% 20,0% 1,3% do 4,0% 11,0% do 20,0% 10,0% do 12,5% 15,5%

Materijalna i nematerijalna sredstva ine sredstva nabavljena iz vlastitih sredstava Banke i novanih i nenovanih donacija. Donirana materijalna i nematerijalna sredstva priznata su u Bilansu stanja po procijenjenoj fer vrijednosti koju bi ta sredstva ostvarila na aktivnom tritu. 3.6. Donacije Donacije za sredstva, a koje obuhvataju i nenovane donacije, prikazuju donaciju kao odgoeni prihod koji se priznaje kao prihod u Bilansu uspjeha srazmjerno trokovima koji su nastali (ukljuujui amortizaciju tokom perioda koritenja tih sredstava). 3.7. Gotov novac u opticaju Centralna banka Bosne i Hercegovine upravlja izdavanjem i povlaenjem domaih novanica i kovanica. Pripadajua pasiva za izdati gotov novac u opticaju je evidentirana u Bilansu stanja.

95

Centralna banka Bosne i Hercegovine

3.8. Porezi Zakon o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine oslobaa Centralnu banku Bosne i Hercegovine plaanja svih poreza i doprinosa na njena sredstva, imovinu i prihode, operacije i transakcije. Ovo oslobaanje se ne odnosi na plaanje poreza i doprinosa na lini dohodak i drugih poreza na plae. 3.9. Raunovodstvo prema datumu trgovine i datumu transakcije Kupovina i prodaja finansijske imovine se priznaje na osnovu datuma transakcije. 3.10. Novac i novani ekvivalenti Novac i novani ekvivalenti za potrebe Izvjetaja o novanim tokovima definiu se kao gotovina u KM i stranim valutama, devizni depoziti po vienju, specijalna prava vuenja u MMF-u i devizni depoziti sa preostalom ronou do tri mjeseca. 3.11. Finansijska sredstva i obaveze Finansijska sredstva su klasifikovana kao finansijska sredstva raspoloiva za prodaju (AFS). Finansijska sredstva raspoloiva za prodaju Vrijednosni papiri drani tokom 2007. i 2006. godine klasifikovani su kao raspoloivi za prodaju i inicijalno se priznaju po troku sticanja, koji predstavlja pravinu vrijednost plaenih naknada ukljuujui trokove sticanja u vezi sa investicijom. Nakon inicijalnog priznavanja, vrijednosni papiri ija se pravina vrijednost moe pouzdano utvrditi ponovo se obraunavaju po pravinoj vrijednosti. Dobici i gubici koji proizlaze iz promjena pravine vrijednosti priznaju se direktno u kapitalu u procijenjenim vrijednostima rezervi, sa izuzetkom kamate kalkulisane po metodu efektivne kamatne stope i gubitaka od smanjenja vrijednosti, ako je to potrebno. U sluaju prodaje sredstva ili je sredstvo amortizovano, kumulativna dobit ili gubitak koji je prethodno bio priznat u procijenjenim vrijednostima rezervi se ukljuuje u Bilans uspjeha za taj period. Dividende po ovim sredstvima se priznaju u Bilansu uspjeha kada Banka uspostavi pravo da prima uplate. Fer vrijednost finansijskih sredstava raspoloivih za prodaju, denominiranih u stranoj valuti se odreuje u toj valuti i preraunava se po vaeoj kursnoj stopi na dan Bilansa stanja. 3.12. Finansijski aranman BiH sa MMF-om Na osnovu finansijskih aranmana sainjenih krajem 2002. godine izmeu Bosne i Hercegovine i MMF-a, Bilans stanja Banke sadri sljedee stavke koje se odnose na lanstvo Bosne i Hercegovine u MMF-u: dranje specijalnih prava vuenja (SDR), obraunata kamata na dranje SDR-a, raun br. 1 i raun br. 2 MMF-a. Ostale aktivne i pasivne stavke koje se odnose na MMF, a koje pripadaju ili koje su odgovornost BiH, evidentirane su na posebnom povjerilakom fondu u okviru vanbilansne evidencije (vidjeti Napomenu 38).

96

Centralna banka Bosne i Hercegovine

4. Znaajne raunovodstvene procjene i pretpostavke Kod primjene raunovodstvenih politika, opisanih u Napomeni 3, Uprava donosi odluke, te daje procjene i pretpostavke koje utiu na iznose imovine i obaveza, koji se ne mogu izvesti iz ostalih izvora. Procjene i pretpostavke zasnivaju se na prijanjim i ostalim relevantnim faktorima. Stvarni iznosi mogu se razlikovati od procijenjenih. Procjene i pretpostavke se stalno preispituju. Izmjene knjigovodstvenih procjena priznaju se u periodu izmjene ukoliko se odnose na taj period, ili u periodu izmjene i buduim periodima ukoliko utie na tekui i budue periode.

5. Strana valuta u gotovini Stranu valutu u gotovini predstavlja:


(u 000 KM) 31/12/2007 Gotovina u trezorima Gotovina u tranzitu UKUPNO 40.147 0 40.147 31/12/2006 34.642 20.517 55.159

6. Kratkoroni depoziti kod inostranih banaka Ovu poziciju ine depoziti po vienju i oroeni depoziti uveani za obraunatu kamatu na depozite kod inostranih banaka. Analiza oroenih depozita i depozita po vienju kod inostranih komercijalnih banaka na osnovu valute:
(u 000 KM) Valuta EUR USD Ostalo 31/12/2007 Oroeni depoziti Depoziti po vienju 6.040.671 0 0 6.040.671 7.257 99 3.794 11.150 31/12/2006 Oroeni depoziti Depoziti po vienju 4.997.540 0 0 4.997.540 1.719 157 3.239 5.115

UKUPNO PO VALUTAMA UKUPNO

Analiza oroenih depozita kod inostranih komercijalnih banaka na osnovu datuma dospijea:
(u 000 KM) Dospijee Do mjesec dana Od jednog do dva mjeseca Od dva do tri mjeseca Od tri do etiri mjeseca Od etiri do dvanaest mjeseci UKUPNO 31/12/2007 1.855.531 1.137.139 1.029.886 804.916 1.213.199 6.040.671 31/12/2006 1.113.523 520.615 599.651 497.267 2.266.484 4.997.540

Kamatne stope na depozite po vienju su iznosile od 2,75% do 4,00% tokom 2007. godine (2006: od 1,50% do 3,45%). Kamatne stope na oroene depozite su iznosile od 3,55% do 4,70% tokom 2007. godine (2006: od 2,30% do 3,90%).

97

Centralna banka Bosne i Hercegovine

6. Kratkoroni depoziti kod inostranih banaka (nastavak) Geografska analiza kratkoronih depozita kod inostranih komercijalnih banaka moe se izvriti na sljedei nain:
(u 000 KM) Br. 1. Geografska analiza Velika Britanija Oroeni depoziti Depoziti po vienju Ukupno 2. Holandija Oroeni depoziti Depoziti po vienju Ukupno 3. Belgija Oroeni depoziti Depoziti po vienju Ukupno 4. vicarska Oroeni depoziti Depoziti po vienju Ukupno 5. Francuska Oroeni depoziti Depoziti po vienju Ukupno 6. Njemaka Oroeni depoziti Depoziti po vienju Ukupno 7. Norveka Oroeni depoziti Depoziti po vienju Ukupno 8. vedska Oroeni depoziti Depoziti po vienju Ukupno 9. Irska Oroeni depoziti Depoziti po vienju Ukupno 10. Lihtentajn Oroeni depoziti Depoziti po vienju Ukupno 11. Austrija Oroeni depoziti Depoziti po vienju Ukupno OROENI DEPOZITI UKUPNO DEPOZITI PO VIENJU UKUPNO UKUPNO 0 2 2 6.040.671 11.150 6.051.821 0 2 2 4.997.540 5.115 5.002.655 141.579 0 141.579 0 0 0 230.811 0 230.811 432.277 0 432.277 259.893 0 259.893 414.920 0 414.920 387.986 0 387.986 155.730 0 155.730 441.661 7.030 448.691 0 236 236 562.744 0 562.744 427.900 0 427.900 628.326 3.777 632.103 167.349 3.222 170.571 677.416 340 677.756 700.875 1.654 702.529 834.977 0 834.977 530.818 0 530.818 1.875.278 1 1.875.279 2.167.671 1 2.167.672 31/12/2007 31/12/2006

98

Centralna banka Bosne i Hercegovine

7. Vrijednosni papiri raspoloivi za prodaju Banka je 17. jula 2006. poela sa investiranjem u vrijednosne papire nominirane u EUR. Rije je o visoko kvalitetnim instrumentima sa visokim stepenom utrivosti i likvidnosti, minimalnog rejtinga AA- (S&P i Fitch) ili Aa3 (Moodys). Portfolio se moe sastojati od kratkoronih i dugoronih vrijednosnih papira sa fiksnom kamatnom stopom, koje izdaju vlade stranih drava (na datume Bilansa investirani iznos odnosio se samo na dugorone vrijednosne papire). U skladu sa MRS 39 i Raunovodstvenim politikama Banke, navedeni vrijednosni papiri klasifikuju se kao raspoloivi za prodaju i inicijalno se priznaju po troku sticanja, koji predstavlja fer vrijednost date naknade ukljuujui i trokove transakcije, a naknadno se obraunavaju po pravinoj vrijednosti. Efekti promjena pravine vrijednosti iskazuju se u procijenjenim vrijednostima rezervi u kapitalu, dok se sredstvo ne proda, nakon ega se priznaju kao realizovana dobit ili gubitak u Bilansu uspjeha u periodu prodaje (Vidjeti napomene 21 i 24). Pripadajue kamate priznaju se u Bilansu uspjeha na obraunskoj osnovi. Struktura vrijednosnih papira raspoloivih za prodaju je sljedea:
(u 000 KM) 31/12/2007 Vrijednosni papiri Obraunata kamata na vrijednosne papire UKUPNO 594.521 11.656 606.177 31/12/2006 385.812 7.501 393.313

Kamatne stope na vrijednosne papire iznosile su od 2,25% do 8,50% tokom 2007. i 2006. godine Geografska analiza vrijednosnih papira raspoloivih za prodaju moe se izvriti na sljedei nain:
31/12/2007 Br. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. Geografska analiza Italija Njemaka Francuska Holandija Austrija Belgija panija u 000 KM 163.565 163.500 105.746 103.165 38.143 22.345 9.713 606.177 % 26,98 26,97 17,45 17,02 6,29 3,69 1,60 100,00 31/12/2006 u 000 KM 98.782 114.479 89.038 49.153 9.987 8.129 23.745 393.313 % 25,11 29,10 22,64 12,50 2,54 2,07 6,04 100,00

UKUPNO

8. Domaa aktiva iro rauni u iznosu od 284 hiljade KM na dan 31. decembra 2007. (2006: 176 hiljada KM) su salda koja dri Centralna banka Bosne i Hercegovine za isplatu KM.

99

Centralna banka Bosne i Hercegovine

9. Ostala aktiva Struktura pozicije ostale aktive prikazana je u sljedeoj tabeli:


(u 000 KM) 31/12/2007 Krediti zaposlenima Numizmatike zbirke Potraivanja od rezidentnih banaka Ostala razna aktiva Aktivna vremenska razgranienja Avansi za izradu novca i ostali avansi Avansi za materijalna i nematerijalna sredstva UKUPNO 1.805 630 383 270 236 0 0 3.324 31/12/2006 1.948 531 350 182 168 827 827 4.833

Iznos od 1.805 hiljada KM i 1.948 hiljada KM na dan 31.decembra 2007., odnosno 2006. odnosi se na neto potraivanje za sredstva plasirana u vidu kredita zaposlenima, kao to je opisano u Napomeni 34.

10. Materijalna i nematerijalna sredstva Struktura materijalnih i nematerijalnih sredstava u 2006. i 2007. prikazana je u sljedeim tabelama:
(u 000 KM) Softver i druga nematerijalna sredstva Nabavna vrijednost na dan 1/1/2006. Novonabavljeno Rashod i prodaja Transferi Nabavna vrijednost na dan 31/12/2006. Akumulirana amortizacija na dan 1/1/2006. Amortizacija za 2006. Otpis, prodaja i transferi Akumulirana amortizacija na dan 31/12/2006. Neto vrijednost na dan 31/12/2006. 11.002 239 0 100 11.341 8.860 893 0 9.753 1.588 Zemljite i zgrade 13.076 700 (46) 0 13.730 465 203 (7) 661 13.069 Oprema i namjetaj 18.257 404 (266) 333 18.728 8.917 2.496 (240) 11.173 7.555 Vozila 1.102 365 (199) 0 1.268 525 172 (148) 549 719 Ostalo 434 7 0 0 441 147 47 0 194 247 Investicije u toku 493 795 (1) (433) 854 0 0 0 0 854 UKUPNO 44.364 2.510 (512) 0 46.362 18.914 3.811 (395) 22.330 24.032

100

Centralna banka Bosne i Hercegovine

(u 000 KM) Softver i druga nematerijalna sredstva Nabavna vrijednost na dan 1/1/2007. Novonabavljeno Rashod i prodaja Transferi Nabavna vrijednost na dan 31/12/2007. Akumulirana amortizacija na dan 1/1/2007. Amortizacija za 2007. Otpis, prodaja i transferi Akumulirana amortizacija na dan 31/12/2007. Neto vrijednost na dan 31/12/2007. 11.341 130 (1) 330 11.800 9.753 780 (1) 10.532 1.268 Zemljite i zgrade 13.730 1.939 (33) 46 15.682 661 221 (5) 877 14.805 Oprema i namjetaj 18.728 1.100 (178) 321 19.971 11.173 2.429 (136) 13.466 6.505 Vozila 1.268 547 (217) 0 1.598 549 202 (196) 555 1.043 Ostalo 441 45 0 146 632 194 66 0 260 372 Investicije u toku 854 772 0 (843) 783 0 0 0 0 783 UKUPNO 46.362 4.533 (429) 0 50.466 22.330 3.698 (338) 25.690 24.776

Banci je dodijeljeno pravo koritenja poslovne zgrade u ulici Marala Tita br. 25 iji je vlasnik Bosna i Hercegovina.

11. Ostala ulaganja Struktura ostalih ulaganja je sljedea:


(u 000 KM) 31/12/2007 Dionice Banke za meunarodna poravnanja (BIS) Dionice SWIFT-a UKUPNO 27.803 10 27.813 31/12/2006 27.803 10 27.813

Dobivene dionice od BIS banke predstavljaju lanski osnov Banke u BIS banci, a radi se o vrijednosnim papirima za koje ne postoji aktivno trite (vidjeti Napomenu 20).

101

Centralna banka Bosne i Hercegovine

12. Gotov novac u opticaju Valuta u opticaju se moe analizirati na sljedei nain:
(u 000 KM) 2007. Gotov novac stavljen u opticaj poetno stanje 1/1 Poveanje gotovog novca u opticaju tokom godine Gotov novac stavljen u opticaj ukupno - stanje 31/12 2.154.234 285.475 2.439.709 2006. 1.907.183 247.051 2.154.234

Od valute stavljene u opticaj u ukupnom iznosu od 2.439.709 hiljada KM sa 31. decembrom 2007. godine, 605 hiljada KM stavljeno je u opticaj izvan Bosne i Hercegovine.

31/12/2007 KM Kovanice Kovanice Kovanice Kovanice Kovanice Kovanice Kovanice Novanice Novanice Novanice Novanice Novanice Novanice Novanice UKUPNO Nominalna vrijednost 0,05 0,10 0,20 0,50 1 2 5 1 5 10 20 50 100 200 Kom. 17.263.223 48.008.876 34.572.259 21.633.816 27.006.023 8.186.318 3.146.126 4.640.600 4.602.015 8.029.998 7.326.520 13.140.064 9.852.690 2.302.256 209.710.784 Vrijednost u 000 KM 863 4.801 6.914 10.817 27.006 16.373 15.731 4.641 23.010 80.300 146.530 657.003 985.269 460.451 2.439.709 Kom. 11.977.025 39.897.664 29.866.661 18.971.277 23.677.298 6.728.608 772.087 6.643.587 6.044.912 7.315.045 6.884.134 11.800.537 8.785.513 1.884.561 181.248.909

31/12/2006 Vrijednost u 000 KM 599 3.990 5.973 9.486 23.677 13.457 3.860 6.644 30.225 73.150 137.683 590.027 878.551 376.912 2.154.234

13. Depoziti banaka Strukturu depozita banaka prikazuje sljedea tabela:


(u 000 KM) 31/12/2007 Depoziti domaih komercijalnih banaka Depozitni rauni blokirana sredstva Rauni rezervi organizacionih dijelova Centralne banke Bosne i Hercegovine UKUPNO 3.772.567 4.220 284 3.777.071 31/12/2006 2.891.352 340 176 2.891.868

Depoziti domaih komercijalnih banaka slue za ispunjavanje obaveza prema obaveznim rezervama, za poravnanje platnih zaduenja i za transakcije izmeu komercijalnih banaka i Centralne banke Bosne i Hercegovine. Na dan 31. decembra 2007. godine ukupan iznos od 3.772.567 hiljada KM se odnosio na depozite 32 banke (na dan 31. decembra 2006. godine ukupan iznos od 2.891.352 hiljade KM takoer se odnosio na depozite 32 banke). Kamata na depozite domaih komercijalnih banaka je obraunata u skladu sa Zakonom o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine, a kamatna stopa tokom 2007. godine je iznosila od 1,00% do 4,00% (2006: od 1,00% do 3,65%). Osnovica za obraun trokova kamate na ove depozite, stopa obavezne rezerve i nain utvrivanja kamatne stope na obraun na iznos obaveznih rezervi i na viak iznad obaveznih rezervi nisu se mijenjali (vidjeti Napomenu 23).

102

Centralna banka Bosne i Hercegovine

14. Depoziti Vlade i drugih rezidenata Struktura depozita Vlade i drugih rezidenata prikazana je u sljedeoj tabeli:
(u 000 KM) 31/12/2007 Depoziti za budet institucija BiH Ostali depoziti vlada Depoziti ostalih rezidenata Depozitni raun po MMF transakcijama UKUPNO 44.428 30.391 12.224 30 87.073 31/12/2006 112.398 13.441 10.460 246 136.545

Depoziti Vlade i drugih rezidenata su beskamatni, osim depozitnog rauna po MMF transakcijama (vidjeti Napomenu 23).

15. Odgoeni prihod Odgoeni prihod predstavlja donacije primljene u novcu i materijalnim i nematerijalnim sredstvima i priznaje se sistemski u Bilansu uspjeha kroz period koritenja donacije.
(u 000 KM) 2007. Poetno stanje 1/1 Nove primljene donacije Prihodi od donacija Stanje 31/12 1.718 427 (915) 1.230 2006. 2.705 157 (1.144) 1.718

16. Ostala pasiva Struktura ostale pasive data je u sljedeoj tabeli:


(u 000 KM) 31/12/2007 Obaveze po osnovu raspodjele dobiti u dravni budet Dobavljai MMF-ovi rauni broj 1 i 2 Nastale obaveze i ostala pasiva Obaveze prema uposlenim radnicima Ostale obaveze prema inostranim bankama Ostale obaveze prema ostalim nerezidentima UKUPNO 59.917 1.016 927 777 613 14 0 63.264 31/12/2006 19.986 930 985 457 799 0 9 23.166

17. Upisani kapital Cjelokupan Nominalni kapital u iznosu od 25.000 hiljada KM upisan je od Vijea ministara Bosne i Hercegovine 12. juna 1998. godine.

103

Centralna banka Bosne i Hercegovine

18. Generalne rezerve Generalne rezerve predstavljaju akumulirane dobiti Banke od poetka njenog rada, 11. augusta 1997. godine. Generalne rezerve na dan 31. decembra 2007. godine iznose 330.137 hiljada KM, ukljuujui i raspodjelu dijela iste dobiti za 2007. godinu u ukupnom iznosu od 82.681 hiljadu KM. Generalne rezerve na dan 31. decembra 2006. godine su iznosile 247.456 hiljada KM, ukljuujui i raspodjelu dijela iste dobiti za 2006. godinu u ukupnom iznosu od 58.954 hiljade KM.

19. Rezerve od donacija Rezerve od donacija su novane donacije primljene od Vijea ministara Bosne i Hercegovine 12. juna 1998. godine u iznosu od 4.000 hiljada KM. Status rezervi od donacija je regulisan Odlukom Upravnog vijea Centralne banke Bosne i Hercegovine uz odobrenje Predsjednitva Bosne i Hercegovine. Pravo raspolaganja rezervama od donacija je u nadlenosti Upravnog vijea Centralne banke Bosne i Hercegovine. Rezerve od donacija na dan 1. januara 2006. su iznosile 3.646 hiljada KM. U 2006. i 2007. rezerve od donacija su na osnovu odluka Upravnog vijea koritene u ukupnom iznosu od 100 hiljada KM za finansiranja nastavka procesa vezanog za izradu kreditnog rejtinga Bosne i Hercegovine, a shodno Odluci Vijea ministara Bosne i Hercegovine o izradi kreditnog rejtinga Bosne i Hercegovine i finansiranju od strane Banke (u 2006. godini u iznosu od 46 hiljada KM, a u 2007. godini u iznosu od 54 hiljade KM). Stanje rezervi od donacija na dan 31. decembra 2007. godine iznosi 3.546 hiljada KM.

20. Kapital u dionicama Ovaj iznos predstavlja investiciju Banke kod Banke za meunarodna poravnanja (BIS) primljenu bez troka sticanja u skladu sa Sporazumom o sukcesiji bive Jugoslavije (vidjeti Napomenu 11). 21. Procijenjene vrijednosti rezervi Procijenjene vrijednosti rezervi ine: - nerealizovane dobiti iz prethodnih godina koje se priznaju direktno u kapitalu, po osnovu ponovnog obrauna pravine vrijednosti ostalih ulaganja (dionice SWIFT-a) u ukupnom iznosu od 2 hiljade KM; i - nerealizovani gubici po osnovu obrauna pravine vrijednosti vrijednosnih papira raspoloivih za prodaju, kada se efekti promjena pravine vrijednosti iskazuju direktno u procijenjenim vrijednostima rezervi, dok se sredstvo ne proda, u iznosu od minus 133 hiljade KM na dan 31. decembra 2007. godine (na dan 31. decembra 2006. godine u iznosu od minus 2.847 hiljada KM) (vidjeti Napomenu 7).

104

Centralna banka Bosne i Hercegovine

22. Prihod od kamate na depozite i slini prihodi Prihod od kamate na depozite i slini prihodi sastoje se od:
(u 000 KM) 2007. Kamate na depozite Centralne banke Bosne i Hercegovine Kamata na vrijednosne papire raspoloive za prodaju Kamata na SDR kod MMF-a Kaznene kamate primljene od domaih komercijalnih banaka UKUPNO 221.771 18.000 15 8 239.794 2006. 132.460 6.855 26 6 139.347

23. Trokovi kamata na depozite Osnovicu za obraun kamata na depozite komercijalnih banaka ine ukupni depoziti komercijalnih banaka u obraunskom periodu. Stopa obaveznih rezervi u izvjetajnim periodima nije se mijenjala i iznosila je:
(u %) U periodu 1/1 31/12/2006. U periodu 1/1 31/12/2007. 15,00 15,00

Na iznos obaveznih rezervi obraunava se kamata po kamatnoj stopi od 1,00%, a na viak iznad obaveznih rezervi po kamatnoj stopi koja odgovara prosjeku kamatnih stopa koje je Banka ostvarila na overnight depozite. U cilju blagovremenog osiguranja sredstava za izmirenje obaveza Bosne i Hercegovine po MMF transakcijama, od 1. januara 2004. godine Odlukom Banke obraunava se kamata na depozitni raun po MMF transakcijama po kamatnoj stopi koja odgovara prosjeku kamatnih stopa koje je Banka ostvarila na overnight depozite. Depozitni raun po MMF transakcijama je jedini depozit nebankarskih subjekata Bilansa stanja Banke na koji se obraunava kamata.
(u 000 KM) 2007. Trokovi kamata na osnovu depozita komercijalnih banaka Trokovi kamata na depozitni raun po MMF transakcijama UKUPNO 66.111 27 66.138 2006. 38.045 39 38.084

24. Neto realizovani gubici vrijednosni papiri raspoloivi za prodaju Efekti promjena pravine vrijednosti prodatih vrijednosnih papira se priznaju kao realizovana dobit ili gubitak u Bilansu uspjeha u periodu prodaje (vidjeti Napomenu 7).
(u 000 KM) 2007. Realizovane dobiti vrijednosni papiri Realizovani gubici vrijednosni papiri NETO GUBICI 679 (5.451) (4.772) 2006. 5 (337) (332)

105

Centralna banka Bosne i Hercegovine

25. Prihod od provizija Prihodi od provizija mogu se podijeliti prema sektorima:


(u 000 KM) 2007. Prihodi od provizija od domaih komercijalnih banaka Usluge za Vladu BiH i druge nebankarske rezidente UKUPNO 5.528 204 5.732 2006. 4.914 306 5.220

26. Dividende Banka ostvaruje dividende samo na ulaganja kod BIS banke:
(u 000 KM) 2007. Dividende od ulaganja Banke kod BIS UKUPNO 593 593 2006. 596 596

27. Neto gubici od kursnih razlika Preraunavanje stranih valuta u KM rezultiralo je neto gubicima od kursnih razlika u 2007. i 2006. godini, to je evidentirano u Bilansu uspjeha.
(u 000 KM) 2007. Prihodi od kursnih razlika Trokovi od kursnih razlika NETO GUBICI 402 (511) (109) 2006. 390 (513) (123)

28. Prihod od donacija Ova stavka predstavlja priznati prihod na donacije primljene veinom od USAID-a u novanom i nenovanom obliku kao kompenzaciju trokova (vidjeti Napomenu 15).

29. Ostali prihodi Ostali prihodi obuhvataju kamate na stambene kredite uposlenim radnicima, prihode od prodaje numizmatikih zbirki i ostale razne prihode.

106

Centralna banka Bosne i Hercegovine

30. Neto plae, porezi i doprinosi


(u 000 KM) 2007. Neto plae Porezi i doprinosi UKUPNO 8.110 5.281 13.391 2006. 7.355 4.764 12.119

Banka nema druge penzione aranmane osim dravnih penzionih sistema u Bosni i Hercegovini. Prema sistemima, poslodavac je duan obraunati tekue doprinose u procentu od bruto plaa i porez na neto plae, a trokovi terete Bilans uspjeha u periodu u kojem su nastali. Na dan 31. decembra 2007. godine Banka je imala 315 uposlenih radnika (31. decembra 2006. godine imala je 295 uposlenih radnika).

31. Ostali operativni trokovi Ostali operativni trokovi ukljuuju navedene vrste trokova:
(u 000 KM) 2007. Trokovi proizvodnje i dizajna novanica i kovanica Trokovi transakcija sa inostranim bankama Razni operativni trokovi UKUPNO 3.720 1.143 0 4.863 2006. 1.707 423 24 2.154

32. Raspodjela dobiti Raspodjela ostvarenog istog profita u poslovanju Banke za 2007. i 2006. izvrena je saglasno Zakonu o izmjenama i dopunama Zakona o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine, koji je usvojen na sjednici Parlamenta Bosne i Hercegovine 22. februara 2005. godine. Odredbama citiranog zakona definisani su kriteriji raspodjele istog profita, po kojima Banka usmjerava 60% ostvarenog profita fiskalnim organima Bosne i Hercegovine, ukoliko zadovolji kriterij da iznos upisanog kapitala i generalnih rezervi bude ekvivalentan iznosu od 5,00% ukupnog iznosa monetarne pasive. Kako taj izvedeni pokazatelj, prije raspodjele ostvarenog profita za finansijsku 2007. godinu iznosi 4,32%, to je saglasno odluci Upravnog vijea, a u skladu sa zakonskim rjeenjima, iznos od 42.736 hiljada KM iz istog profita za finansijsku 2007. godinu usmjeren u generalne rezerve Banke, ime je prvo zadovoljen kriterij da iznos upisanog kapitala i generalnih rezervi bude ekvivalentan iznosu od 5,00% ukupnog iznosa monetarne pasive. Od preostalog istog profita za finansijsku 2007. godinu u iznosu od 99.862 hiljade KM, 60% u iznosu od 59.917 hiljada KM rasporeeno je dravnom budetu, a 40%, odnosno iznos od 39.945 hiljada KM usmjeren u generalne rezerve Banke.

107

Centralna banka Bosne i Hercegovine

32. Raspodjela dobit (nastavak) 2007. Prije raspodjele dobiti


(u 000 KM i u %) Monetarna pasiva (gotov novac u opticaju i domai depoziti) Upisani kapital i generalne rezerve Odnos - upisani kapital i generalne rezerve / monetarna pasiva 6.303.853 272.456 4,32

2007. - Raspodjela dobiti


(u 000 KM i u %) NETO DOBIT PRIJE RASPODJELE PRVA RASPODJELA DOBITI U GENERALNE REZERVE Upisani kapital i generalne rezerve poslije prve raspodjele Odnos - upisani kapital i generalne rezerve / monetarna pasiva NETO DOBIT POSLIJE PRVE RASPODJELE RASPODJELA DOBITI U DRAVNI BUDET RASPODJELA DOBITI U GENERALNE REZERVE 142.598 42.736 315.192 5,00 99.862 59.917 39.945

2007. Nakon raspodjele dobiti


(u 000 KM i u %) Upisani kapital i generalne rezerve Odnos - upisani kapital i generalne rezerve / monetarna pasiva 355.137 5,63

Prije raspodjele ostvarenog profita za finansijsku 2006. godinu iznos upisanog kapitala i generalnih rezervi bio je ekvivalentan iznosu od 4,12% ukupnog iznosa monetarne pasive, tako da je saglasno odluci Upravnog vijea, a u skladu sa zakonskim rjeenjima, iznos od 45.630 hiljada KM iz istog profita za finansijsku 2006. godinu usmjeren u generalne rezerve Banke, ime je prvo zadovoljen kriterij da iznos upisanog kapitala i generalnih rezervi bude ekvivalentan iznosu od 5,00% ukupnog iznosa monetarne pasive. Od preostalog istog profita za finansijsku 2006. godinu u iznosu od 33.310 hiljada KM, 60% u iznosu od 19.986 hiljada KM rasporeeno je dravnom budetu, a 40%, odnosno iznos od 13.324 hiljade KM usmjeren u generalne rezerve Banke. Tokom 2007. i 2006. u Bilansu uspjeha Banke nije bilo istih nerealizovanih dobiti, koje bi se, prema Zakonu o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine, trebale rasporeivati iz dobiti na raun procijenjenih vrijednosti rezervi u kapitalu i rezervama.

33. Novac i novani ekvivalenti Za potrebe Izvjetaja o novanim tokovima, novac i novani ekvivalenti se sastoje od:
(u 000 KM) 31/12/2007 Devizni depoziti sa rokom dospijea do tri mjeseca Strana valuta u gotovini Devizni depoziti po vienju Specijalna prava vuenja u MMF-u Gotovina u KM u organizacionim dijelovima Banke UKUPNO 4.022.556 40.147 11.150 360 284 4.074.497 31/12/2006 2.233.789 55.159 5.115 564 176 2.294.803

108

Centralna banka Bosne i Hercegovine

34. Transakcije sa povezanim licima U 2003. godini Banka je poela sa plasmanom sredstava kroz oblik stambenih kredita uposlenim radnicima, a u skladu sa aktima kojima se reguliu nain i uslovi odobravanja ovih sredstava. Instrumenti obezbjeenja sigurnosti povrata navedenih plasmana sredstava su jamstvo za plasmane do 20 hiljada KM, a za plasmane preko 20 hiljada KM, jamstvo i hipoteka. Sljedea tabela prikazuje plasman i uslove ovih transakcija u 2007. i 2006:
2007. Ukupno plasirano do 31. decembra (u 000 KM) Neto potraivanje na dan 31. decembra (u 000 KM) Godinja kamatna stopa Prosjean rok otplate kredita (u godinama) Zaraena kamata (u 000 KM) 2.218 1.773 3,99% 14,12 74 2006. 2.218 1.912 3,99% 14,12 71

Takoer, po posebnim odlukama Upravnog vijea izvren je plasman sredstava u 2004. i 2005. u vidu beskamatnog kredita u ukupnom iznosu od 38 hiljada KM sa rokom otplate 10 godina i sa namjenom finansiranja obrazovanja, a to je regulisano odgovarajuim aktima. Neto potraivanje na dan 31. decembra 2007. iznosi 32 hiljade KM. Ukupne naknade lanovima upravljake strukture u 2007. godini iznosile su 1.706 hiljada KM, od ega se 1.150 hiljada KM odnosilo na neto plae i ostale naknade, a 556 hiljada KM na poreze i doprinose (u 2006. godini ukupan iznos od 1.585 hiljada KM odnosi se na neto plae i ostale naknade u iznosu od 1.074 hiljade KM, a 511 hiljada KM na poreze i doprinose).

35. Izvravanje kliringa i distribucija konvertibilne marke Od 5. januara 2001. godine kliring u KM-u za lokalne komercijalne banke obavlja se posredstvom RTGS (Real Time Gross Settlement) i (Bulk) Giro Clearing sistema u okviru Banke, preko rauna rezervi koje komercijalne banke imaju kod Banke. Takoer, od 5. januara 2001. godine, distribucija konvertibilne marke u cijeloj dravi obavlja se posredstvom izdvojenih trezora Banke. Domai platni promet izvravaju komercijalne banke sa licencom koje su uesnici meubankarskog sistema poravnanja.

36. Upravljanje rizikom Upravljanje rizikom i procjena obima prihvatljivog rizika je kontinuirani proces i konstitutivni element poslovne strategije Banke. Obavljajui poslovnu funkciju Banka je izloena finansijskim i poslovnim rizicima. Instrumentima poslovne politike i kontrolnim mehanizmima preko nivoa Upravnog vijea Banke, Uprave, Revizorskog komiteta i Investicionog komiteta Banke osigurava se kompletnost u upravljanju rizicima. Dranje deviznih rezervi u konvertibilnoj valuti po reimu fiksnih kurseva, investiranje na krai rok sa fiksnom kamatnom stopom u inostrane banke sa visokim kreditnim rejtingom su osnovni principi upravljanja rizikom likvidnosti, deviznim, kamatnim i kreditnim rizikom.

109

Centralna banka Bosne i Hercegovine

36.1. Rizik likvidnosti Rizik likvidnosti povezan je sa mogunou blagovremenog i efikasnog izmirenja obaveza. Konana odgovornost kontrole rizika likvidnosti lei na Upravi koja je kreirala odgovarajui okvir za upravljanje likvidnou na kratki, srednji te dugi rok, a u skladu sa potrebama. Banka upravlja rizikom likvidnosti investirajui veinom u kratkorone depozite kod inostranih banaka i u vrijednosne papire sa dospijeem do tri godine. Takoer, konstantno se nadgledaju stvarni i projicirani budui novani tokovi. Analiza rizika likvidnosti Sljedee tabele prikazuju preostala ugovorna dospijea Banke za njene nederivativne finansijske obaveze. Analiza je izvedena iz nediskontovanih novanih tokova finansijskih obaveza baziranih na najranijem oekivanom datumu dospijea. Tabela ukljuuje novane tokove kamata i glavnica.
(u 000 KM) Do 3 mjeseca 31. decembar 2007. Nekamatonosni instrumenti Instrumenti sa varijabilnom kamatnom stopom Instrumenti sa fiksnom kamatnom stopom UKUPNO 31. decembar 2006. Nekamatonosni instrumenti Instrumenti sa varijabilnom kamatnom stopom Instrumenti sa fiksnom kamatnom stopom UKUPNO 2.294.475 1.065.465 1.833.845 5.193.785 19.986 0 0 19.986 0 0 0 0 0 0 0 0 2.314.461 1.065.465 1.833.845 5.213.771 2.534.632 1.238.325 2.546.183 6.319.140 59.917 0 0 59.917 0 0 0 0 0 0 0 0 2.594.549 1.238.325 2.546.183 6.379.057 Od 3 do 12 mjeseci Od 1 do 3 godine Preko 3 godine Ukupno

Sljedee tabele prikazuju preostala ugovorna dospijea Banke za njenu nederivativnu finansijsku imovinu. Analiza je izvedena iz nediskontovanih novanih tokova finansijske imovine baziranih na najranijem oekivanom datumu dospijea, ukljuujui kamate koje e biti isplaene na tu imovinu, osim u sluaju gdje Banka oekuje da e se novani tok od takve aktivnosti dogoditi u nekom drugom vremenskom periodu.
(u 000 KM) Do 3 mjeseca 31. decembar 2007. Nekamatonosni instrumenti Instrumenti sa varijabilnom kamatnom stopom Instrumenti sa fiksnom kamatnom stopom UKUPNO 31. decembar 2006. Nekamatonosni instrumenti Instrumenti sa varijabilnom kamatnom stopom Instrumenti sa fiksnom kamatnom stopom UKUPNO 56.388 564 2.256.951 2.313.903 3 594 2.885.127 2.885.724 9 0 340.104 340.113 23 0 1.779 1.802 56.423 1.158 5.483.960 5.541.541 41.670 360 4.059.439 4.101.469 3 594 2.110.870 2.111.467 9 0 588.148 588.157 19 0 1.568 1.587 41.701 954 6.760.025 6.802.680 Od 3 do 12 mjeseci Od 1 do 3 godine Preko 3 godine Ukupno

110

Centralna banka Bosne i Hercegovine

36.2. Devizni rizik Upravljanje i kontrolu deviznog rizika Banka osigurava strogim potivanjem odredaba Zakona o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine i smjernica Centralne banke o investiranju deviznih rezervi. Navedenim aktima su tano definisani limiti dranja aktive i pasive u svakoj stranoj valuti. Najvei dio novane aktive dri se u EUR, a maksimalan iznos koji se moe drati u drugim konvertibilnim valutama podlonim promjenama trinog kursa ne smije prelaziti 50% ukupnog iznosa kapitala i rezervi Banke. Neto valutna izloenost na dan 31. decembra 2007. godine
(u 000 KM) EUR USD 109 10 99 0 0 0 0 4 0 0 113 Ostala strana valuta 4.180 26 3.794 360 0 0 0 74 0 0 4.254 KM 0 0 0 0 0 284 284 3.154 24.776 27.803 56.017 UKUPNO 6.698.505 40.147 6.051.821 360 606.177 284 284 3.324 24.776 27.813 6.754.702

AKTIVA
Strana aktiva Strana valuta u gotovini Kratkoroni depoziti kod inostranih banaka Specijalna prava vuenja u MMF-u Vrijednosni papiri raspoloivi za prodaju Domaa aktiva iro rauni Ostala aktiva Materijalna i nematerijalna sredstva Ostala ulaganja UKUPNA AKTIVA 6.694.216 40.111 6.047.928 0 606.177 0 0 92 0 10 6.694.318

PASIVA
Gotov novac u opticaju Domai depoziti Depoziti banaka Depoziti Vlade i drugih rezidenata Odgoeni prihod Ostala pasiva Kapital i rezerve Upisani kapital Generalne rezerve Rezerve od donacija Kapital u dionicama Procijenjene vrijednosti rezervi UKUPNA PASIVA I KAPITAL NETO VALUTNA IZLOENOST 0 0 0 0 0 310 28.415 25.000 0 3.546 0 (131) 28.725 6.665.593 0 0 0 0 0 5 0 0 0 0 0 0 5 108 0 0 0 0 0 79 0 0 0 0 0 0 79 4.175 2.439.709 3.864.144 3.777.071 87.073 1.230 62.870 357.940 0 330.137 0 27.803 0 6.725.893 (6.669.876) 2.439.709 3.864.144 3.777.071 87.073 1.230 63.264 386.355 25.000 330.137 3.546 27.803 (131) 6.754.702 0

Valutna izloenost EUR prema KM ne postoji, poto je kurs KM zakonski vezan za EUR, kako je objanjeno u Napomeni 2.2.

111

Centralna banka Bosne i Hercegovine

36.2. Devizni rizik (nastavak)

Neto valutna izloenost na dan 31. decembra 2006. godine


(u 000 KM) EUR USD 170 13 157 0 0 0 0 5 0 0 175 Ostala strana valuta 3.842 39 3.239 564 0 0 0 1 0 0 3.843 KM 0 0 0 0 0 176 176 4.001 24.032 27.803 56.012 UKUPNO 5.451.691 55.159 5.002.655 564 393.313 176 176 4.833 24.032 27.813 5.508.545

AKTIVA
Strana aktiva Strana valuta u gotovini Kratkoroni depoziti kod inostranih banaka Specijalna prava vuenja u MMF-u Vrijednosni papiri raspoloivi za prodaju Domaa aktiva iro rauni Ostala aktiva Materijalna i nematerijalna sredstva Ostala ulaganja UKUPNA AKTIVA 5.447.679 55.107 4.999.259 0 393.313 0 0 826 0 10 5.448.515

PASIVA
Gotov novac u opticaju Domai depoziti Depoziti banaka Depoziti Vlade i drugih rezidenata Odgoeni prihod Ostala pasiva Kapital i rezerve Upisani kapital Generalne rezerve Rezerve od donacija Kapital u dionicama Procijenjene vrijednosti rezervi UKUPNA PASIVA I KAPITAL NETO VALUTNA IZLOENOST 0 0 0 0 0 449 25.755 25.000 0 3.600 0 (2.845) 26.204 5.422.311 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 1 174 0 0 0 0 0 222 0 0 0 0 0 0 222 3.621 2.154.234 3.028.413 2.891.868 136.545 1.718 22.494 275.259 0 247.456 0 27.803 0 5.482.118 (5.426.106) 2.154.234 3.028.413 2.891.868 136.545 1.718 23.166 301.014 25.000 247.456 3.600 27.803 (2.845) 5.508.545 0

112

Centralna banka Bosne i Hercegovine

36.2.1. Devizni rizik - Analiza osjetljivosti Banka nije izloena riziku promjene kursa EUR zbog injenice da je konvertibilna marka vezana za EUR (1 EUR = 1,955830 KM). Analiza osjetljivosti prikazana u donjoj tabeli odnosi se na procentnu promjenu kursa, te je bazirana na historijskim podacima i predstavlja procjenu Banke o moguim promjenama kursa za sljedee valute:
Valutni kurs SDR USD CHF GBP Ostale 2007. +/3,0% 2,0% 7,0% 7,0% 2,0% 2006. +/3,0% 2,0% 5,0% 2,0% 2,0%

U analizu osjetljivosti su ukljuene monetarne stavke na datume Bilansa, denominirane u stranoj valuti te je posmatrana promjena njihove vrijednosti uz pretpostavku o ranije navedenim promjenama kursa. Sljedea tabela prikazuje analizu za glavne valute kojima je Banka izloena. Pozitivni procentni broj pokazuje poveanje dobiti ili gubitka ako KM oslabi u odnosu na relevantnu valutu.
2007. u 000 KM Uticaj promjene kursa na Bilans uspjeha SDR +/- 3% (17)/17 USD +/- 2% 2/(2) CHF +/- 7% 265/(265) GBP +/- 7% 1/(1) Ostale +/- 2% 0/0

2006. u 000 KM Uticaj promjene kursa na Bilans uspjeha

SDR +/- 3% (13)/13

USD +/- 2% 3/(3)

CHF +/- 5% 162/(162)

GBP +/- 2% 0/0

Ostale +/- 2% 0/0

113

Centralna banka Bosne i Hercegovine

36.3. Kamatni rizik Banka je izloena kamatnom riziku prilikom investiranja deviznih rezervi. Ona vodi ekonomsku politiku sa ciljem minimiziranja kamatnog rizika. Investicije se vre sa razliitim kamatnim stopama, zavisno od perioda investiranja, uz maksimalan rok investiranja od jedne godine za depozite i tri godine za vrijednosne papire. Analiza kamatnog rizika na dan 31. decembra 2007. godine
(u 000 KM) Do 3 mjeseca Od 3 do 12 mjeseci 2.357.695 0 1.988.168 0 369.527 0 0 109 0 0 2.357.804 Od 1 do 3 godine 0 0 0 0 0 0 0 299 0 0 299 Preko 3 godine 0 0 0 0 0 0 0 1.330 0 0 1.330 Beskamatno UKUPNO

AKTIVA
Strana aktiva Strana valuta u gotovini Kratkoroni depoziti kod inostranih banaka Specijalna prava vuenja u MMF-u Vrijednosni papiri raspoloivi za prodaju Domaa aktiva iro rauni Ostala aktiva Materijalna i nematerijalna sredstva Ostala ulaganja UKUPNA AKTIVA 4.208.318 0 3.982.966 358 224.994 0 0 35 0 0 4.208.353 132.492 40.147 80.687 2 11.656 284 284 1.551 24.776 27.813 186.916 6.698.505 40.147 6.051.821 360 606.177 284 284 3.324 24.776 27.813 6.754.702

PASIVA
Gotov novac u opticaju Domai depoziti Depoziti banaka Depoziti Vlade i drugih rezidenata Odgoeni prihod Ostala pasiva Kapital i rezerve Upisani kapital Generalne rezerve Rezerve od donacija Kapital u dionicama Procijenjene vrijednosti rezervi UKUPNA PASIVA I KAPITAL NETO POZICIJA 0 3.766.745 3.766.715 30 0 0 0 0 0 0 0 0 3.766.745 441.608 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2.357.804 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 299 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1.330 2.439.709 97.399 10.356 87.043 1.230 63.264 386.355 25.000 330.137 3.546 27.803 (131) 2.987.957 (2.801.041) 2.439.709 3.864.144 3.777.071 87.073 1.230 63.264 386.355 25.000 330.137 3.546 27.803 (131) 6.754.702 0

114

Centralna banka Bosne i Hercegovine

36.3. Kamatni rizik (nastavak)

Analiza kamatnog rizika na dan 31. decembra 2006. godine


(u 000 KM) Do 3 mjeseca Od 3 do 12 mjeseci 2.992.047 0 2.738.286 0 253.761 0 0 104 0 0 2.992.151 Od 1 do 3 godine 0 0 0 0 0 0 0 290 0 0 290 Preko 3 godine 0 0 0 0 0 0 0 1.484 0 0 1.484 Beskamatno UKUPNO

AKTIVA
Strana aktiva Strana valuta u gotovini Kratkoroni depoziti kod inostranih banaka Specijalna prava vuenja u MMF-u Vrijednosni papiri raspoloivi za prodaju Domaa aktiva iro rauni Ostala aktiva Materijalna i nematerijalna sredstva Ostala ulaganja UKUPNA AKTIVA 2.345.714 0 2.213.103 560 132.051 0 0 34 0 0 2.345.748 113.930 55.159 51.266 4 7.501 176 176 2.921 24.032 27.813 168.872 5.451.691 55.159 5.002.655 564 393.313 176 176 4.833 24.032 27.813 5.508.545

PASIVA
Gotov novac u opticaju Domai depoziti Depoziti banaka Depoziti Vlade i drugih rezidenata Odgoeni prihod Ostala pasiva Kapital i rezerve Upisani kapital Generalne rezerve Rezerve od donacija Kapital u dionicama Procijenjene vrijednosti rezervi UKUPNA PASIVA I KAPITAL NETO POZICIJA 0 2.886.981 2.886.740 241 0 0 0 0 0 0 0 0 2.886.981 (541.233) 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2.992.151 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 290 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1.484 2.154.234 141.432 5.128 136.304 1.718 23.166 301.014 25.000 247.456 3.600 27.803 (2.845) 2.621.564 (2.452.692) 2.154.234 3.028.413 2.891.868 136.545 1.718 23.166 301.014 25.000 247.456 3.600 27.803 (2.845) 5.508.545 0

115

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Kamatni rizik - Analiza osjetljivosti Analiza osjetljivosti uraena je na osnovu izloenosti kamatnim stopama finansijske imovine i finansijskih obaveza Banke na datume Bilansa, imajui u vidu da su neke od njih vezane za promjenjivu kamatnu stopu. Procenat poveanja/smanjenja predstavlja stope osjetljivosti koje su bazirane na historijskim podacima i predstavljaju procjenu Banke o moguim promjenama kamatnih stopa, kako je navedeno u sljedeoj tabeli:

Kamatna stopa EUR USD CHF KM* SDR Ostale

2007. +/0,5% 0,5% 0,5% 0,3% 0,6% 0,5%

2006. +/0,5% 0,5% 0,5% 0,5% 0,3% 0,5%

* Overnight KM kamatna stopa je naknada koju Banka plaa komercijalnim bankama na iznos koji premauje iznos obavezne rezerve. Sljedea tabela predstavlja analizu osjetljivosti izloenosti Banke promjenama kamatnih stopa. Pozitivan procentni broj pokazuje poveanje dobiti ili gubitka i smanjenje kapitala, usljed pretpostavljenog scenarija viih kamatnih stopa u odnosu na one na datume Bilansa.
2007. u 000 KM Uticaj rizika kamatnih stopa na Bilans uspjeha SDR +/- 60bp 2/(2) KM +/- 30bp (3.590)/3.590 USD +/- 50bp 1/(1) CHF +/- 50bp 19/(19) EUR +/- 50bp 36/(36) Ostale +/- 50bp 0/0

2006. u 000 KM Uticaj rizika kamatnih stopa na Bilans uspjeha

SDR +/- 30bp 1/(1)

KM +/- 50bp (5.268)/5.268

USD +/- 50bp 1/(1)

CHF +/- 50bp 16/(16)

EUR +/- 50bp 9/(9)

Ostale +/- 50bp 0/0

2007. u 000 KM Uticaj rizika kamatnih stopa na Kapital

SDR +/- 60bp 0/0

KM +/- 30bp 0/0

USD +/- 50bp 0/0

CHF +/- 50bp 0/0

EUR +/- 50bp (1.306)/1.306

Ostale +/- 50bp 0/0

2006. u 000 KM Uticaj rizika kamatnih stopa na Kapital

SDR +/- 30bp 0/0

KM +/- 50bp 0/0

USD +/- 50bp 0/0

CHF +/- 50bp 0/0

EUR +/- 50bp (707)/707

Ostale +/- 50bp 0/0

116

Centralna banka Bosne i Hercegovine

36.4. Kreditni rizik Banka je izloena kreditnom riziku po dva osnova. Prvi izvor kreditnog rizika predstavlja neizvravanje ugovornih obaveza druge strane iz ugovora o investiranju. Upravljanje ovom vrstom rizika ostvaruje se putem odabira ugovornih strana visokog kreditnog rejtinga, ogranienjem roka, kontrolisanjem obima i dinamike investiranja. Kreditni rejtinzi se prate na mjesenoj osnovi. Drugi potencijalni izvor rizika povezan je sa MMF-ovim raunima broj 1 i broj 2. Na tim raunima iskazuju se obaveze Bosne i Hercegovine na osnovu lanstva u MMF-u i obaveze na osnovu kreditnih aranmana Bosne i Hercegovine sa MMF-om. U sluaju da nadlene institucije Bosne i Hercegovine ne osiguraju blagovremeno sredstva za izmirenje tih obaveza, to stvara obavezu za Banku i naruava odredbe Zakona o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine. Strogo se pridravajui odredaba Memoranduma o izvravanju uloge fiskalnog agenta Bosne i Hercegovine prema MMF-u, Banka stvara uslove za upravljanje navedenim rizikom. Za sluaj da nadlene dravne institucije ne osiguraju sredstva za izmirenje obaveza, Banka ima ovlatenje da, u skladu sa Odlukom Upravnog vijea Banke o nainu osiguranja sredstava prema MMF-u, sva sredstva koja se nalaze na depozitnim raunima Bosne i Hercegovine i podraunima entiteta usmjeri na raun za izmirenje dospjelih obaveza. Za sredstva koja su evidentirana u vanbilansnoj evidenciji, Banka nije izloena kreditnom riziku, jer sav rizik koji eventualno moe rezultirati iz osnova plasmana tih sredstava snose ugovorno vlasnici sredstava (vidjeti Napomenu 38). 36.4.1. Koncentracija kreditnog rizika Ukupni depoziti Banke kod inostranih banaka sa stanjem na dan 31. decembra 2007. godine iznose 6.051.821 hiljadu KM (2006: 5.002.655 hiljada KM). Najvei iznos tih sredstava investiran je u est inostranih banaka (2006: u deset inostranih banaka) sa pojedinanom koncentracijom koja prelazi iznos ukupnog kapitala i rezervi Centralne banke Bosne i Hercegovine. Pojedinana koncentracija kreditnog rizika koja prelazi iznos ukupnog kapitala i rezervi Centralne banke Bosne i Hercegovine:
31/12/2007 Iznos depozita u 000 KM 632.103 461.451 441.667 398.082 391.843 387.986 31/12/2006 Iznos depozita u 000 KM 451.302 449.066 446.722 439.541 432.277 427.900 414.920 410.781 382.737 367.488

Rejting banke AAA AAA AAA AA+ AA+ AA-

% u odnosu na ukupne depozite 10,44 7,62 7,30 6,58 6,47 6,41

Rejting banke AA+ AA+ AAA AA AAAAA AAAA+ AAAA+

% u odnosu na ukupne depozite 9,02 8,98 8,93 8,79 8,64 8,55 8,29 8,21 7,65 7,35

Najvea individualna izloenost riziku na dan 31. decembra 2007. godine iznosila je 632.103 hiljade KM (2006: 451.302 hiljade KM).

117

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Uprava Banke smatra da Banka ovakvim nainom investiranja deviznih rezervi nije izloena veem stepenu rizika, s obzirom da politika investiranja Banke potuje, pored zahtjeva profitabilnosti, i sigurnost plasmana, mjerenu standardima kreditnog rejtinga banaka kod kojih se sredstva investiraju. Ukupna koncentracija kreditnog rizika Centralne banke Bosne i Hercegovine - depoziti:
Rejting banke AAA AA+ AA Aa2 AAA+ A AUKUPNO 31/12/2007 Iznos depozita u 000 KM 1.535.221 1.601.338 903.965 2 2.011.111 181 1 2 6.051.821 % u odnosu na ukupne depozite 25,37 26,46 14,94 0,00 33,23 0,00 0,00 0,00 100,00 Iznos depozita u 000 KM 1.045.195 1.680.256 557.815 2 1.719.369 0 16 2 5.002.655 31/12/2006 % u odnosu na ukupne depozite 20,89 33,59 11,15 0,00 34,37 0,00 0,00 0,00 100,00

Ukupna koncentracija kreditnog rizika Centralne banke Bosne i Hercegovine Vrijednosni papiri raspoloivi za prodaju
Rejting AAA AA+ AAUKUPNO 31/12/2007 Iznos vrijednosnih papira % u odnosu u 000 KM na ukupnu investiciju 420.267 69,33 22.345 163.565 606.177 3,69 26,98 100,00 Iznos vrijednosnih papira u 000 KM 286.402 8.129 98.782 393.313 31/12/2006 % u odnosu na ukupnu investiciju 72,82 2,07 25,11 100,00

37. Pravina vrijednost finansijske aktive i pasive Kratkoroni depoziti od i kod banaka iskazani su priblino pravinoj vrijednosti, jer su ti depoziti kratkoroni plasmani po trinim kamatnim stopama. Vrijednosni papiri raspoloivi za prodaju iskazani su po pravinoj vrijednosti, koja ukljuuje trinu vrijednost vrijednosnog papira i obraunatu kamatu.

118

Centralna banka Bosne i Hercegovine

38. Vanbilansne stavke Centralna banka Bosne i Hercegovine vodi odreene raune u stranim valutama vezane uz sporazume izmeu vlada Bosne i Hercegovine i inostranih vlada i finansijskih organizacija. Kako ovi rauni nisu niti aktiva niti pasiva Centralne banke Bosne i Hercegovine, oni nisu ukljueni u Bilans stanja Banke. Takoer, vanbilansne stavke sadre devizne raune dravnih institucija i agencija za koje Banka djeluje kao agent. Vanbilansne stavke se sastoje od:
(u 000 KM) Vrijednosni papiri, finansijski derivati i sredstva treih lica koja se dre kod inostranih banaka Pasiva za vrijednosne papire, finansijske derivate i sredstva treih lica Depoziti nerezidenata Depoziti USAID-a Depoziti rezidenata Depoziti Vlade BiH Depoziti Vlade BiH na osnovu sukcesije Depoziti Vlade BiH servisiranje vanjskog duga BiH Depoziti Vlade BiH budet institucija BiH Ostali depoziti Vlade BiH Depoziti ostalih vlada u BiH Depoziti Vlada Federacije BiH Depoziti ostalih rezidenata Depoziti Agencija za osiguranje depozita Depoziti penzije iz Njemake Depozitni rauni banaka blokirana sredstva Investicije rezidenata vezane za vrijednosne papire i finansijske derivate Investicije vezane za vrijednosne papire i finansijske derivate - Agencija za osiguranje depozita 31/12/2007 502.328 502.328 15.577 15.577 381.735 376.439 120.732 2.130 238.395 15.182 1.184 1.184 4.112 750 3.162 200 105.016 105.016 31/12/2006 436.296 436.296 10.736 10.736 342.301 337.800 122.900 2.166 184.094 28.640 1.153 1.153 3.348 439 2.764 145 83.259 83.259

Kamate i provizije na vrijednosne papire, finansijske derivate i sredstva treih lica Depoziti USAID-a Na osnovu Ugovora o finansijskoj pomoi izmeu Bosne i Hercegovine i Sjedinjenih Amerikih Drava za finansiranje rekonstrukcije, otvoreni su posebni kamatonosni rauni u Bank of America. Centralna banka Bosne i Hercegovine ne obraunava i ne naplauje kamatu i proviziju na ovim raunima. Investicije rezidenata vezane za vrijednosne papire i finansijske derivate Banka je omoguila Agenciji za osiguranje depozita da investira u vrijednosne papire i finansijske derivate otvarajui raune (Cash i Custodian Account) koji glase na Banku i Agenciju za osiguranje depozita. Sve transakcije na ovim raunima odvijaju se izmeu Agencije i asset managera. Centralna banka Bosne i Hercegovine za navedene raune ne obraunava kamate i provizije.

119

Centralna banka Bosne i Hercegovine

38. Vanbilansne stavke (nastavak) lanstvo Bosne i Hercegovine u MMF-u Kao depozitar za lanstvo Bosne i Hercegovine u MMF-u, Centralna banka Bosne i Hercegovine dri MMF-ove raune broj 1 i 2 i osigurava usluge uvanja vrijednosnih papira BiH koji se izdaju za pokrie lanstva u MMF-u i za reotkup obaveza. Banka dri SDR-ove kao dio svoje funkcije upravljanja deviznim rezervama. Banka djeluje kao fiskalni agent u ime BiH u njenim odnosima sa MMF-om, ali nije odgovorna za sredstva i obaveze vezane uz lanstvo. Konsolidovana pozicija koja slijedi prikazuje saetak pozicija Bosne i Hercegovine kod MMF-a: Konsolidovana pozicija lanstva Bosne i Hercegovine u MMF-u na dan 31. decembra 2007. godine

(u 000 KM) Aktiva Kvota Dranje SDR-a Obraunata kamata na dranje SDR-a Ukupna aktiva Pasiva MMF-ov raun br. 1 MMF-ov raun br. 2 Vrijednosni papiri Rauni plativih trokova Obraunata kamata na alokaciju SDR-a Ukupna pasiva Neto lanska pozicija kod MMF-a Obaveze BiH prema MMF-u koje uglavnom nastaju iz reotkupa i prilagoavanja vrijednosti valute Alokacija SDR-a Neto lanska pozicija 46.132 (43.037) 3.095 358.786 Ukupna konsolidovana pozicija aktiva i pasiva Alokacija SDR-a MMF-ov raun br. 1 MMF-ov raun br. 2 Ukupna bruto pozicija BiH u MMF-u aktiva i pasiva 358.786 43.037 (917) (10) 400.896 358.786 358.786 43.037 (917) (10) 400.896 355.331 358 2 355.691 917 10 357.566 37 256 358.786

Dranje SDR-a, obraunata kamata na dranje SDR-a, MMF-ov raun br. 1 i MMF-ov raun br. 2 odraavaju raune koji se dre u Bilansu stanja Banke. Za potrebe Konsolidovane pozicije Bosne i Hercegovine u MMF-u, bruto pozicija BiH umanjena je za alokaciju SDR-a te je uveana za MMF-ove raune broj 1 i 2.

120

Centralna banka Bosne i Hercegovine

38. Vanbilansne stavke (nastavak) Konsolidovana pozicija lanstva Bosne i Hercegovine u MMF-u na dan 31. decembra 2006. godine

(u 000 KM) Aktiva Kvota Dranje SDR-a Obraunata kamata na dranje SDR-a Ukupna aktiva Pasiva MMF-ov raun br. 1 MMF-ov raun br. 2 Vrijednosni papiri Rauni plativih trokova Obraunata kamata na alokaciju SDR-a Ukupna pasiva Neto lanska pozicija kod MMF-a Obaveze BiH prema MMF-u koje uglavnom nastaju iz reotkupa i prilagoavanja vrijednosti valute Alokacija SDR-a Neto lanska pozicija 76.011 (45.747) 30.264 408.533 Ukupna konsolidovana pozicija aktiva i pasiva Alokacija SDR-a MMF-ov raun br. 1 MMF-ov raun br. 2 Ukupna bruto pozicija BiH u MMF-u aktiva i pasiva 408.533 45.747 (974) (11) 453.295 408.533 408.533 45.747 (974) (11) 453.295 377.705 560 4 378.269 974 11 406.885 354 309 408.533

39. Pravilo valutnog odbora Zakon o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine zahtijeva da ukupan iznos njene monetarne pasive nikada ne bude vei od njenih neto deviznih rezervi. Detalji potivanja tog pravila su sljedei:
(u 000 KM) Strana aktiva Manje pasiva prema nerezidentima Neto devizne rezerve Monetarna pasiva Neto strana aktiva (neto devizne rezerve minus monetarna pasiva) 31/12/2007 6.698.505 941 6.697.564 6.303.853 393.711 31/12/2006 5.451.691 994 5.450.697 5.182.647 268.050

Monetarnu pasivu Banke po Zakonu o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine ine gotov novac u opticaju i domai depoziti banaka i drugih rezidenata.

121

Centralna banka Bosne i Hercegovine

40. Dogaaji poslije datuma Bilansa Odlukom Upravnog vijea Banke izmijenjena je stopa obaveznih rezervi komercijalnih banaka, te od 1. januara 2008. godine iznosi 18,00%.

41. Odobravanje Finansijskih izvjetaja Ove odvojene Finansijske izvjetaje odobrilo je Upravno vijee 26. marta 2008. godine.

Za Upravno vijee potpisuje:

_______________ mr Kemal Kozari Guverner

122

Centralna banka Bosne i Hercegovine

10. DODATAK 10.1 Obiljeavanje 10-godinjice banke


Centralna banka Bosne i Hercegovine obiljeila je deset godina rada. Kao jedina monetarna institucija BiH formalno je uspostavljena 11. augusta 1997. Poetak njenog rada znaio je poetak graenja novog autoriteta nezavisne monetarne institucije koja uiva kredibilitet i povjerenje stanovnitva i svih aktera ekonomskog ivota u BiH. Sveano obiljeavanje desete godinjice uprilieno je 13. septembra 2007, kada je organizovan vei broj aktivnosti. Gala sveanost odrana je u sarajevskom Narodnom pozoritu na kojoj su se, nakon obraanja guvernera CBBiH Kemala Kozaria, prigodnim govorom gostima obratili guverner Narodne banke Srbije Radovan Jelai i predstavnik Centralne banke Republike Turske Lokman Gunduz. Obiljeavanje e ostati upameno i po meunarodnoj konferenciji pod nazivom Monetarna stabilnost u funkciji finansijske stabilnosti koja je pobudila i najvee interesovanje, uz odziv velikog broja uesnika iz ekonomskog i politikog ivota iz zemlje i inostranstva. Konferenciju je otvorio predsjedavajui Vijea ministara BiH Nikola piri, naglasivi da se CBBiH moe oznaiti kao institucija koja uiva visok stepen institucionalne, ali i stvarne nezavisnosti. Tokom prve sesije, uesnici su kroz prezentacije biveg i sadanjeg guvernera Petera Nicholla i Kemala Kozaria, imali priliku da se prisjete dogaaja koji su obiljeili prvih deset godina rada Banke, ukljuujui i deavanja koja su prethodila osnivanju CBBiH. Dat je osvrt na nemjerljiv doprinos prvog guvernera CBBiH Sergea Roberta u kreiranju Zakona o CBBiH i uspostavi same institucije. Ministar finansija i trezora BiH Dragan Vranki, bio je uvodniar na drugoj sesiji kojom je predsjedavao viceguverner CBBiH Ljubia Vladui. Tokom ove sesije koja je bila posveena monetarnoj stabilnosti u funkciji makroekonomske stabilnosti, ministar Vranki je naglasio da BiH ima stabilnu valutu, te da je u toku proces provoenja strukturalnih reformi koje bi trebale dovesti do toga da BiH postane makroekonomski stabilna zemlja. Izlaganja u okviru ove sesije imali su bivi guverner Hrvatske narodne banke Marko kreb, ef misije Meunarodnog monetarnog fonda za BiH Dimitri Demekas, lanica Izvrnog odbora i Upravnog vijea Evropske centralne banke Gertrude Tumpel-Gugerell i viceguverner Banke vedske zaduen za finansijsku stabilnost Lars Nyberg. Zavrna sesija kojoj su prisustvovali guverner Banke Albanije Ardian Fullani, guverner Centralne banke Crne Gore Ljubia Krgovi, guverner Narodne banke Makedonije Petar Goev, guverner Narodne banke Srbije Radovan Jelai, prvi zamjenik guvernera Narodne banke Rumunije Florin Georgescu, lan Upravnog vijea Centralne banke Republike Turske Lokman Gunduz, lan Vijea za monetarnu politiku Banke Grke George Demopoulos i guverner CBBiH Kemal Kozari, bila je posveena buduoj saradnji centralnih banaka regiona. U okviru konferencije, guverneri centralnih banaka BiH, Srbije i Crne Gore potpisali su Sporazum o kliringu meunarodnih plaanja, ime platni promet izmeu ovih drava postaje efikasniji i jeftiniji. Za svoje goste CBBiH je organizovala cjelodnevni obilazak Mostara i Meugorja, a dugo nakon obiljeavanja, instituciji su stizali telegrami estitiki i zahvalnosti. Obiljeavajui prvu deceniju, CBBiH je objavila Monografiju pod nazivom Centralna banka BiH 1997 2007 i izdala jubilarnu kovanicu od 10 KM. Tekstove za Monografiju pisali su ljudi koji su znaajno doprinijeli uspostavi i razvoju CBBiH: bivi guverneri Serge Robert i Peter Nicholl, aktuelni guverner Kemal Kozari, lan prvog saziva Upravnog vijea CBBiH Kasim Omievi, viceguverneri Anka Musa, Feriha Imamovi i Ljubia Vladui, glavni interni revizor Ankica Kolobari, te spoljni saradnik Simeun Vilendei. Ovim povodom CBBiH je izdala i jubilarnu kovanicu srebrenjak 10 KM, koja je ujedno i simbol jednog perioda u kojem je Centralna banka BiH imala znaajnu ulogu i mjesto u istoriji i razvoju Bosne i Hercegovine.

123

Centralna banka Bosne i Hercegovine

10.2 Vani dogaaji u 2007.


11. januar Potpisan Memorandum o razumijevanju u podruju ekonomske i finansijske statistike izmeu Centralne banke BiH i Agencije za statistiku BiH. Ciljevi ovog memoranduma su da se izbjegne dupliciranje statistikih poslova na nivou BiH, da se sprijee protivrjenosti u dobivenim podacima od CBBiH i Agencije za statistiku BiH, te da se promovie visok kvalitet i konzistentnost statistika na nivou BiH. Uspostavljen je Registar kredita fizikih lica koji predstavlja II fazu realizacije Centralnog registra kredita (I faza Centralnog registra kredita, Registar kredita pravnih lica, uspostavljena je u aprilu 2006). Registri kredita pravnih i fizikih lica daju kompletnu sliku zaduenja na nivou finansijskog sektora u naoj zemlji. Uspostavu Registra pomogla je Amerika agencija za meunarodni razvoj (USAID). Nakon to su stvorene zakonske pretpostavke, Bosna i Hercegovina je dobila Meunarodni broj bankarskog rauna IBAN (International Bank Account Number). Potpisan tripartitni protokol izmeu Evropske centralne banke (ECB), Delegacije Evropske komisije (EC) u BiH i Centralne banke BiH, ime je oznaen poetak Programa Eurosistema o procjeni potreba CBBiH. Evropska unija sa 300.000 eura finansira estomjeseni program koji je poeo 1. marta 2007. Program je implementiran kroz koordinaran pristup Eurosistema, to ukljuuje ECB u partnerstvu sa Deutsche Bundesbank, Bankom Estonije, Bankom Grke, Bankom panije, Bankom Francuske, Bankom Italije, Austrijskom narodnom bankom i Bankom Slovenije. Ambasador Republike eke u BiH Ji Kudla i njegov savjetnik i ef Ekonomskog odjela ambasade eke Republike Zbyink Peka posjetili su CBBiH i u razgovoru sa guvernerom najavili mogunost znaajnijeg ekog investiranja u BiH. U Sarajevu je potpisan Memorandum o razumijevanju i saradnji u oblasti nadzora nad poslovanjem banaka izmeu CBBiH, agencija za bankarstvo FBiH i RS, te CB Crne Gore. U Sarajevu je odran prvi sastanak eksperata CBBiH i Evropske centralne banke u okviru CARDS programa procjene potreba CBBiH tokom kojeg je razmatran benchmark (cilj, standard) Programa. Prvi sastanak je uslijedio nakon to su 16. februara 2007. predstavnici ECB, u ime Eurosistema, Delegacije Evropske komisije (EC) u BiH i CBBiH potpisali Protokol kojim je oznaen poetak Programa Eurosistema o procjeni potreba CBBiH. Upravno vijee CBBiH je usvojilo je Finansijske izvjetaje CBBiH za 2006. U Sarajevu potpisan Memorandum o razumijevanju izmeu CBBiH, agencija za bankarstvo FBiH i RS, te Udruenja banaka BiH. Namjena ovog Memoranduma je da potpisnici zajedno rade na unapreenju saradnje s ciljem daljeg jaanja bankarskog sektora. CBBiH je pustila u opticaj novo izdanje novanica od 50 i 100 KM. Upravno vijee CBBiH donijelo je odluku o nainu organizovanja klirinkog obrauna meunarodnih plaanja. Projekat e ukljuiti zemlje bive Jugoslavije, a krajnji cilj su zemlje lanice CEFTE (Central European Free Trade Association).

16. januar

26. januar

16. februar

22. februar

5. mart

20. mart

28. mart 12. april

1. maj 28. maj

124

Centralna banka Bosne i Hercegovine

5. juni

Meunarodna bonitetna kua Moodys Investor Service objavila je da Bosni i Hercegovini ostaje isti kreditni rejting, B2 sa stabilnim izgledima. U Godinjem izvjetaju o Bosni i Hercegovini, Moodys Investor Service je naveo da ovaj spekulativni rejting sa stabilnim izgledima odraava kreditnu sposobnost sloene zemlje koja je u procesu uspostave institucija i ponovne izgradnje ekonomije. Ugledni mjeseni finansijski magazin Banke u BiH dodijelio je CBBiH priznanje Zlatni BAM za ukupan doprinos razvoju bankarskog sektora u BiH. Ovaj magazin ve petu godinu zaredom dodjeljuje priznanja Zlatni BAM najuspjenijim bankama na osnovu objavljenih skraenih revizorskih izvjetaja. Korisnicima postala dostupna redizajnirana web stranica Centralne banke Bosne i Hercegovine (CBBiH). Novi dizajn je u potpunosti zamijenio dotadanju stranicu koja je postavljena jo u septembru 2001. Konsultantska kua Revicon i regionalni poslovni magazin Prizma dodijelili su Centralnoj banci BiH plaketu za monetarnu stabilnost i podrku finansijskom tritu BiH. Obiljeena je deseta godinjica rada CBBiH. Tim povodom CBBiH je objavila Monografiju Centralna banka BiH 1997-2007 i izdala jubilarnu kovanicu 10 KM srebrenjak, koja je ujedno i simbol jednog perioda u kojem je CBBiH imala znaajnu ulogu i mjesto u istoriji i razvoju BiH. CBBiH je na svojoj dnevnoj kursnoj listi poela objavljivati kurs ruske rublje, zbog stalnog porasta u obimu privrednih odnosa izmeu BiH i Rusije, te pojaanog interesa privrednih subjekata za dnevnim informacijama o kursu rublje. Potpisan ugovor izmeu kompanije Tenfore i Centralne banke BiH ime je ozvanien poetak meubankarskog trita iralnog i gotovog novca.

14. juni

27. juni

27. juni

11. august

10. septembar

12. septembar

12. septembar Okonan je program Eurosistema o procjeni potreba CBBiH, zapoet 16. februara, uz zakljunu diskusiju i usvajanje Izvjetaja Eurosistema o analizi potreba tokom sastanka Upravnog komiteta Programa u Sarajevu. U Izvjetaju su utvrena podruja u kojima bi CBBiH trebala postii napredak kroz implementaciju novih pravila ili politika, kako bi ubrzala pripreme za pristupanje Evropskom sistemu centralnih banaka (ESCB) kada BiH bude spremna da ue u Evropsku uniju. 13. septembar Konferencijom meunarodnog karaktera kojoj je, uz predstavnike ekonomskog, javnog i politikog ivota u BiH, prisustvovao i veliki broj gostiju iz inostranstva, CBBiH je obiljeila desetogodinjicu rada. U okviru obiljeavanja godinjice, potpisan Sporazum o kliringu meunarodnih plaanja izmeu CBBiH, Narodne banke Srbije i Centralne banke Crne Gore. Potpisivanjem ovog sporazuma omoguen je laki i jeftiniji meunarodni promet izmeu zemalja potpisnica.

17. septembar CBBiH je posjetio je ambasador vajcarske u BiH Rolf Lenz i guverneru CBBiH Kemalu Kozariu estitao 10. godinjicu rada ove institucije. Tokom razgovora sa vajcarskim ambasadorom, naglaena je saradnja CBBiH sa vajcarskom banakom, tj. Bankom za meunarodna poravnanja u Bazelu (BIS).

125

Centralna banka Bosne i Hercegovine

2. novembar

Guverner CBBiH Kemal Kozari i viceguverner Ljubia Vladui boravili su u Atini u zvaninoj posjeti Banci Grke gdje su imali susret sa guvernerom Nicholasom C. Garganasom. Teme razgovora bile su bankarska supervizija, devizne rezerve, obuka osoblja i ostale teme od zajednikog interesa za obje institucije. Guverneri su postigli dogovor prema kome e Banka Grke ubudue u svoj plan uvrstiti organizaciju seminara za osoblje CBBiH i sastanke eksperata. Novoimenovani ambasador Sjedinjenih Amerikih Drava u BiH Charles English sa saradnicima je posjetio CBBiH i u razgovoru sa njenim predstavnicima podrao rad ove institucije. Zvaninici CBBiH su se zahvalili na pomoi koju je CBBiH dobijala od amerike vlade posredstvom Amerike agencije za meunarodni razvoj (USAID) i amerikog Ministarstva finansija (US Treasury). Centralnoj banci Bosne i Hercegovine (CBBiH) dodijeljeno je regionalno priznanje Zlatni most za doprinos razvoju i afirmaciji evropskih vrijednosti i standarda u regionu. Priznanje ve petu godinu zaredom dodjeljuju privredne komore zemalja jugoistone Evrope (Slovenija, Bosna i Hercegovina, Crna Gora, Srbija, Makedonija, Albanija, Grka, Turska, Bugarska, Rumunija i Kipar) na tradicionalnim susretima privrednika, javnih, kulturnih i drugih djelatnika regiona. Upravno vijee CBBiH donijelo je odluku o poveanju stope obavezne rezerve sa 15% na 18% i primjenjivae se od 1. januara 2008. Odluka je uslijedila zbog znaajnog kreditnog rasta. Upravno vijee CBBiH donijelo je i smjernice o zaokruivanju iznosa plaanja u gotovinskom platnom prometu poev od 1. januara 2008. (iznos od 1 i 2 feninga se zaokruuje na nula feninga, iznos od 3, 4,6 i 7 feninga na 5 feninga, iznos od 8 i 9 feninga na 10 feninga). Guverner CBBiH Kemal Kozari i viceguverner CBBiH Ljubia Vladui boravili su u posjeti Narodnoj banci Srbije gdje su uestvovali u forum diskusiji sa guvernerom Narodne banke Srbije Radovanom Jelaiem i uim rukovodstvom banke o aktuelnim pitanjima vezanim za obje centralne banke. Guverneri su razmijenili informacije o napredovanju projekta uspostave platnog prometa izmeu Bosne i Hercegovine, Srbije i Crne Gore, a takoer su iskoristili priliku da razmijene iskustva u vezi sa ponaanjem trita u svojim dravama u svjetlu nedavnih cjenovnih okova na svjetskom tritu. Predsjedavajui Predsjednitva Bosne i Hercegovine eljko Komi posjetio je CBBiH i upoznao se o radu i rezultatima Banke. Zvaninici CBBiH zahvalili su se Predsjednitvu Bosne i Hercegovine na podrci koju je CBBiH imala tokom deset godina rada. Prezentirajui rezultate rada, guverner Kozari je istakao znaaj ouvanja monetarne stabilnosti u nestabilnom ekonomskom i politikom okruenju.

8. novembar

15. novembar

28. novembar

7. decembar

13. decembar

126

Centralna banka Bosne i Hercegovine

10.3 Rukovodstvo i struktura CBBiH


Najvii organ Centralne banke BiH je Upravno vijee koje je nadleno za utvrivanje monetarne politike i kontrolu njenog provoenja, organizaciju i strategiju banke, a u skladu sa Zakonom o Centralnoj banci BiH. Predsjedavajui Upravnog vijea je Kemal Kozari, a lanovi Manojlo ori, Mila Gadi, Ljubomir Kovaevi i Mehmed Jahi. lanove Upravnog vijea imenuje Predsjednitvo BiH. Upravu ine guverner Kemal Kozari i tri viceguvernera (Anka Musa, Feriha Imamovi i Ljubia Vladui). Guverner imenuje uz odobrenje Upravnog vijea viceguvernere, glavnog internog revizora i zamnjenike. Uprava je nadlena i odgovorna za operativno rukovoenje tekuim poslovima i realizaciju ciljeva i zadataka utvrenih Zakonom o CBBiH, Planom poslovanja CBBiH i odlukama Upravnog vijea. U toku 2007. Uprava je odrala 23 sjednice. U toku 2007. primljeno je u radni odnos 27 novih slubenika, a prestao radni odnos za 7 slubenika. Tako je, na dan 31.12.2007, u CBBiH bilo zaposleno 315 radnika. Od ukupnog broja slubenika u radnom odnosu kvalifikaciona struktura je sljedea: 1 doktor nauka, 17 magistara, 156 slubenika sa VSS, 24 sa V i 117 sa ostalim strunim spremama, a 28 slubenika je imalo posebna ovlatenja i odgovornosti. Tokom godine CBBiH je nastavila da radi na strunom obrazovanju, osposobljavanju i usavravanju za rad, te motivisanju osoblja. U toku 2007. slubenici CBBiH su prisustvovali 302 seminara u zemlji i inostranstvu. Broj zaposlenih u periodu 1997. - 2007. na kraju godine
1997. 80 1998. 106 1999. 157 2000. 194 2001. 241 2002. 250 2003. 264 2004. 276 2005. 287 2006. 295 2007. 315

127

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Organizaciona shema

128

Centralna banka Bosne i Hercegovine

RUKOVODSTVO BANKE na dan 31.12.2007.

UPRAVNO VIJEE UPRAVA URED GLAVNOG INTERNOG REVIZORA Sekretar Upravnog vijea Savjetnik za pitanja finansijskih trita Koordinator za bankarsku superviziju Sluba za odnose sa javnou, koordinator

mr Kemal Kozari, predsjedavajui Manojlo ori, lan prof. dr Mila Gadi, lan prof. dr Mehmed Jahi, lan prof. dr Ljubomir Kovaevi, lan mr Kemal Kozari, guverner Feriha Imamovi, viceguverner Anka Musa, viceguverner mr Ljubia Vladui, viceguverner mr Ankica Kolobari, glavni interni revizor Angela Medi, zamj. gl. internog revizora Jasmina Novalija, zamj. gl. internog revizora Krstinja Toovi, zamj. gl. internog revizora Ulfija Dubur Petra Markovi mr Ljiljana Marjanovi Zijada Kova

129

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Sektor za ekonomska istraivanja, statistiku i evropske integracije rukovodni tim mr Amir Hadiomeragi Jasna Halilbegovi Odjeljenje platnih sistema Sektor za bankovne usluge, rukovodni tim Sektor za administraciju i finansije, rukovodni tim Odjeljenje za pravne poslove ore Rackovi

mr Emina Brodlija Verica Boi Vasilija Arapovi Silvestar Lincender

mr Ernadina Bajrovi Munib Brki Ninoslav Gregovi mr Nazif Husovi eljko Suboti Dragan oi Jasenka igi

Glavna jedinica Sarajevo Glavna jedinica Mostar Glavna banka Republike Srpske CBBiH Banja Luka Filijala Glavne banke Republike Srpske Pale Filijala CBBiH Brko Distrikt

Sadik Kadri, direktor Zoran ori, direktor Mirjana Jaimovi, direktor Marko Radovi, rukovodilac Mirzeta Arnautovi, rukovodilac

130

Centralna banka Bosne i Hercegovine

10.4 Publikacije i internet stranica


- Mjeseni ekonomski pregled Interna mjesena informacija za menadment Banke koja obuhvata kretanja u monetarnom, realnom i vanjskom sektoru. Kvartalna publikacija, obuhvata podatke monetarne i finansijske statistike, podatke o platnim transakcijama, podatke realnog sektora i podatke platnog bilansa Bosne i Hercegovine. Publikacija sadri izvjetaj o poslovanju Centralne banke BiH u toku godine i finansijski izvjetaj, koji Banka dostavlja Parlamentarnoj skuptini Bosne i Hercegovine. Povremena publikacija koja se objavljuje na web stranici CBBiH.

- Bilten

- Godinji izvjetaj

- Specijalne teme istraivanja INTERNET STRANICA www.cbbh.ba e-mail: contact@cbbh.ba

Otvorenost i transparentnost djelovanja Centralna banka BiH smatra izuzetno vanim za vjerodostojnost, javnu odgovornost i povjerenje koje uiva meu stanovnitvom i drugim institucijama u BiH i u meunarodnim institucijama. Na osnovu Pravilnika o radu CBBiH, Centralna banka ima obavezu da obavjetava javnost o svom radu davanjem blagovremenih informacija, objavljivanjem izvjetaja, izdavanjem slubenih publikacija, odravanjem konferencija za tampu. Web-site Centralne banke BiH postoji od 1998. Sadri osnovne podatke o CBBiH, Zakon o CBBiH, prezentira novanice i kovanice Bosne i Hercegovine, te numizmatika izdanja CBBiH; na stranici se takoer moe nai veliki broj publikacija i statistikih podataka (godinji izvjetaji, mjeseni bilansi stanja, kvartalni bilteni, platni bilans BiH, platni promet...), te spisak svih komercijalnih banaka u BiH. Publikacije i statistiki podaci se objavljuju u opeprihvaenim formatima DOC, XLS i PDF. Na stranici se takoer objavljuje kursna lista koja se mijenja jednom dnevno, te ostale relevantne novosti i saoptenja za javnost. Sav materijal se objavljuje na bosanskom, hrvatskom, srpskom i engleskom jeziku.

131

Centralna banka Bosne i Hercegovine

10.5 Skraenice
BDP BiH CBBiH CEB CHF CIS EBRD ECB EU EUR FBiH FED GBP KM MMF RTGS RS SAD SDR SEE UNDP USAID USD DB Bruto domai proizvod Bosna i Hercegovina Centralna banka Bosne i Hercegovine Baltike zemlje i zemlje Centralne i Istone Evrope vajcarski franak Commonwealth of Independent States (Zajednica nezavisnih drava) Evropska banka za obnovu i razvoj Evropska centralna banka Evropska unija Euro Federacija Bosne i Hercegovine Federalne rezerve Britanska funta Konvertibilna marka Meunarodni monetarni fond Real Time Gross Settlement (bruto poravnanje u realnom vremenu) Republika Srpska Sjedinjene Amerike Drave Specijalna prava vuenja (Special Drawing Rights) - obraunska jedinica MMF-a bazirana na korpi valuta South and East Europe (zemlje ugoistone Evrope) United Nations Development Program (Agencija Ujedinjenih naroda za razvoj) United States Agency for International Development Ameriki dolar Brko Distrikt

132

Centralna banka Bosne i Hercegovine

11. STATISTIKE TABELE


Tabela 01: Tabela 02: Tabela 03: Tabela 04: Tabela 05: Tabela 06: Tabela 07: Tabela 08: Tabela 09: Tabela 10: Tabela 11a: Tabela 11b: Tabela 12: Tabela 13: Tabela 14: Tabela 15: Tabela 16: Tabela 17: Tabela 18: Tabela 19: Tabela 20: Tabela 21: Tabela 22: Tabela 23: Tabela 24 Tabela 25: Tabela 26: Tabela 27: Tabela 28: Tabela 29: Tabela 30: Tabela 31: Tabela 32: Tabela 33: Tabela 34: Tabela 35: Tabela 36: Tabela 37: Glavni ekonomski indikatori Bruto domai proizvod BiH Indeks industrijske proizvodnje Indeks potroakih cijena za BiH (CPI) Indeks trokova ivota Prosjene bruto i neto plae, penzije i potroaka korpa Monetarni agregati Monetarni pregled Bilans stanja CBBiH Konsolidovani bilans komercijalnih banaka u BiH Aktivne kamatne stope komercijalnih banaka Pasivne kamatne stope komercijalnih banaka Ukupni depoziti i krediti Sektorska struktura depozita po vienju Sektorska struktura oroenih i tednih depozita Sektorska struktura kratkoronih kredita Sektorska struktura dugoronih kredita Kupovina i prodaja KM Prosjene obavezne rezerve Transakcije u platnom prometu Platni bilans BiH Tekui raun platnog bilansa Kapitalni i finansijski raun platnog bilansa Servisiranje vanjskog duga Vanjski dug ope vlade BiH po kreditorima Devizne rezerve CBBiH Vanjskotrgovinska razmjena BiH Izvoz robe po zemljama destinacije Uvoz robe po zemljama porijekla Struktura uvoza i izvoza robe po proizvodima Pregled prosjenih srednjih kurseva KM Vladine finansije BiH- jedinice sektora vlade Vladine finansije BiH - struktura konsolidiranih prihoda i rashoda Vladine finansije FBiH - jedinice sektora vlade Vladine finansije RS - jedinice sektora vlade Tokovi direktnih stranih ulaganja u BiH klasifikovani prema zemlji stranog ulagaa Tokovi direktnih stranih ulaganja u BiH klasifikovani prema elatnostima Realni i nominalni efektivni kurs BiH

133

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 01: Glavni ekonomski indikatori

2001.

2002.

2003.

2004.

2005.

2006.

2007.

(u milionima KM ) Nominalni BDP BiH teku}e cijene Realni BDP (stopa rasta u %)
2) 1)

11.599 4,5

12.829 5,5

14.505 3,0

15.786 6,3
1)

16.928 3,9
1)

19.121 6,7
1)

20.9502) 6,0

Stopa rasta indeksa potro{a~kih cijena (CPI) u BiH3) Prosje~na godi{nja stopa rasta CPI Godi{nja stopa rasta CPI za decembar Bud`et op}e vlade4) Prihodi Rashodi5) Saldo Novac i kredit Novac u {irem smislu (M2) Krediti nevladinim sektorima Platni bilans Bruto devizne rezerve U milionima KM U milionima USD U mjesecima uvoza robe i usluga Saldo teku}eg ra~una* U milionima KM U milionima USD U procentima BDP-a Saldo robne razmjene U milionima KM U milionima USD U procentima BDP-a Vanjski dug sektora vlade U milionima KM U milionima USD U procentima BDP-a Servisiranje vanjskog duga6) U milionima KM U milionima USD U procentima izvoza robe i usluga 178 81 5,0 237 114 7,0 4.421 1.994 38,1 4.290 2.286 33,4 -6.471 -2.958 -55,8 -6.891 -3.341 -53,7 -1.630 -744 -14,1 -2.449 -1.194 -19,1 2.708 1.239 3,4 2.484 1.196 3,0 40,3 28,5 39,5 32,9 46,9 50,2 -3,3 40,0 40,1 -0,1 3,1 0,9 0,4 0,2

(u procentima ) 0,6 0,6 0,4 0,5 3,8 4,3 6,1 4,6 1,5 4,9

(u procentima BDP-a) 41,5 40,8 0,7 40,4 38,8 1,6 42,1 39,6 2,4 44,9 42,0 2,9 ... ... ...

(u procentima BDP-a) 37,9 35,0 43,3 37,3 47,7 44,3 52,7 48,3 58,5 56,5

2.793 1.611 3,2 -2.814 -1.636 -19,4 -7.180 -4.157 -49,5

3.479 2.208 3,7 -2.579 -1.670 -16,3 -7.193 -4.569 -45,6

4.225 2.686 4,1 -3.042 -1.949 -18,0 -7.749 -4.901 -45,8

5.452 3.496 5,2 -1.597 -1.083 -8,4 -6.661 -4.296 -34,8

6.699 4.686 6,6 -2.739 -1.772 -13,1 -8.102 -5.141 -38,7

4.014 2.565 27,7

4.032 2.804 25,5

4.338 2.617 25,6

4.071 2.741 21,3

3.904 2.730 18,6

254 147 6,7

227 144 4,9

230 146 4,2

270 173 3,8

239 167 3,0

Bilje{ka: 1) Izvor: Agencija za statistiku BiH, podaci za 2003, 2004, 2005. i 2006. su revidirani u skladu sa tematskim biltenom "Nacionalni ra~uni" iz decembra 2007. 2) Procjena CBBiH, koja je bazirana na posljednjim objavljenim podacima o BDP-u (vidi bilje{ku 1), a koristi se kao preliminarni podatak do objavljivanja zvani~nog BDP od strane Agencije za statistiku BiH. 3) Do 2006. stopa rasta cijena na malo (RP) a za 2006. i dalje stopa rasta potro{a~kih cijena. Za stope rasta RP ponder je udio BDP FBiH i RS u BDP BiH. 4) Izvor: Centralna Banka BiH, a do 2002. procjena MMF-a. 5) Rashodi uklju~uju i neto nabavku stalnih sredstava. 6) Izvor: Ministarstvo za finansije i trezor BiH. *Podaci za 2007. su preliminarni.

134

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 02: Bruto doma}i proizvod Bosne i Hercegovine (teku}e cijene)

2001.

2002.

2003.

2004.

2005.

2006.

2007.*

Nominalni BDP, (u milionima KM) Nominalni BDP (u milionima USD) BDP po stanovniku BiH (u KM) BDP po stanovniku BiH (u USD) Realni BDP (stopa rasta u %) Broj stanovnika (u hiljadama) Prosje~ni godi{nji kurs KM/USD

11.599 5.307 3.054 1.397 4,5 3.798 2,1856

12.829 6.177 3.351 1.614 5,5 3.828 2,0768

14.505 8.367 3.785 2.184 3,0 3.832 1,7335

15.786 10.020 4.108 2.607 6,3 3.843 1,5755

16.928 10.763 4.404 2.800 3,9 3.844 1,5728

19.121 12.262 4.960 3.181 6,7 3.855 1,5594

20.950 14.655 5.435 3.802 6,0 3.855 1,4295

Izvor: Agencija za statistiku BiH, podaci za 2003, 2004, 2005. i 2006. su revidirani u skladu sa tematskim biltenom "Nacionalni ra~uni" iz decembra 2007, osim podataka o prosje~nom godi{njem kursu KM/USD za koje je izvor CBBiH. * BDP za 2007. je procjena CBBiH.

135

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 03: Indeks industrijske proizvodnje

Godina

Mjesec

Mjesec / prethodni mjesec teku}e godine FBiH RS 87,2 97,2 115,4 99,7 103,2 102,4 101,3 98,7 98,0 100,3 98,2 98,8 58,3 112,0 113,1 87,3 111,6 101,6 100,7 105,1 102,4 104,3 99,2 93,7

Mjesec / isti mjesec prethodne godine FBiH 115,4 109,1 105,7 107,4 113,9 107,8 109,0 105,1 106,7 98,4 109,5 113,8 116,6 107,5 113,0 118,2 110,5 107,3 109,0 108,3 101,2 98,4 RS 115,5 92,7 103,5 74,6 119,4 100,9 113,9 112,9 128,5 102,0 101,5 106,7 107,7 95,2 96,4 99,0 95,9 102,6 98,1 103,0 110,1 102,0

Period / isti period prethodne godine FBiH 123,8 110,6 108,8 112,2 109,2 104,8 113,2 106,1 107,5 108,6 109,5 111,6 113,4 111,7 111,9 113,0 112,6 111,9 111,6 111,2 110,2 108,6 RS 123,0 101,6 105,6 87,1 97,5 105,7 109,7 119,8 119,1 101,4 101,5 104,1 105,5 102,7 101,3 100,9 100,1 100,4 100,1 100,5 101,4 101,4

1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2007.

12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

Izvor: Federalni zavod za statistiku FBiH i Republi~ki zavod za statistiku RS. Bilje{ka: Indeks industrijske proizvodnje za period / isti period prethodne godine u decembru predstavlja godi{nji indeks u odnosu na prethodnu godinu.

136

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 04: Indeks potro{a~kih cijena za BiH (CPI)

Godina

Mjesec

Mjesec/prethodni mjesec teku}e godine ... ... 100,3 100,3 100,1 99,2 100,2 99,6 99,7 100,5 100,8 102,1 101,1 101,1

Mjesec/isti mjesec prethodne godine 121,2 103,3 107,5 100,9 100,2 100,6 100,5 104,3 104,6 104,9 100,9 100,7 100,7 100,8 100,2 100,0 100,3 100,9 101,6 103,0 104,1 104,9

Period/isti period prethodne godine 113,3 103,7 104,8 103,1 100,4 100,6 100,4 103,8 106,1 101,5 100,9 100,8 100,8 100,8 100,6 100,5 100,5 100,6 100,7 100,9 101,2 101,5

1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2007.

12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

Izvor: Agencija za statistiku BiH od 2006, a do 2006. Federalni zavod za statistiku FBiH i Republi~ki zavod za statistiku RS. Bilje{ka: Do 2006. prikazan je indeks cijena na malo na nivou BiH i izra~unat je kao ponderisani prosjek mjese~nih indeksa cijena entiteta, gdje ponder predstavlja u~e{}e entiteta u BDP-u (vidi napomenu tabelu 01). Za 2006. i dalje prikazan je indeks potro{a~kih cijena. Indeks cijena za period/isti period prethodne godine u decembru predstavlja godi{nji indeks u odnosu na prethodnu godinu.

137

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 05: Indeks tro{kova `ivota

Godina

Mjesec

Mjesec / prethodni mjesec teku}e godine FBiH RS 100,5 100,7 100,8 98,3 99,5 99,1 99,2 100,4 100,6 104,4 101,9 102,0 BiH 100,2 100,6 100,2 99,1 100,1 98,3 99,3 100,5 101,0 102,7 101,8 101,9 FBiH

Mjesec / isti mjesec prethodne godine RS 184,9 119,3 112,7 105,4 101,8 103,4 101,0 103,8 105,7 107,4 99,8 99,7 100,1 100,3 99,5 99,4 100,4 101,6 102,6 104,4 106,0 107,4 BiH 123,3 105,2 106,0 102,6 100,2 101,8 99,6 104,1 105,2 105,8 100,6 100,6 100,9 101,0 100,4 99,1 99,9 101,1 101,9 103,3 104,5 105,8 FBiH 106,8 99,3 101,4 102,1 101,0 100,6 100,0 102,9 106,0 101,5 101,1 101,1 101,2 101,2 101,2 100,8 100,6 100,7 100,8 101,0 101,2 101,5

Period / isti period prethodne godine RS 142,0 121,4 113,4 105,9 101,9 102,1 102,4 103,2 109,5 101,9 99,8 99,8 99,8 100,0 99,8 99,9 99,8 100,1 100,5 101,0 101,5 101,9 BiH 115,7 105,6 104,9 103,2 101,3 101,1 100,8 103,0 107,2 101,6 100,6 100,6 100,7 100,8 100,7 100,5 100,3 100,5 100,7 101,0 101,3 101,6

1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2007.

12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

100,1 100,5 99,9 99,6 100,4 97,9 99,4 100,5 101,2 101,8 101,8 101,8

102,3 99,5 103,3 101,5 99,5 101,1 99,0 104,2 104,9 104,9 101,1 101,1 101,3 101,4 100,9 99,0 99,7 100,8 101,5 102,7 103,7 104,9

Izvor: Federalni zavod za statistiku FBiH i Republi~ki zavod za statistiku RS. Bilje{ka: Tro{kovi `ivota u RS za 1998. prate kretanje tro{kova `ivota iskazanih u YU dinarima, a od 1999. kretanje tro{kova `ivota iskazanih u KM. Indeks tro{kova `ivota za period / isti period prethodne godine u decembru predstavlja godi{nji indeks u odnosu na prethodnu godinu. Indeks tro{kova `ivota na nivou BiH izra~unat je kao ponderisani prosjek mjese~nih indeksa tro{kova `ivota entiteta. Ponder predstavlja u~e{}e entiteta u ukupnom BDP-u (vidi napomenu tabelu 01). Podaci za 2007. su privremeni, jer su ponderisani sa BDP za 2006.

138

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 06: Prosje~ne bruto i neto plate, penzije i potro{a~ka korpa


u KM

Godina

Mjesec

Bruto plate

Neto plate

Penzije

Potro{a~ka korpa

FBiH 1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2007. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 507 551 607 653 710 771 785 821 887 974 932 930 942 957 975 966 971 983 980 999

RS 256 314 381 444 527 576 643 707 793 875 804 838 853 863 862 872 860 887 893 899 908 940

Br~ko 792 1.031 1.057 1.075 1.039 1.048 1.088 1.058 1.060 1.070 1.080 1.068 1.077 1.076 1.103 1.145 1.085 1.085 1.147

BiH 454 503 539 598 660 717 748 798 869 935 909 913 925 939 954 947 948 964 965 978 998 1.007

FBiH 329 374 413 444 483 524 533 558 603 662 634 632 641 651 663 657 660 668 666 679 695 697

RS 170 216 275 309 347 379 423 465 521 585 531 560 569 577 576 584 576 593 598 601 607 628

Br~ko 504 676 695 707 671 674 684 667 672 680 678 670 676 681 687 688 686 694 734

BiH 296 343 372 408 446 484 505 538 586 630 614 617 625 635 643 641 642 651 652 661 672 681

FBiH 153 174 176 170 189 192 203 221 238 284 266 266 267 280 280 285 284 292 291 299 300 300

RS 87 115 105 120 133 166 190 215 230 217 217 219 222 228 233 239 244 250 254 259 265

Br~ko 138 148 169 188 208 243 224 224 229 235 231 244 233 253 256 261 264 266

FBiH 452 440 434 438 460 458 450 455 492 500 494 496 496 501 501 496 489 500 517 529 538 546

RS 448 361 401 432 439 461 458 449 483 438 482 478 489 497 498 489 478 485 489 516 540 557

Br~ko 417 415 394 395 425 438 421 421 421 429 428 418 414 439 458 461 466 478

11. 1.022 12. 1.025

Izvor: Agencija za statistiku BiH, Federalni zavod za statistiku FBiH, Republi~ki zavod za statistiku RS i Statisti~ki biro Br~ko Distrikta. Bilje{ka: Od 1.1.2006. godine, u bruto i neto plate na nivou BiH uklju~ene su i plate Br~ko Distrikta.

139

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 07: Monetarni agregati


na kraju perioda, u milionima KM Depoziti po vi|enju u doma}oj valuti Depoziti po vi|enju u stranoj valuti Depoziti banaka kod monetarnih vlasti Oro~eni i {tedni depoziti u doma}oj valuti Gotovina izvan monetarnih vlasti Ostali depoziti po vi|enju kod monetarnih vlasti Oro~eni i {tedni depoziti u stranoj valuti Gotovina izvan banaka

Godina

Mjesec

M0

M1

QM

M2

10

11=3+4+5

12=6+7

13=8+9+10 14=12+13

1997. 1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2007.

12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

114,6 167,5 538,4 695,9 1.806,0 1.868,7 1.721,9 1.817,4 1.907,2 2.154,2 2.439,7 2.077,4 2.096,5 2.107,6 2.161,3 2.157,2 2.207,6 2.294,5 2.292,7 2.302,9 2.307,0 2.299,5 2.439,7

223,0 174,6 268,2 265,5 735,6 446,9 885,4 1.421,4 2.062,1 2.891,9 3.777,1 2.909,5 2.943,8 3.021,8 3.115,8 3.174,9 3.269,1 3.454,0 3.570,2 3.712,0 3.739,7 3.647,0 3.777,1

0,0 0,0 0,0 0,1 2,2 2,9 1,9 2,0 3,1 10,5 12,2 8,7 12,3 14,2 10,8 7,7 8,5 7,5 6,3 9,5 6,0 5,8 12,2

112,5 162,5 515,3 651,7 1.673,9 1.734,4 1.601,3 1.670,6 1.729,1 1.978,3 2.185,3 1.861,6 1.897,7 1.910,8 1.951,7 1.928,7 2.002,6 2.058,2 2.066,0 2.085,5 2.066,2 2.065,2 2.185,3

139,2 147,5 584,6 750,0 1.018,4 1.273,3 1.512,1 1.864,9 2.373,6 3.092,3 3.974,6 3.198,8 3.264,4 3.389,6 3.487,5 3.601,7 3.674,0 3.748,8 3.795,2 3.858,5 3.948,0 3.879,1 3.974,6

9,6 8,0 22,4 77,9 140,9 272,2 461,9 703,4 818,1 1.098,8 1.517,4 1.146,4 1.155,0 1.173,2 1.238,7 1.260,5 1.308,5 1.322,2 1.338,0 1.366,2 1.415,3 1.438,3 1.517,4

553,7 762,1 465,5 559,5 928,5 817,1 818,3 988,1 1.154,8 1.358,8 1.459,3 1.347,0 1.377,4 1.322,8 1.338,9 1.402,8 1.385,3 1.414,4 1.446,6 1.408,6 1.436,8 1.501,9 1.459,3

363,3 467,0 577,3 428,2 907,7 974,4 1.102,5 1.604,6 1.999,4 2.544,4 3.113,2 2.599,6 2.681,4 2.704,2 2.723,0 2.793,9 2.824,0 2.843,6 2.922,8 2.975,0 3.003,1 3.042,9 3.113,2

337,6 342,0 806,6 961,5 2.543,8 2.318,5 2.609,1 3.240,8 3.972,4 5.056,6 6.229,0 4.995,6 5.052,6 5.143,6 5.287,9 5.339,8 5.485,2 5.756,0 5.869,1 6.024,4 6.052,7 5.952,2 6.229,0

251,7 310,0 1.099,9 1.401,7 2.692,3 3.007,6 3.113,4 3.535,4 4.102,8 5.070,7 6.159,8 5.060,4 5.162,2 5.300,4 5.439,1 5.530,4 5.676,6 5.807,0 5.861,2 5.944,0 6.014,2 5.944,4 6.159,8

926,5 1.237,0 1.065,1 1.065,6 1.977,0 2.063,7 2.382,7 3.296,1 3.972,3

1.178,2 1.547,0 2.165,0 2.467,3 4.669,3 5.071,3 5.496,1 6.831,6 8.075,1

5.002,0 10.072,7 6.089,9 12.249,7 5.093,1 10.153,4 5.213,8 10.376,0 5.200,2 10.500,6 5.300,5 10.739,6 5.457,1 10.987,5 5.517,8 11.194,4 5.580,2 11.387,2 5.707,4 11.568,6 5.749,7 11.693,7 5.855,1 11.869,3 5.983,1 11.927,5 6.089,9 12.249,7

Bilje{ka: Gotovina izvan monetarnih vlasti je preuzeta iz Bilansa stanja CBBiH (tabela 09) i predstavlja gotov novac izvan centralne banke (monetarnih vlasti). Depoziti komercijalnih banaka i ostali depoziti kod monetarnih vlasti predstavljaju sredstva komercijalnih banaka i ostalih doma}ih institucionalnih sektora (osim centralne vlade) na ra~unima kod CBBiH. Centralna vlada predstavlja Institucije BiH, vlade entiteta i Br~ko Distrikt. Gotovina izvan banaka predstavlja gotov novac u opticaju izvan centralne banke (monetarnih vlasti) i gotov novac izvan komercijalnih banaka. Depoziti po vi|enju u doma}oj valuti su preuzeti iz Monetarnog pregleda (tabela 08) i predstavljaju depozite necentralne vlade (kantona, op}ina i fondova), depozite preduze}a i privatnog sektora. Oro~eni i {tedni depoziti u doma}oj valuti, depoziti po vi|enju u stranoj valuti i oro~eni i {tedni depoziti u stranoj valuti su preuzeti iz Monetarnog pregleda (tabela 08) i predstavljaju depozite necentralne vlade, depozite preduze}a i privatnog sektora. Rezervni novac M0 (primarni novac ili monetarna baza) je u cjelosti preuzet iz Bilansa stanja CBBiH (tabela 09), a ~ine ga gotov novac izvan monetarnih vlasti, depoziti komercijalnih banaka i depoziti ostalih doma}ih sektora (osim centralne vlade) kod monetarnih vlasti. Monetarni agregat M1 ~ine gotovina izvan banaka i depoziti po vi|enju u doma}oj valuti svih doma}ih institucionalnih sektora (osim depozita centralne vlade). Monetarni agregat QM je definisan kao istoimena pozicija u Monetarnom pregledu (tabela 08) i obuhvata oro~ene i {tedne depozite u doma}oj valuti, depozite po vi|enju u stranoj valuti i oro~ene i {tedne depozite u stranoj valuti svih doma}ih institucionalnih sektora (osim depozita centralne vlade). Nov~anu masu M2 ~ine monetarni agregati, novac M1 i kvazi novac QM.

140

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 08: Monetarni pregled


na kraju perioda, u milionima KM AKTIVA Neto strana aktiva Potra`ivanja od kantona i op{ina Potra`ivanja od centralne vlade (neto) Godina Mjesec Strana pasiva Strana aktiva Doma}i krediti Potra`ivanja od privatnog sektora Potra`ivanja od nefinansijskih preduze}a Ukupno
10 = 6+7+8+9 11 = 5+10

5 = 3+4

1997. 1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2007.

12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

1.157,8 1.170,5 1.714,3 1.982,2 4.087,0 3.980,5 4.382,6 5.412,8 6.348,9 7.808,1 10.260,2 7.807,1 7.836,4 7.985,7 7.962,9 8.010,9 9.541,7 9.607,1 9.709,9 9.860,2 10.154,4 10.028,0 10.260,2

-1.513,8 -1.605,8 -1.519,4 -1.577,3 -1.556,5 -1.794,8 -2.438,0 -2.652,1 -3.560,3 -4.033,8 -5.115,4 -4.036,2 -4.013,1 -4.194,0 -4.160,7 -4.164,1 -4.498,6 -4.510,4 -4.544,8 -4.660,7 -4.758,7 -4.831,9 -5.115,4

-356,0 -435,4 194,9 404,9 2.530,6 2.185,7 1.944,6 2.760,8 2.788,6 3.774,3 5.144,8 3.770,9 3.823,3 3.791,7 3.802,2 3.846,8 5.043,1 5.096,7 5.165,1 5.199,4 5.395,7 5.196,1 5.144,8

-187,9 -180,9 -159,1 -129,0 -318,7 -385,1 -467,5 -443,0 -552,5 -873,9 -2.145,0 -822,4 -837,6 -916,7 -929,5 -901,9 -2.100,2 -2.108,0 -2.073,3 -2.106,5 -2.299,6 -2.248,8 -2.145,0

4,8 8,6 16,6 9,3 25,4 28,7 21,5 24,7 31,5 61,2 111,2 57,2 62,3 77,4 83,5 85,7 90,3 93,6 95,8 98,1 102,8 105,1 111,2

2.171,0 2.546,8 2.467,2 2.584,4 2.601,8 2.714,7 3.037,6 3.181,9 3.955,9 4.760,0 5.974,4 4.795,1 4.910,2 5.024,3 5.087,6 5.192,9 5.294,9 5.405,0 5.484,7 5.567,9 5.695,9 5.826,8 5.974,4

134,8 260,9 277,2 398,7 704,3 1.505,8 2.039,1 2.701,0 3.539,8 4.481,5 5.863,4 4.536,4 4.623,3 4.777,0 4.953,6 5.085,4 5.209,5 5.339,7 5.444,8 5.557,5 5.670,9 5.768,6 5.863,4

2.122,7 2.635,4 2.601,9 2.863,4 3.012,8 3.864,1 4.630,7 5.464,6 6.974,6 8.428,8 9.804,0 8.566,3 8.758,1 8.962,0 9.195,2 9.462,0 8.494,5 8.730,3 8.952,0 9.117,1 9.170,0 9.451,6 9.804,0

1.766,7 2.200,0 2.796,8 3.268,3 5.543,3 6.049,8 6.575,3 8.225,4 9.763,2 12.203,1 14.948,9 12.337,2 12.581,5 12.753,7 12.997,4 13.308,8 13.537,5 13.827,0 14.117,1 14.316,5 14.565,7 14.647,7 14.948,9

Bilje{ka: Monetarni pregled prikazuje konsolidovane podatke iz Bilansa stanja CBBiH (tabela 9) i Konsolidovanog bilansa komercijalnih banaka (tabela 10). Neto strana aktiva predstavlja razliku izme|u zbira stranih aktiva centralne banke i komercijalnih banaka i zbira stranih pasiva centralne banke i komercijalnih banaka. Doma}i krediti predstavljaju potra`ivanja komercijalnih banaka od svih doma}ih institucionalnih sektora uz napomenu da su potra`ivanja od centralne vlade iskazana u neto iznosu, tj. umanjena za depozite centralne vlade kod CBBiH i kod komercijalnih banaka BiH.

141

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 08: Monetarni pregled (nastavak)


na kraju perioda, u milionima KM PASIVA Nov~ana masa (M2) Novac (M1) Godina Mjesec Depoziti po vi|enju u stranoj valuti Gotovina izvan banaka Depoziti po vi|enju u doma}oj valuti Kvazi novac (QM) Oro~eni i {tedni depoziti u stranoj valuti Oro~eni i {tedni depoziti u doma}oj valuti Ukupno
12=10+11

5=3+4

9=6+7+8

10=5+9

1997. 12. 1998. 12. 1999. 12. 2000. 12. 2001. 12. 2002. 12. 2003. 12. 2004. 12. 2005. 12. 2006. 12. 2007. 12. 2007. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

112,5 162,5 515,3 651,7 1.673,9 1.734,4 1.601,3 1.670,6 1.729,1 1.978,3 2.185,3 1.861,6 1.897,7 1.910,8 1.951,7 1.928,7 2.002,6 2.058,2 2.066,0 2.085,5 2.066,2 2.065,2 2.185,3

139,2 147,5 584,6 750,0 1.018,4 1.273,3 1.512,1 1.864,9 2.373,6 3.092,3 3.974,6 3.198,8 3.264,4 3.389,6 3.487,5 3.601,7 3.674,0 3.748,8 3.795,2 3.858,5 3.948,0 3.879,1 3.974,6

251,7 310,0 1.099,9 1.401,7 2.692,3 3.007,6 3.113,4 3.535,4 4.102,8 5.070,7 6.159,8 5.060,4 5.162,2 5.300,4 5.439,1 5.530,4 5.676,6 5.807,0 5.861,2 5.944,0 6.014,2 5.944,4 6.159,8

553,7 762,1 465,5 559,5 928,5 817,1 818,3 988,1 1.154,8 1.358,8 1.459,3 1.347,0 1.377,4 1.322,8 1.338,9 1.402,8 1.385,3 1.414,4 1.446,6 1.408,6 1.436,8 1.501,9 1.459,3

9,6 8,0 22,4 77,9 140,9 272,2 461,9 703,4 818,1 1.098,8 1.517,4 1.146,4 1.155,0 1.173,2 1.238,7 1.260,5 1.308,5 1.322,2 1.338,0 1.366,2 1.415,3 1.438,3 1.517,4

363,3 467,0 577,3 428,2 907,7 974,4 1.102,5 1.604,6 1.999,4 2.544,4 3.113,2 2.599,6 2.681,4 2.704,2 2.723,0 2.793,9 2.824,0 2.843,6 2.922,8 2.975,0 3.003,1 3.042,9 3.113,2

926,5 1.237,0 1.065,1 1.065,6 1.977,0 2.063,7 2.382,7 3.296,1 3.972,3 5.002,0 6.089,9 5.093,1 5.213,8 5.200,2 5.300,5 5.457,1 5.517,8 5.580,2 5.707,4 5.749,7 5.855,1 5.983,1 6.089,9

1.178,2 1.547,0 2.165,0 2.467,3 4.669,3 5.071,3 5.496,1 6.831,6 8.075,1 10.072,7 12.249,7 10.153,4 10.376,0 10.500,6 10.739,6 10.987,5 11.194,4 11.387,2 11.568,6 11.693,7 11.869,3 11.927,5 12.249,7

Ostalo
11

588,5 653,1 631,8 801,0 874,0 978,6 1.079,1 1.393,9 1.688,1 2.130,4 2.699,2 2.183,7 2.205,5 2.253,1 2.257,7 2.321,3 2.343,1 2.439,8 2.548,4 2.622,8 2.696,4 2.720,2 2.699,2

1.766,7 2.200,0 2.796,8 3.268,3 5.543,3 6.049,8 6.575,3 8.225,4 9.763,2 12.203,1 14.948,9 12.337,2 12.581,5 12.753,7 12.997,4 13.308,8 13.537,5 13.827,0 14.117,1 14.316,5 14.565,7 14.647,7 14.948,9

Bilje{ka: Nov~anu masu M2 - vidi napomenu uz tabelu 07 Novac M1 - vidi napomenu uz tabelu 07 Kvazi novac QM - vidi napomenu uz tabelu 07. U stavku ostalo uklju~ene su obveznice, ograni~eni depoziti, protustavke fondova, vladini fondovi za kreditiranje i ostale stavke (neto). Ostale stavke (neto) su nelocirane (neraspore|ene) stavke pasive umanjene za nelocirane (neraspore|ene) stavke aktive.

142

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 09: Bilans stanja CBBiH


na kraju perioda, u milionima KM AKTIVA Potra`ivanja od privatnog sektora Rezervni novac Gotovina izvan monetarnih vlasti Strana pasiva Ukupno Strana aktiva PASIVA Depoziti centralne vlade Kapitalni ra~uni

Godina

Mjesec

5=3+4

10

11

12=7+...+11

1997. 12. 1998. 12. 1999. 12. 2000. 12. 2001. 12. 2002. 12. 2003. 12. 2004. 12. 2005. 12. 2006. 12. 2007. 12. 2007. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

144,1 283,3 865,9 1.021,5 2.723,1 2.511,9 2.820,7 3.506,8 4.252,3 5.479,5 6.726,3 5.448,1 5.488,8 5.613,3 5.726,5 5.778,9 5.927,0 6.231,2 6.326,0 6.502,9 6.546,6 6.440,7 6.726,3

0,0 0,0 0,0 0,0 0,2 0,2 1,0 1,8 1,9 2,3 2,2 2,2 2,3 2,2 2,2 2,2 2,2 2,3 2,2 2,2 2,2 2,2 2,2

144,1 283,3 865,9 1.021,5 2.723,2 2.512,0 2.821,7 3.508,5 4.254,3 5.481,8 6.728,5 5.450,3 5.491,1 5.615,5 5.728,7 5.781,1 5.929,2 6.233,5 6.328,2 6.505,1 6.548,8 6.442,9 6.728,5

114,6 167,5 538,4 695,9 1.806,0 1.868,7 1.721,9 1.817,4 1.907,2 2.154,2 2.439,7 2.077,4 2.096,5 2.107,6 2.161,3 2.157,2 2.207,6 2.294,5 2.292,7 2.302,9 2.307,0 2.299,5 2.439,7

170,1 236,0 806,6 961,5 2.543,8 2.318,5 2.609,1 3.240,8 3.972,4 5.056,6 6.229,0 4.995,6 5.052,6 5.143,6 5.287,9 5.339,8 5.485,2 5.756,0 5.869,1 6.024,4 6.052,7 5.952,2 6.229,0

0,0 0,0 0,1 0,2 30,0 1,2 1,0 1,0 1,0 1,0 0,9 1,0 1,0 1,0 1,0 1,0 1,0 1,0 1,0 0,9 0,9 0,9 0,9

0,1 7,3 9,1 10,3 48,7 26,7 18,6 44,6 37,7 126,1 74,8 146,0 121,7 145,7 126,0 118,1 108,3 128,0 93,6 100,4 101,0 79,1 74,8

1,4 29,5 33,7 58,5 120,9 180,7 214,7 226,5 245,0 301,0 386,4 310,6 320,1 329,2 337,3 346,8 358,1 372,8 388,9 402,3 417,7 434,2 386,4

-27,5 10,3 16,4 -9,0 -20,1 -15,1 -21,8 -4,3 -1,8 -2,9 37,4 -2,9 -4,3 -4,0 -23,5 -24,6 -23,4 -24,3 -24,3 -23,0 -23,5 -23,6 37,4

1.021,5 2.723,2 2.512,0 2.821,7 3.508,5 4.254,3 5.481,8 6.728,5 5.450,3 5.491,1 5.615,5 5.728,7 5.781,1 5.929,2 6.233,5 6.328,2 6.505,1 6.548,8 6.442,9 6.728,5

Bilje{ka: Strana aktiva CBBiH obuhvata devize u trezoru CBBiH, devizne depozite kod inostranih banaka, raspolaganje SDR-ovima i dugoro~ne strane vrijednosne papire. Potra`ivanja od privatnog sektora predstavljaju potra`ivanja od radnika CBBiH za date dugoro~ne kredite. Rezervni novac (primarni novac ili monetarna baza) ~ine gotov novac izvan monetarnih vlasti, depoziti komercijalnih banaka i depoziti ostalih doma}ih sektora (osim centralne vlade) kod monetarnih vlasti. Gotovina izvan monetarnih vlasti predstavlja gotov novac izvan centralne banke (monetarnih vlasti). Strana pasiva CBBiH obuhvata kratkoro~ne obaveze prema nerezidentima, depozite nerezidenata i ostale kratkoro~ne obaveze prema nerezidentima i obaveze prema MMF-u (ra~uni 1 i 2). Kapitalni ra~uni sadr`e po~etni kapital i rezerve, dionice i akumulirane dobiti banke od osnivanja. U stavku ostalo uklju~eni su ostali depoziti po vi|enju u stranoj valuti i ostale stavke (neto), koje predstavljaju nelocirane (neraspore|ene) stavke pasive umanjene za nelocirane (neraspore|ene) stavke aktive.

Ukupno 144,1 283,3 865,9

Ostalo

143

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 10: Konsolidovani bilans komercijalnih banaka u BiH


na kraju perioda, u milionima KM AKTIVA Potra`ivanja od privatnog sektora Potra`ivanja od generalne vlade Potra`ivanja od nefinansijskih preduze}a Strana aktiva

Godina

Mjesec

8 = 3+...+7

1997. 1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2007.

12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12 12. 12. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

239,5 207,6 274,7 287,4 871,9 595,2 1.004,6 1.566,6 2.233,9 3.061,9 4.022,3 3.120,5 3.138,7 3.214,1 3.320,7 3.398,4 3.469,0 3.685,0 3.791,2 3.923,7 3.970,9 3.871,3 4.022,3

657,8 604,6 848,4 960,7 1.364,0 1.468,7 1.561,9 1.906,1 2.096,6 2.328,6 3.533,9 2.359,0 2.347,6 2.372,4 2.236,4 2.232,0 3.614,7 3.375,9 3.383,9 3.357,3 3.607,9 3.587,2 3.533,9

133,8 113,0 36,7 33,8 32,9 60,7 45,6 45,6 50,1 68,4 127,6 64,5 69,3 84,2 97,8 100,2 104,6 108,5 110,9 114,4 118,5 120,8 127,6

2.171,0 2.546,8 2.467,2 2.584,4 2.601,8 2.714,7 3.037,6 3.181,9 3.955,9 4.760,0 5.976,0 4.795,1 4.910,2 5.024,3 5.087,6 5.192,9 5.294,9 5.405,0 5.484,7 5.567,9 5.695,9 5.839,1 5.976,0

134,8 260,9 277,2 398,7 704,3 1.505,8 2.038,3 2.699,6 3.538,2 4.479,5 5.860,0 4.534,4 4.621,3 4.775,1 4.951,7 5.083,5 5.207,6 5.337,8 5.442,9 5.555,7 5.669,1 5.754,4 5.860,0

Ukupno 3.336,9 3.733,0 3.904,3 4.265,0 5.574,9 6.345,0 7.688,0 9.399,8 11.874,6 14.698,5 19.519,8 14.873,5 15.087,1 15.470,1 15.694,1 16.007,0 17.690,9 17.912,1 18.213,8 18.519,0 19.062,2 19.172,8 19.519,8

Bilje{ka: Konsolidovani bilans komercijalnih banaka obuhvata Konsolidovane bilanse komercijalnih banaka Glavne jedinice Sarajevo, Glavne jedinice Mostar, Glavne banke RS, Br~ko Distrikta (od jula 2001. do novembra 2002), NBRS (do decembra 1998) i NBBiH (do novembra 2002). Konsolidovana su me|usobna potra`ivanja i obaveze izme|u komercijalnih banaka. Rezerve banaka sastoje se od gotovine u trezorima banaka i depozita banaka kod Centralne banke. Strana aktiva komercijalnih banaka obuhvata: devize u trezorima, devizne ~ekove, potra`ivanja od nerezidentnih banaka, potra`ivanja od nerezidentnih nebankarskih institucija, strane vrijednosne papire i ostala kratkoro~na i dugoro~na potra`ivanja od nerezidentnih banaka. Potra`ivanja od generalne vlade obuhvataju potra`ivanja od svih nivoa vlada: dnstitucije BiH, vlade entiteta i Br~ko Distrikt, vlada kantona, op}inskih vlada i potra`ivanja od fondova socijalne sigurnosti. Potra`ivanja od nefinansijskih preduze}a obuhvataju potra`ivanja od nefinansijskih javnih preduze}a, privatnih preduze}a i udru`enja i neprofitnih organizacija. Potra`ivanja od privatnog sektora obuhvataju kratkoro~na i dugoro~na potra`ivanja od nebankarskih finansijskih institucija, stanovni{tva i ostalih. Bilansi stanja svih komercijalnih banaka u BiH sadr`avali su pored aktivnog podbilansa i podatke pasivnog podbilansa do maja 2004. Od juna 2004. samo banke Fedracije BiH sadr`e podatke pasivnog podbilansa. Pasivni podbilans sadr`i obaveze po inozemnim kreditima i staroj deviznoj {tednji gra|ana do 31. marta 1992. Ove obaveze }e preuzeti Ministarstvo finansija FBiH u procesu privatizacije u skladu sa entitetskim Zakonom o po~etnom bilansu preduze}a i banaka i Zakonom o privatizaciji.

144

Rezerve

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 10: Konsolidovani bilans komercijalnih banaka u BiH (nastavak)


na kraju perioda, u milionima KM PASIVA Oro~eni i {tedni depoziti u doma}oj valuti Depoziti centralne vlade Ostali depoziti po vi|enju u doma}oj valuti Ostali depoziti po vi|enju u stranoj valuti Oro~eni i {tedni depoziti u stranoj valuti Kapitalni ra~uni Strana pasiva

Godina

Mjesec

10

11=3+...+10

1997. 1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2007.

12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12 12. 12. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

233,6 222,2 170,1 143,2 277,5 390,3 473,1 419,4 533,4 755,1 2.086,5 683,6 722,9 777,8 817,8 798,3 2.006,3 1.994,9 1.994,9 2.022,3 2.214,3 2.185,4 2.086,5

139,2 147,5 584,6 749,9 1.016,2 1.270,3 1.510,3 1.862,9 2.370,5 3.081,9 3.962,3 3.190,1 3.252,1 3.375,4 3.476,6 3.594,0 3.665,5 3.741,4 3.788,9 3.849,0 3.942,1 3.873,4 3.962,3

448,5 637,9 465,5 554,5 928,5 817,1 818,3 988,1 1.154,8 1.358,8 1.459,3 1.347,0 1.377,4 1.322,8 1.338,9 1.402,8 1.385,3 1.414,4 1.446,6 1.408,6 1.436,8 1.501,9 1.459,3

9,6 8,0 22,4 77,9 140,9 272,2 461,9 703,4 818,1 1.098,8 1.517,4 1.146,4 1.155,0 1.173,2 1.238,7 1.260,5 1.308,5 1.322,2 1.338,0 1.366,2 1.415,3 1.438,3 1.517,4

363,3 467,0 577,3 428,2 907,7 974,4 1.102,5 1.604,6 1.999,4 2.544,4 3.113,2 2.599,6 2.681,4 2.704,2 2.723,0 2.793,9 2.824,0 2.843,6 2.922,8 2.975,0 3.003,1 3.042,9 3.113,2

1.513,8 1.605,8 1.519,3 1.577,1 1.526,5 1.793,7 2.437,0 2.651,1 3.559,3 4.032,8 5.114,5 4.035,2 4.012,1 4.193,0 4.159,7 4.163,1 4.497,6 4.509,4 4.543,8 4.659,8 4.757,8 4.831,0 5.114,5

1.043,4 1.310,9 1.257,0 1.096,2 1.118,8 1.213,6 1.305,4 1.472,1 1.712,5 2.071,8 2.534,4 2.118,2 2.146,8 2.176,2 2.184,3 2.209,0 2.254,3 2.307,3 2.370,3 2.403,7 2.465,3 2.488,3 2.534,4

-414,4 -666,2 -692,0 -362,0 -341,1 -386,5 -420,4 -301,8 -273,4 -245,1 -267,8 -246,7 -260,6 -252,5 -244,9 -214,5 -250,6 -221,0 -191,5 -165,5 -172,4 -188,3 -267,8

3.336,9 3.733,0 3.904,3 4.265,0 5.574,9 6.345,0 7.688,0 9.399,8 11.874,6 14.698,5 19.519,8 14.873,5 15.087,1 15.470,1 15.694,1 16.007,0 17.690,9 17.912,1 18.213,8 18.519,0 19.062,2 19.172,8 19.519,8

Bilje{ka: Stavke depoziti po vi|enju u doma}oj i stranoj valuti, oro~eni i {tedni depoziti u doma}oj i stranoj valuti, obveznice i ograni~eni depoziti predstavljaju obaveze banaka prema necentralnoj vladi, nebankarskim finansijskim institucija, nefinansijskim preduze}ima i udru`enjima, neprofitnim organizacijama, stanovni{tvu, te ostalim. Strana pasiva komercijalnih banaka obuhvata: kratkoro~ne i dugoro~ne obaveze prema nerezidentnim bankama i nerezidentnim nebankarskim institucijama i ostale kratkoro~ne i dugoro~ne obaveze prema nerezidentima. Kapitalni ra~uni sadr`e dioni~ki kapital, rezerve, dobit ili gubitak teku}e godine, neraspore|eni profit i rezervisanja za potencijalne kreditne gubitke. U stavku ostalo uklju~ene su obveznice, ograni~eni depoziti, protustavke fondova, vladini fondovi za kreditiranje i ostale stavke (neto). Ostale stavke (neto) predstavljaju nelocirane (neraspore|ene) stavke pasive umanjene za nelocirane (neraspore|ene) stavke aktive.

Ukupno

Ostalo

145

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 11: Aktivne kamatne stope komercijalnih banaka


u procentima, na godi{njem nivou KREDITI U KM KREDITI U KM SA VALUTNOM KLAUZULOM KREDITI U STRANOJ VALUTI* KREDITI PO KRED. KARTICAMA

Godina

Mjesec

Kamatne stope Kamatne stope Kamatne stope Kamatne stope Kamatne stope Kamatne stope Kamatne stope na kratkoro~ne na dugoro~ne na na kredite kratkoro~ne na dugoro~ne na kratkoro~ne na dugoro~ne kredite u KM kredite u KM kredite stanovni{tvu u stranoj kredite u stranoj kredite u KM kredite u KM sa valutnom sa valutnom po kreditnim valuti valuti klauzulom klauzulom karticama Privatnim preduze}ima i udru`enjima Privatnim preduze}ima i udru`enjima Privatnim preduze}ima i udru`enjima Privatnim preduze}ima i udru`enjima Privatnim preduze}ima i udru`enjima Privatnim preduze}ima i udru`enjima Stanovni{tvu Stanovni{tvu Stanovni{tvu Stanovni{tvu Stanovni{tvu Stanovni{tvu Kratkoro~ni
15

10

11

12

13

14

2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2007.

12. 12. 12. 12. 12. 12. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

12,07 10,54 9,92 9,03 7,66 7,03 7,50 7,49 7,42 7,28 7,09 7,06 7,13 7,05 7,05 7,04 6,93 7,03

9,78 9,33 9,55 10,54 9,34 9,49 9,40 9,18 9,49 9,51 9,38 9,17 9,41 9,96 10,61 10,54

10,59 9,18 8,23 7,70 7,39 7,72 8,09 8,33 7,70 7,64 7,70 7,35 7,46 8,08 8,25 8,25 8,45 7,72

10,78 9,90 9,34 9,17 9,30 9,52 9,59 9,01 9,23 9,33 9,23 9,73 9,34 9,15 9,11 9,17

7,80 7,83 7,85 8,58 7,79 6,32 7,80 7,93 8,17 7,80 7,87 8,12 7,80

10,06 11,22 9,01 9,04 8,70 9,47 8,93 8,50 9,55 8,39 9,35 10,18 10,06

7,82 8,22 7,99 7,79 7,88 7,83 7,96 8,03 8,31 8,18 8,15 7,97 7,82

8,42 9,54 9,31 8,81 8,60 8,94 8,86 9,00 8,81 8,94 8,97 8,66 8,42

9,36 8,88 7,57 8,42 7,96 8,03 8,05 7,40 6,04 6,06 6,80 8,12 9,36

0,00 0,00 3,80 0,00 5,00 8,27 8,26 8,22 9,73 0,00 0,00 0,00 0,00

6,99 6,88 7,09 7,97 7,71 7,44 7,29 7,54 7,96 7,49 7,47 7,29 6,99

7,74 9,09 8,90 8,90 9,33 8,48 8,09 8,03 9,06 9,42 11,89 10,46 7,74

11,43 12,13 12,49 12,46 12,13 12,24 12,30 12,35 13,37 13,11 12,44 12,73 11,43

Dugoro~ni
16

12,76 13,63 13,86 13,62 13,27 13,79 13,76 13,82 13,91 13,92 13,72 13,73 12,76

Bilje{ka: U tabeli su prikazani prosjeci mjese~nih kamatnih stopa komercijalnih banaka na kratkoro~ne i dugoro~ne kredite odobrene privatnim preduze}ima i udru`enjima i stanovni{tvu, iskazane na godi{njem nivou. Osnova za izra~unavanje ponderisanih prosjeka su iznosi kredita koji su uz pripadaju}u kamatnu stopu realizovani u izvje{tajnom mjesecu. Do decembra 2006. podaci o kamatnim stopama na kredite u KM su obuhvatali kamatne stope na kredite u KM i kredite u KM sa valutnom klauzulom. Od januara 2007. pro{iren je obim prikupljanja podataka o ponderisanim prosje~nim kamatnim stopama komercijalnih banaka na kredite istih sektora u KM, u KM sa valutnom klauzulom (vezane za EUR), u stranoj valuti i kredite po kreditnim karticama stanovni{tvu, po istoj metodologiji. * Podatke o prosje~nim kamatnim stopama na kredite privatnim preduze}ima i stanovni{tvu u stranoj valuti dostavlja mali broj banaka, te se iz tog razloga ne mogu smatrati relevantnim podatkom o prosjeku za BiH.

146

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 11: Pasivne kamatne stope komercijalnih banaka


u procentima, na godi{njen nivou DEPOZITI U KM Kamatne stope na oro~ene i {tedne depozite u KM Privatnim preduze}ima i udru`enjima Stanovni{tvu DEPOZITI U KM SA VALUTNOM KLAUZULOM* DEPOZITI U STRANOJ VALUTI Kamatne stope na oro~ene i {tedne depozite u stranoj valuti Privatnim preduze}ima i udru`enjima Stanovni{tvu
14

Godina

Mjesec

Kamatne stope na depozite po vi|enju u KM Privatnim preduze}ima i udru`enjima Stanovni{tvu

stope Kamatne stope Kamatne stope Kamatne na oro~ene i na depozite po {tedne na depozite po u vi|enju vi|enju u KM sa KM sadepozite u stranoj valutnom valutnom valuti klauzulom Privatnim preduze}ima i udru`enjima Privatnim preduze}ima i udru`enjima Privatnim preduze}ima i udru`enjima Stanovni{tvu Stanovni{tvu Stanovni{tvu

10

11

12

13

2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2007.

12. 12. 12. 12. 12. 12. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

0,54 0,45 0,37 0,33 0,36 0,36 0,36 0,35 0,36 0,36 0,37 0,35 0,34 0,34 0,30 0,33

1,44 0,96 0,77 0,63 0,49 0,41 0,43 0,43 0,44 0,45 0,40 0,40 0,40 0,42 0,41 0,40 0,40 0,41

2,42 3,41 3,75 3,65 3,84 2,09 3,81 3,37 3,69 3,33 4,03 3,50 3,48 2,89 3,57 3,65

4,38 3,40 4,02 3,63 3,48 3,98 3,48 3,49 3,54 3,63 3,21 3,59 3,47 3,44 3,72 3,50 3,62 3,98

0,41 1,09 0,50 0,23 0,37 0,45 0,47 0,42 0,44 0,44 0,48 0,42 0,41

0,00 0,00 5,20 0,00 3,28 0,00 0,00 0,00 4,17 0,00 0,00 0,00 0,00

3,28 3,97 2,80 3,60 3,80 3,26 4,12 4,08 3,61 2,78 3,72 4,01 3,28

2,64 2,48 2,31 2,21 2,14 2,21 2,09 2,22 2,47 3,17 2,52 2,36 2,64

0,06 0,10 0,10 0,09 0,08 0,08 0,07 0,08 0,06 0,07 0,07 0,07 0,06

0,43 0,44 0,44 0,42 0,42 0,39 0,47 0,43 0,46 0,49 0,41 0,45 0,43

3,40 4,14 3,00 3,69 3,47 3,79 2,89 3,83 3,76 3,48 3,83 3,85 3,40

3,83 3,88 4,28 3,77 3,78 3,90 3,94 3,98 3,87 3,85 3,90 3,79 3,83

Bilje{ka: U tabeli su prikazani prosjeci mjese~nih kamatnih stopa komercijalnih banaka na depozite po vi|enju i oro~ene i {tedne depozite privatnih preduze}a i udru`enja i stanovni{tva, iskazani na godi{njem nivou. Osnova za izra~unavanje ponderisanih prosjeka su iznosi prikupljenih depozita uz pripadaju}u kamatnu stopu u izvje{tajnom mjesecu. Do decembra 2006. podaci o kamatnim stopama na depozite u KM su obuhvatali kamatne stope na depozite u KM i depozite u KM sa valutnom klauzulom. Od januara 2007. pro{iren je obim prikupljanja podataka o ponderisanim prosje~nim kamatnim stopama komercijalnih banaka na depozite istih sektora u KM, u KM sa valutnom klauzulom (vezane za EUR) i depozite u stranoj valuti, po istoj metodologiji. * Podatke o prosje~nim kamatnim stopama na depozite u KM sa valutnom klauzulom privatnim preduze}ima i stanovni{tvu dostavlja mali broj banaka, te se iz tog razloga ne mogu smatrati relevantnim podatkom o prosjeku za BiH.

Prosje~na visina naknade na obavezne rezerve kod CBBiH


15

3,07 2,01 2,00 1,00 1,00 1,00 1,00 1,00 1,00 1,00 1,00 1,00 1,00 1,00 1,00 1,00 1,00 1,00

147

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 12: Ukupni depoziti i krediti


na kraju perioda, u milionima KM Depoziti Depoziti po vi|enju Kratkoro~ni krediti Ukupni depoziti Oro~eni i {tedni depoziti Krediti Dugoro~ni krediti Ukupni krediti
8(6+7)

Godina
1

Mjesec
2

5(3+4)

1997. 1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2007.

12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12 12 12. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

784,1 983,8 1.107,7 1.385,8 2.061,5 2.293,8 2.553,8 3.121,7 3.876,1 4.942,2 6.025,8 4.972,0 5.110,0 5.216,6 5.348,5 5.505,4 5.995,3 6.091,6 6.155,1 5.926,1 6.066,7 6.038,5 6.025,8

598,3 678,7 712,1 568,0 1.209,3 1.430,5 1.812,3 2.456,8 3.000,1 3.896,7 6.112,9 3.994,7 4.078,8 4.136,8 4.246,4 4.344,0 5.194,2 5.224,9 5.336,1 5.694,9 5.944,8 6.003,4 6.112,9

1.382,4 1.662,5 1.819,9 1.953,7 3.270,7 3.724,3 4.366,0 5.578,5 6.876,3 8.838,9 12.138,7 8.966,8 9.188,8 9.353,4 9.594,9 9.849,4 11.189,5 11.316,4 11.491,2 11.621,0 12.011,5 12.041,9 12.138,7

956,7 1.028,2 852,3 878,3 913,3 1.097,8 1.233,5 1.576,2 1.837,0 2.218,1 2.752,2 2.212,0 2.294,5 2.388,6 2.452,2 2.463,6 2.469,7 2.532,6 2.531,6 2.598,8 2.678,7 2.697,9 2.752,2

1.482,9 1.892,6 1.928,9 2.138,6 2.425,7 3.183,3 3.888,0 4.350,9 5.707,1 7.089,8 9.211,4 7.182,0 7.306,3 7.495,0 7.684,9 7.912,9 8.137,4 8.318,7 8.507,0 8.639,2 8.804,7 9.016,4 9.211,4

2.439,6 2.920,8 2.781,2 3.017,0 3.339,0 4.281,1 5.121,5 5.927,1 7.544,2 9.308,0 11.963,6 9.394,0 9.600,8 9.883,6 10.137,1 10.376,5 10.607,1 10.851,3 11.038,6 11.238,0 11.483,5 11.714,3 11.963,6

Bilje{ka: Ukupni depoziti predstavljaju obaveze komercijalnih banaka BiH prema svim doma}im institucionalnim sektorima u doma}oj i stranoj valuti. Ukupni krediti predstavljaju potra`ivanja komercijalnih banaka BiH od svih doma}ih institucionalnih sektora u doma}oj i stranoj valuti.

148

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 13: Sektorska struktura depozita po vi|enju


na kraju perioda, u milionima KM DEPOZITI DOMA]IH INSTITUCIONALNIH SEKTORA Nefinansijska privatna preduze}a i udru`enja Depoziti vlada op}ina Nebankarske finansijske institucije Nefinansijska javna preduze}a Depoziti Institucija BiH Depoziti fondova socijalne za{tite Depoziti vlada entiteta Depoziti vlada kantona Ostali depoziti Doma}instva

Neprofitne organizacije

Godina

Mjesec

10

11

12

13

14 = 3+...+13

1997. 1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2007.

12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

0,0 0,5 8,8 12,5 17,7 57,4 47,8 16,4 36,6 46,2 45,7 52,5 57,6 63,8 73,2 51,1 62,0 53,3 58,9 63,0 56,9 49,2 45,7

91,2 73,7 48,8 68,8 99,1 149,0 177,4 254,3 314,2 455,4 558,5 382,4 422,8 454,6 459,8 457,6 882,5 882,6 860,7 605,6 631,0 614,0 558,5

17,3 19,2 54,4 50,2 86,3 62,0 95,3 163,9 231,4 319,3 382,8 376,3 392,5 400,3 415,3 429,8 406,5 421,5 442,4 464,4 479,2 473,2 382,8

15,1 11,2 14,6 29,9 35,6 58,2 63,7 90,6 118,7 164,2 242,5 181,9 181,6 184,9 175,1 193,9 209,5 224,3 245,2 252,5 257,4 267,8 242,5

8,9 4,4 19,6 25,1 60,4 50,8 72,2 104,6 82,2 111,0 132,0 107,3 108,8 102,6 83,8 103,8 125,4 140,2 142,5 130,4 123,8 117,3 132,0

11,0 15,2 44,4 35,7 55,1 72,3 85,7 86,3 113,0 150,9 186,7 150,5 153,0 187,3 181,1 213,7 160,3 177,5 178,1 165,0 164,5 171,2 186,7

204,8 235,6 285,9 334,0 333,4 397,1 501,6 486,9 557,9 698,2 742,2 731,7 759,6 788,0 772,0 769,1 748,5 689,6 714,0 737,5 759,1 781,9 742,2

221,8 299,1 298,6 394,1 569,9 544,5 506,6 656,8 919,1 1.067,2 1.315,0 1.051,6 1.054,3 1.009,8 1.093,1 1.126,6 1.190,5 1.237,0 1.206,5 1.236,2 1.288,0 1.226,6 1.315,0

63,8 70,8 101,4 107,3 88,7 105,9 104,5 118,4 108,6 147,3 184,7 146,8 141,4 142,5 143,1 165,0 153,9 157,6 170,6 176,7 179,7 183,8 184,7

136,1 240,6 158,9 236,9 697,2 789,6 892,5 1.134,9 1.385,4 1.771,9 2.221,5 1.773,1 1.822,5 1.859,3 1.930,3 1.976,1 2.028,4 2.085,5 2.116,2 2.072,2 2.109,2 2.135,9 2.221,5

14,0 13,4 72,3 91,2 18,2 7,2 6,4 8,6 9,1 10,8 14,3 17,8 16,0 23,6 21,8 18,7 27,7 22,6 19,9 22,6 18,0 17,4 14,3

784,1 983,8 1.107,7 1.385,8 2.061,5 2.293,8 2.553,8 3.121,7 3.876,1 4.942,2 6.025,8 4.972,0 5.110,0 5.216,6 5.348,5 5.505,4 5.995,3 6.091,6 6.155,1 5.926,1 6.066,7 6.038,5 6.025,8

Bilje{ka: Depoziti doma}ih institucionalnih sektora predstavljaju obaveze komercijalnih banaka prema svim institucionalnim sektorima. Depoziti na nivou Bosne i Hercegovine predstavljaju depozite kod banaka koje pokriva Glavna jedinica Sarajevo, Glavna jedinica Mostar, Glavna banka RS, Br~ko Distrikt (od jula 2001. do novembra 2002) depozite koji su se vodili kod NBRS (do decembra 1998) i NBBiH (do novembra 2002). Depoziti po vi|enju predstavljaju obaveze komercijalnih banaka po transakcionim ra~unima i depozitima po vi|enju u doma}oj i stranoj valuti

Ukupno

149

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 14: Sektorska struktura oro~enih i {tednih depozita


na kraju perioda, u milionima KM DEPOZITI SVIH DOMA]IH INSTITUCIONALNIH SEKTORA Nefinansijska privatna preduze}a i udru`enja Depoziti vlada op}ina Nebankarske finansijske institucije Nefinansijska javna preduze}a Depoziti Institucija BiH Depoziti fondova socijalne za{tite Depoziti vlada entiteta Depoziti vlada kantona Ostali depoziti Doma}instva

Neprofitne organizacije

Godina

Mjesec

10

11

12

13

14 = 3+...+13

1997. 1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2007.

12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

0,0 0,5 0,4 5,3 10,6 23,3 29,1 20,0 8,2 12,7 11,8 12,4 12,5 11,7 11,1 11,1 11,0 13,6 13,8 14,4 11,1 11,1 11,8

225,5 203,3 112,1 56,5 150,2 160,6 218,8 128,6 174,4 240,8 1.470,5 236,3 229,9 247,7 273,8 278,5 1.050,7 1.045,5 1.061,4 1.339,3 1.515,4 1.511,1 1.470,5

24,7 3,9 10,8 18,0 33,5 41,2 54,5 66,3 58,5 37,8 54,5 48,2 48,2 48,1 48,9 48,9 48,8 48,9 48,9 52,9 57,4 53,8 54,5

5,9 7,1 1,6 4,4 4,2 12,6 22,2 28,4 18,9 33,2 47,3 33,5 31,3 33,2 33,6 35,0 34,4 36,8 38,3 37,6 36,8 36,5 47,3

5,8 6,3 2,8 7,6 8,5 4,2 3,1 2,6 19,7 45,3 124,1 27,4 49,2 50,1 79,2 83,5 86,8 91,5 92,1 92,0 112,2 123,2 124,1

17,6 22,1 19,1 29,7 36,9 87,8 103,0 126,2 190,3 213,6 254,7 229,2 229,9 228,3 233,0 224,8 232,0 233,9 225,7 227,3 232,0 237,0 254,7

40,6 38,1 43,5 42,8 60,0 59,1 127,3 355,9 339,1 417,9 535,8 434,4 463,9 441,3 452,6 496,6 523,6 530,2 536,7 529,8 529,5 523,1 535,8

128,3 178,1 255,6 86,8 120,7 182,9 195,0 336,2 341,4 510,9 599,8 505,5 509,1 541,7 555,4 576,6 572,8 545,9 567,1 597,1 584,6 602,0 599,8

10,7 12,4 18,8 25,8 18,4 21,7 19,9 28,3 41,0 44,3 52,5 46,8 42,3 40,8 42,6 44,4 47,8 44,4 47,5 47,9 47,0 48,4 52,5

137,3 206,3 245,9 285,5 750,1 831,7 1.033,4 1.354,2 1.801,9 2.329,3 2.944,4 2.413,4 2.454,5 2.480,6 2.505,2 2.538,1 2.578,2 2.625,6 2.691,9 2.736,4 2.798,3 2.839,6 2.944,4

1,9 0,6 1,7 5,6 16,2 5,3 6,0 10,0 6,7 10,9 17,5 7,7 8,0 13,3 11,1 6,5 8,0 8,6 12,6 20,1 20,6 17,6 17,5

598,3 678,7 712,1 568,0 1.209,3 1.430,5 1.812,3 2.456,8 3.000,1 3.896,7 6.112,9 3.994,7 4.078,8 4.136,8 4.246,4 4.344,0 5.194,2 5.224,9 5.336,1 5.694,9 5.944,8 6.003,4 6.112,9

Bilje{ka: Oro~eni i {tedni depoziti predstavljaju obaveze komercijalnih banaka po oro~enim i {tednim depozitima do 3 mjeseca, od 3 mjeseca do 1 godine, od 1 godine do 3 godine i preko tri godine u doma}oj i stranoj valuti.

150

Ukupno

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 15: Sektorska struktura kratkoro~nih kredita


na kraju perioda, u milionima KM POTRA@IVANJA OD DOMA]IH INSTITUCIONALNIH SEKTORA Potra`ivanja od vlada kantona Potra`ivanja od vlada op}ina Potra`ivanja od nebankarskih finansijskih institucija Potra`ivanja od vlada entiteta Potra`ivanja od nefinansijskih javnih preduze}a Potra`ivanja od nefinansijskih privatnih preduze}a i udru`enja Potra`ivanja od neprofitnih organizacija Ostala potra`ivanja Potra`ivanja od fondova socijalne za{tite Potra`ivanja od Institucija BiH Potra`ivanja od doma}instava

Godina

Mjesec

10

11

12

13

14 = 3+...+13

1997. 1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2007.

12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

0,0 0,0 0,1 0,7 0,0 8,6 0,6 0,0 0,0 0,0 0,7 0,0 0,0 0,0 0,0 0,3 0,2 0,3 0,6 0,6 0,6 0,6 0,7

129,0 104,5 20,0 23,9 7,5 23,3 23,5 20,9 18,6 7,2 15,7 7,2 7,0 6,8 14,3 14,2 14,2 14,6 14,6 15,7 15,1 15,1 15,7

3,0 4,5 8,4 1,9 13,3 13,7 4,8 2,5 3,7 3,3 3,2 3,3 3,3 3,3 3,3 3,3 3,4 3,4 3,4 3,4 3,3 3,3 3,2

1,4 2,6 2,5 7,2 8,8 9,5 16,7 22,2 27,8 57,2 92,5 53,3 54,0 69,8 64,6 66,9 71,3 74,7 76,9 79,2 84,0 86,3 92,5

0,3 1,5 5,7 0,2 3,4 5,5 0,0 0,0 0,0 0,6 15,5 0,6 4,9 4,3 15,6 15,6 15,6 15,6 15,5 15,5 15,5 15,5 15,5

2,7 0,4 1,1 3,2 11,6 15,3 24,8 31,4 41,4 34,7 54,8 32,3 36,4 35,2 38,3 41,4 39,8 41,6 36,5 40,9 36,5 48,7 54,8

202,1 199,8 189,2 246,6 215,2 210,5 158,9 160,6 116,8 119,7 105,2 119,7 121,5 116,7 118,7 118,5 109,2 110,6 102,5 105,0 123,9 104,5 105,2

516,6 535,9 548,6 469,5 544,5 655,9 815,2 1.056,0 1.213,8 1.466,2 1.821,9 1.452,8 1.517,9 1.578,5 1.615,7 1608,5 1627,1 1670,5 1670,0 1.708,5 1.756,6 1.782,4 1.821,9

3,4 6,2 2,6 33,4 22,5 13,2 7,4 5,2 6,1 12,2 20,0 12,7 12,8 13,1 13,4 15,2 15,0 13,5 13,9 14,6 15,2 17,8 20,0

66,9 42,7 61,6 88,3 84,1 135,1 154,0 270,1 396,4 485,3 586,0 494,5 498,9 512,8 524,2 539,1 536,1 547,3 558,7 577,8 593,2 593,5 586,0

31,0 130,2 12,4 3,6 2,5 7,2 27,6 7,2 12,5 31,6 36,7 35,5 37,6 48,0 44,1 40,8 37,9 40,5 39,2 37,5 34,8 30,3 36,7

956,7 1.028,2 852,3 878,3 913,3 1.097,8 1.233,5 1.576,2 1.837,0 2.218,1 2.752,2 2.212,0 2.294,5 2.388,6 2.452,2 2.463,6 2.469,7 2.532,6 2.531,6 2.598,8 2.678,7 2.697,9 2.752,2

Bilje{ka: Krediti doma}im institucionalnim sektorima predstavljaju potra`ivanja komercijalnih banaka od svih institucionalnih sektora. Krediti na nivou Bosne i Hercegovine uklju~uju kredite plasirane preko komercijalnih banaka koje pokriva Glavna jedinica Sarajevo, Glavna jedinica Mostar, Glavna banka Republike Srpske, Filijala Br~ko (od jula 2001. do novembra 2002) kredite koji su se vodili kod NBRS (do decembra 1998) i NBBiH (do novembra 2002). Odstupanje u seriji podataka potra`ivanja od nefinansijskih javnih preduze}a i potra`ivanja od nefinansijskih privatnih preduze}a i udru`enja rezultat su primjene novog kontnog plana za banke u RS po~etkom 2000. i u skladu s tim reklasifikaciji starih konta u nova konta. Ukupna potra`ivanja od svih nivoa vlada i fondova (kratkoro~no i dugoro~no) su prikazana u tabeli kratkoro~nih kredita (kolone 3,4,5,6,7) u ukupnom iznosu jer izvorni podaci ne daju ro~nu strukturu potra`ivanja za vlade i fondove. Kratkoro~ni krediti predstavljaju potra`ivanja komercijalnih banaka od svih doma}ih institucionalnih sektora do jedne godine u doma}oj i stranoj valuti.

Ukupno

151

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 16: Sektorska struktura dugoro~nih kredita


na kraju perioda, u milionima KM POTRA@IVANJA OD DOMA]IH INSTITUCIONALNIH SEKTORA Potra`ivanja od nebankarskih finansijskih institucija Potra`ivanja od vlada entiteta Potra`ivanja od vlada kantona Potra`ivanja od vlada op}ina Potra`ivanja od nefinansijskih javnih preduze}a Potra`ivanja od nefinansijskih privatnih preduze}a i udru`enja Potra`ivanja od neprofitnih organizacija Ostala potra`ivanja Potra`ivanja od fondova socijalne za{tite Potra`ivanja od Institucija BiH Potra`ivanja od doma}instava

Godina

Mjesec

10

11

12

13

14 = 3+...+13

1997. 1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2007.

12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

5,6 5,0 5,2 7,8 8,4 12,4 15,4 28,7 26,5 35,1 80,3 36,4 40,2 46,3 75,0 72,6 77,3 83,6 83,7 83,7 82,5 79,5 80,3

897,0 900,2 814,0 1.426,5 1.215,6 1.044,2 1.007,8 531,1 578,3 542,0 541,1 558,5 551,9 558,0 551,5 559,1 556,8 557,2 562,7 553,4 547,5 540,5 541,1

518,1 778,4 900,8 405,4 598,3 786,3 1.044,3 1.422,2 2.030,2 2.609,3 3.466,2 2.641,0 2.695,3 2.747,5 2.777,7 2.879,7 2.972,4 3.038,0 3.120,8 3.170,9 3.231,9 3.362,7 3.466,2

3,4 0,7 2,1 3,1 5,7 4,5 3,9 6,8 10,8 10,7 20,0 10,4 10,7 10,5 10,6 12,0 14,4 15,1 14,9 15,5 20,8 18,9 20,0

54,0 204,8 206,4 295,9 597,8 1.321,2 1.812,4 2.357,5 3.057,0 3.888,3 5.099,8 3.931,3 4.003,7 4.129,7 4.267,0 4.385,8 4.512,5 4.620,9 4.721,0 4.811,9 4.918,1 5.010,8 5.099,8

4,8 3,3 0,4 0,0 0,0 14,6 4,2 4,7 4,4 4,5 4,0 4,5 4,5 3,1 3,1 3,7 3,9 3,9 3,9 3,9 3,9 4,0 4,0

1.482,9 1.892,6 1.928,9 2.138,6 2.425,7 3.183,3 3.888,0 4.350,9 5.707,1 7.089,8 9.211,4 7.182,0 7.306,3 7.495,0 7.684,9 7.912,9 8.137,4 8.318,7 8.507,0 8.639,2 8.804,7 9.016,4 9.211,4

Bilje{ka: Ukupna potra`ivanja od svih nivoa vlada i fondova (kratkoro~no i dugoro~no) su prikazana u tabeli kratkoro~nih kredita (kolone 3,4,5,6,7) u ukupnom iznosu jer izvorni podaci ne daju ro~nu strukturu potra`ivanja od vlada i fondova. Dugoro~ni krediti predstavljaju potra`ivanja komercijalnih banaka od svih doma}ih institucionalnih sektora preko jedne godine u doma}oj i stranoj valuti.

152

Ukupno

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 17: Kupovina i prodaja KM


u hiljadama KM Godina Mjesec

Prodaja

Kupovina

Saldo

Kumulativ salda

5(3-4)

1997. 1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2007. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

71.484 382.193 1.136.535 1.413.730 3.758.768 3.665.370 2.026.594 4.295.881 3.324.413 3.316.074 3.878.146 207.613 223.177 341.020 363.653 262.540 354.311 458.226 298.820 307.791 306.986 181.649 572.359

71.160 319.508 577.983 1.287.796 2.141.044 3.907.317 1.751.730 3.648.609 2.623.382 2.181.712 2.822.867 254.538 193.838 231.448 244.374 223.258 224.067 174.168 225.303 151.597 285.182 309.777 305.316

324 62.685 558.552 125.934 1.617.724 -241.947 274.864 647.273 701.031 1.134.362 1.055.279 -46.925 29.339 109.572 119.279 39.282 130.244 284.058 73.517 156.194 21.804 -128.128 267.043

324 63.009 621.561 747.495 2.365.219 2.123.272 2.398.136 3.045.409 3.746.440 4.880.802 5.936.081 4.833.877 4.863.216 4.972.788 5.092.067 5.131.348 5.261.592 5.545.650 5.619.167 5.775.361 5.797.166 5.669.038 5.936.081

153

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 18: Prosje~ne obavezne rezerve


u hiljadama KM Ukupna sredstva za odr`avanje obavezne rezerve Osnovica za obra~un obvezne rezerve Prosje~na gotovina u trezorima banaka Prosje~ne obavezne rezerve Prosje~an saldo ra~una obaveznih rezervi kod CBBH

7=5+6

8=7-4

1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003.* 2004. 2005. 2006. 2007. 2007. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

131.976 288.950 709.104 979.952 1.510.313 6.596.857 8.456.603 10.905.879 14.328.455 12.415.408 12.528.475 12.674.452 13.029.436 13.290.038 13.619.165 15.058.822 15.293.699 15.502.411 15.951.095 16.194.972 16.383.484

13.198 28.895 70.910 97.995 151.031 406.560 885.528 1.635.882 2.149.268 1.862.311 1.879.271 1.901.168 1.954.415 1.993.506 2.042.875 2.258.823 2.294.055 2.325.362 2.392.664 2.429.246 2.457.523

3.678 8.468 27.709 97.995 142.928 -

38.350 107.506 232.435 242.144 317.169 1.061.712 1.516.182 2.372.908 3.309.562 2.942.013 2.915.312 2.930.633 3.071.339 3.150.760 3.193.098 3.342.219 3.509.223 3.645.311 3.706.973 3.690.395 3.617.470

42.028 115.974 260.143 340.140 460.097 1.061.712 1.516.182 2.372.908 3.309.562 2.942.013 2.915.312 2.930.633 3.071.339 3.150.760 3.193.098 3.342.219 3.509.223 3.645.311 3.706.973 3.690.395 3.617.470

189.233 242.144 309.065 655.151 630.653 737.026 1.160.294 1.079.702 1.036.041 1.029.465 1.116.923 1.157.255 1.150.224 1.083.396 1.215.168 1.319.950 1.314.309 1.261.150 1.159.947

Bilje{ka: Bilje{ka: Od 1. juna 2003. u obra~unu obavezne rezerve do{lo je do sljede}ih promjena: stopa obavezne rezerve je smanjena sa 10% na 5%, u osnovicu za obra~un obavezne rezerve ulaze depoziti i pozajmljena sredstva u doma}oj i ostalim valutama izra`eni u KM, dok se gotovina u trezorima banaka isklju~uje iz sredstava za odr`avanje obavezne rezerve. Od 1. septembra 2004. stopa obavezne rezerve pove}ana je na 7,5%, a od 1. decembra 2004. na 10%. Od 1. decembra 2005. stopa obavezne rezerve iznosi 15%. Stopa naknade se utvr|uje: - na iznos sredstava koji je banka du`na da dr`i kao obaveznu rezervu po stopi 1%, - na iznos sredstava iznad obavezne rezerve na bazi aritmeti~ke sredine kamatnih stopa koji je ostvarila Centralna banka na "overnight" depozite u eurima svoji deviznih rezervi u periodu odr`avanja. *Podatak o prosje~noj obaveznoj rezervi za 2003. nije primjenjiv zbog promjene u na~inu obra~una obavezne rezeve od 1. juna 2003.

154

Razlika 28.830 87.079

Godina

Mjesec

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 19: Transakcije u platnom prometu


u milionima KM Godina Mjesec RTGS broj transakcija
1 2 3

@IRO KLIRING iznos


4

UKUPNO broj transakcija


7=3+5

broj transakcija
5

iznos
6

iznos
8=4+6

2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2007. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

332.622 257.691 293.847 480.935 521.014 591.823 704.702 49.986 48.588 54.856 57.045 57.099 56.970 63.612 62.034 57.779 66.268 61.235 69.230

9.701 13.520 14.460 19.179 27.237 37.280 48.174 3.260 3.097 3.596 3.872 3.900 3.945 4.454 4.243 4.026 4.418 4.217 5.146

11.583.600 15.269.148 17.427.404 20.761.227 22.388.413 24.309.113 27.662.395 1.964.906 2.014.039 2.241.760 2.279.704 2.343.012 2.300.739 2.535.440 2.389.466 2.204.103 2.517.601 2.339.493 2.532.132

7.144 8.990 9.883 9.205 8.958 10.448 12.018 821 833 952 994 1.014 993 1.073 1.047 971 1.119 1.049 1.154

11.916.222 15.526.839 17.721.251 21.242.162 22.909.427 24.900.936 28.367.097 2.014.892 2.062.627 2.296.616 2.336.749 2.400.111 2.357.709 2.599.052 2.451.500 2.261.882 2.583.869 2.400.728 2.601.362

16.845 22.510 24.342 28.384 36.195 47.728 60.193 4.081 3.930 4.548 4.866 4.914 4.939 5.526 5.289 4.997 5.537 5.266 6.299

155

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 20: Platni bilans BiH


u milionima KM Teku}i ra~un Ukupno Period Roba -5.482 -6.053 -5.868 -6.471 -6.891 -7.180 -7.193 -7.749 -6.661 -8.102 -1.116 -1.703 -1.851 -1.992 -1.524 -2.103 -2.151 -2.323 Usluge 335 329 397 498 454 581 679 784 980 1.073 183 303 230 264 222 322 253 276 Dohodak 1.424 1.337 1.253 1.163 1.055 925 798 739 637 665 150 147 277 63 151 161 248 106 Teku}i transferi 3.117 3.467 3.379 3.180 2.933 2.860 3.138 3.184 3.447 3.624 758 767 971 952 783 866 980 994 Kapitalni i finansijski ra~un Kapitalni ra~un 871 1.148 1.160 875 849 805 474 458 457 420 101 111 121 124 83 100 109 128 Financijski ra~un -526 -675 11 519 1.380 1.486 1.496 2.139 734 1.931 -120 248 98 508 150 409 444 929 Ukupno Neto pogre{ke i propusti 262 448 -331 236 221 523 609 446 405 389 43 127 154 81 135 245 118 -109

1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2006 Q1 2006 Q2 2006 Q3 2006 Q4 2007 Q1 2007 Q2 2007 Q3 2007 Q4

-607 -920 -840 -1.630 -2.449 -2.814 -2.579 -3.042 -1.597 -2.739 -25 -486 -373 -713 -368 -755 -670 -948

346 473 1.171 1.394 2.228 2.291 1.970 2.596 1.192 2.350 -18 359 219 632 233 509 553 1.057

Bilje{ka: Platni bilans BiH ura|en je u skladu sa metodologijom MMF-a (Priru~nik za platni bilans, peto izdanje), a detaljnija obja{njenja se nalaze na web stranici www.cbbh.ba pod statistika. Podaci za 2007. godinu su preliminarni.

156

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 21: Teku}i ra~un platnog bilansa


u milionima KM Teku}i ra~un - ukupno Potra`uje 6.765 7.460 8.308 8.273 7.765 7.999 9.173 10.110 11.954 13.222 2.459 2.957 3.413 3.125 2.858 3.301 3.667 3.396 Duguje 7.372 8.381 9.148 9.903 10.214 10.812 11.752 13.152 13.551 15.962 2.483 3.444 3.786 3.838 3.226 4.055 4.337 4.344 Saldo Period Roba Potra`uje 1.168 1.527 2.398 2.480 2.286 2.549 3.280 4.028 5.256 6.047 1.102 1.364 1.399 1.392 1.381 1.520 1.578 1.568 Duguje 6.651 7.579 8.267 8.951 9.177 9.728 10.473 11.777 11.917 14.148 2.217 3.067 3.249 3.383 2.905 3.623 3.729 3.891 Usluge Potra`uje 810 851 955 1.087 1.080 1.244 1.362 1.510 1.763 1.898 305 481 553 425 357 516 591 434 Duguje 475 523 559 590 626 663 683 726 783 825 121 178 323 161 135 195 339 158 Dohodak Potra`uje 1.519 1.457 1.416 1.367 1.256 1.133 1.065 1.074 1.137 1.272 222 253 404 259 254 299 419 299 Duguje 95 120 162 203 201 208 267 336 500 606 72 105 127 196 103 139 171 194 Teku}i transferi Potra`uje 3.269 3.626 3.539 3.339 3.143 3.073 3.467 3.498 3.798 4.006 830 860 1.058 1.050 866 965 1.079 1.096 Duguje 152 159 160 160 210 213 330 314 351 382 73 93 87 98 82 99 99 102

1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2006 Q1 2006 Q2 2006 Q3 2006 Q4 2007 Q1 2007 Q2 2007 Q3 2007 Q4

-607 -920 -840 -1.630 -2.449 -2.814 -2.579 -3.042 -1.597 -2.739 -25 -486 -373 -713 -368 -755 -670 -948

Bilje{ka: Platni bilans BiH ura|en je u skladu sa metodologijom MMF-a (Priru~nik za platni bilans, peto izdanje), a detaljnija obja{njenja se nalaze na web stranici www.cbbh.ba pod statistika. Podaci za 2007. godinu su preliminarni.

157

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 22: Kapitalni i finansijski ra~un platnog bilansa


u milionima KM Kapitalni ra~un Potra`uje 871 1.148 1.160 875 849 805 474 458 457 420 101 111 121 124 83 100 109 128 Duguje 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Saldo Period Direktne investicije 117 325 310 260 551 660 1.106 934 1.100 2.877 190 238 270 402 229 1.466 449 733 Finansijski ra~un Ostale investicije -495 -412 -134 1.925 584 1.142 1.076 1.951 862 300 -63 217 450 258 56 -745 570 419 Rezervna aktiva -148 -588 -165 -1.665 245 -316 -686 -746 -1.227 -1.247 -247 -207 -621 -152 -135 -312 -576 -223 Ukupno -526 -675 11 519 1.380 1.486 1.496 2.139 734 1.931 -120 248 98 508 150 409 444 929

1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2006 Q1 2006 Q2 2006 Q3 2006 Q4 2007 Q1 2007 Q2 2007 Q3 2007 Q4

871 1.148 1.160 875 849 805 474 458 457 420 101 111 121 124 83 100 109 128

Bilje{ka: Platni bilans BiH ura|en je u skladu sa metodologijom MMF-a (Priru~nik za platni bilans, peto izdanje), a detaljnija obja{njenja se nalaze na web stranici www.cbbh.ba pod statistika. Podaci za 2007. godinu su preliminarni.

158

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 23: Servisiranje vanjskog duga


u hiljadama KM Kreditor Javni kreditori Me|unarodne i regionalne organizacije Evropska investicijska banka Evropska banka za obnovu i razvoj Svjetska banka - IDA Svjetska banka - IBRD1) Razvojna banka Vije}a Evrope1) Me|unarodni fond za razvoj poljoprivrede MMF EUROFIMA Evropska komisija Vlada i vladine agencije Pariski klub1) Saudijski fond za razvoj Ostala bilaterala Privatni kreditori Londonski klub1) Ukupno Izvor: Ministarstvo za finansije i trezor BiH 1)Dug nastao prije 1992. godine. Plan otplate u 2007. Glavnica 133.438 121.515 15.682 25.658 13.177 36.664 1.567 1.101 27.611 56 0 11.923 7.852 2.350 1.720 10.477 10.477 143.915 Kamata 98.433 79.318 9.113 9.760 12.859 38.566 1.552 404 3.375 1.117 2.572 19.115 17.643 679 793 8.709 8.709 107.142 Ukupno 231.871 200.834 24.795 35.418 26.036 75.229 3.119 1.505 30.986 1.173 2.572 31.037 25.495 3.029 2.513 19.186 19.186 251.057 Izvr{eno u 2007. (kamata + glavnica) Zaklju~no sa decembrom Glavnica 127.875 116.638 15.660 25.611 12.312 34.100 1.409 1.024 26.468 54 0 11.237 7.674 2.207 1.355 10.477 10.477 138.351 Kamata 91.996 72.081 7.662 8.049 11.269 37.661 195 352 2.940 1.024 2.928 19.915 16.866 583 2.467 8.717 8.717 100.713 Ukupno 219.871 188.719 23.322 33.661 23.581 71.761 1.605 1.375 29.408 1.078 2.928 31.152 24.540 2.790 3.822 19.194 19.194 239.065

159

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 24: Vanjski dug op{te vlade BiH po kreditorima**


u hiljadama KM Kreditor 2001. Javni kreditori Me|unarodne i regionalne organizacije Evropska investicijska banka Evropska banka za obnovu i razvoj Svjetska banka - IDA Svjetska banka - IBRD1) Evropska razvojna banka1) Evropska razvojna banka Me|unarodni fond za razvoj poljoprivrede Me|unarodni monetarni fond EUROFIMA Evropska komisija Ostalo2)3) Vlada i vladine agencije Saudijski razvojni fond Pariski klub1) Japan Kuvajt3) Ostalo
3)4)

Stanje vanjskog duga na kraju razdoblja 2002. 2003. 2004. 2005. 2006.

Neanga`ovano sa 2007.* 31.12.2007.*

7.371 108.113

43.133 99.281

81.255 86.738 845.078 8.105 7.722 36.330 208.751 29.302 39.117 2.714 45.686 982.752 40.465 52.668 21.902 261.919

141.201 114.741 757.430 4.052 7.093 37.703 159.213 29.438 58.675 5.778 43.375 952.558 45.052 51.888 27.422 261.919

237.091 112.141 798.041 0 8.179 43.429 106.012 29.299 58.675 4.795 41.013 970.642 51.905 52.794 47.885 256.681

234.669 115.827 691.593 0 12.020 47.056 30.129 22.226 78.233 8.103 29.865 904.582 51.128 35.208 99.954 251.442

233.217 140.928 603.121 0 19.435 46.106 3.152 21.779 78.233 6.442 25.208 880.377 48.297 32.908 131.367 240.965 9.236

560.345 432.890 262.564 0 0 22.109 3.074 0 0 0 31.883 2.982 0 0 767 187.269 0 14.739 1.518.623

1.256.873 1.321.357 1.263.382 1.334.221 1.519.347 1.459.031 1.383.048 1.197.610 1.009.257 16.209 10.936 40.065 245.714 30.409 39.117 0 47.523 49.363 15.142 261.919 12.157 9.258 38.912 260.850 30.751 39.117 0 48.022 6.306 52.538 18.924 261.919

1.094.223 1.038.057

Privatni kreditori Londonski klub1) Ostalo Ukupno

4.420.586 4.289.838 4.013.884 4.031.759 4.337.929 4.071.068 3.903.820

Izvor: Baza podataka Ministarstva za finansije i trezor BiH. Bilje{ka: Stanje duga na kraju perioda dobijeno je prera~unom valute u kojoj je ugovoren kredit u KM po kursnoj listi CBBiH va`e}oj za posmatrani datum. Neanga`ovana sredstva predstavljaju dio sredstava od ukupno ugovorenog iznosa kredita a koja jo{ nisu povu~ena. 1)Dug nastao prije 1992. 2)Uklju~uje OPEC fond i @eljeznice 13 europskih zemalja, a za 1999. i 2000. stari dug prema Europskoj investicijskoj banci. 3)Uklju~uje i direktno zadu`enje entitetskih vlada. 4)Ova kategorija uklju~uje Austriju, Belgiju, Ma|arsku, Portugal, [paniju, [vedsku, Koreju, Holandiju i KFW Agenciju. * Preliminarni podaci ** Podaci revidirani u skladu sa izmjenama u bazi podataka zaklju~no sa 11.3.2008.

160

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 25: Devizne rezerve CBBiH


na kraju perioda, u milionima KM Bruto devizne rezerve Depoziti kod nerezidentnih banaka Dr`anje SDR Strana valuta u trezoru CBBiH Investicije u vrijednosne papire Ostalo Zlato Neto devizne rezerve
8=3++7 9

Neto Monetarna slobodne pasiva rezerve


10 11=9-10

Godina
1

Mjesec
2

1997. 1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2007.

12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0

0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 5,9 5,3 0,7 0,5 0,6 0,4 1,1 0,2 0,2 1,0 0,3 0,3 0,9 0,3 0,3 0,9 0,4 0,4

6,2 32,7 83,5 38,1 804,9 58,9 59,1 37,1 40,5 55,2 40,1 22,6 30,0 28,9 20,5 36,9 32,8 29,1 60,9 26,8 30,6 21,9 40,1

138,0 250,6 782,2 983,2 1.891,6 2.399,6 2.716,2 3.419,7 4.154,9 4.951,4 5.971,1 4.947,2 4.976,2 5.100,2 5.218,9 5.253,0 5.402,4 5.704,7 5.760,9 5.967,3 5.999,2 5.702,9 5.971,1

0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 19,7 12,3 21,5 28,6 51,3 80,7 55,3 57,7 58,7 61,1 62,8 64,7 67,1 71,2 74,6 80,7 81,7 80,7

0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 393,3 606,2 394,0 397,0 397,4 397,2 398,0 399,0 401,6 404,8 406,1 407,4 606,1 606,2

144,1 283,3 865,7 1.021,4 2.696,5 2.484,1 2.792,9 3.479,0 4.224,5 5.451,7 6.698,5 5.420,3 5.461,0 5.585,4 5.698,7 5.751,1 5.899,2 6.203,4 6.298,2 6.475,1 6.518,8 6.412,9 6.698,5

144,1 283,3 865,7 1.021,2 2.666,6 2.482,9 2.791,9 3.478,0 4.223,5 5.450,7 6.697,6 5.419,3 5.460,0 5.584,5 5.697,7 5.750,0 5.898,2 6.202,4 6.297,2 6.474,1 6.517,8 6.412,0 6.697,6

160,3 253,9 836,7 973,2 2.591,6 2.345,2 2.627,7 3.303,6 4.010,1 5.182,6 6.303,9 5.141,6 5.174,3 5.289,3 5.413,9 5.457,9 5.593,5 5.884,0 5.962,7 6.124,8 6.153,7 6.031,3 6.303,9

-16,2 29,4 29,0 48,0 75,0 137,7 164,1 174,4 213,4 268,1 393,7 277,7 285,7 295,2 283,8 292,2 304,7 318,5 334,5 349,3 364,1 380,7 393,7

Bilje{ka: Bruto devizne rezerve ~ine stanja bilansnih pozicija kratkoro~ne strane aktive CBBiH (zlato, raspolaganje CBBiH SDR-ovima, devize u trezoru CBBiH, kratkoro~ni devizni depoziti kod nerezidentnih banaka i ostalo) i investiranja u dugoro~ne vrijednosne papire od jula 2006. po odluci Investicionog komiteta CBBiH. Neto devizne rezerve predstavljaju razliku izme|u bruto deviznih rezervi i obaveza prema nerezidentima. Monetarnu pasivu CBBiH ~ine novac izvan monetarnih vlasti i depoziti rezidenata kod monetarnih vlasti. Neto slobodne rezerve predstavljaju razliku izme|u neto deviznih rezervi i monetarne pasive CBBiH.

161

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 26: Vanjsko-trgovinska razmjena BiH


u milionima KM Godina Mjesec Pokrivenost uvoza izvozom u%
6=(3/4)x100

Izvoz robe

Uvoz robe

Saldo izvoza i uvoza robe

5=(3-4)

1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2007. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

1.043 1.376 2.180 2.256 2.089 2.323 2.819 3.783 5.164 5.937 433 428 503 472 512 514 532 489 527 534 528 463

5.120 6.048 6.583 7.331 8.048 8.319 9.306 11.179 11.389 13.899 782 942 1.159 1.122 1.220 1.219 1.249 1.224 1.175 1.318 1.273 1.217

-4.077 -4.672 -4.402 -5.076 -5.958 -5.996 -6.487 -7.395 -6.224 -7.962 -348 -514 -656 -650 -707 -705 -717 -735 -648 -783 -745 -754

20,4 22,7 33,1 30,8 26,0 27,9 30,3 33,8 45,3 42,7 55,4 45,4 43,4 42,1 42,0 42,1 42,6 39,9 44,9 40,6 41,5 38,1

Bilje{ka: Kori{teni su najnoviji podaci Agencije za statistiku Bosne i Hercegovine o vrijednosti uvoza robe po specijalnom sistemu trgovine i nisu uklju~ena prilago|enja obuhvata i vrijednosti koja se rade u svrhu izvje{tavanja o platnom bilansu.

162

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 27: Izvoz robe po zemljama destinacije


u hiljadama KM Druge zemlje Srbija i Crna Gora Francuska Njema~ka Ma|arska [vicarska Slovenija Hrvatska Ukupno 433.482 428.119 503.210 471.904 512.385 513.530 531.931 488.578 527.356 534.461 528.450 463.489 Austrija Godina Mjesec Italija 269.301 515.014 412.797 248.396 340.796 492.555 496.275 713.413 779.102 67.935 62.861 76.233 62.943 64.960 73.411 73.812 40.791 65.447 68.288 67.820 54.600

1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2007. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

62.316 74.194 83.190 83.640 82.094 136.048 163.432 313.807 369.608 31.054 26.351 31.783 30.640 35.589 32.111 33.355 35.862 33.727 30.593 28.743 19.801

11.538 12.521 24.256 41.723 23.444 48.409 63.696 86.233 5.802 7.101 7.555 6.291 7.960 9.503 10.084 7.624 8.648 7.880 7.479 5.848

202.375 173.413 247.278 313.266 406.121 609.975 775.428 965.258 80.423 83.166 93.886 97.205 104.538 92.663 102.954 91.523 86.217 89.220 84.269 84.056

7.087 7.921 9.510 12.933 11.826 22.698 142.643 165.097 219.419 21.615 16.014 20.978 16.405 17.841 17.961 18.031 16.982 18.194 18.706 20.076 16.616

144.235 262.061 328.378 262.698 289.074 268.389 429.036 668.733 762.169 61.295 59.704 65.817 60.952 66.397 71.411 69.086 56.428 64.721 67.661 67.799 50.898

96.440 150.614 175.634 174.258 249.706 256.498 365.199 629.633 645.369 46.026 53.698 61.728 51.438 59.334 54.527 54.949 43.111 60.310 59.238 55.875 45.135

244.408 464.820 466.386 421.059 382.257 446.073 587.960 681.764 770.746 40.440 48.078 50.958 56.940 71.197 66.833 70.245 79.676 77.689 74.619 66.213 67.859

114.577 240.321 242.854 229.993 228.235 104.049 50.253 95.786 5.957 4.140 9.790 12.885 5.574 3.942 3.491 10.560 11.261 10.266 17.381 19.529

223.342 1.375.619 279.520 2.180.399 265.243 2.255.526 301.190 2.089.156 309.292 2.322.846 434.087 2.818.780 709.358 3.783.280 844.572 5.164.296 72.937 67.008 84.482 76.206 78.996 91.167 95.923 106.021 101.143 107.990 112.793 99.146

91.775 1.090.120

114.775 1.093.813 5.936.895

Bilje{ka: Kori{teni su najnoviji podaci Agencije za statistiku Bosne i Hercegovine o vrijednosti uvoza robe po specijalnom sistemu trgovine i nisu uklju~ena prilago|enja obuhvata i vrijednosti koja se rade u svrhu izvje{tavanja o platnom bilansu.

163

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 28: Uvoz robe po zemljama porijekla


u hiljadama KM Druge zemlje Srbija i Crna Gora Francuska Njema~ka Ma|arska [vicarska Slovenija Hrvatska Ukupno 781.756 942.240 Austrija Godina Mjesec Italija 978.755 704.214 957.233 789.764 852.243 850.747

1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2007. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

288.118 368.070 416.642 463.792 360.981 396.408 488.104 456.213 535.967 30.776 33.493 47.321 43.617 53.474 44.414 44.382 49.996 48.809 44.197 53.001 42.487

70.030 1.020.151 93.567 953.134 98.212 1.104.538 134.567 1.330.043 155.737 1.446.124 176.498 1.633.847

296.611 307.729 411.652 491.428

633.553 805.186 772.527 998.531

753.158 998.717 945.602 906.329 774.398 712.071

384.395 439.282 523.827 697.856 656.626 946.962

94.450 1.528.691 6.047.912 128.543 1.784.161 6.582.603 226.925 1.874.270 7.331.428 149.000 2.086.271 8.047.581 138.747 2.416.898 8.318.941 158.430 2.918.211 9.305.942 182.857 3.438.497 11.178.545 271.275 3.694.415 11.388.785 305.854 4.547.544 13.898.709 32.464 23.269 25.205 28.812 26.868 25.356 25.000 24.637 20.008 27.874 24.194 22.165 248.296 327.293

510.172 1.007.015 411.549 1.101.218 409.603 1.605.765 394.682 1.417.257 478.958 1.742.981 33.527 33.412 38.042 36.033 40.384 38.396 29.446 39.853 42.569 47.187 55.039 45.070 99.524 117.650 149.603 133.174 144.258 155.071 156.352 138.846 142.522 161.162 174.203 170.616

251.630 1.886.484 1.000.500 210.636 1.946.914 1.020.542 288.952 2.449.203 1.256.060 13.860 17.091 21.617 31.306 23.589 25.917 25.901 22.319 24.052 29.519 28.538 25.242 131.608 150.224 194.734 196.742 206.775 203.441 227.033 247.523 227.023 233.618 221.920 208.564 67.675 85.041 110.791 109.432 114.880 114.732 114.738 91.405 108.442 121.415 110.388 107.120

779.943 1.135.162 860.684 1.116.167 884.575 1.408.614 52.193 66.288 76.539 74.259 72.808 75.670 77.327 77.326 77.017 85.510 71.782 77.857 71.833 88.479 119.594 121.904 125.482 126.691 118.315 129.306 121.898 139.552 117.781 127.778

375.553 1.158.999 346.277 1.121.556 411.229 1.219.747 409.206 1.218.895 430.884 1.249.378 402.352 1.223.564 362.516 1.174.856 427.599 1.317.634 416.158 1.273.004 390.181 1.217.081

Bilje{ka: Kori{teni su najnoviji podaci Agencije za statistiku Bosne i Hercegovine o vrijednosti uvoza robe po specijalnom sistemu trgovine i nisu uklju~ena prilago|enja obuhvata i vrijednosti koja se rade u svrhu izvje{tavanja o platnom bilansu.

164

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 29: Struktura uvoza i izvoza robe po proizvodima


u milionima KM Izvoz robe 2004. 2005. 2006. 2007. 2004. Grupa proizvoda Uvoz robe 2005. 2006. 236,2 468,5 91,1 2007. 266,4 606,2 97,1 682,9 235,6 175,7 359,2 681,3 221,3 373,5 11,6 178,2 5,7 322,0 1,1 1,2

Ukupno @ivotinje i proizvodi `ivotinjskog porijekla Proizvodi biljnog porijekla Masti i ulja `ivotinjskog porijekla i biljnog porijekla Prehrambene prera|evine Proizvodi mineralnog porijekla Proizvodi hemijske industrije ili srodnih industrija Plasti~ne mase, guma i kau~uk Ko`a i krzno Drvo i proizvodi od drveta Celuloza, papir i karton i njihovi proizvodi Tekstil i tekstilni proizvodi Obu}a, {e{iri, kape i sli~ni proizvodi Proiz. od kamena, gipsa, cem. i sl. mat., ker. proiz., stak. i stak. proiz. Biseri, plem. metali i njihovi proiz., drago i poludrago kamenje Bazni metali i proizvodi od baznih metala Ma{ine, aparati, mehani~ki i elektri~ni ure|aji Transportna sredstva i njihovi dijelovi i pribor Satovi, mjerni, muzi~ki i medicinski instrumenti Oru`je i municija; njihovi dijelovi i pribor Razni proizvodi Umjetni~ka djela, kolekcionarski predmeti i antikviteti Nerazvrstano

2.818,8 3.783,3 5.164,3 5.936,9 9.305,9 11.178,5 11.388,8 13.898,7 24,5 34,5 11,7 96,4 332,4 210,4 43,2 69,8 429,3 73,0 163,5 107,8 26,0 0,1 701,9 202,8 51,4 15,9 17,8 201,3 0,4 4,8 35,4 43,3 24,3 120,2 503,1 286,5 61,9 69,6 376,6 78,2 157,6 119,9 30,7 0,5 544,0 92,6 18,7 35,6 231,4 1,5 4,7 43,4 49,7 22,6 143,0 607,2 345,2 104,8 112,3 462,5 94,2 254,7 299,0 46,7 1,7 643,2 99,2 15,4 28,1 400,5 0,9 0,8 57,3 57,3 37,2 265,0 492,5 110,2 300,4 490,0 96,8

173,1 1.090,9 1.094,5 1.149,2 1.269,4 658,3 1.181,2 1.585,5 1.882,1 2.072,6 324,1 137,7 114,6 527,4 113,8 281,3 349,5 73,9 2,5 877,0 1.037,5 1.062,6 1.241,9 446,1 115,0 100,5 295,9 488,4 157,5 312,9 5,2 518,3 147,9 124,5 321,8 574,6 178,6 319,2 6,2 539,3 241,3 121,5 319,3 604,3 189,7 290,4 7,9

947,0 1.389,1 1.643,4 109,1 16,9 37,1 458,2 0,9 0,2

838,1 1.068,8 1.187,3 1.694,9 702,5 125,1 4,1 215,7 4,0 31,1 911,4 157,1 6,4 236,0 0,8 21,5 801,4 1.055,5 139,1 4,3 234,2 0,4 2,6

763,1 1.447,1 1.980,8 1.816,4 2.345,8

Bilje{ka: - Izvor ovih podataka je Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine. - Podaci su klasifikovani prema Harmonizovanom sistemu kodova Svjetske trgovinske organizacije.

165

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 30: Pregled prosje~nih srednjih kurseva KM


Zemlja oznaka jedinica 1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2007. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12. EMU EUR 1 1,9720 1,9558 1,9558 1,9558 1,9558 1,9558 1,9558 1,9558 1,9558 1,9558 1,9558 1,9558 1,9558 1,9558 1,9558 1,9558 1,9558 1,9558 1,9558 1,9558 1,9558 1,9558 Hrvatska HRK 100 . . 25,6172 26,1937 26,4078 25,8632 26,1002 26,4229 26,7030 26,6537 26,5375 26,5655 26,5646 26,4339 26,6883 26,6782 26,8142 26,7318 26,7415 26,6920 26,6550 26,7303 Ma|arska HUF 100 . 0,7187 0,7529 0,7627 0,8052 0,7726 0,7771 0,7886 0,7412 0,7784 0,7713 0,7718 0,7822 0,7951 0,7873 0,7813 0,7923 0,7666 0,7723 0,7793 0,7687 0,7724 Slovenija SIT 100 1,0608 1,0095 0,9492 0,8975 0,8658 0,8365 0,8182 0,8164 0,8163 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... [vajcarska CHF 1 1,2147 1,2270 1,2558 1,2952 1,3332 1,2869 1,2669 1,2631 1,2433 1,1909 1,2115 1,2060 1,2130 1,1955 1,1856 1,1826 1,1803 1,1942 1,1871 1,1709 1,1861 1,1786 Velika Britanija GBP 1 2,9182 2,9670 3,2069 3,1466 3,1126 2,8297 2,8831 2,8596 2,8692 2,8587 2,9472 2,9299 2,8767 2,8779 2,8699 2,8929 2,8999 2,8874 2,8439 2,8083 2,7622 2,7136 SAD USD 1 1,7614 1,8343 2,1189 2,1856 2,0768 1,7335 1,5755 1,5728 1,5594 1,4295 1,5048 1,4972 1,4772 1,4493 1,4472 1,4584 1,4277 1,4363 1,4092 1,3751 1,3338 1,3425 Srbija* RSD 100 3,2069 3,0094 2,6993 2,3605 2,3271 2,4463 2,4561 2,4648 2,4192 2,4271 2,4020 2,4080 2,4266 2,4421 2,4609 2,5182 2,4832 2,4488

Godina

Bilje{ka: Od 2.11.2006.godine primjenjuje se novi kod i oznaka valute Republike Srbije ( umjesto CSD primjenjuje se nova oznaka RSD, a novi kod je 941 umjesto dosada{njeg 891).

166

Mjesec

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 31: Vladine finansije BiH - jedinice sektora vlade


u milionima KM Neto nabavka nefinansijskih sredstava 5.680,4 5.896,7 6.359,5 7.546,0 1.331,2 1.720,3 1.303,1 1.572,1 1.709,8 2.129,6 1.457,5 1.834,3 1.852,9 237,9 229,5 351,8 488,8 40,5 48,5 12,1 30,3 55,4 117,8 11,3 34,2 89,9 Neto suficit/deficit 102,6 253,9 410,8 550,9 265,9 -200,1 200,3 218,1 243,4 -99,5 312,5 175,1 292,8 Konsolidovani prihodi Institucije BiH Institucije BiH Br~ko bud`et FBiH Konsolidovani rashodi Br~ko bud`et 161,8 157,3 162,6 174,3 37,3 60,9 31,2 37,1 46,0 60,1 27,4 48,0 51,6 FBiH

RS

2003. 2004. 2005. 2006. 2005. Q3 Q4 2006. Q1 Q2 Q3 Q4 2007. Q1 Q2 Q3

270,7 334,9 472,5 801,8 121,2 119,7 159,2 228,4 191,3 222,8 180,2 264,4 204,6

3.889,1 4.163,0 4.488,3 5.177,2 1.074,0 1.026,0 919,6 1.140,9 1.273,0 1.318,1 1.104,0 1.234,0 1.422,0

1.853,5 1.853,7 2.078,5 2.525,6 416,8 410,3 410,7 432,2 519,9 594,5 466,3 522,1 563,9

199,9 206,1 178,7 201,0 41,4 50,7 44,9 48,7 47,9 59,5 49,0 59,2 64,2

6.021,0 6.380,2 7.122,1 8.586,4 1.637,7 1.568,6 1.515,5 1.820,6 2.008,5 2.147,9 1.781,4 2.043,6 2.235,6

254,6 295,5 399,5 713,3 86,5 135,9 142,7 170,5 160,9 239,2 150,0 204,2 179,8

3.706,7 3.877,5 4.082,6 4.590,0 869,7 1.134,4 806,1 1.007,6 1.008,5 1.334,9 903,8 1.182,4 1.175,9

1.749,7 1.743,9 1.810,8 2.187,5 353,7 426,8 342,0 386,6 518,0 542,4 394,6 435,8 464,7

Izvor: Ministarstvo za trezor i finansije BiH. Bilje{ka: Podaci na godi{njem nivou za konsolidovane prihode/rashode uklju~uju i lokalni nivo vlasti (op}ine), dok ih podaci za kvartale zbog nedostupnosti izvornih podataka ne uklju~uju. Vrijednosti za dati kvartal predstavljaju promjenu stanja sa kraja predhodnog kvartala do kraja posmatranog kvartala. Razlika izme|u prihoda s jedne strane i rashoda sa neto nabavkom nefinansijskih sredstava sa druge strane predstavlja neto suficit/ deficit.

RS

167

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 32: Vladine finansije BiH - struktura konsolidiranih prihoda i rashoda


u milionima KM Neto nabavka nefinansijskih sredstava 5.680,4 5.896,7 6.359,5 7.546,0 1.331,2 1.720,3 1.303,1 1.572,1 1.709,8 2.129,6 1.457,5 1.834,3 1.852,9 102,6 253,9 410,8 550,9 40,5 48,5 12,1 30,3 55,4 117,8 11,3 34,2 89,9 Prihodi Kompenzacija zaposlenih Grantovi i ostali prihodi Doprinosi za socijalno Koristenje roba i usluga Kamate Porez Rashodi Grantovi i ostali rashodi 366,7 471,4 397,8 492,4 76,9 44,2 62,6 67,7 98,9 129,4 45,6 92,0 101,1 Subvencije 154,8 184,4 217,0 310,4 49,1 74,8 36,5 68,0 90,2 92,8 35,3 69,3 65,0 Socijalna davanja 1.749,7 1.965,4 2.212,2 2.426,5 540,9 678,7 487,8 614,8 600,7 660,3 551,6 695,4 767,0

2003. 2004. 2005. 2006. 2005. Q3 Q4 2006. Q1 Q2 Q3 Q4 2007. Q1 Q2 Q3

3.223,6 3.401,8 4.002,4 4.947,1 915,1 962,4 862,9 1.079,0 1.113,3 1.190,7 1.033,6 1.177,5 1.257,7

1.877,8 2.002,8 2.100,6 2.536,2 549,5 576,9 500,3 613,6 662,2 760,4 607,2 707,5 750,0

919,6 975,5 1.019,1 1.103,1 173,1 29,3 152,4 127,9 233,1 196,8 140,6 158,7 228,0

6.021,0 6.380,2 7.122,1 8.586,4 1.637,7 1.568,6 1.515,5 1.820,6 2.008,5 2.147,9 1.781,4 2.043,6 2.235,6

1.783,5 1.776,2 1.834,7 2.222,7 352,1 476,1 400,1 452,6 428,6 676,6 469,1 576,7 494,5

1.518,4 1.414,8 1.601,4 1.986,0 295,6 414,3 296,4 338,4 471,0 536,6 337,2 367,9 405,4

107,2 84,4 96,4 108,0 16,7 32,2 19,7 30,6 20,4 33,7 18,7 32,9 19,9

Izvor: Ministarstvo za trezor i finansije BiH. Bilje{ka: Podaci na godi{njem nivou za konsolidirane prihode/rashode uklju~uju i lokalni nivo vlasti (op}ine), dok ih podaci za kvartale zbog nedostupnosti izvornih podataka ne uklju~uju.Vrijednosti za dati kvartal predstavljaju promjenu stanja sa kraja predhodnog kvartala do kraja posmatranog kvartala. Razlika izme|u prihoda s jedne strane i rashoda sa neto nabavkom nefinansijskih sredstava sa druge strane predstavlja neto suficit/deficit.

168

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 33: Vladine finansije FBiH - jedinice sektora vlade


u milionima KM Neto nabavka nefinansijskih sredstava 3.706,7 3.877,5 4.082,6 4.590,0 869,7 1.134,4 806,1 1.007,6 1.008,5 1.334,9 903,8 1.182,4 1.175,9 92,3 127,6 118,3 198,4 22,2 -28,1 4,9 15,3 53,4 54,4 2,9 2,1 44,2 Neto suficit/deficit 90,2 157,8 287,4 388,9 182,0 -80,3 108,6 118,1 211,1 -71,3 197,3 49,5 201,9 Konsolidovani prihodi Vanbud`etski i fondovi socijalnog osiguranja * Bud`et Federacije BiH Bud`et Federacije BiH Kantoni Konsolidovani rashodi Vanbud`etski i fondovi socijalnog osiguranja * 1.315,5 1.452,6 1.633,0 1.866,7 396,9 420,2 408,6 461,1 455,2 491,2 473,2 516,7 576,6 Kantoni 1.163,6 1.205,5 1.332,3 1.566,9 302,7 419,8 312,6 349,8 389,1 515,4 322,8 423,6 394,3

2003. 2004. 2005. 2006. 2005. Q3 Q4 2006. Q1 Q2 Q3 Q4 2007. Q1 Q2 Q3

1.011,3 1.052,0 1.120,9 1.157,1 303,5 249,1 217,4 250,5 384,8 304,4 253,3 301,7 400,0

1.367,6 1.530,4 1.716,1 1.906,2 418,7 470,8 374,2 492,6 473,4 503,8 455,7 568,4 586,0

1.244,4 1.299,8 1.367,3 1.722,9 366,0 334,6 339,5 440,6 440,9 501,9 404,5 437,9 489,6

3.889,1 4.163,0 4.488,3 5.177,2 1.074,0 1.026,0 919,6 1.140,9 1.273,0 1.318,1 1.104,0 1.234,0 1.422,0

992,1 988,6 912,5 846,3 184,3 322,9 96,4 239,4 190,2 320,4 117,2 316,1 258,6

Izvor: Ministarstvo za trezor i finansije BiH. Bilje{ka: Podaci na godi{njem nivou za konsolidovane prihode/rashode uklju~uju i lokalni nivo vlasti (op}ine), dok ih podaci za kvartale zbog nedostupnosti izvornih podataka ne uklju~uju.Vrijednosti za dati kvartal predstavljaju promjenu stanja sa kraja predhodnog kvartala do kraja posmatranog kvartala. Razlika izme|u prihoda s jedne strane i rashoda sa neto nabavkom nefinansijskih sredstava sa druge strane predstavlja neto suficit/deficit. * Socijalni fondovi uklju~uju Fondove za PIO/MIO, Zavode za zdravstveno osiguranje, Zavode za zapo{ljavanje, te u RS Fond dje~ije za{tite. Vanbud`etski fondovi uklju~uju JP direkcije za ceste/puteve

169

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 34: Vladine finansije RS - jedinice sektora vlade


u milionima KM Neto nabavka nefinansijskih sredstava Neto suficit/deficit 26,1 34,0 98,3 126,2 59,7 -60,6 66,9 42,1 22,5 28,4 71,9 68,5 67,5 Konsolidovani prihodi Vanbud`etski i fondovi socijalnog osiguranja * Bud`et Republike Srpske Bud`et Republike Srpske 1.853,5 1.853,7 2.078,5 2.525,6 416,8 410,3 410,7 432,2 519,9 594,5 466,3 522,1 563,9 904,2 922,0 912,4 1.049,1 217,6 279,4 155,3 257,9 333,8 302,2 215,1 239,2 267,9 Konsolidovani rashodi Vanbud`etski i fondovi socijalnog osiguranja * 596,3 653,6 782,7 1.002,8 179,6 192,6 194,4 204,5 307,9 237,3 225,8 236,9 251,0

2003. 2004. 2005. 2006. 2005. Q3 Q4 2006. Q1 Q2 Q3 Q4 2007. Q1 Q2 Q3

1.001,5 981,2 1.034,0 1.211,3 271,0 284,8 274,5 272,1 307,2 357,4 300,2 321,1 357,9

561,9 653,0 820,3 1.061,0 189,4 170,7 143,8 235,9 336,4 234,1 212,4 241,3 260,2

1.749,7 1.743,9 1.810,8 2.187,5 353,7 426,8 342,0 386,6 518,0 542,4 394,6 435,8 464,7

77,7 75,8 169,4 212,0 3,4 44,1 1,7 3,6 -20,6 23,6 -0,1 17,8 31,8

Izvor: Ministarstvo finansija i fondovi socijalnog osiguranja u RS. Bilje{ka: Podaci na godi{njem nivou za konsolidovane prihode/rashode uklju~uju i lokalni nivo vlasti (op}ine), dok ih podaci za kvartale zbog nedostupnosti izvornih podataka ne uklju~uju. Vrijednosti za dati kvartal predstavljaju promjenu stanja sa kraja predhodnog kvartala do kraja posmatranog kvartala. Razlika izme|u prihoda s jedne strane i rashoda sa neto nabavkom nefinansijskih sredstava sa druge strane predstavlja neto suficit/deficit. * Socijalni fondovi uklju~uju Fondove za PIO/MIO, Zavode za zdravstveno osiguranje, Zavode za zapo{ljavanje, te u RS Fond dje~ije za{tite. Vanbud`etski fondovi uklju~uju JP direkcije za ceste/puteve

170

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 35: Tokovi direktnih stranih ulaganja u BiH klasifikovani prema zemlji stranog ulaga~a
u milionima KM Multilateralne organizacije Ostale zemlje 302 39 22 122 Srbija i Crna Gora Njema~ka Holandija [vicarska

Slovenija

Hrvatska

Slova~ka

Godina

Jan - Dec 2004.* Jan - Dec 2005.* Jan - Dec 2006.* Jan - Sep 2007.

441 473 497 367

24 15 36 17

108 76 165 107

30 28 48 9

69 44 58 28

1 19 15 -4

72 162 156 64

6 37 31 1.298

8 22 39 -18

12 18 48 28

35 3 -12 -5

1.109 935 1.103 2.013

Bilje{ka: *Uklju~en je i iznos zadr`anih zarada koje se prikupljaju samo na godi{njem nivou.

171

Ukupno

Austrija

Turska

Italija

172
Godina Jan - Sep 2007. Jan - Dec 2006.* Jan - Dec 2005.* Jan - Dec 2004.* 70 52 30 0 27 21 28 21 260 -2 5 1 7 9 Proizvodnja hemijskih proizvoda Proizvodnja baznih metala Proizvodnja metalnih proizvoda, osim ma{ina i opreme Gra|evinarstvo 13 Proizvodnja celuloze, papira i proizvoda od papira Proizvodnja ostalih proizvoda od nemetalnih minerala Proizvodnja prehrambenih proizvoda i pi}a 86 12 49 40 52 13 63 20 12 7 20 22 3 18 5 1.280 406 6 150 2.013 55 51 14 0 13 12 631 588 19 10 108 115 1.103 935 110 0 13 430 9 176 1.109 Po{ta i telekomunikacije Finansijsko posredovanje, osim osiguranja i penzijskih fondova Osiguranje i penzijski fondovi, osim obaveznog socijalnog osiguranja Ostale djelatnosti Ukupno u milionima KM Trgovina na veliko i posredovanje u trgovini, osim trgovine motornim vozilima i motociklima Trgovina na malo, osim trgovine mot. vozilima i motociklima, popravak predmeta za li~nu upotrebu i doma}instvo

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Bilje{ka: *Uklju~en je i iznos zadr`anih zarada koje se prikupljaju samo na godi{njem nivou.

Tabela 36: Tokovi direktnih stranih ulaganja u BiH klasifikovani prema djelatnostima

Centralna banka Bosne i Hercegovine

Tabela 37: Realni i nominalni efektivni kurs BiH

Godina

Mjesec

NEER

REER

2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2007. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

100,00 97,03 95,13 94,19 93,84 94,29 92,72 92,76 92,54 92,47 92,46 92,61 92,87 92,68 92,78 92,82 92,48 92,36

100,00 99,54 101,08 102,56 99,65 101,81 99,66 99,80 100,10 100,90 100,69 101,76 102,23 102,05 101,98 100,91 99,96 99,25

Bilje{ka: deprecijacija Indeks formiran na osnovu dvadeset trgovinskih partnera (Austrija, ^e{ka, Francuska, Njema~ka, Ma|arska, Italija, Litvanija, Holandija, Poljska, Slovenija, Hrvatska, Kina, Velika Britanija, Makedonija BJR, Rumunija, Ruska Federacija, SAD, Srbija i CG, [vicarska i Turska).

173

Centralna banka Bosne i Hercegovine

IZDAVA^
Centralna banka Bosne i Hercegovine Mar{ala Tita 25 71000 Sarajevo tel. +387 33 663 630 fax +387 33 278 299 e-mail: contact@cbbh.ba

Publikovanje i umno`avanje u obrazovne i nekomercijalne svrhe je dozvoljeno uz saglasnost izdava~a.

Dizajn i priprema za {tampu:

174