ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΤΜΗΜΑ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

Σημειώσεις Μαθήματος
ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ
Από τη Γαλλική Επανάσταση
ως
τον Ψυχρό Πόλεμο

(ΥΕ 3ου έτους)

Διδάσκων:

Γιάννης Σακκάς
Αναπληρωτής Καθηγητής

Ρόδος, 2011
1

Σκοπός Μαθήματος

Στο μάθημα αυτό εξετάζονται γεγονότα και εξελίξεις που σηματοδότησαν την πορεία
της Ευρώπης από τη Γαλλική Επανάσταση έως το 1989/90. Ιδιαίτερη αναφορά
γίνεται στη μετάβαση από το μεσαίωνα στη νεότερη εποχή, στο κίνημα του
Διαφωτισμού και τη Γαλλική Επανάσταση, στις νέες πολιτικές δομές μετά την πτώση
του Ναπολέοντα, στην ανάδυση των εθνικιστικών και κοινωνικών κινημάτων, στην
ανάπτυξη του βιομηχανικού και εμπορικού καπιταλισμού, στον αποικιακό
ανταγωνισμό, στη σχέση εθνικών συμφερόντων και εξωτερικής πολιτικής, στις
ιδεολογικές-κοινωνικές αντιπαραθέσεις και την οικονομική κρίση τα χρόνια του
μεσοπολέμου, στο β΄ παγκόσμιο πόλεμο, στον Ψυχρό Πόλεμο και στην πορεία της
μεταπολεμικής Ευρώπης προς την ολοκλήρωση.

Περιεχόμενα

1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.

H Γαλλική επανάσταση. Οι Συνέπειες
Η περίοδος του Ναπολέοντα (1800-15)
Το συνέδριο της Βιέννης και η Παλινόρθωση (1815-48)
Από το 1948 ως το 1871. Φιλελευθερισμός και Εθνισμός
1871-1918. Η εποχή του ιμπεριαλισμού και του ανταγωνισμού των Μεγάλων
Δυνάμεων.
Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος και η Συνθήκη των Βερσαλλιών
Η Ρωσική Επανάσταση
Η άνοδος του Φασισμού και η Οικονομική Κρίση
Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος
Η Ευρώπη μετά το 1945
Η οικοδόμηση της Ενωμένης Ευρώπης

Βασική Βιβλιογραφία



Denis Richards, Ιστορία της Σύγχρονης Ευρώπης, 1789-2000. Αθήνα, Παπαδήμας, 2001.
Θάνος Βερέμης, Ο Σύγχρονος Δυτικός Κόσμος, Gutenberg, 2007.
Ε. Χατζηβασιλείου, Εισαγωγή στην Ιστορία του Μεταπολεμικού Κόσμου. Αθήνα,
Πατάκης, 2001.
D. Thomson, Europe Since Napoleon (Penguin Books, 1990).

Συμπληρωματική βιβλιογραφία
 Ε. Βurns, Ευρωπαϊκή Ιστορία. Εισαγωγή στην Ιστορία και τον Πολιτισμό της Νεότερης
Ευρώπης, τ.Β. Θεσ. Παρατηρητής 1985.
 Μ. Mazower, Σκοτεινή Ήπειρος. Ο Ευρωπαϊκός Εικοστός Αιώνας. Αθήνα, Αλεξάνδρεια
2001.
 Ε. Hobsbawn, Η Εποχή των Άκρων. Ο Σύντομος 20ος Αιώνας. Αθήνα, ΜΙΕΤ 1994.

2

Θέματα εργασιών για απαλλακτικές εργασίες
1. Η Γαλλική επανάσταση και οι συνέπειές της
2. Το συνέδριο της Βιέννης
3. Η προσωπικότητα του Μέτερνιχ/ η Ιερή Συμμαχία
4. Ο Ναπολέοντας και οι επιπτώσεις της πολιτικής του στην Ευρώπη
5. Η επανάσταση του 1848. Η σημασία της για την Ευρώπη.
6. Το Ανατολικό Ζήτημα το 19ο αι.
7. Τα βασικά χαρακτηριστικά του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου
8. H συνθήκη των Βερσαλλιών (αιτίες - συνέπειες)
9. Η οκτωβριανή επανάσταση στη Ρωσία το 1917
10. Η περίοδος του σταλινισμού στη Σοβιετική Ένωση, 1924-53
11. Ο ισπανικός εμφύλιος πόλεμος
12. Η οικονομική κρίση του μεσοπολέμου και οι επιπτώσεις του στην άνοδο του
φασισμού
13. Η άνοδος του φασισμού στην Ιταλία
14. Η άνοδος του ναζισμού στη Γερμανία
15. Θέματα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου (αντίσταση, γενοκτονία – Ολοκαύτωμα)
16. Ο Ψυχρός Πόλεμος στην Ευρώπη (Δόγμα Τρούμαν, Σχέδιο Μάρσαλ, Σοβιετικές
επεμβάσεις σε Ουγγαρία και Τσεχοσλοβακία, Γερμανία και Οστπολιτίκ, Γαλλία
και Ντε Γκωλ, δικτατορίες σε Ισπανία, Πορτογαλία και Ελλάδα, Κυπριακό)
17. Η Οικοδόμηση της Ενωμένης Ευρώπης (η ίδρυση της ΕΟΚ, Συνθήκη του
Μάαστριχτ).

3

Εισαγωγή
Στο πρώτο μισό του 17ου αι. η Ευρώπη, ιδιαίτερα η κεντρική, συγκλονίστηκε από
θρησκευτικούς - πολιτικούς πολέμους ανάμεσα στους καθολικούς και τους
διαμαρτυρόμενους που έληξαν με τη συνθήκη της Βεστφαλίας το 1648. Μέσα από
αυτές τις συγκρούσεις γεννήθηκε η ιδέα της ελευθερίας της συνείδησης και των
δικαιωμάτων του ανθρώπου που διατυπώθηκαν για πρώτη φορά στη ολλανδική
διακήρυξη δικαιωμάτων και αργότερα στην αγγλική.
Μετά τη Βεστφαλία η Γαλλία πήρε τη θέση της Ισπανίας και άρχισε να παίζει
πρωταγωνιστικό ρόλο στις διεθνείς εξελίξεις. Στο εσωτερικό η επικράτηση της
απόλυτης μοναρχίας εξασθένισε τελείως τη μεσαιωνική φεουδαρχία και έδωσε στο
κράτος τη μεγαλύτερη ως τότε διοικητική και εθνική ενότητα. Την ίδια εποχή στην
Αγγλία μετά από τις επαναστάσεις του 1648 και του 1688 καταργήθηκε η ‘ελέω θεού
δεσποτεία’ και θεμελιώθηκε το κοινοβουλευτικό πολίτευμα με την αρχή ότι η
εξουσία πηγάζει και παραχωρείται από το έθνος. Στην ανατολική Ευρώπη άρχισε να
οργανώνεται το ρωσικό κράτος υπό τον Μέγα Πέτρο (1682-1725), και τα βασίλεια
της Πρωσίας και της Αυστρίας. Την ίδια εποχή άρχισε η εξασθένηση της οθωμανικής
αυτοκρατορίας.
Στον πολιτισμό και την επιστήμη οι θεωρίες του John Locke εμπνευσμένες από την
αγγλική επανάσταση και η ανακάλυψη των νόμων για την παγκόσμια έλξη από τον
Ισαάκ Νεύτωνα επηρέασαν βαθύτατα την ευρωπαική νοοτροπία και σκέψη του 18ου
αι. και θεμελίωσαν το κίνημα του Διαφωτισμού.
Το 18ο αιώνα η Βιομηχανική Επανάσταση και το κίνημα του Διαφωτισμού θα
ωθήσουν την Ευρώπη προς την εποχή των αστικών επαναστάσεων και της
συγκρότησης των κρατών-εθνών

4

Μάθημα 1ο

Η Γαλλική επανάσταση. Οι συνέπειες
Είχε πια συσσωρευτεί όλο το αναγκαίο υλικό για μια μεγάλη έκρηξη: ένα σύστημα
διακυβέρνησης ανυπόφορο, χωρίς επάρκεια αγαθών, χωρίς εντιμότητα, έτοιμο να
καταρρεύσει, ένα δυναμικό τμήμα της κοινής γνώμης διαμορφωμένο από τους
διαφωτιστές για μεταρρυθμίσεις’ το επιτυχημένο παράδειγμα των Αμερικανών που
είχαν επαναστατήσει, ένας αδύναμος ή άβουλος βασιλιάς και μια βασίλισσα
αντιδημοφιλής, γενικευμένη οικονομική δυσφορία και μια απελπισμένη μάζα λαού
στο Παρίσι. Αυτά ήταν τα συσσωρευμένα εύφλεκτα υλικά. Χρειαζόταν ακόμα ένας
σπινθήρας.

Η Γαλλική επανάσταση σηματοδοτεί το τέλος της μεσαιωνικής φεουδαρχίας
(του απολυταρχισμού, της αυθαιρεσίας και της δουλοπαροικίας) και την έναρξη ενός
άλλου κύκλου ιστορικής εξέλιξης, ο οποίος παρά τις διακυμάνσεις του συνεχίζεται
έως σήμερα. Τα τρία συνθήματά της ‘ελευθερία, ισότητα, αδελφοσύνη’ επηρέασαν
ευρύτατα λαϊκά στρώματα και τα ώθησαν για πρώτη φορά να λάβουν ενεργά μέρος
στις πολιτικές διαδικασίες. Οι αρχές της διαδόθηκαν στην Ευρώπη και σε ολόκληρο
τον κόσμο. Μια νέα τάξη, η αστική, αναδύθηκε και έγινε ο κύριος φορέας των νέων
ιδεών.
Αιτίες της επανάστασης

Η απολυταρχική εξουσία του βασιλιά και των αυλικών του (ευγενών, ανώτερων
κληρικών και αξιωματούχων του) από τα ανάκτορα των Βερσαλλιών. Η γνώμη
του βασιλιά και των προσωπικών του συμβούλων για όλα τα θέματα του έθνους
ήταν νόμος.

Η μάζα του λαού δεν είχε καμία συμμετοχή στη διακυβέρνηση και η ανερχόμενη
τότε μεσαία (αστική) τάξη είχε πολύ μικρή δυνατότητα συμμετοχής.

Το παλαιό καθεστώς εξυπηρετούσε τα συμφέροντα των ευγενών και του
ανώτερου κλήρου (300.000 μέλη σε σύνολο πληθυσμού 25 εκ., κατείχαν τα 3/5
του γαλλικού εδάφους). Απολάμβαναν αξιόλογα προνόμια και το πιο σημαντικό
απ΄αυτά ήταν απαλλαγή τους από την κύρια φορολογία (περιουσίας και
εισοδήματος). Αντίθετα, για τους χωρικούς τα οικονομικά βάρη ήταν εξοντωτικά
(φτώχεια, εκμετάλλευση, ταπεινώσεις). Οι φόροι πολλοί: για το βασιλιά, για την
Εκκλησία, κεφαλικό, το φόρο του αλατιού, δασμούς διακίνησης των προϊόντων
του κ.ά. Ωστόσο, η παρότρυνση και οι ιδέες για επανάσταση δεν προήλθαν
από τους πενόμενους και αγράμματους χωρικούς αλλά από τα πιο εύπορα και
μορφωμένα μέλη της Τρίτης Τάξης, τα οποία ήταν δυσαρεστημένα με τον
αποκλεισμό τους από κάθε συμμετοχή στη διακυβέρνηση της χώρας.
Βασίστηκαν σε ανθρώπους που είχαν πολιτική παιδεία, στους Φιλοσόφους ή
Εγκυκλοπαιδιστές. Στους μορφωμένους αστούς που ζητούσαν αλλαγές ήταν ο
Βολταίρος (για θέματα ανεξιθρησκίας, άδικης φορολογίας, βασανιστηρίων), ο

5

Στην Εθνοσυνέλευση της 4 Αυγούστου στις Βερσαλλίες καταργήθηκαν τα προνόμια των ευγενών. 2. 6 . Ο βασιλιάς επέμενε να συνεδριάζουν οι τρεις τάξεις χωριστά. πρακτική που για τη λήψη αποφάσεων ευνοούσε τις δύο ανώτερες Γενικές Τάξεις (ευγενείς και κλήρο). Στο Παρίσι και στην επαρχία συγκροτήθηκαν επιτροπές αυτοκυβέρνησης (κομμούνες). Η ανεργία από τη βιομηχανική κρίση και η συσσώρευση άναρχων μαζών στο Παρίσι για ανεύρεση δουλειάς και στέγης. Ο βασιλιάς έκλεισε την αίθουσα.Μοντεσκιέ (για τη διάκριση των εξουσιών και τον έλεγχό τους). ανέβασε την τιμή των σιτηρών σε ύψος πείνας.  η άσχημη οικονομική κατάσταση. προκάλεσε γενίκευση της λιμοκτονίας.  Το παράδειγμα της αμερικανικής επανάστασης και της αμερικανικής διακήρυξης της ανεξαρτησίας το 1776.  Η αύξηση των τιμών κατά το 18ο αι χωρίς να συνοδεύεται από ανάλογη αύξηση των μισθών με αποτέλεσμα την αύξηση της φτώχιας στα κατώτερα στρώματα της κοινωνίας. Τελικά τον Ιούνιο οι Τρεις Τάξεις συνεδρίασαν μαζί με εντολή του βασιλιά. ουσιαστικά το φεουδαρχικό σύστημα.  Η αναποφασιστικότητα του βασιλιά να προβεί στις κατάλληλες μεταρρυθμίσεις και η επίδραση της γυναίκας του της αυστριακής και γι’ αυτό λαομίσητης Μαρίας Αντουανέτας. γραπτό Σύνταγμα. 3. Οι συνεχείς πόλεμοι για διάστημα πάνω από έναν αιώνα και η ραγδαία κατάρρευση του γαλλικού αποικιακού κράτους κατά τον Επταετή Πόλεμο με την Αγγλία (1756-1763) έκαναν αναγκαίο το συνεχή δανεισμό και είχαν δημιουργήσει τεράστιο δημόσιο χρέος. επίσημο σύμβολο του γαλλικού δεσποτισμού. κατάργηση των φεουδαρχικών προνομίων και των επιστολών σύλληψης χωρίς κατηγορητήριο. ο Ρουσό (για το φυσικό δικαίωμα ελευθερίας του ανθρώπου – ενώ ο άνθρωπος γεννιέται ελεύθερος είναι παντού αλυσοδεμένος – η εξουσία να εκφράζει τη Γενική Βούληση). Στις 14 Ιουλίου έπεσε το κάστρο – φυλακή της Βαστίλης. όπου συνεδρίαζε η ‘παράνομη’ εθνοσυνέλευση. Ο σπινθήρας που μετέδωσε τη φλόγα και μετέτρεψε τη συσσωρευμένη εύφλεκτη μάζα του 1787-89 σε πυρκαγιά ήταν η σύγκληση των Γενικών Τάξεων στις 5 Μαΐου 1789. Η επανάσταση 1789 1. οι αγρότες πλήρωνα ουσιαστικά όλους τους φόρους). Η πολυτέλεια της Αυλής (τα έξοδα της Αυλής απορροφούσαν το 1/12 του συνολικού εισοδήματος του κράτους. Κατάστρεψε τη συγκομιδή των αγροτικών προϊόντων. Το επαναστατικό κλίμα όμως στους δρόμους του Παρισιού ήταν έντονο. τακτικό Κοινοβούλιο. Ο δριμύς χειμώνας του 1788 και 1789. Τότε η Τρίτη τάξη συνεδρίασε μόνη της ως Εθνοσυνέλευση με προτροπή του ευγενή Μιραμπώ. Τα αιτήματά τους περιλάμβαναν φορολογική μεταρρύθμιση.

Οι Μαρά. το εθνικό κράτος και αναδείχθηκε η έννοια της πατρίδας και του δημοκρατικού πατριωτισμού.διανομή της γης στους χωρικούς . Το σύνταγμα δεν ήταν δημοκρατικό. Πόλεμος της Γαλλίας με τις μοναρχικές Βρετανία. η φυσική. η εθνικοποίηση της εκκλησιαστικής περιουσίας προκάλεσαν σφοδρές αντιδράσεις. αλλά ο κυρίαρχος λαός·  δημιουργήθηκε ένας καινούργιος τύπος κράτους. ο οποίος εξασφαλίζοντας την επιβολή του νόμου και της τάξης. των κορδελιέρων του Δαντόν και του Μαρά). 7 . οι οποίες ζητούσαν επίμονα αβασίλευτη Δημοκρατία. αλλά και ο ίδιος εκτελείται από τους αντιπάλους του (1794). 6. 1792-5 5. ελευθερία. Δαντόν και Ροβεσπιέρος πρωτοστατούν στο αντιμοναρχικό κίνημα. αφού απαγόρευε την απεργία και το συνδικαλισμό. περιόριζε το δικαίωμα της ψήφου σε όσους πλήρωναν κάποιο ποσό φόρου. μοναρχικών και κοινών εγκληματιών. Συγκρούσεις Ιακωβίνων και Γιρονδίνων (φιλελεύθερων δημοκρατών). Καταδίκη και θάνατος Λουδοβίκου με λαιμητόμο-γκιλοτίνα το 1793.διοικητική μεταρρύθμιση . ασφάλεια.ισότητα όλων έναντι του νόμου . Στο προσκήνιο εμφανίζεται ο Ναπολέοντας Βοναπάρτης. δεν καταργούσε τη δουλεία.δικαιότερη φορολογία . Με τη Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη (26 Αυγούστου 1789) τα φυσικά δικαιώματα των Διαφωτιστών μετασχηματίστηκαν σε πολιτικά δικαιώματα (ισότητα. Η επανάσταση ολίσθησε από κίνημα για ειρηνική μεταρρύθμιση σε χείμαρρο τρομοκρατίας και αιματοχυσίας. ιδιοκτησία):  οι υπήκοοι του γαλλικού κράτους έγιναν πολίτες·  καθιερώθηκε η διάκριση των εξουσιών. Το 1791 η Γαλλία έγινε συνταγματική μοναρχία. αρχίζει η περίοδος της Τρομοκρατίας με σφαγές ιερέων. η κατάργηση των φεουδαλικών προνομίων. νομική και πολιτική ισότητα των ανδρών και η λαϊκή κυριαρχία – αποκλειστική πηγή της πολιτικής εξουσίας δεν ήταν πλέον η κληρονομική απόλυτη μοναρχία. Ολλανδία και Ισπανία (ΦεβρΜάρτιος 1793).θεμελίωση εκπαιδευτικού συστήματος Η απήχηση της επανάστασης στο εξωτερικό Η Επανάσταση τάραξε τις μοναρχίες και τους ευγενείς της Ευρώπης.4. η διακήρυξη των δικαιωμάτων. Σταδιακά η καθοδήγηση των εξελίξεων πέρασε από τα χέρια των μετριοπαθών (Μιραμπώ και Λαφαγέτ) στις ριζοσπαστικές πολιτικές λέσχες (των ιακωβίνων του Ροβεσπιέρου.κατάργηση της φεουδαρχίας . Δικτατορία της Επιτροπής Κοινής Σωτηρίας. Οι νέες ιδέες διαδόθηκαν στην Ευρώπη και αποτελούν τη βάση του σύγχρονου δυτικού πολιτισμού. Ο Ροβεσπιέρος κυριαρχεί και εκτελεί το ‘μετριοπαθή’ Δαντόν. Ο περιορισμός της βασιλικής εξουσίας. Ο φόβος για νέες ταραχές και ανατροπές ήταν έντονος. διατήρησε τα πιο ουσιώδη κέρδη της επανάστασης .

με σκοπό την προάσπιση και διάδοση των αρχών της επανάστασης. Η γαλλική Εθνοσυνέλευση αντέδρασε με την κήρυξη πολέμου στις 20 Απριλίου 1792. Η πρώτη αντίδραση προήλθε από την Πρωσία και την Αυστρία. εμφανίστηκαν αποφασισμένες να προασπίσουν το ισχύον κοινωνικό και γεωπολιτικό σύστημα.Οι συντηρητικές ευρωπαϊκές δυνάμεις. διστακτικές στα πρώτα τρία χρόνια της Επανάστασης. 8 .

και ανακηρύχθηκε πρώτος ύπατος με απόλυτη εξουσία (1800-1804). Στη συνέχεια ο Ναπολέοντας κινήθηκε για να καταλάβει την Αίγυπτο με σκοπό να πλήξει το βρετανικό εμπόριο στη Μεσόγειο και να προχωρήσει ως τη μεγαλύτερη βρετανική αποικία. Σχέδια για εισβολή στη Βρετανία. που ήταν υποταγμένη στην Αυστρία. Διορίστηκε από το Διευθυντήριο για να ηγεθεί της εκστρατείας προς Ιταλία-Αυστρία. Η Γαλλία σημείωσε νίκες κατά των Αυστριακών και Ρώσων αλλά ηττήθηκε στη περίφημη ναυμαχία του Τραφάλγκαρ (1805). Παράλληλα επέβαλε ηπειρωτικό αποκλεισμό στην Βρετανία. Το 1799 συνωμότησε με μέλη του Διευθυντηρίου. Από τότε και ύστερα η Ευρώπη είχε να κάνει μάλλον με τη φιλοδοξία ενός ατόμου παρά με το φλογερό επαναστατικό ζήλο ενός έθνους. ανέτρεψε τη Συμβατική Συνέλευση. Το 1805 πόλεμοι με Αγγλία. μπήκε θριαμβευτικά στο Βερολίνο και προχώρησε ανατολικά προς την Πολωνία. Αυστρία και Ρωσία. 1800-1815 Ο Ναπολέοντας καταγόταν από την Κορσική και ως νεαρός αξιωματικός επηρεάστηκε από την Επανάσταση. Ο Ναπολέοντας ήταν κυρίαρχος της ηπειρωτικής Ευρώπης. Υπέταξε την οθωμανική Αίγυπτο (τους Μαμελούκους) το 1798 αλλά έχασε το στόλο του μετά από επιχείρηση του Βρετανού ναυάρχου Νέλσον και έτσι περιόρισε τις φιλοδοξίες του στην Ανατολή. Αντιμετώπισε τους Βρετανούς στην Τουλόν (1793) και την εξέγερση μοναρχικών στο Παρίσι λίγο πριν τεθεί σε εφαρμογή το Σύνταγμα του 1795. Σύζυγός του ήταν η Ζοζεφίνα η οποία είχε χρήσιμους αριστοκρατικούς δεσμούς. Την ίδια χρονιά νίκησε την Πρωσία. Οι Αυστριακοί υπέγραψαν την ταπεινωτική συνθήκη του Campo Formio (1797).Μάθημα 2ο Η Περίοδος του Ναπολέοντα. Οι επιτυχίες του στη βόρεια Ιταλία. Το 1806 ο Ναπολέοντας τερμάτισε τη χιλιόχρονη Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία δημιουργώντας με ορισμένα δυτικά γερμανικά κρατίδια την Ομοσπονδία του Ρήνου. Συνέχιση των πολέμων Όταν το 1804 ο Ναπολέων ανακηρύχθηκε αυτοκράτορας η επαναστατική φλόγα στη Γαλλία έσβησε εντελώς. και αλλού οφείλονταν στη στρατηγική του ικανότητα και στην επίκληση και υπόσχεση της ελευθερίας σε λαούς που ζούσαν κάτω από αυταρχικά καθεστώτα ή ξένη κατοχή. Το 1804 ανακηρύχθηκε αυτοκράτορας. σηματοδοτώντας την αδιαφιλονίκητη κυριαρχία των Βρετανών στις θάλασσες. Ο πόλεμος με τη Ρωσία 9 . το Ρουσώ και το Ροβεσπιέρο. τις Ινδίες.

Οι λαοί άρχισαν να επαναστατούν για την ελευθερία τους. Εξαλείφθηκαν μεσαιωνικά κατάλοιπα. Αυστριακούς και Σουηδούς το 1813 οι Γάλλοι ηττήθηκαν. με αυστηρά καθορισμένα σύνορα. Μετά από 5 εβδομάδες παραμονής στην πόλη ο Ναπολέοντας αποφάσισε να αποχωρήσει. τον φιλελευθερισμό και τον πατριωτισμό. Ο Ναπολέοντας εξορίστηκε σ’ ένα μακρινό νησί του Ατλαντικού την Αγία Ελένη όπου και πέθανε το 1821. κυρίως στη Γερμανία και στην Ιταλική Χερσόνησο. Λουδοβίκος ΙΗ (παλινόρθωση της δυναστείας των Βουρβόνων). 10 . Στα χρόνια της γαλλικής κατάκτησης παγιώθηκε το σύγχρονο κράτος ως μια περιοχή εδαφικά συνεκτική και ενιαία. Υπό την ηγεσία του η Γαλλία έγινε η πρώτη δύναμη και ο αδιαμφισβήτητος κυρίαρχος της ηπειρωτικής Ευρώπης. Ένας άνεμος βαθιών αλλαγών άρχισε να πνέει στην Ευρώπη. Ο Ναπολέοντας επέστρεψε και έδωσε την τελική μάχη στο Βατερλό κοντά στο Βέλγιο (Ιούνιος 1815). Το έργο του Ναπολέοντα Ο Ναπολέοντας κυβέρνησε απολυταρχικά. Έφτασε στη Μόσχα. εκατοντάδες χιλιάδες στρατιώτες πέθαναν από το ψύχος και τις επιθέσεις των Ρώσων. οι δημοκρατίες της Γένοβας και της Βενετίας στη βόρεια Ιταλία.Το 1816 ο Ναπολέοντας εισέβαλε στη Ρωσία με 600. Στην αποφασιστικής σημασίας μάχη της Λειψίας (των Εθνών) με Ρώσους. Η πλέον άμεση αλλαγή ήταν η ορθολογική αναδιαμόρφωση του ευρωπαϊκού πολιτικού χάρτη. οικονομικά και στρατιωτικά τη Γαλλία. όπως τα μικρά κρατίδια και οι περισσότερες πόλεις-κράτη της Γερμανίας. Ανάμεσα σε αυτούς και ο ελληνικός. Η επιστροφή ήταν επώδυνη. Πρώσους. Σκόπευε στη διοικητική ενοποίηση και στην κοινωνική και πολιτική μεταμόρφωση της ηπειρωτικής Ευρώπης. Ο Ναπολέοντας υπήρξε ένας μεγάλος ηγέτης. Ο στρατός του συνετρίβη και οι σύμμαχοι μπήκαν στο Παρίσι.000 στρατό. Η άνοδος του Ναπολέοντα εμπνεόταν από τα δύο εξαιρετικά κίνητρα. την έκανε ένα ομοιογενές κράτος και εξασφάλισε με το ναπολεόντειο αστικό κώδικα την νομική-κοινωνική ισότητα που είχε διακηρύξει η επανάσταση. με την εισαγωγή των επαναστατικών γαλλικών προτύπων και θεσμών στις χώρες που είχαν προσαρτηθεί στη Γαλλία ή παρέμεναν εξαρτημένες απ' αυτή. αλλά οργάνωσε διοικητικά. Ο Ναπολέοντας παραιτήθηκε από το θρόνο και εξορίστηκε στο νησί Έλβα στην Ιταλία και στη Γαλλία ανήλθε στο θρόνο ο αδελφός του Λουδοβίκου του ΙΣΤ. ενώ παράλληλα καταργήθηκαν τα εκκλησιαστικά κράτη και τα δουκάτα των ελεύθερων αυτοκρατορικών ιπποτών. την οποία οι Ρώσοι έκαψαν για να μην αποτελέσει μέρος καταφυγής των εχθρών τους. τα οποία μετέδωσε στους λαούς της Ευρώπης.

ο Βρετανός ομόλογός του Κάστλερηγ. να διατηρεί την ευρωπαϊκή ειρήνη και να στηρίζει τη μοναρχία και την αριστοκρατία. 1814-5 Οι νικητές του Ναπολέοντα συναντήθηκαν στη Βιέννη το Φθινόπωρο του 1814 για α) να κάνουν λεπτομερείς ρυθμίσεις διανομής της λείας ύστερα από τις νίκες τους και β) να δημιουργήσουν μία Ευρώπη σταθερή χωρίς τη πιθανότητα να γνωρίσει παραπέρα μεγάλες ανατροπές. Αρχές του συνεδρίου: η νομιμότητα – η παλινόρθωση (των μοναρχών) και η εξασφάλιση της ευρωπαϊκής ισορροπίας με τον περιορισμό του επιθετικού εθνικισμού των Γάλλων. μπορούσε να οικοδομηθεί μόνο σε μια αυστηρά συντηρητική Ευρώπη. 11 . να δημιουργήσουν μια ισορροπία δυνάμεων. Οι αντιπρόσωποι των Μεγάλων Δυνάμεων ήταν ο υπουργός Εξωτερικών της Αυστρίας Μέτερνιχ.Μάθημα 3ο Το Συνέδριο της Βιέννης και η παλινόρθωση (1815-48) H Ευρώπη την εποχή του συνεδρίου της Βιέννης Το Συνέδριο της Βιέννης. ο πρωθυπουργός της Πρωσίας Χάρντερμπεργκ και ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Νεσελρόντ. H προσωπικότητα του Μέτερνιχ: καθήκον του να υπερασπίζει τα συμφέροντα της Αυστρίας. κατά τον αυστριακό καγκελάριο. Την ηττημένη Γαλλία εκπροσώπησε ο υπουργός Εξωτερικών Ταλευράνδος. Η ευρωπαϊκή ισορροπία. όπου η διάθεση για αλλαγή θα καταπνιγόταν αμέσως.

την Κευλάνη και κυριάρχησε στους θαλασσινούς δρόμους προς την ανατολή.  Την Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία του Γερμανικού Έθνους (350 περ. λίγο πριν τη μάχη στο Βατερλό.  Η Ρωσία πήρε ένα μέρος του επανιδρυμένου βασιλείου της Πολωνίας με τον τσάρο Αλέξανδρο ως βασιλιά.  Άλλο ανάχωμα έναντι της Γαλλίας ήταν η επέκταση της Αυστρίας στη βόρεια Ιταλία. το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας. αλλά με πολύ περιορισμένες αρμοδιότητες. παραμένουν και σήμερα τα ίδια.  Η Σουηδία που έχασε τη Φινλανδία και την Πομερανία κέρδισε τη Νορβηγία και έτσι σχηματίστηκε μια μεγάλη δύναμη στο βορρά.  Η Γαλλία περιορίστηκε στα σύνορα του 1792. Αποφάσεις του συνεδρίου:  Η Πρωσία ισχυροποιήθηκε αρκετά αφού πήρε μεγάλο τμήμα της Πολωνίας. που είχε καταλάβει η Βρετανία.Η Τελική Πράξη του συνεδρίου. Συνομοσπονδία του Ρήνου αντικατέστησε η Γερμανική Συνομοσπονδία υπό την προεδρία της Αυστρίας (39 γερμανικά κράτη ανάμεσά τους η Πρωσία. Σχεδόν όλες οι εξουσίες παρέμειναν στα επιμέρους κράτη –μέλη της Συνομοσπονδίας. η Βαυαρία και το Ανόβερο). κρατίδια) και τη διάδοχό της. Η Αυστρία πήρε τις Ιλλυρικές επαρχίες. ένα κείμενο με 121 άρθρα.  Το Βέλγιο και η Ολλανδία ενώθηκαν στο Βασίλειο των Κάτω Χωρών υπό το βασιλικό οίκο της Οράγγης (ανάχωμα έναντι της Γαλλίας και να αποζημιωθεί η Ολλανδία για την απώλεια των αποικιών της. 12 . τη Σαξονία. Επίσης της αναγνωρίστηκαν οι προσαρτήσεις της Φινλανδίας (από τη Σουηδία) και της Βεσσαραβίας (από την Οθωμανική Αυτοκρατορία. τα Ιόνια Νησιά. δημιούργημα του Ναπολέοντα. Τοσκάνη). Γύρω της δημιουργήθηκε ένας κλοιός. Ο Πάπας πήρε ξανά όλες τις κτήσεις του Κράτους του και έγινε η παλινόρθωση του ισπανικού κλάδου της μοναρχίας των Βουρβόνων στη Νεάπολη και στη Σικελία.  Η Αγγλία κράτησε τη Μάλτα. Η ‘δημοκρατική’ Γένοβα και η Σαβοΐα εντάχθηκαν στο Βασίλειο της Σαρδηνίας (Πεδεμοντίου). τη Βενετία και τη Λομβαρδία και αύξησε την επιρροή της στα δουκάτα της κεντρικής Ιταλίας (Μοδένα.). εκτός από το τμήμα της Σαβοΐας. υπογράφτηκε στις 9 Ιουνίου 1815. Ενιαία Δίαιτα (Κοινοβούλιο) με αντιπροσώπους από τα 39 μέλη. τη σουηδική Πομερανία και τη Ρηνανία. τα οποία. Πάρμα. Με τις ρυθμίσεις αυτές η Πρωσία αναδεικνυόταν σε κύριο προστάτη των γερμανικών συμφερόντων και μελλοντικό αντίπαλο της Γαλλίας.

Ο βασιλιάς διατήρησε πολλούς από τους θεσμούς του Ναπολέοντα. Νοέμ. ήταν απλά ένας σύνδεσμος των ηγεμόνων χωρίς λαϊκά ερείσματα γ) η Βρετανία ήθελε να αποφύγει δεσμεύσεις. ειρήνη). Σεπτ 1815. Πρωσία και Ρωσία με πρωτοβουλία του τράρου Αλέξανδρου Α’. που αναγνώριζε 13 . η «ίδρυση μιας χριστιανικής κοινότητας» για να διαφυλαχτεί η ενότητα των ηγεμόνων. 1815 (η Τετραπλή Συμμαχία) Σκοπός η αναθεώρηση της πρώτης: η αντιμετώπιση μιας νέας απειλής από τη Γαλλία και η διατήρηση της ηρεμίας στην Ευρώπη. της Πρωσίας και της Βρετανίας. Β) Η 2η Ειρήνη των Παρισίων. το σύστημα τοπικής Αυτοδιοίκησης. Καινοτομία: η καθιέρωση περιοδικών συναντήσεων για τη διασφάλιση της ειρήνης και της τάξης.χ. αγάπη.Μετά τη νίκη των συμμάχων στο Βατερλό (Ιούνιος 1815) υπογράφτηκαν: Α) Η συνθήκη της Ιερής Συμμαχίας. Επίσης λαοί θέλησαν να διεκδικήσουν ένα άλλο πολίτευμα με Σύνταγμα και Κοινοβούλιο. Το 1814 έγινε η παλινόρθωση της βασιλείας στη Γαλλία με το Λουδοβίκο το 18ο. Γιατί απέτυχε το πρώτο πείραμα διεθνούς συνεργασίας α) γιατί τα συμφέροντα των Δυνάμεων διέφεραν (π. όπως τον Κώδικα. Αυτές οι συναντήσεις θα αποτελέσουν το κύριο μέσο διεθνούς συνεργασίας και συνεννόησης ως τη δημιουργία της Κοινωνίας των Εθνών μετά τον α’ παγκόσμιο πόλεμο. Λαοί τέθηκαν υπό ξένες κυβερνήσεις. Το άρθρο 6 μιλούσε για τη διατήρηση της ειρήνης και το σεβασμό των ‘μεγάλων κοινών συμφερόντων’ της Ρωσίας. που πολύ σύντομα έφτασαν να τις αντιπαθούν. Οι ρυθμίσεις αυτές δεν έλαβαν καθόλου υπόψη τους την ανάπτυξη του εθνικού αισθήματος. Σκοπός η αλληλεγγύη και η αλληλοβοήθεια των τριών κρατών με βάση τις αρχές του χριστιανισμού (δικαιοσύνη. Το ενδιαφέρον της ήταν στραμμένο στην αυτοκρατορία της. στο θέμα των ισπανικών αποικιών και της ελληνικής επανάστασης) β) η συμμαχία του 1815 δεν αντιπροσώπευε τις μικρές χώρες. παραχώρησε συνταγματικό χάρτη. Η παλινόρθωση H Γαλλία υπό τη Μοναρχία των Βουρβόνων (1815-30) και των Ορλεανιδών (1830-48) . Ουσιαστικά επρόκειτο για ρωσική πρωτοβουλία κατά της μουσουλμανικής οθωμανικής αυτοκρατορίας. οι οποίες θα την ενέπλεκαν σε ευρωπαϊκό πόλεμο. Ιθύνων νους της συμμαχίας ήταν ο Μέτερνιχ. Επρόκειτο για το πρώτο πείραμα διεθνούς συνεργασίας και κοινής εξωτερικής πολιτικής. Υπογράφτηκε από την Αυστρία. της Αυστρίας. Ήταν μια διακήρυξη καλής θέλησης που δεν δέσμευε τους συμβαλλόμενους. τη Λεγεώνα της Τιμής. Έτσι ο χάρτης της Ευρώπης του 1815 σύντομα θα ανατραπεί και σε αυτό θα συμβάλει αποφασιστικά η ελληνική επανάσταση..Ο Λουδοβίκος ο ΙΗ (1814-24). το Πανεπιστήμιο.

όπου πρότεινε τον έλεγχο της οικονομίας από το κράτος προς όφελος των εργαζομένων. που υποσχόταν φιλελεύθερους θεσμούς.Τον διαδέχτηκε ο αυταρχικός Κάρολος ο 10ος (1824-30). παραχώρησε φιλελεύθερο σύνταγμα. Πρωθυπουργός ήταν ο υπερακραίος μοναρχικός και φανατικά αντιβοναπαρτικός πρίγκιπας Ντε Πολινιάκ. δούκας της Ορλεάνης. και έδωσε στη Γαλλία Κοινοβούλιο. 14 . Το 1830 ο λαός στο Παρίσι επαναστάτησε και έδιωξε τον Κάρολο. Τα πολιτικά όμως δικαιώματα παρέμειναν περιορισμένα. . μεταρρυθμίσεις στο εμπόριο και τη γεωργία και προπάντων αναβίωση των μεγαλειωδών ημερών της αυτοκρατορίας.τις κοινωνικές κατακτήσεις της γαλλικής επανάστασης. αλλά δεν έκανε σχεδόν τίποτα για τη βελτίωση των συνθηκών ζωής των λαϊκών μαζών. χτυπούσε τις επαγγελματικές ενώσεις και τις πολιτικές λέσχες και ήταν αντίθετος στο διαρκώς εντεινόμενο αίτημα για διεύρυνση του δικαιώματος ψήφου (κοινοβουλευτική μεταρρύθμιση). ανιψιού του μεγάλου αυτοκράτορα. φροντίδα για τους ανέργους.Ο Λουδοβίκος-Φίλιππος (1830-48): ήταν φιλελεύθερος. Στην εποχή του επικράτησαν οι βασιλόφρονες που επέβαλαν τον πιο σκληρό δεσποτισμό. Αντίθετα κατέπνιγε τις απεργίες με αιματοχυσία. . ιδεολογία που εξελίχθηκε στον επιστημονικό σοσιαλισμό των Μαρξ και Ένγκελς και β) από το βοναπαρτισμό του Λουδοβίκου-Ναπολέοντα. Την εποχή αυτή ο λαός επηρεαζόταν από α) την ιδεολογία του σοσιαλισμού του Λουί Μπλαν με το βιβλίο του Οργάνωση της Εργασίας. Τον διαδέχτηκε ο Λουδοβίκος Φίλιππος.

1849). H επανάσταση 1848 Λαϊκό αίτημα για πλήρη δημοκρατία με καθολικό δικαίωμα ψήφου. H σημασία του 1848: Σηματοδοτεί την άνοδο του φιλελευθερισμού και την αφύπνιση της εθνικής συνείδησης των λαών της κεντρικής Ευρώπης που θα οδηγήσει στη συγκρότηση νέων κρατών Β.Μάθημα 4ο Από το 1848 ως το 1871. Τρία χρόνια αργότερα έκανε πραξικόπημα συνέλαβε τους περισσότερους ηγέτες της αντιπολίτευσης και με νόθο δημοψήφισμα εγκρίθηκε να παραμείνει άλλα δέκα χρόνια πρόεδρος και να συντάξει καινούργιο σύνταγμα. Στη Πράγα συγκλήθηκε τσέχικη συνέλευση. Σχηματίστηκε κυβέρνηση μετριοπαθή (μοναρχικών – μετριοπαθών δημοκρατών). To 1848 ξέσπασαν εξεγέρσεις και στην Ιταλία με χαρακτήρα φιλελεύθερο και εθνικό. Οι λαϊκές όμως εξεγέρσεις συνεχίστηκαν. Τον Οκτώβριο του 1848 ψηφίστηκε δημοκρατικό Σύνταγμα. Φιλελευθερισμός και Εθνισμός A. την οποία η Αυστρία διέλυσε. Αντιστάθηκαν στους Αυστριακούς (και στους Ρώσους που φοβούνταν διάδοση της επανάστασης στην Πολωνία) επί 9 μήνες (Οκτ. πρώτη επέτειο του πραξικοπήματος. Τον Ιούνιο εργάτες του Παρισιού συγκρούστηκαν με κυβερνητικές δυνάμεις και υπήρξαν χιλιάδες θύματα. Στις προεδρικές εκλογές του Δεκεμβρίου του 1848 ο Λουδοβίκος Ναπολέων εκλέχτηκε πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας (τον υποστήριξαν πολλοί χωρικοί και αστοί). ο έως τότε πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας πήρε τον τίτλο του Αυτοκράτορα ως Ναπολέων Γ’. Ο βασιλιάς παραιτήθηκε και η Γαλλία ανακηρύχθηκε Δημοκρατία.  Ουγγαρία και Τσεχία. Οι Ούγγροι ανακήρυξαν την ανεξαρτησία τους το 1949. Συγκρούσεις στους δρόμους του Παρισιού ανάμεσα σε λαό και στρατό. απλώθηκε στη Νεάπολη και το Μάρτιο του 1848 ο Κάρολος Αλβέρτος της Σαρδηνίας για να εξασφαλίσει την υποστήριξη των φιλελεύθερων στον επικείμενο πόλεμο με την Αυστρία δημοσίευσε ένα συνταγματικό κείμενο για το βασίλειό του. 15 . Οι φιλελεύθεροι της Βιέννης επαναστάτησαν και εξανάγκασαν τον καγκελάριο Μέτερνιχ σε επονείδιστη φυγή. τα δύο κράτη ενώθηκαν υπό το ίδιο στέμμα και το κράτος ονομάστηκε Αυστρο-Ουγγαρία. σύμφωνα με το οποίο η εξουσία μοιραζόταν ανάμεσα στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και το Κοινοβούλιο. Το 1867 η Αυστρία αναγνώρισε την αυτονομία της Ουγγαρίας. Ο επαναστατικός πυρετός ξεκίνησε στη Σικελία.  Ιταλία. Τελικά τα στρατεύματα του Αλβέρτου υπέστησαν ήττες από τους Αυστριακούς και ο ηγεμόνας ταπεινωμένος παραιτήθηκε υπέρ του γιού του Βίκτορα Εμμανουήλ Β’. 1848-Ιούν. Ο αυτοκράτορας παραχώρησε σύνταγμα. Στις 2 Δεκεμβρίου του 1952. Η απήχηση της επανάστασης του 1848  Αυστριακή Αυτοκρατορία. Όμως ο νέος αυτοκράτορας Φραγκίσκος-Ιωσήφ διέλυσε τη Βουλή και η απολυταρχική διακυβέρνηση επανήλθε.

Ο βασιλιάς όμως απέρριψε το ‘στέμμα της ντροπής’ προσφερόμενο από ένα κοινοβούλιο επαναστατικό και λαμβάνοντας υπόψη του τις αντιρρήσεις της Αυστρίας. η οποία επιθυμούσε να διατηρήσει την πρωτοκαθεδρία στο γερμανόφωνο κόσμο. Πράγματι η Αυστρία κήρυξε τον πόλεμο στο 16 . Μετά τις επαναστάσεις του 1848 μόνο το κράτος της Σαρδηνίας. αρνήθηκε να καταργήσει το σύνταγμα. Ο Καβούρ προχώρησε σε πρωτόφαντες για το Πεδεμόντιο μεταρρυθμίσεις. όνομα που χαρακτηρίζει το κίνημα προς την ενοποίηση της χώρας). έναν αριστοκράτη με φιλελεύθερες ιδέες. στη Ρώμη. απέσυρε τους αντιπροσώπους της Πρωσίας από το Κοινοβούλιο της Φραγκφούρτης. Η συγκρότηση νέων κρατών: Ιταλία και Γερμανία Το ιταλικό κράτος Η Ιταλία ως το 1850 ήταν χωρισμένη σε 7 κράτη από τα οποία τρία μόνο. της Πάρμας και της Μοδένας (ανήκαν σε ηγεμόνες Αψβούργους) στην κεντρική Ιταλία. Η Γερμανία από τότε και ύστερα έπρεπε να επιδιώξει την ενοποίησή της όχι με το φιλελεύθερο ιδεαλισμό της Φραγκφούρτης αλλά με τον αυταρχισμό και μακιαβελλισμό του Όττο Βίσμαρκ. Λάτσιο και Ούμπρια) ήταν ανεξάρτητα. ο Ματζίνι. ένας ηγεμόνας πατριώτης και γενναίος. Πήρε μέρος στον Κριμαϊκό πόλεμο στο πλευρό των Αγγλο-Γάλλων και έπεισε το Ναπολέοντα τον Γ’ να υπογράψει συνθήκη με το κράτος της Σαρδηνίας (1858. Γένοβα και Σαβοία) με κέντρο το Τορίνο στο Πεδεμόντιο) των Δύο Σικελιών (Σικελίας και Νεάπολης) και του Πάπα (Βατικανό. στη Νεάπολη. Έτσι η διετία 1948-9 φαινόταν εντελώς αρνητική για την ενοποίηση της Ιταλίας. αλλά ακόμα και τη Νεάπολη και τον Πάπα. Το Κοινοβούλιο πρόσφερε το στέμμα της νέας γερμανικής αυτοκρατορίας στο Φρειδερίκο Γουλιέλμο (Μάρτιος 1849).Ο δεσποτισμός θριάμβευσε και στις άλλες ιταλικές περιοχές στη Σικελία. Ο Καβούρ ήξερε ότι για να πετύχει η Σαρδηνία την ένωση της Ιταλίας έπρεπε να βρει συμμάχους. Το 1852 έδωσε την πρωθυπουργία στον Καμίλο Καβούρ. Γ. ο Γκαριμπάλντι και ο Καβούρ. το Βασίλειο της Σαρδηνίας του Βίκτωρ Εμμανουήλ Α’. Ο Ματσίνι ήταν υπέρμαχος της απελευθέρωσης της Ιταλίας από τον αυστριακό ζυγό και της ένωσης των ιταλικών κρατιδίων υπό δημοκρατικό καθεστώς. και στράφηκε κατά της αυστριακής κυριαρχίας. που είχε επιβληθεί από την επανάσταση. που εξέδιδε την εφημερίδα Il Risorgimento (Ανάσταση-Αναγέννηση. Η δράση του τις δεκαετίες του 1830 και 1840 έθεσε τα θεμέλια της πορείας προς την ένωση. της Σαρδηνίας (Πεδεμόντιο. Από το βασίλειο αυτό προήλθαν οι τρεις θεμελιωτές της ιταλικής ενοποίησης. Η εθνική συνείδηση των Ιταλών ξεκίνησε από ένα πραγματικά ιταλικό κράτος. Οργάνωσε την εταιρία Νέα Ιταλία με σύνθηκα το Ένωση και Ανεξαρτησία. όπου βασίλευε ο Βίκτωρ Εμμανουήλ Β’. δραστήριο και ευφυή πολιτικό. που κατέστησαν το βασίλειο της Σαρδηνίας σύγχρονο κράτος. Η Αυστρία ήλεγχε το βασίλειο της ΛομβαρδίαςΒενετίας και επηρέαζε τα δουκάτα της Τοσκάνης. συνθήκη του Πλομπιέρ): η Γαλλία θα παρέσυρε την Αυστρία σε πόλεμο κατά της Σαρδηνίας και τότε θα επενέβαινε.  Στη Γερμανία συγκλήθηκε Εθνικό Κοινοβούλιο όλων των Γερμανών στη Φραγκφούρτη (εκτός Αυστρίας).

και προσάρτησε εδάφη που πρόσθεσαν στον πληθυσμό της 4 και μισό εκ. Το 1861 συγκλήθηκε Κοινοβούλιο στο Τορίνο και η ενωμένη πια Ιταλία ανακηρύχθηκε συνταγματικό βασίλειο. Το 1959-60 τα τρία δουκάτα της κεντρικής Ιταλίας απαλλάχτηκαν από τους φιλοαυστριακούς ηγεμόνες τους και ενώθηκαν με τη Σαρδηνία. Το 1860 ο Γκαριβάλντι έκανε απόβαση στο Παλέρμο με 1000 επίλεκτους εθελοντές του και σύντομα έφτασε στη Νεάπολη. από την οποία αποκλειόταν η Αυστρία. στο Μαγεντά και στο Σολφερίνο. που ήθελε να έχει την πρωτοκαθεδρία στο γερμανικό κόσμο και δεν ήθελε ένα ενιαίο και μεγάλο γερμανικό κράτος. Οι εκατοντάδες των γερμανικών κρατιδίων ανακατανεμήθηκαν σε 39 αλλά η νέα Γερμανική Συνομοσπονδία που διαμορφώθηκε είχε σκόπιμα κρατηθεί όσο ήταν δυνατό πιο χαλαρή και αδύνατη. Η παλιά Γερμανική Συνομοσπονδία διαλύθηκε και στη θέση της δημιουργήθηκε η Βορειογερμανική Ομοσπονδία. Σαξονία) και παραπάνω από 300 μικρότερα και όλα αποτελούσαν την Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. κατοίκους. Ο Γκαριμπάλντι τον αναγνώρισε ως βασιλιά της Ιταλίας. και τελικά τα μοιράστηκαν η Πρωσία με την Αυστρία. Εκτός των ορίων του νέου κράτους απέμεναν η υπό αυστριακή κατοχή Βενετία και η υπό γαλλική προστασία πόλη της Ρώμης. Ως τον Ιούνιο ο Καβούρ και ο Ναπολέων είχαν κερδίσει δύο μεγάλες μάχες. Πολιτική του Βίσμαρκ ήταν θα θέτει σε απομόνωση τον αντίπαλό του. Συγκρούστηκε με τη Δανία για τα δύο γερμανόφωνα δουκάτα τα οποία κυβερνούσε για αιώνες ο βασιλιάς της Δανίας. Βαυαρία. Αυτοί που αγωνίστηκαν για την ένωση των γερμανικών κρατιδίων ήταν ο βασιλιάς της Πρωσίας Γουλιέλμος Α’ (1861-1888) και ο πρωθυπουργός του Όττο Βίσμαρκ. ελευθερώνοντας το πιο μεγάλο τμήμα της Λομβαρδίας. Ο Ναπολέων κατέλυσε την ΑΡΑ και δημιούργησε την Ομοσπονδία (κρατών) του Ρήνου. Η Γαλλία πήρε ως αποζημίωση τις επαρχίες τις Νίκαιας και της Σαβοΐας. όπως είχε αρχικά συμφωνηθεί. Το γερμανικό κράτος Πριν τους Ναπολεόντειους πολέμους η Γερμανία είχε μικρή ενότητα. Ο μεγαλύτερος εχθρός ήταν η Αυστρία. ενιαία εδαφική έκταση στη βόρεια Γερμανία και σημαντική έξοδο προς τη Βόρεια Θάλασσα. Ήταν πλούσιος γαιοκτήμονας και αντιπαθούσε οποιαδήποτε προσέγγιση προς τη δημοκρατία και ως Πρώσος απεχθανόταν τη σκέψη απορρόφησης της Πρωσίας μέσα στη Γερμανία. 17 . Στη συνέχεια ο Βίσμαρκ στράφηκε κατά της Αυστρίας εξασφαλίζοντας την ουδετερότηα του Ναπολέοντα του Γ’. Οι Ιταλοί όμως επωφελήθηκαν από τον πόλεμο Αυστρίας-Πρωσίας για να προσαρτήσουν τη Βενετία (1866) και από το γαλλο-γερμανικό πόλεμο για να καταλάβουν το παπικό κράτος και να μεταφέρουν την πρωτεύουσα στη Ρώμη (1871). ένας από τους καλύτερους διπλωμάτες τη νεότερη εποχή. Παράλληλα ο στρατός του Βίκτορα Εμμανουήλ κατέλαβε τα παπικά κράτη και συνάντησε τον Γκαριμπάλντι. Σλέσβιχ και Χολστάιν. όπως της Σαξονίας.Πεδεμόντιο και η Γαλλία έσπευσε να παρέμβει. Υπήρχαν περίπου 8 ή 9 μεγάλα κρατίδια (πχ Πρωσία. Με τον πόλεμο των 7 εβδομάδων το 1866 η Πρωσία συνέτριψε τα αυστριακά στρατεύματα και τις δυνάμεις ορισμένων γερμανικών κρατιδίων.

Αυτές οι εδαφικές απώλειες. Οι όροι της ειρήνης της Φραγκφούρτης (Μάιος 1971) ήταν εξαιρετικά βαρείς. Αργότερα η ενίσχυση των δημοκρατικών δυνάμεων στη Γαλλία τον υποχρέωσε να δώσει μεγαλύτερες ελευθερίες. Βάδη και Βυρτεμβέργη) έμειναν έξω. με το συνήθη τρόπο που ένας πόλεμος γεννάει τον επόμενο. να χάσει την Αλσατία και το μεγαλύτερο μέρος της Λορένης με το Μετς. χωρίς να δημιουργήσει εστία μόνιμης εχθρότητας με κανένα από τα νικημένα κρατίδια.Οι κυριότερες νοτιογερμανικές περιοχές (Βαυαρία. Η πολιορκία του Παρισιού ήταν σκληρή αλλά τελικά οι Γάλλοι αναγκάστηκαν να παραδοθούν. το φιλοπόλεμο ρεύμα επικράτησε και παρέσυρε το Ναπολέοντα να κηρύξει τον πόλεμο. γιατί το αίσθημα του τοπικού πατριωτισμού ήταν έντονο και γιατί η Γαλλία δε θα ανεχόταν κάτι τέτοιο. να δεχτεί στρατό κατοχής. Ο γαλλο-πρωσικός πόλεμος του 1870 Στη συνέχεια ο Βίσμαρκ στράφηκε κατά της Γαλλίας. βελτίωσε τα μέσα μεταφοράς και επικοινωνίας στη χώρα. λεωφόρους με δένδρα και φανούς. Δέκα μέρες πριν υπογραφεί ανακωχή ο Βίσμαρκ ανακηρύχθηκε αυτοκράτορας της ενωμένης Γερμανίας στο ανάκτορο των Βερσαλλιών. Εκκαθάρισε τις τρώγλες από το Παρίσι. επέτρεψε 18 . πολιτικές συγκεντρώσεις και συνασπισμοί πολιτικών κομμάτων απαγορεύονταν. Η Γαλλία φοβήθηκε ότι θα κυκλωθεί από την Πρωσία. ήταν ένας από τους παράγοντες που προετοίμασαν τον ευρωπαϊκό πόλεμο του 1914. 5. Όμως προέβη και σε μεταρρυθμίσεις για τη βελτίωση των συνθηκών ζωής των πολιτών. η αντιπολίτευση κρατούνταν αδύναμη. που άφησαν βαθιά και ανεξίτηλη αγανάκτηση στους Γάλλους. ο τύπος λογοκρινόταν. Όμως η βορειογερμανική ομοσπονδία συνδέθηκε με τα κρατίδια του νότου με στρατιωτικές συμμαχίες από φόβο της Γαλλίας και μέσω ενός νέου Κοινοβουλίου για τους δασμούς Έτσι ο Βίσμαρκ πέτυχε να απομακρύνει την Αυστρία από την παλιά ηγετική της θέση στο γερμανικό κόσμο και να ενώσει τα πλείστα κρατίδια της Γερμανίας υπό την ηγεσία της Πρωσίας. Λίγο αργότερα αφέθηκε ελεύθερος. Η αφορμή προέκυψε όταν ο πρίγκιπας Λεοπόλδος. αν και η Γαλλία ήταν εκείνη την εποχή διπλωματικά απομονωμένη και στρατιωτικά αδύναμη. Από την άλλη πλευρά ο πόλεμος ανέδειξε στην Ευρώπη μια άλλη δύναμη. ξάδελφος του βασιλιά της Πρωσίας Γουλιέλμου. Η Πρωσία ήθελε τον πόλεμο για να ολοκληρώσει τη γερμανική ένωση. προτάθηκε ως βασιλιάς στο θρόνο της Ισπανίας. 1870). κατασκεύασε αγωγούς για ύδρευση και αποχέτευση .000 εκ φράγκα. η οποία άρχισε να ανταγωνίζεται την πανίσχυρη βρετανική αυτοκρατορία. Γερμανικά στρατεύματα εισέβαλαν στην Αλσατία και τη Λορένη και μάλιστα συνέλαβαν τον ίδιο τον αυτοκράτορα (Σεπτ. Η Γαλλία επρόκειτο να πληρώσει τα επόμενα τρία χρόνια μια πολεμική αποζημίωση πρωτάκουστη. ιδρύθηκαν νέοι τραπεζοπιστωτικοί θεσμοί. τη Γερμανία. Η Γαλλία του Ναπολέοντα του Γ’ (1850-70) Ο Ναπολέων ο Γ’ κυβέρνησε γενικά απολυταρχικά. κατέφυγε στην Αγγλία όπου και πέθανε. Επιμέρους Θέματα 1. Αύξησε το δικαίωμα της γερουσίας και της βουλής να ελέγχουν την κυβέρνηση.

ώστε να αποκλείσουν το ρωσικό στόλο από τη Μαύρη Θάλασσα και να περιορίσουν έτσι τη δυνατότητα της Ρωσίας να απειλεί τις βαλκανικές χώρες και τα γαλλοβρετανικά συμφέροντα στη Μεσόγειο. σοσιαλιστές. Μέσα σε μια εβδομάδα έγιναν 20. Γενικά την περίοδο αυτή η Γαλλία αναπτύχθηκε οικονομικά και απέκτησε διεθνή παρουσία (διώρυγα Σουέζ.000 εκτελέσεις. Το πρόγραμμα της Κομμούνας είναι επηρεασμένο από την ιδεολογία του αναρχοσυνδικαλιστή Προυντόν. Η Ρωσία εισέβαλε στις σουλτανικές επαρχίες της Μολδαβίας και της Βλαχίας και βύθισε τον οθωμανικό στόλο στην περιοχή της Σινώπης. Εισέβαλαν στην περιοχή της Κριμαίας με σκοπό να καταστρέψουν τα ρωσικά οχυρά και το ναύσταθμο. Λίβανο. Το Μάιο του 1871 τα στρατεύματα του Τιέρ κατέλαβαν το Παρίσι και κατέπνιξαν στο αίμα την εξέγερση των οπαδών της Κομμούνας. που αποτελείται από μετριοπαθείς δημοκρατικούς. επαναστάτησαν. Η Ρωσία απαίτησε από την Οθωμανική Αυτοκρατορία να έχει ο Τσάρος την προστασία όλων των Ορθοδόξων υπηκόων του σουλτάνου –δικαίωμα που θα του έδινε τη δυνατότητα να επεμβαίνει στα εσωτερικά της αυτοκρατορίας. Διατήρησε όμως την εκτελεστική εξουσία. 3. Παρισινή Κομμούνα Κατά τη διάρκεια της πολιορκίας του Παρισιού από τους Πρώσους οι λαϊκές τάξεις της πόλης. αγανακτισμένες με την πολιτική της συντηρητικής κυβέρνησης του πρωθυπουργού Τιέρ. Κριμαϊκός Πόλεμος Σύγκρουση με τη Ρωσία για το θέμα της προστασίας των Αγίων Τόπων των Χριστιανών στην Παλαιστίνη. Οι Αγγλογάλλοι κυρίευσαν τη Σεβαστούπολη (ναυτική βάση και φρούριο) και η Ρωσία υποχρεώθηκε να αποδεχτεί τους όρους ειρήνευσης. αναρχικούς και οπαδούς της Διεθνούς. αναγνώρισε το δικαίωμα της απεργίας (1864) και οργάνωσε την κατώτατη παιδεία. Γαλλία και Βρετανία συμμάχησαν με την οθωμανική αυτοκρατορία προκειμένου να περιστείλουν τη ρωσική επιρροή. Ινδοκίνα). Με τη συνθήκη των Παρισίων (1856) η Ρωσία αποδέχτηκε τους όρους για ουδετεροποίηση του Εύξεινου Πόντου και εγκατάλειψη της αποκλειστικής διεκδίκησης προστασίας των ορθόδοξων υπηκόων του σουλτάνου. χαλάρωσε τον έλεγχο στις πολιτικές συγκεντρώσεις. έδωσε μεγαλύτερη ελευθερία στον Τύπο και ενδιαφέρθηκε για τα εργατικά θέματα. Από το Μάρτιο του 1871 εγκαθιδρύουν στο Παρίσι την επαναστατική κυβέρνηση της Κομμούνας.να δημοσιεύονται τα πρακτικά των συνεδριάσεών τους. Πρόκειται για την πρώτη μεγάλη προλεταριακή επανάσταση και τον προάγγελο της Οκτωβριανής επανάστασης. 19 . Αλγερία. Σενεγάλη. 2. Ίδρυσε ταμεία για την προστασία των γέρων και αναπήρων.

Το εργατικό-σοσιαλιστικό κίνημα το 19ο αι. Σιγκαπούρη. Ινδοκίνα. Οι βρετανικές αποικίες σχημάτισαν την Κοινοπολιτεία – Common Wealth. Κύπρος. δηλ ο μετριοπαθής σοσιαλισμός.  στρατηγικοί λόγοι: η αποικιακή επέκταση επιτρέπει των κατάκτηση και τον πλήρη έλεγχο ναυτικών θέσεων . Το Εργατικό Κόμμα στηρίζει τους φιλελεύθερους. Σαιγκόν. Ινδίες κ. Από το 1874 έως το 1906 (με εξαίρεση την εξαετία 1880-86) επικράτησαν οι συντηρητικοί. Μάλτα.κλειδιών για την εξασφάλιση των επικοινωνιών. . Στα πρώτα χρόνια του 20ου αι διακρίνονται δύο πολιτικοί: o συντηρητικός Ιωσήφ Τσάμπερλαιν και ο φιλελεύθερος Λόυδ Τζωρτζ.ά. Η εποχή του ιμπεριαλισμού και του ανταγωνισμού των μεγάλων δυνάμεων Η αποικιακή εξάπλωση Μετά το 1880 η τάση των ευρωπαϊκών κρατών να δημιουργούν αποικίες παίρνει ευτύτατες διαστάσεις.η Αγγλία διέθετε: Σουέζ. Χονγκ-Κονγκ.Η Γαλλία: Τύνιδα. Ως το 1874 βρίσκονταν οι φιλελεύθεροι στην εξουσία με τον Λόρδο Πάλμερστον (ως το 1865) και τον Γλάδστον (1868-1874). να τους εκπολιτίσει.Μάθημα 5ο 1871-1918. Βερμούδες. Μαγαδασκάρη . Νότια Αφρική. Αιτίες  ανεύρεση νέων καταναλωτικών αγορών για τα βιομηχανικά προιόντα. Πρόκειται για τον αποικιακό ιμπεριαλισμό.  επιθυμία να αυξηθεί το γόητρο του κράτους (αποτέλεσμα του εθνικισμού)  η αντίληψη ότι ο πολιτισμένος λευκός πρέπει να αφυπνίσει τους λαούς των άλλων ηπείρων. Αυστραλία. Άντεν. έγινε ισχυρό και το 1868 ιδρύθηκε το Συμβούλιο των Εργατικών Συνδικάτων (Trade Union Congress). Στην Ευρώπη επικρατεί ένα τελωνειακό προστατευτικό καθεστώς  Τα νέα κεφάλαια από τη βιομηχανία πρέπει να επενδυθούν σε νέες αγορές που δεν έχουν τα μέσα να εκμεταλλευτούν το υπέδαφός τους και το έδαφος  αναζήτηση πρώτων υλών (μεταλλεύματα και πετρέλαιο). Γιβραλτάρ. . Οι Ουίγκς και οι Τόρυδες (Συντηρητικοί). Αρχηγός τους ως το 1881 ο Βενιαμίν Ντισραέλι. Το 1900 ιδρύθηκε το Εργατικό Κόμμα.Η Γερμανία στην κεντρική Αφρική Εσωτερικές Εξελίξεις Βρετανία Δύο κόμματα εναλλάσσονται στην εξουσία. 20 . όπου κυριαρχεί ο φαβιανισμός.

Ο Βίσμαρκ έκανε αγώνα κατά των καθολικών. Όμως μετά το 1890 έγιναν κάποιες κοινωνικές μεταρρυθμίσεις. Το σύστημα είναι αναγκαίο για να περιοριστεί η ανόρθωση της Γαλλίας και για ελεγχθεί η αυστροουγγρική και η ρωσική πολιτική. γ) της Αλσατίας και της Λoρένης. 1879 (κοινή άμυνα εναντίον της Ρωσίας. Αρχικά άρνηση των κατοίκων να συνεργαστούν με τη Γερμανία. Επιδιώκει τη δημιουργία ‘συστήματος’. Πανίσχυρη ήταν η Πρωσία: αυτοκράτορας της Γερμανίας ήταν ο βασιλιάς της Πρωσίας και καγκελάριος ο πρωθυπουργός της Πρωσίας. γ) Αυστρογερμανική συμφωνία συμμαχίας Οκτ. Ο Γουλιέλμος τους παραχώρησε σύνταγμα και αύξησε τις αρμοδιότητες του τοπικού κοινοβουλίου. (επί βασ. Το 1913 η Γερμανία ήταν πρώτη στην παραγωγή σιδήρου-χάλυβα και δεύτερη στην παραγωγή γαιάνθρακα. β) Ρωσοαυστριακή Σύμβαση 1873 με τη συμμετοχή του Γερμανού Αυτοκράτορα. Το 1875 ιδρύθηκε το Γερμανικό Σοσιαλδημοκτρατικό Κόμμα.Η Βρετανία αυτή την περίοδο είναι πανίσχυση αυτοκρατορία και θαλασσοκράτειρα. Σιγά σιγά όμως οι αντιθέσεις αμβλύνθηκαν και έτσι το τοπικό αυτονομιστικό κίνημα περιορίστηκε στη διεκδίκηση της δημιουργίας της 26 ομοσπονδίας. ευμενή ουδετερότητα εναντίον άλλου κράτους). αφού η εκτελεστική εξουσία ανήκε στον αυτιοκράτορα-βασιλέα. Ισχυρός εμπορικός στόλος και αποικιακή-επεκτατική πολιτική (κυρίως στη Μέση Ανατολή. Οι περισσότεροι Γερμανοί είναι προτεστάντες (κυρίως οι Πρώσοι). Τον Ιούλιο του 1881 υποφράφηκε νέα συμφωνία των τριών 21 . Βικτώρια) με επίκεντρο τις Ινδίες. Η Πρωσία έστελνε στη Βουλή 236 βουλευτές επί 397 εδρών Προβλήματα της Γερμανίας α) Των καθολικών. Έχει αμυντικό χαρακτήρα. ο οποίος διόριζε τον πρωθυπουργό (καγκελάριο). Δημιουργεί αποικίες και επιβάλλεται στους ιθαγενείς (Αίγυπτο. τη Σαξονία (Λειψία) και τη Βυρτεμβέργη ( Στουτγάρδη). α) Ρωσογερμανική Σύμβαση 1873. απαγόρευσε το τάγμα των Ιησουιτών. Ο παγγερμανικός ήταν αποτέλεσμα του γερμανικού εθνικισμού και κορυφώθηκε στα τέλη του 19ου αι. Ο Βίσμαρκ καταδίωξε τους σοσιαλιστές με πείσμα. Η Ισχύς της Γερμανίας και ο Παγγερμανισμός Η βιομηχανική παραγωγή αυξήθηκε ραγδαία. Το κράτος είναι ομοσπονδιακό και συνταγματικό (όχι όμως και κοινοβουλευτικό. νοτιοδυτική Αφρική). Σουδάν και Μπόερς στην νότια Αφρική). η εκκλησία έχασε το δικαίωμα να ελέγχει την εκπαίδευση και υπήχθη στον αυστηρό έλεγχο του κράτους β) Των σοσιαλιστών. Αφρική-Καμερούν. Τόγκο. Μπροστά στην προοπτική της απομόνωσης προσχωρεί και η Ρωσία. Την νομοθετική εξουσία ασκούσε η Βουλή (Reichstag) και η Γερουσία (μέλη των κυβερνήσεων των διαφόρων κρατών). Η γερμανική πολιτική των συμμαχιών Ο Βίσμαρκ προσπαθεί να πετύχει την υπεροχή της Γερμανίας μ’ ένα δίκτυο συμμαχιών και εγκάρδιων σχέσεων. Η Γερμανία (εποχή Βίσμαρκ (1871-1890) Μετά την ενοποίηση (1871) η Γερμανία αποτελείται από 25 ομοσπονδίες με σημαντικότερες την Πρωσία. Όμως το σύστημα αυτό ήταν εφήμερο. τη Βαυαρία (Μόναχο). Το απέδειξε η σύντομη κρίση που ξέσπασε στις γαλλογερμανικές σχέσεις το 1875 και η βαλκανική κρίση 1877-78. Καθιέρωσε τον πολιτικό γάμο.

Διείσδυση στα Βαλκάνια επιθυμούσε και η Αυστροουγγαρία. Η Ιταλία όμως παραμένει στη Τριπλή Συμμαχία. ενώ οι Ιταλοί θέλουν να έχουν περιθώρια ελευθερίας προς τη Γερμανία και την Αυστρία. 22 . να ‘ουδετεροποιήσει’ τη Ρωσία και να αποτρέψει τη συμμαχία Γαλλίας-Ρωσίας. Ο Βίσμαρκ επιδίωκε να απομονώσει τη Γαλλία. Μετά την ήττα της Ρωσίας από την Ιαπωνία το 1905 η Αγγλία. Σερβία και Ρουμανία απέκτησαν πλήρη ανεξαρτησία. Το Ανατολικό Ζήτημα Πρόκειται για τον ανταγωνισμό Βρετανίας και Ρωσίας για την Εγγύς και τη Μέση Ανατολή. Ρυθμίζονται οι αποικιακές διαφορές (ΜαρόκοΑίγυπτος) γ) Αγγλο-Ρωσική συμφωνία 1907. ε) Τον Ιούνιο του 1887 έγινε μυστική γερμανορωσική συμφωνία για αμοιβαία ουδετερότητα. αλλά για ευμενή ουδετερότητα). Η δημιουργία της Αντάντ α) Ιταλο-Γαλλική συμφωνία 1902 β) Αγγλο-Γαλλική συμφωνία 1904. Το όρια του βουλγαρικού κράτους μειώθηκαν κατά πολύ. Η Γερμανία φοβόταν την προσέγγιση Ρωσίας-Γαλλίας. Ήταν μια συννενόηση όχι συμμαχία (δεν υπήρχε δέσμευση για αμοιβαία στρατιωτική βοήθεια. Η Ρωσία ήθελε να βρει διέξοδο στην ανατολική Μεσόγειο και να προσεγγίσει τη Μέση Ανατολή. η Βρετανία πήρε την Κύπρο και η Αυστρία έλαβε το δικαίωμα να διοικεί τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη.αυτοκρατόρων. Με τη συνθήκη του Βερολκίνου αποκαταστάθηκε η ισορροπία στην ανατολική Μεσόγειο. ο πρώτος δεν ενισχύεται από την Αγγλία και αυτό γιατί τα εθνικά συμφέροντα της Ελλάδας δεν συμπίπτουν με τα δικά της. Οφελημένη ουσιαστικά θα ήταν η Γερμανία αφού οι άλλοι δύο δεν είχαν τις καλύτερες σχέσεις. στράφηκε προς τη Ρωσία και αναζήτησε τη συμμαχία της. Γάλλοι και Άγγλοι φοβούνται τη Γερμανία. Αλλά ενώ ο δεύτερος υποστηρίζεται από τη Ρωσία. Το ανατολικό ζήτημα έκλεισε με την επανάσταση των Νεότουρκων και τη διάλυση της οθωμανικής αυτοκρατορίας το 1914-18. Στο ανατολικό ζήτημα εκτός από τον τουρκικό παράγοντα επλέκονται ο ελληνικός και σλαβικός εθνικισμός. Ο Βίσμαρκ πέτυχε α) να συγκρατεί τη βαλκανική πολιτική των Αυστριακών β) να παραμένει διαιτητής στη διένεξη Αυστριακών-Ρώσων και γ) να τους έχει και τους δύο υπό έλεγχο. Συνθήκη Τριπλής Συμμαχίας Ιταλίας-Αυστροουγγαρίας .Γερμανίας Κυρίως κατά της Γαλλίας. που ανησυχούσε για την ισχύ της Γερμανίας. δ) 1882. Είναι συμμαχία αμυντική. Η Βρετανία επιθυμούσε τη διατήρηση της οθωμανικής αυτοκρατορίας ως ανάχωμα στις πιέσεις της Ρωσίας. Συνθήκες του Αγίου Στεφάνου και Βερολίνου (1878) Μετά το ρωσο-τουρκικό πόλεμο του 1875-6 παραχωρήθηκαν εδάφη στη Ρωσία και ιδρύθηκε μεγάλο βουλγαρικό κράτος που έφτανε ως το Αιγαίο. η Ρωσία για τα Βαλκάνια και η Γαλλία για Λορένη και Αλσατία. αφού υποστηρίζεται από τη Γερμανία στις διαφορές της με την Αυστρία και γιατί έχει ανάγκη τη γερμανική αγορά.

Ειδικότερα η περίοδος 1871-1914 ήταν ειρηνική για την Ευρώπη. Από το 1815 ως το 1914 δεν έγινε κανένας πόλεμος στον οποίο να έλαβαν μέρος όλες οι Μεγάλες Δυνάμεις. το Ανατολικό. τανκς. Ο χαρακτήρας του πολέμου Ο πόλεμος αυτός ήταν μαζικός. Όλοι. ο εθνικισμός και η απουσία μηχανισμών για την επίλυση των διαφορών. O ευρωπαϊκός κόσμος δεν ήξερε τον πόλεμο. Αφορούσε όλους τους πολίτες. Η οθωμανική αυτοκρατορία συμμάχησε με τη Γερμανία. που ήταν σύντομοι και μικρής κλίμακας. φιλελεύθεροι και σοσιαλιστές. συντηρητικοί. υποβρύχια. ολοκληρωτικός. αεροπλάνα. Νέα όπλα χρησιμοποιήθηκαν (οπλοπολυβόλα. μάχιμους και άμαχους. Στις 4 Αυγούστου η Αγγλία κήρυξε τον πόλεμο στη Γερμανία. Στις παραμονές του πολέμου ο Βρετανός υπουργός εξωτερικών Edward Grey ατένιζε σκεπτικός το φωτισμένο Λονδίνο και αναρωτιόταν: “Πότε άραγε θα ξαναδούμε τα φώτα αναμένα. Οι νέοι συμμετείχαν σε σχολές. Ο πόλεμος αφορούσε την προσπάθεια των Ευρωπαίων να εκπολιτίσουν τους βάρβαρους λαούς. δηλητηριώδη αέρια) που μπορούσαν να πλήττουν στόχους από μακριά και μαζικά. Οι ευρωπαίοι ζούσαν στον «πολιτισμό του πολέμου». Η Αυστροουγγαρία κατηγόρησε τη Σερβία και η Ρωσία στράφηκε εναντίον της. Το τέλος μιας εποχής Με το πόλεμο αυτό τελείωσε η belle époque.”. Επιχειρήσεις 23 . Όμως η έννοια του πολέμου κυριαρχούσε. σε επιδείξεις. το Βαλκανικό και το ιταλοαυστριακό. σε μουσικές μπάντες. σε παρελάσεις. Εξαίρεση αποτέλεσε ο Κριμαϊκός πόλεμος και ο γαλλοπρωσικός. ανέμεναν μια δυναμική αναμέτρηση. Ο πόλεμος είχε ένα δυναμικό και θετικό χαρακτήρα. εξοντωτικός. Ο εθνικισμός και ο μιλιταρισμός κυριαρχούσε. που συνεργαζόταν με τη Σερβία. Η Ιταλία έμεινε ουδέτερη ως το Μάιο του 1915 και στη συνέχεια στράφηκε υπέρ της Αντάντ. Έγιναν 60 κηρύξεις πολέμων και διαμορφώθηκαν 4 μεγάλα μέτωπα: το Δυτικό. Για να αποκατασταθεί η ισορροπία δυνάμεων στην Ευρώπη δημιουργήθηκε ένας συνασπισμός κατά του γερμανικού ηγεμονισμού.Μάθημα 6ο Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος (1914-18) και η Συνθήκη των Βερσαλλιών Αιτίες πολέμου: o ανταγωνισμός των Μεγάλων Δυνάμεων. Δεν φαντάζονταν όμως τι τους περίμενε. νάρκες. Η Ελλάδα μπήκε στον πόλεμο αργά (Ιούνιος 1917). Αφορμή: η δολοφονία στο Σεράγεβο του διαδόχου του αυστρο-ουγγρικού θρόνου Φραγκίσκου-Φερδινάνδου από Βόσνιο φοιτητή.

ανατρέποντας ραγδαία την ισορροπία του πολέμου. Έτσι η Γερμανία βρέθηκε ανάμεσα σε δύο ισχυρά μέτωπα. το 1 σκοτώθηκε. Ταυτόχρονα οι Γερμανοί άνοιξαν και το ανατολικό μέτωπο εναντίον της Ρωσίας. Δημιουργήθηκε μίσος για τον πόλεμο. ώστε να ασχοληθούν απερίσπαστα με τη Ρωσία. Σταδιακά διαμορφώνονται τα χαρακώματα.Οι Γερμανοί επιτέθηκαν εναντίον της Γαλλίας μέσω του Βελγίου περνώντας μέσα από πυκνό δάσος. Λίγες μέρες αργότερα έφτασαν στον ποταμό Μάρνη και η γαλλική κυβέρνηση εγκατέλειψε το Παρίσι. Στη Ρωσία ξεσπάει η επανάσταση. αναζήτηση του νέου (φουτουρισμός). το ρωσοτουρκικό και το αγγλοτουρκικό. η Ευρώπη καταστράφηκε οικονομικά. Τραυματική εμπειρία (πόλεμος φθοράς) καθώς τα μέτωπα. Τον Ιανουάριο του 1918 ο Αμερικανός πρόεδρος Ουίλσον διακήρυξε τα 14 σημεία του. Στη Γαλλία αναλαμβάνει την αρχηγεία του στρατεύματος ο στρατηγός Πεταίν. που εκτείνονταν από την Ελβετία μέχρι τη Μάγχη: βαθιά ανοίγματα που εκτείνονταν σε εκατοντάδες χιλιόμετρα και όπου οι στρατιώτες έμεναν για μήνες κρυμμένοι. του ονείρου (σουρεαλισμός). Σκοπός των Γερμανών ήταν να νικήσουν πρώτα στο δυτικό μέτωπο. παρέμεναν σχεδόν σταθερά. στην οποία οι απώλειες ήταν τεράστιες: 2 εκατομμύρια στρατιώτες έλαβαν μέρος. Οι Βρετανοί έχασαν 500. Διαλύθηκαν οι αυτοκρατορίες: η γερμανική.5 εκ. Το 1917 η Γερμανία γενικεύει τον υποβρυχιακό πόλεμο εναντίον της Βρετανίας. Δημιουργούνται και άλλα μέτωπα. Στις 5-9 Σεπτεμβρίου έγινε η μάχη του Μάρνη με νίκη των Γάλλων. Το 1915 τα μέτωπα σταθεροποιήθηκαν. η αυστροουγγρική. του επαναστατικού (κομμουνισμός-φασισμός). Τον Απρίλιο οι ισχυρές ΗΠΑ μπαίνουν στον πόλεμο. Συνέπειες του πολέμου - - οι απώλειες τρομακτικές: χάθηκαν περίπου 9 εκ. ανάμεσα στα οποία ήταν ο σεβασμός των δικαιωμάτων των εθνοτήτων και η δημιουργία της «Κοινωνίας των Εθνών». Επικράτησε φόβος και απαισιοδοξία και η πίστη στην ανθρώπινη λογική κλονίστηκε. για να κυκλωθεί ο γαλλικός στρατός που ήταν συγκεντρωμένος στα γαλλο-γερμανικά σύνορα. η οθωμανική. Μόνο ένας στους τρεις στρατιώτες γύρισε σώος από τον πόλεμο. άνθρωποι από τα οποία τα 3. ήταν Γερμανοί και Γάλλοι. αλλά από την άλλη η εμπειρία του πολέμου κατέστησε βίωμα τη σκληρή 24 . Δημιουργήθηκε τεράστιο ψυχολογικό τραύμα – οι εμπειρίες ήταν τραυματικές. Στις 20 Αυγούστου οι Γερμανοί κατέλαβαν τις Βρυξέλες. Το φθινόπωρο οι συμμαχικές δυνάμεις αντεπιτίθενται και επικρατούν. Άρνηση της πραγματικότητας. Το 1916 έγινε η μάχη του Βερντέν. η χώρα αποσύρεται από τον πόλεμο και υπογράφει το Μάρτιο του 1918 συμφωνία με τη Γερμανία (ΜπρεστΛιτόβσκ). έγινε δεύτερης κατηγορίας στρατιωτική δύναμη. η ρωσική. παρά τους νεκρούς.000 κάτω των 30 ετών. στη θέση της αναδύθηκαν οι ΗΠΑ και η Ιαπωνία.

Βασική αρχή έγινε η αυτοδιάθεση των λαών και τα δικαιώματα των μειονοτήτων. Πρωσίας . αφού όλες οι δυνάμεις είχαν εδαφικές διεκδικήσεις και δεν ενδιαφέρονταν για την ειρήνη. Επίσης εφαρμόστηκε το Σύστημα Εντολών για πρώην αποικίες της Γερμανίας και πρώην επαρχίες της οθωμανικής αυτοκρατορίας: η εντολοδόχος δύναμη αναλάμβανε να κυβερνά με κριτήριο το συμφέρον των ιθαγενών και την προετοιμασία τους για να αυτοκυβερνηθούν. υποχρεώθηκε να αφοπλιστεί και να πληρώσει βαριές επανορθώσεις. .Η Αυστρία και η Ιταλία έχασαν σημαντικά εδάφη. Μάλλον όχι. 7 εκ. Σημαντικά λογοτεχνικά έργα για τον πόλεμο: Ουδέν Νεότερον από το Δυτικό Μέτωπο του Ρεμάρκ και Η Ζωή εν Τάφω του Μυριβήλη. Οι πολιτικές φυσιογνωμίες που κυριάρχησαν ήταν ο Γάλλος πρωθυπουργός Κλεμανσό.Η Γερμανία αναγνώρισε τις βιομηχανικές περιοχές του Σάαρ και της Ρηνανίας ως αποστρατικοποιημένες ζώνες υπό τον έλεγχο της Κοινωνίας των Εθνών. Οι Γερμανοί ήταν πολύ δυσαρεστημένοι με το ύψος των επανορθώσεων. Ουσιαστικά επρόκειτο για μια μορφή αποικιοκρατίας. .Σιλεσίας και της Πομερανίας δόθηκε στην ανεξάρτητη Πολωνία. 132 δις. Ιδρύθηκαν η Ουγγαρία. Ο στρατηγός Φος προέβλεψε ότι στις Βερσαλλίες η Ευρώπη δεν εξασφάλισε την ειρήνη. Η συνθήκη των Βερσαλιών (Ιούνιος 1919) Ήταν μια συνθήκη που τιμωρούσε τη Γερμανία ως υπεύθυνη για τον πόλεμο και δεν εξασφάλιζε τους όρους μιας μελλοντικής ειρήνης. η Πολωνία. η Γιουγκοσλαβία. κάτοικοί της βρέθηκαν ως μειονότητες στα νεόκοπα κράτη της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης. - 25 . η Αυστρία. . Όμως οι ΗΠΑ αρνήθηκαν να συμμετάσχουν υιοθετώντας πολιτική απομονωτισμού από τις παγκόσμιες υποθέσεις. Το μεγαλύτερο μέρος της Δυτ.συμπεριφορά. ο Βρετανός πρωθυπουργός Λόιντ Τζορτζ και ο Αμερικανός πρόεδρος Ουίλσον. Η Γερμανία απώλεσε το 13% του εδάφους της. αποτέλεσε προηγούμενο μιας προσπάθειας να επιβληθούν κανόνες δικαίου στις διεθνείς σχέσεις. η Γερμανία εντάχτηκε το 1926 και η Σοβιετική Ένωση μόλις το 1934. ενώ απαγορεύτηκε η ένωση Αυστρίας – Γερμανίας. η Τσεχοσλοβακία. Μολονότι η ΚτΕ απέτυχε να βάλει φραγμό στις κατακτητικές ορέξεις των μεγάλων κρατών. χρυσά μάρκα σε ετήσιες δόσεις.Η Γερμανία υποχρεώθηκε να πληρώσει τεράστιες επανορθώσεις. Θα μπορούσε ο πόλεμος να είχε αποφευχθεί. Ο Βρετανός οικονομολόγος Τζον Κέινς είπε ότι επρόκειτο για οικονομικό αφανισμό της Γερμανίας και ότι θα καθυστερούσε η ανασυγκρότηση της Ευρώπης. αλλά μια εικοσαετή ανακωχή. .Η Αλσατία και η Λορένη επιστράφηκαν στη Γαλλία. - - Δημιουργήθηκε η Κοινωνία των Εθνών: μηχανισμός για να προωθείται η διεθνής συνεργασία και ασφάλεια και να αποφεύγεται ο πόλεμος με έδρα τη Γενεύη της Ελβετίας. .Η Γερμανία έχασε τις αποικίες της.

Με τη συνθήκη του Νεϊγί η Ελλάδα απόκτησε τη δυτική Θράκη. 26 .

Επί Νικολάου του Β’ το τσαρικό καθεστώς κατέρρευσε.Μάθημα 7ο Η Ρωσική Επανάσταση Από την τσαρική Ρωσία στη Σοβιετική Ένωση Η τσαρική Ρωσία Βασικά χαρακτηριστικά: απολυταρχία. Η επανάσταση του 1905 Το 1904 ξέσπασε ρωσο-ιαπωνικός πόλεμος. κυρίως μαρξιστικές. Χιλιάδες αντιφρονούντες εξορίστηκαν στη Σιβηρία. χορός. Επί Αλεξάνδρου Β’ (1855-81) ψηφίστηκε το διάταγμα χειραφέτησης των δούλων (1861). Μεγάλη ακμή γνώρισε η Ρωσία με το Μέγα Πέτρο και τη Μεγάλη Αικατερίνη (1762-96). εξαιτίας του ρωσικού επεκτατισμού προς Ανατολάς (Ματζουρία και Κορέα). Οι Ρώσοι γνώρισαν μια από τις πιο ταπεινωτικές τους ήττες. στους οποίους ξεχώρισε ο Πλεχάνωφ. μουσική). παραχωρήθηκε τοπική αυτοδιοίκηση. Η Αικατερίνη απέσπασε τη χερσόνησο της Κριμαίας και η Ρωσία έγινε κυρίαρχη δύναμη στη Μαύρη Θάλασσα. Σημαντικές οι επιτυχίες τους εναντίον της οθωμανικής αυτοκρατορίας. θεσμός της δουλοπαροικίας (χωρικοί δεμένοι με τη γη στην απόλυτη εξουσία των αφεντικών). δουλεμπόριο. Οι αντίπαλοί τους. καθιερώθηκε στρατιωτική θητεία ορισμένου χρόνου. Μετά την απόπειρα δολοφονίας του το 1866 εφάρμοσε καταπιεστική πολιτική. τα πανεπιστήμια εποπτεύονταν. Δολοφονήθηκε το 1881. καθυστέρηση. Οι απαρχές της επανάστασης Το επαναστατικό κίνημα στη Ρωσία διαμορφώθηκε από νεαρούς διανοούμενους με βάση τους χιλιάδες δυσαρεστημένους εργάτες των πόλεων. αναπτύχθηκε το σιδηροδρομικό δίκτυο και η βιομηχανία. εξαθλίωση. Οι αντιδράσεις κατά του τσαρισμού κορυφώθηκαν. ήταν μεταρρυθμιστές και επιθυμούσαν στο κίνημα να μετέχουν προοδευτικοί αστοί και ριζοσπάστες διανοούμενοι – δηλαδή να μην είναι καθαρά προλεταριακό. Το 1903 στο Λονδίνο επικράτησαν στο Κόμμα οι επαναστάτες Μπολσεβίκοι (άνθρωποι της πλειοψηφίας) υπό την ηγεσία του Λένιν. η λογοκρισία εντάθηκε. 27 . οι μενσεβίκοι. επεκτάθηκε το εκπαιδευτικό σύστημα. Αλλά και πολιτισμός για τους ευγενείς (λογοτεχνία. Ρόλο στην ανάδυσή του έπαιξαν και οι διώξεις των Εβραίων. Το 1900 ιδρύθηκε το Σοσιαλιστικό Δημοκρατικό Κόμμα από αριστερές ομάδες.

ο παραμερισμός του ιδιωτικού εμπορίου. γη». Το 1917 η Ρωσία έλαβε μέρος στον Α’ παγκόσμιο πόλεμο για να αποχωρήσει από αυτόν ηττημένη τρία χρόνια αργότερα. Ο τσάρος Νικόλαος αναγκάστηκε να συγκαλέσει τη Δούμα (Κοινοβούλιο).Το 1905 ήταν επαναστατικό έτος για τη Ρωσία. παιδεία. υγεία για όλους). Ο Λένιν επέστρεψε στη Ρωσία από την εξορία και οι μπολσεβίκοι του υιοθέτησαν το σύνθημα «ψωμί. Ανάμεσα στα πρώτα μέτρα τους ήταν η κρατικοποίηση της βιομηχανίας. τη συνέχιση του πολέμου και τις κοινωνικές μεταρρυθμίσεις. Το παγκόσμιο κομμουνιστικό κίνημα συνέβαλε στη συντριβή του ναζισμού και στην ανάδυση κινημάτων για την απελευθέρωση των αποικιών. ενώ σε πολλές πόλεις κυριαρχούσαν τα Σοβιέτ. Για πρώτη φορά της γης οι κολασμένοι ανήλθαν στην εξουσία. αλλά η καταπίεση συνεχίστηκε. 1917 Το Φεβρουάριο ξέσπασαν απεργίες και διαδηλώσεις στην Αγία Πετρούπολη εξαιτίας των μεγάλων πολεμικών δυσχερειών. οι οπαδοί του Λένιν ίδρυσαν στην Πράγα το Ρωσικό Κομμουνιστικό Κόμμα. Καθεστώς δημοκρατικού συγκεντρωτισμού με κατευθυνόμενη οικονομία. Η Οκτωβριανή – προλεταριακή επανάσταση και η σημασία της Η κυβέρνηση Κερένσκι απέτυχε να ελέγξει την κατάσταση και οι μπολσεβίκοι υπό τους Λένιν και Τρότσκι ξεκίνησαν την επανάσταση (Οκτώβριος 1917). η κολλεκτιβοποίηση της αγροτικής παραγωγής. ανέτρεψαν τον Κερένσκι και κατέλαβαν την εξουσία. ειρήνη. Η αστική επανάσταση του Φεβρ. Τις τεράστιες απαιτήσεις του πολέμου. Οι εξελίξεις μετά την επανάσταση 28 . που καταβρόχθιζε οικονομικούς και έμψυχους πόρους με τρομερή ταχύτητα και την κούραση και εξάντληση του λαού εκμεταλλεύτηκαν οι επαναστάτες . Το σύνθημα ήταν «όλη η εξουσία στα Σοβιέτ» Σχηματισμός της σοσιαλδημοκρατικής κυβέρνησης Κερένσκι (Ιούλιος) με στόχο την επιβολή της τάξης και την εμπέδωση της αστικής δημοκρατίας. αγρότες και στρατιωτικούς. Προβλήθηκαν τα κοινωνικά δικαιώματα (εργασία. τη χειραφέτηση των γυναικών και τον αφοπλισμό. Δικτατορία του προλεταριάτου. Το Μάρτιο ο τσάρος Νικόλαος παραιτήθηκε και σχηματίστηκε προσωρινή κυβέρνηση υπό τον πρίγκιπα Λβοφ με μέλη της Ντούμας και τον Κερένσκι. Δημιουργήθηκαν τα πρώτα Σοβιέτ (συμβούλια λαϊκής αυτοδιοίκησης) υπό την ηγεσία του Τρότσκι από εργάτες. Τον Ιούνιο εξεγέρθηκαν οι ναύτες του Θωρηκτού Ποτέμκιν και το οδήγησαν στη Ρουμανία.μπολσεβίκοι. 1905). Η Ρωσία ήταν σε επαναστατικό αναβρασμό. Πολίτες που διαμαρτυρήθηκαν στα χειμερινά ανάκτορα της Αγίας Πετρούπολης σφαγιάστηκαν (ματωμένη Κυριακή 9 Ιαν. Το 1912 το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα διασπάστηκε. στέλεχος των Σοβιέτ Πετρούπολης. Σημασία: Επρόκειτο για την πρώτη πετυχημένη προλεταριακή – εργατική επανάσταση στον κόσμο. επηρέασε όλα τα εργατικά κινήματα στον κόσμο.

Ιωσήφ Στάλιν.Μετά την επικράτησή τους οι Μπολσεβίκοι υπέγραψαν συνθήκη ειρήνης με τη Γερμανία (Brest-Litovsk. «H κατάληψη της εξουσίας από τα Σοβιέτ ανήγγειλε μια νέα εποχή. ενώ ο Τρότσκι ήταν υπέρμαχος της διαρκούς και παγκόσμιας επανάστασης και κατά της κομματικής γραφειοκρατίας. Τη δεκαετία του 1930 εκατομμύρια άνθρωποι οδηγήθηκαν σε θάνατο από πείνα και εκτελέσεις ή σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Ως το 1939 μόνο το 5% της καλλιεργήσιμης γης ήταν στην ιδιοκτησία των χωρικών. προσωπολατρία. που ενισχύονταν από τις δυτικές χώρες (λευκά στρατεύματα). Ουκρανία εκτός από το Κίεβο). και κατ’ επέκταση έναν κόσμο που δεν μπορούσε ποτέ να είναι όπως πριν. Το 1927 ο Τρότσκι και οι οπαδοί του απομακρύνθηκαν από το Κόμμα. αλλά στο τέλος ο Κόκκινος Στρατός του Τρότσκι επικράτησε. Ο Λένιν πέθανε το 1924 και τον διαδέχτηκε ο στενός του συνεργάτης και ΓΓ της ΚΕ του Κομμουνιστικού Κόμματος. Ταυτόχρονα στράφηκαν κατά των εσωτερικών αντιπάλων τους.» Ο σταλινισμός Η απόλυτη . Το φάντασμα του κομμουνισμού στοίχειωσε την Ευρώπη. Ο Τρότσκι εξορίστηκε και δολοφονήθηκε το 1940. πείνα. Πολωνία. Είτε ως έκφραση των οικουμενικών ελπίδων του φωτός είτε ως ενσάρκωση της οικουμενικής απειλής του σκότους. εξουδετέρωση των αντιπάλων. Μάρτιος 1918) και αποχώρησαν από τον πόλεμο. 29 . αποδεχόμενοι σημαντικές εδαφικές απώλειες (Βαλτικές χώρες. ελλείψεις αγαθών. Το νέο κράτος ονομάστηκε Σοβιετική Ένωση ή Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών (15 δημοκρατίες οργανωμένες σε ομοσπονδιακή βάση). Η διετία 1918-20 ήταν φρικτή για το ρωσικό λαό (εμφύλιος πόλεμος.δικτατορική εξουσία του Στάλιν. Ο Στάλιν πίστευε στην «κομμουνισμό σε μια χώρα». καταστροφές. η έλευση και παγίωση των καθεστώτων που έμελλαν αργότερα να ονομαστούν υπαρκτοί σοσιαλισμοί σηματοδότησε τη διαιώνιση ενός εμφυλίου ταξικού πολέμου που σφράγισε ανεξίτηλα ολόκληρο τον 20ο αιώνα με μια διαρκή ένταση και έναν ανυποχώρητο φανατισμό που θυμίζουν τους θρησκευτικούς πολέμους του 17ου αι. Η εξουσία συγκεντρώθηκε στο κυβερνών κόμμα και το συνέδριο των Σοβιέτ (μονοκομματικό σύστημα). στρατόπεδα αναγκαστικής εργασίας). Από τα τέλη της δεκαετίας του 1920 ο Στάλιν εφάρμοσε τα Πενταετή Πλάνα οργάνωσης της παραγωγής με σκοπό τη ραγδαία εκβιομηχάνιση της χώρας και επέκτεινε τις κολλεκτίβες στη γεωργική παραγωγή με τρόπο αναγκαστικό εναντίον των κτηματιών κουλάκων.

Κιρόφ. το 1934 άρχισαν συστηματικές διώξεις κατά των αντεπαναστατικών στοιχείων στο Κόμμα. Καμένεφ. τη Φιλανδία. Σχεδόν όλοι οι παλαιοί συνεργάτες του Λένιν εξοντώθηκαν. τη Σουηδία και την Ελβετία. Παρέμεινε όμως δικτάτορας στο εσωτερικό ως το θάνατό του το 1953. την Ιρλανδία.Μετά τη δολοφονία του συνεργάτη του Στάλιν. που οδήγησαν την ανθρωπότητα σε έναν ακόμα παγκόσμιο πόλεμο. τον κτηνώδη. οπαδοί του Τρότσκι. ανώτατοι στρατιωτικοί κ. Μάθημα 8ο Μεσοπόλεμος: H άνοδος του Φασισμού – η οικονομική κρίση Ως το 1920 η Ευρώπη δυτικά των Σοβιετικών συνόρων αποτελούνταν από κοινοβουλευτικά καθεστώτα. Ο Στάλιν απέκτησε διεθνές κύρος με το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και την τρομερή αντίσταση των Σοβιετικών στο ναζισμό. 30 . Η δημοκρατία επιβίωσε μόνο στη Βρετανία.ά). O φασισμός Η λέξη φασισμός σήμερα έχει υποτιμητική σημασία. ενώ οργανώθηκαν και οι περίφημες Δίκες της Μόσχας (1936-8) για ύποπτα κομματικά στελέχη (Ζηνόβιεφ. Ξαφνικά μέσα σε 20 χρόνια οι φιλελεύθεροι πολιτικοί θεσμοί υποχώρησαν ή ανατράπηκαν και στη θέση τους αναδύθηκαν φασιστικά. στρατοκρατικά καθεστώτα. Και όμως στο μεσοπόλεμο αποτέλεσε ιδεολογία και πολιτικό σύστημα. δηλώνει τον βίαιο.

μαζική κινητοποίηση και στρατικοποίηση των πολιτικών σχέσεων . Στις εκλογές του 1921 εξελέγησαν 35 φασίστες βουλευτές. παρελάσεις. αγώνες) . Ήταν απάντηση στην Οκτωβριανή επανάσταση και τον κομμουνισμό και ενισχύθηκε από το Μεγάλο Πόλεμο και την οικονομική κρίση. Η περίοδος 1919-21 ήταν ταραχώδης για την Ιταλία με πολλές αριστερές κινητοποιήσεις και απεργίες. Ήταν αντίθετος στον μαρξισμό αλλά και στον παρακμιακό φελελευθερισμό. την οποία κυβέρνησε ως το 1943. Το οικονομικό σύστημα έπρεπε να είναι ενιαίο. Σύντομα το φασιστικό κίνημα αναπτύχθηκε στην επαρχία και πήρε βίαιη μορφή. ένωση). Στη διάρκεια του Μεγάλου Πολέμου όμως έγινε εθνικιστής και αντικομμουνιστής. 31 . αλλά και με κάποιους γαιοκτήμονες και βιομήχανους που είδαν στο φασισμό ως ασπίδα απέναντι στον απειλητικό σοσιαλισμό. αυταρχικού κράτους· την ισχύ του ηγέτη. τη δύναμη ακόμα και στη βία και τον πόλεμο στο όνομα των «επαναστατικών» αλλαγών . που προερχόταν από αριστερή οικογένεια. συντεχνιακό.έμφαση στη νεότητα.οργανική θεώρηση της κοινωνίας .ατομοκεντρισμός. αν συνέτριβε τις διασπαστικές σοσιαλιστικές και κομμουνιστικές δυνάμεις.έμφαση στην αισθητική διάσταση των τελετών (συγκεντρώσεις. εθνικό. το έμβλημα της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας που ήταν ένας πέλεκυς στη λαβή του οποίου ήταν δεμένες βέργες. του συνόλου της κοινωνίας. Ο όρος φασισμός προέρχεται από τη λέξη Fascio (δέσμη.Ο φασισμός έθετε πάνω απ’ όλα την ισχύ του έθνους. Σε λίγους μήνες ο Μουσολίνι μεταβλήθηκε σε δικτάτορα και έγινε απόλυτα κύριος της Ιταλίας. Θεμελιωτής του φασισμού υπήρξε ο Μπενίτο Μουσολίνι. Συμπεριφορά και οργάνωση: . προσωπολατρία. κυρίως από τη μικροαστική τάξη.000. Κατά τα μέσα του 1921 είχε περίπου 250. Οι οπαδοί του πίστευαν ότι η Ιταλία μπορούσε να αναγεννηθεί και να ενταχθεί στα «ένδοξα έθνη». Αρχικά ήταν σοσιαλιστής και εκδότης της εφημερίδας του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος. ανεξάρτητα από τις κοινωνικές τάξεις· την ισχύ του συγκεντρωτικού. πολυταξικό. Τα Μάρτιο του 1919 δημιούργησε την πρώτη ομάδα fascio στο Μιλάνο. Η άνοδος του Φασισμού στην Ιταλία Ο φασισμός στην Ιταλία ήταν αποτέλεσμα του α’ παγκοσμίου πολέμου και της ύπαρξης ισχυρού αριστερού κινήματος. Στις 26 Οκτωβρίου 1922 ο Μουσολίνι διέταξε την «πορεία προς τη Ρώμη» των φασιστών και ο βασιλιάς Βίκτωρ Εμμανουήλ τον ονόμασε πρωθυπουργό.

αλλά σίγουρα βοήθησε σε αυτό. ο αντισημιτισμός και η έμφαση στη γερμανική Αρία Φυλή. Η πτώση της αξίας των μετοχών οφειλόταν α) στον υπερδανεισμό που οδήγησε σε κρίση ρευστότητας και σε πιστωτική κρίση. η ανήθικη πολιτική των νικητών του πολέμου 3. αποκλεισμό των Εβραίων από τη γερμανική υπηκοότητα.Η άνοδος του Ναζισμού στη Γερμανία Μετά τον πόλεμο η Γερμανία φάνηκε να μπαίνει σε ομαλή πορεία με το σχηματισμό της μετριοπαθούς σοσιαλιστικής κυβέρνησης Έμπερτ και στη συνέχεια κεντρώων κυβερνήσεων συνασπισμού. Ο Χίτλερ δεν ήταν ‘μεγάλος άνδρας’. περισσότερα εδάφη για τους Γερμανούς. Τα προβλήματα όμως ήταν μεγάλα. όπου έκανε διάφορες δουλειές. η αδυναμία του πολυκομματικού κοινοβουλίου να προσφέρει πολιτική σταθερότητα Η Mεγάλη Ύφεση. Η αγορά κατέρρευσε. η οποία έπληξε τη μεσαία τάξη. Το 1924 οργάνωσε πραξικόπημα. που όμως απέτυχε. και φυλακίστηκε. Την περίοδο αυτή άρχισε να αναδύεται το άστρο του Χίτλερ: Αυστριακής καταγωγής. ο αντι-κομμουνισμός. Βασικοί άξονες της ιδεολογίας του ήταν ο εθνικισμός. To πρόγραμμά του περιλάμβανε την ένωση όλων των Γερμανών. Το 1919 το σύνταγμα της Βαϊμάρης καθιέρωσε τη φιλελεύθερη δημοκρατία (Δημοκρατία της Βαϊμάρης). και άρχισε να αντιπαθεί τους Εβραίους. η οικονομική κρίση και η μεγάλη ανεργία 2. Στη συνέχεια ίδρυσε στο Μόναχο το Εθνικό Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα της Γερμανίας (Nazional Sozialisten – NAZI). ο φόβος του κομμουνισμού και της κοινωνικής αναταραχής 4. πήγε νέος στη Βιέννη. Στο Μεγάλο Πόλεμο υπηρέτησε ως δεκανέας και τραυματίστηκε. Βασικές αιτίες ανόδου του ναζισμού: 1. Η Γερμανία αδυνατούσε να πληρώσει τις επανορθώσεις και η Γαλλία το 1923 εισέβαλε στη γερμανική βιομηχανική περιοχή του Ρουρ και προκάλεσε μεγάλη οικονομική κρίση στη Γερμανία (το μάρκο έχασε εντελώς την αγοραστική του αξία). Η κρίση ξέσπασε στις ΗΠΑ τον Οκτώβριο του 1929 με την κατάρρευση αξιών στο χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης(μετά από περίοδο υπερδανεισμού και μεγάλης ρευστότητας). Στη φυλακή κατέγραψε τις ιδέες του με τον τίτλο Ο Αγώνας μου (Mein Kampf). Ακολούθησε μαζική πώληση μετοχών και κατακόρυφη πτώση του Γενικού Δείκτη. και 32 . την κατάργηση των όρων της συνθήκης των Βερσαλλιών. οι συνέπειες Η οικονομική κρίση του 1929-33 δεν ήταν ο κύριος συντελεστής που έφερε το Χίτλερ στην εξουσία. αλλά πολύ πονηρός και επιδέξιος. Εκμεταλλεύτηκε την αφέλεια των αντιπάλων του στο μέγιστο βαθμό. ισχυρή κεντρική εξουσία και εθνικοποιήσεις – μοίρασμα κερδών.

Η κρίση ήταν αλυσιδωτή. η αύξηση της ανεργίας. και στα Βαλκάνια). σε ατμόσφαιρα βίας και αντι-κομμουνιστικής υστερίας. Μετά την ύφεση και τα Βαλκάνια γνώρισαν ολοκληρωτικά καθεστώτα. Στην Ελλάδα ο Μεταξάς. 33 . την Αυστρία. Στις εκλογές του Μάρτη του 1933 οι Ναζί. Το 1934 ανέλαβε και την προεδρία και έγινε ο Φύρερ (απόλυτος αρχηγός) του γερμανικού έθνους. Εχθροί του ήταν οι κομμουνιστές. Όμως ο συγκεντρωτισμός έφερε πιο κοντά τον πόλεμο. για να χρηματοδοτήσει τη βιομηχανική της ανάπτυξη και τα οικοδομικά έργα. η κατάρρευση του διεθνούς εμπορίου. Ουκρανία. Το 1932 ο Χίτλερ διεκδίκησε την προεδρία και έλαβε 36. ήρθαν πρώτο κόμμα αλλά χωρίς πλειοψηφία. Η μη κατανάλωση αγαθών από αυτούς στο βαθμό που γινόταν προηγουμένως οδήγησε στην πτώση των τιμών και σε άλλους τομείς. Στις 30 Γενάρη του 1933 ο Χίτλερ έγινε Καγκελάριος και τρεις θέσεις στις 12 δόθηκαν στους Ναζί. Η άνοδος του Χίτλερ στην εξουσία και οι πρώτες του ενέργειες Στις εκλογές του 1930 οι Σοσιαλδημοκράτες εξασφάλισαν 107 έδρες. με εκβιομηχάνιση και με τον επανεξοπλισμό της Γερμανίας. Ένας τρόπος για την ανάκαμψη της οικονομίας ήταν και η αύξηση των πολεμικών δαπανών. Αναθεωρήθηκε η οικονομική πολιτική: Κέυνς και New Deal (κρατικός παρεμβατισμός για να ζωογονηθεί η κατανάλωση και ο ιδιωτικός τομέας): η πολιτική του σχεδιασμού και της κρατικής μέριμνας. Επιπτώσεις: η οριστική κατάργηση του ‘κανόνα του χρυσού’. στη Βουλγαρία ο Γκεόργκιεφ. την Πολωνία και τη Λιθουανία υπήρχαν δικτατορίες. Οι τιμές των εμπορευμάτων έπεσαν και μαζί έπεσε και το βιοτικό επίπεδο των γεωργών. πήραν το 44% των ψήφων. την Ισπανία. Στόχος του η δημιουργία για τη Γερμανία «ζωτικού χώρου» στην ανατολική Ευρώπη (Πολωνία. για να επιλύσουν τα ζητήματα δυναμικά: στους εθνικιστές-ναζιστές και στους κομμουνιστές. Στις ΗΠΑ η ανεργία μεταξύ 1929 και 1933 αυξήθηκε κατακόρυφα. τη Γιουγκοσλαβία. ενώ δεν υπήρχαν διεθνείς θεσμοί για την αντιμετώπισή της. την Πορτογαλία. επεκτάθηκε στα συστήματα των περισσότερων χωρών του μεσοπολέμου. Στο εσωτερικό δίωξε αμείλικτα τους αντιπάλους του και δημιούργησε συνθήκες ευημερίας – περιορισμού της ανεργίας: με δημόσια έργα. Ο Χίτλερ σχημάτισε κυβέρνηση αποτελούμενη αυτή τη φορά μόνο από οπαδούς του. Η κρίση είχε μεγάλο αντίκτυπο στη Γερμανία γιατί εξαρτιόταν από τα αμερικανικά δάνεια για να πληρώσει τα χρέη της. σε αντίθεση με τη θεωρία της ελεύθερης αγοράς όπου η προσφορά και η ζήτηση ρυθμίζουν την οικονομία. οι Ναζί 107 και οι Κομμουνιστές 77.8% έναντι 53% του αντιπάλου του στρατηγού Χίντενμπουργκ. στη Ρουμανία η γνωστή ως ‘Σιδηρά Φρουρά’. Στις βουλευτικές εκλογές του ίδιου χρόνου οι Ναζί κέρδισαν 240 έδρες. φτάνοντας το 25% και περίπου το ¼ των τραπεζών πτώχευσε. Ο λαός άρχισε να προσβλέπει στους ακραίους πολιτικούς σχηματισμούς. την Ουγγαρία. Οι δικτατορίες στην υπόλοιπη Ευρώπη Μέχρι το 1928 στην Ιταλία. οι Εβραίοι και οι υπογράψαντες την ταπεινωτική για τη Γερμανία συνθήκη των Βερσαλλιών.β) στην υπερπαραγωγή και στη μη απορρόφηση των αγροτικών αγαθών. Η μη ανανέωση των δανείων προκάλεσε στη χώρα πτώση παραγωγής και κατακόρυφη αύξηση της ανεργίας. Η χιτλερική δικτατορία ήταν πια γεγονός.

Τον Αύγουστο του 1939 η Γερμανία και η Σοβιετική Ένωση υπόγραψαν σύμφωνο μη επίθεσης (σύμφωνο Μολότοφ-Ρίμπεντροπ). χωρίς όμως επιτυχία. όπου οι «φυλετικά κατώτεροι» Τσέχοι εξουσίαζαν μια γερμανική μειονότητα 3 εκ. Οι Αγγλο-Γάλλοι ανησύχησαν και προσπάθησαν να συνεννοηθούν με τη Ρωσία του Στάλιν.οι Γερμανοί ανάμεσα στα άλλα βομβάρδισαν τη μετέπειτα γνωστή κωμόπολη Γκουέρνικα.Η πορεία προς τον πόλεμο Η δεκαετία του 1930 ξεκίνησε με τη μεγαλύτερη οικονομική κρίση που έχει γνωρίσει ως σήμερα ο κόσμος. στον οποίο θα παρέμεναν απλοί θεατές. έπεσε το Μάρτη του 1939 και ο Φράνκο έμεινε απόλυτος κύριος και δικτάτορας. Ο ισπανικός εμφύλιος πόλεμος αποτέλεσε τον προάγγελο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Παράλληλα. Στη συνδιάσκεψη του Μονάχου το Σεπτέμβρη του 1938 (Γερμανία – Ιταλία – Αγγλία – Γαλλία) οι Αγγλο-Γάλλοι για μια ακόμη φορά υποχώρησαν στον Χίτλερ. στο οποίο όμως απαγορευόταν η παρουσία στρατιωτικής δύναμης. η Μαδρίτη. έφτασαν στην Πράγα και διέλυσαν το κράτος. Ακολουθούσαν πολιτική κατευνασμού (appeasment). Η Τσεχοσλοβακία είχε συμμαχία με τη Γαλλία και τυπικά δεν κινδύνευε. δημιούργημα της συνθήκης των Βερσαλιών. Το Φράνκο βοήθησαν καθοριστικά οι Γερμανία-Ιταλία . Το Μόναχο έγινε έκτοτε το σύμβολο μιας ατιμωτικής παράδοσης ενός μικρού κράτους για να εξασφαλιστεί η ησυχία των μεγάλων. Δυστυχώς οι Αγγλο-Γάλλοι δεν αντέδρασαν. Ρουμανία και Ελλάδα. έδαφος γερμανικό. Με την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία η διεθνής ατμόσφαιρα σκοτείνιασε. Οι Αγγλο-Γάλλοι δεν ήθελαν να θίξουν την Ιταλία και να προκαλέσουν γενική ανάφλεξη. Οι περισσότεροι συνέχιζαν να πιστεύουν ότι ο Χίτλερ απλώς επιδίωκε να ενσωματώσει όλους τους Γερμανούς στο Ράιχ. Οι Γερμανοί σκόπευαν όχι μόνο να αποσπάσουν τη Σουδητία αλλά να διαλύσουν την Τσεχοσλοβακία. To 1936 οι Γερμανοί εισέβαλαν στην αποστρατιωτικοποιημένη Ρηνανία. ώστε να αποφύγουν τον πόλεμο (παραχώρηση Σουδητίας αλλά εγγύηση για την υπόλοιπη Τσεχοσλοβακία). Όμως το Μάρτιο του 1939 οι Γερμανοί εισέβαλαν στην Τσεχοσλοβακία. Το 1935 η Ιταλία του Μουσολίνι εισέβαλε στην Αβησσυνία και η ΚτΕ αντέδρασε με χλιαρές κυρώσεις εναντίον της. Αλλά οι Αγγλο-Γάλλοι και πάλι έδειξαν υποχωρητικότητα και ουσιαστικά την εγκατέλειψαν. Τον ίδιο χρόνο ξέσπασε στην Ισπανία εμφύλιος πόλεμος ανάμεσα στο Λαϊκό Μέτωπο των αριστερών που βρισκόταν στην εξουσία και τους εθνικιστές του στρατηγού Φράνκο. Το 1933 πρώτα η Ιαπωνία και αργότερα η Γερμανία αποχώρησαν από την ΚτΕ. Ίσως ήλπιζαν και σε ένα μακροχρόνιο πόλεμο των καπιταλιστικών χωρών. To Μάρτιο του 1938 η Γερμανία εισέβαλε στην Αυστρία και την ανακήρυξε τμήμα του γερμανικού Ράιχ. Το τελευταίο οχυρό των Δημοκρατικών. Οι Αριστεροί-Δημοκρατικοί στηρίχτηκαν στη μικρή βοήθεια από τη Σοβιετική Ένωση και τους διεθνείς εθελοντές (Διεθνείς Ταξιαρχίες). Οι Σοβιετικοί επιδίωκαν την εξάπλωση της επιρροής τους στην ανατολική Ευρώπη και την αποφυγή πολέμου με το Χίτλερ. Οι Γερμανοί ήθελαν να εξασφαλίσουν ότι τα 34 . Επόμενος στόχος ήταν η Τσεχοσλοβακία. Η Ιταλία τελικά προσάρτησε όλη την Αβησσυνία και αποχώρησε από την ΚτΕ. η Αγγλία έδωσε εγγυήσεις προστασίας προς Πολωνία. στην περιοχή της Σουδητίας.

Οι βρετανικές δυνάμεις συγκεντρώθηκαν στο γαλλικό λιμάνι της Δουνκέρκης και από κει με μια μεγάλη επιχείρηση πέρασαν στη χώρα τους. να θεμελιώσουν τη Νέα Τάξη σε μια ενοποιημένη και ευημερούσα ήπειρο υπό τη γερμανική ηγεσία. Στο μεταξύ στη Βρετανία σχηματίστηκε κυβέρνηση εθνικής ενότητας υπό τον Τσόρτσιλ. Οι κατώτεροι λαοί της Ευρώπης θα υπηρετούσαν το γερμανικό λαό. σαν μια πυραμίδα με τη Γερμανία και την αρία φυλή στην κορυφή. Μάθημα 9ο Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος Στόχοι των Γερμανών: . Οι ΑγγλοΓάλλοι κήρυξαν τον πόλεμο στη Γερμανία αλλά ουσιαστικά δεν αντέδρασαν. παρακάμπτοντας την καλά οχυρωμένη γραμμή Maginot της γαλλικής άμυνας. Ο κόσμος έμπαινε στη δίνη του πιο καταστρεπτικού πολέμου στην ιστορία του. . αποφασισμένος να εξασφαλίσει τις προμήθειες Σκανδιναβικού σιδηρομεταλλεύματος από τυχόν βρετανική παρεμβολή. Αντίθετα ο στρατηγός Ντε Γκωλ από το Λονδίνο προέτρεψε τους υπόδουλους συμπολίτες του να αντισταθούν στο ναζισμό. όταν οι θωρακισμένες γερμανικές μεραρχίες εισέβαλαν στη χώρα την 1η του Σεπτέμβρη 1939. Οι Σοβιετικοί εισέβαλαν και αυτοί στην Πολωνία καθώς και στη Φινλανδία. Οι Γερμανοί εισήλθαν στο Παρίσι στις 14 Ιούνιο 1940 και ο στρατηγός Πεταίν ανέλαβε την πρωθυπουργία για να υπογράψει τη συνθηκολόγηση (κυβέρνηση του Βισί στη νότια και κεντρική Γαλλία). Την 1η Σεπτεμβρίου εισέβαλαν στην Πολωνία. αλλά στη γερμανική Ευρώπη. Εξελίξεις: O B’ Παγκόσμιος πόλεμος ξεκίνησε στην Πολωνία. επιτέθηκε σε Δανία και Νορβηγία και τις κατέλαβε εύκολα. με εποικισμούς στην Ουκρανία και την Κριμαία. Το Μάιο έγινε εισβολή σε Βέλγιο και Ολλανδία.να βρουν ζωτικό χώρο στην ανατολή. Τον Απρίλιο του 1940 ο Χίτλερ.να οργανώσουν την Ευρώπη ιεραρχικά. Η έμφαση ήταν όχι στην Ευρώπη. αλλά ότι θα χτυπούσαν το καθένα χωριστά.μέτωπα του πολέμου δεν θα ήταν δύο ταυτόχρονα. 35 . Δύο μέρες αργότερα οι Αγγλο-Γάλλοι κήρυξαν τον πόλεμο στη Γερμανία. Το Ρότερνταμ σχεδόν ισοπεδώθηκε από τους αεροπορικούς βομβαρδισμούς.

που έληξε με νίκη των Αμερικανών μετά την έκρηξη δύο ατομικών βομβών σε Χιροσίμα και Ναγκασάκι. Στο μέτωπο της Ρωσίας οι Γερμανοί έφτασαν έξω από τη Μόσχα. στρατιωτικές βάσεις και πόλεις (Λονδίνο και άλλες). που κράτησε από τις αρχές Αυγούστου ως το τέλος Σεπτεμβρίου. Με την ιαπωνική επίθεση κατά των ΗΠΑ στο Περλ Χάρμπολ (Δεκ. Η εισβολή της Γερμανίας στη Γιουγκοσλαβία και την Ελλάδα την Άνοιξη του 1941 αποσκοπούσε στην εξουδετέρωση των βρετανικών αεροπορικών βάσεων που θα μπορούσαν να απειλήσουν τις ρουμανικές πετρελαιοπηγές. του 1945 η Ευρώπη χωρίστηκε σε σφαίρες επιρροής. Στη μάχη του Στάλιγκραντ στρατιώτες πολεμούσαν από σπίτι σε σπίτι. Μόσχα και Κριμαία. σχεδόν σώμα με σώμα. Έτσι άρχισε η «μάχη της Αγγλίας». που ήταν απαραίτητες στους Γερμανούς για τη μελλοντική επίθεσή τους κατά της Σοβιετικής Ένωσης. Ο πόλεμος με τη Γερμανία τελείωσε στις 8 Μαΐου 1945.000 άνδρες). Η Ελλάδα εντάχτηκε στη βρετανική σφαίρα επιρροής (οι Μεγάλοι αποφάσισαν για την τύχη των λαών!). Η φοβερή μάχη στο Στάλιγκραντ Στα μέσα του 1942 οι δυνάμεις του Άξονα είχαν αγγίξει το ανώτερο όριο των επιτυχιών και της αντοχής τους. Μετά την κατάληψη της δυτικής Ευρώπης και των Βαλκανίων και με τη Βρετανία σε απομόνωση οι Γερμανοί στράφηκαν κατά της Σοβιετικής Ένωσης (σχέδιο Barbarossa. γιατί έφερε στον πόλεμο τις ΗΠΑ. Οι Άγγλοι αντιστάθηκαν με πείσμα και απέτρεψαν μια εισβολή από τη θάλασσα. και στο τέλος η γερμανική στρατιά παραδόθηκε (περίπου 600. 1941) ο πόλεμος έγινε παγκόσμιος. Οι Σοβιετικοί πέρασαν στην αντεπίθεση από το Νοέμβριο του 1942. Λίγες μέρες αργότερα εκτελέστηκε ο Μουσολίνι και αυτοκτόνησε ο Χίτλερ. το Σεπτέμβριο του 1943 οι Σύμμαχοι αποβιβάστηκαν στη Σικελία και τον Ιούνιο του 1944 έγινε η απόβαση των Αγγλο-Αμερικανών στη Νορμανδία. Στις 25 Απριλίου 1945 Αμερικανοί και Ρώσοι στρατιώτες συναντήθηκαν στις όχθες του Έλβα. 22 Ιουνίου 1941). Μετά το Σεπτέμβριο οι Γερμανοί συνέχισαν να βομβαρδίζουν με νυχτερινές επιδρομές λιμάνια. για να αποβιβαστούν στην Αγγλία. Η επέλαση ήταν γοργή και προς τρεις κατευθύνσεις: Λένινγκραντ. Οι μάχες ήταν επικές και σε αντίξοες συνθήκες (ως και -30 βαθμοί). Οι Γερμανοί. Συνεχίστηκε ο πόλεμος με την Ιαπωνία. 36 . Σε αποτυχία κατέληξε και η προσπάθεια της Ιταλίας να καταλάβει την Ελλάδα το φθινόπωρο του 1940. Στη διάσκεψη της Γιάλτας το Φεβρ.Επόμενος στόχος υπήρξε η Αγγλία. Η επίθεση αυτή θεωρήθηκε μεγάλο λάθος για τις δυνάμεις του Άξονα. έπρεπε να εξουδετερώσουν τη βρετανική αεροπορία. αλλά απέτυχαν να καταλάβουν το Λένιγκραντ ή το Στάλινγκραντ. Λίγο πριν ο Τσόρτσιλ συναντήθηκε με το Στάλιν στη Μόσχα και ρύθμισαν τα ποσοστά επιρροής τους στα Βαλκάνια. αεροδρόμια. Από κει και μετά ξεκίνησε η αντίστροφη μέτρηση.

Όμως τέθηκαν τα θεμέλια για την οικονομική και πολιτική ενοποίηση της δυτικής Ευρώπης με βάση το γαλλογερμανικό άξονα. Ελλάδα. της οικολογίας. Μετά τον πόλεμο ακολούθησε μια περίοδος πολιτικών και κοινωνικών αναζητήσεων και εμφανίστηκαν σπουδαία κινήματα. πόλεμος για το κοινωνικό και πολιτικό μέλλον της ηπείρου. Εβραίων) αποτελεί στίγμα . Επίσης γρήγορα διαιρέθηκε και ενσωματώθηκε σε δύο εχθρικούς συνασπισμούς υπό την ηγεσία δύο υπερδυνάμεων. Χαρακτηριστικό του η πρωτοφανής και ακατάπαυστη βία. του αφοπλισμού. 37 . των γυναικών. εκτελέσεις. Ο φόβος του πυρηνικού ολέθρου κυριάρχησε. δ) τα κινήματα της αντίστασης σε διάφορες χώρες (Γιουγκοσλαβία. όπου χιλιάδες Εβραίοι και άλλοι βρήκαν φρικτό θάνατο. όπως των νέων.ά. γ) ο πόλεμος κρίθηκε κυρίως στο ρωσικό μέτωπο. Ιδρύθηκε ο ΟΗΕ.γενοκτονία Εβραίων) και η μαζική εξόντωση Σλάβων.ά). Γαλλία) προκάλεσαν μεγάλα προβλήματα στις δυνάμεις Κατοχής και συντέλεσαν στη συντριβή του φασισμού. των ΗΠΑ και της Σοβιετικής Ένωσης. Στην είσοδο η επιγραφή έγραφε: «η εργασία απελευθερώνει»! Συνέπειες του πολέμου: Η Ευρώπη καταστράφηκε ολοσχερώς και έπαψε οριστικά να είναι το κέντρο του κόσμου.Χαρακτηριστικά του πολέμου: α) ο πόλεμος ήταν ολοκληρωτικός και ιδεολογικός . πείνα. Η είσοδος του Άουσβιτς . για την ειρηνική επίλυση των διαφορών. πόλεις ολόκληρες αφανίστηκαν (Ρότερνταμ.Μπίρκεναου. τσιγγάνων. ομοφυλόφιλων και άλλων ‘υπανθρώπων’ στους θαλάμους αερίων στα στρατόπεδα συγκέντρωσης – Άουσβιτς. Μαουτχάουζεν κ. όπου έγιναν επικές συγκρούσεις με εκατοντάδες χιλιάδες θύματα και από τις δύο πλευρές. β) εκατομμύρια άμαχοι υπήρξαν θύματα του πολέμου (βομβαρδισμοί. απόρροια της φυλετικής ιδεολογίας.φυλετικός (συντριβή του φασισμού και της ιδέας της φυλετικής υπεροχής – του βιολογικού ρατσισμού). Πολωνία. Το Ολοκαύτωμα (θάνατος 5 με 6 εκ. μαζικά αντίποινα).). Αντίθετα στο δυτικό μέτωπο οι στρατιώτες που σκοτώθηκαν ήταν λιγότεροι από αυτούς του α’ παγκοσμίου πολέμου. ε) στη διάρκεια του πολέμου συνέβη το Ολοκαύτωμα (εξόντωση .ντροπή στην ιστορία της ανθρωπότητας και δείγμα πρωτόφαντης απανθρωπιάς. Δρέσδη κ.

Στην Ιταλία και στη Γαλλία κομμουνιστές και σοσιαλιστές μετείχαν στις κυβερνήσεις. Η Ευρώπη χωρίστηκε στον δυτικό και ανατολικό συνασπισμό υπό την ηγεσία εξάρτηση των ΗΠΑ και της Σοβιετικής Ένωσης αντίστοιχα. 2. εξαιτίας του ψυχροπολεμικού κλίματος. λαϊκές εξεγέρσεις και ολοκληρωτικά καθεστώτα. Η αριστερά ενισχύθηκε. Το Εργατικό Κόμμα στη Βρετανία ανήλθε στην εξουσία το 1945. το Βέλγιο και η Πορτογαλία). H ανάκαμψη της δυτικής Ευρώπης υπήρξε το πιο εντυπωσιακό μεταπολεμικό επίτευγμα. τέθηκαν στην αντιπολίτευση. Στη δυτική Ευρώπη τα αριστερά κόμμα έγιναν ισχυρά και είτε κατέλαβαν την εξουσία είτε μετείχαν σε κυβερνήσεις συνασπισμού. έχασαν τις αποικίες τους (όπως και η Ολλανδία. 38 . Στην ανατολική Ευρώπη επικράτησαν τα καθοδηγούμενα από τη Μόσχα κομμουνιστικά κόμματα. που γνώρισαν οικονομικές κρίσεις. με άσπρο οι ‘ουδέτερες’ Χαρακτηριστικά της μεταπολεμικής εποχής 1.Μάθημα 10ο Η Ευρώπη μετά το 1945 Η Ευρώπη του Ψυχρού Πολέμου Με μπλε οι δυτικές χώρες. Αντίθετα από τους εμπολέμους του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. 3. η Ευρώπη μετά το Β’ Παγκόσμιο πόλεμο έζησε τα πιο πλούσια και ελεύθερα 60 χρόνια της ιστορίας της. Όμως γρήγορα οι κομμουνιστές. Οι παραδοσιακές ευρωπαϊκές δυνάμεις. 4. με κόκκινο οι ανατολικές. Αγγλία και Γαλλία.

Η Γερμανία τελικά χωρίστηκε στη δυτική (ομοσπονδιακή) και την ανατολική (λαοκρατική). Κράτησε από το 1947 μέχρι την πτώση του τείχους του Βερολίνου στις 11 Νοεμβρίου 1989 και λίγο αργότερα ως την πτώση των κομμουνιστικών καθεστώτων στα άλλα κράτη επιρροής της ΕΣΣΔ. Η αντιπαράθεση έλαβε τη μορφή αγώνα επικράτησης σε διάφορους τομείς όπως στα συμβατικά και τα πυρηνικά όπλα. Ονομάστηκε Ψυχρός Πόλεμος. το οποίο αν και από γεωγραφική άποψη βρισκόταν στην ανατολική Γερμανία. όταν η κοινή διοίκηση της ηττημένης Γερμανίας από τους 4 Συμμάχους (ΗΠΑ. στην οικονομία. μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το 1948 ξέσπασε κρίση. Το Δόγμα Τρούμαν.5. Η Ευρώπη ξεκίνησε τη διαδικασία της οικονομικής και πολιτικής της ενοποίησης. όταν η σοβιετική διοίκηση προχώρησε στον αποκλεισμό του Βερολίνου. στα δίκτυα συμμαχιών. είχε παραμείνει κάτω από κοινή συμμαχική διοίκηση. Τη συγκρότησαν οι χώρες της δυτικής Ευρώπης. ιδεολογικός και οικονομικός αγώνας μεταξύ των δυο υπερδυνάμεων. 39 . Η κρίση τελείωσε με την άρση του αποκλεισμού του ως συνέπεια μιας μαζικής επιχείρησης των ΗΠΑ που κράτησαν ανοικτή για σχεδόν ένα χρόνο μια καθημερινή αερογέφυρα ως τη μοναδική δίοδο μεταφοράς υλικών και τροφίμων στην πόλη. Η αρχή της διαίρεσης της Ευρώπης σε συνασπισμούς έγινε το 1946. γιατί δε διεξήχθη ποτέ ένοπλη σύγκρουση μεταξύ ΗΠΑ και ΕΣΣΔ. Οι χώρες της ανατολικής Ευρώπης οργανώθηκαν γύρω από το Σύμφωνο της Βαρσοβίας. Οι ανατολικές χώρες δεν το αποδέχτηκαν. Το Σχέδιο περιλάμβανε αποστολές αγαθών αλλά κυρίως οικονομική βοήθεια και δάνεια. Σύμφωνα με αυτό η Ελλάδα και η Τουρκία (και άλλες χώρες της Δύσης) θα ενισχύονταν οικονομικά και στρατιωτικά για να αντιμετωπίσουν ενδεχόμενη κομμουνιστική απειλή. στην κατασκοπεία. Το ΝΑΤΟ και το Σύμφωνο της Βαρσοβίας Το 1949 ιδρύθηκε η Βορειο-Ατλαντική Συμμαχία .ΝΑΤΟ για την από κοινού αντιμετώπιση οποιασδήποτε επίθεσης στον ευρωπαϊκό χώρο και στον Ατλαντικό Ωκεανό. οι ΗΠΑ και ο Καναδάς. Τρεις μήνες αργότερα ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών διακήρυξε το Σχέδιο Μάρσαλ για την οικονομική ανασυγκρότηση της Ευρώπης. Βρετανία και Γαλλία) κατέρρευσε μετά από αλλεπάλληλες τριβές για τη διακυβέρνηση και το μέλλον της Γερμανίας. ΕΣΣΔ. HΠΑ και ΕΣΣΔ. σε πολέμους στην περιφέρεια και στον ανταγωνισμό για την κατάκτηση του διαστήματος. Το 1952 εντάχτηκαν σε αυτό η Ελλάδα και η Τουρκία. το Σχέδιο Μάρσαλ και η «κρίση του Βερολίνου» Ο Ψυχρός Πόλεμος επίσημα εγκαινιάστηκε με τη διακήρυξη του προέδρου των ΗΠΑ Χάρι Τρούμαν το Μάρτιο του 1947 (Δόγμα Τρούμαν). ενώ η δυτική Ευρώπη γνώρισε χάρη σε αυτό μια περίοδο απροσδόκητης οικονομικής ευημερίας (αλλά και εξάρτησης από τον αμερικανικό παράγοντα). Ο Ψυχρός Πόλεμος Ψυχρός Πόλεμος ήταν ο γεωπολιτικός. στην προπαγάνδα.

Το 1961 χτίστηκε το Τείχος του Βερολίνου.αρχές της επόμενης δεκαετίας προωθήθηκε η Ostpolitik. Σύμφωνα με τη Χάρτα του ΟΗΕ όλα τα έθνη είχαν το δικαίωμα της 40 . Το τέλος της εποχής Ντε Γκωλ σημαδεύτηκε από μια έκρηξη αναταραχής στους φοιτητές και στη βιομηχανία. των ναυπηγείων. Από-αποικιοποίηση και ύφεση Μετά το Β’ παγκόσμιο πόλεμο οι Μεγάλες Δυνάμεις άρχισαν να χάνουν τις αποικίες τους. Πρώτα ενίσχυσε τις εξουσίες του προέδρου (δικαίωμα να διορίζει τον πρωθυπουργό και να διαλύει τη Βουλή). Η Γαλλία του Ντε Γκωλ Τη δεκαετία του 1960 κυριάρχησε στη Γαλλία η προσωπικότητα του στρατηγού Ντε Γκωλ. αλλά η Μόσχα επενέβη στρατιωτικά και επέβαλε δική της κυβέρνηση. Στο εσωτερικό ενθάρρυνε τη βιομηχανική αναδιοργάνωση της Γαλλίας και την εξάπλωση της βιομηχανίας. Το ίδιο συνέβη στη Τσεχοσλοβακία το 1968 (άνοιξη της Πράγας). Οι επεμβάσεις της όμως μείωσαν τη διεθνή της αξιοπιστία και προκάλεσαν κρίση στα κομμουνιστικά κόμματα της Δύσης. Το Μάη του 1968 ξέσπασαν μεγάλες ταραχές στο Παρίσι ανάμεσα σε εργατές-φοιτητές και αστυνομικούς. Γερμανία – Ostpolitik Τις δεκαετίες του 1950 και 1960 η Γερμανία με σκληρή προσπάθεια και οικονομική βοήθεια από τις ΗΠΑ προόδευσε (γερμανικό θαύμα) στον οικονομικό και πολιτικό τομέα (εδραίωση της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας).Οι Σοβιετικές επεμβάσεις σε Ουγγαρία (1956) και Τσεχοσλοβακία (1968) Μετά το θάνατο του Στάλιν το 1953 άρχισε η αποσταλινοποίηση στη Σοβιετική Ένωση (καταδίκη της προσωπολατρίας και των εγκλημάτων του) και ορισμένα καθεστώτα της ανατολικής Ευρώπης επιχείρησαν να παρεκκλίνουν από την σταλινική ορθοδοξία. που χώρισε την πόλη σε δυτική (καπιταλιστική) και ανατολική (κομμουνιστική). Η Μόσχα δεν ήταν δυνατόν να ανεχθεί τέτοιες τάσεις χειραφέτησης. Επί των σοσιαλδημοκρατών του Βίλυ Μπραντ στα τέλη της δεκαετίας του 1960 . κυρίως στους τομείς του χάλυβα. του ηλεκτρισμού. μετά ακολούθησε αδέσμευτη εξωτερική πολιτική: ανέπτυξε δικά της ατομικά όπλα. Πρώτα ξεκίνησε η Ουγγαρία το 1956. Αναγνωρίστηκε η ανατολική Γερμανία και τα μεταπολεμικά ρωσο-πολωνικά σύνορα. αποχώρησε από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ και ανέπτυξε φιλικές σχέσεις με τις ανατολικές χώρες. Συχνή ήταν η αντιπαράθεσή του με τις ΗΠΑ. Τον επόμενο χρόνο ο Ντε Γκωλ παραιτήθηκε. ενώ στην Ευρώπη αρνήθηκε πεισματικά στη Βρετανία να ενταχθεί στην ΕΟΚ (1963 και 1967) φοβούμενος ότι η αμερικανοβρετανική σχέση θα διάβρωνε τη συνοχή της κοινότητας. δηλαδή καλύτερες σχέσεις με την ανατολική Ευρώπη. Επρόκειτο για την κορύφωση του κινήματος νεολαίας στην Ευρώπη. Σκοπός να αποτραπεί η μαζική φυγή από το ανατολικό τμήμα της πόλης στο δυτικό.

Με εξαίρεση τη Ρουμανία. Η πτώση του Τείχους του Βερολίνου το 1989 υπήρξε η κορωνίδα αυτής της διαδικασίας. Μαζί με το αγγλικό και γαλλικό αποικιακό σύστημα κατέρρευσαν και τα συστήματα της Ολλανδίας στην Ινδονησία (1949) και του Βελγίου στο Κογκό της Αφρικής (1960). Η Βρετανία αναγνώρισε την ανεξαρτησία της Ινδίας το 1947. 41 . όπως η Ινδία. Το κύρος τους ήταν ιδιαίτερα αυξημένο στον ΟΗΕ. οικονομική κατάρρευση οικονομία. Οι αποικιοκρατικές χώρες παραχώρησαν ανεξαρτησία στις αποικίες ειρηνικά ή με τη δύναμη των όπλων τους. η Γιουγκοσλαβία και η Αίγυπτος. Χώρες στους δύο συνασπισμούς βελτίωσαν τις μεταξύ τους σχέσεις. της Βιρμανίας και της Κεϋλάνης το 1948. η Μοζαμβίκη και η Αγκόλα. Η Αγκόλα έγινε ανεξάρτητη το 1975. οι άλλες κομμουνιστικές χώρες μετασχηματίστηκαν χωρία αιματοχυσία. Ακολούθησαν δεκάδες άλλες χώρες.αυτοδιάθεσης. Τα τελευταία φρούρια της αποικιοκρατίας. - η απομόνωση της χώρας σε μια εποχή παγκοσμιοποίησης Μετά το 1987 άρχισε με την ανοχή του ηγέτη της Σοβιετικής Ένωσης Μιχαήλ Γκορμπατσόφ η χειραφέτηση των κρατών του ανατολικού συνασπισμού και η σχετικά ομαλή επικράτηση του πολυκομματισμού. ενώ οι δύο υπερδυνάμεις κατέβαλαν προσπάθειες να συμφωνήσουν σε θέματα περιορισμού των πυρηνικών δοκιμών και του πυρηνικού εξοπλισμού (1972). Κορύφωση της ύφεσης ήταν η διάσκεψη του Ελσίνκι το 1975. Η Γαλλία έχασε τις κτήσεις της στην Ινδοκίνα. όταν ο κόσμος έφτασε στο χείλος της καταστροφής. Συνέπειες των αλλαγών ήταν η ένωση των δύο Γερμανιών στην καρδιά της Ευρώπης και η διάλυση της Γιουγκοσλαβίας. Πολλές χώρες του Τρίτου Κόσμου αποτέλεσαν τις λεγόμενες Αδέσμευτες χώρες (ανάμεσα στους δύο συνασπισμούς). έπεσαν συμπαρασύροντας και τη μακρόχρονη δικτατορία του Σαλαζάρ στην Πορτογαλία. Ύφεση στην αντιπαράθεση των δύο υπερδυνάμεων σημειώθηκε μετά την κρίση της Κούβας το 1962. Η πτώση του υπαρκτού σοσιαλισμού (1989/91) Αιτίες - οι χρόνιες αδυναμίες του συστήματος (ανελευθερία. τη βόρεια Αφρική (Μαρόκο. όπου πολλές αποφάσεις του εγκρίνονταν από αυτές. Τυνησία και μετά από πολυετή αιματηρό πόλεμο την Αλγερία) και τη Μέση Ανατολή (Συρία και Λίβανος). γραφειοκρατία) - οι τεράστιες στρατιωτικές δαπάνες και η υστέρηση στην τεχνολογία της πληροφορικής.

Απάντηση σ’ αυτό το αίτημα της αγοράς ήταν οικονομική συνεργασία των κυβερνήσεων σε πολυεθνικό επίπεδο. του σιδήρου και του χάλυβα. αγαθών. Ο Robert Schuman ανέλαβε την υλοποίηση αυτού του μηχανισμού. αφού εγκαινίασε τη γαλλο-γερμανική συμφιλίωση και συνεργασία. Επίσης. 42 . Οι τάσεις αυτές στην οικονομία. μετά τον πόλεμο. Παράλληλα.Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα – από Βέλγιο. το Λουξεμβούργο. Στις 25 Μαρτίου 1957 υπεγράφη στη Ρώμη από τις αντιπροσωπείες των κρατών μελών της ΕΚΑΧ. τη Γαλλία. η σταδιακή απώλεια των αποικιών περιόρισε την ήδη κλονισμένη οικονομική και πολιτική ισχύ των ευρωπαϊκών κρατών. της οποία ο έλεγχος πέρασε σε πολυεθνικά κεφάλαια για τα οποία τα εθνικά σύνορα αποτελούν μόνο εμπόδιο στην διεύρυνση των δραστηριοτήτων τους. Το μηχανισμό για την προώθηση της ιδέας της Ενωμένης Ευρώπης συνέλαβε ο Jean Monnet. οι εκατόμβες των θυμάτων των δυο Παγκοσμίων Πολέμων κλόνισαν ανεπανόρθωτα την ιδέα του εθνικού κράτους. η οποία από εθνική μεταβαλλόταν σε διεθνή. ΕΣΣΔ). Την ίδια περίοδο. υπηρεσιών. Το 1951 ιδρύθηκε η ΕΚΑΧ .Μάθημα 11ο Η οικοδόμηση της Ενωμένης Ευρώπης Οι Απαρχές Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος άφησε την Ευρώπη κατεστραμμένη. Απώτερος στόχος τους ήταν η δημιουργία Κοινής Αγοράς που θα επέτρεπε την ελεύθερη μετακίνηση ανθρώπων. επέβαλαν την πολιτική και οργανωτική αναδιοργάνωσή της. το κράτος έχασε βαθμιαία το δεσπόζοντα ρόλο του στην οικονομία. η ομώνυμη συνθήκη με την οποία ιδρυόταν η Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα (ΕΟΚ). Η σημασία της ΕΚΑΧ ήταν θεμελιώδης. διαιρεμένη και ελεγχόμενη από εξωευρωπαϊκά κέντρα (ΗΠΑ. την Ιταλία. που ήταν άκρως απαραίτητη για την ευρωπαϊκή ανοικοδόμηση. την Ολλανδία και τη Δυτική Γερμανία με κύριο σκοπό τη δημιουργία μιας ευρωπαϊκής κοινής αγοράς στους τομείς του άνθρακα.

Για την επίτευξη των παραπάνω στόχων προωθήθηκαν μια σειρά από δραστηριότητες που περιλάμβαναν: 1. 3. 4. της Ελλάδας το 1981. της ΚΑΠ και των επιχειρησιακών πλαισίων). της ενέργειας και σταδιακά σε όλους τους τομείς οικονομικής δραστηριότητας.  Την προστασία των ασθενέστερων χωρών. οι στενότερες σχέσεις μεταξύ τους. Για την ΕΟΚ ετέθη ο στόχος της ισόρροπης και σταθερής οικονομικής ανάπτυξης μέσω:  Της δημιουργίας ενός ενιαίου χώρου χωρίς εσωτερικά σύνορα που θα επέτρεπε την ελεύθερη μετακίνηση ανθρώπων. Την ενίσχυση της οικονομικής συνοχής.και κεφαλαίων. Η ΕΕ της Συνθήκης του Μάαστριχτ Το Φεβρουάριο του 1986 υπογράφηκε η Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη με την οποία θεσμοθετήθηκαν οι αναγκαίες ρυθμίσεις για την εγκαθίδρυση της ενιαίας εσωτερικής αγοράς. των ποσοτικών περιορισμών και των μέτρων προστατευτισμού μεταξύ των κρατών μελών. Κοινή εμπορική πολιτική προς τις τρίτες χώρες. της Ιρλανδίας και της Δανίας το 1973. 7. περιφερειών αλλά και κοινωνικών ομάδων (μέσω των διαφόρων προγραμμάτων περιφερειακής ανάπτυξης. μέσω διαφόρων κοινοτικών προγραμμάτων. Παράλληλα κατά τις δεκαετίες του '70 και του '80 η ΕΟΚ σταδιακά επεκτάθηκε με την ένταξη σ' αυτήν της Βρετανίας. Φινλανδίας και Σουηδίας το 1995. της Ισπανίας και Πορτογαλίας το 1986. της αλιείας (ΚΑΠ). 43 . To 2004 έγινε μεγάλη διεύρυνση με την ένταξη της Κύπρου. Σταδιακή εφαρμογή κοινών κανόνων προστασίας της αγοράς και κρατικού παρεμβατισμού σ' αυτήν.  Της ίδρυσης μιας κοινής οικονομικής και νομισματικής ένωσης και τη μελλοντική (για τα δεδομένα της εποχής) προοπτική ενός κοινού νομίσματος. Κοινή πολιτική σχετικά με την είσοδο και τη μετακίνηση προσώπων στην κοινή αγορά. Την προώθηση της έρευνας και της τεχνολογίας. Κοινή πολιτική στον τομέα της γεωργίας. η ισόρροπη και αρμονική οικονομική ανάπτυξη και η βελτίωση του βιοτικού επιπέδου.  Της εφαρμογής κοινής δασμολογικής πολιτικής προς τις τρίτες χώρες. Τη σταδιακή κατάργηση όλων των δασμών. Άλλοι σκοποί ήταν: η σύγκλιση των οικονομικών πολιτικών των κρατών-μελών. κεφαλαίων και εμπορευμάτων. καθώς και την ενίσχυση της εκπαίδευσης και της κατάρτισης. είτε από τρίτα κράτη. είτε από τα κράτη μέλη. Επίσης παραχωρήθηκαν περισσότερες εξουσίες στα κοινοτικά όργανα για τη διαμόρφωση πολιτικής. της Αυστρίας. 6. 8. Την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας. 5. 2. της Μάλτας και χωρών της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης.

διατύπωσε πρόγραμμα για τη νομισματική ένωση. εκλέγει τον πρόεδρο της Επιτροπής. Βασικοί θεσμοί και όργανα της ΕΕ - - - - Το Συμβούλιο Υπουργών (αποφάσεις για πολιτικές και νομοθεσία) Η Επιτροπή (έχει μεγάλες εξουσίες διαμόρφωσης πολιτικής και λήψης αποφάσεων. επικυρώνει τις διεθνείς συμφωνίες κ. ένα συγκεκριμένο τομέα αρμοδιότητας) Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο (αποτελείται από τους αρχηγούς κρατών ή κυβερνήσεων και συνεδριάζει 2 φορές το χρόνο για τον καθορισμό των γενικών πολιτικών κατευθύνσεων της Ένωσης) Το Κοινοβούλιο (οι βουλευτές εκλέγονται κάθε 5 χρόνια – η Ελλάδα έχει 24 βουλευτές – οι αρμοδιότητες είναι πολλές: συμμετέχει μαζί με το Συμβούλιο Υπουργών και την Επιτροπή στη νομοθετική διαδικασία της Ένωσης.ά) Το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα Το Ελεγκτικό Συνέδριο (για τη διαχείριση των οικονομικών της Ένωσης) 44 . προτείνει νομοθεσία. Η συνθήκη έδωσε μεγάλη εξουσία στο Συμβούλιο των Υπουργών και ενίσχυσε τις αρμοδιότητες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. στην κατάρτιση και έγκριση του προϋπολογισμού. εκτελεί τον προϋπολογισμό. ελέγχει τις δραστηριότητες του ΣΥ και της Επιτροπής.Τον Φεβρουάριο του 1992 στο Μάαστριχτ της Ολλανδίας υπογράφηκε η ομώνυμη συνθήκη με την οποία ιδρύθηκε η Ευρωπαϊκή Ένωση (θεσμική ένωση της Ευρώπης). ενίσχυσε την κοινωνική διάσταση της ΕΕ και προέβλεψε κοινή αμυντική και εξωτερική πολιτική. μεριμνά για την εφαρμογή των νόμων – κάθε κράτος έχει 1 επίτροπο και κάθε επίτροπος επιφορτίζεται με ένα χαρτοφυλάκιο. Το 1999 θεσμοθετήθηκε το ενιαίο ευρωπαϊκό νόμισμα (ευρώ) και δημιουργήθηκε Κεντρική Τράπεζα.

Large landed estates from Spain to the Ukraine testified to the durability of both aristocratic and peasant ways. How much really changed in Europe between 1900 and 1945? In some ways. 45 . ideas and the role of the state – that it is worth projecting ourselves back to 1900 to appreciate the difference. To introduce a month of coverage on modern Europe. very little. but there were few professional spies. no air forces. too: family dynasties with medieval lineages held sway from the Arctic Circle to the borders of Sudan. but much of the continent itself. from the Italian Alps to Siberia. workingmen's clubs and middle-class scientific societies testified to the vigour of associational life. and limited state involvement in industrial relations or welfare. the involvement of the average European state was tiny compared with half a century later. Child mortality was high but coming down. European empires not only ruled much of the world. Class continued to define the continent's caste system and Europe still ruled much of the world: the British empire was still going strong in 1945. Mark Mazower examines the complex forces at play during these formative years. At the start of the 20th century. much of Europe remained rooted in the rhythms of country life. and the car had not yet fully supplanted the horse. Domestically. while two world wars altered the shape of the continent for ever. Even after the second world war ended. and decolonisation would not gain unstoppable momentum until the 1960s. A naval arms race between Germany and Britain worried pacifists. Literacy rates were low but rising fast. And yet so much did change in those 45 years – in the realms of politics.Κείμενο 1 New Europe: Continental drift By Mark Mazower The first decades of the 20th century saw a sea change in European politics and culture. and public libraries.

did Europeans anticipate the mass murders. Working-class solidarity was a harbinger of future struggles.Monarchy was the European norm. Despite doubts and storm clouds. Intellectuals. for instance – then part of the Austro-Hungarian empire – the Young Czech Tomáš Marasyk argued for the use of his language in Habsburg official life rather than the implausible goal of a separate Czech state. courtly elite – the ambassadors and foreign ministers of great powers – who unashamedly determined the fate of Balkan states. Liberalism in the loose sense – with its anticipation of endless progress and its assumption that European norms were the apogee of civilisation – was in the ascendant. But few were pushing for outright independence. From minor causes great consequences may follow. World War I What pushed the continent into war in 1914 was not the fragility of social relations. Few predicted the bloodshed that took place in the succeeding decades. Most nationalists still believed. Once the Habsburg heir. but the old-fashioned obsession of some rulers – notably Germany's unstable Kaiser Wilhelm II – with prestige and honour. despite the common acceptance of racial science and stereotypes. Democracy in the modern sense was thus entirely a 20th-century achievement. which remained in the domain of a tiny upper-class. the Archduke Franz Ferdinand. and a general inability to comprehend that the very character of war had changed. Nor. that they were on the side of peace and international harmony. confidence and stability went wide and deep. France was the only republic of any significance. hymned their nation's culture and its past glories. deportation and other crimes that would be committed in the name of racial purity. ethnic tensions or grand ideological clashes. It was a world that had not yet heard of Bolshevism or fascism – though the inventors of both were already embarked on their careers. universal suffrage was unknown. as the Italian activist Giuseppe Mazzini had half a century earlier. Pacific islands and much of Africa. yet loyalty to king and country still trumped socialist internationalism everywhere when war broke out in 1914. male. In 1900. In Prague. Civilian politicians and domestic public opinion fought for influence over the serious business of making war. was shot by a young Bosnian Serb in Sarajevo in the 46 . especially in the central and eastern European empires.

Millions died from malnutrition and disease. a laboratory for modern destruction. On the western front. Millions more found themselves stateless. an entire generation of young men was mown down. Europe now became a continent of nation-states. The four years' bloodletting that followed became. the front was more fluid. The British and French whipped up Poles and Czechs against the central powers. To the east. but with an almost godlike sense of his own moral rectitude. hundreds of thousands were forcibly uprooted. The Germans bankrolled anti-British jihad in north Africa and the Middle East (though the results were disappointing). they had dug their own political graves. he threw his weight behind a peacetime League of Nations. and eventually. in 1919. the logic of alliance pushed all of Europe's major states – with the temporary exception of Italy – into action. And so what the philosopher Immanuel Kant had once wanted outlawed – war without limits – now became reality. spas and resorts of Europe. 47 . Innocent villagers were hanged in reprisal for partisan raids. and unemployed Habsburg. US president Woodrow Wilson was the leading figure: a man with only the haziest prior interest in European affairs. though not for long. but the war against civilians was far harsher and foreshadowed the atrocities of the second world war. Romanov and Ottoman princelings soon retreated to the casinos.summer of 1914. At Paris. The crowds cheered. as Austrian satirist Karl Kraus apprehended almost immediately. German and British diplomats both made gestures of sympathy for Zionism because they believed in the invisible power of international Jewry. Kurdish and Armenian bands slaughtered one another in the service of the Ottoman sultan and the Russian tsar. The losing great powers found that in conjuring the nationalist genie out of the bottle. entire towns were emptied to serve the labour needs of the military occupiers. there was genocide. Nationalities became a tool of political warfare. in Anatolia. and thereby faced for the first time a problem of minorities. backed the new nation-states and hoped they would make Europe more stable and democratic. and Europe's great powers turned on one another with a venom that made the shared culture of the 19th century a distant memory.

By 1920. Economic Crisis 48 . Vienna and Prague constitutional lawyers and university professors briefly became the new ruling class. or soon would. and the real threat to rule by parliament now emerged from the right: there was an attempted putsch in Berlin. the Nazi party made rapid electoral strides and propelled him to power in 1933. for a moment. with the Wall Street crash of 1929 and the catastrophic onset of mass unemployment in Germany. An early reverse came in Russia in 1917 where liberal constitutionalists were ousted by the October revolution. In Weimar. His botched coup effort in Munich in 1923 seemed. to end his career. Turnouts were high and party memberships soared: the shift to mass politics was irreversible.Bolshevism and Fascism At first the omens looked good. Hitler Italy was an important model for the radical nationalists of the former central powers. parliamentary democracy had become the norm and republics had replaced monarchies. His triumph in Russia brought violent counter-reaction. But the shift to democracy proved fragile. even if Lenin was forced to revise predictions of seeing revolution sweep across the continent. White Terror in Hungary and Bulgaria. and then to unquestioned supremacy. By the late 1920s. landowners and disaffected nationalist ex-servicemen sponsored the creation of a new kind of rightwing radicalism that swept Benito Mussolini to power with the connivance of more old-fashioned conservatives. The spread of democracy suited not only Wilson. Then there was Italy. Their version of fascism drew on many of the same elements as Italy's. where an alliance of businessmen. fascist Italy was a beacon of a different kind of politics – avowedly anti-Bolshevik. but the British and French as well: this was the continent remade in their image. Adolf Hitler was just one – and not initially the most important – of the would-be Mussolinis the Weimar Republic produced. but added a toxic ingredient not so evident in the Mediterranean: antisemitism. Bolshevism survived civil war and western intervention. anti-liberal – spearheaded by Mussolini. But charismatic oratory and tight control of what became his party allowed him to struggle through the mid-1920s and.

nor the gulag camps. It explains why he insisted on forced industrialisation. Thanks to sympathetic foreign commentators. what most Europeans saw was not the famine. In 1931. Demand was forced downwards and unemployment rose. Crisis in the 1930s 49 . nor the hundreds of thousands shot in the Terror. which had struggled through the 1920s. The continent veered between occasional bouts of hyperinflation and the steady downward pressure on prices caused by efforts to restore the old 19th-century gold standard. was emerging in the 1930s as a potent alternative model to capitalism for economically backward nations. and millions of European peasants faced mounting debt. Good bourgeois politics now made bad credit risks and the economic health of at least half of Europe was affected. Across much of central and eastern Europe.The economic dislocation of the interwar years was probably the basic reason why democratic politics failed. soaring steel production and the wonders of the Moscow metro. and official efforts to regain creditworthiness often made matters worse. Stalin Meanwhile. large estates had been broken up after 1918 by new democratic politicians anxious to appease their peasantries and deflect them from Bolshevism. Bolshevism. but rather the disappearance of unemployment. The war had fuelled state indebtedness. In the course of a bitter power struggle after Lenin's death. the emergence of entire new cities in the Steppe. Joseph Stalin emerged as the USSR's unquestioned leader. another recessionary influence was evident – plummeting world commodity prices. even when the collectivisation of the land and the grain requisitions that accompanied this led millions to starve. Even before the instability in the US hit the European banking system. Grain was particularly affected. This geopolitical pessimism drove every aspect of his domestic policy. he made an accurate prediction: Bolsheviks had only a decade to turn their country into a major power before war came and threatened the revolution.

From Latvia to Greece. what people first noticed was the Nazi eagle and the Soviet hammer and sickle squaring off atop their respective pavilions across the fountains of the main ceremonial avenue. which within five years of its establishment overshadowed its fascist ally across the Alps. preparing for the showdown with capitalism. 50 . And newly ascendant in the heart of the continent was the Third Reich. Shut away behind tightly guarded borders was the Soviet Union. mercenary world in which Eric Ambler's decent but hapless heroes found themselves adrift. the late romanticism of Bruckner and Mahler had given way to the atonalities of the second Vienna school. Even in detective fiction. the states of eastern Europe slid towards one-man rule and gave up on the League. In music. the Victorian rationalism of Sherlock Holmes was replaced by the seedy. where the Spanish pavilion featured Picasso's Guernica. and undermined morally by a series of shoddy compromises made by the British and French at the expense of Czechs. politics was now a competition to the death between sharply contrasted visions of social and political order. Right and left fought in the streets of Berlin and the battlefields of Spain. shifting.By the mid-1930s. The Eiffel Tower in the distance between them already looked like a monument to yesterday's values. it seemed mortally. Surrealism in art reflected the rise of psychoanalysis and a new respect for the power of the irrational. the French and the British. At the 1937 Paris World Fair. the common culture that Europe's elite had shared only two decades earlier had become irrelevant. by the failure of the League of Nations to guarantee peace. and attracted nationalists all over the continent to the seeming dynamism of dictatorship. Liberal parliamentarism was weakened. Liberal certainties had dissolved in every realm: classical economics was under threat from the theories of Maynard Keynes and other supporters of managed capitalism. Ethiopians and others.

SS blueprints sketched out the vision of 51 . but the Anschluss with Austria in the spring of 1938. satellites revolving around the Third Reich. The new German vision of stability depended not on the spread of international law but on troops and police. arose last of all. racial politics and the threat of overpowering force. utilising the huge labour camp at Auschwitz and its new lethal annexes. This new Germany would eliminate Bolshevism and leave Russians as an irritant on the far side of the Urals. but soon became a struggle to control central Europe and then the continent as a whole. and with it the emergence of an organised policy of getting rid of Jews. by killing or expelling most non-Germans and then constructing a new colonial empire in the former Soviet borderlands. The purpose was to expand Germany far to the east. There was the experience gained in the mass shootings of Soviet Jews (and starving of millions of Soviet captives) after the invasion of the Soviet Union in the summer of 1941. Beyond this. France would be neutralised and Italy bought off with bits of Balkan and African real estate. It started fairly peacefully in the mid-1930s. bloody though that was. It was this that first revealed the Nazis' goal of creating a "Greater Germany" that could dominate the continent. The development of a continent-wide killing plan. which is the aspect of this over-arching vision that we are most familiar with today. There was expertise – thanks to the sinister officials already responsible for the gassing of thousands of the mentally ill in Germany. Hitler hoped. would forget about Europe and focus on ruling the Raj. like the British and French.The new German vision The Nazi effort to remake Europe took barely a decade from start to cataclysmic finish. Europe would be pacified by the elimination of minorities. there was no grand continental scheme before 1942 at the very earliest. mostly through population swaps. The war started out over Poland. when the Reich brought much of central and eastern Europe into its orbit by the simple expedient of bartering its own exports for goods instead of insisting on payment in gold. Britain. As for the Holocaust. The real start of the war was therefore not the invasion of Poland. And there was the emergence of systematic killing camps in Poland in 1942. What would be left would be a system of impotent nationstates. At the same time.

Germany was running low on food. Germany's defeat was a matter of time. Europe alone. that it became obvious who would hold the new power in eastern Europe. Most people on the continent came quickly to dislike Nazi rule. not at least until the tide of war had turned.a massive. Badly underestimating the Soviet capacity to resist. especially in the winter of 1941 when German guns could be heard in Moscow. too. the British army stayed across the Channel until the Americans were ready. Underestimating the resilience of the American economy. by 1944 on manpower. borne out of depression by war spending. The killing of Jews was just the start. Armed resistance was morally inspiring but militarily it did not trouble the Germans much outside Yugoslavia and the Soviet borderlands. The real reason for the Nazi failure lay in the global balance of forces. even united. The tide turned at Stalingrad in the winter of 1942-43. the Russians resisted the German forces and fought back. The Soviet front was where the overwhelming majority of the war's military and civilian casualties accumulated. human courage and resilience played a role. where the fighting was most brutal and the ideological stakes highest. but relatively few were able to do much about it. decades-long deportation after the war of tens of millions of Czechs and Poles to certain death in the Arctic wastes of northern Russia. By 1942. Winston Churchill rushed 52 . Germany alone in Europe could do even less. could probably not have withstood the combined global resources of the US. There was some resistance but this was not why the effort failed. he failed to anticipate the costs to the Reich of sustained aerial bombardment and naval inferiority. but it was not until the Red Army suddenly swept all before it in the summer of 1944. Meantime. Badly burned by its defeat in 1940. Hitler had vastly overestimated Germany's own might and refused to do what he could have done to garner European support for his cause. The war was therefore fundamentally a German effort to remake Europe in the image of a fascist future and to consign both democracy and Bolshevism to the past. the USSR and the British empire. he also failed to comprehend the importance of Middle Eastern oil. From this point on. But resources were not the whole story. The epic struggle between Nazism and Bolshevism could easily have gone the other way.

How to prevent a Fourth Reich became the central issue of the cold war: it was what divided the two sides from 1945 onwards. Greece and the Mediterranean – but this did not prevent misunderstandings emerging. Separate spheres of influence were indeed established – the Russians eventually getting most of eastern Europe. while Stalin was hoping for a breathing space of 15 to 20 years before the next showdown with the capitalist west. The one thing uniting them was fear of Germany. but it was also what kept them together.to Moscow and suggested to Stalin that the best way to avoid misunderstandings was to agree on separate spheres of influence. In 1945. Was this perhaps why so much talk about Europe – as an idea. after having bankrupted and bled itself dry in two devastating wars. 53 . the Anglo-Americans western Europe. under the thumb of two superpowers. Europe was no longer the arbiter of the world's destiny: it had itself become an object. it turned out. as a serious political project – started only now. When the century had opened. at the very moment that Europe in the old sense ceased to exist? The end of the European era was the beginning of the road to the European Union. Churchill was already planning for a possible war with the USSR. Now. Stalin. felt the same way. European states and values ran the international system. Here was the greatest change of all.