Widyakirana Inggih Sêrat Darmasunya Mangunwijaya

1937

Sêrat Widyakirana Inggih Sêrat Darmasunya Anggitanipun Êmpu Yogiswara TJITAKAN KE II Diterbitken dan didjoeal olih: Boekhandel TAN KHOEN SWIE, Kediri 1937. Sêrat Widyakirana Inggih Sêrat Darmasunya Babon saking Mas Ngabèi Mangunwijaya ing Wanagiri - Surakarta Taun 1853 TJITAKAN KE II Diterbitken dan didjoeal olih: Boekh. TAN KHOEN SWIE, - Kediri 1937. PENERBIT: TAN KHOEN SWIE KEDIRI. Diperlindoengi Hak karang-karangan Stb. 1912 fatsal 11 No 600. Kitab ini sjah bila ada tanda tangannja si penerbit sebagi di bawah ini: Sêrat Widyakirana, inggih Darmasunya Sêrat Widyakirana punika anggitanipun Êmpu Yogiswara ing nagari Mamênang, inggih ing Kêdhiri, pêthikan saking Sêrat Darmasunya yasanipun Sang Hyang Sitra, inggih Bathara Panyarikan ing Suralaya, babon saking Sêrat Sastradarya. Dene Sêrat Widyakirana wau, sampun asring kawêdalakên, kacithak sarta ugi kawastanan Sêrat Darmasunya. Ananging salugunipun ingkang kapêthik wontên Sêrat Widyakirana wau, namung bab purwaning dumados kemawon. Dene sajatosipun Sêrat Darmasunya punika agêng sangêt awit isi kawruh warni-warni, kawruh jaman samantên (jaman kadewatan) saha ingkang sampun kawêdalakên wau dèrèng wontên ingkang jangkêp, wontên ingkang sawêg dumugi 8 bab, wontên ingkang 16 bab, punapadene têmbungipun salong wontên ingkang lêpat, kados ta: ingkang mungêl: sastradarwa, punika lêrêsipun: sastradarya. Môngka têgêsipun têbih sangêt susatipun. Darwa, têgêsipun gadhah, darya, têgêsipun manah utawi budi, sastra, têgêsipun aksara utawi tulis dados têmbung sastradarya, gadhah têgês sêrat ingkang kinancing salêbêting budi. Inggih punika ingkang sinêbut sastracêtha. Ananging tanpa papan tanpa tulis, mungêl piyambak, botên kêndhat ing salami-laminipun.

Mênawi bôngsa Krèstên, Injil, amastani sang sabda. Inggih sabda ghaib. Mênawi bôngsa Jawi, amarlambangi jago kluruk sajroning êndhog, utawi swara ingkang pindha swaraning gêntha kêkèlèng.kêkêlèng. Mênawi bôngsa Hindhu, tiyosopi, amastani: swaraning asêpi. Mênawi bôngsa Islam, amastani kun. Pangandika sapisan, gumêlar salaminipun, inggih pangandika: Allah. Wangsul têmbung: sastradarwa, kadospundi. Punapa: tulis gadhah. Utawi gadhah tulis, têka inggih mèmpêr. Dene Sêrat Widyakirana utawi Darmasunya ing ngandhap punika, kajawi sampun jangkêp dumugi 18 bab, têmbung-têmbung ingkang lêpat sampun sami kula lêrêsakên, amila para maos sampun sumêlang ing galih, sampun tamtu badhe sagêd anyakup punapa suraosipun, awit sampun botên wontên ingkang nusabiyat. Mangunwijaya.

Sêrat Widyakirana Bab I Bêbukaning Bawana Amratelakakên bêbukaning buwana, miturut saking suraosing Sêrat Sastradarya, punika sêrat ingkang winados dening para jawata, inggih punika sastra ingkang kinancing ing salêbêting budi, ananging sampun kawêdharakên dening Sang Hyang Panyarikan, sarta lajêng kaanggit dening Êmpu Yogiswara ing Mamênang, kacêtha wontên salêbêting pralambang. Sêrat pralambang wau dipun paringi nama Darmasonya. Suraosipun kados ing ngandhap punika. Mungguh gumêlaring jagad kang sapisan iku diarani sonyaruri, wrêdine suwung utawi sêpi, mulane mangkono marga titahing Pangeran durung padha dumadi, kang lagi dumadi dhingin amung surya, côndra, kartika, swasana, swasana iya iku amun-amun. Amun-amun iku minôngka kêkandhangane: surya, côndra, kartika, iku mau ing jêro padha kaèbêkan dening amun-amun, patang prakara iku langgêng anane, tur ora kêna owah gingsir ing salawas-lawase. Apadene jêjêg ajêg ing wujude, iya iku kodrating Pangeran kang dhingin dhewe, kaanane papat iku padha kasinungan wahyuning wahyu panguripan, ing têmbe bakal kawasa anartani panguripan kita iki kabèh. Dene kodrat papat kang wus cinaritakake ing dhuwur mau, wujud utawa gêdhene cilike, apadene pangwasane beda-beda pratelane kaya ing ngisor iki. 1. rêmbulan, wujude sumunu, asêmu kuning maya-maya, kuwasane ing têmbe bakal kawawa mahanani, martaningrat ngraya iki kabèh.

2. lintang-lintang, iku gêdhene luwih saka rêmbulan, apadene ngumandhang ana sadhuwuring rêmbulan, êlêt têlung atus pandulu, wujude lintang mau biru, asêmu ijo maya-maya, kuwasane ing têmbe ya bakal amimbuhi martaning jagad iki kabèh. 3. srêngenge, gêdhene luwih saka ing lintang, apadene gone ngumandhang ana sadhuwuring lintang êlêt têlung atus pandulu, wujude srêngenge abang amarakata, kuwasane ing têmbe bakal mahanani urup-uruping jagad raya iki kabèh. 4. swasana, iku gêdhene luwih saka srêngenge, rupane irêng mêlês amaya-maya, kuwasane dadi kêkandhanganing dumadi iki kabèh. Swasana iku kang binasakake lêmbut tan kêna jinumput, gêdhe angèbêki jagad, mulane binasakake mangkono, swasana iku saking lêmbute tur jêmbar têbane, sawiyah para winasis, ginawe pralambang warôngka manjing curiga. Curiga manjing warôngka. Mulane mangkono swasana iku sanadyan sajroning watu iya kaèbêkan, dening kaananing swasana. Ewadene watu iku mau ing jaba iya ngumandhang ana sajroning swasana. Ing sajroning alam sonyaruri, jagad iki isih jêjêmjênjêm. prêmanêm, angin durung ana lumaku, banyuning sagara durung ana tumitah, bêbasane amung suwung tumalawung tanpa ujung, amung sirat soroting srêngenge kang sumêbar angêbêki sabawana iki kabèh, sirat soroting srêngenge iku andarbèni daya panas, lawas-lawas soroting srêngenge iku anabêti marang swasana, tabêt panasing swasana lawas-lawas tumêka ing ngontariksa,ngantariksa. tumanduk ing rêmbulan utawa lintang, lintang rêmbulan barêng kêna dayaning pêpanas, têmahan tumuli padha kumaringêt, dene karingêting rêmbulan lan lintang, padha tumiba graning gunung cakrawala, prênahing gunung cakrawala, iku dumunung saimbanging bawana kang sisih lor, mungguh karingêting lintang utawa rêmbulan mau diarani tirta prawita, têgêse banyu kang kawitan. Barêng wus antara lawas, tirta prawita mau têmah kawawa umili tanpa kêndhat sarta banjur angubêngi sakubuke jagad iki kabèh, ing kono tirta prawita tumuli karan tirta kamandhanu, têgêse banyu mili malêngkung utawa banyu urip, wujuding banyu iku putih, wus sarupa kalawan kapuking kapas, sarta anduwèni cahya amaya-maya. Ilining tirta kamandhanu barêng tumêka marang imbanging jagad kidul, têmah têmpur lan pêpanasing srêngenge, ing kono tumuli arêbut daya, padha santosane padha kuwate, ing nalika padha nêdhêng têmpuring tirta prawita, kalawan dayaning srêngenge têmah mijilakên swara umung, iya iku kang diarani rijal utawa jatingarang. Saking kuwat sakaro-karone, têmah kawawa angobahake sabuwana iki kabèh, obahing bawana barêng katêmpuk dayaning kang padha rêbut daya mau, wêkasan srêngenge lintang rêmbulan, apadene swasana, padha mubêng anyakra pagilingan adhewe-dhewe, dene banyu kang têmpur karo pêpanas iku tanpa kêndhat ing sadinadinane, ing kono purwane ana rina lan wêngi. Ing nalika iku tirta kamandhanu sirna adhême sarta srêngenge ilang panase, saksirnaning adhêm lan pêpanas têmahan padha sumaring, sarining adhêm lan panas mau tumuli kumpul ngumandhang ana ing swasana. Jalantahing tirta kamandhanu, sarta jêlantahing pêpanas, kang kasar-kasar padha tumus tumêka sajroning bawana, dumadi jalanidhi, wardine banyu kang bênêr utawa banyu wantah, dene kang alus-alus padha bali marang graning wukir cakrawala manèh, mangkono ing salawas-lawase.

Ing sajroning jaman tirtayoga iku mau.Sangsêkrita (dan di tempat lain). utawa kaalusan têtêlu. kang banyune padha ajèr mung ing têngahan bae. wêrdine rêmbêsing kawêningan. pangarangipun Bagawan Yogiswara ing Mamênang. mulane mangkono awit adoh karo sasipatane srêngenge. daya prabawa iku diarani angin.Ilining tirta kamandhanu mau. Trimurti iku têtêp bangsaning aluhur. ing têmbing lor lan ing têmbing kidul. barêng bêngi kêna dayaning adhêm têmah kawawa pupul tumuli pulih dadi banyu manèh. ing kana sêsilih aran trimurti. rupane irêng sumorot. gêsange tanpa sukma. apadene panasing srêngenge iku iya padha mawa daya prabawane dhewe. wêrdine paworing loro. padha kêna panggèndènge manik ioma. yèn ing têmbung Arab diarani nur cahya. têmbungipun kados ing ngandhap punika. mangkono uga banyu kang padha jêndhêl mau manawa kataman ing pêpanasing srêngenge. pratandhane dene sarira cahya. dêrêse manawa ing wanci bangun esuk. têlu dumunung ana srêngenge. diarani manik ioma. ing têmbung Sassêkrita diarani manikmaya. manawa ing wayah wêngi tumuli bali anjêndhêl manèh. diarani manikmulat. ing têmbung Sassêkrita. siji dumunung ana sêndhang cakrawala. kang irêng ilang irênge. ing kono banjur sinêbut maruta utawa morota. kang putih ilang putihe. Manik tatêlu iku padha rêbut daya. lan manik mulat. daya prabawa rong prakara mau ing nalika têmpuring tirta kamandhanu lan panasing srêngenge. utawa tumitahing banyu kang kapisan. . rupane abang ambalêrêngi sênêning sorot wus saingga namaning wulan. Bab 2 Kasidan Jati Amratelakakên kasidaning jati. têmah padha sirna sipate. kang abang ilang abange. kuwasa daya panggèndènge amung manik ioma. kaananing banyu padha anjêndhêl. kapindhone maruta. wasana tumuli campur dadi sawiji. warnane putih umancur. ewadene banyu ing têngahan mau manawa kêtaman mayaning adhêm ing wêngi iya bisa pupul sawatara. mulane mangkono kang awit angin iku kasoran daya panggèndènging kalawan banyu. wêkasan salin cahyane kawarna biru. dhingin banyu. iya iku wahyuning tirta kamandhanu. dadi ing masa iku bawana wus kadunungan dening kodrat cahya campuran rong prakara. ing môngsa iku diarani alam tirtayoga. mangkono ing salawas-lawase. maruta iku tumuli anut salaku jantrane tirta kamandhanu. têmah kawawa awor dadi sawiji. prabawa iku diarani bayu. wardine: urip. diarani banyu tumitah. loro dumunung ana ing maruta. iya amèr sawatara. maya-maya asêmu ijo. Campuring manik tatêlu mau. taksih miturut suraosing Sêrat Darmasonya. utawa tanpa raga. ananging pupule mau ora kongsi katara. barêng wus mangkono mari kasêbut alam sonyaruri. yèn para budi ing tanah Eropah padha angarani: sil. santosane kalawan daya prabawane dhewe. awit saka sathithike. trimurti iku binasakake uripe ora ana kang nguripi. rêbut pangwasa. ana wahyuning wahyu kauripan têlung prakara. môngka êbun iku hawaning banyu kang ginêbug hawaning panas. manik ismaya. Mungguh katêrangane banyu kang wus kasêbut ing dhuwur mau. wêrdine murup. wêrdine amor cahya têtêlu. Dene kang mratandhani ing môngsa wêngi banyu iku bisa pupul ing sawatara katitik saka tibaning êbun kang saka ing antariksa kang mêsthi ing wayah wêngi.

ing wêkasan kawasa anarik sari-sarining bawana. sarana. kang dhingin kawasa andulu tanpa netra. Wêrdine alus. antara lawas manèh tumuli gana manungsa. apadene sarining maruta. Tripurusa barêng wus ngandhang ana sarira tumuli sêsilih aran pramana. têrange mangkono. ora adhêm kinum ing tirtamaya. beda karo bêburon kang padha tumuwuh sajroning jalanidhi. kang kaping pat kawasa amiyarsa kang datan kalawan karna. kang diarani alam antara mau têngah-têngahing dhuwur lan ing ngisor. ana kang wungu. apadene têngah-têngahing lor lan kidul. mulane sinêbutake mangkono. têmah padha anguripi sarupaning bêburon ing môngsa iku. wêrdine kabèh ingkang padha dumadi ana ing alam kono padha darbe cahya mancorong. ana kang ijo. isih kalah lawan adhêming pramana. sapira panasing bagaskara. ana kang irêng. manawa rina kawasa ngukut sarining srêngenge. ing masa alam iku: kaananing raga iya padha andarbèni cahya. kang binasakake samadyaning tawang iku alam antara. wus tanpa obah sadina-dinane. kang kaping lima kawasa amirasa kang datantanpanetra. sarta banjur diarani sarira.Ing nalika iku trimurti dumunung samadyaning tawang. pramana tumuli tuwuh pangwasane kang limang prakara. ana kang kuning. dene sagunging bêburon ing nalika gone dumadi ana sajrone alam tirtayoga mau kang dadi pratandhane kabèh mawa raga cahya. lire mangkono. Saya lawas-lawas manèh sirat soroting pramana mau wimbuh akèhe. ananging bêburon ing awang-awang. sêsilih aran tripurusa. kang kaping têlu kawasa awacana kang tanpa pangandika. lawas-lawas sari têlung prakara kawawa anglimputi tripurusa. iya sari hèrya. wêrdine sari banyu. sapira santosane maruta isih kalah kalawan santosaning pramana. utawa sarining banyu. yèn ing awang-awang diarani lintang alihan. kang awit ora kataman marang hawa sêsukêring bumi ing salawas-lawase. wêrdine wahyu tatêlu kang padha santosa. dadi ing samêngko pramana kêna diarani raga bathara. kapindho kawasa anggônda kang tan kalawan grana. têmah kawawa dadi kêkandhangane tripurusa. têgêse katon utawa maujud. Ora panas kataman prabawaning bagaskara. Pramana mau saya lawas saya wimbuh daya santosane. lawas-lawas wimbuh prabawane amancorong cahyane. ing kono banjur kaaranan bathara. awit ing alam iku kêna diarani alam kaalusan. Ing nalika trimurti jumênêng ana ing kono. kang binasakake maujud iku sarining pramana. kang mangkono iku mratandhani wus sarira wahyu. isih kalah kalawan panasing pramana. sapira adhêming tirta prawita. wetan kulon. dene ora obah katêmpuh sapira gêdhening maruta. apadene kêna kang kasêbut karaton siwandakara. . apadene sorot sirating tripurusa mau. Ing nalika alam iku. mungguh saikine têrusing mangisor ana sadhuwuring bumi Mêkah. utawa santosane wahyu tatêlu. Barêng wus mangkono. mangan lan turu. saya lawas saya wimbuh ing kasantosane. apadene suka lan prihatin. utawa kaya srêngenge. jroning alam tirtayoga kabèh. utawa wimbuh-wimbuh wahywaning wahyune. tripurusa gone jumênêng ana ngalam kono. iku sajatine bêburon. utawa warna-warna rupane. ana kang dadu. iku kabèh padha ora kêna ing pati. kang mêsthi têmbene kêna ing pati. ananging sarèhning bakal padha katabêtan kêna hawaning bumi. Barêng wus antara kandêl kumpule sari têlung prakara mau. têtêpe manawa wus sarira wahyu. kang sarta lara lawan kapenak. durung ana carane. Tripurusa ing sadina-dina ora sah gone kataman dening sarining pêpanas. kadya purnamaning wulan. yèn wêngi kawasa ngukut sarining tirta kamandhanu. Wujude sarira mau lawas-lawas tumuli gana. ana kang abang.

irêng kaya ing dhuwur mau. kawoworan sarining tirta kamandhanu. 2. iku iya maksih adêging sari maruta. Wiji kang warnane biru amarakata. ing têmbung Walônda diarani: sil. kawoworan saka sarining tirta kamandhanu. dene yèn isih maligi sawujude dhewe-dhewe. arane murti. 4. abang. gone bisa dadi wiji manawa campur rupa sawiji. wêrdine alus. wiji kang irêng iku angsal saka maruta. Wêrdining wiji mau têlung prakara. ana kang putih sapêpadhane. Wiji kang rupane mangkono iku. apadene banjur sumiwi ngabyantaraning pramana. kang mangkono mau ing têmbe bakal mahanani budi sêdhêng kalantipane lumaku sabar maklume. ing têmbung Arab diarani rahmani. amung maligi salingganing pramana. Ing sajatine wiji têlung prakara mau. yèn ing têmbung Arab diarani rohkani. rêrupan samono kèhe mau. 1. amratelakakên wêwijanganing wiji ing satunggal-tunggalipun. nanging rada amêm wicarane. Bab 3 Wêwijanganing Wiji Têksih salêbêting jaman tirtayoga. kang dhingin putih. ing têmbung Walônda diarani: sil. têgêse murup utawa têrang. iku têtêp adon-adone trimurti saukur. wêkasan padha urip dhewe-dhewe. arane pramana. taksih miturut wêwarahing Sêrat Darmasonya. guru alêman. wiji putih iku asal saking tirta kamandhanu. iku wus kêna binasakake trimurti. wiji kang abang iku angsal saka srêngenge. sakèhing wiji iku diarani apawara. ananging adon-adone durung satimbang. Rarupan samono mau barêng padha antuk daya wahyuning pramana. têmên trima utama. utawa . kawoworan sarining tirta kamandhanu utawa sarining srêngenge rada kaduk. ing têmbe bakal dadi wijining dumadi. sarining srêngenge kaduk. Wiji kang biru nom sumirat amaya-maya. asihan sarta tarimanan. manawa têmbung Walônda isih diarani: sil. yèn ing têmbung Arab diarani roh rabani. kang mangkono iku ing têmbe bakal mahanani budi wêlasan. dadi sirna wujuding putih. iya iku kang dèn arani sajatining rupa. iya bakal ora kawawa dadi wiji. iku ing têmbe bakal dadi wiji budi dhewe-dhewe. gone arsa mêncarake tuwuh. amung sawatara sarta kawimbuhan sarining srêngenge sawatara. wêrdine sukci utawa padhang. iku pratôndha asli saka adêging maruta. ing têmbe bakal mahanani budi cubluk. ing têmbe bakal mahanani budi rila.ana kang biru. para apsaraapawara. arane mulat. pangarangipun Bagawan Yogiswara ing Mamênang kados ing ngandhap punika. iku mratandhani asli adêging sari maruta. ananging langgêng lêgawane. Loro rupane abang. mung sawatara. Wiji kang ijo maya-maya. Têlu rupane irêng. 3. têmbung Walônda isih diarani sil. Wiji kang rupa ijo nom amancur maya-maya. ing têmbung Arab diarani roh ilapi.

têlu sarining maruta. kang kasêbut ing dhuwur mau. muncaring cahya mau wus ora beda karo urubing pramana. adoh marang wêlas asih cêpak wisesane. taksih miturut suraosing Sêrat Darmasonya. Bab IV Kodrating Cêcamboran Amratelakakên wêwahing kodrat camboran. Apadene têtêp mantêp tur lantip mring kabudian. sarining maruta rada kaduk. siji sarining pêpanas. 8. kang akèh sarining maruta kang mangkono iku ing têmbe bakal mahanani budi drêngki arda angkara murka. kaanane amung ênêng. dene ing jêro taksih binuntu. iku pratôndha adêging srêngenge. kang mangkono iku ing têmbe bakal anduwèni lara panas sarta asring suwa pandulune. apadene sarining tirta kamandhanu. sarira bathara. tipis budayane. loro sarining banyu. kalawan êninge bae. Kang wiji rupa kuning sêmu sumunar. awas eling. Dene pêncaring wiji môngsa iku isih padha raga cahya kabèh.tata. yèn ing môngsa awan kataman dening hawaning panas têmah amèr manèh. têtêg ngati-ati kang sarta kadunungan ênêng êning. atêmah pupul. têmbungipun makatên. wêrdine lêmês. titi. iku pratôndha isih trimurti. Saya lawas saya wimbuh kandêle sarta wimbuh santosane. kang awit sêdya lan karsa durung ana tumuwuh. kang diarani cipta wasesa iku thukuling karsa pangiyas marang sapadhaning tumitah. kang mangkono iku ing têmbe bakal mahanani budi landhêp sugih panggraita. 7.sônggarunggi. Kacèke amung andarbèni cipta wasesa. kang mêngkono mau bakal mahanani budi kaya adêging trimurti. ora andêlan. ananging manawa wus kataman kamartaning cipta dadi rila lêgawa. agung angkarane. tur santosa amisesa. cupêtan atèn. 5. ambalêrêngi iku pratôndha adêging srêngenge kawoworan sarining maruta lan sarining tirta kamandhanu amung sathithik. manawa lara mau tumanduk ing raga dadi barah rambat. lawas-lawas katon tumandhon ing jalantah. kang mangkono mau ing têmbe bakal mahanani budi gêdhe pangôngka-angkaning kêrêp sônggarugi. sari têtêlu mau gone manukma ing lêmah . ananging amèring banyu jalanidhi mau antêng anjêlantah. 6. iku pratôndha adêging srêngenge kawoworan sarining tirta kamandhanu sathithik. barah rambat iku kang lara tatu ora ana warase. Wiji kang rupa wungu muyêk amarakata. culika durjana. dadi ing môngsa iku durung ana lara lan pati. ewasamono santosane lêmah iku saka dayaning panukmaning sari têlung pakara. Wiji kang rupa abang abra marakata. dumilah asêmu maya-maya. Wiji kang rupa dadu. ananging adon-adone rada kaduk sarining srêngenge. têmah dadi êmbag-êmbag utawa lêmah. kalawan panasbaranan. pangarangipun Bagawan Yogiswara ing Mamênang. Banyu jalanidhi kang wus kacaritakake ing dhuwur mau. yèn tumanduk ing panon dadi lara edan. sadhuwuring lêmah mau barêng tansah kataman siliring maruta kalawan dayaning srêngenge. kawoworan adêging tirta kamandhanu sêdhêng. sabên antara wêngi kataman ing daya adhêm. kang mêngkono iku adat ing têmbe bakal andarbèni lara rong prakara. tumuli garing utawa akas. tur gêdhe kiyase marang sapêpadhaning tumitah apadene butêng utawa rupak budine. mulane kêna binasakake araga sukma.

bakiwit. iku pratôndha adêging cahya têmbaga. pulung mau ing têmbe iya bakal dadi sarana mimbuhi daya panguripan. Têluh braja. wêrdine kagunan wolu kang kaanggo urip. ing ngisor ora pêdhot wimbuhe mulane awit ing môngsa iku sari tatêlu têmah padha manukma ing bumi mau. pratelane kaya ing ngisor iki. barêng kêtaman dening pêpanas têmah kawawa padha mêtu hawane sarta banjur cêcamboran ing saanane. rupane biru sumirat ijo. wahyu mau ing têmbe iya bakal sarana amimbuhi daya panguripan. rupane abang sumirat ungu. nêm wêsi. papat timah. barêng kêtaman hawaning pêpanas padha wimbuh amère. . lan sapêpadhane. guntur mau ing têmbe bakal dadi sarana amimbuhi daya panguripan. iya tumuli amèr. iku pratôndha adêging cahya manik-manik êmas. amoring sari têtêlu iku aluse kawawa anjêbus mring bumi. iku pratôndha adêging cahya manik-manik êmas sarta timah utawa salaka. mulane gone jêbus mring bawana kurang lêstarine. môngka binantonan ing tapabrata. banjur anartani panguripaning thêthukulan kang wus padha tumuwuh ana sadhuwuring bumi. adat tumuli cêpak tibaning wahyu. amèring hawa mau aluse kawawa jêbus mring bawana. barêng ginêbug dening dayaning pêpanas padha amèr. amarga tansah kapêpêt ing bumi. wêsi timah walirang têluh braja mau ing têmbe bakal sarana amimbuhi daya panguripan ananging kang dèn kaluluti bôngsa tancêbing cipta jail muthakil. 4. pitu uyah. lima dêmbaga. walirang. bôngsa tancêbing cipta kang marang marta mardi aksama. wêrdine wêwadhah bumi iku saya lawas ing dhuwur saya kandêl lan rêntête. ing nalika kêtaman adhêm padha wimbuh pupule. dene jalantahing sari têtêlu padha-padha isih kèri ana sajroning bumi. banjur anartani panguripan. salaka. kalakone pangèsthi iku kudu sinêmbuh ing tapabrata. sarta banjur campur camboran. panusupe kurang lêstari. dene sari kasar têtêlu mau ing sabên kêna dayaning adhêm iya pupul. Kaya ta: tancêbing cipta kang marang wêlas asih. cêcamborane jalantahing sari têtêlu iku dumadi wujud ing wolung prakara. ananging cêcamborane hawa wolung prakara mau isih hawa kasar. awit sari têtêlu mau isih kawilang sari kasar. rupane wungu sumirat dadu. uyah. têlu salaka. samono iku dadine kalawan dèn èsthi. 3. Utawa bêburon kang wus padha tumitah ing kono.salawas-lawase wus tanpa kêndhat. loro êmas. wolu walirang. andaru mau ing têmbe iya bakal sarana amimbuhi daya panguripan. siji manik-manik sapanunggalane. 2. têmah diarani bumi. iku pratôndha adêging cahya wêsi. ananging kang diluluti bôngsa tancêbing cipta kang marang wêlas asih. rupane putih sumirat kuning. ananging kang diluluti bôngsa tancêbing cipta kang marang lalêgawa têmên tarima. 1. barêng lêmah mau wus kawawa mahanani sakèh thêthukulan. mangkono uga hawa wolung prakara mau ing sabên kataman dayaning adhêm tumuli padha pupul. wêsi. têmbaga. Wahyu. rupane kuning sumunar. iku pratôndha adêging cahya manik-manik êmas sarta têmbaga. manawa kêna dayaning pêpanas. iya iku kang diarani asthagina. Pulung. mungguh warna wolung prakara iku. Guntur. lêmah mau barêng wus kataman panukmaning sari têtêlu têmah kawawa mahanani thêthukulan saane. jalantahing hawa kang padha kèri jroning bumi mau dadi limang prakara. ananging kang dèn kaluluti bôngsa tancêbing cipta angkara murka. Andaru. ananging kang dèn kaluluti. 5. lire mangkene.

tur cumawis kacilakane. sarèhning isih akèh tabêting hawa bumi. 2 Wahyu. apadene linuhurake ing asmane. Pramana mau ora sah gone kataman dening sari bumi. pakolèhe sinupêkêtan ing akèh. tur rinêksa kasangsarane. 1. pakolihe kinalulutan sarta jinurung ing sasama-samining tumuwuh. 3. utawa kauripan ing môngsa iku isih anuhoni saupakartine dhewe-dhewe. apadene kèringan sasama-samining tumitah. Kaya ta: tancêbing cipta kang marang drêngki. kang mangkono iku adat cêpak sangsarane. dene kasare kang padha kèri ana ing ngarcapada têmah banjur kawawa amimbuhi angganing kang dumadi ana ing ngarcapada kabèh. wrêdine wêwadhahing kajat. Ing jaman kêrtayoga iku. iya uga kêna diarani darajat. ing Ngukir Ratawu. basiwit. thêthukulaning bumi wus gumêlar arupa-rupa. dening sari kang wus dumunung ana ngarcapada iku. Kaya ta: tancêbing cipta kang marang angkara murka. adat tumuli cêpak tibaning daru. ing sasama-samaning tumitah. Mulane sabên kataman dayaning adhêm pupul. yèn kêna dayaning pêpanas iya amèr. pramana barêng wus kalimputan dening sari bumi dadi wimbuh antêp ing kaanane. Ing nalika bumi iku wus tumuwuh. têmbungipun kados ing ngandhap punika. Andaru. tumuli ingaranan jaman kêrtayoga. Awit saka rêmbês jêbusing sarining bumi sangsaya ngrêpda. môngka binantonan tapabrata.Kaya ta: tancêbing cipta kang marang mardi aksama. miturut suraosing sêrat Jitapsara. pratelane kaya ing ngisor iki. Dene limang prakara iku. wrêdine lêstarining urip. Têluh braja. tumuli tumrap tumamèng pramana. pakolihe sinêngitan ing sasamaning tumitah. Guntur. barêng lawas-lawas sari bumi iku têmah kawawa anglimputi kaananing pramana. pakolihe karênggan. adat tumuli cêpak tibaning têluh braja. pakolihe rinukêtan sasama-samaning tumitah. dadi maksih kalêbu sari kasar. kang mangkono iku adat cêpak bilaine tur cumawis bêbayane. môngka binantonan ing tapabrata. jail muthakil. sarta lêstari gone lumaku kalawan panarimane. ingkang lajêng kinarang dening Bagawan Palasara. amèring sari kasar mau aluse padha mêsat marang gêgana. . wêwarahipun Dèwi Rukmawati. 4. 5. Bab V Babaring Kawontênan Amratelakakên babaring kawontênanipun salêbêting jaman kêrtayoga. Pulung. môngka binantonan ing tapabrata adat tumuli cêpak tibaning guntur. adoh kabêjane. ingkang awarna pêksi. antêping pramana têmah kawawa tumurun samadyaning tawang. Apadene sato kutu walang ataga. kang wus padha dumadi awarna-warna.

ana ing kono kawawa sarupa kalawan pramana. apsari kang wadon. ana ing kono sari kang padha nglimputi mau pêcah. mulane mêngkono kang awit durung kêtabêtan dening sarining bumi kang kasar. jantung iku ing nalika ginêbug ing pêpanas tumuli kumaringêt. wêrdine dhèmpèt utawa pipit. têmah sêmi tarubusing karsa kang marang sacumbana. dadi wus kalimput dening kaananing sungsum. sapêcahing sari têmah padha mêsat marang gêgana. Ing môngsa iku diarani jaman kajiwatan. sukma iku barêng wus lawas kêna dayaning panas lan adhêm têmah akas. Sasirnaning panglimput mau. têgêse kaalusan. dene kang minôngka pangane. ing kono banjur sêsilih aran. karingêting jantung mau kawawa mahanani pêru loro dumunung ana sakiwa-têngêning jantung. Manungsa kang padha tumitah ing jaman iku.dumunung ana antaraning ngarcapada. amèr pupuling mani mau ing jaba têmah kumulit. ewadene jog-joganing sungsum kang môngka mani mau ing sadina-dina tanpa kêndhat. barêng tumêkane kêtaman dayaning adhêm têmah jêndhêl. urubing cahyane dhewe. dene kang minôngka cacithakaning rêragangan mau sirat soroting pramana. rasaning cipta samsita mau. karingêting mau diarani mani. ananging rikala wêtu iku patraping sacumbana amung kalawan cipta sasmita bae. sabên kêna panggêbuging pêpanas amèr. sajrone rongèwu taun mau ing têmbung Jawa diarani jaman purwa. jaman kang mangkono mau lawase rongèwu taun. kang diarani antaraning ngarcapada iku sangisoring awang-awang saluhuring bumi. Kocapa sakèhing wiji kang maksih padha tininggal ana ing alam sonyaruri. mulane mangkono awit ing sabên muksa isih kawawa anggawa ragane dhewe-dhewe. banjur padha manjing jumujug ing ngarcapada. barêng kêna daya panggêbuging pêpanas têmah kumaringêt. banjur kawawa tumanduk pramananing apsari. mani mau ing sabên kêna dayaning adhêm pupul. sarupaning sari kang padha arum-arum ing gandane. apadene suka lan prihatin. apsara kang lanang. dene caloning balung iku diarani sungsum. sapraptaning kono wiji mau banjur padha umanjing sajrone guwa garbaning apsara apsari. pramana têmah ambabar sarira dhampit. apsari tumuli kawawa ambobot banjur ambabar. sarta banjur kumulit. apadene caloning balung-balung. nalika kataman ing pêpanas. mahanani lidhah kilat thathit sapanunggalane. kajabaning saka pêru kabèh tarbukane jêrohan iya saka jantung awite. iya iku kang diarani jantung. mulane manungsa ing môngsa iku durung duwe lara lan pati. sirat soroting pramana kang padha kalimput ing sungsum diarani sukma. apsara apsari. barêng kêna ginêbug dening dayaning pêpanas tumuli kawawa pisah maujud dhewe-dhewe. sungsum iku pêncaring mani. iku andadèkake kuwat kêngkênging kulit utawa daging. babarane dadi manungsa sajodho mangkono ing sabanjure. sarta minôngka pikukuh sêsadon sambunganing balung. Pramana barêng wus dumunung ana ing jaman kono tumuli kêna dayaning adhêm isih kawawa pêngkuh ing kaanane. barêng wus kataman dening panukmaning wiji. pramananing apsari barêng kapandukan dening cipta sasmita rahsaning pramana. kang minôngka dadi sêsandhangan panglimputing wêwadine. ing kono tumuli sêmi tarubusaning urat sapanunggalane. tumuli agatra rêraganganing salira. wrêdine kawitan utawa . agatra lanang lan wadon. ragane isih padha alus-alus. samêktaning ragangan iku kabèh. barêng padha kêna daya panggèndènge pramana têmah kawawa padha anjog. Pramana saya wimbuh antêpe têmah tumibèng ngarcapada. sarta durung ana nyandhang utawa mangan. kang barêngi tarbukaning jêrohan mau babare bayubayu.

kayadene kartining kewan sapanunggalane. têgêse jênjêm utawa jêjêg. mulane mangkono awit pôncadriya durung kawawa pêncar. kang diarani panon iku banyu sari sêsarining banyu utêk kang manggon ana satêlêning manik. amarga sari sarasaning jagad durung bisa tumular. amarga kalis dening dayaning pêpadhanging srêngenge. kang sarta amor sarahsa. utawa kêkarêpane. têmbungipun kados ing ngandhap punika. Sarèhne ing jaman iku wus padha laku raga. wêkasan padha tuwuh akale. Sapungkure jaman ing dhuwur mau diarani jaman dwaparayoga. kang mangkono iku awit ora kêtabêtan dening kumaraning kujagad iki kabèh. kang sarta padha têtêp-têtêp pamicarane. Ing saupamane ana sujanma kataman êninging cipta. wiji mau ana ing kono kawawa sumusup tumamèng pramana. Manawa têmbung Sasêkrita diarani masidham. sarta têrus-têrus pangandikane. gone padha sacumbana wus kalawan saragane. angawit-awiti kasare. awit kalis dening ambon-amboning bawana sakabèhe. apadene wêtuning hawa sangsaya akèhe. iku daya panggèndènge lagi kawawa anarik wiji. Bab 6 Dumadining Manungsa Anyariyosakên dumadosing manungsa ingkang kaping kalih. lan panggandane. banjur rumêsêp ing utêg. ing jaman iku raganing manungsa utawa kewan-kewan. Saya lawas saya mundhak kêkarêpane. dadi gone arsa mêncarake wiji: wadone kudu sarana garbini. mungguh katrangane kapratelakake kaya ing ngisor iki. wrêdine jaman kamokalan. kênyaring cahya iya suda muncare. Manungsa ing jaman iku isih padha anuhoni pakartining pramana. kang mangkono iku andadèkake suruting urup muncaring pramana. têgêse kawitan. manawa ora kalawanan ing êninge. rêmbês marang ing panon. ing jaman iku wus ora ana wong bisa mati muksa. manawa têmbung Arab diarani adam. ing kono padha tumuli thukul ing papenginane. barêng wus mangkono tumuli kèlu padha mangan woh thêthukulaning bumi. apadene wus ora ana padha sêkti yèn ora kalawan ngêngurangi. awit anuhoni grênêging cipta kang sajatine. karana cahyaning pramana durung wigar. thêthukulan sarta sato-sato utawa kewan-kewan pitik iwèn wus padha awarna-warna. marmane durung pêncar. sababe durung bisa tumular. utawa atas-atas ing pamiyarsane. kang suwene ora kurang sapandurat. kang mangkono mau andadèkake pituna ing kasêktène. sumusuping wiji mau ambarêngi nalika lêbuning napas. yèn ora kalawan tapabrata. bumine bawana saya wimbuh kandêle. apadene pôncadriya uga wus angawitawiti pêncare. tuwin banjur kataman ing duka cipta sapanunggalane. miturut Sêrat Jitapsara wêwarahipun Dèwi Rukmawati. kang sarta ing jaman iku daya panggèndènge ora kawawa anarik wiji. woring rasa cahya utawa saeka karsa. dene kang aran cipta kang sajati iku kang maksih maligi durung kawoworan ing karsa. .wiwitan. Ing jaman iku padha lêpas-lêpas pandulune. dadi êmpaning karsa iya durung tumangkar. pêncaring pôncadriya mau têmah kawawa anuwuhake karsa kang dudu sawantahe.

manawa napas kang kiwa lan têngên padha santêre. manawa ing têmbung Arap. Dene wiji kang mêsthi dadi iku lêngkape saka adon-adon têtêlu. Sing sapa kasusupan wiji. wahanane putra iya kêmbar. pinuju santêr lènging grana kang kiwa. tanpa sarining maruta. sarta paguting rêrêmbês. kaping têlu sarining maruta. utawa dhampit. adrênging sacumbana mau yèn cinêgacinêgah. diarani insan kamil. pratelane kaya ing ngisor iki. yèn têmbung Jawa têngahing panon iku diarani manon. wahana wêwatêking siwi. têgêse kumpuling rêrêmbêsan. iku purwane ana umur dawa lan cêndhak. amratandhani manawa wiji mau gone cumithak ana panon kang têmên. kang dhingin sarining tirta kamandhanu. Ing saupama ana manungsa kang kataman êninging cipta kang suwene kongsi bisa rong pandurat. kang mêsthi ora kawawa dumadi manungsa. Kaya ta sawijining wiji kang wujude kandêl. yèn cilik iya mahanani rupak. manawa mêtu dhampit. ing têmbung Walônda diarani ambrèktên is. tumuli kawawa mahanani putra. pratôndha gone cumithak ana panon kang kiwa têngên. dene manawa kurang lêngkape saka adon-adon têtêlu mau. Sarining tirta kamandhanu manawa amung kalawan sarining wulan. pangarangipun Bagawan Palasara. iku kawawa narik wiji loro kang mangkono mau awit daya panggèndènge luwih santosa. ana bab kaping: 7. kang diarani wandu iku dudu wadon dudu lanang. kapindho sarining wulan. pratelanipun kados ing ngandhap punika. Yèn ana janma sacumbana. Mungguh wêwijanganing wiji mau kajabane bakal mahanani budi. wijanganing wiji-wiji. iku mratandhani yèn wiji iku cumithak ana satêngahing panon. kang mêsthi ora dadi. dunungdumunung. ing wukir Ratawu. . iku kandhanganing wiji kang lanang. sayêkti wimbuh muncaring pangèksi. manawa panuju lènging irung kang têngên. kaya kang wus kapratelakake ing dhuwur mau. yèn bêsêm mahanani watêk sungkawanan. Bab 7 Wijanging Wiji kang Dumadi Amratelakakên wiji.kang mangkono mau adat banjur anuwuhake adrênging sacumbana. yèn mêtu kêmbar amratandhani wiji iku gone cumithak ana ing panon kang sisih. dene bêja cilakane bakal kapratelakake ing ngisor iki. manawa tipis iya mahanani tipisan atèn. dadi pedah yèn linantur dadi batur. iku mratandhani yèn wiji mau cumithak ana panon kang kiwa. miturut apa sawujude wiji mau. iya wadon iya lanang. sanadyan dadi iya ora kawawa uripe. têksih miturut suraosing Sêrat Jitapsara. môngka lakuning napas.têngên. kaya mangkono sapiturute. ingkang mangkono iku ing têmbe bakal mahanani putra wandu. iya iku kandhanganing wiji kang wadon. lire mangkene. manawa gêdhe iya mahanani watêk jêmbar. ingkang sami badhe dumadi. manawa dèn turut. iya bakal mahanani watêk kandêl atèn. lire mangkene. uga bakal nuwuhake wêwatêkan. kang mancorong mahanani watêk ayêman. môngka kawawa nanggulangi. apadene luwih kuwasa.

sayêkti sumusuping wiji iya kang tunggal urube. bawa lêksana. Ing saupama ana jalma kang lagi tuwuh tancêbing cipta wêlas asih. sayêkti sumusuping wiji iya tunggal urube. kang mêsthi urubing pramana dadu burêng amarakata. kang mêsthi urubing pramana wungu muyêg marakata. sayêkti sumusuping wiji iya kang tunggal urube. sayêkti sumusuping wiji iya kang tunggal urube. bèr budi. cêpak panggraitane. Manawa jalma kang lagi tuwuh tancêbing cipta runtik. amaya-maya. kang anduwèni daya panggèndènging wiji. têrkadhang asring kataman lara barah. nanging gêtapan.Ing sarèhning wêwijangane wiji mau padha saka bangsaning alus. bèr budi. ing têmbe bakal mahanani putra landhêp panggraitane. kang mêsthi urubing pramana abang baranang balêrêngi. kapindho sirnaning karsa. sumirat amaya-maya. kang mêsthi urubing pramana biru sêmu ijo. kaping pat lêrêming pôncadriya. sayêktine sumusuping wiji iya kang tunggal urup. bakal linulutan ing akèh. ing têmbe bakal mahanani putra bodho. kang diarani kaalusaning pandulu mau. kang dhingin tancêp ênêng êninging cipta. kênane tinonton manawa saka kaalusaning pandulu. ing môngka kêtaman ênêng kongsi kawawa anarik wiji. kang mêsthi uruping pramana biru tuwa muyêg marakata. ing têmbe dadining putra. kang mêsthi urubing pramana kuning sêmu abang abra baranang. ing môngka tumuli kêtaman ênêng kang kongsi kawawa anarik wiji. elingan. pratelane mangkene. ing têmbe bakal mahanani putra limpat panggraitane. sarta jatmika. sarta pinarcaya ing sasamasama. Manawa ana jalma kang lagi tuwuh tancêbing cipta drêngki. ing môngka tumuli kêtaman ênêng kongsi kawawa anarik wiji. kaping têlu sarwa sarèh ing panggônda. nanging kurang lantip panggraitane. Manawa ana jalma kang lagi tuwuh tancêbing cipta arda murka puwa-puwa. adat kang mangkono iku asring kataman lara owah. ing môngka nuli kêtaman ênêng kongsi kawawa anarik wiji. manut saurubing ciptane. ing têmbe bakal mahanani putra culika dêluya. kang mêsthi urubing pramana putih asêmu kuning. Manawa ana jalma kang lagi tuwuh tancêbing cipta rila lêgawa. ing têmbe bakal mahanani putra cukêng rêngkêng jail bakiwit. kaping lima jêtmikaning bawa. sayêkti sumusubing wiji iya tunggal urube. alus budine. nanging rada gêtapan. Manawa ana janma kang lagi tuwuh tancêbing cipta mêthuthuk rumôngsa kabênêran ing solah bawane. ing têmbe bakal mahanani putra lantip budine. kajèn marang sasamane. manawa wus nêtêpi pakarti limang prakara iku amêsthi kawawa anon wujud sawantahing wiji mau. dura wicarane. panas baranan. nanging bêcik budine. sarwi mêlês. ing môngka tumuli kêtaman ênêng kongsi kawawa anarik wiji. dadi ora kêna tinonton saka sawantahing paningal. sapadhane. Mungguh warna panukmaning wiji mau. sayêkti sumusuping wiji iya tunggal urube. . ing môngka kataman ênêng kongsi kawawa narik wiji. ing môngka tumuli kêtaman ênêng kang kongsi kawawa anarik wiji. Manawa ana jalma lagi tuwuh tancêbing cipta kadêrêng mardi kabudidayan.

wrêdine isih abang santosane kalawan bayu. anane saka cilik dadi gêdhe. ing môngka tumuli kataman ênêng kongsi kawawa anarik wiji. manawa kêna dayaning sêsumuk têmah dadi amèr. apadene tanduking solah-bawa iki kabèh. bayu iku basane otot kang alus. rahsaning mani kang wus padha sumusup ing gêtih padha kumpul marang ing jantung manèh. lire mangkene. pangarangipun Bagawan Palasara ing Ngukir Ratawu. kang mêsthi urubing pramana ijo nom muncar amaya-maya. bangsaning bayu iku rong prakara. rila. sapanunggalane. Bab 8 Tarbukaning Wiji Anyariyosakên tarbukaning wiji. ing têmbe bakal mahanani putra apura. ana ing kono nuli kawawa campur dadi sarahsa nunggal sawarna kalawan pramana. Ing nalika sujalma sacumbana kang wus kapanjingan wiji mau mangkene. ing têmbe bakal anandhang cipta sasmitaning rahsa. kang sarta sirat sorote padha manukma marang otot bayu. awit kataman dayaning adhêm. kang luwih kasar manèh diarani balung nom. kumpul manèh. ewadene samono tumangkare otot lan jêrohan iku kabèh iya saka wahyaning wahyu urubing trimurti. iku gêtih kang isih sukci. mangkono uga barêng kataman sorot sirating pramana.Manawa ana sujalma kang lagi nungkul pujabrata. kang dinut salaku jantrane sorote pramana mau. mangkono ing sajroning ana garbaning biyung. mêsat tumurun tumibèng garbaning rena. murti iku nalika kataman daya sêsumuking biyung ambabar dadi jêjantung. rupane otot bayu sapanunggalane kawawa modod ing salakune dhewe-dhewe. têmah darbe daya pangwasa. kang alus-alus diarani bayu. kang marang tancêbing cipta têmên tarima. karingêt mau uga rêmbêsing mani. tur bijaksana. tarima. lêgawa. kang kasar-kasar diarani otot. kongsi tumêkaning bangun. dadi samêngko wus campur katêlu. purwane saka lêmbut dadi ana. manawa sacumbana kang pinilih wayah sak akhiring wêngi. taksih miturut suraosing Sêrat Jitapsara. Wijining piranti mau kabèh. sayêkti sumusuping wiji iya tunggal urube. trimurti nalika wus mangkono diarani pramana. amarga urubing pramananing rahsa ing wayah iku pupul. banjur kawit gana manungsa wujude abang. paramarta. iya iku kang bakal mahanani balung-balung rêraganganing raga. ing kono diarani jabang. kêna binasakake trimurti. barêng kataman dayaning adhêm. ing kono diarani ki jabang bayi. tangkar tumangkare tuwuhan jantung iku dadi jêrohan. ora beda karo nalika Sang . Wiji kang kacritakake ing dhuwur mau manawa panusupe anuju wayah awan amêsthi tipis. Ewasamono jantung nalika kêtaman sêsumuking garbaning biyung tumuli kumaringêt. nalika katampèn guwa garbaning biyung. amarga kataman daya panggêbuging pêpanas. apadene otot sapanunggalane. yèn panusuping wiji mau môngsa wêngi kang mêsthi kandêl. Barêng wus antuk satus dina lawase. lagi saka têtuwuhaning para bayu bae. amère tumuli kawimbuhan rêmbêsaning mani kang tanpa mêtu ing jantung. rahsaning mani irêng wus campur kalawan urubing pramana. kang diarani roh. Mulane para sarjana ing jaman kuna. tumuli gatra kang minôngka dadi pikuwate sarira. kabèh pirantining raga iku. awit urubing pramana rahsa ing wayah iku lagi amèr. kang mangkono iku adat asring kêtaman darajating kawiryawan.

urat iku bangsaning otot kang tarubus saka ing bêbalung. sarta rêbut daya panggèndèng padha santosane. iku ana bêbasan idham-idham kaworan. amung karana pêpusêre bae. jalantahe mahanani ari-ari. sarupaning pirantine ki jabang bayi wus padha samêkta. kêna binasakake tanpa dhahar tanpa sare. Swasana kawawa narik marang ing jaba. sawêtuning ambêgan kang tumuli kataman dening daya panggèndènging pramana. apadene nyakra pagilingane para piranti. têmah mêtu saka lènge garana. môngka jabang bayi ing môngsa iku. pangarangipun Bagawan Palasara. manon iku gone ngumandhang ana maripat kiwa têngên. sarta pusêre tarubus bangsaning usus. kang kasêbut ing bab 2. mungguh gone dhahar sarasaning sari-sari mau ora kalawan lesane. Manawa pinuju ana jalma kang ambabar putra ing sadurunge sangang sasi. pêpadhanging pramana mau barêng tumanduk marang ing utêg. miturut suraosing Sêrat Paramayoga. Barêng dumunung ana ing kono diarani ambêgan. ususing pusêr iku barêng kêna dayaning sumuking biyung kawawa kumaringêt. Bab 9 Wimbuhing Pangraos Amiraos wimbuhing pangraos. ingkang badhe tumanduk dhumatêng ki jabang bayi. wêrdine idham têtêp. dene gone sare amung kalawan sarèhe bae. Barêng wus tumêka rong atus sapuluh dina. nalikane wêtuning ambêgan kang kapisan mau barêng tangising ki jabang bayi. dadi ing môngsa iku rasaning biyung têtêp amor kalawan rasaning jabang bayi. amung cêcalonaning balung isih padha lêmês. . wus nêdhêng-nêdhênge samêkta. têmah bali umanjing lumêbu manèh. wor siliring angin. ambêgan barêng wus angêbêki pasung. ambêgan barêng katarik dening swasana kalah daya panggèndènge. Ing kono pramana banjur ambabar cahya murup amarakata. Jabang bayi nalika ing môngsa iku. tumuli banjur diêngi. mulane para winasis ing jaman kuna aparing pratikêl. laire ki jabang bayi ana ing ngarcapada barêng lan tarbukane pramana mijil saka jroning jêjantung.Hyang Purusa duk gumana munggwing madyaning tawang. mangkono purwane ambêgan iku mlêbu mêtu. ing wukir Ratawu. kakaking kulit atosing balung mêsthi kaya ginege. sarine manukma amor sarasaning biyung. karingêting utêg mau banyu wêning rupane putih asêmu biru maya-maya. ing nalika kêna panggêbuging pêpanas. tumuli padha sumaring têmpuring sari loro mau padha ngumandhang ana ing pasung. banjur kumaringêt. kalawan pêncaring pôncadriya. kang sarta lakuning bayu lan gêtih sapanunggalane. têmbungipun makatên. kang sarta isih bisa tarubus sarining urat. padha kuwasane. kang dhinahar amung sarasaning sari-sari kang padha sumaruna ana garbaning biyung. banyu iku diarani manon. kêkandhangane manon iku diarani manik. Barêng jabang bayi wus ana rong atus pitung puluh dina. cahyaning pramana mau kawawa amadhangi saubênge angga iki kabèh. sarana sinandhingan ing sêga panas. banjur dadi adam. ing kono manawa ora ana bêbayane adat tumuli lair. dadi ing samêngko pramana ngumandhangi apêpadhange dhewedhewe. kabèh saupakartine piranti. padha dayane. kang mangkono mau caloning balung kang isih padha lêmês. isih jênjêm prêmanêm. manawa kêtaman hawaning panas. woworan iya woworan. ing kono tumuli têmpur kalawan swasana.

kang kapindho aja nganti kasuwèn gone ngombe banyu susu. wrêdine durung wêruh pakewuh. wus aran limang jaman. anganggo pakartine anyar. amarga wus mari abang. mulane padatan Jawa bocah kang umur samono mau disêlamêti aran tumêdhak siti. yèn wis widagda dèn alêmbanaa. awit bocah kang lagi umur samono mau nêdhêng- . samubarang kang katon anyar kapengin kudu cinêkêl. amrihe rong prakara. sarta sakèhing pamirasa wus wêruh beda-bedane. amarga pamangane banyu susu iku luwih gampang dadi ing têmbe bakal kurang panggraitane. wêktu iku wus mari diarani bocah. diarani rong jaman. watêke kang mangkono mau sayêktine adoh lêlarane. ing kono diarani bocah dêmolan. iya mundhak kaanane. ing kono banjur kasêbut pôncadriya. mulane para brahmana. awit wus bisa unggah-ungguh.Manawi ki jabang bayi sampun umur têlung puluh lima dina. Barêng bocah mau wus umur patang atus sangang puluh dina. bocah ing môngsa iku wus sêmi dayane pêpenginan. lire mangkene. ing masa iku daya pangwasaning panon durung padha samêkta ing kaanane. amung santosane para piranti kang padha wimbuh kongsi tumêka umur sèkêt papat sasi. wawuha karo sari rasaning thêthukulan kang ing têmbe bakal padha pinangan. balung utawa otot pirantining raga kabèh padha wimbuh santosane. yèn wadon parawan kêncur. tangkare pôncadriya wus ganêp. diarani wala utawa bocah wrêdine wala uwal saka pakartine lawas. awit ing waktu iku sari hawaning bumi wus padha mèlu. wus kawawa nancang sarasaning karsa. tumindaking wulang winor ing pangudang. amung isih salakune dhewe. yèn ana rungon anyar kapengin bisa anirokake. pakartine angga wus têtêp. ananging isih padha lêmês. têtêp aran jaman gêdhe kang kapisan. diarani jêjaka kumala-kala. dadi solah-bawane mau durung kawêngku ing karsa. ingatase gone tumitah anèng ngarcapada. manawa anyapih putra yèn nuju wêktu iku. pirantine badan sangsaya wimbuh kasantosane. ananging durung pati wala. anandhang karsaning rahsa tumangkaring pôncadriya wus sangsaya angrêbda. kulite awit marang abang. amarga panukmaning sari hawaning bumi sangsaya warata. kang mangkono iku amung minôngka dadi sêsirêping angkara. pêncaring pôncadriya wus samêkta. Manawa bocah mau wus umur patang puluh lima sasi. pratôndha bocah ing wêktu iku wus dhamang pandulune. iku diarani nêm jaman. utawa kêkarêpan. ing kono banjur mari diarani bayi. ing kono wus sêdhênge tinandukan dening pamardi wisesa. êmpaning karsa saya arda. kabèh pirantining raga padha wimbuh santosane. iya isih jumênêng bocah kumaratu-ratu. iku aran têlung jaman. ing nalika iku balung sarta otot-otot pirantining raga wus padha santosa. iku prayoga winulanga ing tata parikrama sawatara. ananging bocah ing wêktu iku lagi mangsane kumaratu-ratu. ing wêktu iku mari kasêbut jabang bayi. pêncaring pôncadriya wus akèh kaundhakane. kang mangkono iku amung minôngka pandhangiring panggraita. barêng bocah umur têlung puluh nêm sasi diarani patang jaman. mulane ing môngsa iku prayoga diawit-awitana sinung wulang pinangkata ing sawatarane. amarga tansah kataman dening hawa dayaning bumi. dadi mung kasêbut bayi bae. Manawa ana bocah wus umur pitu likur sasi. manawa wus umur limang taun têlung sasi. bocah kang umur samono mau wus mari kasêbut kumaratu-ratu. kang dhingin. tumêkane rong atus pitung puluh dina. anartani panguripaning bocah mau. wus kawawa nandhang sarasaning karsa. pôncadriya wus akèh tumangkare. Manawa ki bayi wus umur pitung puluh dina. wus tètèh pangucape. iku diarani sajaman. ing wêktu iku balung utawa otototot wus sêdhêng padha kuwate. sarta kulite wus wimbuh kandêl.

sanadyan sato-sato manuk kewan. diarani jêjaka. tarbukaning urip. sanadyan banyu. ki jaka wus diarani adiwasa. Manawa wus tumêka ngumur limalas taun punjul limang sasi. sarana saka trimurti kabèh. utawa adhêm. iku diarani jaman kaping têlu jaman gêdhe. Trimurti iku wus têtela alus-alusaning sabawana iku kabèh. diarani jaman kaping pat. pratandhane mangkene. apadene gêni. kang mangkono mau iya saka istiyare para bijaksana. kang mangkono iya saka prabedaning piranti. miturut sêrat Darmasonya pangarangipun Bagawan Yogiswara. Manawa wus tumêka ngumur salikur taun. muncaring panon mau amimbuhi sunaring guwayane. saisèn-isène kabèh. durung bisa madhani akale manungsa kang bodho dhewe. jinalaran saka kêdhap cipta sasmita. Mungguh kauripan ing sajagad iki kabèh. ora marojol saka panukmaning trimurti. wrêdine alus paraèhane. ing kono wus têtêp manungsane. mulane ki jaka ing môngsa iku. mardi wimbuh ing kagunan. pratandhane mangkene. kaya ta ananing banyu. sapira dhuwuring kayu kang kawilang dhuwur dhewe. wus têtela anduwèni hawa panas lan adhêm. lire mangkene. dèn araha salintire dhewe. trimurti iku gone manukma ora ngêmungake bangsaning urip bae. diarani jaka birai. sanadyan bangsaning panas suprandene bisa mahanani banyu. ewadene trimurti gone manukma ing kono ora kêna logron. suprandene bisa mahanani panas. sanadyan angin bangsaning kêkês. . sayêkti padha kataman panukmaning trimurti. Manawa jaka mau wus umur sapuluh taun punjul nêm sasi iku wus kasêbut ing jaman gêdhe. lan manèh angin. ing têmbe mêsthi tuwuh kamurkane. yèn ing ngarcapada buron kang kawilang gêdhe dhewe gajah. wêninging panon lagi nêdhêng muncare. ing Mamênang têmbungipun makatên. ananging kang kalêbu pinunjul dhewe amung manungsa. iya saka ing kono. aja kang manungsa. lanang wadon akèh kang padha kapiluyu. gone karsa nyuda ajêging kodrat wiji kang ala. utawa angin. yèn wus ing môngsa iku gone nandukake wimbuh-wimbuhing piwulang. ewadene trimurti gone manukma ora cupêt. mangkono manèh bumi. kewan kang wus winilang lantip dhewe akale. wrêdine sirna adining warna. yèn ora tumuli pinapas. Bab 10 Miraos Upakartining Raga Amiraos upakartining raga ingkang dados tartubukaning rêrigên solah bawa. angin. wus mari kasêbut jêjaka kêmala-kala. bêbasane êndi kang têmbe rinungu iya ginugu. apadene thêthukulan sapanunggalane. ewadene trimurti gone manukma ing kono ora sêsak. mulane prayoga disalèwèngake marang upakarti. Sanadyan uriping dumadi iki. upamane kêmbang lagi nêdhêng mêkare. bumi. banyu iku tur bangsaning adhêm. awit manungsa iku kadunungan lantip ing panggraita sarta winasis amardi budi.nêdhênge tumangkaring angkara. karodene manèh sapira lêmbuting buron gurêm. bêbasane marojol ing akêrêp. suprandene iya anduwèni hawa panas. kang anyar dinulu kapiluyu. gêni. mulane ing wêktu iku yèn arêp nandukake wêwulang kudu kalawan sarèh. wrêdine durung ajêg karsane sarta tansah salin-sumalin kêkarêpane. punjul ing adhuwur. utawa cinaritakake sakèhing lêpian kuna-kuna.

mulane rupa irêng. punapadene saking utêg. kang dhingin saka ing jantung. tansah angêgungake tancêbing cipta kang wêlas asih. miturut suraosing Sêrat Darmasonya. utawa cacing. Bêbalunging manungsa kang lumrah iku kabèh rong atus têlulas. lèrèhing karsa anajêmake urubing pramana. amêsthi luwih ing kabudayane. Iku uripe prasasat êlung bae. ing môngka bêbalung mau kurang saka rong atus têlulas. panon iku kawasa mandum upakartine patang prakara. barêng wus tumêka ing kono salin rupa irêng. ing Mamênang. iku wêtuning gêtih kang saka pancuraning jantung kang sisih kiwa. adat adoh lêlarane lan cilakane. sarta banjur kawawa angubêngi sakubuking angga iki kabèh. saka ing utêg. kang tansah anyakra panggilingan. ana ing kono mau padha tumanduk ana ing panon. Pramana iku kawasa mahanani mani. kang mêsthi bodho ing panggraitane. Beda uriping thêthukulan iku padha tanpa bêbalung kabèh. Sarèhning napas kawasa anglèrèhake êmpaning karsa. ananging ilining gêtih mau ora dadi sawiji. awit kataman dening panasing panon. awit mêtune saka pancuraning jantung. panon iku lêgawaning pramana. lêbu wêtune ing mêngko wus campur dadi têlu. Mani kawasa anucèkake gêtih. têrkadhang anduwèni lara budhêg sarta bisu. Manungsa manawa tansah madêg trimurtine. apa manèh bangsaning bêburon gumrêmêt kang uripe tanpa balung kaya ta: lintah rêsrêspoh. Ing saupama ana manungsa balunge luwih saka rong atus têlulas. pangarangipun Bagawan Yogiswara. Sucining gêtih mimbuhi dayaning bayu otot balung sungsum. kaya ta jantung iku kawasa tarubus tatuwuhaning otot kang saka utêg têmpur ing pramana. kajabane balung kang dadi untu. têmah dadi abang manèh. mulane bangsaning urip kalêbu bodho dhewe. dayaning bayu otot balung sungsum mau kawasa ngêningake pôncadriya. têmbungipun makatên. cumawis ing kamulyane. iya iku diarani gêtih sukci. dene ilining gêtih kang wus rupa irêng mau tumuli anjog bolongane jantung kang têngên. tumêkaning utêg amung abang asêmu kuning bae. têmpuraning gêtih iku. kapindho saka ing utêg. mungguh otot rong prakara mau padha andarbèni upakarti dhewe-dhewe. Otot lan bayu iku tarubuse saka rong prakara. mungguh beda-bedaning piranti mau kapratelake kaya ing ngisor iki. sarta kêna hawaning bayu. kang kiwa rupane abang. iya akèh panggraitane. dene kang saka utêg padha diarani otot bae. Bab 11 Upakartining Otot Amratelakakên upakartining otot ingkang sami tarubus saking jantung. kaya ta: . ing kono banjur campur karo mani. Tajêming pramana kawasa narik sari sarasaning jagad raya. manawa kewan sapanunggalane ora ana samono. dêlinge pôncadriya bisa nyarèhake lakuning napas. sukcining gêtih iku amratandhani adêging trimurti.mangkono uga kewan kang bodho dhewe akale iya ngungkuli sakabèhing thêthukulan. Kang mangkono iku kêna sinêbut adêging trimurti manèh. padha mêncar manut salakune dhewe-dhewe. amêsthi arupa putih sumunar kuning amarakata. kang saka ing jantung padha diarani otot pramana. Beda manungsa kang mardi sirêping hawa lan nêpsu. dadi têtelane dumadi iki êndi kang akèh balunge. Sakèhe balung mau padha dadi lêgawaning panon. Ambalèni kodrat lakuning gêtih mau manawa jalma salumrahe bae.

apadene kadayan panukmaning: nala. thukuling panggraita kawasa anuwuhake waskitha. kaya ta pangucap. manawa durung samêkta lan dayaning panon iya ora kawawa calathu. nala. têmah kawawa amolahake raga. jalma kang mangkono iku adoh kasangsarane. dadi raga isih ora kuwawa nglawani. iya dadi sabab budhêg. . utawa nyasmitani apa sagrênêge. sababe mangkene. Manawa kang kabênêr gothang otot dayaning pangambu. mangkono manèh otot pramana. pratelane mangkene. utawa pelo. Pratelaning otot pramana. gone mandum pakartine patang prakara mau sayêkti kurang daya. kang mêsthi amimbuhi daya wêninging panon. kang pancèn dayaning padhanging pandulu. ewadene manon iku manawa kurang samêkta lawan tumusaning otot pramana. pratelane mangkene. Sabab patang prakara iku. kang mêsthi dadi sabab. Dene otot-otot kang tarubus saka ing utêg. lêngkape upakarti samono mau. sayêkti padha kasandhang dening rahsaning panon. iya dadi sababing gêndhêng. iku gone tarubus ora ngêmungake marang ing utêg bae. maruta têgêse angining pramana. apadene pangambu. kang mêsthi kurang santosa. pandulu. banjur tumanduk marang panon. grênêging panon kataman ing otot-otot kalawan bêbalung. manawa ana jalma kang lagi turu môngka katindhihên. kaya ta upamane kang lagi tinuju ing sasmita solahing tangan têngên. môngka pratelane têlung prakara iku mau ana kang gothang. awas pamiyarsane. Dene yèn kang kabênêr gothang: otot dayaning pangrungu. Kaya ta: otot pramana. kang mangkono iku saka kurang lêngkap adon-adoning panon. iya tangan têngên kang kawawa molah. apadene banjur tumancêp ana ing jantung sarta jêrohan sapêpadhane. sanadyan sakèhing jêrohan sapanunggalane iya padha kataman tarubusaning otot pramana. apa kang kabênêr tinuju dening sasmitaning cipta. kang iku mêsthi dadi sababing kabuwanên. kaanane uga angêbêki angga iki kabèh. putus panggandane. iku tumuli katampan ing karsa. mangkono ing sapiturute. Beda karo kang lêngkap adon-adone. waya. waya. sapira ciptaning sasmita gone ngajak tangi. Mungguh panon gone ora kawasa nanggapi sasmitaning cipta mau. maruta. pratitis pamicarane. dadi sabab bisu. maruta. cêpak kamulyane. sarta lamur. thukuling waskitha adat kawawa narik ing wahyu. awas paningale. yèn adonadone gêtih kurang samêkta. saupama upakarti patang prakara iku yèn nganti gothang salah sawiji. jalma kang kataman wahyu iku kang mêsthi banjur lêpas pangrasane. têlu iku padha campuran anukma anut salakuning gêtih. pangucap. Kaya ta sasmitaning cipta kang arsa ngobahake raga. sarèhning panon durung nanggapi. wêninging panon kawawa anukulake panggraita. pratandhane mangkene. saupama patang prakara mau ora kawawa nandhang sarahsaning karsa. sayêkti ora bisa anuhoni marang sasmitaning cipa mau. pratandhane jalma kang wus kataman cacat kaya ing dhuwur mau. lire mangkene. yèn kang kabênêr gothang otot kang dayane pangucap. pangrungu. pandulu. pratelane mangkene. pangrungu. utawa kurang. waya têgêse banyuning pramana. môngka kabèh otot kang tarubus saka ing utêg iku padha kawawa nandhang rahsaning panon.pangambu. Otot pramana iku lêngkape saka adon-adon têlung prakara. iya mangkono uga. môngka adon-adon têlu iku kongsi bisa gothang utawa salah ing patrap panusupe. Nala têgêse gênining pramana. kang mêsthi suda ing kabudidayane.

pramana wus padha gingsir. kang tumanduk marang mani. lêbune kabèh kaalusan mau. mangkono mulane turu iku ora kawawa calathu. taksih miturut suraosing Sêrat Darmasonya. lumèngsèr marang karsa utawa marang ing panon manèh. durung kataman marang panukmaning mani. tindhihên iku kêna sabab mangkene. angambu. dadi balining kukudan rasa panukmaning mani mau durung kawawa amartani sakèhing otot. têmbungipun makatên. sudaning pêpadhang sabarang kang kadulu. urubing cahya kang tumanduk marang ing utêg. môngka sagunging otot lan balung. talingane wus kawawa rumungu. pramana barêng wus kasamêktan dening kukudaning sari sarasaning karsa. pupuling pêpadhang mau tumuli gana dadi putih maligining angga pramana. kang sarta amirasa kaalusaning gônda. ananging êmpaning tanduk sarênti. tumangkaring karsa padha jênjêm. Mangkono mulane ing wêktu iku raga lawan wacana durung padha kawawa. awit gêtih kang durung winimbuhan panukmaning mani iku sayêkti ora kawawa nandhang sarasaning panon. iya iku kang padha katingalan ana alaming pangimpèn. mungguh kang dadi sabab. kang marang angkara. mulane ana supêna awite mangkene. apadene amijilake sabdane. Anyariyosakên kawontênanipun pramana. kang kaambu. aluse kang padha kalêbu. ing kono tarbuka adêging trimurti manèh. urubing pramana wus jênjêm. ing Mamênang. gumêlaring pêpadhang têmah padha pupul. jênjêming panon têmahan kawawa narik sarining mani kang wus padha manukma ing gêtih. kang dadi sabab bisa anendra iku mangkene. padhanging panon kawasa mahanani sagung kaalusaning wujud. nalika raga ing wayah awan ginêbug dening daya hawaning pêpanas. ing sawijining môngsakala. kuwasa andayani wêninging panon. sucining gêtih kawasa madhangi panon. amèring panon kawawa mahanani ardaning karsa. granane wus kawawa ngambu. amung lesane durung calathu. urubing pramana kang marang angkara iku kawawa nyuda padhange. apadene kuwasa amiyarsa kaalusaning swara iki kabèh. kuwasa amimbuhi daya sucining gêtih. mungguh purwane ana supêna saka nendra. wêninging mani kawasa anucèni gêtih. Ing nalika tansah kataman daya rêrubaning karsa. nanging urubing cahya mau kawawa amèr. dadi loro-loroning atunggal. panganggitipun Bagawan Yogiswara. pêncaring pôncadriya têmahan tumuli têntrêm. iki kabèh. rasa pangrasane cipta ayêm. dene sari rasaning karsa kukut tumamèng pramana. amèring panon wus pulih kumpule. lire mangkene. apadene angrungu. ora kawawa ngobahake ragane. mulane kuwasa ningali kaalusaning wujud iki kabèh. kang karungu. trêkadhang . arda tumangkar ing karsa kawawa molahake urubing pramana. ing têmbung Jawa kang mangkono iku diarani tindhihên. ing nalika ngalilir kumpuling sari sarasaning rasa. pupuling panon jênjêm. apadene ragane bisa molah iku uga linawanan dening otot lan balung. Bab 12 Kawontênaning Pramana Mungguh pramana iku mau uripe amung kalawan cahyane pribadi. awit padha katon lan panukmaning sari sarasaning mani mau. padha cumithak ana ing panon. mulane mangkono awit pakêcapaning calathu iku kudu kalawan dening otot lan balung. padatane wong lagi tindhihên mau mripate wus kawawa andulu. barêng tumêkaning kataman dening daya adhêm. tajêming urub iku mau kawawa ngênêngake mani.Ing satêngahing jalma kang lagi nêdhêng anendra. pêncaring pêncadriya têmah amahanani amèring panon. kang wus padha cumithak ana ing kono. ingatase ngarcapada iku. ana uga jalma kang nglilir saka turu. Ing nalika raga iku têntrêm. amêsthi adarbe supêna. mangkono mulane supêna. pôncadriya padha pêncar. apadene balung-balung sapanunggalane.

yèn gêtih kurang lêstari lakune. Dene amèr pupuling pramana kang wus kapratelakake ing dhuwur mau. Kaya ta manungsa kang lagi lêsah ragane. kawawa amahanani santosaning raga. kang mêsthi mahanani pupuling pramana. yèn amère sawatara. tur akèh salang surupe. apa sasmitaning karsa mau. manawa abang. mêngkono padhane. dene sabab kang saka ing jêro. Dene urubing pramana kang lagi amèr tumanduking marang utêg kurang padhange. kaya ta manungsa kang lagi bagas kawarasan. Mungguh pêpadhanging pramana mau. gêtih iku manawa ora sukci lakune kurang lêstari. ing sapiturute. tumraping panon. kang mêsthi bisa mahanani pupuling pramana. anuwuhake dayaning panggraita. kêna sabab ing rong prakara. kinon lumaku anjêjunjung sapanunggalane. loro tancêbing cipta marta tarima. kang antuk sasmitaning karsa. sudane iya amung sawatara. Mangkono uga. upamane kayadene banyu kang wus ngêbaki sakubuking jêmbangan. pratelane mangkene. Wêninging panon kawasa andêlingake panonton. padhane kayadene pangilon mangkono. kang dhingin panas saka ing jaba. kang mêsthi dadi sabab amèring pramana. êmpaning paningal kurang cêthane. kuning mèlu kuning. pôncadriya akèh bawure. iya banjur kawawa nyambadani laku. kawawa amimbuhi pasucèning gêtih iku manawa sukci lakune mêsthi lêstari. pratelane mangkene. kang mêsthi ora bisa nyêmbadani. loro adhêm kang saka ing jaba utawa saka ing jêro. iya iku kang diarani sabab saka ing jaba. dene adhême masa wêngi. pratelane mangkene. jêmbaring pêpadhang mau kang tumanduk marang ing utêg kawawa anartani wêninging panon. iku mratandhani manawa uriping raga iku wus kêbak urubing pramana. manungsa kang lali wigar graitane adat cêpak nêpsune. tumrape marang raga lêsah. môngka antuk sasmitaning karsa kinèn lumaku. adoh ngapurane. utawa saka ing jêro. Kaya ta panasing masa awan. môngka kajogan banyu manèh kang mêsthi baludak. santosaning raga kawawa nyêmbadani grênêging karsa. ing saupama pandulu iku. lire mangkene. tumangkaring karsa kawawa migarake panggraita. iya lumayu. tibaning pêpadhang sayêkti jêmbar. kang mêsthi iku dadi sabab amèring pramana. mangkono ing sapiturute. iya mèlu irêng. kuwasa bisa mancala warna. lêrêming pôncadriya kawawa anyarèhake karsa. rupa irêng. kinèn anjêjunjung iya anjêjunjung. lêsahing raga ora kawawa nyêmbadani panggrênêging karsa. êmpaning karsa sayêkti akèh tumangkare. Dene amère pêpadhang kang tumanduk ing mani ora katata mahanani sucining gêtih.pupul. wimbuh pupule uga wimbuh jêmbaring pêpadhang. aningali rêrupan putih. manawa panuju amèr sayêkti kurang padhang urube. manawa aningali sakèhing kawujudan kang katingalan. dene yèn pinuju pupul. siji êmpaning angkara murka. dêlinging panonton kawasa anglêrêmake pôncadriya. mèlu rupa abang. urubing pramana iya mèlu warna putih. manawa amèr akèh sudane pêpadhang iya akèh. kinèn lumayu. Dene padhanging pramana kang tumanduk marang ing mani. iya kurang wêninge. .

Tumêkane wayah jam 7 sore. pandulu. pêncaring pôncadriya sangsaya suda. rasaning pôncadriya wus padha pêncar. urubing pramana wus angawit-awiti antênge. tumêkane wayah jam 3 wêngi saya wimbuh. apadene barêng tumêkane jam 10 iya saya wimbuh undhake. Tumêkane jam 3 awan. wêninging panon sangsaya muncar. pangrungu. dayaning salira kawawa mawèh adhêming pangrasa. mulane durung duwe upakarti ruwêt rêntêng. urubing pramana wus mari antêng. iku lagi nêdhêng-nêdhênge masa adhêm. ayêmingadhêming. Manawa wayah jam 2 bêngi. 10 bêngi rasa pangrasa wus suda . saupama katancêban utawa kawuwuhan dening cipta arda angkara. pangrasa anuwuhake panggraita. êmpaning karsa saya wimbuh sarèh. dene ing wayah iku manawa katancêban cipta marta iya suda. wêninging panon wus mari muncar. sarupaning sari hawaning jagad wus padha tumular. êmpaning karsa saya tumangkar. tumêkane wayah jam 11 awan. barêng tumêka jam 4 saya wimbuh. pupuling kumara iku anuwuhake têntrêming pangambu. maligining pôncadriya kawawa amêningake panon. ananging wêninging panon isih muncar. barêng tumêka jam 12 awan. tumêkane jam 1 utawa jam 2 wus prasasat padha bae. dayaning pêpanas angawit-awiti bantêre. pangarangipun Bagawan Yogiswara. antênging urub amimbuhi prabawaning cahya pramana. ananging êmpaning pangrasa wus ora beda. manawa katancêban cipta marta sayêkti amimbuhi katêntrêmane. anggènipun tansah anyakra pagilingan ing sadintên-dintênipun. rasa pangrasa anduwèni ruwêt rêntêng. tuwin pangraos. barêng tumêka wayah jam 8. tumanduking hawa sarining bumi saya akèhe. wêninging panon angawitawiti muncare. têmbungipun makatên. yèn kataman ardaning angkara iya ngrêbda. urubing pramana saya wimbuh antênge. pôncadriya ing masa iku isih maligi apa saanane dhewe-dhewe. kabèh kang padha pupul mau ngawiti amèr. prabawaning cahya kawawa amimbuhi dayaning mani iya iku anggone anucèni gêtih. sarupaning hawa. kang mêsthi rasa pangrasa kawawa pulih kaya wayah jam 6 esuk. apadene kumaraning jagad iki padha pupul kabèh. dadi êmpaning rahsa pangrasa sêmu sulêg. ewasamono ing wayah mau manawa panuju kataman dening tancêp martaning cipta. ananging wayah iku. miturut suraosing Sêrat Darmasonya.Bab 13 Beda-bedaning Raos Amratelakakên ingkang dados sabab bedaning raos. prabawaning bagaskara wus angawit-awiti panas. tumêkane jam 5 utawa jam 6 sore wus prasasat padha bae. cipta kang ora kawoworan ardaning angkara murka sapêpadhane. rasa pangrasaning angga nêdhêng-nêdhênging mêgar. sangsaya andadi. uga ana undhake sawatara. rasa pangrasa yêkti bali kaya wayah jam 12 awan mau. ananging sarèhning wanci iku arêp anampani pêpêting wêngi. Mulane mangkono awit durung padha kêtaman sarining jagad iki kabèh. dayaning pêpanas wis ngawiti suda bantêre. sucining gêtih kawawa amimbuhi dayaning salira. barêng tumêkane jam 8 esuk. utawa wigar urubing pramana isih antêng. dayaning pêpanas wus padha sirna. ing Mamênang. têntrêming karsa angantêngake urubing pramana. barêng tumêkane wayah jam 4 wêngi kongsi jam 6 esuk. ananging kang kacaritakake ing dhuwur iku. êmpaning karsa ngawit-awiti tumangkar. pêncaring pôncadriya sangsaya ngrêbda. jam 9. êmpaning karsa sirêp tumangkare. Tumêkane jam 7 esuk. nanging êmpaning pangrasa wus prasasat ora beda. wêninging panon kawawa anêntrêmake karsa.

pôncadriya wus maligi sakodrate dhewe. sawênèh marang thêthukulan. Mulane Bagawan Yogiswara ing Mamênang. ingkang sampun kinarang dening Sang Prabu Anyakrakusuma. sanadyan tibaa ing ngêndi-êndi. ana kang marang kewan. pratelane kaya ing ngisor iki. 1 bêngi rasa pangrasa wus ilang ruwêt rêntênge. banjur katarik dening wêtuning napas. sayêkti bakal bali kaya ing wayah jam 3 sore mau. kayadene papan kang wus tinulis. iya wus ora bisa mingsêt surasane. têmbunge mangkene. kang padha katancêban arda utawa marta. Mungguh beda-bedaning rasa pangrasa. iku anduwèni wahana dhewe-dhewe. kang mêsthi saka mangkono mulabukane. yèn kongsi andadi. bangêt gone amêling. dene ing wayah iku saupama kataman tancêbing cipta arda angkara. Kangjêng Sultan Agung ratu binathara ing nuswa Jawi. iya bisa kawawa tumanduk marang ing panon. narendra ing tanah Arab. swasana iku kang kawawa amratelakake. Kaya ta grênêging cipta kang marang candhala murka sapêpadhane. têmbungipun makatên. marang kang anitipake mau. wêwarah upakartining raga marang sarupaning manungsa ing jaman Asiyha. dirikat gonmu padha angruwat sarupaning grênêg kang marang candhala murka. awit bumi ing tanah Asiyha iku bangêt panase. apadene marang sato-sato sapêpadhane. awit grênêg kang wus tumanduk iku. ing sajagad iki kabèh. apadene sarupaning thêthukulan. sarta ora pêdhot gone mardi budi. tur parama ing ngèlmu kodrat. wêtuning napas banjur katampan ing swasana. iku yèn kongsi andadi. pangarangipun Kangjêng Nabi Mukhamad. sarupane kang padha katitipan cipta kang marang wêlas asih kang supaya antuk sih kawêlasaning jagad iki kabèh. aja kongsi bisa tumanduk ing pêpanonira. sayêkti kawawa tumanduk marang ing panon. êmpaning karsa wus lêrêm. wêtuning napas iku banjur kêtaman swasana. yèn wis tumanduk ing panon. ana umanjing marang manungsa ana kang marang sato kewan. Kangjêng Nabi Mukhamad iku manungsa waskitha. urubing pramana saya jênjêm. Beda grênêg cipta kang wêlas asih. sapêpadhane. manawa katancêban cipta marta saya wimbuh. kaya ta manungsa kang sinêngitan dening wong akèh apadene cinakot ing sato kewan. yèn tinimbang karo jaman kang padha kapering kalawan . wêninging panon wimbuh muncare. Tumêkane wayah jam 11 bêngi. hèh para siswaningsun. kang padha antuk panasing srêngenge. sabab swasana iku kang kawawa amratakake ing jagad iki kabèh. mulane amacak pustaka. nganti tumêkane wayah jam 2 bêngi iku wus bali kaya kang wis kapratelakake ing dhuwur mau. iku kang binasakake tôndha patra liru nama. miturut suraosing wêwarahing sêrat pêkih. Bab 14 Wêwahan Paedahing Badan Anyariyosakên upakarti ingkang dados paedahing badan. kabèh sarupane kang padha katitipan sarahsaning cipta candhala murka iya mahanani candhala murka. yèn wus tumanduk ing panon iya kêtarik dening wêtuning napas. kang sarta kayu sapêpadhane.ruwêt rêntênge. barêng tumêka wayah jam 12. ana umanjing ing manungsa.

manawa wus tumêka antaraning wayah bangun raina. gêtih kang wus panas mau tumuli anjog umanjing ing jantung. kang lêngane amung pancèn kanggo sawêngi. paedahe uga kaya ing dhuwur mau. amarga wus kataman ing hawa adhêm. padha kinèn asêsuci kayadene wayah kang wus kapratelakake ing dhuwur mau. mulane wêwarahe agama rasul.sirating srêngenge. tumêkane jam 5 esuk. paedahe iya kaya ing dhuwur mau. ing kono wêwarahing agama rasul. ing wanci iku wêwarahing agama rasul. saka kagêdhèn urube kang mêsthi andadèkake gêlising asat lêngane. padha andikakake sêsuci kalawan banyu. awit jiwa kang ora kalong-longan sarirane. sêmbahyange ing wêktu iku diarani salat ngasar. isih lêstari gone manukma ana ing gêtih. gêtih manawa kurang lêstarine lakuning gêtih ora kawawa mawèh adhêming panon. amarga dadi sarana pêpulihing jiwa kang tansah sumaring ing sadina-dina iku. tumêkane saantaraning wêngi kalawan rina. kodrating jiwa lagi nêdhêng amère. padha kinèn asêsuci kayadene kang wus kapratelakake ing dhuwur mau. awit otot kang padha kaku iku ora nglastarèkake lakune gêtih. ing wanci iku wêwarahe agama rasul. môngka kongsi kurang panguktining badan kang mêsthi cêpak lêlarane. iku jiwa wis awit amèr. amarga kataman dening daya kang sangsaya adhêm. Tumêka wayah jam satêngah papat. kang ngumandhang ana ing raga iki. dadi wêwarahe agama rasul mau têtêp amurih rahayuning sarira. ing wanci iku wêwarahing agama rasul. mangkono pralambanging jiwa. aluming mani têmah ora kawawa mawèh sukci. awèt santosane. ijih wutuh titipaning trimurti. ing wayah jam 12 awan. ing wanci iku wêwarahe agama rasul. paedahe kaya ing dhuwur mau. padha kinèn asêsukci. asating lênga urubing diyan tumuli sirna. ingatase jalma ing jaman panas. Kang wus kasêbut ing dhuwur mau wêwarah pangruktining raga ing mêngko ana wêwarahing agama kang tumrap marang upakartining cipta. sêmbahyange ing wêktu iku diarani salat mahrib. lire mangkene. kayadene ing wayah bangun. utawa adusa jinabat pisan. wêkasan dadi lara panas. kang mêsthi lêngane kanggo sawêngi. ing nalika jam 3 wêngi. Ing saupama manungsa kang padha dumunung ana ing tanah panas iki. ing . manungsa kang adoh lêlarane iku manawa ora kêna sambekala adat dawa umure. jiwane isih padha pupul. paedahe salat subuh iku rong prakara. anglêmêsake otot kang padha tumanduk ing badan iki kabèh. sêmbahyange ing wêktu iku diarani salat ngisa. paedahe mangkono mau amulihake pupuling jiwa kang awit amèr. kang supaya awèt kasantosane gone padha dadi kêkandhanganing jiwa. kang dhingin. kang mêsthi adoh lêlarane. kayadene urub-urubing diyan. pirabara kanggo luwih satakêre. iku ing têmbe têkane jaman kamuksan. kodrating jiwa wimbuh pupule. iku sabab amèring jiwa. paedahe iya kaya ing dhuwur iku mau. beda karo otot kang ajêg lêmêse. wong cêpak lêlarane mau adat ora bisa dawa umure. sarining jiwa durung kawawa padha jêbus saka ing raga. sarampunge sêsuci tumuli pinurih sêmbahyang diarani salat subuh. padha kinèn asêsuci kayadene kang wus kapratelakake ing dhuwur mau. kodrating jiwa wus nêdhêng pupule. kang mangkono iku paedahe anyênyuda amèring jiwa. ngasar kodrating jiwa wus angawit-awiti pupul. sêmbahyange ing wêktu iku diarani salat luhur. panon iku manawa kurang adhême panase kawawa nartani ilining gêtih kang padha lumaku ana laladaning utêg. Kaya ta cipta kang pinuju arda. paedahe ngrikatake pupuling jiwa. lumrahing jalma jamaning tanah panas. wijiling gêtih kang panas mau tumuli tangkar-tumangkar tumulare angga iki kabèh. mungguh wulang pangruktining raga mau prêlu bangêt. têgêse ngumbar karsa kang akèh-akèh. malah angungkuli nalika ginêbug ing masa panas mau. sumuking jantung nalika kataman dening panasing gêtih kawawa ngalumake mani. uriping urub mau beda karo yèn diupakara pinurih samadya bae. Ing wayah sirêping srêngenge.

kaya ta: jalma kang tuwuh ana jaman atas angin kang lor wêwantuning watêk apadene têpaning kabudidayan. Ing jaman samêngko bumi têlung gotra mau binage dadi têlu. rong prakara. 2. kang sagotra dumunung ana jagad sisih lor. pangarangipun Bagawan Yogiswara. diarani tadhah angin. ing têmbung Jawa isih diarani sagara jinêm. dene antarane tanah kono kang wus kapering kidul dhewe. wêwatêkane sarwa tarima sarta rila lêgawa. yèn ing têmbung Walônda diarani pul. manawa têmbung Jawa diarani madyapada. budine mungkul sawiji. ing sakubênging donya miturut suraosing Sêrat Darmasonya. wêrdine têlung golongan. arupa bumi banyu. wahananing watêk kang sarta budayane. iya beda-beda karo jalma ing samadyapada. kalawan tanah panas iku beda-beda. dadi hawaning sagara jinêm mau wus prasasat ora bisa sumaring. . manawa ing têmbung Jawa diarani sagara jinêm. Ananging kang padha dumadi ana sakiduling sagara jinêm kang mêsthi isih padha dawa umure. marga saka ciliking bumi. bumi Ostroliyah. wêwatêkane dumadi ing tanah kono mau isih padha anuhoni ing sabare. kang sagotra dumunung ana kidul arane uga atas angin. 3. kang mêsthi beda-beda. mangkono uga para sato kewan. mangkono pupuling jiwa wus kawawa amèr sawatara. siji diarani bumi Eropah. diarani atas angin. dene paedahe pêpuji iku mau anglêmpêrake tumangkaring karsa kang akèh-akèh.sajrone sêmbahyang utawa sawise. arupa bumi banyu. surasane layang Darmasonya iya wus anyatakake manawa bumi kang tuwuh ing jagad iki kèhe pêpitu. kalêbu sagara jinêm loro mau. amarga kauripan ing tanah kono iku kaananing jiwa arang amère. sasipatane kaanan iya beda-beda. jaman madyapada. Bab 15 Gumêlaring Siti Anyariyosakên gumêlaring siti. kang sarta jêmbar kabudidayane. Gumêlaring bumi kang padha dumunung sajroning jagad iki kèhe têlung gotra. dadi tumangkaring karsa ora pati akèh. diarani bumi Aprikah. uga kaperang dadi têlu. mulane mangkono awit saka êmpaning sari hawa gone nartani panguripan tumrape kang mêtu saka ing tanah adhêm. tur adoh marang upakartining cipta drêngki. tumangkaring karsa iku manawa sirêp kang mêsthi kawawa mawèh martani cipta. Dene sagotraning bumi têngahing samêngko diarani Asiya. ora padha karo jalma ing atas angin kang kidul. akèh pupule. ing Mamênang têmbungipun makatên. 1 bumi Amirikah. pratelane kaya ing ngisor iki. tumangkaring karsa durung pati akèh. iku wus padha kataman dening dayaning panasing srêngenge sawatara. kang sagotra dumunung ana têngah. pinardi aja kongsi pêdhot pujine. Ing sagara jinêm kang sisih lor. mulane madyapada mau ora kaperang dadi loro utawa têlu. saka jagad kang lor. utawa jagad kang kidul. mulane mangkono awit saka adoh karo sasipataning srêngenge. kawasa ngumpulake jiwa. kang mangkono iku mau andadèkake sarana dawaning umur. dene sagotraning bumi kang kidul. sapêpadhane kayadene raga kalawan adhêming banyu iku. wêwantuning wêwatêkan sarta êmpaning kabudidayan. 2. yèn têmbung Lônda diarani nurpul. antarane kono mau luwih saka adhême. dadi sagotraning bumi kang têngah mau kauripane saka antuk dayaning angin. Mangkono uga kang padha dumadi ana ing jaman têlung gotra mau.

iya iku kang diarani jaladara utawa mêndhung. wêtuning ampak-ampak lan pêdhut mau ing sadina-dina tansah kêndhat. kang sarta jêmbar kabudidayane. amèring mêndhung iku dadi banyu.Dene sagotraning tanah samadyapada kang sisih lor dhewe. yèn ing atas angin lor adhême amung kalawan sarining tirta kamandhanu. iku wahanane adhêm. Ingkang alus-alus dadi sarana panguripaning thêthukulan. ing jaman ngarcapada sadaya. awit atas angin kidul. yèn têmbung Walônda diarani lini. môngka pêdhut utawa ampak-ampak iku manawa kêna dayaning srêngenge padha kawawa amèr. yèn mangkono lêpasing kabudidayan iku saka antaraning adhêm lan pêpanas mau amèr pupule jiwa tansah sêdhêng. mulane wêwatêkane padha rupak-rupak. dene kang kasar diarani ampak-ampak utawa pêdhut. dene kang padha dumadi ana ing kono jiwane tansah amèr. barêng wus ana kono yèn ing môngsa adhêm. dene têtakêraning umur cêndhak dhewe. awit jiwa manawa kapupulên ora kawawa anuwuhake graita. ing têmbung Jawa banyu kang tiba saka madyantara iku diarani udan. dene têtakêrane ngumur kacèke iya ora akèh. iku wus awit kataman dening hawa panasing srêngenge. pêdhut lan ampak-ampak iku mau kawawa pupul. ingatase ngatas angin kang sisih lor. kawawa mêsat ngumandhang ana madyantara. arang pupule. pratelane mangkene. lêpas-lêpas panggraitane. amèring jiwa wus ana wimbuhe sawatara. barêng banyu wus kakênan dening daya panggèndènging pêdhut lan ampak-ampak. êmpaning karsa padha tumangkar. têksih miturut suraosing Sêrat Darmasonya. apadene amimbuhi daya pikuwating manungsa. pangarangipun Bagawan Yogiswara. dene sakiduling bumi iku wahanane dumadi iya padha bae karo antaraning madyapada kang sisih lor. ora kaamèrên ora kapupulên. ewadene umur-umurane dawa-dawa ing atas angin ing lor. Mungguh sarining bumi kang padha cêcampuran iku. amarga durung kêna daya panasing srêngenge. kang sarta sato kewan. sapanunggalane. wêwatêkane dumadi ing tanah kono mau iya isih anuhoni katêmênane. kasipat bangêt karo hawaning srêngenge. tinimbang karo liya-liyane. sarta daya bantêring maruta. ing Mamênang têmbungipun makatên. pupuling pêdhut lan ampak-ampak. sapanunggalane. yèn kaamèrên kawawa anuwuhake karsa kang akèh-akèh. karsa iku manawa nganti tangkar-tu Bab 16 Sarining Cêcamboran Anyariyosakên sarining cêcamboran ingkang anartani daya panggêsangane sawêrnining têtuwuhan. mêndhung iku manawa kêna dayaning pêpanasing srêngenge. kang mêsthi kawawa amèr. amèring pêdhut lan ampak-ampak mau. karo umur-umurane manungsa ing atas angin kang kidul dhewe. iku luwih ananing dumadi iya mèh padha bae karo ing atas angin kang sisih lor. tumuli amor sawujud katon amêtêngi bawana. têmah andarbèni daya panggèndèng kawawa anarik banyu kang padha ngumandhang anèng swasana. tuwuhing cipta kang akèh amung marang kadrêngkèn utawa panastèn. Dene bumi samadyaning madyapada mau. Apadene sagotraning atas angin kang kidul. amung pasahing kalantipan bae cêpak atas angin kidul. kacamboran dening sari pêpanasing srêngenge. apadene êmpaning karsa wus tumangkar sawatara. wêkasan dadi bodho. kalawan ing atas angin kang lor. ananging kang kêna tinonton ing akèh amung yèn wayah bangun esuk. kanêpsone iya cêpak-cêpak. . iku hawa panasing srêngenge luwih bantêr.

êmpaning karsa. kang mêsthi godhonge padha katon ngrêmbaka sarta sêgêr. aluming godhong lawas-lawas katêmahan padha gogrog. marga kang dadi sabab lêmah sarta wijining thêthukulan. awit adon-adoning sari têlung prakara. tur bajang uwite. lan bumi. kêna uga kinarya ngombe panulaking pêpanas. utawa tripurusa. kang mangkono iku sabab saka gêronggonging lêmah. Manusa iku kang minôngka uwit. sêmi . Kang dhingin sari gêni. marmane thêthukulan kang rêntêt iku kang mêsthi padha santosa wite suwe patine. beda karo thêthukulan kang wite gombong iku kang mêsthi pêpês apês sêmpalan tur gêlis patine. sarining gêni padha nisih ana ing jaba bae. loro sarining adhêm. pêncaring pôncadriya. Beda kalawan manungsa kang nancêpake cipta marta wêlas asih. dadi sarining bumi ing sadina-dina tansah sinêsêp dening tripurusa tanpa kêndhat. dadi panêsêping sari amung sawatara olèhe. dadi nêsêping sari luwih gampang. ngaranging uwit iku têmahan bêrbêg banjur tumiba ningnèng. kaping têlu sarining angin. kaping pindho sarining banyu. kang minôngka tansah anjurungi karsa ardaning budi angkara. pratitise thêthukulan wit kamplong. Kaya ta thêthukulan kang padha tumuwuh ing lêmah ladhu utawa papan pagunungan. kang mêsthi godhonge padha alum. iku bakal mahanani godhong kêmbang lan uwoh. iya iku wijining sari cêcamboran. iku pralampitane kayadene thêthukulan kang tansah kapanasan ing sadina-dina. iku pratandhane. gogroking godhong wite sayêkti ngarang. Kang dhingin sarining lêmah. pratelane mangkene. sarupaning thêthukulan iki kabèh. sarta oyot kang padha tumuwuh. mulane diarani mangkono. bumi. iku kang mêsthi bungkik godhonge. mangkene têmbunge.Ambalèni sari-sari kang kawawa anartani panguripaning thêthukulan iku mau. banyu. sari patang prakara iku wijange mangkene. kang minôngka godhong. sêgêring godhong kawawa anuwuhake sêmi. lan gêlis lagang uwite. mungguh adon-adoning wiji kaduk sarining banyu lan angin. Sari kang padha nguripi thêthukulan iku. sabab gone anduwèni daya panggèndèng kawawa anêsêp sarining bumi. iku kang mêsthi bisa subur godhonge. mulane thêthukulan kang padha gombong iku samôngsa dipêrês kang mêsthi mêtu banyune. sarta gêdhang sapanunggalane. wahananing banyu iku adhêm. mungguh pratelane mangkene. pratelane mangkene. iku bakal kawawa mahanani uwiting kayu. anadene manèh mulane sari camboran têtêlu iku diarani tripurusa. beda lan thathukulan kang wite rêntêt adon-adone wiji kaduk sarining gêni. beda thêthukulan kang padha tumuwuh ana ing lêmpung utawa padhas. kaananing rahsa. kapindho sarining gêni. iku pralampitane kayadene thêthukulan kang tansah kataman ing udan. Mangkono uga pralampitane ngaurip iku iya padha uga lan tuwuhane thêthukulan. jiwa kang minôngka oyot. mulane kabèh sarupaning thêthukulan iku undha-usuking kaanane. siji sarining panas. dene sari kang padha anartani uriping thêthukulan. cipta kang minôngka êpange. môngka tan antuk udan. kang minôngka kêmbang. kaping pate sarining bumi. wênang diarani trimurti. kang mangkono iku sabab saka rapêting lêmah. kang minôngka uwoh. angin. sarta dèn ruktèni sakiwatêngêne. tanduking graita. dene sarining banyu lan angin padha sumisih ing pinggir. kaping têlu sarining angin.

Sadaya wau tuking sêsakit dumunung wontên ing jantung. lawan enak rasane. pundi prênahing sêsakit kinêrokan. bilih agêng salah satunggal. ingkang anartani dados gêsanging raga kita punika. manawi sami udalipun. ing Mamênang. kaunjuk utawi kaborèhakên sarira. sabab angin punika anggènipun andarbèni sêsakit awit saking pupu dados botên lêstantun lampahipun. mênggah jampènipun ingkang saking upakarti manah ugi anancêbakên cipta marta wêlas asih. kang arum gandane. Sakit saking latu. Wiyosipun mênggah manungsa punika anggènipun nandhang sêsakit punika witipun saking kalih prakawis. mangkono pralampitane jalma kang agung nêcêp cipta marta wêlas asih. pangarangipun Êmpu Yogiswara. manawi sumusup ing wadhuk têmahan dadosakên sakit mulês. Sakit saking angin. bilih jampi ingkang mawi sarana. bilih ngantos kaladukên udaling angin. têmbungipun makatên. ingkang têngên kawawa ngudalakên latu. saupami manungsa punika botên nênêdha. utawi sênêp. ingkang têngah kawawa ngudalakên toya. amiliha gêgodhongan ingkang adêg asli srêngenge. 1. punika andadosakên sêsakit ngêlu. satunggal pêrnah wontên ing kiwa. pramila jantung wau dados tuking sêsakit. utawi watuk. awit tatêdhan punika adamêl rêndhêt lampahing latu angin toya wau. manawi kenging pêpanas utawi kinêrokan. apadene jalma manungsa kang padha andulu. punika lajêng lêstantun lampahipun. utawi kajampenan ingkang sarwa panas. manawi jampi ingkang mawi sarana. kados ing ngandhap punika pratelanipun. kêdah nancêbakên cipta marta wêlas asih. mêngah jampènipun. awit gêsanging raga kita punika muhung jantung purwanipun wontên. 2. punika gêgodhongan ingkang adêg asli toya. bilih gêgodhongan ingkang kadamêl jampi. inggih punika toya saking karingêting pramana. mênggah gêgodhongan ingkang adêg asli toya wau sampun kapratelakakên ing bab kaping 16. punika saèstu andarbèni sêsakit kawontênanipun dhatêng raga. inggih botên andarbèni sêsakit. margi saking tatêdhan. saèstu raga kita punika botên andarbèni sêsakit punapa-punapa. ingkang kiwa kawawa ngudalakên angin. ingkang tamtu andamêl sêsakit panas. . ingkang tamtu saras sakitipun. tigang bolongan wau sami tumanduk dhatêng utêg sadaya. ananging sêsakit punika anggènipun warni-warni. môngka tumanduking utêg. saupami kagêngên udaling latu. ingkang satunggal ing têngah. satunggal pêrnah wontên ing têngên. ugi sampun kapratelakakên ing bab 16. Mênggah jantung punika andarbèni bolongan tiga. têksih miturut suraosing Sêrat Darmasonya. Bab 17 Upakartining Sêsakit Anyariyosakên upakartining sêsakit.kawawa mahanani kêmbang sarta uwoh kang padha andadi. tuwuhing uwoh iku mratandhani kabèh sato kewan kang sarwa rumangkang. dados kawawa ewah gingsir lampahipun. ingkang saking upakartining manah. kang mêsthi kapidêrêng kapengin ngundhuh woh kang èdi rupane.

dèntên manawi botên nêdha. punika saèstu botên tumama wisanipun. kalajêngking sasamènipun. ananging botên andarbèni kalakuan angkara murka. utawi papasan. punika botên wontên jampènipun. têmbungipun makatên. têmah andadosakên sêsakit kados kang kasêbut ing nginggil wau. sanadyan nyakota botên mandi. punika jampènipun ingkang saking upakartining manah. asarana ngampêt ambêgan. punika sampun tatela andarbèni kalakuan angkara murka ingkang sakalangkung sangêt. amargi saking kêkathahên wisanipun. kados ta bubrah kowak korèng sapanunggilanipun. margi saking lêpat raosipun piyambak. botênipun inggih toya lèpèn. daya wisa punika sagêdipun malêbêt dhatêng sarira. jangji botên ambêkan. ingkang makatên wau sadaya. bôngsa wisa sadaya. wondene jampènipun. ngantos saicalipun raosing sêsakit. têgêsipun rêmên adamêl pitênah sasamining tumitah. dados panyabaraning wisa. Bab 18 Upakartining Pêjah Anyariyosakên upakartining pêjah. . dèntên wisaning manungsa punika kawawa ambucal sawarnining sêsakit. makatên ugi kenging latu. kawawa anjêbus saênggèn-ênggèn. gêgodhongan ingkang winastanan bolu bang. kaunjuk sarta kaborèhakên saèstu sagêd saras. anggènipun botên katingalan sarintên dalonipun punika. sawêr banyu. Manawi wontên manungsa cinokot sawêr. punika amargi saking andarbèni manah drêngki. ananging ingkang makatên wau manawi botên sagêd angruwat kadrêngkèning panggalih saèstu botên sagêd saras. yèn sawêr pundi ingkang cinakot andadosakên sangsara. makatên purwanipun. môngka lajêng pêjah. dados têmah adamêl cabaring wisa. êrah wau manawi rêgêd. sanadyan manungsa ugi makatên. sanadyan sarasa ing wingking tansah tuwuh sêsakitipun. ngantos angêbêki badan. Mila makatên margi sawêr kalih warni wau anggènipun manggèn wontên sapinggiring sagantên utawi rawa. Wondene manawi manungsa kacakot sawêr kang sarta kaêntup samining bôngsa wisa. sawêr ingkang kêsit punika mratandhakakên manawi sampun cabar wisanipun. sarta kaêntup ing tawon. têgêsipun toya sagantên. Mênggah wisanipun manungsa wau. utawi kaêntup wau. margi wisanipun ampuh. ananging wisaning manungsa punika bèntên kalihan wisaning sawêr. pangarangipun Êmpu Yogiswara ing Mamênang. salêbêtipun têksih cinakot. saèstu cabar kamandènipun. katarik saking lêbêting napas. Botên angêmungakên sawêr kemawon. bilih angsal tatêdhan wau lajêng trêngginas polahipun. saèstu limprêk-limprêk. punika manawi purun nyakot manungsa saèstu mandi. mênggah jampènipun ingkang mawi sarana kasirama toya wantah. awit labêt saking botên sagêd nêdha wohing papasan utawi wohing bolu bang. bèntên kalihan sawêr lêmpe. têksih miturut suraosing Sêrat Darmasonya.Wontên malih manungsa ingkang nandhang sêsakit tatu. sabab gêgodhongan kalih warni wau. tanpa daya. awit anggènipun kêrêp nanêdha. môngka kadrêngkèn punika adamêl rêgêding êrah. pramila manawi wontên sawêr botên sagêd nêdha wohing papasan tuwin bolu bang. utawi dêdamêl. manawi kêkathahên wisa têmah lêsah tanpa bayu. punika saèstu manawi agung wisanipun.

mênggah pratelanipun makatên. têmahan botên kawawa angudalakên tuking latu tuwin toya. mênggah kathahipun tigang golongan. biyung tolung sirah galundhungan saminipun. ing ngriku sami alamipun bôngsa alus-alus. anyarèhakên napas. supados anilar satunggal panggônda. I. angêningakên cipta. purwanipun saking jantung. pamrihipun supados adamêl sukcining pramana. betalmukaram. awit jantung wau sampun têtela bilih andarbèni bolongan têtiga. amung santun alamipun kemawon. endraloka. manawi sampun makatên manungsa punika. Dene manawi têmbung Arab. Wiwit kapisan ing alam janaloka. gangsal pangraos. punika alamipun bôngsa kamawurung. satêmahan kantun sami sagêd gêsang piyambak-piyambak. satunggal-tunggalipun binage dados tiga. kados ingkang sampun kapratelakakên ing bab 17. II. Manawi sampun ngangge upakarti ingkang makatên punika wau saèstu Hyang Pramana kawasa ngukut sagunging sukma. manawi pramana sampun rungkat saking panggenan. kapêpêtan hawa tatêdhan saking jawi. bilih manawi sampun racut dados satunggal wontên ing jantung. janaloka. pamrihipun supados angantêngakên pramana. inggih punika ingkang sami kawastanan. V. awimbuh prabawanipun. guruloka. ingkang sabagean êlêt tigang atus pandulu. III. tiga pangandika. manawi badhe racut kadonyanipun. Bèntên akalihan manungsa ingkang sampun kasêbut pandhita. kados ta manungsa ingkang sampun katingal mêtêng môngka têrèk. abên-abênanipun trimurti. supados sampun adamêl kèndêl dhatêng lampahing roh rahmani. angrèh raga. ingkang wontên salêbêting jantung. Mênggah alam têtiga wau. roh rahmani. utawi anjing wêdaling napas wau kaajêgna. Manawi wontên manungsa pêjah jalaran anggènipun nêdha woh-wohan utawi lombok sasamènipun. botên mebah botên musik. ingkang sumusup ing êrah sadaya. punika manawi angêtrap pangruktining raga makatên. punika ugi sampun dados wiji ananging saèstu kirang ing . saèstu kita punika lajêng pêjah. ingkang minôngka siti swasana. IV. punika têtela jantung ingkang kenging hawaning tatêdhan. mênggah anggènipun dados sabab manungsa pêjah punika. dados kawawa lajêng ngangkat rungkating pramana. punika pramana lajêng agung kawasanipun.Wiyosipun. alam kaalusan punika wau. ing sagêgolonganipun piyambak-piyambak. manawi ing têmbung Arab kawastanan betalmakmur. sakawan paningal. kaalusan tundha kapisan. pratandhanipun makatên. pamrihipun adamêl maligining pramana. kang awit bolonganing jantung mingkup. Kados ta. Manawi têmbung Sangsêkrita alam têtiga wau dipun wastani. betalmukadas. sampun ngantos anuwuhakên panggagasing panggalih. Ing mangke anyariyosakên alam kaalusan. anglêrêmakên êmpaning karsa. kalih pamiyarsa. angracut pôncadriya. pêjah ingkang makatên wau sukmaning êrah saèstu botên sagêd kukut dhatêng pramana malih. têgêsipun wiji ingkang kirang langkêp. môngka toya angin latu punika bôngsa lumampah. dipun wastani betalmakmur. bôngsa lêlêmbat punika kadadosan saking sukmaning êrah ingkang sami kantun wau. prasasat botên pêjah. ingkang makatên wau pininta sagêda wangsul dhatêng pramana malih.

punika wau ing ngriku pagolonganing bôngsa alus ingkang botên mawi cacat. ingkang sampun kacariyosakên ing Sêrat Paramayoga. Ing kaalusan tundha kalih. manawi ing jaman purwa winastanan ing tenjomaya. ingkang sami tigang kaalusan. Ingkang alus tundha tiga. Kaalusan tundha tiga. .. manawi têmbung Arab dipun wastani betalmukaram. Ing salêbêting alam endraloka. ugi ing betalmakmur. utawi para nata. inggih punika ingkang kasêbut botên asor botên luhur. ewadene ingkang makatên wau sami sagêd gêsang ing kawontênanipun. punika ugi sagêd anunggil sapanggenan kalihan para pandhita. têksih salêbêting alam endraloka. Ing kaalusan tundha kalih. ananging manawi sampun sagêd saupakartining para nabi. wêdaling kama saèstu dipun saranani saking supêna sacumbana. punapa malih botên wontên ingkang botên gêndhak sikara. Ing alam ingkang sampun kasêbut nginggil wau. punika alam pungkasan. sadaya sami damêl sikara. ing ngriku mênggah tataranipun kalihan manungsa ingkang limrah. Tataran kaalusan tundha kalih.. awit ing ngriku alamipun para nabi. ing ngriku manawi manungsa sagêd angambah nunggil ing alam punika. inggih punika kratonipun Sang Bathara Ismaya. ingkang dipun wastani makatên wau sadaya kama salah.kawujudanipun. punapadene sawêg ana gêmbung sasamènipun. angrèh sagunging jim pêri parayangan. ingkang makatên wau margi saking kirang abên-abênanipun trimurti. manawi ing têmbung Arab dipun wastani betalmukadas. ingkang sampun badan alus. ananging mênggah gêndhak sikaranipun sami kemawon kalihan ingkang sampun kasêbut ing alam tundha kapisan wau. punika alamipun para parayangan. punika alam panggenanipun para pandhita. têgêsipun botên marta botên murka. inggih punika lêrês-lêrêsing panggenan. sasamènipun. punika alamipun para satriya. Ing kaalusan tundha tiga. punika wiji lajêng kawawa gêsang dumunung wontên alam kaalusan ingkang tundha kalih. Ing salêbêting alam guruloka.Tamat . manawi narendra ingkang limrah budinipun.. sarta ingkang tansah anancêpakên cipta marta wêlas asih. môngka kawawa anarik wiji. punika alamipun manungsa. ingkang sami angêgungakên pujabratanipun. saèstu wangsul duk purwanipun trimurti. ing ngriku ingkang kawasa murba amisesa salêbêting alam janaloka wau. sakathahing wiji ingkang dumunung ing ngriku. têgêsipun kama ingkang botên katampèn dening baganing biyung. jim. kados ta sawêg ana sirah. punika dipun wastani alam sonyaruri. pêri. Ing kaalusan kapisan. sadaya sami anandhang cacat. ugi betalmukaram. punika alamipun manungsa ingkang sami angêgungakên tancêbing cipta marta wêlas asih. punika ugi sami tundha tigang kaalusan. tataran kaalusan ingkang kapisan. ingkang sami angêgungakên pujabratanipun. punika manungsa ugi sagêd angambah ing alam ngriku. kados ta manawi manungsa pinuju tilêm. mênggah kalakuan ing kadonyanipun manungsa ingkang makatên wau kalêbêt sêdhêng. punika têksih salêbêting alam janaloka.