You are on page 1of 3

‫در مورد قيام مختار‬

‫تاريسخ همواره شاهسد تلشهسا‪ ،‬مبارزات ‪ ،‬پيروزي هسا و شكسستهاي بزرگسي بوده اسست و انگيزه هاي گوناگون ‪،‬‬
‫ايسن حوادث را بر دوش كشيده انسد‪ .‬هرچنسد گاهسي فرد يسا افرادي ‪ ،‬يسك تنسه بسه ميدان آمده انسد و غمبارتريسن و‬
‫شادتريسسن حوادث را در مقاطعسسي خاص از تاريسخ آفريده انسد‪ .‬بررسسسي قيام مختاربسن ابسسي عبيسد ثقفسسي براي‬
‫زدودن گرد و غبار فراموشي و مظلوميت از چهره او و قيام انقلبي اش صورت مي گيرد؛ قيامي كه نشات‬
‫گرفتسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسه از قيام و نهضسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسست عاشوراسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسست‪.‬‬
‫رهسبري ايسن قيام را آزاد مردي از پيروان اهسل بيست پيامسبر(ص) يعنسي مختار بسن ابسي عبيسد ثقفسي بسه عهده‬
‫سسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسست‪.‬‬
‫داشس‬
‫او اين حركت را با نداي «يالثارات الحسين» آغاز كرد‪ .‬اين قيام در حقيقت تحول عظيمي در تاريخ به شمار‬
‫مسسسسسسسسسسسسسي آيسسسسسسسسسسسسسد كسسسسسسسسسسسسسه بعسسسسسسسسسسسسسد از واقعسسسسسسسسسسسسسه كربل بسسسسسسسسسسسسسه وقوع پيوسسسسسسسسسسسسسست‪.‬‬
‫مختار نقطه شروع اين حركت خويش را كوفه قرار داد‪ .‬او مردي قهرمان و مريد امام (ع) بود كه شعارش‬
‫را بسا نام خدا آغاز كرد و راهسش را راه خدا برگزيسد و پايان كار را لقاءالله مسي ديسد و براي تاريسخ شيعسه ‪ ،‬ورق‬
‫زريسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسن ديگري را آفريسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسد‪.‬‬
‫مختار چسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسه كسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسي بود؟‬
‫مختار فرزند ابوعبيد بن مسعود ثقفي بود و در سال اول هجرت متولد شد‪ .‬پدرش ابوعبيد از اجله اصحاب‬
‫رسول خدا بود كه در سال سيزدهم هجرت والي عراق شد‪ .‬اصبغ بن نباته از اصحاب وفادار علي (ع) مي‬
‫گويسد‪« :‬روزي اميرالمومنيسسن (ع) را ديدم كسه مختار را كسه طفسل كوچكسي بود روي زانوي خود نشانيده و بسا‬
‫نوازش و محبت دست بر سر او مي كشيد و مي فرمود يا كيس يا كيس ‪« :‬اي هوشمند و زيرك»‪ .‬به همين‬
‫مناسسبت پيروان او را كيسسانيه خواندنسد‪ ،‬ولي سساحت مختار از انتسساب بسه ايسن فرقسه ‪ ،‬دور اسست و او بسه‬
‫امامت معصومين (عليهم السلم) اقرار داشت كه در ادامه خواهد آمد‪ .‬مادر مختار دومه بنت وهب از زنان‬
‫بسا شخصسيت تاريسخ اسسلم اسست و درباره او گفتسه انسد‪ :‬وي از زنان سسخنور و باتدبيسر و عاقله بود‪ .‬مختار‪ ،‬در‬
‫‪13‬سسالگي در جنسگ بزرگسي شركست كرد‪ .‬هنگامسي كسه ارتسش اسسلم براي جنسگ بسا ارتسش كسسري از مدينسه بسه‬
‫طرف عراق و ايران حركست كرد‪ ،‬فرماندهسي ايسن لشكسر از طرف خليفسه دوم بسه ابوعبيسد‪ ،‬پدر مختار واگذار‬
‫شده بود‪ .‬ابوعبيسد‪ ،‬مختار را نيسز براي جهاد در ايسن بسسيج شركست داد و بديسن وسسيله مختار ‪13‬سساله از جمله‬
‫رزمندگان شسسسسسسسسسد كسسسسسسسسسه براي اوليسسسسسسسسسن بار درجنگسسسسسسسسسي عظيسسسسسسسسسم شركسسسسسسسسست مسسسسسسسسسي كرد‪.‬‬
‫ويژگسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسي هاي فردي‬
‫مختار مردي شجاع بود كسسسه از چيزي نمسسسي هراسسسسيد‪ .‬او بسسسسيار عاقسسسل و در پاسسسسخ دادن حاضرجواب بود‪،‬‬
‫خصسلتهاي پسسنديده داشست ‪ ،‬بسسيار باسسخاوت بود و امور را بسا فراسست و زيركسي بسه آسساني درك مسي كرد و‬
‫داراي همتسي بلنسد و همچنيسن تيزبيسن بود‪ ،‬در جنگهسا محكسم و اسستوار بود و در دوسستي بااهسل بيست و دشمنسي بسا‬
‫دشمنانشان زبانزد خاص و عام بود‪ .‬بعسد از واقعسه عاشورا و مسسلط شدن ابسن زياد بر كوفسه طرفداران اهسل‬
‫بيست پيامسبر (ص) قلع و قمسع شدنسد و ابسن زياد بر فراز منسبر مسسجد كوفسه بسه اميسر مومنان و اولد حضرت‬
‫اهانت كرد‪ .‬بخاطر شهادت بعضي از متعرضين در روزهاي قبل كسي جرات پاسخگويي ابن زياد را نداشت‪.‬‬
‫سكوت همه جا حكمفرما بود كه ناگهان فرياد خشم آلود مختار از گوشه مسجد‪ ،‬قلب ابن زياد را لرزاند و‬
‫ماننسد شيري كسه از قفسس آزاد شده باشسد بر سسر فرزنسد «سسميه» فرياد برآورد‪« :‬واي بر تسو‪ ،‬ابسن زياد! آيسا بسه‬
‫علي و حسسين اهانست مسي كنسي؟ دهانست بشكنسد! تسو اصسل كيسستي؟ تهمتهايسي كسه زدي براي تسو و اميرت يزيسد‬
‫اسست ‪ ،‬نسه حسسين و خاندان پيامسبر»‪ .‬مختار مردي مخلص بود‪ .‬او در ايام حكومست خود بسه شكسر قلع و قمسع‬
‫قاتلن امام حسسسين (ع) بيشتسسر روزهسسا را روزه مسسي گرفسست و مسسي گفسست ‪ :‬ايسسن روزه هسسا براي شكسسر اسسست‪.‬‬
‫وي پس از اعدام حرمله ‪ ،‬قاتل طفل شيرخوار امام حسين (ع) از اسب پياده شد و دو ركعت نماز خواند و‬
‫سسجده طولنسي نمود‪ .‬شخصسيت مختار از ديدگاه ائمسه (عليهسم السسلم) بسا مراجعسه بسه روايات ائمسه (عليهسم‬
‫السسلم) و در برخوردهسا و سسوال و جوابهسا كسه از معصسومين در خصسوص مختار شده اسست ‪ ،‬ايسن واقعيست‬
‫نمايان است كه مختار مورد توجه و علقه اهل بيت بوده است كه ما بعضي از اين روايات را ذكر مي كنيم‬
‫‪:‬‬
‫‪ -1‬مقدس اردبيلي روايست زيسر را از حضرت علي (ع) نقسل مسي كنسد كسه حضرتسش فرمود‪« :‬بزودي فرزندم‬
‫حسسين كشتسه خواهسد شسد؛ ولي ديري نخواهسد گذشست كسه جوانسي از قسبيله ثقيسف قيام خواهسد كرد و از ايسن‬
‫سسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسستمكاران انتقام خواهسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسد گرفسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسست‪.‬‬
‫‪ -2‬عمربن علي بن الحسين (عليهما السلم) (فرزند گرامي امام سجاد(ع» مي گويد‪ :‬چون سر عبيدالله و‬
‫عمسر سسعد را نزد امام سسجاد(ع) آوردنسد آن حضرت بسه سسجده افتاد و فرمود‪ :‬خدا را حمسد مسي كنسم كسه از‬
‫دشمنانسسسسسسم انتقام گرفسسسسسست و مختار را دعسسسسسسا كرد و فرمود‪ :‬خداونسسسسسسد مختار را جزاي خيسسسسسسر دهسسسسسسد‪.‬‬
‫‪ -3‬عبدالله بسن شريسك گويسد‪ :‬مسن در روز عيسد اضحسي پيسش امام باقسر(ع) رفتسم در حالي كسه تكيسه كرده بود ‪،‬‬
‫روبسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسه روي حضرت نشسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسستم‪.‬‬
‫در ايسن هنگام مردي از اهسل كوفسه وارد شسد و خواسست دسست امام باقسر(ع) را ببوسسد ‪ ،‬حضرت اجازه نداد‪.‬‬
‫سپس به آن شخص فرمود‪ :‬كيستي؟ عرض كرد‪ :‬من ابومحمد حكم بن مختار هستم و در مجلس از حضرت‬
‫باقسسر دور نشسسسته بود‪ ،‬پسسس امام (ع) دسسستش را بسسه سسسوي او دراز كرد و او را نزديسسك خود نشانيسسد‪ .‬آن مرد‬
‫(يعني فرزند مختار) به امام با قر(ع) عرض كرد‪ :‬مردم درباره پدرم سخن بسيار گويند؛ ولي به خدا سوگند‬
‫آنچسه شمسا درباره پدرم بفرماييسد ‪ ،‬همان حسق اسست و مردم هسر چسه مسي خواهنسد بگوينسد‪ .‬حضرت فرمود‪ :‬چسه‬
‫مي گويند؟ گفت ‪ :‬مي گويند پدرم مختار كذاب بوده است ؛ ولي شما هر چه فرمان دهيد آن را پذيرا باشم‪.‬‬
‫امام باقسسر(ع) فرمود‪ :‬سسسبحان الله ! پدرم مرا خسسبر داد كسسه صسسداق مادرم را مختار نزد او فرسسستاده اسسست‪.‬‬
‫آيسسسا مختار نبود كسسسه خانسسسه هاي مسسسا را بنسسسا كرد و كشندگان مسسسا را كشسسست و خونخواهسسسي مسسسا را نمود؟‬
‫سسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسم قيام مختار‬ ‫هدف مهس‬
‫هدف حقيقسي قيام مختار نخسست انتقام خون شهداي كربل و ريشسه كسن كردن عوامسل فاجعسه عاشورا بوده‬
‫اسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسست‪.‬‬
‫سسسپس اجراي عدالت و احقاق حقوق پايمال شده اهسسل بيسست و حمايسست از محرومان جامعسسه خود و برقراري‬
‫حكومتسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسي بر مبناي عدل و عدالت علوي و مكتسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسب تشيسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسع‪.‬‬
‫ايشان در ملقات با سران شيعه كوفه ‪ ،‬هدف قيام خود را اين چنين بيان كرد‪« :‬من براي اقامه شعار اهل‬
‫بيسسسسسسست و زنده كردن مرام آنان و گرفتسسسسسسسن انتقام خون شهيدان بسسسسسسسه سسسسسسسسوي شمسسسسسسسا آمده ام»‪.‬‬
‫زمينسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسه قيام مختار‬
‫آنگاه كسه امام حسسين (ع) مسسلم بسن عقيسل را بسه نمايندگسي خود بسه كوفسه اعزام كرد‪ ،‬مسسلم بسه منزل مختار‬
‫وارد شسد و مختار در حمايست از او و بيعست گرفتسن از مردم براي او بسسيار كوشيسد‪ .‬مختار در عراق بسه عنوان‬
‫مرجعي از طرفداران و ناشران فضايل آل محمد (ص) به شمار مي آمد و شيعه و معتقد به امامت حضرت‬
‫علي (ع) و امام حسسسن (ع) و امام حسسسسين (ع) بود و آنهسسسا را بر ديگران ترجيسسسح مسسسي داد‪ .‬مختار در جريان‬
‫شهادت مسسسلم (ع) در كوفسسه نبود ‪ ،‬پسسس از شهادت مسسسلم (ع) ‪ ،‬عسسبيدالله بسسن زياد عده اي از آزادمردان را‬
‫دسستگير و زندانسي كرد تسا هنگام ورود امام حسسين (ع) بسه عراق نتواننسد از آن حضرت حمايست كننسد‪ .‬مختار در‬
‫زندان نامه اي به حجاز براي عبدالله بن عمر داماد خود نوشت و از وي خواست نامه اي به شام براي يزيد‬
‫بنويسسد كسه او بسه ابسن زياد دسستور دهسد تسا مختار را از زندان آزاد كنسد‪ .‬وقتسي نامسه فرزنسد خليفسه دوم بسه شام‬
‫رسيد ‪ ،‬يزيد فورا نامه اي به ابن زياد نوشت كه ‪« :‬به محض آن كه نامه مرا خواندي ‪ ،‬مختار را رها كن و به‬
‫او آسسيبي نرسسان والسسلم»‪ .‬و مختار در پسي ايسن نامسه از زندان آزاد شسد‪ .‬مختار پسس از آزادي از زندان راه‬
‫حجاز را در پيسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسش گرفسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسست‪.‬‬
‫عبدالله بسن زبيسر‪ ،‬دشمسن سسرسخت بنسي اميسه حاكسم مكسه شسد‪ .‬مختار بعسد از حضور كوتاه در مكسه و نزد ابسن‬
‫زبيسر از او جدا شسد و بسه شهسر طائف ‪ ،‬سسرزمين آباء و اجدادي خود رفست ويسك سسال در آنجسا مانسد و مشغول‬
‫تفكسسسسسسسسسسسسسسسسسسر و برنامسسسسسسسسسسسسسسسسسسه ريزي شسسسسسسسسسسسسسسسسسسد‪ .‬يزيسسسسسسسسسسسسسسسسسسد در سسسسسسسسسسسسسسسسسسسال ‪ 64‬ه‪.‬‬
‫ق مرد و همان سال مختار بارديگر از طائف به مكه آمد‪ .‬مختار قبل از حركت به سوي كوفه نزد محمد بن‬
‫حنفيسه آمسد و او را در جريان كارش قرار داد و گفست ‪ :‬مسن تصسميم دارم بسه خونخواهسي شمسا و بسه پشتيبانسي‬
‫شمسا قيام كنسم ‪ ،‬نظسر شمسا چيسست؟ محمسد حنفيسه سساكت شسد؛ ولي مختار سسكوت او را دليسل بر رضايست او‬
‫پنداشت و با خود گفت ‪ :‬همان سكوتش براي من اذن است و با محمد حنفيه خداحافظي كرد و عازم عراق‬
‫سسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسد‪.‬‬
‫شس‬
‫قيام مختار‬
‫در آغاز سسسسسسسسال ‪65‬هجري شهسسسسسسسر كوفسسسسسسسه بسسسسسسسا ورود مختار رنسسسسسسسگ ديگري بسسسسسسسه خود گرفسسسسسسست‪.‬‬
‫مردم بسسيار شاد و اميدوار بودنسد؛ چون عامسل ابسن زياد و بنسي اميسه را بيرون كرده بودنسد‪ .‬شيعيان كمتريسن‬
‫اعتنايسي بسه نمايندگان ابسن زبيسر در كوفسه نداشتنسد و همسه دل بسه ايسن مرد انقلبسي بسسته و چشسم اميدشان بسه‬
‫سسوي او بود‪ .‬مختار مردم را بسه رهسبري محمسد حنفيسه و پشتيبانسي از اهسل بيست دعوت كرد و گفست ‪ :‬مسن براي‬
‫اقامسسسه شعار اهسسسل بيسسست و زنده كردن مرام آنان و گرفتسسسن انتقام خون شهدا بسسسه سسسسوي شمسسسا آمده ام‪.‬‬
‫وقتي شيعيان از هدف مختار آگاه شدند با وي بيعت كردند كه در اين ميان مي توان به عبدالرحمن شريح و‬
‫ابراهيم بن مالك اشتر اشاره كرد‪ .‬مختار رسما فرمان قيام را صادر كرد و به هريك از ياران خود ماموريتي‬
‫داد و به يكي از آنان به نام سعيد فرمان داد‪ :‬برو در ني ها آتش بيفكن و آن مشعلها را براي اعلم قيام به‬
‫مسلمانان برافراز و شعار مختار را اولين بار مسلمين در جنگ بدر به كار بردند كه آن شعار اين است ‪« :‬يا‬
‫منصسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسور امسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسست»اي پيروز بميران‪.‬‬
‫پيروزي قيام مردمسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسي مختار‬
‫پس از فتح كوفه ‪ ،‬مختار خود را براي اداي نماز و سخنراني درمسجد و اعلم رسمي پيروزي انقلب آماده‬
‫مي كرد‪ .‬او در اين خطبه ‪ ،‬اهداف اصلي قيام خود و انقلب را تشريح كرد و فرمود‪« :‬اي مردم كوفه ‪ ،‬من‬
‫از جانسب اهسل بيست پيامسبر(ص) ماموريست يافتسه ام تسا بسه خونخواهسي امام مظلوم ‪ ،‬حسسين بسن علي و شهداي‬
‫كربل قيام كنسم و انتقام خون آن گلگون كفنان را بگيرم و تسا آخريسن نفسس باشدت هرچسه بيشتسر ايسن هدف‬
‫مقدس را تعقيسب خواهسم كرد‪ ».‬بسا سسقوط دارالماره و فرار اسستاندار ابسن زبيسر و پيروزي انقلبيون ‪ ،‬شهسر‬
‫كوفسه بسه تصسرف نيروهاي انقلب درآمسد و كوفسه ‪ ،‬ايسن مركسز قدرت عراق بسه عنوان پايگاه انقلب چهره اي‬
‫ديگسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسر بسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسه خود گرفسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسست‪.‬‬
‫سرانجام كليه افرادي كه در روز عاشورا با اسب خود بر بدن مقدس امام حسين و شهدا تاختند‪ ،‬تا آنجا كه‬
‫سينه و پشت حضرت را له كردند‪ ،‬مختار دستور داد همه آنان را كه ‪10‬نفر بودند دستگير كردند و به هلكت‬
‫رسساند و هميسن طور سساير جنايتكاران ‪ ،‬عمسر سسعد ‪ ،‬ابسن زياد ‪ ،‬حرمله ‪ ،‬خولي ‪ ،‬حكيسم بسن طفيسل ‪ ،‬منقذبسن‬
‫مره ‪ ،‬سنان بن انس ‪ ،‬زيدبن رقاد و‪ ...‬را به عقوبت رساند‪.‬‬

Rate