You are on page 1of 16

BAB 3

KOTAK BENTUK

3.1 PENGENALAN KOTAK BENTUK

Struktur konkrit mengkehendaki tupang dan kotak bentuk sementara untuk konkrit dituang dan ditupang sehingga ianya dapat mengeras dengan secukupnya. Kotak bentuk diperbuat daripada kayu, konkrit atau plastik. Kayu digunakan dalam kebanyakan kerja kerana bahan ini mempunyai sifat-sifat kebaikan semulajadi. Kayu juga senang dikerjakan dan mudah dipasang. Untuk satu pembinaan bangunan, kos bagi kotak bentuk sahaja boleh mencapai 20% - 75% daripada kos pembinaan. Bagi mendapatkan hasil yang baik, kotak bentuk hendaklah digunakan sekali sahaja. Kecacatan kotak bentuk akan membuatkan permukaan konkrit cacat.

27

3.2 PENGGUNAAN KOTAK BENTUK

Dalam sesuatu projek pembinaan, kos bagi menyediakan kotak bentuk boleh mencapai 20% hingga 75% daripada kos pembinaan yang diperuntukkan. Bagi

memastikan konkrit yang dihasilkan mempunyai permukaan yang baik, kotak bentuk hanya di gunakan sekali sahaja. Kecacatan yang terdapat pada kotak bentuk akan memberi kesan kepada permukaan konkrit yang terhasil. Walau bagaimana pun, bagi menjimatkan dan mengurangkan kos pembinaannya, kotak bentuk boleh di gunakan berulang kali dan kebiasaannya tidak melebihi empat kali. Penggunaan kayu untuk kotak bentuk adalah lebih ekonomi jika ia tidak di guna berulang kali. Kotak bentuk yang paling sesuai di gunakan berulang kali adalah di perbuat daripada keluli.

Keluli merupakan logam yang tahan lama dan lasak. Ini kerana ia boleh di gunakan berulang kali selagi permukaan keluli tersebut tidak terjejas. Dalam sejarah situasi, penggabungan kedua-dua bahan iaitu kayu dan keluli amat di perlukan dalam kerja-kerja pembinaan.

Dalam sesuatu Projek Pembinaan, kayu digunakan untuk membuat kotak bentuk adalah bertujuan menahan konkrit basah sehingga ia dapat mengeras dengan secukupnya. Untuk tujuan tersebut, kayu yang digunakan hendaklah tidak terlalu

kering dan tidak mengandungi kelembapan yang berlebihan. Sekiranya kayu yang digunakan kering, kotak bentuk tadi akan mengembang dan membengkok apabila ia menyerap air dari konkrit yang di tuang. Ia menyebabkan terbentuknya sarang lebah (honey com).

28

Rajah 3.1 ( i ): kerja-kerja membina kotak bentuk formwork .

Rajah 3.2 ( ii ) : Kotak bentuk yang telah siap dibuat.

29

Rajah 3.3 ( iii ) : Kotak bentuk yang siap di pasang

Rajah 3.4 ( iv ) : Hasil daripada kotak bentuk

30

3.3 BAHAN-BAHAN YANG DIGUNAKAN UNTUK KOTAK BENTUK

1) Papan dan papan lapis 2) Logam, keluli, besi galvani, aluminium dan lain-lain 3) Kaca gentian dan plastik gentian.

3.3.1

Papan dan papan lapis

Penggunaan papan atau papan lapis sebagai kotak bentuk adalah sangat meluas dalam bidang pembinaan. Bahan-bahan ini mudah didapati dan senang untuk dikerjakan. Pembinaan kotak bentuk untuk konkrit tuang dahulu atau konkrit tuang di situ.

3.3.2

Logam

Penggunaan logam dalam pembinaan kotak bentuk adalah terhad pada pembinaan tertentu dan memerlukan kemahiran yang tersendiri. Penghasilan konkrit tuang dahulu biasanya memerlukan kotak bentuk logam kerana ianya lasak dan sesuai digunakan dalam pembinaan lantai atas dan bumbung dalam bangunan yang membuat cerucuk lubang gerimit.

3.3.3

Kaca Gentian dan Plastik Gentian

Kaca gentian dan plastik gentian digunakan khas untuk membina struktur yang mempunyai reka bentuk tersendiri.

31

3.4 SYARAT SYARAT KETUGAHAN KOTAK BENTUK

i)

Mempunyai sambungan yang kemas di bahagian penyambungan. Dengan ini, air tidak akan mengalir keluar dari kotak bentuk yang di buat.

ii) Cukup tegar untuk membolehkan konkrit di mampat dengan alat penggetar. Oleh itu, kotak bentuk mestilah berupaya sebarang untuk menahan sebarang peranjakan atau pergerakan berlaku. iii) Cukup kuat untuk menanggung beban mati yang terdiri daripada konkrit dan beban hidup seperti pekerja dan alat-alat yang bergerak. iv) Mempunyai ukuran yang betul dan aras yang rata. v) Kotak bentuk tersebut perlulah telah air untuk menghasilkan konkrit ynag berkualiti tinggi.

3.5 PENGGUNAAN KOTAK BENTUK

Kotak bentuk ini digunakan pada banyak bahagian struktur bangunan seperti: i. ii. iii. iv. v. Tiang (coloum) Rasuk (beam) Lantai (slab) Dinding. Longkang

3.5.1

Kotak bentuk untuk tiang.

Struktur tiang dibina bertujuan untuk menyokong struktur rasuk bagi lantai atas dan bumbung. Kotak bentuk untuk tiang mengandungi papan-papan yang dipanggil pendinding (sheeting). Pendinding di atur dan dipasang tegak mengikut bentuk tiang yang hendak di bina sama ada segi empat tegak, bulat dan sebainya. Pendinding

32

yang biasa di gunakan adalah ynag bersaiz 31.25mm dan 37.5mm tebal. Papan papan ini akan dipasang bersama- sama pengikat (cleat) .

Kotak bentuk diperkukuhkan dan di perkuatkan lagi dengan memasang atau menambah perembat(yokes) pada jarak yang berubah-ubah, bergantung kepada saiz dan ketinggian tiang yang dibina. Kemudian pengikat akan pakukan pada satu ahli yang dipasang selari dengan pendinding yang menjadikannya seperti anak tangga. Perembat dipasang melalui anak tangga ini dan ikatan ahli-ahli struktur tadi di perkuatkan lagi dengan penggunaan di antaranya.

Rajah 3.5 Kotak Bentuk untuk Tiang

3.5.2

KOTAK BENTUK UNTUK RASUK

Setelah pemasangan kotak bentuk bagi tiang telah siap dan juga telah dikonkrit dan di buka kotak bentuk bagi tiang tersebut mengikut waktu pembukaannya, kotak bentuk bagi rasuk dibuka satu persatu. Reka bentuknya adalah seperti palung dengan kedua-duanya sisinya serta tapak.

33

Kerja pemasangannya dilakukan dengan menaikkan bahagian lantai atau tapak rasuk di mana pada setiap hujung tapak tersebut ditemukan bersama-sama di tepi tiang dan di atas permukaan tiang. Untuk mengelakkan daripada ia melengkung,

tupang sementara digunakan dari bawah tapak rasuk sehinggalah di atas permukaan lantai. Jarak di antara tupang adalah di antara 0.75 m dari tengah ke tengah. Selepas daripada itu, barulah kedua-dua sisi rasuk dinaikkan mengikut ukuran yang telah ditetapkan dan ia dipakukan dan juga diketatkan dengan menggunakan baji.

Rajah 3.6 kerja pemasangan kotak bentuk bagi rasuk

3.5.3

KOTAK BENTUK UNTUK LANTAI

Bagi struktur ini , rasuk mestilah dipasang terlebih dahulu . Apabila kotak bentuk rasuk ini telah siap dipasang, barulah kerja kerja memasang kotak bentuk lantai bahagian atas ini dipasang.

Pada bahagian sisi kotak bentuk rasuk, satu kayu pengalas di pasang dengan dipakukan kepada kotak bentuk rasuk tersebut. Kayu pengalas ini adalah kayu bersaiz 1" x 2 " di mana ianya merupakan kayu penyokong bagi gelegar yang akan di pasang.

34

Ianya mestilah cukup kukuh untuk menahan beban kayu gelegar nanti mestilah dipilih dari kayu yang baik.

Manakala pada bahagian atas kayu pengalas, dipasang pula kayu kayu yang dipanggil gelegar yang disusun mengikut jaraknya tertentu agar ia boleh menahan berat beban yang di tanggungnya . Kayu yang digunakan adalah kayu yang bersaiz 2 " x 4 " . Ianya di pasang pada bahagian yang sama dengan kedudukan kotak bentuk rasuk dan dipaku. Kemudian , papan plywood akan di pasang pada kayu kayu gelegar ini . Pemasangan papan papan ini perlu dilakukan dengan cermat.

Walaupun kerja pemasanganya nampak mudah , namun ia perlu dilakukan dengan cermat dan teliti supaya tiada lubang yang kelihatan yang mana boleh mencacatkan struktur konkrit .

Rajah 3.7 (i): Kerja kerja Pemasangan Kotak Bentuk Untuk Lantai

35

Rajah 3.8(ii) :Kotak bentuk bagi lantai yang telah siap di pasang

3.5.4 KOTAK BENTUK UNTUK DINDING

Bagi struktur ini, kotak bentuk bergerak dan memanjat digunakan. Ianya mengandungi papan yang disusun rapat dan diteguhkan lagi dengan perembat dan pengikat-pengikat bolt dan nat dipasang menerusi kotak bentuk dinding yang dicadangkan itu.

Bolt yang digunakan ialah batang keluli lembut bergaris pusat 3 mm dan berbenang pada kedua-dua hujung. Proses ini akan menggenggam bahagianbahagian kotak bentuk pada tempatnya. Ini membolehkan ia menanggung segala beban yang dikenakan apabila kerja konkrit dijalankan.

36

Papan kotak bentuk ditanggalkan apabila konkrit telah mengeras. Setelah dibersihkan, papan ini dipasang di atas dinding konkrit untuk menyambung kerja-kerja yang dilakukan tadi dengan cara yang sama. Cara ini digunakan untuk dinding di mana ketinggiannya lebih dari 1 meter.

3.5.4

KOTAK BENTUK UNTUK TANGGA

Kotak bentuk untuk tangga dipasang mengikut kedudukan dalam pelan yang telah di tetapkan. Kotak bentuk ini terdiri daripada lapisan papan lapis sahaja. Ia dipasang mengikut susunan anak tangga,

Rajah 5.9 Pemasangan kotak bentuk untuk tangga

37

3.6 PEMERIKSAAN KE ATAS KOTAK BENTUK UNTUK TIANG

Pemeriksaan ke atas kotak bentuk untuk tiang amat penting sebelum kerja- kerja pengkonkritan dijalankan. Antara faktor faktor yang diambil kira semasa kerja-kerja pemeriksaan dijalankan ialah :

a. Kepugakan tiang iaitu dengan menggunakan batu pelambap dan spirit level b. Kualiti kotak bentuk yang mana kotak bentuk tersebut mematuhi spesifikasi. c. Keteguhan tupang untuk tiang tersebut

Pemeriksaan kotak bentuk dijalankan bersama-sama dengan wakil P.P iaitu Juruteknik JKR dan wakil daripada pihak perunding. Jika wakil P.P tidak berpuas hati dengan keadaan kotak bentuk yang di buat, kerja-kerja baik pulih mesti di buat mengikut kehendaknya dan perlulah tidak bercanggah dengan peraturan.

38

3.7 MEMBUKA KOTAK BENTUK

Kotak bentuk hendaklah di buka dengan baik tanpa ada gegaran dan kejutan yang melampau supaya tidak berlakunya kerosakan kepada permukaan struktur konkrit dan kepada kotak bentuk itu sendiri. Kerja-kerja penggalan atau pembukaan kotak bentuk ini perlulah di lakukan sedikit sedikit dan berperingkat ringkat bagi memastikan struktur konkrit yang telah di buat telah mengeras dengan secukupnya.

JADUAL 3.1 : Jadual jangka masa minimum untuk kerja kerja penanggalan kotak bentuk.

Bahagian Kotak Bentuk

Simen biasa

Simen Cepat Mengeras

Sisi rasuk,dinding dan tiang

3 Hari

2 Hari

Sangga kepala lantai

10 Hari

5 Hari

Sangga kepala rasuk

21 Hari

8 Hari

Sisi rasuk (sangga tidak tanggal)

8 Hari

5 Hari

Sisi lantai (sangga tidak tanggal)

4 Hari

3 Hari

39

Pembukaan kotak bentuk ini hendaklah dilakukan dengan cermat supaya dapat mengelakkan daripada konkrit itu rosak. Bagi mengukuhkan lagi konkrit yang baru itu daripada rosak, kotak bentuk hendaklah dibuka mengikut spesifikasi yang ditetapkan oleh pemaju. Namun begitu ia juga bergantung kepada kekuatan konkrit itu sendiri.

Rajah 3.10 : Cara membuka kotak bentuk

40

3.8 KOMEN DAN CADANGAN

3.8.1

Komen.

Prosese pembentukan kotak bentuk mengunakan kayu,konkrit atau plastic.Tetapi kekurangan kotak bentuk ialah bagi mendapatkan hasil yang terbaik.Kotak bentuk hendaklah digunakan sekali sahaja malah kecacatan kotak bentuk akan membuatkan permukaan konkrit cacat penggunaan sekali sahaja boleh berlakunya pembaziran dan pengurangan kayu kerana terlalu kerap penggunaan kayu tanpa terhad.

3.8.2

Cadangan.

Bagi pandangan saya kotak bentuk yang paling sesuai digunakan berulang kali adalah diperbuat daripada keluli.Keluli merupakan logam yang paling tahan lama dan lasak ini kerana ia boleh digunakan berulanh kali selagi permukaan keluli tersebut tidak terjejas.Malah dalam sejarah situasi,penggabungan kedua-dua bahan iaitu kayu dan keluli amat diperlukan dalam kerja pembinaan.

41

3.9 KESIMPULAN

Kotak bentuk digunakan untuk menanggung beban mati yang terdiri daripada konkrit dan beban hidup seperti perkerja dan alat-alat yang bergerak.Malah kotak bentuk tersebut perlulah telah air untuk menghasilkan konkrit yang berkualiti tinggi.

Kerja-kerja kotak bentuk perlu dilalukan dengan cermat dan berhati-hati untuk memdapatkan kotak bentuk yang bermutu tinggi kerana kecacatan yang terdapat pada kotak bentuk akan member kesan kepada permukaan konkrit yang terhasil.

42