You are on page 1of 3

Kavun Yetitiricilii ve Islahn lkemizde ve Dnyadaki Durumu

Zir. Yk. Mh. Mine NL BATEM


Tek yillik srnc bir bitki olan kavun lkemizin birok yerinde yetistiriliyor. Uzun yillar ortalamalarina gre
lkemiz 100 bin hektar retim alanina sahip. Bu retimin byk blm Ege, Marmara, I Anadolu, Dogu Anadolu,
Gneydogu Anadolu ve Akdeniz blgelerinde yer aliyor. Trkiyede yillik kavun retimi yaklasik 2 milyon ton
civarinda ve retimin nemli bir blm I Anadolu Blgesinin kuzey kesimlerinde; zellikle Ankara, ankiri,
orum, Yozgat illerinde ve Ege blgesinde Manisa, Izmir, Usak illerinde gereklesiyor.
Kavun genelde i piyasa iin retiliyor. Bir sredir Avrupa lkeleri ve Orta Dogu lkelerine de ihra edilmeye basladi.
Sera ve alak plastik tnel altinda yetistirilen esitlerin yaninda, depolama tekniklerinin gelismesiyle dayanikli kislik
esitler, mevsim disinda da satis imkni bulabiliyor. lkemizde kavun yetistiriciligi daha ok tarlada ve alak
tnellerde yapiliyor. rn hasadi alak tnel altinda Haziran ayinin sonlarina dogru gereklesiyor. Serada yapilan
yetistiricilikte ise rn hasadi fiyatlarin yksek seyrettigi erken ilkbahar dneminde yapilabiliyor.
Avrupa pazarlarinda Subat-Haziran aylari arasindaki dnemde kavun retiminde byk bosluk bulunuyor. Bu
dnemde fiyatlar olduka yksek seyrediyor. lkemizde de sebze hali fiyat degisimi buna benzer bir durum arz ediyor.
lkemizde, Rus arastirmaci bilimci P. Zhukovsky ve ekibinin 19251926 yillarinda Anadolu da yaptiklari seyahatte,
lkemiz kavunlari zerinde bir arastirma yaptilar. Zhukovsky ve ekibi bu arastirma sonunda kavunlarimizi yetisme
dnemleri ve muhafaza kabiliyetleri dogrultusunda iki ana grup altinda topladi.
1-Adana Grubu (Yazlk Kavunlar) :
Topatan kavunu, Van (Cep) kavunu, Mollaky kavunu, Sindirgi (itili) kavunu, Hirsizalmaz kavunu ve Mugla yerli
(Pitirakli) kavunu.
2-Kasaba Grubu (Kk Kavunlar):
Hasanbey kavunu, Altunbas kavunu ve Yuva kavunu.
Bu iki ana kategori disinda su esitler de sayilmalidir: Menemenin Sam Kavunu, Gaziantepin Kilis Kavunu,
Konyanin kislik Divlek Kavunu ve Trakya Blgesinden de Bagribtn Kavunu.
Zhukovskynin Anadoludaki alismalarindan ikan ilgin bir sonu da, bugn Avrupa ve Amerikada yaygin olarak
yetisyetistiriciligi yapilan Cantaloupe kavununun, aslinda Trkiyede Van blgesine zg olan Cep kavunundan
baska bir sey olmadigi bulgusuydu.
Bugn dnya kavun retimi 27 milyon ton dzeyinde. in, 15 milyon 525 bin ton retimi ile birinci sirada yer alirken,
Trkiye 1 milyon 765 bin 605 ton ile ikinci sirada yer aliyor. (FAO, 2006)
Dnyadaki tketim alkanlklar
Kavunun olgun meyveleri taze olarak bazen dondurmayla birlikte sevilerek yenir. Meyve z, su ve sekerle veya stle
karistirilip iecek olarak tketilebilir. Kavun ss bitkisi olarak da yetistiriliyor. Tursu ve reel yapiminda, esans
ikarmak amaciyla, belli tiplerin olgunlasmamis meyveleri ig olarak salatalarda kullanilabiliyor. Pisirilmis
(orbalarda) veya salamura sebze olarak ve tohumlari da ierlerinde bulundurduklari bitkisel yag ve proteinden dolayi
kavrularak yeniyor; diyet reetelerinde yer buluyor. Kavunun beslenme ierigi ise protein bakimindan fakir; seker,
vitaminler ve mineraller bakimindan olduka zengin
Dnyada retimi ve tketimi yaplan tipler
Kavun slah almalar
Kavun zerinde yapilan islah alismalarinin en az bin yil nce, yetistiriciliginin hizli yayildigi Asyada basladigi
biliniyor. Kavun islahinin temelini, aik tozlanan poplsyonlarin seleksiyonu olusturur. F1 hibrit islahinin su anda
yogun sekilde yapildigi lkeler arasinda Hollanda, Fransa, ABD, Israil, J aponya ve Tayvan nde geliyor. Kavun islah
alismalarindaki hedefler;
yksek verim, erkencilik, uniformite, yksek kalite, biyotik ve abiyotik kosullara dayanikliliktir. Bugn dnyada
klasik islah alismalari yaninda biyoteknolojik yntemler de kullaniliyor.
lkemizde de hem bazi kamu kurumlarinda hem de zel sektr tarafindan rtalti yetistiriciligine uygun olarak F1
hibrit domates, biber, patlican, hiyar, kavun, karpuz esitlerinin islahi olmak zere genis kapsamli islah projeleri
yrtlyor. Bugn rtalti tarimiyla ugrasan iftilerin tr ve esit ile ilgili sorunlarina ynelik zm arayisinda olan
zel firmalar da var. Tohum, genellikle ithal edilmekte ya da lisans antlasmalari erevesinde yurt iinde retim
yapilmaktadir. lkemizdeki ilk yerli kavun hibriti; 1996da Narenciye ve Seracilik Arastirma Ensititsnn
gelistirdigi ZTRK F1dir. Enstitler tarafindan ticari hale getirilen aik tozlanan ilk kavun esitleri ise; Ananas
(Narenciye ve Seracilik Arastirma Enstits adina tescilli); Kirkaga 637 (Ege Tarimsal Arastirma Enstits adina
tescilli); inikiz (Ege Tarimsal Arastirma Enstits adina tescilli) esitleridir. Bu esitler poplsyondan seleksiyon
yoluyla islah edildi. Bu esitlerin ticari tohumluk kaydi yapilmis durumda ve piyasada bulunabiliyor. Bu esitler, tarla
kosullarinda yetistiricilik iin de byk bir potansiyele sahip.
Trk kavununun gelecei ve pazar hedefleri
Trk kavununun piyasada rekabet gcn gelitirmek iin baz nemli konularda ilerleme kaydetme ihtiyac var.
Gelitirilecek eitlerde Pazar ihtiyalar ve tketici talepleri dorultusunda u zelliklerin zerinde durulmas
gerekiyor: ani lmlere (Fusarium spp.) ve stres koullarna kar dayanklk; virs (ZYMV, CMV) ve kllemeye kar
tolerans; deik yetitirme koullarna ve farkl retim sezonlarna uyum kabiliyeti; sera ve alak tnelde erkencilik;
gl bitki yap; deik yetitirme dnemlerine uygunluk ve uzun raf mrBtn bunlarn dnda Trk tiplerini
Avrupa da tannmas iin planl, nitelikli tanm ve pazarlama faaliyetleri yaplmas da byk nem tayor
Casaba (beyaz meyve etli) ve Honeydew (yeil meyve etli) Kavunlar
Amerika, Avrupa, Asya ve Kuzey Afrikann baz blgelerinde nemlidir
Cantaloupe veya Kokulu Kavunlar
Turuncu meyve etli ve a tiptedir, Kuzey Amerika da poplerdir.
Galia tip kavunlar
Meyve eti yeil, tamamen a kavunlardr. Avrupada poplerdir. Orta Dou da Galiann etkisindedir
Ananas tip kavunlarAnanas tip kavunlar da Orta Dou kkenlidir