‫املذهب املالكي‬ TRƯỜNG PHÁI AL-MALIKY

:‫التعريف‬ Lời giới thiệu: Trường phái Maliky là một trong bốn trường phái về luật học Islam (Figk) đi theo đường lối Ahlussunah nhiều nhứt trong thế giới Islam ngày nay, được biết đến trường phái Maliky là do vị sáng lập viên Imam Malik ibnu Anas (r). : ‫التأسيس وأبرز الشخيات‬ Những vị sáng lập viên: Người đầu tiên sáng lập ra trường phái Maliky là ông Malik ibnu Anas ibnu Malik ibnu Abi Aamir Al Asbahy Al Madany, ông là Imam của vùng đất di cư về luật học Islam (Figk) và Hadith sau hàng ngũ của At Tabi-y. Ông ra đời tại Al-Medinah vào năm 93H và mất năm 179H. Ông sinh trưởng vào triều đại của dòng tộc Al Ummawiyah nhưng sống trong sự bất an vì gặp nhiều rắc rối khổ hạnh của triều đại dòng tộc Al-Abbasiyah. Ông cố nội của ông Malik là ông Abu Aamir (R) là người bạn thân tín của Rosul , ông Abu Aamir (R) đã cùng Rosul  tham gia hầu hết những trận chiến lịch sử ngoại trừ trận chiến Al-Badr, còn ông nội của ông Malik là một trong những vị Ulama (học giả) của thời đại At-Tabi’y. Ông Malik đã học thuộc lòng thiên kinh Qur’an từ thưở nhỏ, sau đó ông đi nhiều nơi để tìm tòi học hỏi thêm giáo lý qua những vị Ulama thời đó, cho nên ông sống trong môi trường giáo dục học hỏi về luật học Islam và đạt được thành quả tốt đẹp mà ai ai cũng đều biết đến. Từ thưở nhỏ ông Malik đã theo học với ông Naafiau là một người giúp việc cho ông Abdulloh ibnu Umar (R), ròi theo h ọc từ những ông Ibnu Shahaba Az Zuhry, ông Ibnu Harmaz và ông Robiaah ibnu Abdurrohman. Ông Malik thường xuyên đến nghe những buổi thuyết giảng của ông Imam As Sodiq nên ông thông hiểu rõ ràng về những lời ‘Fatwa’ (giải đáp giáo lý) của những vị bạn hữu của Rosul  và của những vị Tabi’y.
Chanlyislam 1

Vào thời còn trẻ thì ông Malik đã thu thập học hỏi rất nhiều tại alMadinah, ông yêu quí và rất tôn trọng những vị Ulama (Học giả) tài ba hơn là những vị chức sắc thẩm quyền của nhà nước. Ông Imam As Shafi’y đã nói về ông Malik như sau: “Ông Malik là chứng nhân của Allah trên trái đất này”. Vì những đức tính cao cả của và những lời tuyên bố đúng thật giáo lý của ông Malik nên ông thường bị những kẻ chống đối hành hạ đánh đập nhưng ông không biết sợ một ai và không bao giờ nản chí. ْ َ ْ ْ َ َ ْ‫(لي‬ َ‫ك‬ Có lần ông giảng dạy về môn Hadith qua ý nghĩa: )‫ره يَمني‬ ‫س َلع المست‬ “Lời thề của những người bị ép buộc không giá trị” vì ông không hưởng ứng chấp nhận ông Al-Mansour lên làm người lãnh đạo, nên ông bị vị Tỉnh trưởng Madinah nghiêm cấm không cho giảng dạy nữa và cũng không cho tiếp xúc với bất cứ một ai, ông còn bị đe dọa và nhục mạ trước mọi người. Điều quan trọng và hãnh diện nhứt của ông Malik đã để lại cho hậu thế là trong suốt bốn chục năm ông chịu khó sưu tần và nghiên cứu Hadith để ghi chép lại thành quyển kinh Hadith nổi tiếng tên là “Al Muwatta ‫"املوطأ‬, ông là người đầu tiên có ý kiến thông minh viết về những đường dây ghi lại những Hadith của Rosul , và được cho là đường dây vàng son của môn học Hadith. Ông Abdurrohman ibnu Al Qosim Al Masry (128-191H) là học trò trong 20 năm theo học với ông Imam Malik, ông là người có thể nói là nghiền ngẫm thông hiểu nhứt về luật học Islam của trường phái này. Ông cũng được biết đến là người trung trực, luôn kính sợ Allah. Đạo hạnh rất khiêm tốn nhưng rất can đảm chịu đựng nhịn nhục trước làng sống thử thách của những người chống đối, ông không bao giờ nhận phần thưởng của một ai. Những nhà viết sách đã diển tả về ông như sau: “Ông Ibnu Al Qosim là học trò của ông Malik được mọi người biết đến về sự trung thành, học hỏi. Với thời gian dài cùng thầy, ông luôn luôn đề cao người thầy (tức ông Malik), dù rằng ông được người đời khen ngợi về sự kiến thức bát ngát... Kèm theo quá trình chung sống với thầy, nên ai muốn biết hãy tìm đọc cuốn sách do ông soạn thảo với tựa đề là Al Mudawwanah (‫ )ال مدون ة‬sẽ hiểu rõ hơn.”  Ông Abu Muhammad Abdulloh ibnu Wahbu ibnu Muslim (125-197H) là một trong những học trò của ông Imam Malik, ông đã theo học với ông Malik hai mươi năm cho đến ngày ông thầy lìa đời. Ông đã soạn thảo quyển sách mang tựa đề: “Al Muwatta Al Kabir và Al Muwatta As Sogir” được ông Imam Ahmad đã bình luận như sau: “Là một học giả chân chánh về Figk, là một nhà thông thái đã sưu tầm những Hadith
Chanlyislam 2

đúng thật, đầy tín nhiệm bởi lời nói của ông lúc nào cũng thành thật”. Ông là một nhà sưu tầm Hadith và học cao hiểu rộng về môn Figk. Ông không chạy theo quyền uy chức phận để chấp nhận chức thẩm phán theo lời mời của vị Tỉnh trưởng thời ấy, ông giảng giải những lời ‘Fatwa’ rất chính xác và đúng thật không thêm bớt, ông là người đã truyền bá môn Figk hay (luật học Islam) của Imam Malik tại Ai Cập.  Ông Az Hab ibnu Abdulaziz Al Qoisy Al Aamiry (140-204H), ông cũng là một trong những học trò của ông Imam Malik (r), là một trong những học giả về môn Figk ở Ai Cập, ông đã trao dồi giáo lý với ông Imam AsShafi’y, ông Imam As-Shafiy đã nói về ông như sau: “Người mà tôi biết có học thức cao nhứt về môn Figk ở Ai Cập không ai khác hơn là ông Az Hab”.  Ông Abu Muhammad Abdulloh ibnu Abdul Hakim (155-214 H). Ông cũng là một trong những học trò nổi tiếng của ông Imam Malik, là một học giả trung trực, chân thật và thông minh khéo léo. Là người được coi là kế vị của ông Az Hab để truyền bá môn Figk của trường phái Maliky, và ông cũng là bạn của ông Imam As-Shafi’y, sách của ông đã viết là quyển sách ‫( المخترصالكبري و األوسط والصغري‬Al Mukhtasar Al Kabir wa Al Awsitgoh) và (As Sogir) là quyển sách viết tóm lượt về sách ‫الموطأ واألهوال‬ ‫( والقضاء يف ابلنيان و فضائل عمور بن عبد العزيز والمناسك‬Al Muwatta và Al Ahwal và Al Qodo-u), (Al Buyan và Fadoil Umar ibnu Abdulaziz) và (Al Manasik).  Ông Asad ibnu Al Furat (mất năm 213 H) là một học giả xuất thân từ Al Faarisy (Iran) quê quán ở Naisabury, lớn lên ở Tunis rồi đến Medinah tìm ông Imam Malik để học hỏi, ông học sách “Al Muwatta” của ông Malik, sau đó ông tìm đến Iraq và học hỏi với những bạn hữu và học trò của ông Imam Abu Hanifah. Ông Yusof đã ghi lại từ ông về sách Al Muwatta của Imam Malik, sau đó ông trở về Ai Cập và truyền bá lý thuyết của Hanafy cho ông Ibnu Al Qosim, nhưng ông lại Fatwa dựa vào sự học hỏi từ trường phái Maliky, và từ đó những lý thuyết trong cuốn kinh Al Mudawanah được truyền bá tiếp nhận ở Al Qoiruwan, ông cầm đầu đoàn quân chống lại Soqliya và chết tại đó khi ông bao vây thành Sarqusah.  Ông As Bag ibnu Al Farah ibnu Said (150-225H), là một học giả nổi tiếng ở Ai Cập, ông đến Medinah để học hỏi với ông Imam Malik, ông
Chanlyislam 3

đến Medinah nhằm ngày mà ông Malik qua đời, rồi ông theo học với ông Ibnu Al Qosim, ông Ibnu Wahab, ông Az Hab và những học trò khác của Imam Malik, ông có viết những cuốn kinh: ،‫ وتفسريغريب املوطأ‬،‫آداب القضاء‬ ‫ والردىلع أهل األهواء‬،‫وآداب الصيام‬ Adab Al Qodo, Tafsir Gorib Al Muwatta, Aadab As Siyam, và Ar Roddu ala Ahlul Ahwa-u.  Ông Isa ibnu Dinar (mất năm 212H), Qurtuby, Andalussy (Tây Ban Nha), ông đến tìm học với ông Ibnu Qosim, và là một học giả hiểu biết nhiều nhứt về thần học và diển giải về giáo lý vào thời đại của ông, những nhà viết sách đã nói về ông: “Ông Isa là một văn hào nổi tiếng... một nhà đạo hạnh, bác học được mọi người kính trọng về sự hành đạo, ông luôn kính sợ Allah và luôn đáp lời mời kêu gọi, được thuật lại là trong suốt 40 năm ông hành lễ Solah Fajar mà nước wudu khi ông lấy ban tối vẫn còn.” ông mất tại Tgolitgoh, xin Allah hài lòng về ông.  Ông Abdussalm ibnu Said At Tanukhy (160-240). Có biệt danh là Sahnune, là một học giả ở Al Qoirawan, sau đó ông tìm đến học ở Ai Cập, rồi sau đó đến Medinah học hỏi với ông Ibnu Al Qosim, ibnu Wahab và ông Az Hab, rất tiếc ông không được nghe giảng dạy trực tiếp từ ông Malik, nên ông thường nói: “Allah không nghèo nàn chút nào, nếu không vì Ngài muốn, tôi đã được gặp ông Malik rồi”, (ý chỉ Allah đã an bày nên ông không được học hỏi trực tiếp với ông Malik). Ông được mọi người xác minh là một học giả và luôn quan tâm về kiến thức, là một nhà thông thái hiểu rộng về thần học và diển giải về giáo lý, là một người rất khiêm nhường và ngay thẳng chính trực, luôn tranh đấu cho sự thật và không màn đến thế tục, rất e sợ và lo lắng về cách ăn mặc, ăn uống, nghe thấy. Ông không bao giờ chấp nhận những gì đề nghị hay dâng tặng từ nhà chức trách, là một người có lối sống giản dị, đơn giản, khổ hạnh mà những ai sống ở Maroc thời đó đều biết đến ông. Ông đã soạn thảo quyển sách:‫( املدونة‬Al Mudauwanah) mà người dân ở Qoiruwan theo đó học hỏi và áp dụng về trường phái của Maliky và lưu truyền khắp nơi cho đến ngày hôm nay. :‫أصول مذهب اإلمام مالك‬ Lý thuyết và tôn chỉ của trường phái Imam Malik : ‫ القرآن‬- Thiên kinh Al Qur’an.
Chanlyislam 4

‫ السنة النبوية‬- As Sunnah An Nabawy. ‫ إمجاع الصحابة‬- Quyết nghị chung của bạn hữu của Rosul (saw). Đó là ba lý thuyết căn bản chính mà tất cả bốn trường phái đều tán đồng, nhưng trường phái Malik lại thêm căn bản nữa là cách: ‫ القياس‬Al Qiyas - phép luận suy để so sánh vấn đề... ‫ املصاحل املرسلة‬- Al Maasoleh Al Mursilah có nghĩa là: Vấn đề nào đó mà giáo luật không ghi rõ đây là sự bắt buộc (wajib) hay không bắt buộc phải noi theo. ‫ عمل أهل املدينة‬Sự hành đạo của người dân Al Medinah: Đây là lý thuyết hay phương thức mà Imam Malik áp dụng khác hơn những trường phái hay học giả khác... vì ông nhận thấy những hành đạo của những người dân Medinah thi hành nó có giá trị hơn là sự ghi lại của một cá nhân sohabah đã thuật lại dù có đúng thật đi nữa, bởi vì những hành đạo của người dân ở Medinah không khác gì những người đã ghi lại Hadith. Hơn nữa, với sự thuật lại đa số dù sau cũng chắc chắn và hiệu lực hơn một người, vì vậy mà ông Imam Malik đưa ra điều kiện là chỉ chấp nhận sự ghi lại của một cá nhân sohabah, nó không mâu thuẩn với những sự hành đạo của quần chúng Medinah. Sự hành đạo của quần chúng Medinah là một bằng chứng cụ thể mà ông Imam Malik nói là bắt buộc phải dựa theo đó mà hành đạo. ‫ األخذ بأقوال الصحابة‬Dựa theo những lời nói của Sohabah: Bên cạnh những Hadith mà ông Imam Malik đã ghi chép trong cuốn sách Al Muwatta của ông còn có những Fatwa lời giải đáp của ông Umar (R) và ông Abdulloh (R) (con của ông Umar (R)), và những Fatwa của bảy thành viên học giả cao thâm ở Medinah đã được những vị sohabah khác ghi lại, vì vậy mà ông As Shatgy đã nói: “Imam Malik được coi là Imam của Ahlussunah vào thời đại của ông”. :‫انتشار املذهب املالكي‬ Sự bành trướng của trường phái Maliky. Trường phái của Maliky được bành trướng mạnh mẻ ở Al Hijaz, từ đó lan rộng đến Phi Châu, đặc biệt nhứt là ở Maroc, sau đó đến Andalus (Tây Ban Nha) cho đến chính quyền đưa ra điều kiện là những người nào muốn trở thành Qody hay thẩm phán phải học thuộc lòng toàn bộ kinh Qur’an và sách Hadith Al Muwatta của ông Imam Malik.
Chanlyislam 5

Vào thời đại của lãnh tụ Al Hakim ibnu Hisham, trường phái của Maliky đã bành trướng khắp Andalus, cũng nhờ ông Yahya ibnu Yahya học giả của trường phái Maliky tham gia với chánh quyền, nên ông dùng phương tiện đó mà bành trướng trường phái này đến toàn xứ Andalus và Maroc như trường phái Hanafy ở Iraq. Sau đó những bạn hữu hay học trò của ông Imam Malik đem lý thuyết của trường phái này đến Ai Cập và là xứ đầu tiên được phát triển ở đó, sau đó mới truyền đến Al Hijaz. Cho đến ngày hôm nay, một phần đất của Ai Cập như Soid, ở xứ Sudan và những xứ theo Islam ở Phi Châu điều ảnh hưởng trường phái này như ở Al Hijaz. Xét lại những gì được phổ biết trong lý thuyết Maliky, những nhà nghiên cứu và học giả diễn giải về giáo lý nhận thấy nhiều tư tưởng hay ý tưởng trong đó với sự đa dạng của giáo lý, rất thuận lợi cho sự áp dụng noi theo từng địa phương khác nhau vì địa lý và phong tục tập quán. :‫ويتضح مما سبق‬ Tóm lược: Trường phái Maliky là một trong bốn trường phái Islam theo Sunnah lớn nhứt hiện nay, được biết đến tên gọi này là do vị sáng lập ra là ông Imam Malik ibnu Anas (r), trường phái được dựa vào thiên kinh Qur’an, sunnah, Ijma (quyết nghị cộng đồng), dựa vào lời và hành động của sohabah hơn là Qiyas (phép luận suy), chọn đường lối đem lại tốt lành nếu vấn đề không nêu rõ có nên bắt buộc hay không, hành đạo theo những gì người dân Medinah hành đạo, chọn lấy những lời nói của sohabah. Cuốn sách kinh quan trọng của trường phái Maliky là cuốn‫ املطأ و املدونةو املوازية وبداية املجتهد واذلخرية‬Al Muwatta, Al Mudawanatu, Al Mawaziyah Al Muttahid và Azzakhirotu. Trường phái này đã phát triển khá mạnh ở Al Hijaz và từ đó bành trướng đến Maroc, Tây Ban Nha và Phi Châu, ngoài ra còn có ảnh hưởng rất lớn ở Soid Ai Cập, Sudan và một phần Phi Châu khác nữa. :‫مراجع للتوسع‬ :‫أهم كتب املذهب املالكي‬ Những tư liệu: Những quyển kinh quan trọng của trường phái:
Chanlyislam 6

‫ املوطأ‬Al Muwatta của Imam Malik ibnu Anas, sách gồm những Hadith, những bằng chứng từ học giả, và những lời tường thuật của ông Imam Malik. ‫ املدونة‬Al Mudawanah là những lời truyền giảng của Imam Malik, do học trò của ông là Sanunna ibnu Said An Nawkhy ghi lại. ‫ املوازية‬Al Mawaziyah của ông Muhammad ibnu Ibrahim Al Iskandary ibnu Ziyad được biết đến qua danh tính: Ibnu Al Mawazan (mất năm 269-281H). ‫ بداية املجتهد‬Bidayah Al Muttahid của ông Ibnu Rushda ( 450-520H). ‫ اذلخري‬Az Zakhir của ông Al Qorofy ‫ مواهب اجلليل‬Mawahib Al Jalil của ông Al Hitob. :‫املختصرات‬ Những tiểu đề ngắn: ‫ املخترص يف الفقة املاليك‬Al Mukhtasar fi figk Al Maliky của Shiekh Kholil ibnu Ishak Al Maliky (mất năm 767H), và ông cũng phân giải những sách sau: ‫ مواهب اجلليل لرشح خمترص اخلليل‬Mawahib Al Jalil Lisharhy Mukhtasar Al Kholil của ông Abdulloh ibnu Muhammad ibnu Abdurrohman Al Maaliky được biết với tên là Al Hitob (mất năm 954H) phát hành lần thứ nhứt của nhà xuất bản As Saadah-Ai Cập (không ghi rõ ngày). ‫ املجموع الفقيه يف مذهب اإلمام مالك‬Al Madmoua Al figkhy fi Mazhab Al Imam Malik của ông Muhammad ibnu Muhammad ibnu Ahmad ibnu Abdul Qodir ibnu Abudul Aziz As Sanawy được biết với các danh gọi là Al Amir mất năm 1232 H, đó là quyển sách tóm lược. :‫الرتجم لرجال املذهب‬ Những cuốn sách về nhân vật của trường phái: ‫ ترتيب املدرك وتقريب املسالك ملعرفة أعالم مذهب مالك‬Tartib Al Masarik wa Takrib Al Maasalik Limaarifaty AAlam Mazhab Malik của ông thẩm phán Ayad ibnu Musa As Sabty ( mất năm 544H).
Chanlyislam 7

‫ ادليباج املذهب يف معرفة أعيان علماء املذهب‬Addibazju Al Mazhab fi Maarifaty Aayuna Ulama Al Mazhab của tác giả Burhanu Dine Ibrahim ibnu Aly ibnu Muhammad ibnu Farhun Al Umary Al Madany Al Maaliky mất năm 799H. :‫كتب عامة‬ Những cuốn kinh tổng quát: ‫ املذهب الفقهية‬Al Mazhab Al Figkhyah của tiến sĩ Muhammad Fawzy Faidulloh, do nhà xuất bản As Shaiau Kuweit phát hành năm 1985AD. ‫ االجتهاد يف الرشيعة اإلسالمية‬Al Idthad fis Shariah Islamiyah của tiến sĩ Hassan Ahmad Mary do nhà xuất bản của trường đại học Imam Muhammad ibnu Saud Islamiyah, Riyadh phát hành năm 1401H và An Nahdoh Al Arabiyah Cairo phát hành năm 1383H. ‫ املدخل للفقة اإلساليم‬Al Madkhol Lilfigk Islamiyah của giáo sư Aysuwy Ahmad Aysuwy Darul Kutub Al Arabi Cairo. ‫ اإلمام مالك‬Imam Malik của ông Muhammad Abi Zuhro, Darul Fikry Cairo. ‫ وفيان األعيان‬Wafiyan Al Aayan của Ibnu Kulkan. ‫ ادليباح املذهب يف معرفة أعيان املذهب‬Ad Diyah Al Mazhab fi Maarifah Aayan Al Mazhab của ibnu Farhun. ‫ نظرة تارخيية يف حدوث املذاهب األربعةوانتشارها‬Nazorotul Tarikhiyah fi Hudus Al Mazhab Al Arbaa wa Intisharuha của ông Ahmad Taymury Basha .


Do Ibnu Hosen chuyển ngữ từ sách:

“Al Mausuatta Al Maysarotu fi Al Addyan và Al Mazahib”
trang 116-120, phát hành nhân 25 năm thành lập cơ quan WAMY, Riyad-Saudi Arabie.
Chanlyislam 8

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful