115

IslanbuI Univorsilosi IIaliyal IakuIlosi Dorgisi, 2012, 21, 115-132
Irkon Dönom Rus Kronigindo
IsIam AIgisi
pir Mulammod DUVAII*
1

Irkon Dönom Rus Kronigindo IsIam AIgisi
pir Mulammod DuvaIi
1










Oz
Bu makaIodo Rus larili açisindan önomIi yoro salip oIan |s|i Z.m.n|.rtn An|.itst kro-
niginin IsIam vo MusIumanIara baki¸ açisi oIo aIinmi¸lir. Ayni zamanda burada kronik yazari-
nin RusIarin HirisliyanIigi soçimi konusunda orlaya koydugu iddiaIar dogorIondiriImi¸lir.
IsIam kar¸ili aIginin lomoIIori vo Bizans KiIiso du¸uncosinin Rus KiIisosi´no yansimaIarina
doginiImi¸lir.
Anahtar KeIimeIer: Rus, KiIiso, Orlodoks, Kronik, IsIam, HirisliyanIik, VIadimir.

Abstract
Perceptinn nI IsIam in the EarIy Russian ChrnnicIe
Il is discussod in llis arlicIo llo poinl of viov of llo Russian Irimary ClronicIo vlicl
is significanl in llo lisloryograply of Russia. Tloro is ovaIualion of llo cIaims by llo aullor of
i|c C|rcnic|c aboul llo convorsions of Russians lo Clrislianily. Tlo arlicIo doaIs vill llo rools of
anli-IsIamic alliludo and llo impIicalions of Byzanlino Clurcl llougll lo Russian Clurcl aIso.
Keywnrds: Russian, IsIam, Clurcl, Clronic, Clrislianily, VIadimir.


´
Dr.
116
IslanbuI Univorsilosi IIaliyal IakuIlosi Dorgisi, 2012, 21, 115-132
2

Giriç
Gunumuz kurosoIIo¸on dunyasinda uIusIarin vo lopIumIarin bir
arada vo bari¸ içorisindo ya¸ayabiImoIori birbirIorini yakindan lanimayIa
mumkundur. Bu bagIamda goçmi¸lon gunumuzo inlikaI odon bir lakim
layaI urunu vo buyuk oranda çarpiliImi¸ oIumsuz aIgiIarin yonidon göz-
don goçiriImosi uIusIararasi bari¸a kalki sagIama açisindan oIdukça önom-
Iidir. Bu çorçovodo IsIam dunyasiyIa Hirisliyan dunyasi arasinda larillon
gunumuzo kadar surogoIon vo lor iki dunyanin da birbirIoriyIo iIgiIi dog-
ru biIgi odinmo morlaIoIorinin sagIikIi bir suroçlon goçligi söyIonomoz.
ÖzoIikIo VIII. yuzyiIdan ilibaron HirisliyanIarin IsIam diniyIo iIgiIi kaIomo
aIdikIari birlakim osorIor, bu açidan önom la¸imakla vo lalaIi anIalimIarin
bariz örnokIorini oIu¸lurmakladir.
Bu bagIamda Hirisliyan dunyasindaki ¨IsIam¨ aIgisinin ¸okiIIon-
mosindo dogu HrisliyanIiginin olkisinin çok buyuk oIdugu konusunda
¸uplo yoklur. DoIayisiyIa bu olki dala sonraki larilIordo HirisliyanIigi
kabuI odon miIIolIorin biIincindo do aynon yor olmi¸lir. Biz bu makaIodo
ara¸lirmanin konusunu lo¸kiI odon vo Rus larili açisindan önomIi bir yoro
salip oIan ¨|s|i Z.m.n|.rtn An|.itst¨ (Iovosl Vrominnikl Iol) kroniginin
IsIam vo MusIumanIar lakkinda öno surdugu iddiaIar çorçovosindo
Hrisliyan bir molnin IsIam aIgisini orlaya koymaya çaIi¸acagiz.
IIk oIarak |s|i Z.m.n|.rtn An|.itst kronigi lakkinda lomoI Rus kay-
nakIar i¸iginda biIgi vormoyo çaIi¸iImi¸lir. Dala sonra kronigin IsIam vo
MusIumanIari iIgiIondiron kisimIari gözdon goçiriIorok dogorIondirmoyo
labi luluImu¸lur.
I. Eski ZamanIarin AnIatisi Krnnigi Uzerine
Rusya larili vo Rus loprakIarinin oIu¸umu lakkinda iIk kaynak
oIarak gunumuzo kadar uIa¸an |s|i Z.m.n|.rtn An|.itst, kronigi bunyosin-
do Rus OrlodoksIugu´yIa da iIgiIi önomIi biIgiIor barindirmakladir. Kro-
nik, özoIIikIo RusIarin langi dönomdon ilibaron laril salnosino çiklikIari
vo Rusya´nin siyasaI yönolim ¸okIi oIarak langi Kinyaz
2
zamaninda lo¸ok-
kuI olmoyo ba¸Iadigi konusunda dolayIi biIgiIor içormoklodir. BunIara

2
SIavIar arasinda faaIiyollo buIunan Varog kilaIari voya ¨DrujinaIarin¨ ba¸inda duran
Norman boyIorino Kinyaz donmi¸lir. Dokuzuncu yuzyiIdan ilibaron Rus siyasaI
yönolimininin ba¸inda buIunan ki¸iIor bu unvani kuIIanmi¸Iardir. Bakiniz, A. Nimol Kural,
Rusµ. 1.ri|i, B.¸|.ngtçi.n 191¯´µc K.!.r, II. Baski, Turk Taril Kurumu Basimovi, Ankara,
1987, s. 16.
117
DuvaIi, Irkon Dönom Rus Kronigindo IsIam AIgisi
3

iIavolon HirisliyanIigin SIav loprakIarina giri¸inin larili vo RusIarin rosmi
din oIarak HirisliyanIigin OrlodoksIuk mozlobini lorcil olmo gorokçoIori-
ni bu kronigin vormi¸ oIdugu biIgiIordon ögronmok mumkundur. Kronik,
Kinyaz VIadimir´in (ö. 1015) din soçimi konusunda bazi dolayIara girmok-
lo vo MusIuman IdiI BuIgarIarinin onu IsIam´a davol olmosino iIi¸kin bir-
lakim dogorIondirmoIoro yor vormoklodir. Ayrica IsIam vo MusIumanIar-
dan balsodorkon son doroco agir bir diI kuIIanarak IsIamiyoli yormoklodir.
|s|i Z.m.n|.rtn An|.itst, Rusya lariliyIo iIgiIi gunumuzo uIa¸an va-
kayinamoIor mocmuasi
3
içorisindo yor aIan on oski kronik oIarak biIinmok-
lodir. YaziIi¸ larili lam oIarak biIinmomokIo birIiklo, 1051 yiIinda Kiov´do
yapimina ba¸Ianan Ioclorsk Manasliri´nin in¸asini muloakibon kaIomo
aIinmi¸ oIabiIocogi varsayiImakladir
4
. Gunumuzo kadar uIa¸an oski Rus
kronikIori konusunda dolayIi ara¸lirma yapan Rus akadomisyon A.
palmalov (ö. 1920) |s|i Z.m.n|.rtn An|.itst kroniginin kaIomo aIindiklan
sonra iki koz lalkik odiIdigini orlaya koymu¸lur.
5
punu da boIirloIim ki
palmalov konuyu larili açidan dogiI, odobiyal larili açisindan dogorIon-
dirmoyo labi lulmu¸lur.
6
palmalov´a göro, yapiIan lalkikIordon iIki
1113´yiIinda Kiov Ioclorsk Manaslir Iiskoposu Noslor
7
(ö.1114) larafin-
dan, ikincisi iso 1116 yiIinda piskopos SiIvoslr
8
larafindan yapiImi¸lir.
9
Bu
lospil dogru kabuI odiIdigi lakdirdo, |s|i Z.m.n|.rtn An|.itst kronigi içori-
sino bazi biIgiIorin sonradan iIavo odiImo illimaIi söz konusu oIacaklir.
Ayrica dala sonraki larilIordo oIu¸luruIan lum vakayinamoIor mocmuasi
bunyosindo |s|i Z.m.n|.rtn An|.itst kronigino yor voriImoklodir. DoIayi-
siyIa söz konusu kronik gunumuzo, özgun bir kilap laIindo dogiI XII. vo

3
XI. yuzyiIdan ilibaron Kiov Rus siyasaI yönolimi içorisindo birçok vakayinamo lopIuIugu
oIu¸luruImaya ba¸Ianmi¸lir. BunIardan on oski vakayinamo mocmuaIari ¨Kiov AnloIojisi¨,
¨Novgorod AnloIojisi¨, ¨Iavronlovskiy AnloIojisi¨, ¨Ioçorskiy AnloIojisi¨ vo ¨Ipalovskiy
AnloIojisi¨ oIarak biIinmoklodir. Bkz. A. palmalov, R.zts|.niµ. c Russ|i| Icicpisµ.|,
Moskova, 2001, s. 351. (Iski Rus KronikIori Uzorino Ara¸lirmaIar)
4
M. AIo¸kovskiy, Pctcsi Vrcmcnni|| Ici, Su!o. Iiicr.iurncgc Prciztc!cniµc t Drctncµ Rusi,
Moskova, IzdaloIslvo Nauka, 1971, s. 9. (Iski Rusya´da Bir Idobi Isorin Kadori: Iski
ZamanIarin AnIalisi)
5
palmalov, R.zts|.niµ. c Drctncµ¸i|| Russ|i| Icicpisnt| Stc!.|, s s. 133-161.
6
M. D. IrisoIkov, |sicriµ. Russ|cgc Icicpis.niµ. X|-XV t, Iolorsburg, 1996, s. 36. (Rus
KronikIorinin Tarili XI-XV. YuzyiIIar)
7
Iski ZamanIarin AnIalisi kroniginin muoIIifIorindon biri oIarak kabuI göron Noslor XI
yuzyiIin sonu XII. yuzyiIin ba¸Iarinda Kiov Ioclorsk Manaslirinda ko¸i¸Iik yapmi¸lir. Bkz.
lllp://on.vikipodia.org/viki/Noslor_llo_ClronicIor
8
Iiskopos SiIvoslr MiklaiI 1070÷1077 yiIIari arasinda Kiov´do in¸a odiIon Vydubycli
Manaslirinda piskopos oIarak görov yapmi¸lir. Bazi ara¸lirmaciIar Noslor´un aksino SiIvoslr´i
|s|i Z.m.n|.rtn An|.itst kroniginin muoIIifi oIarak kabuI olmoklodirIor. Bkz. M. AIo¸kovskiy,
Pctcsi Vrcmcnni|| Ici, s. 20.
9
palmalov, R.zts|.niµ. c Russ|i| Icicpisµ.|, s. 10.
118
IslanbuI Univorsilosi IIaliyal IakuIlosi Dorgisi, 2012, 21, 115-132
4

XIV. yuzyiIIarda kaIomo aIinmi¸ vakayinamoIor mocmuaIari içorisindo bir
böIum oIarak uIa¸mi¸lir.
Igor söz konusu kronik ço¸ilIi zamanIarda farkIi ki¸iIorin olkisi aI-
linda kaIdiysa ki ara¸lirmaIar onu gösloriyor, o laIdo kronik içorisindo
birlakim çoIi¸kiIorin yor aImasi kaçiniImaz oIacaklir. Nilokim onIarca |s|i
Z.m.n|.rtn An|.itst kronigi movcullur vo bunIarin baziIarinda var oIan
biIgiIor digorIorindo yor aImamakladir. Örnogin Kronigin muoIIifi konu-
sunda, bazi yazmaIar Kiov manasliri ralibini, baziIari Noslor´u zikrolmok-
lodir. BaziIariysa bu konuda lor langi bir biIgi içormomoklodir.
10

Bir piskopos larafindan kaIomo aIindigindan oIsa gorok kronigin
içorisindo KulsaI Kilap anIaliIarina sikça yor voriImoklodir. Molin lor
langi bir laril boIirlmoksizin Nul lufanindan sonra vuku buIan oIayIarin
anIalimiyIa konuya giri¸ yapmakla, Nul´un uç ogIu arasinda dunyanin
payIa¸iImasini InciI biIgiIori i¸iginda aklarmaya dovam odorok, konuyu
Bizans imparalorIarina vo oradan da SIavIarin Tuna vo Dinyopor nolri
kiyiIarina yorIo¸moIorino kadar golirmoklodir.
11
Tum bu anIaliIanIardan
sonra, 852 larilindo Rus loprakIarinin langi Kinyaz zamaninda lo¸okkuI
olligi anIaliImakladir
12
. Bu larillon ilibaron molnin gori kaIan kismi, sira-
siyIa boIIi larilIor aIlinda aklariImakladir. Ancak molnin lulaf oIarak
niloIondirobiIocogimiz yani, kayil odiIon larilIorin baziIarinin kar¸isina o
larillo vuku buIdugu du¸unuIon oIayIar nol odiIirkon, bazi larilIorin
kar¸isi lor langi bir açikIamaya gorok duyuImadan bo¸ birakiImi¸lir
13
. Bu
bo¸IukIara özoIIikIo Kronigin ön kisminda sik sik raslIanmakladir. Bo¸Iuk-
Iar surokIi oIarak bazon dörl, bo¸ sonoyi bazon do on, on iki sonoyi kapsa-
makladir
14
.
Kronik dikkalIo incoIondigindo aklariIan biIgiIorin birlakim çoIi¸ki
vo zilIikIar içordigini gözIomIomok mumkundur. Örnogin 983 kaydi aIlin-
da nakIodiIon biIgiIordo ¨Rus loprakIarina lorlangi bir lavari goImomi¸-
lir¨
15
ifadosi yor aIirkon, kronigin ön kisimIarinda lavari Androas´in

10
AIo¸kovskiy, Pctcsi Vrcmcnni|| Ici, s s. 11-13.
11
IrisoIkov, |sicriµ. Russ|cgc Icicpis.niµ., s. 75.
12
¨I.trcnicts|.µ. Icicpis¨, IoInoyo Sobraniyo Russkil Iolopisoy, Ioningrad, Izdaniyo Vloroyo,
1926÷1928, c. I, s. 13. (Iauronlian Kronik, Rus KronikIori KoIoksiyonu, Ikinci Baski 1926-1928
c. I))
13
M. AIo¸kovskiy, Pctcsi Vrcmcnni|| Ici, s. 15.
14
Bkz. ¨I.trcnicts|.µ. Icicpis¨, s s. 31-46.
15
¨I.trcnicts|.µ. Icicpis¨, s. 58.
119
DuvaIi, Irkon Dönom Rus Kronigindo IsIam AIgisi
3

Dinoypr nolri kiyisinda yapligi varsayiIan vizyona yor voriImoklodir
16
.
Ara¸liriciIar söz konusu monkibonin kronigin ikinci koz lalkiki sirasinda
piskopos SiIvoslr larafindan dönomin sosyo-poIilik ¸arlIari gorogi Kinyaz
VIadimir Monamakl´in (ö. 1132) islogi uzorino kronik bunyosino konuI-
dugunun aIlini çizmoklodirIor
17
. Bir ba¸ka örnok vorocok oIur isok, Kronik
Novgorod ¸olrinin (Rusya´nin iIk ba¸konli) SIavIar larafindan in¸a odiIdi-
gindon balsodorkon, bir digor yordo SIavIarin bu böIgoyo goImoIorindon
çok dala sonra Kinyaz Rurik larafindan 862 yiIinda bu ¸olrin in¸a odiIdigi
boIirliImoklodir
18
. Yukarida doginiIon örnokIor Kronigin kaIomo aIindiklan
sonra birlakim dogi¸ikIikIoro maruz kaIdigini göslorir niloIiklodir. Bu vo
buna bonzor örnokIori çogaIlmak mumkundur. Hor no kadar ciddi sayiIa-
cak çoIi¸kiIori içoriyorsa da Rus larili açisinda söz konusu kronigin önomIi
bir yori vardir.
Kroniklo Kinyaz VIadimir´in ço¸ilIi dinIori ara¸lirmasina vo din so-
çimi konusuna da goni¸ yor voriImoklodir. Ancak kronik dala önco pagan
oIan vo paganizmin yayginIa¸liriImasina önomIi kalkiIar sunan
VIadimir´in langi gorokçoIordon doIayi fikir dogi¸ikIigino gidorok ba¸ka
bir din arayi¸ içino girdigi konusunda lor langi bir biIgi içormomoklodir.
Kronik yazarinin aklardigi biIgiIoro göro, dala önco paganizmin roformu
konusunda lummaIi çaIi¸maIar yurulon VIadimir, anidon pulIara kayilsiz
kaImakla vo yoni bir din arayi¸i içorisino girmoklodir
19
. Yazar, VIadimir´in
din soçimi konusunu nakIodorkon KulsaI Kilabin yaraliIi¸ balsini oIdugu
gibi kronigin içorisino yansilmi¸ oImasi dikkal çokici bir digor lususlur.
YaludiIik vo IsIam dini lakkinda birlakim iddiaIar orlaya alan kronigin,

16
Rus looIogIarin oksor çogunIugu SIav loprakIarinda HirisliyanIigi lobIig odon iIk ¸alsin
lavari Androas oIdugu göru¸unu savunmu¸Iardir. Söz konusu kronik Karadoniz vo ona
dökuIon nolirIor lakkinda biIgi vordiklon sonra konuyu lavari Androas´a golirmoklo vo
¸öyIo dovam olmoklodir:
¨Dinyopr nolri Karadoniz´o dökuImoklodir. Bu doniz RusIarca iyi biIinir. Onun kiyiIarinda
Iolrus´un kardo¸i Androas vaazIar vormi¸lir. No zaman ki Androas Sinop civarinda vaizIik
yapiyordu vo oradan da Dinoypr´in dökuIdugu Klorson´a böIgosino goIdi vo buradan
Roma´ya dönmok islodi. Ancak nolir kiyisin lakibon yukari gilmoyo ba¸Iadi vo öyIo oIdu ki
sonunda nolir konarinda bir dag yamacina goIip durdu. Sabal kaIkliginda yaninda buIunan
ögronciIorino ¸öyIo dodi, ¨pu dagi göruyor musunuz` Burada Tanri´nin nuru var vo burasi
çok buyuk bir ¸olir oIacak vo Tanri burada birçok KiIiso bina odocoklir.¨ Dala sonra daga
yakIa¸arak soIamIadi vo Tanriya dua odorok oraya bir laç dikli. BöyIoco dala sonra Kiov
¸olrinin bina odiIocogi yor burasi oIdu. Dala sonra Dinyopr nolrini lakibon RusIarin
buIundugu böIgoyo goIdi, onIarin adol vo goIonokIorini görunco ¸a¸irdi. Nilayol Roma´ya
döndu vo lum gördukIorini anIalli.¨ Bkz. Pc|ncµc Scor.niµc Russ|i| Icicpiscµ, Tom Trilsal
Troliy, IzdaloIslvo, Nauka, Ioningrad, 1977, s s. 10-11. (Rus KronikIori KoIoksiyonu, Oluz
Uçuncu CiIl)
17
IrisoIkov, |sicriµ. Russ|cgc Icicpis.niµ. X|-XV, s. 81.
18
¨I.trcnicts|.µ. Icicpis¨, s. 14.
19
A.V. Karla¸ov, Oçcr|i pc |sicrii Russ|cµ 1scr|ti, c. I, IzdaloIslvo Torra, Moskova, 1993, s. 107.
(Rus KiIiso Tarili Uzorino DonomoIor)
120
IslanbuI Univorsilosi IIaliyal IakuIlosi Dorgisi, 2012, 21, 115-132
6

özoIIikIo MusIuman IdiI BuIgarIarin agziyIa IsIam´i lanimIama gayroli
içorisino girmoklodir. Dala sonra Grok fiIozof oIarak lanimIadigi biIgonin
MusIumanIar lakkinda öno surdugu iddiaIar,
20
Rus Orlodoks KiIisosinin
vucul buIdugu iIk dönomIordon ilibaron RusIarin Bizans´in da olkisiyIo
IsIam dinino kar¸i no donIi bir önyargi içorisindo buIundugunu gözIor
önuno sormoklodir.
II. Krnnik Yazarinin IsIam ve MusIuman AIgisi
|s|i Z.m.n|.rtn An|.itst yazari 986 yiIinda IdiI BuIgarIarindan bir
grup oIçinin Kiov Kinyazi VIadimir´o goIorok kondisini IsIam dinino davol
olligini nakIolmoklodir. Kronik yazarinin nakIolligino göro, BuIgar oIçiIor
VIadimir´i koIimo-yi ¸aladol golirorok MusIuman oImaya, içki içmomoyo,
domuz oli yomomoyo vo do sunnol oImaya davol olmi¸Iordir. IIçiIor
VIadimir´o böyIo davranacagi lakdirdo, öloki dunyada boI miklarda ka-
dinIa öduIIondiriIocogi mujdosini do vormi¸Iordir. VIadimir´Io BuIgar
oIçiIor arasinda diyaIog ¸öyIo coroyan olmi¸lir:
¨986 yiIinda BuIgar MusIumanIari VIadimir´o goIdiIor vo
dodiIor ki oy Kinyaz son akiIIi vo cosursun, ancak liçbir ka-
nun lanimazsin. GoI son Mulammol´o iman ol vo bizim ka-
nunIarimiza ilaal ol¨. Bunun uzorino VIadimir sorar, ¨Bal-
solliginiz inanç nasiI bir inançlir¨` IIçiIor bu soruyu ¸öyIo
yanilIarIar, ¨AIIal´a vo onun oIçisino iman odoriz, Mulam-
mol bizIoro böyIo ögrolli, sunnol oIuruz, domuz oli yomoyiz,
içki içmoyiz, ancak öIumdon sonra Mulammol lor birimizo
yolmi¸or guzoI kadin vorocoklir. Orasi lor lurIu iIi¸kiyo, zi-
naya izin voriIocok bir yordir¨
21
.
Kronik yazari oIçiIorIo VIadimir arasinda goçligi varsayiIan diyaIog
lakkinda dala fazIa biIgi vormoz, ancak oIçiIorin yaziImasi dali ayip oIan
birçok yaIan söyIodikIorini nol odor. IIçiIori dinIoyon VIadimir kadinIarIa
iIgiIi kismi lariç sunnol oImak, domuz oli yomomok vo içki içmomok ko-
nusunda momnun kaImaz vo RusIarin içkiyIo domuz olini çok sovdikIorini
onsuz yapamayacakIarini boIirlir
22
.
Kroniklo balsi goçon connol konusu vo orada kadinIarIa sorbosl
cinsoI iIi¸ki vo lor lurIu zovk´u sofanin gundomo goliriImosi dikkalo dogor

20
¨I.trcnicts|.µ. Icicpis¨, s. 60.
21
¨I.trcnicts|.µ. Icicpis¨, s. 60.
22
¨I.trcnicts|.µ. Icicpis¨, s. 60.
121
DuvaIi, Irkon Dönom Rus Kronigindo IsIam AIgisi
7

bir digor lususlur. Nilokim doguIu Hirisliyan din adamIari ölodon bori
IsIam´in dunyovi zovkIorIo doIu connol lasavvurunu oIo¸lirmi¸Iordir
23
.
DoIayisiyIa burada da ayni anIayi¸ biçiminin izIorini görmok mumkundur.
Digor laraflan |s|i Z.m.n|.rtn An|.itst´nda yukarida balsi goçon konunun
içorigino bonzor bir anIaliya, BizansIi ralip vo kronik yazari Tlooplanos
larafindan 810 yiIinda kaIomo aIinan Crcnic|c isimIi osor içorisindo raslIa-
mak mumkundur. Isordo Mulammol´in kondisini dinIoyonIoro, bir du¸-
man larafindan öIduruIon MusIumanin connolo gidocogini, söz konusu
connolin iso yomo, içmo vo kadinIarIa cinsoI iIi¸kinin buIundugu bir connol
oIdugunu vo zovkinin obodi oIacagini vaal olligi aklariImakladir. Ayrica
onun bundan ba¸ka da manlik di¸i ¸oyIor söyIodigi boIirliImoklodir
24
. Bu
da Rus kronik yazari uzorindoki Bizans olkisinin boyulIarini nol bir bi-
çimdo orlaya koymakladir.
Kronigin içordigi biIgiIoro göro MusIumanIardan sonra Roma´dan
goIon bir loyoli kabuI odon VIadimir onIari da dinIomi¸ vo ¨GoIdiginiz
yoro dönun, zira alaIarimiz da bunu |KaloIikIigij kabuI olmomi¸Iordi¨
diyorok lokIifi kabuI olmoz.
25

Bunun uzorino Hazar YaludiIori goIorok VIadimir´i kondi dinIorino
davol olmi¸lir.
¨Duyduk ki BuIgarIar vo HirisliyanIar kondi inançIarini
sana ögrolmok için buraya goImi¸Ior. HirisliyanIar bizim
çarmila gormi¸ oIdugumuz Isa´ya inanirIar oysaki bizIor,
Ibralim´in Islak´in vo Yakup´un lanrisi oIan lok lanriya
inaniriz¨. Bunun uzorino VIadimir sorar, ¨Sizin kanunIa-
riniz noIordir`¨. Bu sorunun uzorino Yaludi oIçiIor, ¨Sun-
nol oImak, domuz vo lav¸an oli yomomok, bir do Cumar-
losi gununu gözIomIomoklir¨ yanilini vorirIor¨.
Kronik yazari Yaludi inancini da laksiz çikarlma gayroli içorisindo
oImaIi ki VIadimir´in diIindon oIçiIoro ¸öyIo bir soru yönoIlmoyi uygun
buIur.

23
Iual Aydin, ¨Bali´nin IsIam AnIayi¸inin DoguIu KökonIori ya da AbduImosil Islak oI-
Kindi´nin RisaIo´sinin Soroncami¨, Osm.n|t tc Atrup. Scµ.|.i, K.r¸t|.¸m. tc |i|i|c¸im, Islan-
buI, IyIuI, 2010, s. 108.
24
Aydin, ¨Bali´nin IsIam AnIayi¸inin DoguIu KökonIori,¨ s. 223.
25
¨I.trcnicts|.µ. Icicpis¨, s. 61.
122
IslanbuI Univorsilosi IIaliyal IakuIlosi Dorgisi, 2012, 21, 115-132
8

¨Sizin yurdunuz norosidir`¨ IIçiIor yurlIarinin ¨Kudus¨
oIdugunu söyIorIor. VIadimir gorçoklon orasi mi diyo israr
odinco oIçiIor ¸u yanili vorirIor, ¨AlaIarimizin i¸Iomi¸ oI-
dukIari gunallan doIayi Tanri alaIarimiza gazap olli vo
bizIori yoryuzuno dagilli. ToprakIarimizi da HirisliyanIara
vordi¨. VIadimir bunu duyunca ¸öyIo dodi, ¨NasiI oIur da
kondiniz Tanri gazabina ugrami¸ vo lork odiImi¸ laIdoy-
kon bu inanci ba¸kaIarina ögrolmoyo kaIki¸irsiniz. Igor
Tanri sizi vo sizin dininizi sovmi¸ oIsaydi, ¸imdi sizIor da-
ginik laIdo oImaz kondi yurdunuzda oIurdunuz¨
26
.
VIadimir Tanri´nin YaludiIori yoryuzuno dagilmi¸ oIdugunu ögro-
ninco 'kondiniz bu laIdoykon nasiI bu dini ba¸kaIarina ögrolirsiniz´ diyo-
rok onIarin lokIifini do gori çovirir. Kronik MusIuman, KaloIik vo Yaludi
oIçiIorindon sonra VIadimir´in yanina GrokIorin bir fiIozof göndordikIorini
nakIolmoklodir. Yukarda anIaliIan MusIuman, Yaludi vo KaloIik oIçiIo-
rindon farkIi oIarak BizansIi fiIozof VIadimir´in luzurunda IsIam dinini vo
MusIumanIari lodof aImakla vo IsIam´in varIigiyIa dunyayi kirIolligini
iddia olmoklodir. Tarillo Tanri´nin gazabina ugrami¸ bazi kavimIorIo ayni
kalogori içorisino dogorIondirorok MusIumanIari agir bir diIIo oIo¸lirmok-
lodir. Konunun dala iyi anIa¸iImasi açisindan söz konusu molni oIdugu
gibi aklarmamizda yarar oIacaklir.
¨Duyduk ki BuIgarIar soni kondi dinIorino davol olmi¸Ior,
onIarin inanç öyIo bir inanç ki yori vo gögu kirIolmoklodir
vo onIar lum IanolIi insanIarin uzorindodirIor. OnIar lanri-
nin göklon kizgin la¸ yagdirarak yok olligi Sodom vo
Gomoro sakinIoriyIo ayni konumdadirIar. Tanri laIkIari
yargiIamak için goIdigindo kanunsuzIuk vo köluIuk i¸Io-
yonIori losaba çokocok vo onIarin da sonu onIar gibi
(Sodom vo Gomoro) oIacaklir¨.
27

Bu agir illamIarin po¸isira çok da birbiriyIo bagIanliIi oImayan
ba¸ka bir konuya goçon fiIozof, bu sofor MusIumanIarin yapmakla oIduk-
Iarini iddia olligi bazi davrani¸Iari gundomo golirmoklodir. Kronik Bizans-
Ii fiIozofun agzindan ¸u iddiada buIunmakladir.

26
¨I.trcnicts|.µ. Icicpis¨, s. 60.
27
¨I.trcnicts|.µ. Icicpis¨, s. 61.
123
DuvaIi, Irkon Dönom Rus Kronigindo IsIam AIgisi
9

¨Ayrica kuIIaniImi¸ suyu agizIarina dökuyorIar vo sakaI-
Iarina suruyorIar, böyIoco Mulammol´i kulsuyorIar. Bu vo
bundan dala fazIa rozaIolIori kadinIar da yapiyor¨
28
.
IsIam´a vo MusIumanIara kar¸i yönoIliIon lum bu oIo¸liriIor kar¸i-
sinda pagan VIadimir momnun kaImami¸ oImaIi ki, yoro lukurmoklo vo
¨liksindirici
29
¨ domoklodir.
MusIumanIara yönoIliIon bu agir illamIardan sonra BizansIi fiIozo-
fun KaloIikIorin kondi inançIarini VIadimir´o ögrolmok için goIdikIorini
duydugunu boIirlorok, 'OnIarin inançIari biraz bizim inancimiza göro
farkIiIik içormoklodir´ domoklo vo lor langi bir suçIamaya Iuzum görmo-
moklodir. BizansIi biIgo YaludiIoro kar¸i da mulodiI bir lulum sorgiIomok-
lo vo IsIam´a yönoIlligi agir vo yikici usIuplan uzak durmakladir.
VIadimir´in ¨YaludiIor bana goIdikIorindo dodiIor ki HirisliyanIar bizim
çarmila gordigimiz Isa Mosil´o inaniyorIar¨ domosino ¨gorçoklon do biz
ona inaniyoruz¨ yanilini vormoklo vo ardindan YaludiIorin Tanri´nin
omirIorino kar¸i goIdikIorindon poygamborIoro oziyol ollikIorindon doIayi
Tanri´nin onIari cozaIandirarak yoryuzuno dagilligini vo ba¸ka miIIolIorin
köIosi yapligini söyIomokIo yolinmoklodir. Dala sonra Tanri´nin insan
¸okIindo yoryuzuno inorok aci içindo çarmilla öImosi konusunu morak
odon VIadimir, BizansIi biIgoyo bunun nodonini sorar vo o da 'ogor isliyor-
san bunun nodonini dolayIi bir ¸okiIdo anIalirim´ covabini vorir
30
. Kronik
bu vosiIoyIo kulsaI kilabin anIalisina Tanri´nin yori vo gögu yodi gundo
yaralmasiyIa ba¸Iar, Hz. Adom´don Hz. Nul´a, Hz. Ibralim´don Hz. Mu-
sa´ya vo nilayolindo Hz. Isa´nin Tanri oIarak bakiro Moryom´don dogu-
muna kadar lum KulsaI Kilap biIgiIorini dolayIi bir ¸okiIdo aklarir
31
. AnIa-
liIanIari özonIo dinIoyon VIadimir biIgo BizansIiya ¨Nodon o (Tanri) bir
kadindan dogdu, niçin suyIa vafliz oIdu vo agaca goriImosinin sobobi
nodir¨ diyo sorar. BiIgo BizansIi malarolIo bu soruIarin da yanilini vororok
bir anIamda HirisliyanIik looIojisindo movcul larli¸maIi konuIarini açikIi-
ga kavu¸lurma çabasi içorisino girmoklodir. Tanrinin nodon bir kadindan
dogdugu sorusunu açikIarkon ¸oylanin Havva´yi kandirmak suroliyIo
Adom´o iIk gunali i¸Iolmi¸ oIdugundan doIayi Tanri´nin bir kadindan
dogarak iyi amoI i¸IoyonIorin connolo girmoIorini koIayIa¸lirmi¸ oIdugunu

28
¨I.trcnicts|.µ. Icicpis¨, s. 61-62.
29
Kroniklo goçon ifado lam anIamiyIa ¨bu lomiz bir i¸ dogiI¨ ¸okIindodir. I. GoIubinsky Rus
Ki|isc 1.ri|i isimIi osorindo bu lomiz bir i¸ dogiIdir cumIosi yorino ¨liksindirici¨ koIimosini
kuIIanmi¸lir. Bkz. I. GoIubinsky, |sicriµ. Russ|cµ 1scr|ti, Birinci ciIl, Moskova, 1901, s. 107.
(Rus KiIiso Tarili)
30
¨I.trcnicts|.µ. Icicpis¨, s. 62.
31
GoIubinsky, |sicriµ. Russ|cµ 1scr|ti, s. 108.
124
IslanbuI Univorsilosi IIaliyal IakuIlosi Dorgisi, 2012, 21, 115-132
10

boIirlir. Ayrica çarmil oIayini iso Adom´in bir agacin moyvosindon yomi¸
oImasina, suyIa vafliz oImasininsa Tanri´nin gunalkâr Nul kavmini suyIa
loIak olmosino vo gunalIarin sadoco suyIa lomizIonobiIocogino i¸arol
oIarak açikIar
32
.
Kondisi do bir Orlodoks Hirisliyan oIan kronik yazarinin BizansIi
fiIozof agziyIa HirisliyanIik konusunda bu donIi dolayIi biIgi vormosi
dogaI kar¸iIanmaIidir. Ancak bir din adami kimIigiyIo öloki dinIor lak-
kinda vo özoIIikIo IsIam dini söz konusu oIdugunda son doroco agir vo
asiIsiz suçIamaIarda buIunmu¸ oImasi pok do lasvip odiIir bir durum
oImasa gorok.
Kronik yazarinin YaludiIor vo KaloIikIor uzorino yapligi dogorIon-
dirmoIoro kisaca lomas olliklon sonra goIoIim IsIam vo MusIumanIar lak-
kinda öno surdugu iddiaIarin gorokçoIorino. MusIumanIar Arap yarima-
dasinda kondi lâkimiyolini losis olliklon sonra özoIIikIo Hz. Ömor´in liIa-
foli dönomindon ilibaron Bizans vo Sasani imparalorIukIariyIa ciddi ço-
ki¸moyo girmi¸ vo Iran ba¸la oImak uzoro, arzi mukaddos, Suriyo, Irak vo
Misir´i follolmi¸lir.
33
VIII. yuzyiIda Ispanya´nin IX. yuzyiIda iso SiciIya´nin
MusIumanIar larafindan follodiImosi sonucu kuIluroI vo askori açidan
kondiIorindon dala uslun bir modoniyolIo kar¸iIa¸mi¸Iar vo kondiIori
açisindan bunun buyuk bir lolIiko oIdugunun farkina varmi¸Iardir.
34

Uzunca bir surodir HirisliyanIarin idarosi aIlinda buIunan bu loprakIarin
kaybodiImosi Bizans imparalorIugunda adola infiaIo yoI açmi¸lir. IsIam
folilIorinin bir sonucu oIarak Bizans imparalorIugunun vorgi goIirIorindo
son doroco buyuk bir kayip ya¸anmi¸ vo bu goIi¸moIor Bizans´in maIi vo
yönolim yapisinda pok çok dogi¸imo nodon oImu¸lur.
35
Uzun bir goçmi¸o
salip oIan bir imparalorIugun MusIumanIar larafindan lozimolo ugraliI-
mi¸ oImasi kabuI odiIomoz bir durumdu. Ayrica HirisliyanIik bakimindan
kulsaI addodiIon Kudus´un MusIumanIarin konlroIuno goçmi¸ oImasi
laçIi soforIori oIarak biIinon sava¸Iarin vuku buImasina yoI açmi¸lir. Digor
yandan SoIçukIuIarin AnadoIu´ya girmosi sonucu 1071 yiIinda MaIazgirl
moydan mularobosiyIo Bizans´in AnadoIu loprakIarindaki lâkimiyoli
lolIikoyo girmi¸ AnadoIu´nun dogusu MusIuman TurkIorin idarosino

32
¨I.trcnicts|.µ. Icicpis¨, s. 74.
33
Almol HiImi, |s|.m 1.ri|i, (H.zrcii Pcµg.mocr!cn Z.m.ntmtz. K.!.r¹, IslanbuI, Ölukon
Yayinovi, 1974, s. 230.
34
Baki Adam, ¨HirisliyanIik vo Digor DinIor Maddosi,¨ D|A, |s|.m Ansi||cpc!isi, IslanbuI, CiIl
17, 1998, s. 361
35
WaIlor I. Kaogi, Biz.ns tc ||| |s|.m Icii||cri, Çov. Molmol Özay, IslanbuI Kaklus YayinIari,
2000, s. 375.
125
DuvaIi, Irkon Dönom Rus Kronigindo IsIam AIgisi
11

goçmi¸lir
36
. DoIayisiyIa Bizans nozdindo lum Hirisliyan âIomi için IsIam
vo MusIumanIar on buyuk du¸man oIarak göruImu¸lur.
Ölo yandan HirisliyanIigin Orlodoks mozlobini 988 yiIinda Bi-
zans´in olkisi aIlinda kaIarak kabuI odon RusIar, IsIam dunyasiyIa dogru-
dan lomas laIindo oImami¸Iarsa da idooIojik oIarak ayni duyguyu pay-
Ia¸mi¸Iardir
37
. HirisliyanIigi Bizans olkisiyIo kabuI odon RusIar, zamanIa
kondiIorini Bizans´in varisi oIarak lanimIami¸Iar vo nilayolindo Bizans´in
laril salnosindon siIinmosiyIo birIiklo ¨uçuncu Roma¨ oIma iddiasinda
buIunan Rus Orlodoks KiIisosi´ni lum OrlodoksIugun lamisi oIarak gör-
mu¸Iordir
38
. DoIayisiyIa Hirisliyan dunyasinin IsIam âIomiyIo girmi¸ oI-
dugu kuIluroI vo askori çali¸maIar sadoco Hirisliyan din adamIarini dogiI
ayni zamanda dovIol yönoliciIorini do IsIam dini vo onun poygambori
lakkinda oIumsuz göru¸ vo du¸uncoIor sarf olmoyo ilmi¸lir.
AsIinda bu suroç iIk oIarak VIII. yuzyiIin ba¸Iarindan ilibaron IsIam
vo Hirisliyan dunyasi arasinda moydana goIon dini, kuIluroI vo siyasi
olkiIo¸imIor nodoniyIo, Hirisliyan din adamIarini IsIam kar¸ili göru¸ vo
du¸uncoIor urolmoyo sovk olmosiyIo ba¸Iami¸lir. Bizans´in da içindo yor
aIdigi Dogu Hirisliyan dunyasinin IsIam anIayi¸inin vo aIgiIamasinin
lomoIIori, IsIam kar¸ili Hirisliyan goIonoginin banisi oIarak lanimIayabiIo-
cogimiz vo Dogu´nun son kiIiso Babasi kabuI odiIon Yulanna od-Dima¸ki
(ö. 720) larafindan aliImi¸lir
39
. Yulanna od-Dima¸kî vo Toodoro Ibu
Kurral (ö. 825) gibi Hirisliyan poIomik goIonoginin öncuIorinin kaIomo
aIdikIari vo MusIuman Hirisliyan larli¸maIarini konu odinon molinIorin
içorikIorindo IsIam´a kar¸i uroliIon iddiaIarin iIk örnokIorini görmok
mumkundur. Söz konusu osorIor orlaçag boyunca Hirisliyan dunyasinin
IsIam´a dair goIi¸lirocogi poIomikIorin çokirdogini oIu¸luracaklir. Bu din
biIginIori yurullukIori poIomikIordo biIinçIi bir ¸okiIdo birlakim koIimoIoro
anIamIarinin di¸inda manaIar yukIoyorok yanIi¸ anIa¸iImaIara yoI açmi¸-
lir. Bununda ölosindo MusIumanIarin lomizIigo riayol olmodikIorini vo pis
suyIa yuzIorini vo agizIarini yikadikIarini dali ima olmi¸lir. Ayrica Mus-
IumanIarin pulporosl oIdukIarini vo ¨Kabar¨ oIarak isimIondiriIon vo

36
V. N. Iiyaknilsiy, ¨K Syujolu ¨Iovosli Vromonnikl Iol¨ O Viboro Vori Knyazom
VIadimirom¨, Vcsini| 1cms|cgc Gcsu!.rsitcnncgc Unitcrsiici., Isloriya, sy. 4`12, 2010, s. 116.
(Kinyaz VIadimir´in Din Soçimi uzorino Iski ZamanIar AnIalisindan KosilIor)
37
O. M. Rapov, ¨Kogda Klrislianslvo Iri¸Io na Rus¨, Prirc!., 1988`7, s. 66. (HirisliyanIik no
Zaman Rus ToprakIarina InlikaI Ilmi¸lir)
38
N. Muravov, ¨Iodonya KonslanlinopoIya i Russkaya IravosIavnaya Tsorkov v XV-XVI
SloIolyal,¨ jurn.| M.s|cts|iµ P.µiri.r||i, Moskova, 1953`9, s. 53. (IslanbuI´un Du¸mosi vo
Rus Orlodoks KiIisosi XV-XVI. yy)
39
Aydin, ¨Bali´nin IsIam AnIayi¸i¨, s. 202.
126
IslanbuI Univorsilosi IIaliyal IakuIlosi Dorgisi, 2012, 21, 115-132
12

¨buyuk¨ anIamina goIon Afrodil´o laplikIari öno suruImu¸lur.
40
ÖzoIIikIo
Id-Dima¸ki Hz. Mulammol´in poygambor oImadigini öno surmu¸ vo bu
fikrini ispalIamak için do Kuran´daki ¨kadin surosi¨ dodigi kisimdan na-
kiIIordo buIunarak onun ¸olvol du¸kunu oIdugunu söyIomi¸lir.
Dima¸ki´nin orlaya alligi bu iddia dala sonraki dönomIordo Hz. Mu-
lammol´in ¸alsiyolino iIi¸kin kaIomo aIinan osorIorin norodoyso lumundo
lokrarIanacaklir.
41

AsIinda Hirisliyan dunyasini dol¸olo du¸uron on önomIi goIi¸mo,
bu kosimdon birçok insanin illida odorok IsIam lopIumunun bir parçasi
laIino goImoyo ba¸Iamasidir. BöyIo bir orlamda Yulanna od-Dima¸ki gibi
Hirisliyan din adamIarinin yazdikIari osorIor, MusIumanIara yönoIik bir
oIo¸liridon ziyado, din dogi¸lirorok MusIuman oIanIarin önuno goçmok
amaciyIa lazirIanmi¸lir. Bu bagIamda kaIomo aIinan roddiyoIordo yapiI-
mak islonon ¸oy, IsIam´in iIali pIan çorçovosindo dunyanin sonuna dogru
orlaya çikacak oIan Hirisliyan kökonIi sallo bir mozlop vo ¸oylani bir lala
oIarak lakdim olmoklir.
42
.
Yukarida balsodiIdigi uzoro IsIam lakkinda oIumsuz göru¸ boyan
odon rulaniIorin yani sira bir lakim dovIol yönoliciIori do bu du¸uncoyo
kalkida buIunmu¸Iardir. XIV. YuzyiIda ya¸ami¸ Bizans imparaloru II.
ManuoI IaIooIogos´un (ö.1425) cilal uzorino larli¸ligi bir IranIi âIimo
¨Mulammol´in golirdigi yoni no var, onu göslor, yaInizca ¸or vo insanIik
di¸i ¸oyIor. Tipki vazolligi inanci kiIiçIa yaymayi omrolmosi gibi¨ domosi
buna bir örnok lo¸kiI olmoklodir.
43
Ayrica bu konuyu 2006 yiIinda KaloIik
kiIisosinin ba¸inda buIunan Iapa XVI. Bonodicl´in gundomo la¸imasi,
Hirisliyan dunyasinin IsIam lakkindaki du¸uncoIorindo fazIa bir dogi¸ik-
Iigin ya¸anmadigini gözIor önuno sormoklodir. DoIayisiyIa XII. yuzyiIda
ya¸ami¸ bir Orlodoks piskoposun IsIam dini vo MusIumanIar lakkinda
oIumsuz bir labIo çizmosi pok do yadirganmamaIidir. |s|i Z.m.n|.rtn
An|.itst kronigi yazari da bir Hirisliyan rulani oIarak dönomin siyasi vo
poIilik goIi¸moIorinin dogurdugu sonuçIardan fazIasiyIa olkiIonmi¸ oIma-

40
I. B. Ba¸arin, ¨Rolsonziya Na Knigu Vizanliyskiyo Soçinoniya ob IsIamo (Toksli, Iorovodov i
Kommonlarii)¨, P.x |s|.mic., 1`2, 2009, s. 274. (Kilap incoIomosi: Bizans´in IsIam Uzorino
IsorIori)
41
IsmaiI Ta¸pinar, ¨Dogu´nun Son KiIiso Babasi Yulanna od-Dima¸ki (649-749) vo IsIam¨, M.
U. ||.|iµ.i I.|ú|icsi Dcrgisi, 12 (2001/2), s. 39.
42
Aydin, ¨Bali´nin IsIam AnIayi¸i¨, s. 195.
43
Iapa XVI. Bonodiclus, ¨Viaggio AposloIico Di sua Sanlilà Bonodollo Xvi a Munclon,
AIlölling o Rogonsburg¨ (9-14 Sollombro 2006), (IX), 12. 09. 2006,
lllp://pross.calloIica.va/novs_sorvicos/buIIolin/novs/19962.plp`indox=19962&po_dalo=
12.09.2006&Iang=on#_fln3.
127
DuvaIi, Irkon Dönom Rus Kronigindo IsIam AIgisi
13

Iidir. Zira digor liçbir dino kar¸i lakinmadigi lavri IsIam dinino kar¸i la-
kinmaklan çokinmomi¸lir.
Kronik yazarinin MusIumanIar lakkinda sarf olligi iddiaIardan on
iIginç oIaniysa ¨Ayrica kuIIaniImi¸ suyu agizIarina dökuyorIar vo sakaIIa-
rina suruyorIar böyIoco Mulammol´i kulsuyorIar. Bu vo bundan dala
fazIa rozaIolIori kadinIar da yapiyorIar¨ ifadosidir.
44
Kanimizca kronik
yazari IsIam kaynakIarinda balsi goçon bazi rivayolIordon osinIonorok
böyIo bir iddiada buIunmakladir. Gunumuzo uIa¸an bazi rivayolIor IsIam
Ioygamborinin abdosl suyunun bazi ki¸iIor larafindan içmo, yuzo vo saka-
Ia surmo larzinda kuIIandikIarini nakIolmoklodir.
45

Kronik yazarinin bu lurdon birlakim rivayolIoro binaon MusIuman-
Iara kar¸i bu lurdon bir suçIamada buIunmasi mullomoIdir. O nodonIo
yazar, biIinçIi bir ¸okiIdo lum MusIumanIarin böyIo bir oyIom içorisindo
oIdugu izIonimi oIu¸lurma gayroli içorisino girmi¸lir. Nilokim BizansIi
fiIozofun agzindan IsIam vo MusIumanIari anIalan yazarin, bu inancin
yori vo gögu kirIolmoklo oIdugu vo inananIarinin losap gunu lanri lara-
findan cozaIandiriIacakIarini iddia olligini yukarda görmu¸luk.
Burada dikkali çokon bir digor mosoIo pagan VIadimir´in anIaliIan-
Iari duyduklan sonra lo¸nulsuzIugunu boIirlmok için yoro lukurorok
¨liksindirici¨ domosidir
46
. Oysaki pagan VIadimir´in böyIo bir davrani¸i
dogaI kar¸iIamasi ya da on azindan lopki vormomosi icap odordi. Nilokim
onuncu yuzyiIda RusIarin ya¸am biçimIori, inançIari vo ayinIori lakkinda
kapsamIi biIgi aklaran Arap gozgin Ibn IadIan´in ¨Scµ.|.in.mc¨si bu
konuda dolayIi biIgiIor içormoklodir. Ibn IadIan
47
soyalalnamosindo iIginç

44
¨I.trcnicts|.µ. Icicpis¨, s. 61.
45
Konu IsIam´in vazolmi¸ oIdugu alIak vo lomizIik çorçovosindon oIo aIinirsa söz konusu
oyIomIorin IsIam´in lomizIik vo alIak kislasIarina da aykiriIik lo¸kiI olligi göruIocoklir.
TomizIigi ön pIana çikarmi¸ oIan IsIam poygamborinin bu lur bir davrani¸ biçimini lasvip
olmi¸ oImasi manlik di¸idir. ÖzoIIikIo dinin laram kiImi¸ oIdugu kan vo idrar gibi siviIarin
içiImosi gibi IsIam´in özuyIo çoIi¸on oyIomIor göz önundo buIunduruIdugunda konunun
IsIam vo MusIumanIikIa bir aIakasinin oImadigi göruIocoklir
45
. DoIayisiyIa lor lopIuIukla
oIdugu gibi poygambor zamaninda da onu sovonIor içorisindo özoIIikIo ya¸IiIarin vo do
kuIlur soviyosi du¸uk oIan bazi ki¸iIorin ona oIan bagIiIikIarini kondi idrakIori öIçusundo
dogorIondirorok böyIo bir davrani¸ yoIuna girmi¸ oImaIarini IsIam vo MusIumanIikIa
özdo¸Io¸lirmok on iyi laIiyIo arl niyolIiIik oIacaklir. Bu konuda goni¸ biIgi için bkz. Nuri
TopaIogIu, ¨Hazroli Ioygambor´in Zali vo I¸yasi iIo Toborruk MosoIosi¨, H.!is 1c|ni||cri
Dcrgisi, CiIl I, Sayi 1, 2003, s. 71.
46
¨I.trcnicts|.µ. Icicpis¨, s. 61.
47
922 yiIinda IdiI BuIgar kraIinin davoli uzorino Bagdal´lan yoIa çikan kafiIo içorisindo soyalal
odon Ibn IadIan, yoIcuIuk sirasinda konakIami¸ oIdugu kavim vo miIIolIor lakkinda dolayIi
biIgiIor kaIomo aImi¸lir. Bkz. p. Ramazan, |on I.!|.n Scµ.|.in.mcsi 1crcúmcsi, IslanbuI, Bodir
Yayinovi, 1975, s s. 43-70.
128
IslanbuI Univorsilosi IIaliyal IakuIlosi Dorgisi, 2012, 21, 115-132
14

bir konuya lomas odorok RusIarin lomizIik konusundaki lulumIarini ¸öyIo
nakIolmoklodir.
¨Hor gun bir dofa yuzIorini vo ba¸Iarini on pis vo on fona
su iIo yikamaIari adollir. Hor sabal bir cariyo buyuk bir
kap içindo su golirir. Bunu ofondisinin önuno koyar. Ifon-
disi bu kabin içino oIini, yuzunu, ba¸ini yikar vo saçIarini
larar, sonra suya sumugunu vo lukurugunu alar. Kisacasi
suyun içino almadigi pisIik kaImaz. I¸i bilinco cariyo su
kabini aIip yanindakino gölurur. Bu adam da arkada¸i gibi
yapar. Cariyo bu ¸okiIdo kabi birinin önundon aIir bir di-
gorinin önuno gölurur. BunIardan lor biri kabin içindo
oIini, yuzunu vo saçIarini yikar, içino sumkurur vo luku-
rur¨
48
.
Kronik yazarinin oski SIav pagan goIonokIorini biImiyor oImasi du-
¸unuIomoz. VIadimir´in lo¸Ianmadigi kirIi vo kuIIaniImi¸ suyIa yikanma
(agza aIma, yuzo vo sakaIa surmo) âdolinin pagan Rus kuIlurundo var
oIdugunun görmozdon goIinmosi, kronik yazarinin konuyu objoklif bir
biçimdo oIo aImadiginin göslorgosidir. Ayrica VIadimir´in lo¸nulsuz oI-
masi da bir anIam ifado olmomoklodir. Zira bu dönomdo VIadimir lonuz
bir pagandi vo goIonokIorino siki sikiya bagIi oImasiyIa da biIinon bir ki¸i-
Iikli. Kronigin içorisindo yor aIan bu vo buna bonzor lularsizIikIarin sik yor
aIiyor oImasi, yazarin aklardigi biIgiIorin sillali konusunda farkIi göru¸-
Iorin orlaya aliImasina nodon oImu¸lur. Örnogin |s|i Z.m.n|.rtn An|.itst
kronigindo VIadimir iIo oIçiIor arasinda goçon diyaIogIarin gorçokIori yan-
silip yansilmadigi konusunda fikir boyan odon kiIiso larilçisi I. Makary´o
göro burada inaniImasi guç vo garipsonocok bir durum yoklur. VIadimir´o
farkIi din monsupIarinin goImoIori vo onu kondi inançIarina davol olmoIo-
ri lulaf bir durum dogiIdir.
49
. IIçi göndoriImosi konusunda Makary´o lor
langi bir iliraz yönoIliIomoz. Nilokim larillo buna bonzor oIçi göndormo
oIayIari farkIi din monsupIarinin ba¸vurdukIari bir yönlomdir. Kanaali-
mizco burada illimaI di¸i oIan, oIayin anIaliIi¸ biçimidir. Nilokim bu ko-
nuya da açikIik goliron Makary, VIadimir´Io oIçiIor arasinda goçon diyaIo-
gun, kroniklo aklariIdigi ¸okiIdo vuku buIamayacagini boIirlmoklodir.
Makariy, böyIo bir oIayin gorçokIo¸obiImosi için konu¸manin aninda kayil
aIlina aIinmasi gorokliginin do aIlini çizmoklodir. Yino do ona göro,

48
I. Kraçkovskiy, Puic¸csiitic |on-I.!|.n. n. Vc|gu, Moskova, Izdalokslvo Akadomii Nauk
SSSR, 1939, s. 80. (Ibn IadIan´in VoIga Soyalali)
49
B. Makariy, |sicriµ. Russ|cµ 1scr|ti, Kniga Iorvaya, Moskvoa, 1994, s. 229. (Rus KiIiso
Tarili)
129
DuvaIi, Irkon Dönom Rus Kronigindo IsIam AIgisi
13

VIadimir´Io oIçiIor arasinda vuku buIdugu varsayiIan diyaIog, kronigin
yaziIma larilino kadar ¸ifali yoIIa dali oIsa uIa¸mi¸lir
50
. Bu konuda fikir
boyan odon bir digor Rus larilçi GoIubinsky, VIadimir´Io oIçiIor arasinda
coroyan olligi varsayiIan söz konusu diyaIogIarin bu donIi dolayIi biçimdo
aklariImasinin illimaI di¸i oIdugunu boIirlmoklodir. O, kronik yazarinin
VIadimir dönomindon yuz kusur sono sonra ya¸adigini lalirIalarak kro-
niklo goçon oIçiIorIo VIadimir arasindaki diyaIogun yazar larafindan uro-
liIdigini savunmakladir
51
. Bu dogorIondirmoIor i¸iginda, kronik yazarinin,
kondisino kadar uIa¸an bazi biIgiIordon yoIa çikarak oIayIarin soyrini
kondi zilin dunyasi çorçovosindo dogorIondirdigini söyIoyobiIiriz. Bu
nodonIo do molin içorisindo birlakim lularsizIik vo zilIikIarIa kar¸i kar¸iya
kaIinmakladir
52
.
5nnuç
Rus larilinin anIa¸iImasi açisinda önomIi biIgiIori bunyosindo ba-
rindiran |s|i Z.m.n|.rtn An|.itst kronigi bir ralip larafindan kaIomo aIin-
masi nodoniyIo boIIi konuIarda duygusaI vo larafIi bir lulum sorgiIomok-
lodir. Kronik HirisliyanIik öncosi pagan Rus lopIumunun dini, kuIluroI vo
poIilik ya¸amina i¸ik lulmakIa birIiklo HirisliyanIik sonrasi dönom lak-
kinda da dolayIi biIgiIor içormoklodir. Kroniklo aklariIan biIgiIor, özoIIikIo
do inançIa iIgiIi kisimIar lok larafIi vo idooIojik agirIikIi oIdugundan oIay-
Iar çarpiliIarak nakIodiImoklodir. Kronik içorisindo lomas odiIon IsIam
konusu, Hirisliyan Orlodoks RusIari MusIuman oImaklan koruma amaci
la¸idigindan IsIam çok agir bir diIIo yoriImoklodir. DoIayisiyIa kronik
yazarinin asiI amaci, IsIam´i dogru anIamak vo anIalmaklan ziyado, Hiris-
liyanIarin MusIuman oImaIarina ongoI oIma çabasidir. Bu nodonIo kronik
içorisindo IsIam vo MusIumanIik oIdukça ilici vo HirisliyanIikIa kar¸iIa¸li-
riImayacak dorocodo a¸agi vo IanolIi bir din oIarak lasvir odiImoklodir.
Digor laraflan kIasik Rusça yaziIi iIk molinIordon biri oImasindan doIayi,
Rus odobiyalina önomIi öIçudo kalki sunmu¸lur. Zira iIk yaziIi kaynak
oIarak kisilIi örnokIor di¸inda |s|i Z.m.n|.rtn An|.itst laricindo lorlangi
bir molno rasl goIinmomoklodir. Bu durumsa lom odobi lom do larili
açidan kronigin önomini arlirmakladir.
Kanaalimizco bu kronik Rus OrlodoksIugunun, IsIam´a vo MusIu-
manIara baki¸ açisinin lomoIIorini oIu¸lurmakladir. Nilokim bu molin,

50
Makariy, |sicriµ. Russ|cµ 1scr|ti, s. 231.
51
I. I. GoIubinsky, |sicriµ. Russ|cµ 1scr|ti, Birinci ciIl, Moskova, 1901, s. 111. (Rus KiIiso
Tarili)
52
Bkz. AIo¸kovskiy, Pctcsi Vrcmcnni|| Ici, s s. 17-18.
130
IslanbuI Univorsilosi IIaliyal IakuIlosi Dorgisi, 2012, 21, 115-132
16

sonraki dönomIordo ço¸ilIi idooIojik saflaIardan goçorok goIi¸mo kaydol-
mi¸lir. pöyIo ki, RusIarin 1237 yiIi ilibariyIa MogoI-Talar isliIasina maruz
kaImaIari vo dala sonraki larilIordo IslanbuI´un 1453 yiIinda TurkIor
larafindan follodiIorok Bizans´in varIigina son voriImosi, Rus KiIisosi´nin
IsIam dunyasiyIa amansiz bir mucadoIo surdurmosino zomin oIu¸lurmu¸-
lur. Bu ugurda idooIojik açidan kondi pozisyonunu guçIondirmok vo Or-
lodoks dunyasini yanina çokobiImok için IslanbuI´un follodiImosini firsal
biImi¸ vo onun fonksiyonunun Moskova morkozIi Rus Orlodoks KiIiso-
si´no goçligini iddia olmi¸lir. Rus Çar´i III. Ivan´in Bizans imparalorunun
yogoniyIo ovIonmi¸ oImasi vo Moskova´nin Bizans´in iki ba¸Ii karlaI arma-
sini kondi armasi oIarak kabuIIonmosi, laIofIik iddiasini dala da kuvvol-
Iondirmi¸lir. Kondisini Orlodoks HirisliyanIiginin kurlaricisi konumunda
göron Rus ÇarIari 1480 yiIi ilibariyIa MusIuman yönolimino (MogoI-Talar)
son vormok suroliyIo Rusya´yi lam bagimsiz laIo golirmoyi ba¸armi¸lir.
OsmanIinin BaIkan cografyasinda movcul Orlodoks laIki konlroI aIlinda
lulmasini kabuIIonomoyon ÇarIik Rusya´si, zamanIa böIgo laIkIarini Is-
Iam´a kar¸i duydugu oIumsuz baki¸ açisiyIa ki¸kirlmayi ba¸armi¸lir.














131
DuvaIi, Irkon Dönom Rus Kronigindo IsIam AIgisi
17

Kaynakça
A. A. palmalov, R.zts|.niµ. c Drctncµ¸i|| Russ|i| Icicpisnt| Stc!.|,
Iolorsburg, 1908. (Iski Rus kronikIori Uzorino Ara¸lirmaIar)
A. Nimol Kural, Rusµ. 1.ri|i, B.¸|.ngtçi.n 191¯´µc K.!.r, Ikinci Bas-
ki, Turk Taril Kurumu Basimovi, Ankara, 1987.
A. V. Karla¸ov, Oçcr|i pc |sicrii Russ|cµ 1scr|ti, c. I, IzdaloIslvo
Torra, Moskova, 1993. (Rus KiIiso Tarili Uzorino DonomoIor)
A. HiImi, |s|.m 1.ri|i, (Hazroli Ioygambordon Zamanimiza Kadar),
IslanbuI, Ölukon Yayinovi, 1974.
B. Makariy, |sicriµ. Russ|cµ 1scr|ti, Knig. Pcrt.µ., Moskvoa, 1994.
(Rus KiIiso Tarili)
Baki Adam, ¨HirisliyanIik vo Digor DinIor Maddosi,¨ 1DV, |s|.m
Ansi||cpc!isi, IslanbuI, CiIl 17, 1998, s. 361
I. I. GoIubinsky, |sicriµ. Russ|cµ 1scr|ti, Birinci ciIl, Moskova,
1901. (Rus KiIiso Tarili)
I. Aydin, ¨Bali´nin IsIam AnIayi¸inin DoguIu KökonIori ya da
AbduImosil Islak oI-Kindi´nin RisaIo´sinin Soroncami¨, Osm.n|t tc Atrup.
Scµ.|.i, K.r¸t|.¸m. tc |i|i|c¸im, IslanbuI, IyIuI, 2010, s s. 189-252.
I. Kraçkovskiy, Puic¸csiitic |on-I.!|.n. n. Vc|gu, Moskova,
Izdalokslvo Akadomii Nauk SSSR, 1939. (Ibn IadIan´in VoIga Soyalali)
IsmaiI Ta¸pinar, ¨Dogu´nun Son KiIiso Babasi Yulanna od-Dima¸ki
(649-749) vo IsIam¨, M. U. ||.|iµ.i I.|ú|icsi Dcrgisi, 12 (2001/2), s. 23-54.
M. AIo¸kovskiy, Pctcsi Vrcmcnni|| Ici, Su!o. Iiicr.iurncgc
Prciztc!cniµc t Drctncµ Rusi, Moskova, IzdaloIslvo Nauka, 1971. (Iski
Rusya'da Bir odobi osorin kadori: Iski ZamanIarin AnIalisi)
M. D. IrisoIkov, |sicriµ. Russ|cgc Icicpis.niµ. X|-XV v, Iolorsburg,
1996. (Rus KronikIorinin Tarili XI-XV. YuzyiIIar)
132
IslanbuI Univorsilosi IIaliyal IakuIlosi Dorgisi, 2012, 21, 115-132
18

N. Muravov, ¨Iodonya KonslanlinopoIya i Russkaya
IravosIavnaya Tsorkov v XV-XVI SloIolyal,¨ jurn.| M.s|cts|iµ P.µiri.r||i,
sy. 9, Moskova, 1953, s. 51-59. (IslanbuI´un du¸mosi vo Rus Orlodoks KiIi-
sosi XV-XVI. yy)
Nuri TopaIogIu, ¨Hazroli Ioygambor´in Zali vo I¸yasi iIo Toborruk
MosoIosi¨, H.!is 1c|ni||cri Dcrgisi, CiIl I, Sayi 1, 2003, s. 71-95.
O. M. Rapov, ¨Kogda Klrislianslvo Iri¸Io na Rus¨, Prirc!., 1988`7,
s. 66. (HirisliyanIik no zaman Rus loprakIarina inlikaI olmi¸lir)
I. B. Ba¸arin, ¨Rolsonziya Na Knigu Vizanliyskiyo Soçinoniya ob
IsIamo (Toksli, Iorovodov i Kommonlarii)¨, P.x |s|.mic., 1`2, 2009, s. 274.
(Kilap incoIomosi: Bizans´in IsIam lakkinda osorIori)
Iapa XVI. Bonodiclus, ¨Viaggio AposloIico Di sua Sanlilà
Bonodollo Xvi a Munclon, AIlölling o Rogonsburg¨ (9-14 Sollombro 2006),
(IX), 12. 09. 2006, lllp://pross.calloIica.va/novs_sorvicos/buIIolin/
novs/19962.plp`indox=19962&po_dalo=12.09.2006&Iang=on#_fln3.
Ramazan. p, |on I.!|.n Scµ.|.in.mcsi 1crcúmcsi, IslanbuI, Bodir
Yayinovi, 1975.
V. N. Iiyaknilsiy, ¨K Syujolu ¨Iovosli Vromonnikl Iol¨ O Viboro
Vori Knyazom VIadimirom¨, Vcsini| 1cms|cgc Gcsu!.rsitcnncgc
Unitcrsiici., Isloriya, 4`12, 2010, s. 116. (Kinyaz VIadimir´in Din Soçimi
uzorino Iski ZamanIar AnIalisindan KosilIor)
WaIlor I. Kaogi, Biz.ns tc ||| |s|.m Icii||cri, Çov. Molmol Özay,
IslanbuI Kaklus YayinIari, 2000.
lllp://on.vikipodia.org/viki/Noslor_llo_ClronicIor, 16 Tommuz
2011.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful