You are on page 1of 86

Glikoliz

Prof.Dr.Sabahattin Muhtaroğlu
.

Em bden Maye rhof Yo lu
 

Glukozun, lineer reaksiyolar dizisi ile piruvat veya laktata dönüşüm reaksiyonlarıdır. Kastaki laktat fermantasyonu, alkol fermantasyonuna benzerdir. Glukozdan piruvata olan reaksiyonlar dizisi, aerobik ve anaerobik koşullarda aynıdır. İnsanlarda aerobik koşullarda, glikolizin son ürünü iki molekül laktik asittir.(laktat fermantasyonu).

Aerobik koşullarda, son ürün iki molekül piruvattır.  İki molekül ATP elde edilir.(sınırlı miktar)  Sitozolde meydana gelir  Bazı organizmalar(mayalar)aerobik şartlar altında piruvatı etanola dönüştürür(alkolik fermantasyon)

glikoliz
Dolayısıyla glukozun akibeti  Fizyolojik koşullara  Dokulara  Organizmalara göre değişir

Glikoliz ve glukoneogenez

Glukoneogenez, glukozun piruvat veya laktat gibi karbohidrat olmayan prekürsörlerden sentezidir. Bu iki yol birbirinin tam tersi değilse de ortak reaksiyonları vardır. Glukoneogenez reaksiyonları, glikolizin kuvvetli ekzergonik reaksiyonlarını bypass yapar(st serbest enerji<<0) Bu iki yolun farklı düzenleme mekanizmaları var.

Glukozla ilgili bazı notlar
 

Hızlı ve hazır enerjinin çözünür kaynağı Nisbi olarak stabildir ve kolaylıkla transport edilir Memelilerde tokluk durumunda beyin yanlız glukoz kullanır,açlık durumunda keton cisimleri beyin için enerji kaynağı durumuna geçer Eritrositlerin biricik enerji kaynağıdır

Glikoliz basamakları

1. Aşama: ATP yatırımı, glukoz fosforile edilir, negatif yük glukozun hücrede konsantre edilmesini sağlar, böylece de glukozun stabilitesi azalır. 2.Aşama: 6 karbonlu şeker, 3 karbonlu bölümlere ayrılır. 3.Aşama: enerji üretim fazı, ATP elde etmek için 3 karbonlu fragmanların oksidasyonu

H
4

6 CH OPO 2− 2 3 5 O

H OH
3

H
1

H
2

OH

OH

H

OH

glucose-6-phosphate

Glikoliz , fosforil transfer reaksiyonu ile
başlar. Glukoz, glukoz-6-fosfata dönüşerek glikoliz yoluna girer. Başlangıçta, ATP’nin iki ~P bağının kırılmasına bağlı olarak enerji girişi olur.

6 CH2OH

H
4

5

O H
2

H OH
3

ATP ADP H H
1

6 CH OPO 2− 2 3 5 4

O H
2

OH

OH

Mg2+

H OH
3

H
1

OH

OH

H

OH

glucose

Hexokinase H OH glucose-6-phosphate

He kzo kin z
1-Basamak: Kinazlar, ATP’nin fosfatını bir alıcıya transfer eder. Kekzokinaz genel spesifiteye sahiptir(Ör mannozu da fosforile edebilir Glukoz + ATP  glukoz-6-P + ADP Reaksiyon, glukozun C6 hidroksil O’nin ATP’nin terminal P’e nukleofilik atak yapmasını içerir. ATP ,enzime Mg++ le kompleks oluşturarak bağlanır..

NH2

ATP
adenosine triphosphate
O

N

N

O O

O O

N O

N

O

P O

P O

P O

CH2 H H OH

O H H OH

adenine

ribose

Mg++ negatif yüklü fosfat esteri ile etkileşir bu şekilde ATP’nin hekzokinaz enziminin aktif merkezi için uygun yük konformasyonunu sağlar.

6 CH2OH

H
4

5

O H
2

H OH
3

ATP ADP H H
1

6 CH OPO 2− 2 3 5 4

O H
2

OH

OH

Mg2+

H OH
3

H
1

OH

OH

H

OH

Hexokinase

H

OH

glucose

glucose-6-phosphate

Heksokinaz ile katalize edilen reaksiyon yüksek derecede spontandır.. ATP’nin fosfoanhidrid (~P) bağı kırılır. Glukoz-6-fosfatta oluşan fosfat ester bağı düşük ∆ G’ya sahiptir

glucose

Glukozun hekzokinaza bağlanması önemli yapısal değişime neden olur.

Hexokinase

Bu da glukozun C6 OH’nin, ATP’nin terminal Pi yakınlaşmasını sağlar ve aktif bölgeden suyun çıkarılmasına neden olur.. Bu olay da ATP’nin hidrolizini önler ve P transferine olanak sağlar. Hekzokinazın 4 izoenzimi vardır(tip1-lV).Tip lV glukokinaz olarak isimlendirilir ve enzimin hepatositte(KC hücresi) bulunan formudur.

Hekzokinaz ve Glukokinaz
Ancak bu iki enzimin düzenlenmesi farklıdır.  Hekzokinaz l,ll,lll izoenzimleri; kendi ürünleri olan Glukoz 6-fosfat birikimi ile allosterik olarak inhibe edilir.  Oysa bu inhibisyon glukokinazda (hekzokinaz IV veya hekzokinaz D) olmaz.

Gl ukokin az
 

 

Glukokinaz, karaciğerin portal kandan fazla glukozun düşürülmesine imkan sağlayan yüksek Vmax’ e sahiptir. Buda karbohidrattan zengin diyete bağlı fazla miktardaki glukozun sistemik dolaşıma girmesini engeller. Bu şekilde glukokinaz, emilim döneminde hiperglisemiyi azaltır. Bu enzim aktivitesi karbohidrattan zengin diyet ve insülin ile artırılır.

fosfoglukoizomeraz
2 Basmak: Glukoz 6-fosfatın, fruktoz 6-fosfata dönüşmesi: fosfoheksoz izomeraz, aldoz olan glukoz 6-fosfatın bir ketoz olan fruktoz 6-fosfata tersinir izomerleşmesini katalizler.  Fosfo hekzos izomeraz Mg+2 ‘a gereksinir ve glukoz 6-fosfat ve fruktoz 6- fosfata özgüldür.

Phosphofructokinase
6 CH OPO 2− 2 3

O

1CH2OH

ATP ADP Mg2+

6 CH OPO 2− 2 3

O

1CH2OPO32−

5

H
4

HO H

2

5

H
4

HO H

2

H

3 OH

H

3 OH

OH

OH

fructose-6-phosphate

fructose-1,6-bisphosphate

3. Basamak: fosfofructokinaz (PFK-1)Glikolizin 2.yatırım basamağı fruktoz-6-P + ATP  fruktoz-1,6-bisP + ADP Kuvvetli spontan olan bu reaksiyonun mekanizması, hezokinazınkine benzerdir. Fosfofruktokinaz basamağı, glikolizin hız sınılayıcı basamağıdır.. Daha sonra açıklanacağı gibi, enzim sıkı bir regülasyon altındadır

Yüksek ATP inhibisyon, Yüksek AMP aktivasyon

Yüksek sitrat düzeyi PFK’yi inhibe eder. yüksek sitrat düzeyi hücrenin biyosentetik prekürsörler yönünden zengin olduğunu gösterir

1 CH2OPO3 2C

2−

O H OH OH

HO 3 C H 4C H
5

Aldolase

3

CH2OPO3 O

2−

H
1C

O

2C

+

C

1CH2OH

H 2 C OH 2− 3 CH2OPO3

CH2OPO32− 6

fructose-1,6bisphosphate

dihydroxyacetone phosphate

glyceraldehyde-3phosphate

Triosephosphate Isomerase

4.Basamak: Aldolaz ; 6 C’lu şeker, 3C’lu 2 moleküle dönüşür. fruktoz-1,6-bisfosfat  dihidroksiaseton-P + gliseraldehid-3-P Reksiyon bir aldol kırılmasıdır.(aldol kondansasyonun tersi) Not: Aldolaz ürülerindeki karbonlar yeniden

lysine
H H3N
+

CH2OPO32− 1
COO

C CH2 CH2 CH2 CH2
+

2C

HO H H

3

CH C C

NH (CH2)4 + OH OH

Enzyme

4 5

CH2OPO32− 6

NH3

Schiff base intermediate of Aldolase reaction

Aktif bölgedeki lizin kalıntısı, katalizde fonksiyon yapar. Protolanmış sciff baz ara ürününü oluşturmak için, fruktoz –1,6 bisfosfatın keto grubu aktif bölgedeki εamino grubu ile etkileşir. Daha sonra C3 & C4 arasındaki bağların kırılması gerçekleşir.

1CH2OPO3 2C

2−

O H OH OH

HO 3C H 4C H
5

Aldolase

CH2OPO32− 3
2C

H
1C

O

O

+

C

1CH2OH

H 2C OH 2− 3 CH2OPO3

CH2OPO32− 6

fructose-1,6bisphosphate

dihydroxyacetone phosphate

glyceraldehyde-3phosphate

Triosephosphate Isomerase

5.Basmak: Trios fosfat Isomeraz (TIM) : dihidroksi aseton-P  gliseraldehid-3-P Glikoliz, gliseraldehid-3-fosfat üzerinden devam eder. Reaksiyon her ne kadar reversibl ise de reaksiyon sağa kayar. Çünkü GA3P glikolizin bir sonraki basamağının

Triosephosphate Isomerase
H H C C OH O H H
+ +

H C C

OH OH

H H

+

+

H C H C

O OH

CH2OPO32−

CH2OPO32−

CH2OPO32−

dihydroxyacetone phosphate

enediol intermediate

glyceraldehyde3-phosphate

ketoz/aldoz dönüşümleri asit/baz katalizini içermektedir,ve fosfogluko Isomeraz daki gibi, enediol ara ürünü üzerinden oluşmaktadır. Aktif bölgedeki GLU ve HİS artıkları, kataliz sırasında protonları verme ve almada etkili olabilirler.

Glyceraldehyde-3-phosphate Dehydrogenase
H
1C

O C OH

NAD+ + Pi
2−

OPO32− + H+ O NADH 1C H
2

H

2

C

OH
2−

3 CH2OPO3

3 CH2OPO3

glyceraldehyde3-phosphate

1,3-bisphosphoglycerate

6.Basamak: Gliseraldehid-3-fosfat Dehidrogenaz : gliseraldehid-3-P + NAD+ + Pi  1,3-bisfosfogliserat + NADH + H+ 1,3BPG, kuvvetli fosforil transfer potansiyeline sahiptir

Glyceraldehyde-3-phosphate Dehydrogenase
H
1C

O C OH

H

CH2OPO32− 3

2

OPO32− + H+ O NAD+ NADH 1C + Pi H C OH CH2OPO32− 3
2

glyceraldehyde3-phosphate

1,3-bisphosphoglycerate

gliseraldehid- 3-fosfat taki aldehid grubunun karboksilik asite ekzergonik oksidasyonu, yüksek enerjili bir bağ olan (~P) açil fosfatların oluşumunu sağlar. Bu basmak NAD+ nin NADH ye redukte edildiği tek basamaktır.

H H3N+ C CH2 SH COO−

H
1C

O

H 2 C OH 2− 3 CH2OPO3

cysteine

glyceraldehyde-3phosphate

Gliseraldehid-3-fosfat Dehidrogenazın aktif bölgesindeki sistein tiol katalizde rol oynar.. Gliseraldehid-3-fosfat’ ın aldehidi sistein tiol ile etkileşir ve thiohemiacetal ara ürününü oluşturur.

Enz-Cys

SH

O HC OH

OH CH OH CH

glyceraldehyde-3phosphate
CH2OPO32−

CH2OPO32−

Karboksilik asite oksidasyon gözlenir, (~tioester deki) ve NAD+ , NADH ye redukte olur.

Enz-Cys

S NAD+ NADH

CH

thiohemiacetal intermediate

O Enz-Cys S Pi C

OH CH CH2OPO32−

acyl-thioester intermediate
OH CH CH2OPO32−

O Enz-Cys SH
2−

O3PO

C

1,3-bisphosphoglycerate

Yüksek enerjili acil tioester, P atağına uğrar ve açil fosfat (~P) ürünü oluşur.

H

O C NH2

H

H

O C NH2

+ N R

2e + H

+

N R

NAD+

NADH

NAD+ 2 e− ve H+ (a hydride) alır ve kendi redukte formunu oluşturur. Not: Anerobik koşullarda NAD yeniden temin edilmelidir.

Phosphoglycerate Kinase
O
1C

OPO32−ADP ATP O
1

O− C

H 2C OH Mg2+ 2− 3 CH2OPO3

H 2C OH 2− 3 CH2OPO3

1,3-bisphosphoglycerate

3-phosphoglycerate

7.Basamak: fosfogliserat Kinaz: 1,3-bisfosfogliserat + ADP  3-fosfogliserat + ATP Bu fosfat transferi reversibldir (düşük ∆G), çünkü bir ~P bağı kırılır & diğeri sentez edilir. (diğer kinazlar irreversibldır )

Substrat seviyesinde fosforilasyon

Glikoliz Eritrositlerde bir şant reaksiyonu ile modifiye olur.
Eritrositlerde 1,3-Bisfosfogiserat, bisfosfogliserat mutaz tarafından 2,3Bisfosfo-gliserata çevrilir. 2,3-Bifosfogliserat (BPG) eritrositlerin yükledikleri oksijeni salıvermeleri için gerekli bir maddedir.  Dokularda 2,3-Bifosfogliserat konsantrasyonunun yükselmesi hemoglobinin oksijen yükünün boşalmasına yol açar.

Eritrositlerde glikoliz
  

2,3-Bisfosfogliserat daha sonra 2,3Bifosfogliserat fosfataz tarafından 3-Fosfogliserat ve Pi ye parçalanır. Eritrositlerde 2,3-Bisfosfogliserat düzeyi yüksektir(diğer dokulara göre),O2’nin Hb’e bağlanmasında düzenleyici rolü var. Eritrositlerde 2,3-Bisfosfogliserat oluştuğu zaman ATP oluşumu olmaz.

Phosphoglycerate Mutase
O
1

O− C

O
1

O− C

H 2C OH CH2OPO32− 3

H 2C OPO32− 3 CH2OH

3-phosphoglycerate

2-phosphoglycerate

8.Basamak: . fosfogliserat Mutaz: fosfat kayması 3-fosfogliserat  2-fosfogliserat fosfat C3 ki OH üzerinden C2’deki OH üzerine kayar.

Phosphoglycerate Mutase
O C 1 H 2C OH 2− 3 CH2OPO3 O− O C 1 H 2C OPO3 3 CH2OH
2−

O−

histidine
H H3N+ C CH2 C HN HC
+

COO−

3-phosphoglycerate

2-phosphoglycerate

CH NH

fosfatın verilmesi &alınması ile aktif bölgedeki histidin yan zincirleri fosfat transferinde yer alır. Bu proses 2,3-bisfosfogliserat ara ürününü kullanır

O
1

O− C

H 2C OPO32− 2− 3 CH2OPO3

2,3-bisphosphoglycerate

Enolase
O
1

O− C C OPO32−

O
1

O− C OPO32− + H2O C 2

H

2

3 CH2OH

3 CH2

2-phosphoglycerate phosphoenolpyruvate

9.Basmak: Enolaz : 2-fosfogliserat  fosfoenolpiruvat + H2O Bu Mg++-bağımlı dehidrasiyon, fluorid ile inhibe olur.. Fluorofosfat aktif bölgede Mg++ ile kompleks oluşturur.

Pyruvate Kinase
O C 1 C 2
3 CH2

O−

ADP ATP

O
1 2

O− C C OH

O
1 2

O− C C O

OPO32−

3 CH2

3 CH3

phosphoenolpyruvate

enolpyruvate

pyruvate

10. Basamak: Piruvat Kinaz: Substrat seviyesinde fosforilasyon fosfoenolpiruvat + ADP  pyruvate + ATP Bu reaksiyon spontandır. PEP fosfat hidrolizi, ATP dan daha büyük ∆G ya sahiptir.. PEP tan fosfatın uzaklaştırılması stabil olmayan enol oluşturur, ki bu da spontan olarak piruvatın keto formuna

glucose ATP ADP glucose-6-phosphate Hexokinase

Glycolysis

Phosphoglucose Isomerase fructose-6-phosphate ATP Phosphofructokinase ADP fructose-1,6-bisphosphate Aldolase glyceraldehyde-3-phosphate + dihydroxyacetone-phosphate Triosephosphate Isomerase Glycolysis continued

glyceraldehyde-3-phosphate NAD+ + Pi Glyceraldehyde-3-phosphate Dehydrogenase NADH + H+

Glycolysis devam ediyor. Bir glukoz başına 2 GAP olduğunu hatırla.

1,3-bisphosphoglycerate ADP Phosphoglycerate Kinase ATP 3-phosphoglycerate Phosphoglycerate Mutase 2-phosphoglycerate Enolase H2O phosphoenolpyruvate ADP Pyruvate Kinase ATP pyruvate

Glikoliz
ATP’ ~P bağları
 

2 Kaç tane ATP ~P bağı harcanır? ________ Kaç tane ATP ~P bağı oluşturulur? (glukoz dan iki 4 tane 3C yapı oluştuğunu hatırlat ) ________ Glukoz molekülü başına net ATP ~P bağı 2 oluşumu : ________

Glikoliz
ATP’ ~P bağları :
 

2 ATP harcanır 4 ATP oluşur (glukoz dan iki tane 3C fragment oluştuğunu hatırlathere Glukoz molekülü başına net ATP ~P bağı oluşumu. Glikoliz - total yol, glukoz + 2 NAD+ + 2 ADP + 2 Pi  2 piruvat + 2 NADH + 2 ATP

Glukozun piruvata anaerobik dönüşümü – 47kcal/mol enerji açığa çıkarır. Anaerobik koşullarda piruvattan daha çok kimyasal bağ enerjisi açığa çıkartılabilir edilir. Soru: Anaerobik koşullarda NAD nasıl sağlanır veya redoks denge nasıl kurulur.

Piruvat-laktat
Anaerobik koşullar altında piruvat laktata dönüştürülür. Eksersiz yaptırılan kas buna bir örnektir.  GA3P dehidrogenaz basamağında harcanan NAD, laktat dehidrogenaz basamağında elde edilir. Bu şekilde redoks denge sağlanır.  Bu iki basamak metabolik olarak bağlantılıdır.  Soru: laktat oluştuktan sonra net reaksiyon Glukoz+2Pi+2ADP 2Laktat+2ATP+2H2O

Eritrositlerde  Gözde(lens ve kornea)  Böbrek medullası  Testis  Lokositler P L

Kasta laktat oluşumu

 

Ekserzisde, iskelet kasında GA3P DH’ e bağlı NADH üretimi , solunum zinciri kapasitesini aşabilir, sonuçta NADH/NAD oranı artar. Bu artış P → L dönüşümünü favorize eder Kasta biriken laktat, intraselüler pH’yi düşürür ve kas kramplarına neden olur.

Karaciğer ve kalpta NADH/NAD oranı düşüktür Bu dokular kandan gelen laktatı piruvata okside eder. Dolayısıyla Karaciğer Piruvatı glukoneogenez ile glukoza veya TCA döngüsüne yönlendirir Kalp ise, sadece TCA döngüsüne yönlendirir.

Laktat Dehidrogenaz (LDH)
Memeli hücrelerinde LDH, M ve H olmak üzere iki alt ünitenin farklı 5 lu kombinasyonu şeklinde bulunur.  Kalp kası gibi aerobik dokularda H tipi(H4)(HHHH) predominanttır  İskelet kası gibi anaerobik dokularda M4(MMMM) daha baskındır.

LDH(H4); piruvat için düşük Km değerine sahip (piruvatın yüksek düzeyi ile inhibe edilir)  LDH(M4) piruvat için yüksek Km’e sahiptir (piruvat ile inhibe olmaz)  LDH-1(H4), LDH-2(H3M), LDH3(H2M2), LDH-4(HM3), LDH-5(M4)

LDH izoenzimleri
    

LDH-1 primer olarak kalp kası ve kırmızı kan hücrelerinde bulunur (17-27%) LDH-2 beyaz kan hücrelerinde konsantredir. (27-37% ) LDH-3 Akciğer de yüksek seviyededir. (1825% ) LDH-4 böbrekte, plasenta, ve pankreasta yüksek düzeydedir.( 8-16%) LDH-5 karaciğer ve iskelet kasında ve bağırsaklarda fazladır (6-16% )

Alkol intoksikasyonu

NADH/NAD oranı bozulur buna bağlı olarak; NAD’nin azalması, GA3P basamağını etkiler ve enerji oluşumunu kısıtlar Ayrıca hepatik laktat oluşumunda artışa yol açar. Buda hepatositte glukoneogenez için gerekli piruvatı azaltır. Sonuç olarak ta karaciğerin kana glukoz verme kapasitesini azaltır.

Glikoliz-genetik defektler-toksinler

Glikoliz enzimlerinden herhangi birinin tümden yokluğu ölümcüdür, özellikle temel enerji kaynağı olarak glukozu kullanan beyin ve eritrosit etkilenmiş ise. Piruvat kinaz yetersizliği(10.000/1)en çok rastlanadır.Eritrositlerin %5-25 normal PK aktivitesine sahiptir. Hemolitik aneminin şiddeti enzimin residual aktivitesine bağlıdır.

Enolaz-fluor
Glikoliz, enolaz enzimini inhibe eden flourid iyonları ile inhibe olur.  NaF , eğer kan şeker tayini hemen yapılmayacaksa(analiz için laboratuvara hemen gönderilemeyecek ise) glikolizi durdurmak için kana ilave edilir. Dolayısıyla beklemeye bağlı kan şekerinin düşmesini engellemiş olur.

GA3P DH-Arsenat

Arsenat, GA3P DH (substrat seviyesinde fosforilasyon)ile fosfogliserat kinaz arasındaki bağlantıyı koparır (uncouples). Bu işlemi; GA3P DH’ın substratı olan fosfat ile yarışarak yapar. Uncoupling analam: Bu yol devam eder, ancak sadece ATP’nın oluştuğu reaksiyon meydana gelmez. Sonuç olarak arsenat varlığında, net ATP üretimi sıfırdır.

Arsenat ile inhibisyon
Arsenat ile 1,3-bisfosfogliserat arasında stabil olmayan bir anhidrid meydana gelir. Bu anhidridin spontan hidrolizi ile 3-fosfogliserat meydana gelir.  Böylece metabolik yol devam eder çünkü, 3-fosfogliserat glikolitik yolun bir ürünüdür.

Glyceraldehyde-3-phosphate Dehydrogenase
H
1C

O C OH

NAD+ + Pi

OPO32− + H+ O NADH 1C H CH2OPO32− 3
2

H

CH2OPO32− 3

2

C

OH

glyceraldehyde3-phosphate

1,3-bisphosphoglycerate

Fermentasyon
Anaeroblar; NADH nin oksidasyonu için gerekli olan solunum zincirini içermezler. Başka reaksiyonlarla NADH yi reokside ederler. NAD+ glikolizin Gliseraldehid-3-P Dehidrogenase için gereklidir.

Lactate Dehydrogenase
O C C O O− NADH + H+ NAD+ O C HC OH O−

CH3

CH3

pyruvate

lactate

İskelet kasları, aerobik metabolizma enerjilerini karşılıyamiyorsa, eksersizde anaerobik olarak fonksiyon yapar. Piruvat, laktate dönüştürülür., glikoliz için gerekli NAD+ rejenere edilir. Glikoliz ,anaerobic şartlar altında ATP nin ana kaynağıdır.

Fermentation
O C C O O−

Pyruvate Decarboxylase
CO2 H C CH3 O

Alcohol Dehydrogenase
NADH + H+ NAD+ H H C OH

pyruvate

CH3

CH3

acetaldehyde

ethanol

Bazı anaerobik organizmalar(mayalar) piruvatı etanole metabolize eder , ki bu da bir atık olarak atılır.. Alkol Dehidrogenaz reaksiyonu NAD+ yi glikolizin devamı için rejenere eder.

attığını biz tüketirsek ne olur:

 

Cevap: “lt

provokes the desire, but takes away the performans”

Mayaların att ığını biz tü ketirsek ne olu r ?:

 

-Etanol; alkol DH ve asetaldehid DH ile asetaldehid ve daha sonra da asetata metabolize edilir. -Her iki enzim NAD tüketir ve NADH oluşturur Dolayısıyla alkol tüketimi NADH/NAD oranını artırır (yüksek NADH, TCA döngüsünü inhibe eder) Ayrıca yağ asitlerindeki önemli artışlar ve GA3P, trigliserid birikmesine ve buda yağlı karaciğer demektir.

Glikoliz, : glukoz + 2 NAD+ + 2 ADP + 2 Pi  2 piruvat + 2 NADH + 2 ATP Fermentasyon, glukoz dan laktata: glukoz + 2 ADP + 2 Pi  2 laktat + 2 ATP Anaeroblar fermentation ürünlerini atarlar(itrah ederler) ( laktat veya etanol gibi). glukoz katabolizması ile yalnızca 2 ATP oluştururlar. Aerobik organizmalar, piruvatı daha ileri oksidasyon ile, CO2 okside eder, ( Krebs dönügüsü ve oksidatif fosforilasyon ile), ve daha fazla ATP oluşturur..

Glikoliz Enzim/Reaksiyon Heksokinaz fosfoglukoz Izomeraz fosfofruktokinaz Aldolaz Triosfosfat Isomeraz Gliseraldehid-3-P Dehidrogenaz & fosfogliserat Kinaz

∆Go' ∆G kJ/mol kJ/mol -20.9 -27.2 +2.2 -1.4 -17.2 -25.9 +22.8 -5.9 +7.9 negativ
e

-16.7

-1.1 -0.6 -2.4 -13.9 Edition, John

fosfogliserat Mutaz +4.7 Enolaz -3.2 Piruvat Kinaz -23.0 *Values in this table from D. Voet & J. G. Voet (2004) Biochemistry, 3
Wiley & Sons, New York, p. 613.

rd

2,3BPG

Eritrositlerde glikolitik yol, dokularda oksijenin hemoglobinden ayrılmasında önemli rol oynayan 2,3-bisfosfogliserat (BPG, DPG) oluşumunun da en önemli kaynağıdır. Ancak glikolizin 2,3-bisfosfogliserat yapımında kullanılması, fosfogliserokinaz aşamasındaki ATP oluşumunun atlanmasına yol açar ve net ATP kazancı sıfır olur:

Glikoliz-NADH

Eritrositlerde glikolitik yol, aynı zamanda NADH sağlar. Glikolizde gliseraldehit-3fosfat dehidrojenaz tarafından oluşturulan NADH, methemoglobindeki Fe3+’ün methemoglobin redüktaz tarafından Fe2+ şekline indirgenmesinde kullanılır. Methemoglobin hemoglobinin oksijene bağlanması ve salıverilmesi sırasında hemoglobin yapısındaki iki değerlikli demirin üç değerlikli demire yükseltgenmesiyle oluşur.

2,3-BPG, hipoksiye adaptasyonda hassas kontrolü yapar; astım hastalığı, yüksek irtifaya çıkmak gibi hipoksik koşullarda miktarı artar ve böylece düşük oksijen basınçlarında dokuların oksijenlenmesi sağlanır. Hipoksik koşullarda 2,3 BPG düzeyinin hızla değişmesinde rol oynayan çeşitli faktörler vardır: a) Deoksihemogbine 2,3 BPG bağlanmasıyla 2,3 BPG düzeyi düşer ve 2,3 BPG sentezi artar.

Hemoglobinin oksijen doygunluğunda azalma da 2,3 BPG’nin hemoglobine bağlanmasına ve dolayısıyla 2,3 BPG düzeyinin düşmesine dolayısıyla da sentezinin artmasına neden olur. 2,3 BPG, deoksihemoglobine bağlandığı halde oksihemoglobine bağlanmaz. b) Anaerobik glikoliz nedeniyle eritrosit içi pH’da düşme ile, deoksihemoglobin konsantrasyonu ve 2,3 BPG’nin hemoglobin ile bağlı miktarı artar; bu da 2,3 BPG sentezinin artışına neden olur.

Kan tarnsfüzyonu-BPG
 

2,3 BPG yetersizliğinde dokulara oksijen bırakılması azalır. . Transfüzyon için alınıp saklanan kanlarda 2,3 BPG konsantrasyonu ve ATP zamanla azalır ve bu kanlarda hemoglobinin oksijene affinitesi artacağı için, dokulara oksijen bırakılması azalır. Sık sık kan transfüzyonu yapılan hastalarda, hemoglobin değeri normal olmasına karşın doku hipoksisi olabilir. Transfüzyon için alınan kan örneklarini sitrat-fosfat-dekstroz üzerine almak suretiyle 2,3 BPG konsantrasyonu korunur;

Glikolizin Regülasyonu

Glikolizdeki geri dönüşümsüz üç reaksiyon(üç enzim) allosterik olarak kontrol edilir. Hekzokinaz, regülasyonda major nokta değildir. Çünkü büyük miktarlarda G-6-P glikojen yıkımından da elde edilebilir. Piruvat kinaz, ATP’nin yüksek seviyelerinde glukoneogenezi aktive etmek amacıyla glikolizi tersine döndürmek için önemlidir. Dolayısyla glikolizde major kontrol noktası değldir.

PFK-1
 

Fosfofruktokinaz(PFK-1) ise glikolizde en önemli hız sınırlayıcı basamaktır. PFK-1, tetramerik bir enzimdir.T (sıkı) ve R(gevşek) olarak isimlendirilen iki yapısal durumda bulunur. ATP; PFK-1’in hem substratı hem de allosterik inhibitörüdür. Her ünitede iki bağlanma yeri vardır.(substrat ve inhibitör için).

 

Substrat bağlanma bölgesi ATP’yi her iki yapısal forumda eşit oranda bağlar. İnhibitör bölgesi, enzim sadece T durumudayken ATP’yi bağlar. F6F da, PFK-1’in substratıdır ve enzim R durumundayken tercihli olarak bağlanır. Yüksek ATP düzeyinde, inhibitör bölgesi ATP ile meşgul olur ve bu da PFK-1 dengesini T yapısı yönüne kaydırarak PFK-1 ’in F6P’i bağlamasını azaltmaktadır.

fruktoz 2,6bisfosfattır

   

Hem glikoliz hem de glukoneogenezin en önemli allosterik düzenleyicisi fruktoz 2,6bisfosfattır(F 2,6BP). PFK-2 (glikolizde önemli) F6P önemli) F2,6BP F 2,6 Paz (glukoneogenez

Heksokinaz, fosfofruktokinaz & Piruvat Kinaz gibi glikoliz enzimleri spontan reaksiyonları katalizler Bu enzimlerin kontrolu glikolitik yolun hızını belirler Lokal kontrol: hücredeki enzim substrat veya arametabolit konsantrasyonları ile ilgilidir. Global kontrol organizmanın yararı yönündeki selüler reaksiyonları düzenleyen ikincil messengerleri aktive eden hormonlarla ilgilidir. Hormonlarla olan aktivasyon, cAMP sinyel kaskatları ile düzenlenir.

Epinephrine/Glucagon Cascade
Dışarı Receptor Epinephrine

içeri

GProtein ATP

AC

PM

cAMP+PPi

6 CH2OH

H
4

5

O H
2

H OH
3

ATP ADP H H
1

6 CH OPO 2− 2 3 5 4

O H
2

OH

OH

Mg2+

H OH
3

H
1

OH

OH

H

OH

Hexokinase

H

OH

glucose

glucose-6-phosphate

Hekzokinaz, kendi ürünü olan glukoz-6-fosfat ile inhibe edilir. Glucose-6-phosphate aktif bölgede kompetisyon ile inhibisyon yapabileceği gibi, enzimin başka bölgesi üzerinden allosterik etkileşimlerlede inhibisyon yapar.

Glycogen

Glucose-1-P

Glucose Hexokinase or Glucokinase Glucose-6-Pase Glucose-6-P Glucose + Pi Glycolysis Pathway

Pyruvate Glucose metabolism in liver.

Glukoz için yüksek KM glukokinaz, tokluk durumunda (kan glukoz yüksek olduğunda) karaciğerin glukozu, glikojen olarak depolanmasına izin verir.

Glycogen

Glucose-1-P

Glucose Hexokinase or Glucokinase Glucose-6-Pase Glucose-6-P Glucose + Pi Glycolysis Pathway

Pyruvate Glucose metabolism in liver.
Glucose-6-fosfataz glukoz-6-P dan Pi hidrolitik uzaklaştırılmasını katalizler. Böylece karaciğerden glukozun kana geçmesi sağlanmış olur. Glukokinaz & Glukose-6-fosfataz, enzimlerinin her ikisi de karaciğerde bulunurken, vücudun diğer bölgelerinde bulunmaz.Bu karaciğerin kan glukozunu kontrol etmesinde önemli olmasını sağlar.].

Phosphofructokinase
6 CH OPO 2− 2 3

O

1CH2OH

ATP ADP Mg2+

6 CH OPO 2− 2 3

O

1CH2OPO32−

5

H
4

HO H

2

5

H
4

HO H

2

H

3 OH

H

3 OH

OH

OH

fructose-6-phosphate

fructose-1,6-bisphosphate

Glycogen

Glucose-1-P

Glucose Hexokinase or Glucokinase Glucose-6-Pase Glucose-6-P Glucose + Pi Glycolysis Pathway

Pyruvate Glucose metabolism in liver.
ATP yüksek olduğu zaman glikoliz enzimi olan fosfofruktokinzaın inhibisyonu, asıl amacı ATP yapmak olan metabolik yoldaki glukozun yıkımını önler. ATP yeterli olduğu zaman , glukozun glikojen şeklinde depolanması hücre için son derece yararlıdır.

glycogen

glycogenolysis
Glucos e

Glucose 6-P glycolysis gluconeogenesis

Ribose 5P

Pyruvate
Amino acids

lactate Acetyl CoA
TCA intermediates