P. 1
ποιος-ειναι-φρενοβλαβης

ποιος-ειναι-φρενοβλαβης

|Views: 19|Likes:
Published by Etero Foto

More info:

Published by: Etero Foto on Apr 29, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/07/2014

pdf

text

original

1

ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ
ΦΡΕΝΟΒΛΑΒΗΣ;
Μία συνέντευξη µε τον Ronald David Laing













2
Ποιος είναι φρενοβλαβής ; Ποια είναι η
διαχωριστική γραµµή ανάµεσα στην τρέλα και την
λεγόµενη «διανοητική υγεία» ; Για τον σκωτσέζο
ψυχίατρο Ronald David Laing, η κοινωνία
χαρακτηρίζει παράφρονα και φρενοβλαβή εκείνον
που απλώς διαλέγει έναν διαφορετικό δρόµο από
εκείνον που ακολουθεί η οµάδα. Η «ψυχοπάθεια»
είναι η ιδιότητα του πραγµατικά φυσιολογικού
ανθρώπου που αρνιέται να µπει η ζωή του «από την
κούνια µέχρι τον τάφο» σε ένα κατεστηµένο –
προκαθορισµένο καλούπι. Οπαδός της
υπαρξιστικής ψυχιατρικής και εχθρός των
ψυχιατρείων, των κατευναστικών και των
ηλεκτροσόκ, ο R. D. Laing ξεκινάει τις θεωρίες του
και την θεραπευτική του από µία ριζοσπαστική
κριτική αυτής της ίδιας της κοινωνίας.

ΕΡΩΤΗΣΗ: Σας αποκαλούν χρόνια τώρα και
εξακολουθούν να σας αποκαλούν «Πάπα της αντι-
ψυχιατρικής κίνησης». Τι λέτε γι’ αυτόν τον «τίτλο»
;
R. D. LAING: Εγώ ποτέ δεν χρησιµοποίησα αυτόν
τον όρο. Τον εφηύρε µε την γνωστή επιτυχία ο
φίλος µου και καλός συνάδελφος David Cooper.
Πίστεψε πως µε αυτόν τον όρο θα ανατάραζε τα
λιµνασµένα νερά στην οποία επιπλέει µε
αυταρέσκεια το ψυχιατρικό επάγγελµα. Με το
σύνθηµα της αντι-ψυχιατρικής θα ξεπηδούσε, και
αυτό επιδίωξε άλλωστε, µία νέα κατάσταση. Εγώ
όµως δεν ασπάστηκα ποτέ όλες τις θέσεις της αντι-
ψυχιατρικής, όπως δεν ασπάστηκα βέβαια και
εκείνες της παραδοσιακής ψυχιατρικής. Αν και
αισθάνοµαι φυσικά πλησιέστερα στις πρώτες…
ΕΡΩΤΗΣΗ: Τι ακριβώς εννοούν όταν κάνουν λόγο
για «αντι-ψυχιατρική» ; Και γιατί αρνείστε για τον
εαυτό σας αυτόν τον όρο ;
3
R. D. LAING: Λέγοντας «αντι-ψυχιατρική»
εννοούµε την θεραπευτική εκείνη που καταργεί τα
ψυχιατρεία, αγωνίζεται ενάντια στην απάνθρωπη
αποµόνωση του άρρωστου, εγκαθιστά τον
θεωρούµενο σαν «απραγµατοποίητο» διάλογο µε
τον σχιζοφρενή, τον αφήνει να φθάσει στο
ακρότατο σύνορο του παραληρήµατός του µε
κίνδυνο να «χαθεί» ή να επιστρέψει θεραπευµένος,
αρνείται τις καταπιεστικές λύσεις ή τις προσωρινές
των κατευναστικών, τα ηλεκτροσόκ, κ.λπ. και
διακηρύσσει στο τέλος πως η κοινωνία αποκαλεί
«τρελό» αυτόν που διαλέγει δρόµους που αυτή δεν
αναγνωρίζει ή δεν αποδέχεται.
Και τώρα έρχοµαι στην δεύτερη ερώτησή σας.
Πιστεύω ότι σε όλους αυτούς τους όρους, όπως
αντι-ψυχιατρική, αντι.θέατρο, αντι-εκπαίδευση,
υπάρχει ένα αρκετά µεγάλο ποσοστό πρόκλησης.
Εγώ όµως δεν σκοπεύω να προσδώσω αξία στην
παραδοσιακή ψυχιατρική υιοθετώντας κάποια
αντίθετη από αυτήν θέση. Προτιµώ να την
περιφρονήσω τελείως. Αυτό ο τίτλος «γροθιά» της
«αντι-ψυχιατρικής», ενώ ίσως εντυπωσιάζει τα
πλήθη, περιορίζει εν τούτοις το πρόβληµα και το
παρασύρει σε µία εξάρτηση των νέων θέσεων από
ένα προσδιορισµένο παρελθόν.
ΕΡΩΤΗΣΗ: Η µεγάλη φήµη σας έγκειται επίσης
στο ότι έχετε καταγγείλει την οικογένεια σαν µία
από τις περισσότερο καταπιεστικές δυνάµεις µέσα
στην σύγχρονη κοινωνία.
R. D. LAING: Πρώτα – πρώτα δεν έχω στραφεί
καθόλου εναντίον της οικογένειας. Ποτέ δεν την
έκρινα σαν επίφοβο κοινωνικό θεσµό, αλλά απλώς
κατάγγειλα ορισµένους τύπους κοινωνικών
διεργασιών που µεταδίδονται µέσω του
συστήµατος της οικογένειας. Παραδείγµατα αυτού
αποτελούν οι «έντεκα περιπτώσεις» που µελέτησα
4
µε τον δρα Α. Έστερσον το 1963. Επρόκειτο για
νεαρές σχιζοφρενείς και τις συνοµιλίες που είχαµε,
όχι µονάχα µαζί τους αλλά και µε όλα τα µέλη της
οικογένειάς τους, πατέρα, µητέρα, αδέλφια, θείες,
θείους, παππούδες κ.ο.κ. µε όλους εκείνους δηλαδή
που είχανε παίξει την µία ή την άλλη στιγµή κάποιο
σηµαντικό ρόλο στην ζωή τους, και αυτό επί τρεις
γενεές. Γιατί πολλές φορές το ίδιο σενάριο
επαναλαµβάνεται από γενεά σε γενεά. Κολλάνε
λόγου χάρη σε ένα αγοράκι την εικόνα του παππού
του που πέθανε πριν αυτό γεννηθεί, του δίνουν το
όνοµά του, και το θεωρούν σαν «φτυστός ο ίδιος».
Την ηµέρα που το παιδί αυτό δεν θα
ανταποκρίνεται πια στην εικόνα που έχουν
«σχηµατίσει» για εκείνο οι δικοί του, αρχίζουν να
το βρίσκουν «ιδιόρρυθµο», ενώ το παιδί για να
γλιτώσει από το οικογενειακό φάντασµα
καταφεύγει στο εξωπραγµατικό και το φανταστικό,
γίνεται «σχιζοφρενικό». Ή έχουµε το παράδειγµα
της µητέρας που για να καθησυχάσει τον εαυτό της
γιατί βλέπει την υπάκουη έως τώρα κόρη της να
γίνεται αυθάδης, δηλώνει πως η κόρη της είναι
παλαβή. Η στάση όµως της µητέρας, ίσως να είναι
η αντανάκλαση ενός σενάριου που παίχτηκε πριν
από 20 ή 30 χρόνια µε την γιαγιά και που εκείνη
κράταγε τον ρόλο που τώρα κρατάει η κόρη της…
Όλες αυτές οι διεργασίες που καταλήγουν σε
αδιέξοδα, πλέγµατα και δεσµεύσεις, από πολλούς
γίνονται ανεκτές, αφού φοβούνται να τις
παραβούν, ενώ πολλοί άλλοι αρνούνται να τις
ζήσουν. Οι δύο αντίθετες αυτές αντιδράσεις
παρουσιάζονται πολλές φορές και µέσα στην ίδια
οικογένεια. Αυτές τις απλές αλήθειες αρκέστηκα
να πω, γιατί είναι καιρός πια να τις
συνειδητοποιήσουµε. Ποτέ όµως δεν ξεσήκωσα τα
παιδιά ενάντια στους γονείς τους, ποτέ δεν είπα ότι
τα πρώτα είναι «οι καλοί» και οι γονείς πάντοτε «οι
κακοί». Πρέπει να καταλάβουµε πως σε έναν πολύ
5
γενικότερο τοµέα, τα τελευταία 20 – 30 χρόνια στις
χώρες της ∆ύσης η οικογένεια για πρώτη φορά
στην Ιστορία της έχει διαρραγεί, έχει σπάσει σε
χίλια κοµµάτια. Σήµερα, αν θέλουµε να
αποκτήσουµε και να µεγαλώσουµε παιδιά , πρέπει
να παραδεχθούµε πως ζούµε µία µεταβατική
κατάσταση: σκοπός µας είναι να εκµεταλλευθούµε
όσο το δυνατόν µε πιο µεγάλη επιτυχία την ευελιξία
της δυτικής «πλουραλιστικής» και αντιφατικής
κοινωνίας µας, για να υιοθετήσουµε, όσο γίνεται,
µία λιγότερο δυσάρεστη συµβίωση.

ΕΡΩΤΗΣΗ: Η πρωταρχική σηµασία που δίνετε στο
οικογενειακό πλαίσιο είναι το µόνο που σας χωρίζει
από την παραδοσιακή ψυχιατρική ;
R. D. LAING: Όχι. Η παραδοσιακή ψυχιατρική
υποστηρίζει πάντα πως η ασθένεια είναι µία
ύπουλη εξελισσόµενη κατάσταση, που προχωράει
επιδεινούµενη, ενάντια στην οποία τίποτε
απολύτως δεν µπορεί να γίνει, παρά µόνο να
βελτιώνεται λίγο η κατάσταση ή να εξαφανίζονται
µερικά συµπτώµατα µε την χρήση λ.χ.
κατευναστικών. Κανείς όµως δεν επιτέθηκε ενάντια
στα αίτια της αρρώστιας. Υπάρχει εξάλλου µία
µεγάλη παρεξήγηση: η στάση µου δεν ξεκινάει
καθόλου από κάποιον νοσηρό ροµαντισµό. Ποτέ
δεν «ενεθάρρυνα» κανένα να γίνει ψυχωτικός.
Ούτε και υποστήριξα ποτέ µου ότι η ψυχωτική
εµπειρία είναι µία ωραία και ειδυλλιακή στιγµή. Η
ψύχωση είναι ένας κόσµος τρόµου και σύγχυσης,
φρίκης, αποµόνωσης και µελαγχολίας. Σε κανέναν
δεν είπα ποτέ να καλλιεργήσει την τρέλα του. Είπα
απλώς πως άµα γίνει το κακό η κοινωνία πρέπει,
για το δικό της καλό, να βρει τον καλύτερο χώρο
για να τον βάλει για θεραπεία και πως από όλους
τους χώρους που διαθέτει αυτή την στιγµή ο
χειρότερος είναι το ψυχιατρικό άσυλο.
6
ΕΡΩΤΗΣΗ: Γιατί ;
R. D. LAING: Γιατί αν ήµουν τρελός ή κόντευα να
γίνω, ο χώρος αυτός της αποµόνωσης από τον
κόσµο και της µόνιµης καταπίεσης θα µε
αποτρέλαινε…
ΕΡΩΤΗΣΗ: Για αυτό ιδρύσατε µία θεραπευτική
κοινότητα χωρίς ιεραρχία και καταναγκασµούς στο
Κίνγκσλεϋ Χωλ ;
R. D. LAING: Το ζήτηµα που µε απασχόλησε τότε
ήταν πού θα βρω µέσα στο Λονδίνο έναν χώρο,
όπου θα µπορούν να καταφεύγουν όσοι έχουν
ανάγκη. Πού θα εύρισκα δηλαδή ένα πνευµατικό
και διανοητικό άσυλο, στο οποίο οι άνθρωποι θα
µπορούν να πηγαίνουν αλλά και να φεύγουν από
αυτό όποτε το θελήσουν. Υπάρχουν σήµερα στο
Λονδίνο 5 θεραπευτήρια που δουλεύουν σύµφωνα
µε τις γενικές αρχές της πολιτικής που
πρωτοεφάρµοσε το Κίνγκσλεϋ Χωλ. Ήταν το
αντίθετο ακριβώς από ένα ψυχιατρείο. ∆εν υπήρχε
ούτε ∆ιεύθυνση, ούτε γιατροί, ούτε άρρωστοι.
Αφήναµε τους ανθρώπους να προχωρούν µέχρι τα
ακρότατα όρια του ταξιδιού τους στον κόσµο της
τρέλας, να ξαναζήσουνε τον κύκλο της ζωής
αναδροµικά, να ξαναγίνουν έφηβοι, παιδιά,
έµβρυα, να λυτρωθούν από τους τραυµατισµούς και
τους κλονισµούς. Αρνιόµασταν φυσικά τα
κατευναστικά, τα ηλεκτροσόκ και κάθε τι που
σβήνει την εµπειρία. ∆εν πρέπει η µαρτυρία του
άρρωστου να διατυπωθεί εκ των υστέρων και
ατελώς, µε βάση διάφορες παραµορφωµένες ηµι-
αναµνήσεις. Όταν «σαλέψει» το µυαλό δεν
πρόκειται για µία απλή απώλεια µέσα στον
άνθρωπο. Η σύγχυση τονίζει µερικές πτυχές που
µπορούν να αποβούν πολύ διαφωτιστικές για την
εξερεύνηση της σκέψης. ∆εν λέω βέβαια πως
πρέπει να γίνε κανείς ψυχοπαθής για κάτι τέτοιο,
7
αλλά ότι απλώς πρέπει να χρησιµοποιηθούν οι
θετικές πλευρές της ψυχασθένειας. ∆εν επιτρέπεται
η χρόνια ή ισόβια υποδούλωση του άρρωστου µε
κατευναστικά, µε την δικαιολογία ότι τάχα έτσι δεν
θα ξαναπάθει κρίσεις. Σβήνουµε ίσως τα
φαινοµενικά συµπτώµατα µε αυτόν τον τρόπο, δεν
κτυπάµε όµως στην ρίζα του το κακό.
ΕΡΩΤΗΣΗ: Και να οι άρρωστοι γίνουν επικίνδυνοι
; Αν σας επιτεθούν ;
R. D. LAING: Θα υπερασπισθώ τον εαυτό µου. ∆εν
έχω λόγο να λυπηθώ έναν επιτιθέµενο επειδή είναι
άρρωστος. Πρώτα θα τον καταστήσω ακίνδυνο και
µετά θα τον «θεραπεύσω». Όταν ένας άρρωστος
απειλεί την κοινωνία, το πρόβληµα φυσικά είναι
µεγάλο. Όπως όµως ο σχιζοφρενής έχει µειωµένη
σεξουαλική ικανότητα, έτσι και οι επιθετικές
παρορµήσεις του είναι πιο εξασθενηµένες από
εκείνες του «φυσιολογικού» ανθρώπου.
Συγκρίνοντας µάλιστα σχιζοφρενείς και
«φυσιολογικούς», οι δεύτεροι διαπράττουν πολύ
περισσότερες βίαιες πράξεις από τους πρώτους. Το
ψυχιατρικό άσυλο δεν πρέπει να ταυτιστεί µε την
έννοια της φυλακής.
ΕΡΩΤΗΣΗ: Ποιος λοιπόν κατά την γνώµη σας είναι
καλός ψυχίατρος ;
R. D. LAING: Ονειρεύοµαι µία ιατρική γνώση που
να αγκαλιάζει, όπως και στην αρχαιότητα, τις επί
µέρους γνώσεις των διανοητικών, συγκινησιακών
και ανατοµικών δοµών, καθώς και των φυσικών
διεργασιών και των χηµικών ανταλλαγών στο
µοριακό επίπεδο επίσης, όπως και των σχέσεων
όλων αυτών των παραγόντων προς τις κοινωνικές
διεργασίες. Όταν ένας ιατρός της εποχής του
Ιπποκράτη πήγαινε να επισκεφθεί ένα χωριό, όλοι
περίµεναν από αυτόν να είναι πλήρως
8
κατατοπισµένος πάνω στους άνεµους που φυσάνε
στην περιοχή, στις διακυµάνσεις της
θερµοκρασίας και στο ποσοστό υγρασίας.
Περίµεναν από αυτόν ακόµα να γνωρίζει καλά την
φύση του κοινωνικού συστήµατος, καθώς και τον
οικονοµικό και αστρολογικό του προσανατολισµό.
Ο γιατρός έπρεπε να έχει σαφή γνώση του
συνολικού πλαίσιου προτού πάει να διαπιστώσει το
συµβαίνει στο σώµα ενός κάτοικου αυτής της
περιοχής, αν λ.χ. έχει πυρετό ή βγάζει άναρθρες
κραυγές. Ποτέ δεν περίµεναν από αυτόν να ρίξει
µία σύντοµη µατιά στον άρρωστο και να τον
αποκόψει από το περιβάλλον του. Το περιβάλλον
αυτό συµπεριλαµβανόταν µέσα στην διάγνωση του
ιατρού.
Πάνω σε αυτό το ζήτηµα, οι σηµερινοί άνθρωπο ιαι
κύρια οι σύγχρονοι ιατροί έχουν διδαχθεί να
φοράνε παρωπίδες. Τους µεταδίδουν µία µοναδική
µορφή επαγγελµατικής τύφλωσης, που είναι
σχεδόν συµφυής του επαγγέλµατός τους.

(Η συνέντευξη πάρθηκε για λογαριασµό γαλλικού
περιοδικού τον Ιούλιο του 1971. Αναδηµοσιεύθηκε
στο τεύχος 1 του περιοδικού «Ανοιχτή Πόλη»,
Οκτώβριος 1980)


You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->