You are on page 1of 7

JATHILAN / EBEG

Jathilan iku tarian tradhisional Jawa sing pemainé utawa panariné migunaaké jaran képang. Tarian iki ana unsur magisé amarga panariné bisa ana sing mendem. Tarian iki digelar kanthi iringan manéka alat musik gamelan kayata: kendhang, saron lan gong. Jeneng tarian iki béda-béda ing sawetara panggonan. Ing tlatah Banyumas diarani „ebeg‟, ing sawetara panggonan ing Jawa Tengah diarani „jaran képang‟. Tarian jathilan iki bisa madeg dhéwé lan bisa uga arupa gabungan karo tarian liya kayadéné réyog lan barongan. Sadurungé tarian iki biasa diwiwiti nganggo tetabuhan gamelan arupa: kendhang, bendhé lan kecer, sarta lawakan utawa dhagelan Penthul (Bancak) lan Tembem (Doyok). Ing sèsi pungkasan kerep ana penari sing nganti nganciktrance (kaya kesurupan). Saliyané kanggo hiburan, tari jathilan uga biasa dianggo prosèsi ritual budaya mistis kayadéné tradhisi tolak bala ing pèrèng Gunung Merapi. Ebeg yaiku kesenian wonten tlatah banyumasan. Beksan punika ngagem “ebeg” yaiku anyaman saking pring ingkang awujud mirip titian ingkang warni cemeng utawi pethak lan dipun sukani kerincingan. Ingkang beksa ngagem celana panjang dipun rangkepi nyamping batik lan ngagem kacatingal cemeng, ngagem mahkota lan sumping ing talingan. Wonten ugel-ugel asta lan samparan ngagem kerincingan supados menawi beksan mungel kemrincing. Setunggal grup biasanipun wonten 8 piyantun saged langkung ingkang beksa, kalih piyantun dados penthul-tembem, setunggal piyantun ingkang mandegani utawi dados

. 7 piyantun niyaga. pagelaran ebeg mbetahaken papan ingkang wiyar. gong. dewegan. lan terompet. Piranti gamelan ingkang diagem antawisipun kendang. pisang mas.sanesipun piranti gamelan lan beksan wonten ugi ubarampe sajen ingkang kedah wonten: kembang. pisang raja setan.dalang.beksan ebeg kalebet beksan missal. saron. penthul-tembem ngagem topeng. dados setunggal grup cacahipun wonten 18 piyantun saged langkung. jajan pasar. Pagelaran ebeg digelar wekdal siang. Sedaya ingkang beksa ngagem ebeg. lan sanes-sanesipun.

Nyadran lan Lêluhúr Råmå Sudi Yatmånå njlèntrèhaké bab lêluhúr kanthi gamblang. 10. gropak sénthé (256). canggah (16). 11. amún-amún (2048). 1. warèng (32). 4. têbu sinósóg (512). lokåbåkå utåwå alam kêlanggêngan. 6. pêtarangan bubrah (1024). gantúng siwúr (128). Ing tlatah Surakartå. 7. buyút (8). . Råmå Sudi Yatmånå ngétúng siji mbåkå siji wiwít såkå båpå biyung têkan sapandhuwuré. båpå biyúng (2). 5. Lêluhúr pådhå karo luhúr-luhúr. Ånå síng nyêbút. Tradisi nyadran tumrap wóng Jåwå dianggêp pêrlu lan pêntíng. ugå ånå síng nyêbút éyang síng wís suwargi. Wóng Jåwå ugå ånå síng nyêbút. 9. mbah / kaki – nini(4). Pilahané. Ånå ing ngèlmu Kêjawèn. pårå éyang síng wís kóndúr ånå ing têpêt suci. Umumé ditindakaké ing sasi Ruwah (såkå têmbúng arab arwah). Amargå pêrcåyå mênåwå arwah éyangé wís munggah ånå ing suwargå. 3. 2. yaiku kang ånå ing dhuwúr-dhuwúr. akèh kang pådhå nyêkar pårå lêluhuré. 8. wiwít anak lan båpå biyúng sapandhuwúr sinêbút sêjarah rolas síng gunggungé kabèh ana 4094 (patang èwu sangang pulúh papat). pårå éyang síng wís sédå utåwå surúd ing kasédan jati. udhêg-udhêg (64). sêpulúh dinå sadurungé ngibadah påså.

dóktrin) réligi. mbah buyút. nyèwu. handing down) . têrús dadi nyadran. matang pulúh. ruwahan. gamblang anggóné ngandaraké bab slamêtan ing masyarakat Jåwå. canggah. Síng diparingaké babagan kang nduwèni nilai kang adi (luhúng. Ånå ing jagad Kêjawèn akèh bangêt tradisi síng ånå sambúng rakêté karo slamêtan. khól lan sapituruté. ugå di jlèntrèhaké déníng Koentjaraningrat ing bukuné “Kêbudayaan Jawa”. Ya amargå såkå upåcårå iku. kirím dongå. ziarah. nêlúng dinå. Kêjåbå såkå iku. Tradisi síng gêgayutan karo slamêtan lan lêluhúr. Nyadran tumrap wóng Jåwå dianggêp wigati. Upåcårå sraddha minångkå pèngêtan raja-raja síng wís pupút yuswå ugå sinêbút ing kidúng Banåwå Sêkar. supåyå anak putu ngêrti sarasilahé. diwêlíng supåyå dipêpundhi. nyraddha. Masyarakat síng ngrasúk faham (théologi) Jåwå pådhå nindakaké upacårå nyadran ing sasi Ruwah supåyå pådhå ora lali marang asal-usulé. amargå kabèh mau pêpundhèné. luhúr). Råmå Sudi Yatmånå kanthi pratitís nyêbút tilík kubúr. slamêtan. Tumuruné bab kang adi mau ånå síng wujúd piwulang (ajaran. nyatús. Istilah tradisi.Tradisi Jåwå pancèn unik nduwèni ngèlmu síng mènèhi pêpélíng marang anak (putu) supåyå ngêrti marang lêluhuré. bêsík kubúr. Priyayi dalam Masyarakat Jawa”. Tradisi nyadran ora biså pisah karo . nyraddhan. Anak dikêkudang supåyå ngêrti båpå biyúng síng ngukir jiwå ragané. misa arwah. mêmulé utåwå nyandi. warèng lan sapêndhuwuré. rêsík kubúr. mitúng dinå. síng diarani nyadran saka têmbúng sraddha. Ing sasi ruwah iki akèh pêpundhèn síng disowani lan dirêsiki. ngêsúr tanah. síng nulís buku “Abangan. Santri. têgêsé “maríngaké såkå ndhuwúr”. Ånå sêsêbutan liyané. mêndhak pisan. nangíng ugå ånå kang wujúd piwulang métaphisika. Clifford Geertz. mulå bukané såkå têmbúng latin tradere utåwå traditio (båså mancané transmit. mêndhak pindho. Akèh bangêt tåtåcårå slamêtan síng dianani ing padésan tlatah Mójókuthó (Paré) Jawa Timur. sêkar). Sabanjúré digulå wênthah supåyå ngêrti marang mulå bukané wiwít mbah. Sawisé ngêrti. PJ Zoetmulder ånå ing buku Kalangwan ugå nyritakaké bab upåcårå sraddha kanggo mèngêti sédané Tribhuwana Tungga Déwi ånå ing tahún 1350. ugå nyêbút upåcårå sraddha minangka pèngêtan sédané Gayatri déníng Prabu Hayam Wurúk ing tahún 1362. nganggo ubå rampé wujúd baitå (prau) síng digawé såkå kêmbang (púspå. amargå ånå bab kang sambúng karo tradisi spiritual.

Bab pati ånå sêsambungané karo bab uríp síng ora suwé. Tradisi nyadran (bêsík kubúr. anèng ndonyå iku umpamanyå. Déníng : Sutadi Pangarså Pêrsatuan Pêdalangan Indonesia Komisariat Jawa Têngah . simból) sêsambungan utåwå taliråså trêsnå. Pakúrmatan kanggo lêluhúr isíh lêstari têkan saiki lan dipêpêtri déníng masyarakat. múng kåyå wóng mampír ngombé. Mula ånå istilah nyêkar pårå lêluhúr nganggo ubå rampé menyan. ora wurúng mêsthi bali mulíh. Minångkå dudutan : nyadran iku ngluhúraké lêluhúr kang tundhóné supåyå élíng lan manêmbah marang Kang Maha Luhúr. mríng asal kamulanyå”. têlasih lan liya-liyané). Babagan tilík kubúr utåwå ziarah pancèn dipratélakaké ånå ing agåmå Islam supåyå pådhå kèlingan bab pati. khususé ing tlatah padésan. lêpas sakíng kurunganèki. kêmbang dadi pratåndhå (lambang. dúhkitå. kêmbang (mawar. mlati. Nyêkar ing sasi Ruwah nduwèni suråså utåwå wulangan marang anak putu supåyå pådhå trêsnå lan élíng marang lêluhúr. kênångå. umpåmå wóng njan sinanjan. pundi méncókíng bénjang.kêmbang utåwå sêkar. Ånå ing bêbrayan. Mulå ånå têmbang Dandhanggulå síng muni: “Sanépané wóng uríp puniki. umpåmå manúk mabúr. åjå kóngsi klèru. Paribasané kåyå wóng mampír ngombé. asíh. Tradisi nyadran pranyåtå wís lumaku wiwít jaman Måjåpahít nganti saiki. sungkåwå lan liya-liyané. tilík kubúr) ngélingaké tumrap såpå waé supåyå pådhå ngêrti marang pårå lêluhúr síng saiki wis ånå ing alam kubúr.

uga ndonga njaluk pngampunan dosa-dosa lan kesalahan-kesalahan sing uwis dilakoni sing bisa njalari bencana.lan dingo tulak bala ana ing sawijining desa. Jinis menungsa sing disenengi Bathara Kala lan dikuwatiraké ngalami sukerta yaiku:  Sing lair tunggal utawa ontang-anting . ana wanti-wanti supaya wong kang lagi mbobot (ngandhut) ora pati cerak-cerak (nyedhak) ing papan kang lagi ana ruwatan. Makna Ruwatan iku salah sijining upacara adat Jawa sing tujuwané kanggo mbébasaké wong. nyuwun pangayoman marang Gusti Allah saka ancaman bebaya-bebaya umpamané bencana alam lan liyané. Amarga daya lan kakuwatan seka ruwatan kang lagi di patrapke bisa marai gugurake calon jabang bayi. Ujaré. masarakat utawa wewengkon saka ancaman bebendu. kakuwatan iki saka dayaning Ilmu Waringin Sungsang (aksara caraka diwalik). njaluk pangayoman marang Gusti Allah saka ancaman bebendu umpamané bencana alam lan liyané. uga ndonga nyuwun pengampunan dosa-dosa lan kesalahan-kesalahan sing wis dilakoni sing isa nyebabaké bencana.Ruwatan Ruwatan iku salah sijining upacara adat Jawa sing ancasé kanggo mbébasake wong komunitas utawa wilayah saka ancaman bebaya. Bathara Kala iku putra Bathara Guru utawa putu para déwa. Upacara adat iki asalé saka ajaran budaya Jawa kuna sing sifaté sinkretis sing saiki diadaptasi lan disesuaiké karo ajaran agama. Inti upacara ruwatan iki sejatiné arupa ndonga. Inti upacara ruwatan iki sejatiné ndonga. Larangan Ing kapercayan wong Jawa. Sejarah Upacara adat iki asalé saka carita Bathara Kala yaiku buta sing doyan mangan menungsa.

rambute banjur dilarung neng segara. wong sing diruwat kudhu njalani siraman banyu suci lan nggunting rambut.        Kembang sepasang utawa kembar Sendhang apit pancuran utawa lanang. . wadon. lanang. siji ireng siji putih Dhampit utawa anak loro lanang wadon kang laire bareng Sesajèn Sesajèn sing disiapake kanggo upacara adat iki antarané:     Kain pitung werna Wos Jené Jarum kuning Kembang pitung rupa Yen kanggo tolak bala utawa mbuang sial wong sing ngalami sukerta. uga Uger-uger lawang utawa anak loro lanang kabèh Ontang-onting utawa anak siji wadon Pendhawa utawa anak lima lanang kabeh Kedhana-kedhini utawa anak loro lanang wadon Gondhang kasih anak loro beda pakulitane.