Chương 2: Tĩnh học lưu chất

Fluid Statics
1. Giới thiệu
2. Áp suất thủy tĩnh
3. Phương trình vi phân cơ bản tĩnh học lưu chất
4. Tĩnh học tuyệt đối
4.1 Phương trình thủy tĩnh
4.2 Phương trình khí tĩnh
4.3 Ứng dụng phương trình thủy tĩnh
a. Áp kế
b. Ứng dụng định luật Pascal
c. Biểu đồ phân bố áp suất
4.4 Áp lực thủy tĩnh
a. Áp lực thủy tĩnh trên bề mặt phẳng
b. Áp lực thủy tĩnh trên bề mặt cong
c. Lực đẩy Archimède
4.5 Tính ổn định của vật nằm trong chất lỏng
5. Tĩnh học tương đối
5.1 Chất lỏng trong bình chuyển động thẳng với gia tốc không đổi
5.2 Chất lỏng trong bình quay đều quanh trục thẳng đứng
1. Giới thiệu
Tĩnh học lưu chất nghiên cứu các vấn đề lưu chất ở trạng thái
cân bằng, không có chuyển động tương đối giữa các phần tử lưu
chất  không có ứng suất tiếp ma sát do tính nhớt của lưu chất
 Do không hiện hữu ứng suất tiếp (ứng suất ma sát), lực tương
tác giữa lưu chất và thành rắn hoặc bên trong lưu chất sẽ thẳng
góc với mặt phân cách
 Nguyên lý tĩnh học lưu chất vẫn đúng trong trường hợp lưu chất
chuyển động đối với hệ trục này nhưng tĩnh đối với hệ trục khác
tĩnh học tương đối, ví dụ như nước đựng trong xe chuyển động
 Nguyên tắc: xem xét một phần tử lưu chất chịu tác dụng của các
lực từ môi truờng xung quanh và từ thành rắn. Theo định luật I
Newton, tổng các lực tác dụng theo mọi hướng đều bằng không và
tổng moment của các lực đối với một điểm cũng bằng không
2. Áp lực thủy tĩnh
2.1 Định nghĩa: ở trạng thái tĩnh lưu chất tác
dụng lực thẳng góc lên biên rắn hoặc lên
trên một mặt phẳng tưởng tượng vẽ qua
lưu chất. Áp suất thủy tĩnh là lực pháp
tuyến tác dụng lên một đơn vị diên tích
∆P: lực pháp tuyến - lực áp suất
∆A: vi phân diện tích
2.2 Tính chất : 3 tính chất cơ bản
 Áp suất thủy tĩnh thẳng góc với diện tích
chịu lực và hướng vào bên trong diện tích
đó
 Trị số áp suất thủy tĩnh tại một điểm bất
kỳ không phụ thuộc hướng đặt của diện
tích chịu lực tại điểm này
2. Áp lực thủy tĩnh
2. Áp lực thủy tĩnh
Xét một vi phân hình lăng trụ tam giác đặt trong lưu chất, có chiều cao
là 1 đơn vị. Cân bằng lực trên phương ngang và phương đứng
Bỏ qua trọng lương của hình trụ và từ tính chất hình học
 trị số áp suất tại
một điểm không phụ
thuộc hướng của mặt
phẳng chịu lực
2.2 Tính chất
Áp lực thủy tĩnh tác dụng lên lưu chất trong một bình kín
được truyền đi nguyên vẹn theo mọi hướng: định luật Pascal
Nguyên lý của máy thủy lực: chỉ cần tác dụng một lực nhỏ,
nhờ môi trường lưu chất tạo ra lực lớn
2. Áp lực thủy tĩnh
2. Áp lực thủy tĩnh
Đơn vị áp suất trong hệ thống đơn vị tiêu chuẩn SI là Pascal.
1 Pascal=1N/m
2
2.3 Áp suất tuyệt đối – Áp suất dư – Áp suất chân không
 Có hai cách để chọn quy chiếu cho áp suất: áp suất khí quyển và áp suất
chân không.
 Áp suất ta xét là áp suất tuyệt đối lấy chuẩn là chân không. Áp suất tuyệt
đối bằng không ở điều kiện chân không tuyệt đối
 Áp suất dư = Áp suất tuyệt đối – áp suất khí quyển
2. Áp lực thủy tĩnh
 Áp suất dư là khái niệm rất thông dụng trong kỹ thuật vì
hầu hết các dụng cụ đo áp suất công nghiệp được chia độ
theo áp suất dư i.e đo chênh lệch áp suấp so với áp suất khí
quyển vạch 0 tương ứng với áp suất khí trời (differential
pressure)
2.3 Áp suất tuyệt đối và áp suất dư
• Áp suất tuyệt đối luôn có trị số
dương
• Áp suất dư có giá trị âm hoặc
dương
• P
gauge
<0 P
absolute
<Pa:
2.4 Đơn vị áp suất
Áp suất có đơn vị là Pascal – 1Pa= 1N/m
2
trong hệ thống đơn vị
chuẩn SI
 Đơn vị là bars hay mét cột nước (mH
2
O) hay atm (atmosphere)
3. Phương trình cơ bản tĩnh học lưu chất
Lực tác động trên một vi phân phần tử
lưu chất hình trụ bao gồm lực áp suất và
lực trọng trường. Cân bằng lực trên
phương thẳng đứng
p gz const µ + =
Lưu chất không nén được
ρ≈ const
p
z const
¸
+ =
Phương trình tĩnh học cơ
bản của lưu chất không
nén được
3. Phương trình cơ bản tĩnh học lưu chất
Xác định hằng số c
Z=z
o
 p=p
0
 const=p
0
+ρgz
o
. Thay vào pt cơ bản
p gz const µ + =
Mặt chuẩn
 Áp suất thủy tĩnh tỉ lệ thuận với độ sâu
Mặt đẳng áp là một mặt trên đó áp suất bằng nhau  từ pt
thủy tĩnh ta suy ra mặt đẳng áp là mặt nằm ngang z=cont
 Nếu có nhiều lưu chất khác nhau, khối lượng riêng khác nhau
và không trôn lẫn vào nhau thì mặt phân chia là các mặt đẳng áp
nằm ngang
4. Ứng dụng phương trình thủy tĩnh
4.1 Áp kế đo áp suất tuyệt đối bằng chiều cao cột chất lỏng -
Manometer
Áp kế tuyệt đối
P nhỏ
P lớn
4. Ứng dụng phương trình thủy tĩnh
Áp kế đo chênh lệch áp suất - Differential Manometer
 Đo chênh lệch áp suất giữa hai vị trí trong dòng chuyển động
Trường hợp a: ∆p nhỏ, áp kế dùng
chất khí có khối lượng riêng ρ’<<ρ
Trường hợp b: ∆p lớn, áp kế sử dụng
chất lỏng có khối lượng riêng ρ’>>ρ
Phụ lục: cảm biến đo áp suất
 Elastic-type pressure gauge: cảm biến áp suất hoạt
động trên nguyên tắc biến dạng đàn hồi
Phụ lục: cảm biến đo áp suất
 Electric-type pressure gauge: cảm biến áp suất hoạt động
trên nguyên tắc mạch điện của miếng đo biến dạng bằng vật
liệu bán dẫn
4.2 Biểu đồ phân bố áp suất
p
a
h
p
A
=
¸
h
A
A
A
p
a
h
p
A
=
¸
h
A
A
A
B
p
B
=
¸
h
B
h
B
p
a
h
1
p

(h + r )
= ¸
p

h
1
= ¸
r
1
4.3 Áp lực thủy tĩnh – áp lực tác dụng lên bề
mặt phẳng
Bỏ qua áp suất khí trời, tính toán
cho áp suất dư.
Xét một vi phân diện tích dA trên
mặt phẳng chịu lực ở độ sâu h, áp
lực thủy tĩnh tác động trên dA, có
tọa độ (x,y) là
dP=ρghdA =ρgysinθdA
Áp lực tác động trên toàn bộ diện
tích A là
là moment tĩnh của diện tích A đối
với trục Ox
Gọi yG là tung độ trọng tâm của diện tích A, theo định nghĩa
Do đó, ta có mối liên hệ
 Áp lực thủy tĩnh tác động trên bề mặt phẳng diện tích A có giá trị bằng tích
của áp lực tại trọng tâm mặt phẳng và diện tích A cua3a mặt phẳng đó
4.3 Áp lực thủy tĩnh – áp lực tác dụng lên bề mặt phẳng
Thay đổi biểu đồ phân bố áp suất bằng 1 lực duy nhất, vị trí đặt lực
áp suất được gọi là tâm áp lực CP (Center of pressure) tổng
áp lực P phải đi ngang qua biểu đồ phân bố áp suất xác
định vị trí tâm áp lực
Cân bằng moment quanh trục Ox do áp lực phân bố và áp lực tập trung…….
=I
x
Là moment quán tính của diện tích A quanh trục Ox. Theo phép biến
đổi song song
Toïa ñoä xD : khoâng caàn xaùc ñònh neáu dieän tích A coù moät truïc ñoái xöùng vì D seõ naúm treân truïc ñoái
xöùng ñoù.
xx
A A
D
I sin g dA y sin g dA . y . p P . y o µ o µ = = =
}} }}
2
( )
A . sin . y . g
A y I sin g
y
C
' x ' x
D
o µ
o µ
2
+
=

Phương : vuông góc với mặt phẳng
Chiều: hướng vào trong mặt phẳng
Độ lớn:

Tâm áp lực CP(x
C
,y
C
)

4.3 Áp lực thủy tĩnh – áp lực tác dụng lên bề mặt phẳng
4.3 Áp lực thủy tĩnh – áp lực tác dụng lên bề mặt phẳng
Phụ lục: Moment quán tính của một số hình cơ bản
4.3 Áp lực thủy tĩnh – áp lực tác dụng lên bề mặt cong
Löïc thuûy tónh taùc duïng leân thaønh phaúng coøn coù theå xaùc ñònh nhôø phöông phaùp bieåu ñoà.
Trong nhieàu tröôøng hôïp phöông phaùp bieåu ñoà cho keát quaû moät caùch nhanh vaø ñôn giaûn hôn
duøng phöông phaùp giaûi tích neâu treân.
4.3 Áp lực thủy tĩnh – áp lực tác dụng lên bề mặt cong
Xeùt moät maët cong A coù ñöôøng sinh song song vôùi maët thoaùng naèm trong chaát loûng coù troïng löôïng rieâng ¸
c
a
b
d
b’
c’
A
A
x

x
z
o
a
b
dP
dA
o
dA
x

dA
z

a’
d’
e’
f’
4.3 Áp lực thủy tĩnh – áp lực tác dụng lên bề mặt cong
F
Pz
P
x

o
2 2
z x
P P P + =
Tổng áp lực lên mặt cong
Phöông vaø chieàu cuûa P chæ coù theå xaùc ñònh tuyø theo ñieàu kieän cuûa baøi toaùn, thí duï
trong tröôøng hôïp maët cong abcd laø moät maët truï troøn thì phöông cuûa P seõ ñi ngang qua
taâm O vaø hôïp vôùi phöông naèm ngang moät goùc o maø
z
x
P
tg
P
o =
4.3 Áp lực thủy tĩnh – áp lực tác dụng lên bề mặt cong
H
R
(?) Xem xeùt tröôøng hôïp moät phaàn tö quûa caàu trong chaát loûng, xaùc ñònh P
x
vaø P
z

A
B
D
C -
-
2R
2R
Ñoái vôùi tröôøng hôïp maët cong phöùc taïp thì ñeå tính löïc
Py ta phaân chia maët cong thaønh töøng ñoïan ñôn giaûn, tính löïc
treân töøng ñoaïn xong toång hôïp laïi .
Thí duï ñoái vôùi maët cong AB, khi tính toaùn Py ta phaân
thaønh
Pz = Pz(AC) + Pz(CD) + Pz(DB)
Sau khi veõ vaät aùp löïc, trong tröôøng hôïp naày ta seõ
thaáy toång löïc Pz = 0
4.3 Áp lực thủy tĩnh – áp lực tác dụng lên bề mặt cong
Ứng dụng tính lực thủy tĩnh lên những công
trình lớn
Lực đẩy Archimedes
Điểm đặt D của lực đẩy Archimedes gọi là
tâm đẩy, là trọng tâm của khối chất lỏng bị
chiếm chỗ
Định luật Archimedes cũng đúng khi vật nổi
lên trên mặt tự do của chất lỏng
Một vật nằm trong chất khí cũng chịu một
lực đẩy Archimedes tương tự có trị số
bằng trọng lượng của khối lưu chất mà vật
chiếm chỗ
Lực đẩy Archimedes
4.5 Tính ổn định của vật nằm trong
lưu chất
• Vaät ngaäp hoaøn toaøn trong chaát loûng :
• Goïi D laø taâm ñaåy cuûa aùp löïc thuûy tónh vaø C laø khoái
taâm cuûa vaät, ta coù :
- C
D-
- C
D-
- C
D -
- C
D -
D treân C : Caân baèng oån ñònh D döôùi C : Caân baèng khoâng oån ñònh
Vật ngập một phần trong chất lỏng
Tâm định khuynh M
B döôùi C : Caân baèng oån ñònh B döôùi C : Caân baèng khoâng oån định
Taâm ñònh khuynh M naèm ngoaøi C Taâm ñònh khuynh M trong ngoaøi CD
4.5 Tính ổn định của vật nằm trong lưu chất
4.5 Tính ổn định của vật nằm trong lưu chất
4.5 Tính ổn định của
vật nằm trong lưu chất
4.5 Tính ổn định của vật nằm trong lưu chất
Tĩnh học tương đối
• Chất lỏng trong bình chuyển động thẳng với gia tốc không đổi
• Xeùt chaát loûng chuyeån ñoäng thaúng vôùi gia toác a, aùp duïng phöông trình vi phaân cô baûn cuûa
chaát loûng caân baèng:
x
p
a F
x
c
c
= ÷ =
µ
1
y
p
F
y
c
c
= =
µ
1
0
z
p
g F
z
c
c
= ÷ =
µ
1
a
z x C
g
= ÷ +
Suy ra :
Keát hôïp ñieàu kieän:
ta coù:
Phöông trình maët ñaúng aùp:
Trong ñoù a coù chöùa daáu töông öùng vôùi chuyeån
ñoäng nhanh daàn ñeàu hay chaäm daàn ñeàu, goùc
nghieâng cuûa maët thoaùng:
Tĩnh học tương đối
• Chất lỏng trong bình quay đều quanh trục thẳng đứng
• Baøi toaùn: bình chöùa chaát loûng quay quanh truïc thaúng ñöùng vôùi vaän toác goùc
khoâng ñoåi. Xaùc ñònh qui luaät phaân boá aùp suaát trong bình.
• Moâ hình baøi toaùn ñöôïc ñöa treân hình . Caùc löïc khoái taùc duïng goàm löïc quaùn tính
ly taâm vaø troïng löïc:
2 2
; ;
x y z
F x F y F gz e e = = = ÷
Phương trình mặt đẳng áp
Xác định hằng số C
Tĩnh học tương đối
Phân bố áp suất
Phương trình mặt đẳng áp
Phương trình mặt thoáng
Chiều cao mặt thoáng
Chất lỏng trong bình quay
đều quanh trục thẳng đứng

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful