ANALISA STRUKTUR

METODE MATRIKS (ASMM)
Endah Wahyuni, S.T., M.Sc., Ph.D
Matrikulasi S2 – Bidang Keahlian Struktur
J urusan Teknik Sipil
2011
ANALISA STRUKTUR METODE
MATRIKS
• Analisa Struktur Metode Matriks (ASMM) adalah suatu
metode untuk menganalisa struktur dengan
menggunakan bantuan matriks, yang terdiri dari : matriks
kekakuan, matriks perpindahan, dan matriks gaya.
Dengan menggunakan hubungan :
{P }= [ K ] {U }
dimana :
{P } = matriks gaya
[ K ] = matriks kekakuan
{U } = matriks perpindahan
• Salah satu cara yang digunakan untuk menyelesaikan
persamaan di atas, yaitu dengan menggunakan Metode
Kekakuan.
• Pada Metode Kekakuan, variable yang tidak
diketahui besarnya adalah : perpindahan titik
simpul struktur (rotasi dan defleksi) sudah
tertentu/pasti. J adi jumlah variable dalam
metode kekakuan sama dengan derajat
ketidaktentuan kinematis struktur.
• Metode Kekakuan dikembangkan dari
persamaan kesetimbangan titik simpul yang
ditulis dalam : “ Koefisien Kekakuan “ dan “
Perpindahan titik simpul yang tidak diketahui “.
Types of Elements
 Spring elements
 Truss elements (plane & 3D)
 Beam elements (2D &3D)
 Plane Frame
 Grid elements
 Plane Stress
 Plane Strain
 Axisymmetric elements
 Plate
 Shell
Degrees of Freedom (DOF)
• Derajat kebebasan yang dimiliki oleh suatu
struktur.
• Tiap jenis elemen akan mempunyai jumlah dan
jenis kebebasan tertentu.
Hitung derajat kebebasan element dari jenis element yang
disebutkan sebelumnya
Metode Kekakuan Langsung
(Direct Stiffness Method)
matriks kekakuan
U
1
, P
1
U
2
, P
2

{ P } =[ K ] { U }

U
3
, P
3
U
4
, P
4
gaya perpindahan

P
1
K
11
K
12
K
13
K
14
U
1

P
2
K
21
K
22
K
23
K
24
U
2

P
3
K
31
K
32
K
33
K
34
U
3

P
4
K
41
K
42
K
43
K
44
U
4


1
1 2
=
P
1
= K
11
. U
1
+ K
12
. U
2
+ K
13
. U
3
+ K
14
. U
4
Kesetimbangan gaya di arah U
1
P2 = K21 . U1 + K22 . U2 + K23 . U3 + K24 . U4
Kesetimbangan gaya di arah U2
P3 = K31 . U1 + K32 . U2 + K33 . U3 + K34 . U4
Kesetimbangan gaya di arah U3
P4 = K41 . U1 + K42 . U2 + K43 . U3 + K44 . U4
Kesetimbangan gaya di arah U4
• J ika U1 = 1 dan U2 = U3 = U4 = 0 , maka :
P1 = K11 ; P2 = K21 ; P3 = K31 ; P4 = K41
Lihat Gambar (a)
• J ika U2 = 1 dan U2 = U3 = U4 = 0 , maka :
P1 = K12 ; P2 = K22 ; P3 = K32 ; P4 = K42
Lihat Gambar (b)
• J ika U3 = 1 dan U2 = U3 = U4 = 0 , maka :
P1 = K13 ; P2 = K23 ; P3 = K33 ; P4 = K43
Lihat Gambar (c)
• J ika U4 = 1 dan U2 = U3 = U4 = 0 , maka :
P1 = K14 ; P2 = K24 ; P3 = K34 ; P4 = K44
Lihat Gambar (d)
U1’ = 1 P1’ = K11
P2’ = K21
P3’ = K31
P4’ = K41
U1’ = 1 P1’ = K11
P2’ = K21
P3’ = K31
P4’ = K41
U1’ = 1 P1’ = K11
P2’ = K21
P3’ = K31
P4’ = K41
U1’ = 1 P1’ = K11
P2’ = K21
P3’ = K31
P4’ = K41
Matrix kekakuan:

K
11
K
12
K
13
K
14

K
21
K
22
K
23
K
24

K
31
K
32
K
33
K
34

K
41
K
42
K
43
K
44




2 3 2 3
L
EI 6

L
EI 12
-
L
EI 6

L
EI 12


L
EI 2

L
EI 6
-
L
EI 4

L
EI 6
2 2


2 3 2 3
L
EI 6
-
L
EI 12

L
EI 6

L
EI 12
- −
Matriks Kekakuan
L
EI 4

L
EI 6
-
L
EI 2

L
EI 6
2 2


Gambar (a) (b) (c) (d)
K =
K =
J ika pada batang bekerja gaya aksial :


L, EA

K
11
=
L
EA
K
21
=
L
EA







U
1
, P
1
U
2
, P
2



U
3
, P
3
U
4
, P
4

U
1
’,P
1


U
2
’,P
2


U
1
’=1
K
12
=-
L
EA

U
2
’=1
K
22
=
L
EA

1
1
2
Matriks kekakuan elemen dengan melibatkan gaya aksial :







6 x 6






K =
2 3 2 3
L
EI 6

L
EI 12
- 0
L
EI 6

L
EI 12
0
L
EI 2

L
EI 6
- 0
L
EI 4

L
EI 6
0
2 2
2 3 2 3
L
EI 6
-
L
EI 12
0
L
EI 6

L
EI 12
0 - −
L
EI 4

L
EI 6
- 0
L
EI 2

L
EI 6
0
2 2
0 0
L
EA
- 0 0
L
EA
0 0
L
EA
- 0 0
L
EA

Contoh
q
Sebuah balok statis tak tentu seperti pada gambar


1 1 2 2 3
L, EI L, EI

Menentukan keaktifan ujung-ujung elemen



Menentukan matriks tujuan DOF : 2 2 rotasi


Matriks kekakuan struktur
[ Ks ] 2 x 2
Membuat matrik kekakuan elemen : [ Ks ] =[ K
1
] +[ K
2
]
1 2
3
0
1
2
0
0
0
1 2
1
2
3
0
0
0
1 2
0
1 1
2
0
Membuat matrik kekakuan elemen :
Elemen 1
0 0 0 1

2 3 2 3
L
EI 6

L
EI 12
-
L
EI 6

L
EI 12
0

L
EI 2

L
EI 6
-
L
EI 4

L
EI 6
2 2
0

2 3 2 3
L
EI 6
-
L
EI 12

L
EI 6

L
EI 12
- − 0

L
EI 4

L
EI 6
-
L
EI 2

L
EI 6
2 2
1

K
1
=
[ K
1
] =
Matriks Tujuan { T
1
} ={ 0 0 0 1 }
T

0
L
EI 4

2 x 2 0 0
Elemen 2
0 1 0 2

2 3 2 3
L
EI 6

L
EI 12
-
L
EI 6

L
EI 12
0

L
EI 2

L
EI 6
-
L
EI 4

L
EI 6
2 2
1

2 3 2 3
L
EI 6
-
L
EI 12

L
EI 6

L
EI 12
- − 0

L
EI 4

L
EI 6
-
L
EI 2

L
EI 6
2 2
2

Matriks Tujuan { T
2
} ={ 0 1 0 2 }
T




2 x 2

K
2
=
[ K
2
] =
L
EI 4

L
EI 2
L
EI 2

L
EI 4
=
+
0 0
=
Matriks Kekakuan Global Struktur

[ Ks ] =[ K
1
] +[ K
2
]


[ Ks ]
2 x 2

L
EI 4

L
EI 2
L
EI 2

L
EI 4
0
L
EI 4
L
EI 4

L
EI 2
L
EI 2

L
EI 8
Untuk mendapatkan deformasi ujung-ujung aktif struktur, maka digunakan
hubungan :
{ Ps } =[ Ks ] { Us } { Us } = [ Ks ]
-1
{ Ps }
dimana :
Us = deformasi ujung-ujung aktif
Ks = kekakuan struktur
Ps = gaya-gaya pada ujung aktif elemen akibat beban luar (aksi)
q
0
0
Untuk contoh di atas, maka :






Ps =


Menghitung invers matrik kekakuan global [ Ks ]
-1


[ Ks ] =


[ Ks ]
-1
=
8 2 -
2 - 4

EI
L

2 . 2 - 4 . 8
1
(
¸
(

¸

=
8 2 -
2 - 4

EI 28
L
(
¸
(

¸

J adi : { Us } = [ Ks ]
-1
{ Ps }

Us =
8 2 -
2 - 4

EI 28
L
(
¸
(

¸

2
L q
12
1

2
L q
12
1
L
EI 4

L
EI 2
L
EI 2

L
EI 8
2
L q
12
1

2
L q
12
1
2
L q
12
1

2
L q
12
1
U
1
1
U
1
2
U
1
3
U
1
4
0
0
0
U
2
1

U
2
2
U
2
3
U
2
4
0


0

Us =
EI 28
L




Us =


Deformasi untuk masing-masing elemen


Elemen 1 : U
1
= =




Elemen 2 : U
2
= =



2 2
L q
6
1
- L q
3
1

2 2
L q
6
4
L q
6
1
+
EI
L q

168
3
3

EI
L q

168
5
3
Rotasi di joint 2
Rotasi di joint 3
EI
L q

168
3
3

EI
L q

168
3
3

EI
L q

168
5
3
q
0
0
0

0

0

0
P
R2
= P
R1
=
Reaksi akibat beban luar :












2
L q
12
1

2
L q
12
1

2
L q

2
L q
2
L q
12
1

2
L q
12
1

2
L q

2
L q
0


0


0
0


0



0


0
Gaya akhir elemen :
Elemen 1 : { P
1
} =[ K
1
] + { P
R1
}





P
1
= +







P
1
= =



2 3 2 3
L
EI 6

L
EI 12
-
L
EI 6

L
EI 12
L
EI 2

L
EI 6
-
L
EI 4

L
EI 6
2 2
2 3 2 3
L
EI 6
-
L
EI 12

L
EI 6

L
EI 12
- −
L
EI 4

L
EI 6
-
L
EI 2

L
EI 6
2 2
EI
L q

168
3
3

2
L q
56
4

2
L q
56
2

L q
56
6

L q
56
6
2
L q
28
2

2
L q
28
1

L q
28
3

L q
28
3
0





0
0 0
Elemen 2 : { P
2
} =[ K
2
] + { P
R2
}





P
2
= +










P
2
= =



2 3 2 3
L
EI 6

L
EI 12
-
L
EI 6

L
EI 12
L
EI 2

L
EI 6
-
L
EI 4

L
EI 6
2 2
2 3 2 3
L
EI 6
-
L
EI 12

L
EI 6

L
EI 12
- −
L
EI 4

L
EI 6
-
L
EI 2

L
EI 6
2 2
EI
L q

168
5
3
2
L q
56
4
L q
56
32
L q
56
24
2
L q
28
2
L q
28
16
L q
28
12
EI
L q

168
3
3

2
L q
12
1

2
L q
12
1

2
L q

2
L q
q
0
-
-
+
-
+ +
Free Body Diagram :








Menggambar gaya-gaya dalam :
Bidang D :







Bidang M :






2
L q
28
2
2
L q
28
1
L q
28
3
2
L q
28
2
L q
28
16
L q
28
3
L q
28
12
L q
28
3
L q
28
3
L q
28
16
L q
28
12
2
L q
28
2
2
L q
28
1
Elemen Portal 2D
B
C
P
EI
EI
L
L/2 L/2
A A
B
C
1
2
DOF =2
0
1 1
2
Sebuah portal statis tak tentu seperti pada gambar











Matriks kekakuan struktur
[ Ks ] 2 x 2
[ Ks ] =[ K
1
] +[ K
2
]
[ K
1
] =
0 0
0
Elemen 1
0 1
0

2 x 2 1

Matriks Tujuan { T
1
} ={ 0 1 }
T



2 x 2

Elemen 2
1 2
1

2 x 2 2

Matriks Tujuan { T
2
} ={ 1 2 }
T



2 x 2

K
1
=
[ K
2
] =
L
EI 4

L
EI 2
L
EI 2

L
EI 4
L
EI 2

L
EI 4

L
EI 4

L
EI 2


L
EI 4
K
2
=
L
EI 2

L
EI 4

L
EI 4

L
EI 2

=
+
0
=
0 0
Matriks Kekakuan Global Struktur
[ Ks ] =[ K
1
] +[ K
2
]


[ Ks ]
2 x 2

Untuk mendapatkan deformasi ujung-ujung aktif struktur, maka digunakan
hubungan :
{ Ps } =[ Ks ] { Us } { Us } = [ Ks ]
-1
{ Ps }
dimana :
Us = deformasi ujung-ujung aktif
Ks = kekakuan struktur
Ps = gaya-gaya pada ujung aktif elemen akibat beban luar (aksi)
L
EI 4

L
EI 2
L
EI 2

L
EI 4
L
EI 4

L
EI 2
L
EI 2

L
EI 8
L
EI 4
P
Untuk contoh di atas, maka :



0




0



Ps =


Menghitung invers matrik kekakuan global [ Ks ]
-1


[ Ks ] =


[ Ks ]
-1
=
8 2 -
2 - 4

EI
L

2 . 2 - 4 . 8
1
(
¸
(

¸

=
8 2 -
2 - 4

EI 28
L
(
¸
(

¸

L P
8
1
− L P
8
1
L
EI 4

L
EI 2
L
EI 2

L
EI 8
L P
8
1

L P
8
1
J adi : { Us } = [ Ks ]
-1
{ Ps }

Us =
8 2 -
2 - 4

EI 28
L
(
¸
(

¸

Us =
EI 28
L




Us =


L P
8
1

L P
8
1
2 2
L q
6
1
- L q
3
1

2 2
L q
6
4
L q
6
1
+
EI
L P

112
3
2

EI
L P

112
5
2
Rotasi di joint B
Rotasi di joint C
U
1
1


U
1
2



0


U
2
1



U
2
2


Deformasi untuk masing-masing elemen


Elemen 1 : U
1
= =




Elemen 2 : U
2
= =


EI
L P

112
3
2

EI
L P

112
3
2

EI
L P

112
5
2
P
Reaksi akibat beban luar :


0




0

L P
8
1
− L P
8
1

0
P
R1
=
0



P
R2
=


L P
8
1

L P
8
1
0


0


0




P
1
=
+
P
1
=
Hasil perhitungan
hanya momen saja
Gaya akhir elemen :
Elemen 1 : { P
1
} =[ K
1
] + { P
R1
}










EI
L P

112
3
2

L P
56
6

L P
56
3

L
EI 2

L
EI 4

L
EI 4

L
EI 2

P
2
=
+
P
2
=
=
0 0
Hasil perhitungan
hanya momen saja
Elemen 2 : { P
2
} =[ K
2
] + { P
R2
}












EI
L P

112
5
2
L P
8
1

L P
8
1
EI
L P

112
3
2

L
EI 2

L
EI 4

L
EI 4

L
EI 2

2
L q
56
6
2
L q
28
3
P 0
Dihitung lagi
Dihitung lagi
Free Body Diagram :














P
56
9
L P
56
6
P
28
17
P
28
11
P
56
9
P
56
9
P
56
9
P
28
17
P
28
17
L P
56
6
L P
56
3
Bidang M :









-
-
+
L P
56
6
L P
56
3
L P
56
11
+
Bidang D :











Bidang N :










-
+ P
28
17
-
P
56
9
P
28
11
P
P
28
17
-
P
56
9
-
Transformasi Sumbu
θ
1
2’
2
3
1’
3’
U
3
, P
3
u
3,
p
3
U
1
, P
1
U
2
, P
2
u
1,
p
1
u
2,
p
2
u
1

u
2

u
3
=
C

S 0

-S

C 0

0

0 1
U
1

U
2

U
3
C =cos θ

S =sin θ













Koordinat Lokal dan Global






C

S 0

-S

C 0

0

0 1
C =cos θ

S =sin θ
u
1
u
2
u
3
u
4
u
5
u
6
=
λ 0


0 λ
U
1
U
2
U
3
U
4
U
5
U
6
[ u ] = [ R ] [ U ]

R =matriks rotasi
Atau dapat ditulis : u = λ U
Dimana :

λ =



Untuk transformasi sumbu sebuah titik dengan 6 dof dapat ditulis :






P
1
P
2
P
3
P
4
P
5
P
6
=
λ
Τ
0


0 λ
Τ
p
1
p
2
p
3
p
4
p
5
p
6
[ P ] = [ R ]
T
[ p ]

R =matriks rotasi
K
Transformasi sumbu juga berlaku untuk gaya :
p = λ P
P = λ
-1
p λ
-1
= λ
T

P = λ
T
p






p = k u ; u = R U
P = R
T
p P = K U
= R
T
k u K = R
T
k R
= R
T
k R U

Matriks kekakuan elemen untuk 6 dof :






6 x 6






k =
2 3 2 3
L
EI 6

L
EI 12
- 0
L
EI 6

L
EI 12
0
L
EI 2

L
EI 6
- 0
L
EI 4

L
EI 6
0
2 2
2 3 2 3
L
EI 6
-
L
EI 12
0
L
EI 6

L
EI 12
0 - −
L
EI 4

L
EI 6
- 0
L
EI 2

L
EI 6
0
2 2
0 0
L
EA
- 0 0
L
EA
0 0
L
EA
- 0 0
L
EA

β 0 0 -β 0 0

0 12 6L 0 -12 6L

0 6L 4L
2
0 -6L 2L
2


-β 0 0 β 0 0

0 -12 -6L 0 12 -6L

0 6L 2L
2
0 -6L 4L
2









Dimana :
α = β =

[ K ] = [ R ]
T
[ k ] [ R ]
k = α

L
EI

3

I
L A

2
C -S 0

S C 0

0 0 1

C -S 0

S C 0

0 0 1

0
0
β 0 0 -β 0 0

0 12 6L 0 -12 6L

0 6L 4L
2
0 -6L 2L
2


-β 0 0 β 0 0

0 -12 -6L 0 12 -6L

0 6L 2L
2
0 -6L 4L
2










K =
α
C S 0

-S C 0

0 0 1

C S 0

-S C 0

0 0 1

0
0









g
1
g
2
g
4
-g
1
-g
2
g
4


g
3
g
5
-g
2
-g
3
g
5

g
6
-g
4
-g
5
g
7

g
1
g
2
-g
4


g
3
-g
5

g
6













Dimana :
g
1
= α ( β C
2
+ 12 S
2
) g
5
= α 6 L C
g
2
= α C S ( β - 12 ) g
6
= α 4 L
2

g
3
= α ( β S
2
+ 12 C
2
) g
7
= α 2 L
2

g
4
= -α 6 L S
K =
Sebuah portal seperti gambar, dengan menggunakan transformasi
sumbu hitunglah gaya-gaya dalam yang bekerja
q =1,68 k/ft
L =10 ft
M =14 kft =168 kin
L = 10 ft
1
2
3
1
2
E = 30.000 ksi
A = 5 in
2

I = 50 in
4

L = 10 ft
1
2
1
2
3
0
0
3
1
0
0
2
0
0 Sumbu Global

DOF [ Ks ]
3 x 3
1
2
1
2 3
2
4
5
4
5
6
1
3 Sumbu Lokal

DOF [ k ]
3 x 3
6
1
3
2
2






















1
2
x
x’
1
θ =270
o
λ
1
=
C S 0

-S C 0

0 0 1
=
0 -1 0

1 0 0

0 0 1
2
3
x
x’
θ =0
o
λ
2
=
C S 0

-S C 0

0 0 1
=
1 0 0

0 1 0

0 0 1
Matriks transformasi batang :
Batang 1 : θ =270
o
cos 270
o
= 0
sin 270
o
= -1






Batang 2 : θ =0
o
cos 0
o
= 1
sin 0
o
= 0





C S 0

-S C 0

0 0 1

C S 0

-S C 0

0 0 1

0
0
0 -1 0 0 0 0

1 0 0 0 0 0

0 0 1 0 0 0

0 0 0 0 -1 0

0 0 0 1 0 0

0 0 0 0 0 1

C S 0

-S C 0

0 0 1

C S 0

-S C 0

0 0 1

0
0
1 0 0 0 0 0

0 1 0 0 0 0

0 0 1 0 0 0

0 0 0 1 0 0

0 0 0 0 1 0

0 0 0 0 0 1






R
1
= =








R
2
= =





g
1
g
2
g
4
-g
1
-g
2
g
4


g
3
g
5
-g
2
-g
3
g
5

g
6
-g
4
-g
5
g
7

g
1
g
2
-g
4


g
3
-g
5

-g
4
g
6




0

0

0

1

0

2
Matriks kekakuan system struktur
Elemen 1 :
α
1
=
3 3
1
12) . 10 (
50 . 30.000

L
EI
= =0,87
β
1
=
50
12) . (10 . 5

I
L A
2 2
1
= =1.440
C = 0 ; S =-1
{ T } = { 0 0 0 1 0 2 }
T

0 0 0 1 0 2








K
1
=
g
1
-g
4
0

-g
4
g
6
0

0 0 0
1

2

3
10,44 -626,4 0

-626,4 50.112 0

0 0 0
1 2 3




g
1
= α ( β C
2
+ 12 S
2
) = 0,87 [ 0 +12 (-1)
2
] = 10,44
g
4
= -α 6 L S = -0,87 . 6 . 120 (-1) = 626,4
g
6
= α 4 L
2
= 0,87 . 4 . 120
2
=50.112
Sehingga :





K
1
=
K
1
=
g
1
g
2
g
4
-g
1
-g
2
g
4


g
3
g
5
-g
2
-g
3
g
5

g
4
g
6
-g
4
-g
5
g
7

g
1
g
2
-g
4


g
3
-g
5

g
4
g
7
g
6




1

0

2

0

0

3
g
1
g
4
g
4

g
4
g
6
g
7

g
4
g
7
g
6
1

2

3
Elemen 2 :
α
2
=
3 3
1
12) . 10 (
50 . 30.000

L
EI
= =0,87
β
2
=
50
12) . (10 . 5

I
L A
2
2
1
= =1.440
C = 1 ; S =0

{ T } = { 1 0 2 0 0 3 }
T


1 0 2 0 0 3








1 2 3




K
2
=
K
2
=
1.252,8 0 0

0 50.112 25.056

0 25.056 50.112
1.263,24 -626,4 0

-626,4 100.224 25.056

0 25.056 50.112
g
1
= α ( β C
2
+ 12 S
2
) = 0,87 [ 1.440 . 1
2
+12 (0)
2
] = 1.252,8
g
4
= -α 6 L S = -0,87 . 6 . 120 (0) = 0
g
6
= α 4 L
2
= 0,87 . 4 . 120
2
=50.112
g
7
= α 2 L
2
= 0,87 . 2 . 120
2
=25.056
Sehingga :










K
S
=
K
2
=
q =0,14 k/in
168 kin 168 kin 168 kin
0
0
0

168

0
1.263,24 -626,4 0

-626,4 100.224 25.056

0 25.056 50.112
- 1
0

168

0
0,00095

0,00192

-0,00096
Defleksi horizontal di 2

Rotasi di 2

Rotasi di 3
Matriks beban :

8,4 8,4





P
S
=


{ Ps } = [ Ks ] { Us } { Us } = [ Ks ]
-1
{ Ps }











U
S
=
U
S
=
u
1
1

u
1
2

u
1
3

u
1
4

u
1
5

u
1
6
0

0

0

0,00095

0

0,00192
=
0

0

0

0

0,00095

0,00192
u
2
1

u
2
2

u
2
3

u
2
4

u
2
5

u
2
6
0,00095

0

0,00192

0

0

-0,0096
=
0,00095

0

0,00192

0

0

-0,0096
Displasement masing-masing batang (koordinat lokal)




u
1


= =









u
2


= =




0 -1 0 0 0 0

1 0 0 0 0 0

0 0 1 0 0 0

0 0 0 0 -1 0

0 0 0 1 0 0

0 0 0 0 0 1

1 0 0 0 0 0

0 1 0 0 0 0

0 0 1 0 0 0

0 0 0 1 0 0

0 0 0 0 1 0

0 0 0 0 0 1

0

1,193 k

47,512 kin

0

-1,193 k


95,620 kin
0

1,193 k

3,959 kft


0

-1,193 k


7,968 kft
Gaya akhir batang :
Elemen 1 :
{ P
1
} =[ k
1
] { u
1
} + { 0 }




P
1
= =




1,19 k


-7,8 k

-95,84 kin

-1,19 k


-9 k


168 kin
1,19 k


-7,8 k

-7,99 kft


-1,19 k


-9 k


14 kft
Elemen 2 :
{ P
2
} =[ k
2
] { u
2
} + { F
aksi
}




P
2
= =




q =1,68 k/ft 14 kft
7,8 k
9 k
1
2
1,19 k 1,19 k
7,99 kft
1,193 k
1,193 k
0
3,959
7,968 kft
Free body diagram :














3,959
+
-
7,99
14
+
+
-
+
+
-
1,193
1,193
7,8
9
-
1,19 1,19
KONSTRUKSI RANGKA BATANG
• Pada Konstruksi Rangka Batang (KRB), perhitungan
matriks kekakuan elemen [ K ] berdasarkan kasus
rangka batang 2 Dimensi. Gaya yang bekerja hanya tarik
dan tekan aksial saja, sedang gaya momen dan lintang
tidak terjadi.
• Perhatikan gambar dengan elemen struktur batang
dengan luas A dan Modulus Elastisitas E konstan.
Perhitungan kekakuan elemen hanya mengandung
elemen A, E dan empat titik koordinat, yaitu : xi, xj, yi,
dan yj.
β
x,u
y,v
L
i
j
β + dβ
i
j
cu
i

u
i
q
i

p
i

q
j

p
j









Elemen Rangka Batang, dengan sudut Elemen Rangka Batang setelah
β pada bidang xy perpindahan titik u
i
>0, titik lain tetap
c =cos β
C
2


CS

-C
2


-CS
u
i
=
p
i

q
i

p
j

q
j
Pertama, harus menghitung :
L = ( ) ( )
2
i j
2
i j
y - y x - x +
C = cos β =
L
x - x
i j

S = sin β =
L
y - y
i j

Perpendekan aksial cu
i
menghasilkan gaya tekan aksial
F =
i
cu
L
AE
|
.
|

\
|

Dimana : x dan y merupakan komponen dari ;
p
i
=- p
j
=Fc
q
i
=- q
j
=Fs

Komponen ini menghasilkan kesetimbangan statis, sehingga diperoleh :








L
AE
K =
C
2
CS -C
2
-CS

CS S
2
-CS -S
2


-C
2
-CS C
2
CS

-CS -S
2
CS S
2
Hasil yang sama juga akan diperoleh dengan cara memberikan perpindahan pada v
i
,
u
j
, dan v
j
, dimana gaya bekerja sendiri-sendiri. Dan jika 4 dof dengan nilai tidak nol
bekerja bersama-sama, dan dengan superposisi masing-masing elemen matriks
kekakuan, dapat dihitung sebagai berikut :








L
AE
C
2
CS -C
2
-CS

CS S
2
-CS -S
2


-C
2
-CS C
2
CS

-CS -S
2
CS S
2
u
i

v
i

u
j

v
j
p
i

q
i

p
j

q
j
K =
1 0 -1 0

0 0

0 0

-1 0 1 0

0 0 0 0
Hubungan matriks kekakuan dengan gaya dapat ditulis sebagai berikut :
[ K ] { D } ={ F }



=



Untuk kasus khusus :
1. J ika nilai β =0, sebagai batang horizontal, matriks kekakuan elemen [ K ]
4 x 4

Hanya berisi 4 komponen yang tidak bernilai nol, yaitu :

k
11
=k
33
=-k
13
=-k
31
=









L
AE

L
AE

L
AE
K =
0 0 0 0

0 1

0 -1

0 0 0 0

0 -1 0 1

1. J ika nilai β =90, sebagai batang vertikal, matriks kekakuan elemen [ K ]
4 x 4

Hanya berisi 4 komponen yang tidak bernilai nol, yaitu :

k
22
=k
44
=-k
24
=-k
42
=









L
AE

L
AE
Sebuah Konstruksi Rangka Batang dengan
luas A dan Modulus Elastisitas E yang sama,
seperti pada Gambar
L
L
L
L
1
4
3
7 6 5
2
3
4
2
5
1
v
u










Hitunglah matriks kekakuaan masing-masing elemen
K =
C
2
CS -C
2
-CS

CS S
2
-CS -S
2


-C
2
-CS C
2
CS

-CS -S
2
CS S
2
K
1
=
1 0 -1 0

0 0

0 0

-1 0 1 0

0 0 0 0

Perumusan untuk mencari nilai matriks kekakuan elemen dengan sudut β :







Batang 1, 2 dan 3 merupakan batang horizontal, sehingga β =0
o

Maka : [ K
1
] =[ K
2
] =[ K
3
]








L
AE

L
AE
K
4
=
0,250 0,433 -0,250 -0,433

0,433 0,750

-0,433 -0,750

-0,250 0,433 0,250 -0,433

-0,433 -0,750

0,433 0,750
K
5
=
0,250 -0,433 -0,250 0,433

-0,433 0,750

0,433 -0,750

-0,250 0,433 0,250 -0,433

0,433 -0,750
-
0,433 0,750
Batang 4 dan 6 merupakan batang diagonal dengan sudut β =60
o

Dimana : C =cos 60
o
=0,5
S =sin 60
o
=0,866
Maka : [ K
4
] =[ K
6
]







Batang 5 dan 7 merupakan batang diagonal dengan sudut β =300
o

Dimana : C =cos 300
o
= 0,5
S =sin 300
o
=-0,866

Maka : [ K
5
] =[ K
7
]








L
AE

L
AE