You are on page 1of 19

Cuéc thi t×m hiÓu t¸c phÈm “nhËt kÝ trong tï”

Người thực hiện: Ph¹m Xu©n Léc Lớp: 11 Toán 1

b. Tập thơ gồm 134 bài trong đó có một bài “Mới ra tù tập leo núi” được viết sau khi ra khỏi nhà tù. Tập nhật ký bằng thơ không chỉ có giá trị lịch sử mà còn có giá trị nghệ thuật cao. người cộng sản. a. Nhưng khi đến Túc Vinh – Quảng Tây – Trung Quốc thì chính quyền Tương Giới Thạch nghi là hán gian nên bị bắt vào tù. Suốt mười ba tháng từ tháng 8 – 1942 đến tháng 9 – 1943 Hồ Chí Minh bị chính quyền Tưởng Giới Thạch giải đi ba mươi nhà lao của mười ba huyện thuộc tỉnh Quảng Tây – Trung Quốc. Trong suốt thời gian hơn một năm đó Hồ Chí Minh đã sáng tác tập thơ để giải bày tâm trạng của mình và Người tập hợp lại thành một tập có tên là “Ngục trung nhật ký” tức “Nhật ký trong tù”. nhà thơ Hồ Chí Minh. Hoàn cảnh sáng tác: Tháng 8 – 1942 Nguyễn Ái Quốc đã đổi tên thành Hồ Chí Minh sang Trung Quốc với tư cách là đại biểu của Việt Nam độc lập đồng minh để liên hệ với thế giới bên ngoài và tìm sự ủng hộ của thế giới. Nội dung cơ bản: Tập thơ “Nhật ký trong tù” phản ánh được hai nội dung chính đó là phản ánh bộ mặt đen tối tàn bạo của chế độ nhà tù và chế độ xã hội Trung Quốc thời Tưởng Giới Thạch và phản ánh chân dung người tù.Câu 1: Em hãy nêu hoàn cảnh sáng tác và nội dung cơ bản của tập thơ “Nhật kí trong tù”. .

Tập nhật ký bằng thơ của Hồ Chí Minh trước hết đã ghi lại. không muối. điều này được nhà thơ Hồ Chí Minh phản ánh qua bài “Bốn tháng rồi”. điều này cũng được nhà thơ ghi rõ trong bài “Phu làm đường”. con bạc ăn năn m·i Sao trước kh«ng vµo qu¸ch chốn nµy?” . canh không có Mỗi bữa lưng cơm đỏ gọi là Có kẻ đem cơm còn chắc dạ Không người lo bữa đói kêu cha. “Một người tù cờ bạc vừa chết”. đó là một chế độ nhà tù rất hà khắc tàn bạo bất công. Đó là chế độ xã hội Trung Quốc rất bất công và hà khắc. Cơm tù “Không rau.” Tiền vào nhà giam “Mới đến nhà giam phải nộp tiền Lệ thường ít nhất năm mươi nguyên Nếu anh không có tiền đem nộp Mỗi bước anh đi mỗi bước phiền. “Cháu bé trong nhà lao Tân Dương”.” иnh bạc “ иnh bạc ở ngoµi quan bắt tội Trong tï đ¸nh bạc được c«ng khai Bị tï. phản ánh lại bộ mặt xã hội Trung Quốc thời Tưởng Giới Thạch.

võa nèng lång sốt ruột như lửa đốt. mßn mắt nh×n về tổ quốc. Đó là một con người có tâm hồn lớn. “Bốn tháng rồi”. người cộng sản Hồ Chí Minh. tình cảm lớn. khắc họa chân dung của một bậc “đại trí đại nhân đại dũng” là người tù. Đó là một con người luôn có một trí tuệ lớn.1 cốt c¸ch nghệ sĩ lớn” Tự khuyªn m×nh “VÝ kh«ng cã cảnh đang tµn Th× đ©u cã cảnh huy hoµng ngµy xu©n Nghĩ m×nh trong bước gian tru©n Tai ương rÌn luyện. Tất cả bắt nguồn từ bản chất của 1 t©m hồn yªu níc lớn.Tập thơ “Nhật ký trong tù” chủ yếu là phản ánh. “Ở Việt Nam có biến động”. một con người biết yêu thiên nhiên hoa lá trăng sao. vừa yêu thương con người rộng lớn vừa yêu thương đất nước sâu sắc. tinh thần khí phách này được thể hiện xuyên suốt cả tập thơ mà tiêu biểu là bài “Nghe tiếng giã gạo”. Đọc “Nhật ký trong tù” người đọc sẽ cảm nhận được một vẻ đẹp cao cả của người cộng sản Hồ Chí Minh. khắc khoải ngãng trời tự do. Tập thơ “Nhật ký trong tù” là một tài sản lịch sử vô giá về cuộc đời hoạt động cách mạng của Hồ Chí Minh đồng thời là một tác phẩm văn học lớn. kh«ng bao giờ ng¹i nỗi đau đớn của d©n tộc vµ nh©n loại.vừa trằn trọc lo ©u.” . tinh tế. hết sức nhạy cảm với mọi biến th¸i thiªn nhiªn vµ lßng người.vừa đÇy lạc quan tin tưởng: lu«n lu«n hướng về b×nh minh vµ mặt trời hồng(mµu hồng của tương lai của độc lập). “Nhật ký trong tù” cũng thể hiện con người: vừa mềm mại. võa ung dung tự tại. ngạo nghễ với lao lung. hết sức thoải m¸i như bay lượn ngoài nhà tï . “Dây trói”. Đó là tinh khí phách gan thép của người chiến sĩ cộng sản luôn cười cợt với gian khổ. tinh thần thªm hăng. “Nhật ký trong tù” là một bài học lớn đối với mỗi người chúng ta. 1 tấm lång nh©n đạo lớn. một tầm nhìn rộng thể hiện trong bài “Học đánh cờ”. tâm hồn tình cảm này được thể hiện trong rất nhiều bài thơ trong đó tiêu biểu là bài “Ốm nặng”.

” Câu 2: Phân tích giá trị tư tưởng và phong cách nghệ thuật đặc sắc của “Nhật ký trong tù”. râ lång ngay Người biết lo ©u.lại ba canh. Trằn trọc.” Chiết tự “Người thãat khỏi tï ra dựng nước Qua cơn hoan nạn. a. giấc chẳng thµnh Canh bốn. Giá trị tư tưởng: .Kh«ng ngủ được “Một canh. ắt rồng bay. băn khoăn. ưu điểm lớn Nhµ lao mở cửa.hai canh. canh năm vừa chợp mắt Sao vµng năm c¸nh mộng hồn quanh.

” Tiền vào nhà giam “Mới đến nhà giam phải nộp tiền Lệ thường ít nhất năm mươi nguyên Nếu anh không có tiền đem nộp Mỗi bước anh đi mỗi bước phiền. trong đó có Hồ Chí Minh): Cơm tù “Không rau. đày đọa số phận con người.” Đánh bạc “ Đánh bạc ở ngoài quan bắt tội Trong tù đánh bạc được công khai .Tập “Nhật ký trong tù” ghi lai được một cách chân thực bộ mặt đen tối và nhem nhuốc của chế độ nhà tù Tưởng Giới Thạch” (nơi địa ngục trần gian. hang hùm rắn độc. không muối. canh không có Mỗi bữa lưng cơm đỏ gọi là Có kẻ đem cơm còn chắc dạ Không người lo bữa đói kêu cha.

“Nhật ký trong tù” cũng thể hiện con người:“Vừa mềm mại. ưu điểm lớn Nhà lao mở cửa. giấc chẳng thành Canh bốn. một tấm lòng nhân đạo lớn.” . khắc khoải ngóng trời tự do. vủa ung dung tự tại. hết sức nhạy cảm với mọi biến thái thiên nhiên và lòng người.” Không ngủ được “Một canh…hai canh…lại ba canh… Trằn trọc.” Chiết tự “Người thoát khỏi tù ra dựng nước Qua cơn hoan nạn. canh năm vừa chợp mắt Sao vàng năm cánh mộng hồn quanh. cao đẹp của người tù vĩ đại. ắt rồng bay. vừa kiên cường. hết sức thoải mái như bay lượn ngoài nhà tù . mòn mắt nhìn về tổ quốc. tinh thần thêm hăng.… Tất cả bắt nguồn từ bản chất của một tâm hồn yêu nứoc lớn. tinh tế. có thể xem “Nhật ký trong tù” như một bức chân dung tự họa con người tinh thần của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Về phương diện này.vừa trằn trọc lo âu. rõ lòng ngay Người biết lo âu. một cốt cách nghệ sĩ lớn” Tự khuyên mình “Ví không có cảnh đông tàn Thì đâu có cảnh huy hoàng ngày xuân Nghĩ mình trong bước gian truân Tai ương rèn luyện.Bị tù.vừa đày lạc quan tin tưởng: luôn luôn hướng về bình minh và mặt trời hồng(màu hồng của tương lai của độc lập). không bao giờ nguôi nỗi đau đớn của dân tộc và nhân loại. băn khoăn. vủa nóng lòng sốt ruột như lửa đốt. con bạc ăn năn mãi Sao trước không vô quách chốn này?” “Nhật ký trong tù” lại vừa thể hiện được tâm hồn phong phú. vừa bất khuất: Thân thể ở trong lao Tinh thần ở ngoài lao Muốn nên sự nghiệp lớn Tinh thần càng phải cao.

Trên con đường giải tù. nhưng chỉ nhìn thấy vợ của một người bạn tù đến thăm chồng là Bác đã xúc động. Chủ yếu ở đây chúng ta tìm hiểu. Ông Trường Chinh cũng cho rằng: “Một điểm nổi bật nhất trong đạo đức Hồ Chủ Tịch là lòng thương người”. nhìn thấy người phu làm đường cực khổ dưới nắng mưa. Có thể nói trong đám tù nhân ở nhà lao Quảng Tây. Trong tập thơ này ta hiểu rõ thêm người cộng sản là tình. Bác là người cô độc hơn ai hết. vậy mà con người cô độc này lại đem lòng thương “gần nhau trong tấc gang. bị tù trong hoàn cảnh cô độc. Trong tù Bác cũng chịu khổ ải như bất kì tù nhân nào. đó là tinh thần nhân đạo mới mẻ mà Bác mang lại cho dân tộc và nhân loại. Tình ở đây là tình yêu thương đất nước. yêu thương an ủi con người và khuyên con người hãy thụ động chờ đợi hạnh phúc ở thế giới xa xôi hoặc kiếp sau. cuộc sống và con người. nó rất khác với tinh thần bác ái của tôn giáo. khai thác tình cảm với con người”. Bác động lòng thương và ghi lại thành thơ: . nhưng Người đã quên đi nỗi đâu của riên mình mà đem lòng thương yêu những người bạn tù mà Bác gọi là nạn hữu.Lòng thương yêu con người của Bác là tinh thần nhân đạo Cộng sản.” Dù sao thì vợ chồng người bạn tù còn được an ủi. Mà Bác thì đã già. Bác diễn tả nỗi lòng thương yêu của mình đối với vợ chồng người bạn tù trong một bài thơ đặc sắc: “Anh đứng trong cửa sắt Em đứng ngoài cửa sắt Gần nhau trong tấc gang Mà biển trời cách mặt Miệng nói chẳng nên lời Nói lên bằng khóe mắt Chưa nói lên tuôn đầy Tình cảnh đáng thương thật. đó là tình thương người của giai cấp vô sản. Còn “biển trời cách mặt” là biển của tình yêu thương mênh mông của Bác đối với những con người bất hạnh. Đó cũng không phải là tình thương có ý nghĩa ban phát của giai cấp quý tộc. Mà biển trời cách mặt” thật ra thì họ đã được gần nhau trong gang tấc. Tố Hữu nhận xét: “Bấy lâu người ta chỉ hiểu người chiến sĩ cách mạng là thép ở mũi nhọn chiến đâu. Tình thương người của Hồ Chí Minh không phải là lòng thương người siêu giai cấp mà có quan điểm nội dung và giai cấp cụ thể. của những người sống trên tiền của.

Nhiều bài thơ trong “Nhật kí trong tù” cũng biểu hiện sự cảm thông đối với những người nông dân: “Khắp chốn nông dân cười hớn hở Đồng quê vang dậy tiếng ca vui” Vào nhà lao Tân Dương nghe tiếng khóc của một đứa trẻ. con đường cách mạng”.“Dãi gió dầm mưa chẳng nghỉ ngơi Phu đường vất vả lắm ai ơi Ngựa xe hành khách thường qua lại Biết cảm ơn anh được mấy người”. hỡi chàng ơi! Cơ sự vì sao vội lánh đời? Để thiếp từ nay đâu thấy được . Bác đặc biệt thương mến nhi đồng và phụ nữ. Nhà thơ đã tự sự trong cái không thể tự sự được. Tại sao Bác lại cảm động với người phu làm đường kia. Trên kia ta thấy được niềm thôn cảm của Bác đối với người phụ nữ có chồng mới bị bắt lính và giờ đây chúng ta lại hiểu thêm được tấm lòng yêu thương của Bác trong tiếng khóc của người góa phụ trong bài thơ “Nửa đêm nghe tiếng khóc chồng”: “Hỡi ôi! Chàng hỡi.” Âm thanh non nớt đó kể lể với Bác một điều cay đắng trong ngàn điều cay đắng trên đời. “Tôi khổ sở vì đang kiến trúc con đường cho nhân loại. Dường như đứa trẻ biết đây là ông chủ bút tờ báo “Người cùng khổ” nên mới bật ra tiếng khóc kể lể như vậy. Đó là sự đồng cảm của hai người “trúc lộ phu” cho nên tình thương càng sâu sắc. Bác vô cùng xúc động tưởng chừng như đứa trẻ muốn nói với Bác qua tiếng khóc trẻ thơ: “Oa…! Oa…! Oa…! Cha trốn không đi lính nước nhà Nên nỗi thân em vừa nửa tuổi. thấm thía. Có lẽ Bác cũng là một người “phu làm đường” cho nên dễ thông cảm với người phu làm đường kia đang vất vả với cong đường hành khách qua lại. Tiếng khóc non tơ đó đã bật ra từ sự dồn nén của tầng tầng phi lí. Trong những người bất hạnh Bác gặp trong tù. Phải theo mẹ đến ở nhà pha.

giàu yêu thương và luôn có cách xử thế ân tình. Bác còn chứng kiến những cảnh ngộ thương tâm. Bác cũng là người cùng hội cùng thuyền. Giá trị nhân đạo của “Nhật kí trong tù” góp phần quan trọng tạo nên bền vững của tác phẩm. bề bộn Người vẫn luôn phân biệt sáng tỏ người tốt kẻ xấu. nửa đêm nghe tiếng khóc của một người thiếu nữ mà biết được đó là tiếng khóc “người bạn đời. Đây là một cái chết hai lần oan nên Bác càng thương cảm. Một người tù cờ bạc nằm bên Bác vì đói rét bị nhà tù hành hạ chết thảm thương: “Thân anh da bọc lấy xương Khổ đau. Bác cũng đang có tâm trạng nhớ quê hương đất nước nên tiếng sáo của người bạn tù cũng là tiếng lòng của Bác: “Bỗng nghe trong ngục sáo vi vu Khúc nhạc tình quê chuyển điệu sầu Muôn dặm quan hà khuôn xiết nỗi Lên lầu ai đó ngóng trông nhau”. Qua “Nhật kí trong tù”.Con người tâm ý hợp mười mươi” Ở trong tù. đói rét hết phương sống rồi. oan thứ hai là phải chết trong đói rét thê thảm). Trong hoàn cảnh lẫn lộn. người đáng thương người đáng trọng. (Oan thứ nhất là đánh bạc không đáng vào tù vì trong tù đánh bạc công khai. Bác thương người bạn tù nhớ quê hương da diết trong âm điệu sầu não. Trong tù. Xin dẫn ra đây hai nhận xét của các nhà học giả về tinh thần nhân đạo của Hồ Chí Minh trong “Nhật kí trong tù” : “Nhật kí trong tù” là tiếng nói vút lên từ chỗ tối tăm mù mịt ấy mà lại là tiếng nói chứa chan tình nhân đạo nên tự nhiên cũng là tiếng nói kết tội . tâm đầu ý hợp” thì đấy là cái lỗ tai đặc biệt của ông chủ bút “Người cùng khổ”. Có một bài thơ đã kết đọng lại hai dòng tình cảm lớn của Bác là tình thương và lòng yêu nước “Người bạn tù thổi sáo”. Người luôn tìm cách giúp đỡ mọi người trong khả năng của mình và tỏ lòng biết ơn ai đó giúp mình. ta thây rõ tấm lòng của Bác: nhân hậu. Đêm qua còn ngủ bên tôi Sáng nay anh đã về nơi suối vàng!”.

Phong cách nghệ thuật: “Nhật ký trong tù” không những mang nội dung hình thức bề ngoài mà còn ẩn bên trong là cả một bức tranh về nghệ thuật phong phú. “Nhật ký trong tù” được viết theo kiểu chữ Hán. Hoàng Tranh đều ca ngợi tập thơ này. Theo BBC. cũng như sử dụng các điển tích điển cố của Trung Quốc nên mang giá trị Đường thi rất rõ rệt về mặt hình thức.những bóng tối dày đặc đang đè nặng lên kiếp sống của người ta. Ông Quách Mạt Nhược sau khi đọc tập thơ cho rằng: “Nhiều bài trong tập thơ sánh ngang Đường thi”. được đào tạo trong lò hun đúc của Lê nin mà vẫn mang cái tinh anh của Nguyễn Trãi. ánh sáng vẫn ngời lên. Nhưng nếu chưa nâng tâm trí mình lên đúng mức thì chưa thấy hết các tinh tuý ở bên trong thơ. các niêm luật thơ Đường. Dễ là dễ hiểu. không chỉ các tác giả Việt Nam và phương Tây mà ngay chính các nhân vật của Trung Quốc – quê hương của thơ chữ Hán – như Quách Mạt Nhược. đất làm chiên Nhật nguyệt cùng ta một giấc yên . các bài có cơ sở đầu tiên ở thực tế dễ thông cảm. b. (Bản dịch Khuyết danh) Trời làm màn gối. Giữa bao nhiêu tối tăm dày đặc. Văn Thiên Tường…” Trước hết. là cái thứ im lặng rất cao đàm tâm được với nhau…Cái hay vô song của tập thơ là chất người cộng sản Hồ Chí Minh. rất dễ và rất khó. Xuân Diệu có viết: “Thơ “Nhật ký trong tù” theo ý tôi. ánh sáng của lòng thương người và yêu đời vô hạn” (Hoài Thanh) “Tôi cũng nhận thấy với tấm lòng khâm phục tràn đầy rằng ngay trong nhà tù Người cũng có thể thương xót những người khác và luôn nghĩ đến những nguyên tắc của chủ nghĩa nhân đạo”. Tóm lại “Nhật ký trong tù” có giá trị nội dung gắn liền với đời thực cuộc sống bởi: “Văn học là nhân học” (Marxim Gorki). Tức cảnh Thiên vi khâm chẩm. cho nên nói là rất khó… Người xưa nói: “Đối diện đàm tâm” nghĩa là mặt nhìn mặt miệng không nói mà hai tâm hồn trò chuyện. Viên Ưng. giản dị. gần gũi với mọi người. như vậy là tinh vi lắm. địa vi chiên Nhật nguyệt đồng song đối ngã miên Dạ thâm bất cảm tràng thân túc Chỉ khủng sơn hà xã tắc điên.

Chính vì được viết theo kiểu Hán tự nên hầu như không thể dịch được hết ý nghĩa của bài thơ. mười bốn tháng định mệnh đã tôi luyện nên một con người có nghị lực phi thường. do đó không thấy được dụng ý của Bác. Bản dịch ra đời cách đây ngót gần 70 năm. nó còn mang sắc thái chỉ lương tâm cách mạng trong sáng. do dịch giả Nam Trân biên soạn: “Vân ủng trúng sơn. mây ấp núi” Tuy cách dịch như không làm xê dịch nội dung nhưng đã ít nhiều làm giảm vẻ hung vĩ của bức tranh thiên nhiên vùng sơn cước. thanh cao của chủ tịch Hồ Chí Minh. Mây núi đăng đối với nhau. có lỗi thì có đấy (giống như lỗi đã kể trên). thể hiện tầm nhìn cao.Đêm khuya chẳng dám dang chân duỗi Chỉ sợ sơn hà xã tắc nghiêng. bởi “trần” mang nghĩa bụi hoặc trong chữ “hồng trần” hoặc cả hai. ý muốn nói đến cái nhìn của người chiến sĩ cách mạng: luôn luôn nhìn cao hơn hoàn cảnh. chưa ai dịch hay bằng Nam Trân. có chiều sâu của cảnh vật sông núi. Theo trật tự của bài thơ thì tác giả nhìn thấy mây trước núi. tác giả nhìn thấy núi trước mây: “Núi ấp ôm mây. mười bốn tháng trong nhà ngục mà lương tâm Bác vẫn trong sáng không chút bụi trần. Mây với núi được phản chiếu xuống dòng song sang trong tạo sự song song.Bản dịch của Nam Trân đã đảo lại điểm nhìn. Đứng về phương diện hình thức thì Nam Trân có vẻ như đã dịch chưa sát nghĩa nhưng hãy xét về mặt thời gian của bản dịch. với tần suất thơ dịch “Nhật ký trong tù” rất cao. tạo nên một thế hung vĩ.Khi chuyển sang bản dịch dịch giả Nam Trân đã lỡ tay bỏ qua chữ “trần” đặc biệt ấy: “Lóng sông gương sáng. ngoài ý nghĩa là tuyệt nhiên không một chút bụi trần. Đáng chú ý ở chỗ 3 chữ “tịnh vô trần”. Vì . Ví dụ như bài “Tân xuất ngục học đăng sơn”. bụi không mờ” Chính vì vậy bản dịch đã không nói rõ hết được tâm trạng của Bác lúc bấy giờ trong hoàn cảnh mất tự do mười bốn tháng. sơn ủng vân Giang tâm như kính tịnh vô trần” Câu thơ hiện lên một bức tranh sơn thủy đẹp với hai nét vẽ: mây và núi. bao quát cả không gian rộng lớn. nhưng từ bấy giờ đến nay chưa ai có thể khắc phục được nhược điểm này của ông.

nhưng ông biết đấy. Đầu tiên phải kể đến bút pháp chấm phá.thời gian chuyển giao giữa chiểu và tối. mênh mông bao la về chiều rộng. Điểm xuyết cho không gian này là vài “chòm mây” trôi nhè nhẹ giữa tầng không. Thơ Hồ Chí Minh mang màu sắc cổ điển độc đáo với các bút pháp mang nặng tính chất nghệ thuật phương dông huyền bí. mà còn vì chọn “cánh chim”. một không gian dễ gợi tâm trạng. Và nó xứng đáng được đính kèm với thơ Bác trong chương trình sách giáo khoa văn học phổ thông. Chỉ bằng hai nét vẽ: “Quyện” và “cô vân” mà tác giả như thâu tóm được cảnh vật. Bác đặc tả được cả một không gian bao la mênh mông rộng lớn trong phạm vi hẹp của hình thức thơ Đường. Nơi nhà tù ấy nhìn ra bầu trời tác giả chỉ thấy “cánh chim” bay giữa khoảng không gian bất tận. Có lẽ đây cũng chính là mục tiêu chính trị của Bác: đánh giặc là phải bắt chúng tâm phục khẩu phục bằng chính ngôn ngữ của chúng. Bác sử dụng bút pháp chấm phá ở trên thì ngay phía dưới là nghệ thuật vẽ mây nảy trăng. cách dùng nghệ thuật chấm phá của Bác ở đây là rất thành công. tránh tình trạng xì xà xì xồ. Tóm lại. Để không làm mất tính liên tục.vậy bản dịch của Nam Trân vẫn xứng đáng là bản dịch hay nhất. Nhưng đồng tiền của Bác thì khác: hai mặt luôn hỗ trợ cho nhau bổ sung cho nhau. truyền cảm được gần như đày đủ nội dung của tập “Nhật ký trong tù”. Ở đây. chỉ với hai nét vẽ chim và mây. Bác chọn “cánh chim” và “chòm mây” là rất đặc sắc bởi không chỉ đó là những sự vật có thể lơ lửng hay bay được. tôi thích tiếng lóng của các ông: qu’ils phoutent le camp!” (có nghĩa là “hãy cút đi”). “chòm mây” gợi liên tưởng tới sự cô đơn lẻ chiếc.Ví dụ điển hình là: “Quyện điểu qui lâm tầm túc thụ Cô vân mạn mạn độ thiên không” (Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ Chòm mây trôi nhẹ giữa tầng không) (Mộ (Chiều tối) . như Bác đã làm đối với Pháp: “Chúng tôi sẵn sàng đem hoa và nhạc tiễn họ và mọi thứ khác họ thích. chỉ bằng vài nét vẽ là thâu tóm được cảnh vật.Hồ Chí Minh) Hai câu thơ mở ra một khung cảnh không gian là lúc xế chiều. so với mặt đất phần nào thể hiện độ cao của không gian. Vì vậy mà không gian có phần sâu về độ cao. ta hãy xem bài “Mộ” (Chiều tối) ở hai câu thơ cuối: . Một đồng tiền luôn luôn có hai mặt thể hiện sự đối lập.

đó chính là bút pháp vẽ mây nảy trăng. Cả bài thơ hoàn toàn không hề có một chữ nào nói về màn đêm hay bóng tối vậy mà người đọc vẫn cảm thấy cái tối tràn ngập toàn bộ hai câu thơ. để làm nổi bật nên màu sắc của không gian: màu “tối”. màu đen của đêm tối bị xua tan bởi màu hồng cũng như dấu hiệu của cách mạng nước nhà: màu của lá cờ Việt Minh sẽ tung bay phấp phới xua tan màu đen. lò than đã rực hồng) (Mộ (Chiều tối) .“Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc Bao túc ma hoàn lô dĩ hồng” (Cô em xóm núi say ngô tối Xay hết. . nhưng tối mà không tối. Mây. đó là màu hồng. Màu “hồng” . màu của tình đồng chí. Thi gia dã yếu hội xung phong. Nhưng không phải hoàn toàn cả bài thơ là một màu tối. gió.màu của lò than hay là màu của cách mạng.Tóm lại. bài thơ trở nên rực lửa màu hồng. Khi màu tối dần bao trùm con người. sông.Hồ Chí Minh) Câu thơ cuối báo hiệu khung cảnh đã về khuya. tuyết. Câu thơ mở ra hình ảnh con người lao động đẹp tuyệt: cô gái và công việc xay ngô. tĩnh thì Bác vẫn thức bởi Bác nhìn thấy cô gái. núi. đánh chến cơm tối. Tác giả tiếp cận hình ảnh lao động: công việc xay ngô thường thì được bắt đầu sau khi cày xong ruộng về nhà. sự vật sắp đi vào trạng thái ngủ. hoa. cô gái làm không gian như trở nên nhiệm màu. cảm thấy ánh sáng như đang soi rọi lòng mình. Thơ Bác mang phong vị cổ điển là vậy. Tác giả cũng đồng thời sử dụng bút pháp vẽ mây nảy trăng để làm bật lên màu sáng. trăng. đầu tiên là làm nổi bật tối. chiến hữu keo sơn gắn bó vì vậy nó mới ấm áp đến vậy. Thơ Bác không lặp lại lối mòn của các vị tiền nhân xưa kia: Khán “Thiên gia thi” hữu cảm Cổ thi thiên ái thiên nhiên mỹ. nhưng vẫn mang tính chất hiện đại sâu sắc. Sơn thủy yên hoa tuyết nguyệt phong. Hiện đại thi trung ưng hữu thiết. Cảm tưởng đọc “thiên gia thi” Thơ xưa thường chuộng thiên nhiên đẹp. Hình ảnh “lô dĩ hồng” khiến người đọc cảm thấy ấm áp. màu những bóng quân thù.

cảnh vật nhưng tất cả chỉ là phụ chỉ làm nền cho chủ thể . phi thường. “Thép” vì vậy mà chuyển hóa vào trong thơ dưới hai dạng: trực tiếp (từ bài “Cảm tưởng đọc “thiên gia thi” nó xuất hiện một cách tường minh. Tại sao vậy? Trong khi Bác phê phán thơ xưa mà Bác làm đúng y như vậy. Chất “thép” ở đây được hiểu theo nhiều nghĩa như nhà phê bình văn học Hoài Thanh đã từng viết: “Khi Bác nói trong thơ có thép. Tuy nhiên thơ Bác không hoàn toàn gạt bỏ thiên nhiên mà trái lại còn sử dụng rất nhiều các hình ảnh này. lên giọng thép.con người và con người ấy xuất hiện để chinh phục cải tạo thiên nhiên. đầy nghị lực. Thiên nhiên cũng đồng thời làm phông để con người bộc lộ tâm trạng. Ví dụ một trong số đó là bài “Ngắm trăng”: Ngắm trăng “Trong tù không rượu cũng không hoa Cảnh đẹp đêm nay khó hững hờ Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ” Trong một hoàn cảnh tù ngục chân đeo xiềng tay đeo xích. Cũng có thể nói cái mới trong thơ Bác chính là một chữ “thép” này. lúc lại là lòng yêu nước nông nàn của “ông cụ” già nhưng tấm lòng không hề già. Hơn thế. “Thép” trong thơ Bác xuất hiện qua rất nhiều trạng thái: có lúc là tinh thần chiến đấu của người chiến sĩ cộng sản. Chính thế.Nay ở trong thơ nên có thép. Bác vẫn không thể bỏ qua được cảnh đẹp đêm trăng. Không phải cứ nói chuyện thép. rõ cả mặt chữ lẫn ý nghĩa) và gián tiếp (không xuất hiện một cách tường minh mà theo dạng nghĩa bóng. nghị lực phi thường của Bác. Bác phê phán thơ xưa thường quá lệ thuộc vào thiên nhiên mà tinh thần con người không thấy đâu. Nhà thơ cũng phải biết xung phong. Chính đây mới là nét hiện đại trong thơ Bác. Dạng trực tiếp thì đơn giản. hay trong thơ là các hình ảnh chứng minh. phải đọc hết cả bài thơ rồi dung tâm trí của mình thẩm thấu cả bài thơ và phân tích suy ngẫm mới rõ ra được “thép”). Chính lúc này trở ngại của thiên nhiên con người vượt qua bộc lộ chất “thép” cao cả. đối thoại mà còn phải nằm trong hành động. Thơ Bác có xuất hiện thiên nhiên. mới có tinh thần thép”. lại có lúc ẩn hóa cho tinh thần. Có lẽ phải hiểu một cách linh hoạt mới đúng. một người tù cũng như một . ta phải hiểu thế nào là thép trong thơ. còn dạng gián tiếp chẳng qua chỉ là chuyển tiếp của dạng trực tiếp. “thép” không phải chỉ biểu hiện ở mức lời nói.

nhưng có ba bài: “Tự khuyên mình” (Tự Miễn). nó giúp cho người nghệ sĩ dù trong cảnh tù đầy vẫn vượt lên hoàn cảnh. rÌn luyÖn vµ tu dìng ®¹o ®øc cña häc sinh trong nhµ trêng phæ th«ng giai ®o¹n hiÖn nay. vẫn đầy chất nghệ sĩ. Hoàng Trung Thông viết: “Tôi đọc trăm bài trăm ý đẹp Ánh đèn tỏ rạng muôn đầu xanh Vần thơ của Bác vần thơ Thép Mà vẫn mênh mông bát ngát tình. Đọc thơ Bác. Trong “Nhật ký trong tù” có nhiều bài thơ liên quan đến việc giáo dục con người.tao sĩ Đường. một nghị lực phi thường. ”Nhật ký trong tù” ra đời trong hoàn cảnh đặc biệt. và cũng vì vậy nên nó đặc biệt cả về nội dung cũng như phong cách nghệ thuật. Tóm lại. ngắm trăng là một hạnh phúc lớn và đủ làm người ta no lòng. ë bµi "Tù khuyªn m×nh": B¸c ®a ra mét quy luËt tù nhiªn: kh«ng cã c¶nh rÐt mít tiÒu tôy cña mïa ®«ng th× còng sÏ khån cã c¶nh Êm ¸p huy . 1. nhiều phương diện. Hai câu thơ cuối thể hiện một chất thép cao cường. “Nghe tiếng giã gạo” (Vãn thung mễ thanh) và “Nửa đêm” (Dạ bán) là rõ hơn cả. Một lần nữa thơ Bác vượt qua thơ cổ trong việc giao hòa với ánh trăng: thoát ra khỏi song sắt nhà tù. Bác nói và viết ít nhiều đều mang ý nghĩa giáo dục.” C©u 3: C¶m nhËn s©u s¾c nhÊt cña em qua t¸c phÈm NhËt kÝ trong tï liªn hÖ viÖc häc tËp. điều đó có thể hiểu theo nhiều góc độ.

thËm chÝ ph¶i tr¶i qua thÊt b¹i míi cã thÓ thµnh c«ng. Con ngêi ta kh«ng ai muèn m×nh gÆp ph¶i tai ¬ng. So s¸nh cuéc ®êi con ngêi (nh©n sinh t¹i thÕ) víi viÖc gi· g¹o. Nh vËy sù ®èi lËp hai kh©u trong mét qu¸ tr×nh nh ®· nãi ë trªn lµ sù ®èi lËp hßa hîp. Trong thùc tÕ. §ã lµ lÏ tÊt yÕu-quy luËt tuÇn hoµn cña tù nhiªn còng nh "HÕt ma lµ n¾ng höng lªn th«i". Cßn B¸c. cã tr¶i qua ®au ®ín. Tai ¬ng rÌn luyÖn tinh thÇn thªm h¨ng. B¸c ®· coi tai ¬ng lµ dÞp ®Ó tù phÊn ®Êu trëng thµnh. ®êi ngêi: "NghÜ m×nh trong bíc gian tru©n' Tai ¬ng rÌn luyÖn tinh thÇn thªm h¨ng. Nhng khi gÆp tai ¬ng th× hoÆc lµ lïi l¹i hoÆc lµ vît qua ®Ó rÌn luyÖn tinh thÇn. mÊt m¸t. G¹o cã bÞ gi· míi "tr¾ng tùa b«ng"." Sù ®èi lËp hai c¶nh "§«ng hµn tiÒu tôy c¶nh" víi "xu©n no·n ®Ých huy hoµng" lµ ®Ó lµm bËt ý: kh«ng tr¶i qua gian khæ sÏ kh«ng cã ngµy sung síng. ë bµi "Nghe tiÕng gi· g¹o": C¸ch biÓu ®¹t cña B¸c cã kh¸c. tinh thÇn cµnh trë nªn v÷ng vµng h¬n. B¸c kh«ng nh vËy v× ngêi ®· x¸c ®Þnh råi: "VÝ kh«ng cã c¶nh ®ong tµn. Con ngêi cã rÌn luyÖn trong gian khæ míi thµnh c«ng mét c¸ch tèt ®Ñp." Khi gÆp tai ¬ng th× con ngêi ®îc rÌn luyÖn. Tõ quy luËt tù nhiªn rót ra quy luËt cuéc ®êi vµ rót ra bµi häc cho chÝnh b¶n th©n. râ rµng qu¸. ph¶i nãi lµ dÞp tèt ®Ó rÌn luyÖn tinh thÇn. Tõ ®ã. 2. Cã ngêi gÆp khã kh¨n lµ n¶n chÝ. bÞ hoµn c¶nh chi phèi.hoµng cña mïa xu©n. b¶n lÜnh h¬n nh . dÔ hiÓu qu¸! Cã rÌn luyÖn trong gian khæ. Tai ¬ng lµ dÞp ®Ó tù rÌn luyÖn tinh thÇn. ThËt gi¶n dÞ nhng ®ã lµ mét ch©n lÝ. khuÊt phôc hoµn c¶nh. tai ¬ng th× cµng rÌn luyÖn m×nh v÷ng vµng. b¸c nghÜ tíi con ngêi. ®©y lµ mét viÖc kh«ng ph¶i ai còng lµm ®îc. ®i ®Õn thèng nhÊt biÖn chøng trong mét sù vËt. §èi lËp hai kh©u trong mét qu¸ tr×nh: "G¹o ®em vµo gi· bao ®au ®ín G¹o gi· xong råi tr¾ng tùa b«ng". Cïng víi tinh thÇn cµng chÞu nhiÒu ®au th¬ng.

gi÷a thiÖn vµ ¸c. gi¸o dôc cã v¨n hãa. Khi ngêi ta ngñ ®Òu cã chung mét ho¹t ®éng (nhÞp ®Ëp cña tr¸i tim) do ®ã khã ph©n biÖt ®îc ngêi hiÒn vµ kÎ ¸c. qua bµi th¬. B¸c triÕt luËn r»ng trong gi¸o dôc ph¶i chó ý ®Æc biÖt ®Õn hoµn c¶nh sèng tèt h¬n ®Ó ph¸t triÓn c¸i thiÖn.ë bµi "Tù khuyªn m×nh". nh©n c¸ch cña con ngêi phÇn nhiÒu do gi¸o dôc mµ nªn. §ã lµ bµi häc gi¸o dôc quý b¸u rót ra tõ bµi th¬ "Nöa ®ªm" nµy cña B¸c. ë ®©y. gi÷a thøc vµ ngñ. chiªm nghiÖm. mét bµi häc v« cïng quý gi¸. B¸c kh¼ng ®Þnh yÕu tè nç lùc chñ quan ®Ó vît qua hoµn c¶nh khã kh¨n lµ m«i trêng rÌn luyÖn tèt. qu¶ kh«ng sai! " Sèng ë trªn ®êi ngêi còng vËy Gian nan rÌn luyÖn míi thµnh c«ng" Khã kh¨n rÌn luyÖn ®Ó m×nh thµnh c«ng qu¸ lµ mét ý thËt s©u s¾c. §iÒu ®ã chÝnh lµ B¸c muèn nhÊn m¹nh ý nghÜa cña hoµn c¶nh gi¸o dôc ®èi víi viÖc h×nh thµnh tÝnh c¸ch con ngêi. Bµi "Nöa ®ªm": B¸c tr×nh bµy quan ®iÓm cña m×nh mét c¸ch trùc tiÕp. kÎ ¸c vµ ngêi lµnh míi ph©n biÖt ®îc bëi viÖc lµm cña hä kh¸c nhau: "Ngñ th× ai còng nh l¬ng thiÖn TØnh dËy ph©n ra kÎ d÷ hiÒn HiÒn d÷ ph¶i ®©u lµ tÝnh s½n PhÇn nhiÒu do gi¸o dôc mµ nªn. «ng cha ta nãi "löa thö vµng gian nan thö søc". 3. hßa hîp. ta thÊy B¸c kh¼ng ®Þnh phÈm chÊt. Hoµn c¶nh. chóng ta l¹i b¾t gÆp sù ®èi lËp. . Kh¼ng ®Þnh ®ã cã tÝnh triÕt lý vµ còng rÊt thùc tÕ. Nhng lóc tØnh dËy. m«i trêng." Nh vËy. khuyÕn khÝch vµ ph¸t triÓn c¸i thiÖn ë con ngêi v× nã còng gãp phÇn ®Èy lïi c¸I ¸c. dÔ hiÓu vµ cã thÓ lµm ®îc. ®Çy sù yªu th¬ng ch¾c ch¾n sÏ ®Èy lïi c¸i ¸c. B¸c kh¼ng ®Þnh døt kho¸t r»ng tÝnh c¸ch con ngêi phÇn nhiÒu do gi¸o dôc mµ cã. ®Èy lïi c¸i ¸c. híng tíi c¸i thiÖn. ®¹o ®øc. bæ Ých. ®ã lµ mét sù ®óc kÕt. ë ®©y. tÊt c¶ ®Òu nh nhau. Bµi th¬ cã søc m¹nh thuyÕt phôc do nã gi¶n dÞ. Tiªu diÖt c¸i ¸c cã thÓ b»ng nhiÒu c¸ch nhng chóng ta cÇn x©y dùng.

vÒ sù nghiÖp gi¸o dôc. Ba bµi th¬ trªn cña B¸c cã mét ý nghÜa gi¸o dôc s©u xa cho mäi thêi ®¹i. hoµn thiÖn nh©n c¸ch con ngêi. Ba bµi th¬ trªn thÓ hiÖn râ quan ®iÓm gi¸o dôc.Qua bµi th¬ trªn. mäi ngêi cã thÓ rót ra nh÷ng kÕt luËn bæ Ých vÒ vÊn ®Ò gi¸o dôc. tù gi¸o dôc tïy theo hoµn c¶nh sèng cña con ngêi. . §ã lµ t tëng tù rÌn luyÖn. §óng lµ néi dung t tëng cña ba bµi th¬ trªn vµ "NhËt kÝ trong tï" nãi chung vît ra ngoµi h×nh thøc th¬ §êng chËt hÑp mµ nã chøa ®ùng. t tëng gi¸o dôc cña B¸c. nh võa ph©n tÝch. mäi x· héi ®èi vãi viÖc h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn.