0

Mi n xanh th m
1. Bu i sáng y tr i p l lùng. G n n mư i gi , n ng v n r t d u. Nh ng ám mây lông ng ng phơ ph t bay t n mát kh p b u tr i. T ng c m, t ng c m mây bông nõn, m ng tang trôi ch m ch m trên n n tr i xanh th m, trong v t. Gió vi vút th i. Có th nh n ra t ng t gió trư n i nh nhàng trên cánh ng qua t ng t sóng lúa lúc xanh m, lúc hoe vàng cu n cu n xô d t t i nơi xa tít t p. Con tàu s m s p s m s p lao i gi a m t vùng ng b ng phì nhiêu. Th nh tho ng nó l i rú lên m t h i còi l nh lói y kiêu hãnh. Khói tàu tr ng xóa cu n cu n phun lên r i nhanh chóng nh t nhòa trong không gian. Tôi nài n th y Tín cho tôi ư c ng i sát bên c a s . ây là l n u tiên tôi ư c i tàu. Tuy n ư ng s t Hà N i - M c Nam Quan m i ư c khôi ph c trư c ây ít lâu. Hòa bình m i ư c tr l i sau chín năm kháng chi n ch ng th c dân Pháp y hy sinh gian kh . Không khí náo n c c a nh ng ngày hòa bình u tiên v n ang chan hòa kh p nơi kh p ch n. âu âu cũng vang lên câu hát: “Trùng trùng say trong câu hát. L p l p oàn quân ti n v …”, “B câu tung cánh bay trên n n tr i xuân th m tươi. Lòng hân hoan sư ng vui ón hòa bình ca vang kh p nơi…”. Ng i bên c a s , tôi th a s c nhìn ra cánh ng. nh ng cánh ng ru ng trũng, lúa xanh mơn m n. Trên nh ng th a ru ng cao, ngư i cày, ngư i cu c, ngư i tát nư c, ngư i gieo h t… Nh ng chú bé chăn trâu chăn bò nh y c ng lên reo hò n kh n gi ng chào ón con tàu. Có chú còn ch y u i theo m t thôi dài. B n bò bê nhi u con cũng thôi g m c , ngh ch m t lên nhìn theo oàn tàu, mi ng b m b m nhai, ôi m t ngơ ngác. u các b ru ng, ây ó c m nh ng lá c sao vàng, c hòa bình xanh da tr i gi a có con chim b câu tr ng tung cánh bay. Trên nóc m t lô c t cũ k bên m t xóm nh , ngư i ph n tr ang phơi thóc. Trên con ư ng nh a ch y song song v i ư ng s t, nh ng chi c ô tô hàng lao vun vút, có hành khách nhoài ra c a xe v y oàn tàu. M y chi c xe bò ch g ch, ch cát ng nh, chi c nào cũng c m c , c xanh trên thành xe. M t oàn thi u nhi ang di u hành, ti ng chiêng tr ng r n ràng, bi u ng , c hoa tưng b ng. Trông th y oàn tàu, ám thi u nhi cùng nh y lên hò reo, ti ng tr ng, ti ng kèn náo ng h n lên. áp l i nhi t tình c a lũ nh , con tàu rú lên m t h i còi dài y ph n khích. Tôi như mê i trư c bao c nh v t m i l ang hi n hi n ra trư c m t. Quang c nh r n ràng náo n c c a nh ng ngày hòa bình u tiên y in sâu mãi mãi vào ký c tôi, su t i không th nào quên. Con tàu v n s m s p lăn bánh. C m t không gian r ng l n ang xoay vòng xung quanh tôi. Cánh ng tr i r ng hút t m m t, nh ng lũy tre m xa, nh ng hàng cây phi lao, cây xà c ven ư ng, nh ng ngôi nhà, nh ng con ngư i ang m i mê cày cu c…, t t c ang xoay vòng, ang lùi l i d n phía sau. Con tàu kiêu hãnh như m t nàng công chúa ang ung dung d o gót trư c s ngư ng m c a t tr i, c a con ngư i. Tôi m chìm trong m t c m giác ngây ng t trư c bao c nh p m i l l n u tiên ư c th y. - Này, chú bé mơ m ng, nghĩ gì mà ăm chiêu th ? - Th y Tín v nh vai tôi, ưa tôi tr v th c t i. 1

Tôi ch p ch p m t, m m cư i ngư ng ngh u: p quá, th y nh ?

- S p n th xã B c Ninh r i y. Quá lên m n trên n a, c nh v t còn a d ng hơn. Có i núi, có sông, có nh ng xóm làng vùng bán sơn a, p hơn nhi u. - Th bao gi thì - Hơn m t ti ng n th xã B c Giang ? ng h n a thôi…

Th y Tín k cho tôi nghe v th xã B c Giang, nơi chúng tôi s p s a n. Th y k v tuy n ư ng s t Hà N i - M c Nam Quan v a m i ư c khôi ph c m y tháng trư c. R i ây, tuy n ư ng s t này còn kéo dài thêm nhi u n a. Trư c m t, s vư t qua biên gi i, n i n B ng Tư ng c a Trung Qu c. R i B c Kinh. R i Ulan Bato c a Mông C . R i M c Tư Khoa c a Liên Xô. R i các nư c dân ch nhân dân ông Âu, nh ng Ba Lan, Ti p Kh c, Hunggari, Rumani, C ng hòa dân ch c… Th y nói hào h ng. Tôi mê m i l ng nghe như mu n nu t l y t ng l i nói c a th y. Vi n c nh v m t tương lai vô cùng p m r ng trư c m t tôi. Tôi l i nhìn ra ngoài cánh ng ang ch m ch m xoay tròn. Nh ng cánh ng lúa xanh bát ngát. Nh ng lu ng cày ang ư c l t lên, màu t nâu m ư t màu m . Nh ng th a ru ng ang b t u ư c tr ng ngô, tr ng khoai, màu xanh non còn loáng thoáng, chưa ph kín t. Ch này ngư i lúi húi tra , tra l c, ch kia ngư i vung tay gieo h t… t nư c cũng gi ng như cánh ng ang cày v kia, còn bi t bao ng n ngang, dang d nhưng r i ây s xanh tươi, s trù phú, s ư c h i sinh, ó là m t i u ch c ch n… Lòng náo n c, tôi h i h p chu n b bư c vào nh ng ngày m i. L n này, tôi xa nhà, lên B c Giang tr h c. Gia ình tôi s ng Hà N i. Riêng mình tôi, mư i ba tu i, xa nhà lên tr h c B c Giang cũng là có nguyên do, sau này tôi s k k hơn. M t trong nh ng nguyên do ó là trư ng Ngô Sĩ Liên, nơi tôi s p n h c l p năm, v n là trư ng các anh ch tôi ã t ng h c t ngày còn kháng chi n. Hòa bình l p l i, các anh ch tôi ngư i i b i, ngư i h c Sư ph m, ngư i v Hà N i h c ti p. Các th y giáo, cô giáo c a nhà trư ng bi t rõ hoàn c nh gia ình tôi, r t yêu quý các anh ch tôi, nên khi ch c tôi xin cho tôi vào h c, các th y giáo, cô giáo vui v nh n l i ngay. Th y Tín v n là b i, sau khi gi i ngũ, th y v làm giáo viên d y môn chính tr và giáo d c công dân trư ng. Th y c bi t thân thi t v i các anh ch tôi v n là nh ng h c trò xu t s c c a th y. Nhân có vi c v Hà N i lo công chuy n c a nhà trư ng, th y ghé thăm gia ình tôi, ti n th ón tôi cùng i luôn. M tôi m t s m, khi tôi m i lên b y tu i, t ó tôi ã t ng s ng nhi u nơi, nay v i ông bà, mai v i chú thím… nên l n này i xa, tôi cũng không b ng , lo l ng l m. Th y Tín b o th y s g i tôi vào s ng cùng m t nhóm m y anh em h c sinh nghèo, có nh ng hoàn c nh khó khăn c bi t nên r t yêu thương g n bó v i nhau. Trong s ó có m y anh bi t anh ch tôi nên tôi càng yên tâm hơn. Con tàu b t u i vào m t vùng bán sơn a. Nh ng xóm nghèo r i rác m i nơi dăm b y nóc nhà tư ng t th p, mái r cũ k n dư i nh ng lùm tre lơ phơ vàng hoe. Nh ng ng n i t y s i á, nh ng b i sim, b i mua, nh ng lau lách v n không xa l gì i v i tôi trong nh ng năm tháng t n cư vùng i núi Yên Th trư c ây…

2

Xa xa, nh ng ng n i như bát úp, ng n gi ng hình con rùa, ng n gi ng hình con voi n m ph ph c. Bên phía tay ph i, m t r ng núi dài án ng nơi chân tr i. Th y Tín b o tôi: “Núi Neo y! C th y có chín mươi chín ng n. S tích hay l m. hôm nào th y k cho mà nghe”. R i sông Thương hi n ra trư c m t. Con “sông Thương nư c ch y ôi dòng” tôi ã t ng ư c nghe nói n nhi u, bây gi ang ngay trư c m t tôi kia. Trên b n dư i thuy n t p n p. Không khí làm ăn, xây d ng r n ràng lây c sang tôi, làm tôi cũng th y náo n c theo. Th y Tín b o tôi: - T i nơi r i ó, em! Ta chu n b xu ng tàu. T nhiên tôi b ng th y hơi ng n ng i, thoáng lo s . S p t i ây, tôi s g p g nh ng ai? Nh ng ngày t i tôi s s ng th nào? Tôi th m ư c giá mình c ư c ng i trên tàu lâu thêm chút n a, kéo dài thêm c m giác lâng lâng c a m t chuy n d o chơi y thú v . Nhưng th y Tín ã ng lên, l y trên giá hành lý xu ng chi c ba lô, quàng lên vai tôi, n m tay tôi i d n ra c a toa. 2. ga xu ng, th y Tín ưa tôi v khu t p th giáo viên c a nhà trư ng, nơi th y có m t căn phòng nh cu i dãy. Trư c m t khu t p th là trư ng h c g m mư i m y ngôi nhà vách t, l p lá g i, ch y song song v i nhau, ngôi n cách ngôi kia ch ng b n, năm mét. ang gi h c bu i chi u. H c sinh ng i y trong các l p nhưng r t yên tĩnh. Ch th y vang lên ti ng các th y cô ang gi ng bài. Khu t p th v ng tanh. Tôi th m m ng mình n úng vào lúc các th y cô giáo ang lên l p. N u không, tôi s r t lúng túng trư c các th y cô giáo l . Ch t m t ngư i ph n cao l n, tóc c t ng n i t i. V a m khóa phòng, th y Tín v a cư i x i l i: - Hôm nay ch không có gi lên l p h ch Kim? - Tôi v a d y xong hai ti t chú bé nào th kia? u. Th nào, anh i Hà N i có ư c vi c không? L i có

- C u Thi n, em cô Tr ng, cô Ngà h c sinh cũ c a trư ng, ch còn nh không? Cô Kim cư i, l chi c răng kh nh làm v m t cô thêm tươi và g n gũi:

- Nh ch sao quên ư c! - R i cô quay sang tôi, v n vã. - Các anh ch có kh e không em? Lâu quá cô cũng chưa g p l i cái Tr ng, cái Ngà, th ng Hi u. Ch c em lên ây h c trư ng cũ c a các anh ch cho ti n h ? Tôi p úng chưa k p tr l i thì th y Tín ã l i:

- úng y ch Kim . Cô Tr ng ã trình bày m i chuy n v i anh Lê Minh hi u trư ng t m y tháng trư c r i. Anh Lê Minh ã ng ý. Nhân tôi v Hà N i, cô Tr ng nh tôi ón Thi n i luôn. Cô Kim h i tôi:

3

- Thi n h c l p m y r i? - D thưa cô, em h c l p năm. - V y là vào úng l p cô làm ch nhi m. Sáng mai em b t - D , ư c ! - Tôi áp lí nhí. Như ch t nh ra i u gì, cô quay sang h i th y Tín: - Anh Tín ã thu x p cho em nó Th y Tín cư i vui v : - Tôi ã tính s n h t r i. nh Thi n v i c u Nhu, c u Hoàng. Các c u y r t t t, l i là b n cũ cùng l p c a cô Tr ng, cô Ngà. Cô Kim m ng r hi n rõ ra nét m t: - Th thì yên tâm r i. L i ngay g n trư ng, qua l i cũng ti n. - Ch t gi ng cô th ng th t. - À, mà hai th y trò ã cơm nư c gì chưa? Ch c m i xu ng tàu, chưa ăn gì ph i không? Thôi, hai th y trò r a ráy chân tay r i sang bên tôi ăn cơm luôn th . Tôi cũng ã ăn u ng gì âu. Hôm nay nhà có món riêu cua ăn mát ru t l m. Sau khi ăn cơm nhà cô Kim xong, th y Tín d n tôi i g p anh Nhu. Tôi ba lô theo, nhưng th y ngăn l i: nh xách âu chưa? u lên l p ư c chưa?

- Mình c sang tay không ã em . Gi này không bi t m y anh em bên ó có nhà không? Tư ng i âu xa, hóa ra nhà m y anh tr li n k ngay trư ng h c, ch cách m t b cho ch c ăn, th y Tín ng trên hiên nhà, g i v i rào b ng n a. Trư c khi sang, sang qua hàng rào: - C u Nhu có nhà không y?

- Ai y? Ai g i Nhu y? - Ti ng áp l i g n như li n t c thì, c như là ngư i tr l i ã ch s n câu g i t lâu. M t anh ngư i cao, có khuôn m t ch i n t trong nhà ch y ra. Tôi ch t gi t mình. úng là anh Nhu r i. Anh Nhu ngày trư c… Ban sáng nghe th y Tín nói, tôi ã hơi ng ng nhưng chưa dám tin h n. Tôi c nghĩ hòa bình r i, anh s v quê… Anh Nhu cũng nh n ngay ra tôi. Anh reo lên: - Thi n y à? Em lên ây bao gi ? Ai ưa em lên?

- Tôi ch ai! - Th y Tín cư i khà khà, nheo m t h i c tôi và anh Nhu. - Th ra hai anh em ã bi t nhau t trư c r i à?

4

Anh Nhu cũng cư i: - Vâng . Th ng Thi n thì em còn l gì. Ch Tr ng, ch Ngà, anh Hi u có kh e không em? Sao các anh ch em không lên chơi luôn th ? Th y Tín nói thay tôi: - V a m i u năm h c, ai mà b i chơi ư c? Ti n tôi v Hà N i, kéo c u này i theo luôn. Nhu à, Thi n ây v i b n em, ư c không? - ư c quá i ch . Th y c l m. T lâu em ã r t quý nó. Thi n v i chúng em. Th ng này nó hi n và ngoan

Th y Tín b o tôi ch y vào nhà l y ba lô qu n áo r i th y d n tôi sang bên anh Nhu. Gi ng th y vui v : - Th y trò mình ph i vòng ra phía c ng chính em . Th t úng là g n nhà xa ngõ. Ngôi nhà b n anh Nhu tr nh xíu, ch có m t gian hai chái, vách t, mái r . Anh Nhu ra t n ngoài u ngõ ón hai th y trò tôi. Anh v n vã n m vai tôi, xách chi c ba lô giùm tôi. Anh cư i khôi hài: - G m! Ngư i thì m nh d còn chi c ba lô sao mà n ng th ! V anh. Bư c vào trong nhà, h u như ch ng có trái ngôi nhà, gi i thi u: ây, v ây v ib n

c gì áng k . Anh Nhu ch v phía góc

- ây là giư ng c a bà Mu n, ch nhà. Bà c ch s ng có m t mình, ngày ngày chăm sóc m y sào ru ng. Bà c cho b n a chúng em nh . Chúng em ăn ng gian bên này. Chi c chõng gi a nhà, v a ti p khách, v a là bàn h c. T i nào nóng quá, b n em d ng chõng lên, tr i chi u n m ng luôn. Bà c t t tính l m, coi chúng em như chi u bà c v , em s thưa qua bà m t ti ng, xin phép cho Thi n cùng v i con. chúng em, ch c bà c cũng vui lòng thôi. Th y Tín hơi s ng l i: - , tôi cũng sơ su t th t. áng lý ra mình nên xin phép bà c trư c, sau ó d n Thi n n, như v y thu n hơn. Anh Nhu cư i xu xòa, tr n an th y giáo: - Không lo, th y . Bà c d tính l m. M c m c, ch t phác, em thuy t ph c ư c ngay mà! - Ch t anh h t ho ng kêu lên. - y ch t! Em vô ý quá. T nãy n gi c th y và em Thi n ph i ng. M i th y ng i u ng nư c . Anh ch y xu ng b p, mang ra m y chi c bát ăn cơm và chi c m v a rót nư c, anh v a phân bua: t. M t b ng,

5

- Mong th y thông c m. B n em ch ng có m chén gì… Nhưng nư c v i thì u ng lành l m th y . V a u ng nư c, tôi v a quan sát xung quanh. Bà ch nhà ch c cũng nghèo. c ngoài chăn màn x p u giư ng, ch còn m t chi c hòm gian nh kê bên góc, k ó là b thóc, m y thúng m ng và m t ch n th c ăn nh . Gian c a m y anh còn sơ sài hơn: Qu n áo, chăn màn góc giư ng; sát mái nhà, gác m y thanh tre làm thành m t cái k sách v . m t góc nhà có giăng m t s i dây mây, trên v t t m b m y b qu n áo. Th y Tín l c ng u:

qu n áo th này, Nhu . Mu i nhi u l m.

- Vâng, em ã nói m y l n, các c u y ch ng nào v n t t n y. V a nói, anh Nhu v a rút qu n áo trên dây xu ng. Anh v a mu i ã vo ve bay lên. Có ti ng léo xéo ngoài ngõ. Anh Nhu cư i b o tôi: - Thi n có b n chơi r i y. Th ng B o ã i h c v . À, quên khu y i m t. Em h c l p m y r i nh ? L p năm à? V y là v a khéo. Th ng B o cũng l p năm; l p cô Kim làm ch nhi m y. - Ai nói v ng tr m gì v “lão m ” y? ng tay vào, m y con

Ti ng th ng B o xoe xóe ngoài sân. Nó ch t ng s ng l i, m m há h c khi nh n ra th y Tín ng i trong nhà. Nó lè lư i, r t c v lo s , l i ngay ra sau nhà. Anh Nhu g i v i theo: - Vào ây, B o! Có b n m i cho chú mày ây! Th ng B o khép nép m t r hoa. ng áp ngư i vào phên c a. Ngư i nó m ch c, m t hơi híp,

- Làm gì mà b n l n như cô dâu m i v nhà ch ng th h “lão m ”? - Th y Tín cư i s ng khoái, nói ùa. - Làm quen v i nhau i. ây là b n Thi n… Anh Nhu cư i phá lên: - Th y kh i ph i lo. Ch thoáng m t cái là chúng nó thân nhau ngay y mà! B o r b n ra ngoài chơi cho thoáng i. Hình như ch ch có th , th ng B o nháy m t, ngo c tay ra hi u cho tôi. Tôi còn ng n ng chưa dám ra thì th y Tín ã n m vai tôi y nh v phía c a: - i chơi v i b n cho vui, em! Ph i m nh d n lên…

6

V a ra kh i c a, th ng B o ã kéo tay tôi lôi x nh x ch ra ngõ, leo lên tri n ê cao. Tôi hơi ng c nhiên ây không có sông sao b ng dưng l i có m t con ê cao như th này. úng là m t con ê ch không ph i ư ng cái quan. Toàn thân ê ph kín c , ch ngo n ngoèo m t l i mòn tho t n tho t hi n cho ngư i i b . Sau này tôi m i bi t ó là con ê quai, phòng xa khi lũ l n nư c kh i tràn vào th xã. S dĩ tôi ph i d ng l i nói hơi k v con ê quai này vì nó r t p. Các tri n thoai tho i ph yc mnc a nó sau này s là nơi chi u chi u m y anh em tôi thư ng ra ng i chơi, có lúc cùng n m sóng soài trên ó mà tán g u ho c g i u trên hai cánh tay, v t chân ch ngũ, n m ng a m t ngư c nhìn lên b u tr i có nh ng ám mây bông x p trôi ch m ch m… Th ng B o h n h r tôi: - Ra sân v n ng chơi á bóng i. Còn s m chán! nhà…

hôm khác có ư c không? Th y Tín ang ch

- Th thì chơi t m quanh qu n

ây v y. Mày dân Hà N i, thư ng chơi nh ng trò gì?

Tôi lúng túng chưa bi t tr l i ra sao thì th ng B o ã tía lia: r i hôm nào tao s d n mày i câu, i tát cá, i b t ch, thôi thì th trò. À, mà mày có bi t bơi không? Chúng mình s ra sông Thương bơi th a thích, ti n lư m c i luôn th . Th y m t ám c m m thích m t, th ng B o n m lăn ra, tr ng cây chu i r i r tôi làm theo. Tôi chưa m nh d n ư c như nó nên ch ng i nhìn nó bi u di n các trò nhào l n m t cách hào h ng. Nhào l n chán, nó n m dang chân dang tay ra h t c , m t lim dim nhìn tr i, gi ng tr nên xa xôi: hôm nào tao s d n mày v quê tao chơi. p không chê ư c mày . Cũng g n thôi, ch ng mư i b n, mư i lăm cây s . Hai th ng v a i v a ch y u i nhau ch m t ba ti ng ng h là cùng. Th nhé! V quê tao chơi, mày s mê li n à! N m nghĩ ng i m t lát, nó ng i nh m d y: - Sao mày không h c Hà N i l i lên ây?

- Mình thích h c xa nhà… - L nh ! Tao l i ch ng thích xa nhà m t tý nào. nhà, sư ng như vua. M tao chi u tao h t m c. Quê tao chưa có trư ng c p hai nên tao m i ph i lên ây h c. C c l m mày . ăm chiêu m t thoáng, nó chép mi ng: - Nhưng k ra i xa cũng có nhi u cái khoái. Tha h bay nh y t do. M y anh ây cũng t t l m. Mày m i ch g p anh Nhu thôi nh . Còn anh Hoàng, th ng Nam n a. H cũng s p v c r i y.

7

Chi u ang d n xu ng. ã t t n ng nhưng nh ng xóm làng xa tít t p v n còn nhìn rõ m n m t. Không khí trong tr o l thư ng. Ng i trên tri n ê thoáng ãng nghe gió ù ù th i, nhìn ra xung quanh, m i c nh v t th t êm m, lòng tôi thanh th n vô cùng. úng là i xa cũng có nh ng i u thú v th t. Hà N i, làm sao có ư c nh ng c m xúc như th này? Nh ng ngày s p t i, ch c tôi s còn g p nhi u i u b ng , l l m, không tránh kh i nh ng khó khăn, v p váp nhưng tôi mơ h c m th y có l nhi u i u thú v s n v i tôi. Ngày u tiên xa nhà như th này k ra cũng ã l i trong tôi nhi u n tư ng t t p. Gi th , n u tôi v n nhà, thì ngày hôm nay ch c cũng s ch là m t ngày m nh t gi ng như bao ngày khác… Nghĩ v y, tôi th y vui lên và yên lòng. Tôi nói v i B o: - Thôi, mình v i k o anh Nhu mong.

Th ng B o vùng d y, m vào lưng tôi m y cái khá au r i ù té ch y. Nó cư i phá lên, v a ch y v a quay l i nhăn nhó trêu tôi. B t giác, tôi quên h t m i ưu tư, cũng b t cư i, ch y u i theo th ng B o.

3. Khi chúng tôi v n nhà thì t t c c Mu n. Anh vui v nói: ã có m t ông . Anh Nhu d n tôi n chào bà

- ây, em nó ây bà . Nó hi n lành ch không ngh ch phá như th ng B o. - Có gì âu mà chú c ph i lo! - Bà c Mu n cư i móm mém tr l i anh Nhu, r i xu xòa b o tôi. - Cháu c ây v i m y anh cho vui. Ăn m t nhi u ch m t bao nhiêu! Nói r i bà c quày qu bưng r rau và chi c niêu nh i xu ng b p. Dáng bà hơi còng, tóc ã b c g n h t, da m t nhăn nheo, kh c kh . Nhưng khi bà c cư i thì rõ ra m t con ngư i phúc h u. Anh Nhu l n lư t gi i thi u cho tôi làm quen v i anh Hoàng, th ng Nam. Hai ngư i u m m cư i nhìn tôi y thi n c m. Anh Hoàng ít nói, hi n lành. Th ng Nam nh ngư i, nhanh thoăn tho t. - Thôi, d n cơm ăn i. Tôi ã n u xong xuôi c r i y. B a nay ch có rau láo nháo n u canh v i ít l c rang, các v ăn t m nhé. Mai i ch mua m y l ng th t v liên hoan, g i là m ng chú Thi n gia nh p h i. - Anh Nhu v a bưng n i cơm ra gi a sân v a tươi cư i nói. Th ng B o, th ng Nam nhanh nh u bưng mâm, bưng n i canh cùng m t ch ng bát ũa ra, t trên chõng tre ã ư c anh Hoàng mang t gi a sân. M y anh em ngư i ng, ngư i ng i xì x p ăn. Anh Nhu l y thìa xúc l c cho tôi, gi ng ái ng i: - v i b n anh, c c y em . Ăn u ng kham kh ch không ư c như Không bi t r i em có ch u ư c hay không? - Em ch u ư c . - Tôi nói nh v a cho anh nghe. nhà âu.

8

T i hôm y, bên ng n èn bão t gi a chõng, m y anh em ch m u ng i h c bài. Tôi chưa có gì h c, v l i su t bu i ng i trên tàu, g p g ngư i này ngư i khác, u óc khá m t m i nên m i ng lưng n m trên giư ng m t lát, tôi ã ng thi p i lúc nào không bi t. Nhưng cũng ch ch p m t ư c ít phút, tôi b ng t nh. T ó c thao th c, nghĩ lan man chuy n này chuy n khác. L n này xa nhà, tôi không tránh kh i lo l ng vì ph i s ng gi a nhi u ngư i xa l . Nhưng thú th t, tôi c m th y vui nhi u hơn. Tôi tin nh ng l l m ban u r i s nhanh chóng qua i. Khi y tôi s ư c s ng tho i mái, tha h h c, tha h chơi. Gia ình tôi, nói ra thì hơi bu n, nhưng qu th t không m y lúc ư c vui v . Sau hòa bình l p l i, nhà tôi như khánh ki t. Do m t s i u b t ưng, b tôi ngh vi c, không i làm. M k c a tôi (mà chúng tôi thư ng g i là cô) lâu nay ch nhà lo vi c n i tr ; khó khăn quá xoay ra buôn bán v t, lúc n u xôi chè, lúc bán bún thang, bún riêu nhưng cũng ch ư c dăm b a n a tháng l i ph i óng c a vì m, vì không quen v i cách làm ăn xô b , ch p gi t. Ch c c a tôi i thanh niên xung phong, sau ó ư c i h c trư ng Sư ph m. Ch th hai c a tôi cũng b h c d dang. Do xinh x n và có năng khi u múa hát, gi a lúc m y anh ch em tôi s ng quá khó khăn, nhân m t l n oàn văn công quân i tuy n di n viên, ch tôi trúng tuy n và vào b i t lúc m i mư i lăm tu i. Hai ch tôi ch hư ng ph c p, không có lương b ng nên cũng không giúp gì cho gia ình. Ba anh em tôi cùng v i b n em con c a cô tôi, t t c u ang tu i i h c. B tôi, cô tôi cùng b y a con s ng b p bênh, không có m t ngu n thu nh p nào n nh. Tôi nh có m t T t Trung Thu, m i s h kh u gia ình ư c mua m t chi c bánh d o, m t chi c bánh nư ng. V y mà b tôi cũng không có ti n mua, ph i cho gia ình hàng xóm mua k o phí m t tiêu chu n. Nhi u hôm i h c v , ói m c m t, v y mà ch mãi, ch mãi cũng ch ng th y ai nói gì n cơm nư c. Cô tôi m t m i n m quay m t vào tư ng. Chúng tôi l ng l ng nhìn nhau, t bi t là hôm y nhà h t g o, b tôi không có ng nào ưa ti n ch cho cô tôi. Chúng tôi ph i s ng không ít ngày trong cái không khí n ng n như th . Không có c nh ánh ch i nhau. Không có chuy n quăng bát quăng ĩa. R t ít khi to ti ng. Nhưng sao mà tr m u t… Ngay t khi mư i m t, mư i hai tu i tôi ã luôn có m c c m là mình có t i, mình là gánh n ng c a gia ình, không t ki m s ng ư c mà ph i s ng d a vào b m , ăn nh vào chính nh ng ngư i thân c a mình. Su t c nh ng ngày niên thi u c a tôi, tôi luôn ư c i làm, kh i ph i s ng d a nung n u m t ao ư c là mong sao l n th t mau vào gia ình. Nhà tôi u ph Khâm Thiên. ư ng chim bay n ga Hàng C r t g n. êm êm tôi tr n tr c không ng ư c vì ti ng còi tàu gi c giã. Hàng ch c oàn tàu vào ga r i r i ga, hú lên nh ng h i còi y nôn nóng và náo n c. Tôi phân bi t r t rõ ti ng l nh lói cao vút c a nh ng con tàu cũ t th i Pháp và ti ng tr m tr m ùng c i m tĩnh c a nh ng con tàu Trung Qu c m i. Chúng g i nhau, chúng chào ón nhau, chúng thôi thúc nhau i n nh ng mi n t xa xôi. Lòng tôi cũng b n ch n, cũng náo n c theo chúng. Tôi cũng ao ư c ư c b t phá kh i cu c s ng bu n t này. Nhưng tôi còn nh quá. Tôi m i ch mư i ba tu i. Bi t n bao gi tôi m i mư i sáu, mư i b y tu i ư c i làm, kh i ph i ngong ngóng ch n b a cơm mà nhi u hôm ch n ngang chi u cũng không th y có… Trong êm thanh v ng, nghe ti ng còi tàu hú g i nhau, l m khi tôi th m a nư c m t. Chính vì th , khi ư c lên B c Giang tr h c, tôi thích thú vô cùng. B tôi lo tôi còn nh ã ph i xa nhà s ng m t mình, nhưng r i v n b ng lòng tôi i, có l m t ph n cũng vì b tôi g p quá nhi u khó khăn, có mu n gi tôi l i cũng không có i u ki n. Th y Tín h a h n s ngh nhà trư ng c p cho tôi m t su t h c b ng.

9

B tôi vay âu ó ư c hai mươi ng b c ưa cho tôi, b o ó là ti n ăn c a tháng t i và ti n sách v u năm h c. Hàng tháng b tôi s c g i u lên cho tôi m i tháng mư i ng. Th y Tín nói v y cũng t m . 4. Sáng nào anh Nhu, anh Hoàng cũng d y s m i làm. Các anh h c bu i chi u. Bài v cho ngày hôm sau, các anh d n h t vào bu i t i. Sáng sáng các anh i làm ph th h l y ti n ăn h c. H u như gia ình hoàn toàn không ph i chu c p gì cho các anh. Trong m t b a cơm t i, anh Nhu b o m y anh cũng ch g ng làm thêm trong năm h c l p chín này, c t sao có ti n ăn và dư ra m t ít dành cho năm sau, còn sang năm l p mư i thì ph i toàn tâm toàn ý vào vi c h c cu i năm còn thi t t nghi p ph thông và thi i h c. Th ng Nam h c l p sáu. Tôi và B o h c l p năm. C ba a tôi u h c bu i sáng. Nh h c so le như v y nên vi c phân công n u nư ng, quét d n… r t thu n ti n. Các anh d y t khi chúng tôi còn ang ng lăn ng lóc. Các anh n u nư ng xong, ăn v i ăn vàng r i i làm, cơm canh ph n l i cho chúng tôi ăn sau. G i là “ ph n” cho sang ch th c ra b a cơm c a chúng tôi r t m b c, thư ng ch có rau mu ng ho c rau c i lu c, ĩa mu i ri ng ho c hôm nào sang hơn là mu i v ng tr n loáng thoáng ít m nh l c. Bu i chi u n lư t m y th ng nhóc chúng tôi n u. Thư ng bu i chi u bao gi b a cơm cũng thú v hơn vì có m t ông m y anh em ch th c ăn thì cũng không có gì hơn bu i sáng. Ăn u ng kham kh , ch t ch i, èn óm tù mù, nói chung m i th u kém xa Hà N i nhưng tôi th y thanh th n vô cùng. L p tôi là l p năm A, do cô Kim làm ch nhi m. Cô bi t khá rõ hoàn c nh gia ình tôi. Các anh ch tôi trư c ây cũng u là nh ng h c sinh có m t s m t n i b t trong nhà trư ng. Tôi thư ng nghe m i ngư i, c các anh ch h c sinh nh ng l p l n và m t s th y giáo ca ng i ch Tr ng, ch c c a tôi là m t cán b hi u oàn h c sinh r t năng n , d chan hòa, có s c cu n hút l n i v i m i ngư i, ư c c trư ng yêu quý. Uy tín c a các anh ch tôi r t thu n l i cho tôi. Thêm n a, tôi h c vào lo i gi i, m t mũi l i sáng s a, dáng thư sinh hi n lành c bi t, th y Luy n d y môn văn r t nên ư c các th y cô và b n bè có c m tình. yêu quý tôi. Nh ng bài lu n tôi làm, h u như bài nào th y cũng cho 5 i m, i m cao nh t, và th y em ra c cho c l p nghe. Chính tôi nhi u khi cũng t th y th y khen tôi quá m c, th y quá yêu tôi nên hơi thiên v , nhưng tôi vô cùng bi t ơn th y. Có l th y là ngư i u tiên khuy n khích tôi, c vũ tôi m t cách nhi t thành tôi m nh d n bư c nh ng bư c u tiên i vào con ư ng văn h c. Chính nh ng tình c m yêu thương c a các th y cô giáo và b n bè ã làm cho tôi m i ngày m t g n bó hơn v i cái t p th nh bé c a m y anh em tôi. c bi t, tôi r t thích th ng B o. Nó là m t th ng s ng y tình c m. Nhà nó nông thôn. M và m y anh ch u làm ru ng. B nó làm cán b Ty giáo d c nên cho nó lên ây tr h c. Nó l n hơn tôi m t tu i nhưng to con, da ngăm en, tay chân săn ch c. Nó luôn t nh n nó là anh tôi. H có a nào va ch m v i tôi chút xíu, nó li n nh y b n s ng s : “Có chuy n gì y? a nào ng n em tao y?”. i âu nó cũng i cùng tôi. Tôi thì m nh d , tr ng tr o, có ph n nhút nhát. Còn nó thì m ch c, da bánh m t, bư c i huỳnh hu ch, ăn nói b m tr n. Có ngư i nói ùa nó là v sĩ c a

10

tôi, nó không b c t c, trái l i còn hoa chân múa tay, i m y ư ng quy n, t ra r t ý.

c

B o thư ng hay k chuy n v quê nó. C theo l i nó k thì quê nó ph i p vào lo i nh t nhì th gi i. u làng có h sen r ng n hàng m y m u. Mùa sen n , su t êm dân làng m mình trong hương sen thơm. Trư c khi vào làng ph i qua m t bãi hoang, có nhi u gò ng và nh ng b i d a d i. ó là giang sơn riêng bi t c a lũ tr chăn trâu. c bi t, trên m t gò cao có m t m m á b chém làm ôi, hai n a v n còn n m c nh nhau, m nh l n có m t l sâu hun hút, bao nhiêu nư c xu ng cũng không y. T c truy n r ng t xa xưa, y là nơi trú ng c a m t àn gà m con b ng vàng ròng. êm êm, vào nh ng gi kh c yên tĩnh, v ng l ng nh t, t trong hang, gà m d n b y con vàng óng, lung linh kỳ o túc t c túc t c vây quanh. Hào quang bao ph quanh chúng sáng r c c xung quanh. Vào nh ng lúc như th , b n tr trong làng r nhau ch y ra xem. Ph i tuy t i im l ng, không ư c cư i nói, không ư c gây ra ti ng ng. Ph i ng n p t xa, nín th ng m nhìn àn gà nh n nhơ d o chơi. ang yên ang lành, dân làng ang t hào vì quê mình có m t di m phúc như th , ch t m t lão phù thu âu xu t hi n. Lão mu n b t àn gà vàng. M t êm kia, lão ph c s n g n m m á. Ch cho àn gà m con d n nhau ra th t xa, lão m i m t tay c m chi c túi l n, mi ng túi m toang hoác s n, tay kia c m thanh ki m s c, rư t u i àn gà. àn gà ch y tán lo n, lão c h t s c mà không lùa b t ư c con nào. Cu i cùng, gà m d n b y gà con quay vòng tr l i, ch y tu t vào hang. C m t lu ng ánh sáng vàng r c hun hút hun hút tu n vào hang t i. Lão phù thu t c iên, l ng l n vung ki m chém theo nhưng không k p. Lư i ki m tóe l a. M m á b x làm ôi, d u tích còn mãi n t n bây gi … Th ng B o còn k nhi u chuy n thú v khác làm tôi mê m n. Nó r tôi hôm nào ư c ngh h c hai, ba ngày, hai a s v quê nó chơi. Tôi cũng náo n c mu n t n m t nhìn th y làng quê c a nó. Và bi t âu duyên may l i n v i tôi, tôi ư c g p l i àn gà vàng kỳ l . Th y tôi có v thích thú l ng nghe nh ng chuy n làng quê c a nó, th ng B o càng ph ng mũi, hăng hái k cho tôi nghe nhi u chuy n hơn. Có th nói nó có c m t kho nh ng chuy n v quê nó, v s tích ng n núi này, chi c m n , cánh ng kia. c bi t chuy n v ma thì vô thiên l ng. Nhi u chuy n làm cho tôi s nhưng v n th y hi u kỳ mu n nghe. Nó b o th i bây gi tân ti n, ma b i âu h t ch th i trư c ma nhan nh n. M nó ã g p ma nhi u l n. Ma hay nhát m nó, trêu ch c m nó cho vui. Có l n m nó i b t cua, g n h t bu i ch ng ư c con nào. Tr i chi u, n quãng ng âu bò ra l m ng m kh p b ru ng. M nó ch vi c g n bãi tha ma, b ng nhiên cua nhanh tay ch p l y. Nhoáng cái ã ư c y m t gi . V nhà, h n h cua ra chi c ang thì tr i ơi, toàn s i là s i. Ông ngo i nó b c l m, bi t là ma nhát m nó, li n cho ng s i ó lên ch o rang. Th là ti ng kêu oai oái vang kh p nhà. Ma không ch u ư c l a nóng, cu ng quýt l y như t sao, van xin tha t i ch t… L i m t l n khác, gi a êm mưa gió ùng ùng, c nhà nó n m yên trên giư ng, m y ngư i l n l m r m c u kh n mong sao mưa bão nhanh chóng qua i. B ng th y hàng lo t s i á ném t i t p vào cánh c a. C a v n óng kín mà ch ng hi u sao s i á v n l t ư c vào trong nhà. Ông ngo i th ng B o m i t l a lên, v t h t s i á vào l a. Ti ng van xin th m thi t n r n ngư i. Thì ra b n ma th y mưa gió l n, mu n r nhau vào nhà tránh rét. Sáng hôm sau l i tuy t nhiên ch ng th y ám s i á y âu n a. Nh ng chuy n nó k ch ng bi t th c hư th nào. Tôi nghi là nó nghe k l i nh ng chuy n x a chuy n xưa, nhưng tăng tính thuy t ph c, làm cho tôi ph i tin hoàn toàn, nó ã gán cho m nó,

11

ông ngo i nó t ng tham d vào các s vi c ó. Nghĩ v y, nhưng tôi v n không cư ng n i lòng ham mu n nghe nó k . Càng nghe, tôi càng thèm có ư c m t vùng quê như nó quá. B o ã ư c s ng quê su t c th i thơ u nên nó có nhi u k ni m v quê mình. Còn tôi, xa quê t lúc lên b n, lên năm tu i, tôi nh r t ít hình nh v quê g c c a mình. Quê tôi th xã H i Dương. Gi nh l i ch th y th p thoáng nh ng k ni m r i r c, không rõ nét, lúc hư, lúc th c, t t c như n hi n qua m t l p sương mù lúc m lúc nh t. Nhưng c bi t có m t hình nh rõ nh t mà tôi còn hình dung ra ư c là ngôi nhà c a b m tôi. ó là m t ngôi bi t th khá l n. Phía trư c có c ng s t, có tư ng xây l ng, phía trên là hàng song s t màu xanh lá cây, có giàn ăngtigôn bò lan qu n quýt v i nh ng chùm hoa li ti màu h ng ph n loáng thoáng ung ưa g i m t v gì r t quý phái. Sau c ng là m t khu vư n r ng. Chính gi a vư n, m t b n hoa l n hình tròn, có b c tóc tiên v i nh ng bông hoa hình loa kèn nh xíu màu h ng nh t vi n quanh, ôm l y m t g c ào lâu năm to b ng b p chân ngư i l n, thân xù xì m c mác, n i u n i bư u, phía trên t a ra nhi u nhánh cành cong queo phơ ph t vài chùm lá thưa th t, trông có v c n c i khô xác ã h t nh a s ng, nhưng c g n n T t là cây ào thay i hoàn toàn. Như có m t phép màu di u kỳ, cây ào như h i sinh tr l i sau su t m t năm mơ màng ng dư ng s c. V a có hơi xuân, nh ng n ào m p m p tròn căng l p t c nhú ra t nh ng nách lá, l n nhanh như th i, r i bung ra thành nh ng bông hoa màu h ng ph n y kiêu sa làm sáng r c c khu vư n. Vòm cây không còn m t chi c lá, h ng r c lên t ng chùm t ng chùm hoa cánh m ng manh ph p ph ng run r y, ng như chúng có th ng lo t bay lên b t c lúc nào, khi có m t làn gió nh tho ng qua… Hai bên b n hoa là hai con ư ng l n tr i s i cu i thoai tho i cao d n lên d n n ti n s nh ngôi nhà. N n nhà cao vư t h n lên. Nhà có nhi u phòng, có hành lang r ng bao quanh. Phía sau tòa nhà chính là m t dãy nhà ph th p nh hơn. Bên ph i ngôi nhà có b nư c ch a nư c mưa d tr . K ó là m t cây ng c lan l n và m t giàn hoa móng r ng. Phía trư c ngôi nhà, bên tay trái, sát l i i là m t cây hoàng lan r t l n. Thân cây l c lư ng en th m nhưng nh ng cành ph l i m nh d , thư t tha luôn ung ưa xào x c trong gió v i nh ng c m lá dày xanh mư t xen k nh ng bông hoa cánh dài vàng tươi. Có nh ng bu i m y ch em tôi hò hét u i theo nhau ch y vòng quanh cây hoàng lan nh t hoa rơi. C sau m i tr n gió, t trên cao l t r ng xu ng nh ng bông hoa chín vàng. Chúng tôi dang tay ón b t, mi ng hò reo, nh ng ôi chân cu ng quýt v p ngã và nh ng khuôn m t b ng nh nh i m hôi y ph n khích. Hai ch tôi em ngâm nh ng bông hoa vào âu nư c, b o r ng ch m t lát sau chúng s bi n thành th nư c hoa h o h ng mà ngư i l n thư ng dùng. Hai ch tôi thi nhau v c t ng v c “nư c hoa” t t o vã lên m t, bôi lên tóc, t m t c khen nư c hoa sao mà thơm n th . Tôi chúi u vào âu nư c lã c hít l y hít nhưng ch ng th y mùi v gì ngoài cái mùi ngai ngái nhàn nh t. Nhưng trư c s ca t ng n ng nhi t c a hai ch , và nh t là trư c s hăm h v c nư c vã lên u lên tóc, thi nhau trang i m c a hai ch , tôi sinh ra hoang mang, hoài nghi v khi u th m nh mùi v c a mình. Ch ng bi t mùi v th c hư ra sao, ch th y th nư c hoa quý giá ó có nguy cơ s p c n ki t vì s chi dùng quá hào phóng c a hai ch , tôi cũng lăn x vào, nhúng c hai tay vào âu, v c nư c vã lên m t, xoa lên c , lên ng c, ư t m c hai v t áo. L n ó, tôi b m nhưng s không dám nói. Toàn thân tôi nóng ran, có lúc l i rùng mình n l nh. Trong cơn n a mê n a t nh, tôi ch t nh n ra mùi hoàng lan d u ng t qu n quýt quanh mình. Lúc này tôi m i th y “nư c hoa” c a hai ch tôi thơm th t là thơm. Mãi sau tôi m i bi t mùi thơm bao b c quanh tôi y chính là t a ra t m t bông hoàng lan ã vô tình rơi vào túi áo ng c c a tôi trong lúc tôi lon ton ch y vòng quanh g c cây ón b t nh ng bông hoa th xu ng t trên cao…

12

V quê chính H i Dương, tôi ch nh nh t chuy n y và cái bu i sáng cu i cùng gia ình tôi t giã quê nhà i t n cư mà sau này có d p tôi s k l i. Tôi không có ư c nhi u k ni m như th ng B o. Ngoài th ng B o, ngư i tôi c bi t yêu quý là anh Nhu. Anh là b n h c cùng l p v i hai ch tôi t năm 1952, khi còn ang kháng chi n ch ng Pháp. Trư ng Ngô Sĩ Liên c a chúng tôi là m t trong s ba b n trư ng trung h c có ti ng trong th i kháng chi n. Quê anh Nhu Gia Lương, B c Ninh lúc ó n m trong vùng ch t m chi m óng. Anh tr n nhà ra vùng t do, lên Yên Th h c. Tôi bi t anh t h i ó, r t m n anh, nhưng anh h c trung h c, tôi h c c p I trư ng làng, không m y lúc ư c g n nhau. Tôi chưa ư c tr cùng m t nhà v i anh như hi n nay. Tính anh hi n hòa, i m tĩnh, r t d g n. Do quen bi t các anh ch tôi nên anh i v i tôi có ph n thân tình hơn i v i nh ng b n khác. Ti n nong, tôi giao h t cho anh gi h . C n óng góp gì, anh ut ng óng thay tôi. Anh quan tâm n tôi t vi c h c hành, ăn , n c vi c ng nghê, t m r a. Anh th c s là m t ngư i anh ru t th t c a tôi. Chính nh có anh mà tôi r t yên tâm khi ph i s ng xa nhà. Tôi mau chóng hòa nh p ư c vào cu c s ng m i, khác khá nhi u so v i cu c s ng c a gia ình tôi lâu nay. 5. C trư ng tôi r lên vì s ki n th y Tín mư n âu ó ư c quy n Thép ã tôi c a nhà văn Nga Nicôlai Astơr pski, hình như do Thép M i d ch. Có l là m t b n d ch ã gi n lư c, ch dày kho ng hơn hai trăm trang, ch chưa ph i là tác ph m Thép ã tôi th y d ch hoàn ch nh sau này. Cu n sách ư c chuy n tay nhau c, ư c em ra th o lu n các bu i sinh ho t oàn, sinh ho t l p. Không khí vô cùng náo n c. Cu c i y sóng gió và h ng h c nhi t huy t cách m ng c a nhân v t chính Paven Coócsaghin không nh ng h p d n i v i các anh ch l n mà còn cu n hút ngay c b n nh chúng tôi. âu âu cũng bàn tán v Paven. Hình nh nh ng năm tháng n i chi n nư c Nga mênh mông v i t ng t ng l p l p ngư i ra tr n, m t mũi ai n y u d u dãi gió sương, râu tóc bơ ph nhưng nh ng ôi m t thì r c l a. Nh ng oàn k binh hăng hái xung tr n, áo choàng ph n ph t tung bay, mũ chùm kín u, l p lánh ngôi sao , mi ng gào thét “hua ra!”, tay vung ki m ào ào xông t i… Trong hoàng b m như máu, nh ng oàn tàu ch quân ra ti n tuy n l ng l mà quy t li t. hôn Trên nh ng va-gông không mái che, nh ng ngư i lính m t h c hác x m en khói súng n a n m n a ng i, tay ôm súng, m t au áu nhìn chân tr i mù m t khói l a. H cùng c t ti ng hát tr m hùng y bi tráng… Nh ng c nh y tôi th y trong phim nh, r i qua óc tư ng tư ng mơ màng, c lung linh mãi lên, p m t cách kỳ o. Ph i khó khăn l m, cu n sách m i quay vòng n ư c tay tôi. Tôi mê m i chép ngày chép êm, m t hơn m t tu n l thì xong. Ai cũng kinh ng c vì s kiên trì c a tôi. Th ng B o cũng h c theo, mua quy n s th t dày chép, nhưng ch ư c m y trang, nó ã lè lư i, b cu c. Ti p theo truy n Thép ã tôi, c trư ng l i xôn xao lên m t t n a. Trư c hàng m y trăm h c sinh toàn trư ng, th y Hùng, m t th y giáo tr , y tâm huy t, ngư i ã t ng em l i cho chúng tôi nh ng ti t h c sôi n i, hào h ng, ã gieo vào lòng chúng tôi ch t lý tư ng cao c , bây gi v a ngh n ngào v a c Vư t Côn o. T t c ng i im phăng ph c l ng nghe như nu t t ng l i. Nh ng nghĩa a Hàng Dương, c u Ma Thiên Lãnh, r i chuy n vư t bi n qu c m… C nh mãi cái chi ti t gi a bi n khơi, trong êm t i m t mù b ng vang lên ti ng qu c ca không bi t là hư hay th c…

13

Su t êm, m y anh em tôi bàn lu n v Thép ã tôi, v Vư t Côn o quanh b p l a b p bùng. V a nư ng m y c khoai mà tôi và th ng B o mót ư c m y hôm trư c, khi ra ngoài ru ng tư i rau giúp bà c Mu n, v a trò chuy n rôm r . Th ng B o c xuýt xoa ti c mãi là không còn d p i chi n u th t ác li t n a. Ph i chi n u vào s ng ra ch t kia! Ch không ph i i b i nghĩa v trong th i bình. Nhìn ng n l a lúc bùng lên, lúc l m i trong than h ng, nó mơ màng: - M y năm kháng chi n, mình l i còn nh quá. Bây gi thì ch ng còn ư c ra tr n ánh gi c n a, chán th t! Cái anh Paven th mà sư ng! Su t ngày ng r p trên lưng con chi n mã phi như bay, tha h vung gươm, tha h “hua ra!” gào thét! Anh Nhu an i nó: - C g ng h c i. Sau này bi t âu còn kh i d p. Gi ng nó bu n xo: - Hòa bình r i, l y âu ra mà kh i d p? Sinh sau Th ng Nam b d m u khoai, m t sáng lên: - Còn kh i d p th t y ch ! Mi n Nam còn trong tay M - Di m ư c hòa bình mãi… Th ng B o gân c cãi: - Ch c ch sao không ch c? Bây gi th ng Tây nào còn dám ng n mình n a? u mà nói y thôi. Ch c gì ã mu n, thi t thòi th t.

- Thôi thôi, xin hai ông tư ng! - Anh Nhu xua tay can. - M i tý tu i chuy n chính tr như hai ông c non. C hai th ng u phá lên cư i. Th ng B o l i ti p t c:

- H c xong ph thông, tao s thi vào trư ng i h c M a ch t. úng là có trư ng y, ph i không anh Nhu? Tha h lên r ng, xu ng bi n. Tha h i n nh ng nơi khó khăn gian kh nh t. Tao s l n l i su i sâu, vư t èo núi cao, m t mình lang thang trong r ng già hàng năm tr i. Tao s phát hi n ra nh ng v a qu ng l n nh t nư c. Nơi này m vàng. Nơi kia m s t. Nơi kia n a m kim cương. C g i là th a s c mà khai thác nhé! Còn mày, mày thích gì h Nam? - Tao thích lái tàu… - Tàu th y hay tàu bay? - Tàu nào cũng khoái. Tha h vi vu. Tàu th y thì lênh ênh trên bi n hàng tháng tr i, th y c ng nào p c vi c r vào, chơi chán l i nh neo. Tàu h a cũng v y. Nghe nói r i ây tuy n ư ng s t Hà N i - M c Nam Quan s kéo dài ra mãi, sang Trung Qu c, Liên Xô, n t n ông c n a kia! - R i nó n m ng a ra, u g i lên ùi anh Hoàng, rung c p chân kh ng khiu, khe kh hát: Ngàn trùng xa khôn ngăn anh em k t oàn - Biên gi i sâu khôn ngăn m i dây thâm tình…

14

B t giác, không ai b o ai, m y anh em cùng c t ti ng hát theo. Hát nh thôi, nhưng y xúc ng. B p l a ch c ch c l i bùng lên, h t bóng m y anh em ch p ch n trên vách. Bên ngoài tr i t i en, gió xào x c lu n lách qua m y hàng tre. Th nh tho ng ti ng tre v n mình k o k t càng làm tăng thêm v tĩnh l ng huy n bí c a bóng êm. B o ng i nh m d y, gi t tay anh Nhu: - Còn anh, anh s làm gì sau này? Anh Nhu cư i m m m m, tr l i sau m t lát suy nghĩ: - Anh mu n thi vào i h c Nông nghi p. T t nghi p k sư, anh s xin v nông thôn công tác. Anh s nghiên c u các gi ng lúa, làm sao t o ư c nhi u gi ng lúa m i, cho năng su t cao g p năm, g p mư i l n bây gi cho nư c mình mau giàu, dân mình mau thoát kh i c nh ói nghèo. Nư c mình là nư c nông nghi p, ph i b t u i lên t nông nghi p… Th ng B o cư i to: - ó! ó! Anh cũng lý lu n hay l m nghi p như anh. - Th còn i ch t cho ai? ph n anh. Em i ngành i ch t hay hơn. Th còn y ch ! N u v y, em cũng s i vào nông

- , … Thôi ư c, nông nghi p anh Hoàng?

Anh Hoàng t nãy v n ng i trong góc khu t, gi nghe câu h i m i hơi ch m ngư i ra, ánh l a ch soi rõ n a khuôn m t. Anh cư i ngư ng ngh u: - Anh s theo ngành y. Mi ng B o l i tía lia: - Lúc y anh em mình s ch ng còn lo gì b nh t t n a, anh nh . Hơi nh c i m t ti ng là có m t anh Hoàng li n! Anh Nhu c c vào - Ch u th ng B o: u x mũi,

ư c cái lém l nh!

R i quay sang tôi, anh cúi xu ng h i nh : - Còn chú mày? Chú mày thích ngành gì nh t? - Nó s vi t văn! D t khoát nó s tr thành nhà văn! - B o nhanh nh u tr l i thay tôi. - Anh không th y sao? Nó v n lén lút vi t y. Bài lu n nào c a nó cũng ư c năm i m, ư c th y Luy n khen h t l i! Anh Nhu cư i hi n lành, gi ng nh nh :

15

- , vi t văn cũng t t l m. Nhưng c c y em . Ph i s ng t ng tr i, có ki n th c r ng, l i còn ph i có năng khi u n a. M y hôm nay b n anh ang h c v nhà văn Mácxim Gorki… úng là m y hôm v a r i l p anh h c v Mácxim Gorki. Nghe anh Nhu và anh Hoàng c i c l i ti u s c a nhà văn, tôi nh p tâm r i thu c lòng. Nên khi anh Nhu h i: - Em có bi t ông nhà văn y là ngư i nư c nào không? Tôi c luôn:

- Nhà văn l n ngư i Nga Mácxim Gorki tên th t là Alécxây Pêsc p, sinh năm 1868 thành ph Nigiơni Nôvôgơr t, nay là thành ph Gorki và m t năm 1936 M c Tư Khoa. Bút danh Gorki có nghĩa là “Cay ng”. Ông là tác gi c a nh ng tác ph m n i ti ng như: Ngư i m , Cu c i Clim Xăngghin, S nghi p gia ình Áctamôn p, Th i thơ u, Ki m s ng, Nh ng trư ng i h c c a tôi… Hai anh cùng tròn xoe m t nhìn tôi. Anh Nhu ng c nhiên: - Sao? Sao em bi t ư c nh ng i u ó? - Em nghe các anh h c… - Tr i thu c. t! - Anh Nhu v vai tôi th t m nh. - Th mà anh ê a su t m y ngày không

ư c khen, tôi m nh d n hơn, khoe: - Em còn thu c c Ilya Êrenbua n a. Em r t thích m y o n nói v lòng yêu nư c. - Em c âu? trong sách giáo khoa c a các anh.

- Cũng nghe các anh h c, sau ó em xem l i - âu, Tôi c th coi. c làu làu:

- Lòng yêu nư c ban u là lòng yêu nh ng v t bình thư ng nh t: yêu cái cây tr ng trư c nhà, yêu dãy ph nh ra b sông, yêu v hương chua mát c a trái lê mùa thu hay mùi c th o nguyên có hơi rư u m nh. Dòng su i vào sông. Con sông ra d i trư ng giang Vonga. Con sông Vonga i ra bi n. Lòng yêu nhà, yêu làng xóm, yêu mi n quê tr nên lòng yêu T qu c… Thú quá, anh Nhu ôm ch m l y tôi, d n u tôi xu ng, m vào lưng tôi thùm th p. Anh Hoàng cũng không gi u n i s “thán ph c”. Th ng B o thì dúi vào tay tôi n a c khoai nư ng cháy c nh nó v a l y trong b p ra, coi như m t ph n thư ng c bi t.

16

Th i gian ó sách còn ít, nhưng có m y quy n hút h n tôi, làm tôi mê m i c, ó là D mèn phiêu lưu ký và C d i c a Tô Hoài (b n in trư c cách m ng, trên gi y b n th công), Tâm h n cao thư ng c a Etmông ơ Amixi (b n d ch c a Hà Mai Anh), S ng nh c a M nh Phú Tư, Th i thơ u c a Nguyên H ng, Vichia Malêép nhà và trư ng c a Nicôlai Nôx p (b n d ch c a Khu h c xá Trung ương), Chi n sĩ Matơrôx p c a Du cba do Tú C u d ch. Tôi nh t ng chi ti t nh , t ng o n văn hay. Ch ng h n cu n Chi n sĩ Matơrôx p, th c ra ch là m t cu n truy n bình thư ng, vi t v ngư i anh hùng tr tu i l y thân mình b t l châu mai c a Liên Xô, nhưng có s c hút kỳ l i v i tôi. Có l cu c i c a chú bé m côi y b t h nh nhưng cũng r t lãng m n y ã làm tôi say mê. G n năm mươi năm qua r i, cu n sách y bây gi ch c r t khó tìm, tôi v n nh y nguyên tên c a các nhân v t: Matơrôx p, Saikha, th y giáo Clápx c, tr giáo Rivôvích… Và huy n tho i “Vì sao cây anh túc n hoa ” v i hình nh cu i cùng: “Roi s t ánh cho mình m y trong tr ng c a ancô n th t nát xương tan v n dũng c m th ng ti n, hiên ngang, ư n ng c, ng ng u…”. Câu văn hơi sáo nhưng không hi u sao c bám ri t vào trí nh c a tôi su t bao nhiêu năm nay. Có l b i hình tư ng ngư i anh hùng mà tôi ngư ng m … Cũng trong kho ng th i gian cu i năm 1956 y, m t tin vui n v i chúng tôi: Thư vi n c a t nh B c Giang b t u ư c thành l p. Tôi h n h ch y n xem. Nhưng th t không may, ch h c sinh c p ba tr lên m i ư c c p th . Tôi nài n th nào, cô ph trách thư vi n cũng không linh ng c p th cho tôi. Tuy không có th nhưng không chi u nào tôi không n thư vi n. Tôi ng i ngoài hành lang, nh m y anh l n cho tôi c ké sách báo. Các anh cũng ph i khôn khéo l m, gi u không cho cô th thư bi t. Cũng may c thư vi n cũng ch có m t mình cô th thư, b n tíu tít trong phòng nên không có i u ki n ra ngoài phát hi n ra tôi. Nhưng r i cu i cùng cô cũng bi t. Th y tôi ng i trong m t góc khu t ng n ng u c, cô cũng l i, b qua. D n dà, tôi làm quen ư c v i cô. Tên cô là Uyên, em gái nhà văn Kim Lân, tác gi c a truy n Làng và Anh chàng hi p sĩ g mà tôi r t thích. Các bu i sáng ch nh t, tôi n thư vi n r t s m, ng i ch cô c ng. Cô v a n, tôi ã nhanh nh n giúp cô quét d n xung quanh nhà, lau chùi bàn gh , s p x p l i sách báo… Tôi giúp cô làm s sách, ghi ký hi u các tác ph m, dán l i các trang sách hư cũ. Th y tôi nhanh nh n, c n cù, vi c gì cũng vui v làm, cô Uyên d n “m i lòng”, c cách c p cho tôi m t chi c th , không nh ng ư c quy n c t i ch , mà còn ư c mư n v nhà n a. Tuy có th r i, tôi v n ngày ngày ra thư vi n giúp cô làm m i vi c l t v t. Tôi tranh th c ư c không bi t bao nhiêu là sách. Sách hay c n d n. Tôi c c nh ng cu n sách t m t m c a các tác gi ít có tên tu i. Nghe anh Nhu gi ng gi i mu n vi t văn, mu n tr thành nh y bén, tôi cũng tìm c c nh ng quy n sách chính tr nhà văn, ph i có trình dày c p, nào là Tuyên ngôn c a ng c ng s n, nào là Ch ng uyrinh, nào là Nh ng v n c a ch nghĩa Mác, nào là Bàn v mâu thu n… Hi u r t lơ mơ nhưng tôi v n g ng c. D n dà, s sách trong thư vi n không th a mãn ư c tôi. Tôi thư ng xuyên ra hi u sách nhân dân, xem có sách gì m i l p t c ch y v báo cho cô Uyên bi t. Tôi sư ng n run r y c ngư i khi l n u tiên trông th y quy n Nh ng ngư i kh n kh c a Victor Huygo ư c xu t b n m t cách hoàn ch nh. Trư c ây, tôi ã ư c c b n Nh ng k kh n n n do Nguy n Văn Vĩnh d ch. B n d ch l n này y hơn, văn chương m i hơn. M i ch t p m t mà ã dày c p. Tôi ch y như bay v báo cho cô Uyên, nài n cô ưa ti n tôi i mua ngay giúp cô. S p h t gi làm vi c, cô cho phép tôi i mua sách, mang v tranh th c r i sáng mai em n tr cô s m. Tôi m ng

17

n run h t c ngư i. Ngay êm ó, tôi ng n ng u c h t t p m t. R ng sáng, c xong r i mà tôi v n còn ngơ ng n thèm thu ng. Ư c gì có ngay t p hai, t p ba… tôi c li n m t m ch. Hình nh Giăng Vangiăng, Phăngtin, Côdét, Gavơrôt c l ng l ng i l i, nói năng, bu n vui, au kh ngay trư c m t tôi kia. Tâm h n tôi p thêm lên bi t bao nhiêu nh nh ng trang sách ch a chan lòng yêu thương…

6. M k tôi l i m i sinh ôi, m t trai m t gái nên gia ình tôi càng khó khăn hơn. Tôi nói v i anh Nhu cho tôi i làm ph v i các anh. D o ó, hòa bình m i ư c l p l i, nhà c a xây d ng thêm nhi u. Các vi c ph h , chuyên ch tranh tre n a lá, vôi á, g ch cát… không thi u. Lâu nay anh Nhu, anh Hoàng v n i làm ph h vào các bu i chi u. Do thi u giáo viên, các l p có s s p x p l i, các anh chuy n sang h c bu i sáng, cùng bu i v i m y a nh chúng tôi. Nghe tôi kh n kho n mu n i làm, anh Nhu ăm chiêu m t thoáng r i nói nh : anh xem có vi c gì nh nhàng cho em làm thêm. Em còn nh quá, l i m nh kh nh y u t th này, không khéo m au thì còn kh hơn. M y hôm sau, chi u i làm thêm v , t ngoài ngõ, ti ng anh ã nói như reo: - Th ng Thi n, th ng B o có nhà không? Có tin vui ây! Tôi và th ng B o ang làm bài bên chi c chõng tre, nghe anh g i, cùng xô nhau ra c a. Th ng B o háu ăn nhanh nh u: - Anh mua ư c món gì y? Cho em ăn v i!

- Ch ng có món gì âu. Ch có tin vui thôi! - Th mà em c tư ng… - B o tiu ngh u. - V y em không thích tin vui à? Này nhé, m y anh em mình có vi c làm m i r i… Anh k anh và anh Hoàng ã bàn v i nhau, t nay các bu i chi u m y anh em s i ch thuê nguyên v t li u xây d ng cho m y nơi ang xây c t nhà c a. Ch t ngoài b n sông Thương vào th xã, xa ch ng ba, b n cây s . ã h i ư c nơi cho mư n xe ba gác r i. H thông c m v i hoàn c nh c a h c sinh nghèo, l y giá ph i chăng thôi. S mư n hai chi c. Hai anh l n s kéo, i u khi n xe. B n nhóc chúng tôi s y theo xe, ph thêm vi c x p g ch, xúc cát… C tôi và th ng B o u m ng. Công vi c n ng nh c âu chưa th y, ch th y trư c m t là ngày ngày ư c ra sông Thương, th y thuy n bè xuôi ngư c, th y c nh trên b n dư i thuy n nh n nh p. Anh Nhu kìm b t s sôi n i thái quá c a chúng tôi. Gi ng anh tr m xu ng, có ph n lo l ng:

18

- C c l m ch ch ng nh nhàng âu các chú mày . D o này bu i chi u l i n ng d d i. Năm gi , năm rư i mà m t tr i v n còn chói chang. - Anh yên tâm, b n em ch u ư c mà! - C tôi và th ng B o không h n mà cùng th t lên úng m t câu. - Nhưng i u trư c tiên là ph i li n! mb oh cv nt t y nhé. N u h c sút i là ngưng

Tôi không nói gì, ch m m cư i, n m tay anh Nhu th t ch t, ng m h a v i anh là tôi s không anh ph i th t v ng v tôi. Còn th ng B o thì oang oang ra mi ng: - Anh yên chí i! Th ng Thi n thì kh i nói r i. Nó h c gi i, lo gì! Còn em, chí ít ra em cũng s ng th … nh t! - Nó cư i khà khà, nháy m t tinh ngh ch. Ngay hôm sau, chúng tôi b t tay vào vi c. i h c v , ã quá mư i hai gi trưa. M y anh em c t v i sách v , u ng qu y quá m y bát nư c v i r i t t tư i i n ch thuê xe ba gác. V a kéo, v a y, v a ch y r m r m trên ph . Ban u còn náo n c, h n h , v a lao i v a trò chuy n í i, coi m i vi c nh tênh như m t th trò chơi. Nhưng ch m t lát sau thì bi t nhau ngay. Tôi và th ng B o y xe cho anh Nhu kéo. Trên xe, ch t y g ch th . Trông g n gàng, có v ít nhưng th c ra r t n ng. G ch vuông thành s c c nh, x p khít vào nhau thành m t kh i ch c n ch, vuông ch n ch n. Anh Nhu gò lưng kéo, hai chân choãi ra, các ngón bám t, hai tay ghì ch t l y càng xe, c i u khi n cho xe i th ng, kh i lo ng cho ng lao ra v ư ng. Tôi và th ng B o m m môi m m l i y phía sau. Hai a ráng h t s c cho anh Nhu. Ban u th ng B o còn th nh tho ng pha trò dăm ba câu, sau thì im thin thít. M hôi a nào a n y ch y ròng ròng, quy n b i t qu ch, nhem nhu c c m t mày. Gi a trưa n ng g t, và ti ng th phì phò n ng ch g n lên ti ng bánh xe l o x o nghi n trên ư ng t nh c c a m y anh em tôi. H t m t chuy n, chúng tôi l i ch y ti p chuy n n a. Không c n ngh . Sau chuy n ch hàng y p g ch v a r i, bây gi xe ch y không, coi như ngh ngơi quá tho i mái r i. Th ng B o l i cư i nói, l i chành ch e trêu ch c tôi. Anh Nhu l i chùng tay n m càng, lôi chi c xe ch y l c c c tâng tâng trên ư ng, ôi lúc h ng lên anh còn huýt sáo m y giai i u vui vui n a. Ra n b sông, tôi nói v i anh Nhu: - Anh ra g c bàng kia n m ngh m t lát i, hai a em x p g ch lên xe cho.

Anh Nhu không ch u, c lăn vào tranh vi c. Tôi và th ng B o ph i ôm ch t l y anh, a kéo, a y, v n anh t ng bư c m t, cu i cùng m i dúi anh ngã ng i dư i g c cây bàng. Hai a c làm m t gi n, quát to lên, b t anh ph i ng i ngh l y l i s c ch c n a kéo ti p, mãi sau anh m i ch u. Nh ng ng g ch ngon ăn, x p t ng ch ng t ng ch ng cao ng t sát m t ê ã b các nhóm th sành s i khác tranh ph n chuy n m t. Chúng tôi ph i xu ng t n g n mép nư c, nơi g ch v a ư c chuy n t dư i thuy n lên. M t thêm r t nhi u công s c. Hai a tôi l m bê t ng ch ng g ch mư i viên m t, i xiên xiên theo tri n ê, chuy n g ch m t cách ch m ch p. ư c m y chuy n, m hôi ã nh nh i, lưng áo ư t m, th ra c ng tai. Th y c nh y, anh Nhu ng i không yên, vùng d y làm cùng chúng tôi. Anh nói to:

19

- Làm v y m t công l m. Bi t bao gi m i nghe anh b o này!

y m t xe? L i hao t n s c. Các chú mày

Anh b o chúng tôi cùng anh ng giăng thành m t hàng d c. Th ng B o ng dư i b n. Anh Nhu ng g n m t ê. Tôi ng chính gi a, chia u kho ng cách gi a hai ngư i. C th , chúng tôi chuy n t ng viên g ch cho nhau. G ch tung lên, ban u còn lo ng cho ng, ôi ba l n b t trư t. D n dà, m i thao tác thu n th c, trăm viên b t g n c trăm. Nh ng viên g ch bay lên, h xu ng r i l i bay lên, h xu ng nh p nhàng, duyên dáng như nh ng con b câu h ng chao li ng trư c m t chúng tôi. Anh em tôi c m th y thích thú, ph n nào d u b t n i m t nh c. Th ng B o v n th c t , dù thích thú m y, v n có ph n h m h c, nói v i anh Nhu: - Anh ph i b o h tr thêm thù lao cho mình, anh . Làm g p ôi công vi c còn gì! Anh Nhu cư i, ưa cánh tay g t m hôi trên m t: - ư c r i! Chú mày c yên chí. Nh t ch . C c lên, âu s có ó. nh h ph i tính thêm công cho anh em mình

T p c a anh Hoàng, th ng Nam cũng không thua kém gì t p chúng tôi. Vì anh Hoàng to kh e, th ng Nam cũng nhanh nh n, l n tu i hơn tôi và th ng B o. Lúc chia t p, ban u anh Nhu x p Nam y xe cùng v i tôi nhưng th ng B o không ch u. Nó mu n i cùng v i tôi, có gì còn “b o v ” cho tôi như nó v n thư ng nói. Chi u “ra quân” u tiên như v y là th ng l i. M i nhóm ch n y u ph ph c nhưng mà vui. Anh Nhu v vai tôi: ư c b n chuy n. Ai

- Không ng em cũng làm không thua kém ai, khá l m! Nhưng ch c êm nay em s ng say như ch t và ngày mai s b i ho i, mình m y s au nh cho coi! Nhưng không sao! Vài ba ngày th thôi. G ng vư t qua ch ng m t tu n, em s quen và th y ngư i kh e ra em . S êm s ng mê m t không làm bài v ư c, nên v a v n nhà, tôi ra gi ng gi i ào m y g u nư c, kỳ c t m r a xong, tranh th h c bài cho bu i mai. M y anh em u v a tranh th n u cơm v a h c. Tôi th y lòng vui l . V y là tôi cũng theo k p ư c m i ngư i. Tôi s g ng sao m y ngày t i ng m, ng ph i b cu c. i làm th v a vui, v a kh e ngư i, v a có th ki m thêm ti n ăn h c, kh i ph i xin tr c p c a gia ình. B n thân anh Nhu thì kh i ph i nói r i. M y năm nay gia ình anh không ph i lo l ng gì cho anh. Anh hoàn toàn t túc ăn h c. Bây gi làm sao c nhóm ư c như th . N u ư c v y thì hay quá. Tôi s s ng t l p, ư c ph n nào gánh n ng cho b tôi. T i y, tôi v n h c r t khuya. M y l n anh Nhu gi c i ng . Anh b o: - Ng l y l i s c em . Không khéo sáng mai ng g t trên l p thì gay!

Anh gi c mãi, tôi ành i n m. Qu nhiên, v a n m xu ng, tôi ng thi p i lúc nào không bi t. M t gi c ng m sâu r t ít khi tôi ư c hư ng. Lâu nay, tuy ít tu i nhưng tính tôi hay nghĩ ng i, thư ng tr n tr c r t lâu trư c khi chìm vào trong gi c ng .

20

úng như anh Nhu nói, m y ngày u kh p ngư i tôi au như d n. Tay chân b i ho i, su t ngày ch thèm ng . ôi lúc c nghĩ n vi c chi u mai ph i i ch g ch ti p, tôi l i th y rùng mình. Hay là thôi ng i làm n a! Mình có ngh , ch c anh Nhu và m i ngư i cũng thông c m cho thôi vì ai cũng bi t mình gày y u nh t nhà. ã m y l n tôi nh nói v i anh Nhu cho tôi thôi, tìm vi c khác nh nhàng hơn, nhưng th y m i ngư i ai n y u m t m i, m t mày h c hác, cũng ph i ráng s c ki m s ng ch có ai mình ng da s t, v n quen ch u ng c c nh c âu, nên tôi không dám nói n a. Tôi g ng theo m i ngư i. Qu nhiên, qua m t tu n, tôi không th y ng i vi c như trư c. Tay chân cũng b t nh c m i. M hôi không túa ra m ìa, tr ng ng c không còn ánh lo n x … Tôi m ng th m là ã c ghìm ư c, không nói ra cái ý nh b cu c hôm trư c. M i vi c d n quen i, t t c ã vào gu ng. Tôi c m th y lòng nh nhõm, thư thái. Sáng i h c, chi u i làm thêm, t i th c khuya h c bài…, dư ng như cu c s ng v n là như th , m t cu c s ng bình thư ng, không có gì là c bi t. Ti n có ngư i cô lên B c Giang, b tôi g i cho tôi mư i ng. ó là ti n ăn c a hai tháng trư c. ã hai tháng nay b tôi không g i ti n cho tôi. Tôi bi t b tôi ang khó khăn l m nên không dám vi t thư h i. Cũng may là anh Nhu v n chi ti n giúp tôi. Tôi nói v i ngư i cô nh nh n l i v i b tôi là nhà trư ng ã c p h c b ng cho tôi, t nay b tôi không ph i lo g i ti n cho tôi n a. Bi t nói d i là không t t nhưng tôi mu n cho b tôi yên lòng. i làm, công xá ư c bao nhiêu, anh Nhu giao cho anh Hoàng vào s sách c n th n. Ti n thì các anh g i bà c Mu n. M i lúc c n chi tiêu l i h i bà c . Cũng ch mua g o là t n kém nh t thôi. i ch , ch y u là mua g o, nư c m m, mu i. Kho ng hai, ba tháng ăn th t m t l n. M i l n i ch , m y anh em cùng kéo nhau i. chia nhau vác g o và ti n th i chơi, xem ch búa cho thích m t. ôi l n cao h ng, anh Nhu còn kéo c b n vào quán ăn bánh úc riêu. Tiêu chu n m i a ch ư c m t bát thôi nên u th y còn thòm thèm. Bà ch quán ban u còn x i l i nhưng sau có v không vui vì th y b n tôi ng n rau s ng d quá, c xin thêm rau mu ng ch liên t c. Ch ng bi t nói ùa hay nói th c, anh Nhu cư i b o: - Ăn bánh úc riêu cua là ph i ăn th t nhi u rau s ng m i úng i u. Bà ch hàng lư m xéo anh m t cái s c l m. Ăn xong, m y anh em l i kéo nhau i xem ch . Không dám d ng l i âu lâu vì s nh ng l i chào m i xo n xuýt và s “dông”, phi n cho ngư i bán hàng. Qua m y qu y bún ch , nem rán khói bay mù m t, hương thơm ngào ng t, a nào a n y nu t nư c b t ng c. Anh Nhu kéo tay tôi bư c nhanh. Anh khôi hài ngân nga: “D ng dưng không m t c m tình chi…” Có l c m thông v i nh ng ôi m t sáng ng i ng i c a m y a tôi m i khi i ngang qua dãy hàng ăn y th t thà, tôm cá vàng ng y ng y, khi i qua qu y bán th t, anh Nhu khoát tay v y hào phóng, nói v i gi ng b t c n i: - Hoàng! C u vào mua h n n a cân th t l n cho t ! V nhà m y anh em ăn cho sư ng cái mi ng! M t i ta muôn vàn i nó, c n cóc gì!

21

M y a tôi cùng túm l y anh, nh y lên reo khi n nhi u ngư i ng ngàng, cùng m t nhìn. Anh Nhu l i ra l nh: - B o! Mua l y n a ký cà chua, m t bó hành v n u canh. Ch m t món canh thôi, ng ý chưa?

xô c bi t

B a y vui như T t. C nhà quây qu n quanh n i canh th t cà chua hành váng m n i sao trông th t h p d n, ai n y u căng ph nh b ng. Nhưng r i kh n kh vì su t êm thay nhau b “Tào tháo u i”. Lâu nay ăn u ng kham kh , ch có h t mu i v ng kèm dăm ba h t l c, nay ư c m t b a ph phê nào th t, nào m , cái b ng không quen, c a thiên gi a h t. úng ra, nói th t chính xác thì chúng tôi ít ư c ăn th t, ch hai ba tháng ăn m t l n dăm ba mi ng, nhưng m thì không n n i thi u. Th nh tho ng th ng B o v quê, khi lên cũng mang theo m t chai m nư c. M ông trong chai, là món d tr chúng tôi ăn d n. Ăn dè x n b ng cách m i b a rót ra m t thìa nh , tr n mu i h t s n s t h t mu i nào cũng th m m . ĩa mu i m gi a mâm, m y anh em nhón g p t ng h t, ăn cũng m à và béo ng y. Rau thì ch ng thi u. Chúng tôi có m t m nh vư n nh tr ng rau mùa nào th c n y. Rau mu ng tr ng, rau d n, rau c i thay nhau ph kín các lu ng, không cho t ư c ngh ngơi. Ven b rào, c bi t chúng tôi tr ng ư c m y b i m ng tơi và m y g c rau ay ăn quanh năm. Thư ng thì m y lo i rau ó ch s ng qua t ng v , nhưng cây c a chúng tôi cho lá quanh năm. M y g c ay, m ng tơi y ã già l m, trông c n c i, lá nh nhưng n y l c liên t c. Càng hái càng n y l c, ch t i nh và không ư c m màng. ó là kho th c ăn d tr tuy t v i c a anh em tôi. B t c lúc nào, ngay c nh ng lúc mưa gió hay có khách t xu t, bao gi cơm canh cũng y . Ch c n ra b rào, hái nhanh vài n m lá, v y là xong. ôi khi anh em tôi h ng lên, ăn i món. Rau mu ng, rau c i mãi cũng chán. Làm m t b a rau láo nháo ăn chơi. Ch vi c chui qua hàng rào n a, sang bên trư ng h c. Quanh n n nhà l p h c, cơ man nào là rau r u, rau d n cơm, rau xam… Loáng m t cái ã ư c y r . Rau láo nháo ăn ng t, l i r t lành.

7. M t hôm ư c ngh h c, th ng B o r tôi v quê nó chơi. Tôi nh n l i ngay vì t h i m i g p nhau, nó ã k cho tôi bi t bao nhiêu chuy n lý thú v làng quê c a nó. C theo l i nó k , tôi hình dung ra quê nó p vô cùng. Chưa v quê nó, nhưng trong tâm trí tôi, nh ng m sen, nh ng c ng làng, nh ng bãi, nh ng gò v i s tích b y gà vàng c long lanh n hi n như m t x s th n tho i nào. Hai a d y th t s m i cho n ng. V nhà nó ch ng mư i b n, mư i lăm cây s . B o nói c nh n nha i b , trưa s n nơi. V a i, nó v a k chuy n cho quên n i m t nh c. Ch dãy núi kéo dài ch n ngang c phía chân tr i trư c m t, B o h i tôi: - Mày có bi t dãy núi kia tên gì không? - Tôi chưa k p tr l i, nó ã nói. - , ch c mày chưa bi t âu. ó là núi Neo. S tích hay áo . Có nhi u truy n thuy t v dãy núi này l m, nhưng thôi, tao ch t m k cho mày nghe hai s tích thôi nhé!

22

Tôi náo n c ón nghe nó k . Bi t v y, nó c tình ch c t c tôi b ng cách c m , h t h ng gi ng l i làm lơ gi b nói sang chuy n khác. Tôi ành ph i c nài n nó m i b t u “m máy”. Chuy n th nh t, nó k r ng: Ngày x a ngày xưa, cách ây ã lâu l m, có n hàng tri u tri u năm, t cái th i m i khai thiên l p a, có năm mươi ông kh ng l thi nhau ào vét t t o ra con sông Thương. ào ư c sông r i, các ông l i thi nhau gánh t ã ào lên i nơi khác, sao cho th t nhanh, th t g n. M i ông gánh m t gánh n ng vô cùng, m i bên quang gánh là c m t trái núi kh ng l . Các ông thi nhau v a gánh v a ch y. B n mươi chín ông cùng n m t lúc. Riêng có m t ông u i s c, g n n ích thì lo ng cho ng mu n ngã, ch ư c m t trái núi vào ng t chung, còn trái núi bên kia b văng ra xa. Vì th dãy núi Neo ch có chín mươi chín ng n… Tôi thích thú reo lên: - Có th t là ch có chín mươi chín ng n? ng n núi chưa? Th ng B o h nh mũi y v t nén b c b i, kh n kho n: ã có ai i kh p ư c dãy núi m t ng

c. Nó l i m , c trì hoãn câu chuy n. Tôi l i ph i

- K ti p i, B o! Sao bi t chính xác có chín mươi chín ng n? B o ph y tay: - Thì hãy d ng tai lên mà nghe ti p truy n thuy t th hai ây! Mày bi t không, ch m t chút xíu n a thì vùng t quê tao tr thành t kinh kỳ, nơi nhà vua xây d ng kinh ô y nhé! Ch m t chút xíu n a thôi, ti c th t! - B o chép mi ng, v m t v a quan tr ng v a ngán ng m ti c r . Nó im l ng h i lâu. Tôi không oán ư c l n này nó bu n th c s hay làm b làm t ch kéo dài câu chuy n ch c t c tôi. Nhìn b m t thi u não c a nó, tôi oán có th nó bu n th t. Mãi sau, nó m i k ti p: - Mày bi t vì sao vùng quê tao không ư c tr thành kinh ô không? Ch vì có m t l n m t trăm con i bàng kh ng l t r t xa bay t i. Chúng dang cánh bay r p tr i r p t. Chúng lư n qua lư n l i, o kh p các vùng tr i tìm t lành trú ng . Th y dãy núi Neo tr p trùng, t ai xung quanh tươi t t, trù phú, m t trăm con i cho bàng xà xu ng u. M i con u m t nh núi. Núi chín mươi chín ng n, ch chín mươi chín con u. M t con cu i cùng lư n qua lư n l i mãi, không tìm âu ra nơi trú chân, li n v cánh bay i. Th y th , c àn l n lư t v cánh bay theo. Ngư i ta b o v y là ây không ph i là t vương. Các vua chúa v sau không ch n nơi này làm kinh kỳ n a. Mày b o như v y có ti c không? Ti c t ru t i y ch ! - Tr m ngâm m t lát, nó ph y tay. - Nhưng thôi, như v y cũng là m t vùng t quá n i ti ng r i, ph i không? Cũng ch thua kém t kinh kỳ m t chút xíu… Nghe B o k chuy n, tôi quên h t m t nh c. Thêm n a, tr i hôm nay n ng nh t, gió hiu hiu mơn man da th t th t d ch u. Hai a c vui chân nh n nha i. H t k v s tích cũ, B o l i gi ng gi i cho tôi v các gi ng cây c g p trên ư ng. Trong nó là c m t kho ki n th c v thiên nhiên làm tôi phát thèm. Nh ng ngày nh ,

23

t n cư lên vùng Yên Th m y năm, ư c s ng gi a cây c , ng ru ng, tôi cũng không xa l l m v i thiên nhiên, nhưng so v i B o, hi u bi t c a tôi còn kém xa. Có l vì B o v n quê nông thôn, gia ình qua nhi u i làm ru ng, t nh nl nB o u s ng gi a môi trư ng ng ru ng, t t c ã ăn sâu vào máu th t; còn tôi, dù sao cũng là dân thành ph , ch m i ư c bi t v làng quê trong nh ng năm i ch y gi c… H t chuy n cây c , B o l i thao thao v chuy n tôm cá. Nó b o r i nó s d y tôi i câu, i b t cua, b t ch, i tát ìa… Nghe nó nói, tôi sư ng mê. ang k chuy n cua cá, t nhiên nó h i tôi: - Mày ã ăn th t ba ba bao gi chưa? Chưa à? Ngon tuy t cú mèo mày nhé! Tao có m t ông chú h chuyên s ng b ng ngh b t ba ba. Ông y u ng rư u t i ngày, tính iên iên khùng khùng nhưng b t ba ba thì ph i nói là tài s m t. Ông y m t mình trong túp l u ven sông, c nh m t p nư c ch y xi t. Trong l u, trên vách li p, treo m t dãy mo nang, cái to cái nh c t hình nh ng con ba ba lo i. Khách n mua ba ba nh m rư u liên t c. Khách th p phương bi t ti ng, tìm n cũng r t nhi u. Nghe ti ng n ông y có tài b t ba ba mà! Ba ba dư i sông sâu nhưng khách n mu n mua vào gi nào cũng có, mu n to nh c nào cũng có. C vi c ch vào m y t m mo nang, ông y s i b t v ngay t p l , úng y boong kích c yêu c u. Trư c khi l n sâu xu ng nư c, ông y t p m y ng m nư c m m r i ch v n m i chi c qu n ùi, ông y nh y ùm xu ng nư c l n m t hơi. Nư c dư i sâu l nh n r ng r i chân tay mày nhé! Nh có m y ng m nư c m m nhĩ nên ông y m ngư i, s c ch u l nh. N u không, máu c ra ng mũi ng m m và ph t c ra hai l tai ngay. M t lúc r t lâu sau, khi m i ngư i ã s t ru t, tư ng là ông y b ch t ng t dư i ó r i, thì b ng nhiên ông y tr i lên, tay giơ cao con ba ba còn ngư i thì tím tái, hai hàm răng va nhau l ch c ch. H i sao dư i ó lâu th , ít ba ba l m à? Ông y cư i khành kh ch: “Ba ba vô thiên l ng, nhưng tôi ch n i ch n l i, mãi m i b t ư c con v a úng tiêu chu n quý khách yêu c u”. Mày b o th có thánh không? Mày mu n “th c m c s th ”, hôm nào tao s cho mày g p ông y. Th nào ông y cũng ãi cánh mình món cháo ba ba tr danh. Chuy n con cà con kê c a th ng B o giúp cho hai a tôi quên h t c th i gian. ã v n quê nó t lúc nào. Nhưng thú th t là tôi th t v ng ghê g m. Tôi không tin vùng t ang bày ra trư c m t tôi kia l i là quê c a th ng B o. Tôi h i i h i l i nó m sen âu? C ng làng âu? Bãi th trâu có hang c a b y gà vàng âu? Nó v n r t t tin tr l i b ng m t gi ng ch c nình n ch: - ó thôi! ang ngay trư c m t mày ó thôi!

Tôi căng m t nhìn, không dám tin vào ôi m t c a mình n a. m sen có r ng như nó miêu t âu! Nư c c n, lơ phơ nh ng cu ng sen héo úa, th ng ho c m i có vài ba chi c lá còn xanh. C ng làng thì nh bé, loang l rêu phong, m t góc b s t l , g ch vôi l ng ch ng. Th t v ng nh t là hang àn gà vàng trú ng . C tư ng hang ph i to l m, m m á ph i cao l m, xung quanh c nh v t ph i huy n bí l m. Ai ng ch là m t bãi t hoang m c y d a d i, gi a nhô lên m t gò t nh , có m y t ng á to ch ng chi c chum, chi c v i. úng là có hai t ng á g n k nhau có m t ph ng, có th coi như m t nhát chém v ôi th t. T ng l n có m t l sâu hun hút, mi ng r ng con chó có th chui l t. Dù sao t ng á y, l hang y cũng khác xa v i nh ng gì lung linh tôi h ng nghĩ. S B o bu n, tôi không dám b c l h t n i th t v ng c a mình. Tôi nói v i nó:

24

- Chi u nay c u d n mình i xem thêm nh ng c nh B o nói r t vô tư:

p c a quê c u nhé!

- Thì ó! Có gì hay nh t, tao ã ch cho mày xem r i ó! Tôi ch t hi u ra trên cùng m t m nh t này, tôi thì d ng dưng, h u như vô c m, còn th ng B o thì yêu mê m vì nó có c m t quá kh v i bi t bao g n bó. C tu i thơ c a nó trôi qua ây. Nh ng bu i l n ng p trong m sen. Nh ng l n th trâu trên bãi hoang. Nh ng cu c ánh tr n gi bươu u s t trán. Nh ng êm trăng thanh n m mơ m ng m sao tr i và nghe m k v àn gà vàng kỳ o… êm y ng nhà th ng B o, tôi c thao th c mãi, tr n tr c không ng ch vì l nhà mà còn vì nghĩ ng i v n vơ, lan man bi t bao chuy n. ư c. Không

B o d n giư ng thu x p cho tôi ng bu ng bên xong, nó ra ng i nói chuy n v i m . Nó nói th chuy n. H t chuy n h c hành n chuy n i làm thêm, chuy n m y anh em ăn bánh úc riêu ch , chuy n v t tr ng rau, c chuy n “Tào Tháo u i”. C chuy n nó b h c lào, ngư i ta mách bôi nư c i u xót ơi là xót, mãi c tháng tr i m i kh i… Nghĩa là nó k cho m nó nghe không thi u m t chuy n gì, ngay c nh ng chuy n r t v t vãnh, v v n. N m phòng bên này, tôi ng c nhiên h t s c. T nhiên nư c m t tôi c a ra. Tôi ch t hi u ra m t i u r t gi n d nhưng lâu nay tôi không t bi t: Thì ra có m là như th y. Có th tâm s v i m v t t c m i i u, nghĩ th nào thì nói ra th y, không c n n o cân nh c, không ch nói nh ng i u to tát, có ý nghĩa mà có th nói c nh ng i u v n v t, nh ng suy nghĩ ang hình thành, còn d dang chưa hoàn ch nh… M t m t nh , tôi không ư c hư ng nh ng h nh phúc bình d y. M y anh ch em tôi ã ph i s ng già trư c tu i. Ngay t nh , r t ít khi chúng tôi ư c s ng cùng v i nhau trong m t th i gian dài. Ngư i v i ông bà. Ngư i v i chú này, cô n . M i khi g p nhau thư ng là ph i có chuy n quan tr ng gì ó ch ít khi ư c thanh th n vô tư. Th y tôi n g p, các ch tôi thư ng không gi u ư c v lo l ng ch c là tôi có i u gì không vui, ho c b tôi và cô tôi có chuy n gì ph i lo nghĩ r i. Vì th , sau này, khi v a g p các ch tôi, tránh cho các ch ph i nghĩ ng i, tôi thư ng nói ngay: “Em v n bình thư ng. Gia ình v n bình thư ng. Lâu không g p các ch , em nh thì vào thăm thôi!”. Càng nghe th ng B o tía lia cái mi ng, ch ng nh ng nó tía lia, nó v a nói v a ăn nh m nhoàm, òi m nó h t th này n th khác, khuya r i mà nó còn b t m nó i rang l c r i g i tôi tr d y cùng ăn…, tôi thèm ư c vô tư như nó quá. Tôi chơi nhà B o n trưa hôm sau thì hai a ra v . M B o b t mang i th : nào là g o n p, nào khoai s , khoai lang, nào m y bơ l c và không quên m t chai m nư c. M B o r t hi n. Bà ít nói, ban u tôi th y hơi ngài ng i nhưng sau tôi nh n ra bà ít nói vì hi n lành, ít giao thi p r ng ch không ph i s ít nói c a ngư i khó tính. D c ư ng v , B o l i nh n nha k chuy n v quê nó cho tôi nghe. Su t c bu i sáng nó ã d n tôi i o m t vòng kh p làng. Tôi nhìn, tôi ng m nơi n nơi kia theo tay nó

25

ch m t cách h h ng, không m y m n mà nên bây gi tôi m i ti c. Ch c ch c nó l i h i tôi: - Mày có chim… - Con chó á ý cây a c nh ình không? Ngày nh b n tao thư ng ra y b y

u làng, mày có bi t vì sao nó b v t m t cái mõm không?

- Cái gi ng làng tao, mày có trông th y nh ng b c á xanh không? Ngày xưa có m t cô tiên p n mê h n mày nhé, êm êm cô thư ng n múc nư c g i u. Ôi chao! Tóc cô dài ơi là dài… Nó nói n âu, tôi ng ra n y. Qu th t là tôi h h ng quá, vô tình quá. Tôi thèm có m t tình yêu làng quê như nó. Nó g n bó v i làng quê b ng nh ng k ni m th t c th , th t rõ ràng. Ch m t ngày v quê v i nó, tôi h c thêm ư c bi t bao i u. 8. Sáng nay, c l p náo n c vì ư c cô Kim d n i tham quan Kho xăng d u. iv i m t th xã nh , vào nh ng ngày hòa bình m i ư c l p l i chưa ư c bao lâu, vi c kho xăng d u ư c xây d ng vùng ngo i vi, g n bên b sông Thương là c m t s ki n l n. T r t xa ã có th trông th y nh ng b n ch a d u kh ng l tr ng lóa dư i n ng. T ng vòm, t ng vòm tròn, b n n k b n kia, c m t khu r ng l n ư c tư ng cao bao b c, có èn sáng r c thâu êm. i v i b n nh chúng tôi th i y, kho xăng d u to l n uy nghi là bi u hi n r c r c a công cu c công nghi p hóa, là bi u tư ng p c a tương lai t nư c. G n hai ti ng ng h , chúng tôi ư c d n i tham quan các kho bãi. Trư c ó, ông ph trách kho xăng ã nói chuy n v i chúng tôi v công cu c xây d ng ch nghĩa xã h i nư c ta và các nư c b n, v ý nghĩa c a xăng d u trong công cu c xây d ng vĩ i ó và cu i cùng là quá trình xây d ng kho xăng, dung tích c a m i b n ch a, kh i lư ng s c a c kho bãi, thành tích c a cơ quan t khi ư c thành l p… Ti ng xuýt xoa thích thú, ti ng tr m tr thán ph c râm ran. C b n chúng tôi nghiêm trang, g n như kính c n i quanh các b n ch a, m t ngư c nhìn lên các vòm mái tròn cao vút, c m th y lòng y t hào. Nói ra thì có v khó tin, nhưng úng là có m y a lúc nãy ã ngây thơ nghĩ r ng m i b n ch a to l n kia là c m t nhà máy, trong ó máy móc ch y rì r m su t êm ngày ch t o ra xăng d u. B n tôi cãi ó ch là nh ng b n ch a, ngư i ta ch xăng d u n bơm vào nh ng b n ch a ó d tr , m y a kia d t khoát không tin, cho là chúng tôi không bi t gì. Dù sao thì bu i tham quan cũng l i trong lòng lũ tr chúng tôi nh ng n tư ng r t t t p. Sau bu i tham quan, m y a chúng tôi r nhau ra b sông chơi. Sông Thương nh ng ngày cu i năm hanh heo th t p. Nư c trong văn v t, lành l nh màu v chai xanh l c nh t. Tôi th c m c: - Sao ngư i ta l i nói “Sông Thương nư c ch y ôi dòng” h B o? Th ng B o h n h như ư c gãi úng ch ng a:

26

- Ban u tao cũng th c m c như th , nhưng sau m i phát hi n ra là th này mày : o n phía trên c u ch ng vài trăm mét có m t c a c ng r t l n. V mùa mưa lũ, nư c t trong ng túa ra sông qua c a c ng ó. Nư c trong ng c ngàu, ch y xi t t o thành m t dòng ch y riêng bi t không hòa l n v i nư c sông trong v t nên m i có câu “nư c ch y ôi dòng”, bên trong bên c. Nhưng cũng ch ư c m t o n thôi. Qua kh i c u m t khúc, dòng nư c trong ng y u d n, nư c trong nư c c hòa vào nhau li n. ó, cái c a c ng to ch nh nh ó, mày th y không? Ch n m t tri n ê thoai tho i có ám c mư t, b n tôi lăn toài ra n m. Ng a m t lên ng m tr i mây, dang chân dang tay ra tho i mái, sao mà thú v n th ! Gió hiu hiu mơn man da m t. Vài s i tóc vương trên trán khe kh lay ng bu n bu n. Tr i xanh ngút ngát, ban nãy v a th y m y c m mây bông nõn bay nh n nhơ, thoáng cái ã m t hút, hình như chúng ã tan hòa vào s c xanh không cùng… M t sông nh p nhánh ngàn v n nh ng m sáng nh y nhót nhìn n lóa m t. N ng loang loáng s c vàng phơi ph i bay kh p tr i. Tinh ý, có th nh n ra nh ng s i tơ tr i m ng m nh l lư t óng ánh thoáng hi n r i l ng l ng bi n m t… Dư i sông, thuy n bè qua l i t p n p. Nhi u nh t là nh ng thuy n ch cát, ch g ch, á. C , c xanh hòa bình trên mũi thuy n, sau uôi thuy n. Không khí nh ng ngày m i hòa bình v n chưa phai nh t. Ven sông san sát nh ng bè g , bè tre n a ang n m ch ư c b c d . Ti ng g i nhau í i. Ti ng máy n xình x ch. Ti ng xe r . Ti ng ng a hí. Ti ng ngư i la hét… Trăm ngàn âm thanh h n t p v n không át i ư c ti ng v óc ách, dào d t c a nh ng con sóng táp vào m n nh ng con thuy n ang ch m ch m trôi trên sông. T nhiên, m y a cùng im l ng không nói, ch chăm chú nhìn ra m t sông l p lánh ánh nư c. M t lúc lâu sau, th ng T ng m i ng i nh m d y, t ng t h i: - T i qua các c u có i xem phim không? Không h n mà c m y - Có! Có! - Phim tuy t cú mèo! - Phim th m i là phim ch , nh ! - Thi n, mày có nh m y câu nói r t hay o n cu i phim không? i. Tôi c l i nghe coi! a chúng tôi cùng ng i b t d y:

Tôi h ng gi ng, c b n im thin thít, chăm chú ch thuy t minh trong phim: - Vào i! Vào trí óc ta! i hi n cho i t t c nh ng gì t t

c l i nguyên văn l i o c a tâm h n,

p và nhân

Th ng T ng sôi n i nh c thêm: - Còn m t câu n a. Cái câu o n gi a phim y!

27

Tôi l i cao gi ng

c:

- Sau này có ch t i, thân th có m c nát thì trư c khi nh m m t, ta có th t hào r ng: Trong i ta, su t hơn b n mươi năm tr i, có nh ng k c tình làm cho tâm h n ta hư h ng, nhưng công trình c a h ch ng khác nào dã tràng xe cát… C th ng T ng và th ng B o cùng nài n : - Mày cl im tl nn a chúng tao chép.

Tôi g t i: - Thôi, mu n chép - Thì c lúc khác. Bây gi nói chuy n thích hơn.

c cho nghe m t l n n a v y.

Tôi l i ph i c cho chúng nó nghe m t l n n a. C b n l i cùng tr m tr bàn tán v b phim t i hôm qua. ó là b phim “Th i thơ u c a Mácxim Gorki”. Có th nói trư c ó chưa bao gi chúng tôi ư c xem m t b phim hay như th . B phim ã gây m t n tư ng r t m nh, l i trong tâm kh m tôi nh ng k ni m p , không bao gi phai m . Có l ó là b phim có nh hư ng sâu s c nh t i v i th i niên thi u c a tôi, có tác ng sâu xa n cu c i tôi sau này. Tôi yêu bi t bao nhiêu chú bé Aliôsa nghèo kh nhưng tràn y lòng yêu con ngư i, yêu cu c s ng. Tôi không th nào quên ư c hình tư ng bà ngo i y bao dung, anh Tsưgan c hào hi p và bác T t L m hi n t . Hình nh cu i cùng c a b phim y ch t bi u tư ng, như m t gi c mơ, như m t l i kêu g i ã cu n hút tôi, ghi h n trong tôi su t i không th nào quên: Trên ng c l ng gió m m n hi n con ư ng thiên lý ch y mãi n nh ng nơi xa tít t p, chú bé Aliôsa - nhà văn vĩ i Mácxim Gorki tương lai - ang xăm xăm bư c i. Chi c mũ kê pi và mái tóc dày bi ng ch i b gió h t ngư c lên. Tà áo r ng ph n ph t bay trong gió. Trên vai khoác chi c túi v i - Aliôsa hăm h bư c ngư c chi u gió th i. Vang lên l i kêu g i cháy b ng: “Vào i! Vào i hi n cho i t t c nh ng gì t t p và nhân o c a tâm h n trí óc ta!”. Ngư i tôi run lên. Cu c i lam lũ b n hàn nhưng y ch t lãng m n c a c u bé Aliôsa ã lôi cu n tôi th c s , làm cho tôi mê say th c s . Hình nh nhà văn vĩ i c a tương lai ã h n sâu trong tâm kh m tôi, lay ng mãnh li t tâm h n tôi. - Nghĩ ng i gì mà im l ng th h Thi n? Ti ng th ng B o làm tôi b ng t nh, tr v v i th c t i. Th ng T ng lăn ngư i sát tôi. Gi ng nó tha thi t: - Mày c l i cái câu cu i phim cho tao chép i! nn m

Nó gi cu n s dày c p, bên trong ghi chi chít nh ng câu danh ngôn, nh ng o n văn hay ra, n n nót ghi thêm câu nói trong phim do tôi c l i. Ngày ó, m y a có máu mê yêu văn chương b n tôi, a nào cũng có m t cu n s ghi nh ng câu văn hay như th . M i l n i xem phim v , b n nó thư ng b t tôi c l i nh ng o n thuy t minh phim có ý nghĩa ho c ít nhi u có ch t văn chương chúng nó chép l i. H i ó trí óc non d i c a tôi ti p thu r t nhanh nh ng ý tư ng m i l , tôi thu c m t cách d dàng t ng o n văn dài d ng d c.

28

Chép xong m y câu nói trong phim, T ng b o tôi: - Tao ch mu n b h c thôi mày . B h c bư c vào i l y v n s ng mà vi t. Th y Luy n v n thư ng nói y thôi! Mu n vi t văn ph i có nhi u v n s ng, ph i lăn l n, t ng tr i. V y mà chúng mình s ng nh t nh o quá! Tôi r t hi u tâm tr ng nôn nóng c a th ng T ng. Tôi cũng có nh ng ý nghĩ gi ng như nó. Nhi u lúc tôi cũng r t mu n b h c, v a là b t gánh n ng cho gia ình, v a là tích lu v n s ng sau này s vi t. Không nói ra ý nguy n y, s b n bè cư i c t, nhưng th c ra trong lòng tôi luôn sôi s c khát v ng sau này s tr thành m t nhà văn. Gi ng th ng T ng v n sôi n i: - Ti c th t y! Chúng mình sinh ra mu n màng quá. Giá sinh s m dăm b y năm, ư c ib i, vào s ng ra ch t, chi n u trên kh p các chi n trư ng trong Nam ngoài B c thì ph i bi t nhá! Th nào tao cũng vi t ư c m t tác ph m hay ra trò! Còn bây gi , chi n tranh ác li t qua r i, ch ng có gì gay c n h p d n n a… Th ng B o cũng ng i nh m d y góp chuy n: - Tao thì ch ng văn chương ch nghĩa gì như hai a mày. Nhưng tao cũng ti c l m. úng là cu c s ng bây gi không thú v b ng trư c ây. Tao khoái i b il m nhưng chi n tranh qua r i, m t h t lý thú! - Mày mu n i b i thì thi u quái gì d p? n tu i i nghĩa v , mày ư c i li n à! Th ng Thao t nãy v n n m lim dim m t, im l ng l ng nghe không nói gì. Nó v n là th ng r t chín ch n, nói câu nào ch c câu y, gi cũng vui v góp chuy n. B o nhăn nhó: - Th i bình, i b i, ch ng ánh m gì, chán ch t! Tao mu n ư c lao vào l a th thi t thòi… h n hoi kia! úng là chúng mình sinh sau mu n, ch u - Mày lo gì! Trong mi n Nam y, gi c giã ã yên âu… - Th ng Thao nói l p l ng. n

B o v n th dài sư n sư t. Tôi bi t nó bu n th c s . Tôi ng i h n d y k cho chúng nó nghe v m t k ni m nh tôi ư c ch ng ki n năm, sáu năm v trư c. H i ó, gia ình tôi t n cư lên vùng Yên Th . M t hôm, có m t ơn v hành quân qua làng. Toàn là tân binh, anh nào anh n y tr măng. Các anh ch d ng l i m t bu i n u cơm nh . Ăn xong l i ào ào lên ư ng. Cơm ch ng có gì ngoài m t món rau mu ng lu c ch m tương, nhưng các anh cư i ùa r t vui v . B n tr con chúng tôi ng vòng quanh, mê m i nghe các anh hò hát. Tôi v n nh như in quang c nh các anh ng i quanh ng l a, v a hào h ng v tay, v a hát say sưa. L i bài hát th t m c m c, gi n d , có l là do các anh t sáng tác nhưng m i sôi n i, hào hùng làm sao. M t anh ng lên b t nh p, tay vung lên như múa, ngư i nghiêng ng như say. Ca ám ông cùng hát theo v i th gi ng tr m b ng, khàn c, thô ráp nhưng y chân thành và sôi s c: “ i lên èo, i xu ng èo. i lên d c, i xu ng d c. i v qu c thú l m anh em ơi! Súng trong tay anh b n quân thù. Gi c ch u thua quay u v nư c. i v qu c tươi th t là tươi!”

29

Tôi chưa th y bài hát nào l i m c m c như th , h n nhiên như th nhưng cũng ph n ánh rõ n th cái hào khí c a m t cu c chi n u c a nh ng ngư i nông dân v a vùng lên ánh u i quân thù. N u ch c lên l i l kia thì khó mà hình dung ư c cái không khí s thi kỳ l mà bài hát ã g i lên. Ph i hát lên kia! Cái ch t nh c thô ráp, dung d nhưng m nh m , gân gu c y g i c m. Tôi b ng cao h ng hát thành l i bài hát y ch t dân dã. C B o, T ng, Thao, T n, Thanh cùng m p máy môi hát theo, ban u còn r t rè, sau m nh b o d n và cu i cùng thì c m y a u m chìm vào trong l i hát hào hùng. - ó, th y chưa? Bây gi thì còn âu cái hào khí náo n c y n a? - Th ng B o ti c h m ti c h i. - Mình còn nh m t câu hát r t hay này n a. Ch m t câu thôi! - Tôi khoe. - Câu gì? Câu gì, nói nghe coi! - Th ng T n nôn nóng h i. Hành vi y hi m th y nó. T n v n i m m. ã nhi u l n nó ao ư c sau này tr thành m t nhà giáo, v d y ngay chính ngôi trư ng này. - Cái h i chi n d ch ông Khê, Th t Khê mình còn bé xíu.- Tôi b t u nh l i.- Các bác các chú mình k chuy n cho nhau nghe, mình c h ch mũi, d ng tai lên mà nghe hóng. Có m t chuy n làm ai n y u c m ng. Chú mình k l i, khi ông Khê ư c gi i phóng, trong m t bu i chi u mưa rét, gi a vùng r ng núi còn khét l t khói súng, có m t oàn tù binh ư c b i ta áp gi i i. Có nhi u lính Âu Phi, do ho ng lo n b ch y, ã c i c áo qu n quăng âu m t. Ch ánh m i chi c qu n ùi, h co ro l m lũi i trong mưa l nh. m t ngã ba ư ng, có m y cán b c a ta ng nhìn theo oàn tù. Trong gió rét căm căm, m t c già b ng c i áo khoác ngoài choàng lên vai ngư i tù binh da en kh p khi ng i ngang qua. Ngư i tù binh v a s s t v a ng c nhiên, c m ng nói l i c m ơn. Ch c anh ta ch nghĩ r ng ó là m t ông già Vi t Nam bình thư ng ch không h bi t ó chính là Bác H , ó chính là Ch t ch H Chí Minh… C T ng và B o u có v không tin, d n d p h i:

- Sao mày bi t chuy n ó? - Ai k cho mày nghe chuy n ó? Tôi th ng th ng áp y v t tin:

- Thì mình ã b o chính chú mình tham gia chi n d ch ó k l i mà! Chú mình còn k nhi u chuy n c m ng khác n a. Có c nh ng chuy n bu n cư i. Ch ng h n, có nh ng anh b i trông th y nh ng bánh pho mát l i tư ng là xà phòng, em ra su i t m gi t, g i u, th là bê b t, nhày nh a h t c . Thì t thu cha sinh m , nh ng ngư i nông dân nghèo kh y có bi t pho mát pho mi c là cái quái gì! Qua nh ng chi ti t nh nh t như th , mình cũng hi u ư c cu c kháng chi n v a qua th c s là m t cu c i i, nh ng cái gì ó m i m ang n… - Th còn câu hát gì mà c u b o r t hay? - T ng nh c. Tôi k ti p:

30

- Chú mình v a g y ghita v a hát m t bài v chi n th ng ông Khê. Hay l m. Trong ó có m t câu làm mình nh mãi. Theo mình, ch có m t câu ó thôi cũng g i lên c m t b i c nh hào hùng c a chi n d ch… - Thì nói ngay i, c vòng vo mãi! - B o s t ru t. Tôi v n c nh n nha, c tình trêu t c tính nôn nóng c a hai kh não c a chúng, tôi không n ùa thêm, khe kh hát: a. Th y v m t cau có

- “M t viên n không còn, l a reo ông Khê b c cháy…”. ó, th y không? Li u có còn câu nào ng n g n mà nói lên ư c c s ác li t c a tr n ánh, c n i hân hoan c a nh ng ngư i chi n th ng như câu hát ó không? Bao nhiêu s c l c d n vào tr n ánh ác li t. V a giành ư c chi n th ng, n b t ch v a b c cháy thì quân ta cũng không còn l y m t viên n. Ác li t chưa? Có úng là m t câu hát th t hay chưa? Tôi hãnh di n khoe v i chúng nó, v m t kiêu hãnh, c như chính tôi là tác gi c a câu hát hào s ng kia. M y a cùng l m nh m hát l i. Nhưng hát xong, v m t a nào a n y bu n thiu. L i ti c nu i không còn d p ư c c ng hi n h t s c mình cho t nư c. - Tao v n s xin i b i chúng mày . - Th ng B o sôi n i. - Không còn gi c trong nư c thì tao tình nguy n i chi n u nư c ngoài. Như chí nguy n quân Trung Qu c sang chi n u Tri u Tiên y! Th ng Th o làm ra v thông th o chính tr : - C n gì ph i i âu xa? Mi n Nam còn trong tay M - Di m ó. Bi t âu chi n tranh còn tr l i… Gi ng th ng B o ch t bu n bu n: - Giá mà có chi n tranh nhưng m i ngư i ng ph i ch t nh ! Tao thích i b thích chi n u ác li t, nhưng không mu n m i ngư i ph i ch t! Th ng T ng c l i: - Mày nói gì kỳ c c th ? Làm gì có chuy n chi n tranh mà không ai b ch t? B o cư i ch ng ch : - Thì tao nói “giá mà” ch tao có b o s th t là như th này s làm gì? - Tao s lên công trư ng xây d ng… - T ng kh nói. - Mày s “vào i” như cái ông nhà văn trong phim y à? âu! Còn mày, mày thích sau i,

T ng không tr l i nhưng tôi bi t úng là nó d nh như th . Phim Th i thơ u xem t i qua cũng t cháy lòng nó như ã t cháy tâm h n tôi. Trong m y a b n, T ng

31

là a cũng có máu mê văn chương như tôi. Nó cùng h c l p năm nhưng l p năm B, còn tôi và th ng B o h c l p năm A. T ng không ph i tr h c như tôi. Nhà nó ngay th xã, chuyên làm giò ch . M nó r t hi n, bán hàng ch . Ông ngo i nó ngư i nh bé, r t ít nói và cũng r t hi n. Th nh tho ng tôi n chơi, ông thư ng l ng l ng mang bánh dày, bánh giò ra dúi vào tay tôi, ra hi u b o ăn. H u như tôi không nghe th y ông nói bao gi . Lúc nào cũng th y ông l m l i làm vi c, lúc giã giò, lúc gói bánh, lu c bánh. Th ng T ng có l cũng gi ng c tính ông ngo i và m . Nó ít nói, tr m tính. T ng nh con, da ngăm ngăm mai mái. Nó r t quý tôi. Th nh tho ng, tan h c, T ng l i r tôi v nhà nó ăn cơm. Hình như nó c ý r tôi v nhà nó nó “b i dư ng” cho tôi hay sao y, vì m i l n tôi n, nó toàn b t tôi ăn vã giò ch , d t khoát không cho tôi ăn cơm. V a ép tôi ăn, nó v a v n vã: “Ăn i! Ăn cho chán i! C a nhà làm mà, thi u gì!”.

9. M y anh em tôi v a i h c v a làm thêm ư c g n hai tháng thì g p m t vi c kinh kh ng, chút xíu n a x y ra tai n n. Hôm y h t g ch á, chúng tôi chuy n sang ch tre n a, lá g i l p nhà. V n b c hàng t dư i sông lên m t ê r i t m t ê ch b ng xe ba gác vào th xã. Hai chuy n u chót l t, không x y ra chuy n gì. n chuy n th ba, ph n vì m y anh em ã th m m t, ph n vì chuy n cu i, c ch cho h t s lá g i còn l i nên xe quá n ng. T trên m t ê, ph i ghìm xe cho ch y ch m ch m qua n i m t con d c thoai tho i ch ng năm b y ch c mét r i m i xu ng n ư ng t vào ph chính. Anh Nhu c m càng, tôi và th ng B o bám cu i thành xe. M i lăn bánh kh i m t ê ch ng vài mét, b t u xu ng d c, chi c xe b ng lo ng cho ng, nghiêng h n v m t bên, ch c . Anh Nhu hét lên: - Hai a níu ch t l y xe! C ghìm cho ch c nhá!

Tôi và th ng B o choãi chân, ng a ngư i ra phía sau, m m môi m m l i c ghìm chi c xe l i. Nhưng chi c xe to l n, l i ang trên nh d c, c phăng phăng lao xu ng. Hai a tôi c bám ch t l y xe, cương quy t không ch u buông. Chân chúng tôi l p b p, nh y choi choi, lúc ch i v i trên không, lúc s c sâu vào t, lúc b kéo lê l t trên c . M t tôi t i s m. Không còn bi t làm gì hơn là c bám th t ch t vào cu i thành xe, g ng mình, choãi chân trì níu c ghìm cho xe lao ch m l i. Ti ng la hét, kêu gào ho ng s vang lên b n b . T t c c loang loáng vùn v t lao xu ng. u óc tôi như mê mu i không còn bi t gì. Trư c m t tôi, lúc t i en, lúc l i r c lên như m t t nhiên, tôi th y mình rơi ph ch xu ng, ngư i au nhói, ê m. Thì ra chi c lò l a. xe ba gác lao nhanh quá, tôi và th ng B o kéo l i không n i, c hai a ã b văng ra, tung ngư i lên r i ngã chúi xu ng t. Cũng may mà tri n ê toàn t th t và c m c dày nên không n n i nào, ch b au ê m toàn thân và sây sát hai khu u tay. Nhưng anh Nhu thì v n ang trong tình th vô cùng nguy hi m. Tôi mu n kêu lên mà không sao kêu n i. M m ch há ra, m t m to kinh hoàng. Chi c xe v n ang ch m ch m lao xu ng d c. Lá g i văng ra t tung. Anh Nhu v n c bám càng, ghì ch t chúng xu ng, c h ts c ghìm b t t c ghê g m c a xe. Ngư i anh lúc như rà sát m t t, lúc l i b nâng b ng lên không, hai chân khua kho ng ch i v i. Nh ng ngư i b c vác g n y và khách ngang qua ư ng kêu la m ĩ, nhi u ngư i ng ch t l ng nhìn theo m t cách b t l c. Ai cũng nghĩ anh Nhu c m ch c cái ch t trăm ph n trăm. C tôi và th ng B o cùng v a ch y theo v a khóc n c n . Bi t là anh c a mình ang lao vùn v t t i ch ch t mà không có cách nào ngăn l i ư c. Nhi u ngư i khác cũng ùa ch y

32

theo chúng tôi. Xu ng n chân d c, chi c xe ph n nào ch m l i và cu i cùng nghiêng xu ng v ư ng ánh r m, ngay sát bên m t quán nư c. Ngư i trong quán t nãy ã ch y túa ra kh i quán, ang nh n nhác ng dõi theo chi c xe và bàn tán sôi n i. Tôi và th ng B o lao n chi c xe u tiên. Chúng tôi gào to, lăn x vào g m xe nh ôm l y xác anh Nhu mà c hai a tôi và t t c m i ngư i u inh ninh là anh ã b chi c xe nghi n nát. Nhưng kỳ l quá! Anh Nhu ang ngóc u lên, toe toét cư i v i hai a tôi. Anh v n n m trong g m xe ang c bươi t chui ra. Ngư i xúm ông xúm vây quanh anh, cư i nói r n r ng. Không ai hi u n i vì sao anh l i thoát ch t m t cách kỳ l như th . Khi ã qua cơn choáng váng, b n tôi m i b t u quan sát. May m n làm sao! G n qua kh i chân ê, chi c xe ã gi m t c và nghiêng ra v ư ng. M t bánh xe lún sâu xu ng t m, m t bánh xe vênh lên tr i, quay tít như chong chóng. Anh Nhu n m l t dư i rãnh thoát nư c, ngay dư i g m xe. Ti ng bàn tán r lên: - C u này gan lỳ th t! Xe lao r m r m th mà d t khoát bám càng không ch u buông! - Không ch u buông là úng! Nhát gan, buông ra là toi - Cái m ng c u này l n l m ó! Th t là nh phúc i!

c ông bà…

- C m ch c cái ch t trăm ph n trăm, v y mà không h h n gì, l lùng th t! Tôi ôm ch t l y anh Nhu, v a khóc v a cư i. Anh cúi xu ng kh b o tôi: - Trông bu n cư i chưa kìa! Nín i ch ! Anh v n s ng nhăn răng ra ây thôi! Tôi bi t anh nói c ng v y ch th t ra anh cũng t bi t là mình v a tr i qua m t tình hu ng c c kỳ nguy hi m. M t anh v n còn tái mét. M t tôi áp vào ng c anh, tôi v n còn nghe rõ tr ng ng c anh p thình thình. Có cái gì dinh dính, ươn ư t trên má tôi. Thì ra hai cánh tay anh b sây sát, máu rư m ra h t c , dính vào má tôi. Chúng tôi ch y i lư m nh ng tàu lá g i văng t tung x p l i vào xe r i ti p t c kéo vào th xã. ám ông v n chưa ch u gi i tán. Ti ng bàn lu n v n rôm r . M i ngư i nhìn theo m y anh em tôi, v a thương c m v a thán ph c. i ư c m t o n, anh Nhu m i th phào: - Nghĩ l i, k cũng hãi. May m n sao lúc ó ư ng l i v ng. Ch như m i ngày, ô tô ch y r m r m, lao ph i chúng ch có mà tan xác! Sau bu i ó, m y anh em tôi t m ngh ít ngày. Anh Nhu b o Bây gi kéo xe c th y gai gai ngư i, ch n ch n th nào. cho hoàn h n l i ã.

M i ngh làm hai hôm, tôi và th ng B o ã th y ng a ngáy chân tay, c m th y thiêu thi u m t cái gì. Th ng B o r tôi: - Chúng mình ra sông Thương v t c i r u i. Có cái mà un n u, c a bà Mu n. ph i xin rơm r

- Sông trong leo l o, có ph i mùa mưa lũ âu mà có c i r u? - Tôi h i l i.

33

Th ng B o cư i, cái cư i k c , như mu n khoe s khôn lanh, sành s i c a nó: - Mày không th y sao? Trên các bè tre n a, c i r u m c l i vô thiên l ng. M y hôm b c d lá g i, tao ã ý r i. u m u tre n a cũng y ra. i, c i theo tao r i kh c bi t. Ngang qua nhà th ng T ng, th ng Thanh, th ng T n, th ng H c, chúng tôi r b n nó cùng i cho vui. R b n nó i t m sông cho vui thôi ch nhà m y a ó khá gi , chúng nó không c n v t c i. Ra n b sông Thương, th ng B o hét to như ra l nh: -M y a bay c t m trư c i nhá! Tao và th ng Thi n ki m ít c i r i t m sau!

Th ng Thanh nhanh nh u: b n tao cùng ki m c i ng h hai tr n th t ác li t có vui hơn không? a mày r i t m luôn th . S thu chi n m t

Qu th ng B o nói không sai. R i rác trên các bè n a, các u m u g v n, tre n a u th a uôi th o r t nhi u. Ch m t lát sau, chúng tôi ã gom ư c m y bó. Th ng Thanh, th ng H c còn láu cá b c m y cây n a còn nguyên v n sóng hàng trên bè. Th y v y, th ng B o c nh báo li n: - Chúng mày có mu n ch t không h ? Nhà bè h th y, h u i c lũ bây gi ! Không có chơi cái trò gian d i y. Chúng ta i nh t c i rơi vãi àng hoàng ch có ph i i l y tr m c a ngư i ta âu? Th ng Thanh cư i tít m t, xí xóa: - G m! G m! Làm gì mà lên gi ng d y - Ch không à? - B o s ng s c l i, m t Th ng Thanh th y th càng trêu già: - B o r , B o r ! Mày i ăn c . G p t ong b u. Nó châm vào u. Mày kêu oai oái… i khi p th h cái th ng B o r kia? văng lên.

Th là hai a lăn x vào nhau, ghì u nhau chúi xu ng nư c. Chi c bè chòng chành làm c hai cùng lăn tòm xu ng sông trư c s reo hò c vũ c a c nhóm. Cu c thu chi n b t u. M c cho m y bó c i ang ki m còn dang d , chúng tôi hào h ng vùng v y trên sông nư c. Trong b n, tôi là a bơi d nh t. úng ra, tôi chưa th t s bi t bơi. Th ng B o, th ng T ng m i d y tôi bơi ư c m y bu i. Tôi ch m i dám khua kho ng chân tay g n b , hai tay bám ch t vào bè tre, chân p lo n x làm nư c b n tung tóe. Th y b n bè hăm h l n ng p, nhào l n, so i tay vươn ra t i gi a sông, tôi thèm vô cùng. Th ng B o và th ng T ng bơi kh e nh t. Chúng nó t n công b n th ng Thanh, th ng T n, th ng H c t i t p, làm b n kia ho s c s a, kêu oai oái, m y l n la lên xin hàng. Th y tôi c quanh qu n g n bè n a, th ng B o phun nư c phì phì, v a vu t m t v a khích l tôi:

34

- Ra ây, Thi n! Ra ây vùng v y m i ã! tao dìu mày cùng bơi. Ph i m nh d n lên! H c bơi mà c nhát s thì ch ng bao gi bơi gi i ư c! Nó nhoài ngư i v phía tôi. Ch t nó m t hút. Tôi còn ngơ ngác tìm ki m thì t nhiên nó ã tr i lên ngay sát c nh tôi, cư i s ng s c. Nó lôi tôi i phăng phăng. Tôi phát ho ng th t s . Càng ra ngoài xa, sóng càng l n. H t l p này n l p khác, nh ng con sóng t i t p ào n ph trùm lên tôi, làm tôi r n ng p, không k p th . Tôi s c s a, van v th ng B o cho tôi quay tr vào b . Th ng B o ùa dai, th y th , càng lôi tôi ra xa ti p. Tôi c m th y mình ã m t m i l m, nhưng th ng B o thì hình như không nh n ra i u ó, v n v a hò hét v a kéo tôi lao u i theo th ng Thanh. Cũng may là nó ã áp sát ư c th ng Thanh. Tôi th u thào: - Thanh! Mình m t quá! C u dìu mình vào b … Tôi nghe ti ng th ng Thanh hét lên: - B o! Ng ng l i, B o! Mày không th y m t th ng Thi n tr ng b ch ra kia à? vào b ngay! - Tao c tư ng nó gi b … - B o v n cư i c t. C hai a cùng x c nách, dìu tôi quay tr l i. Khó khăn l m tôi m i leo ư c lên bè n a. Ngư i tôi nh t nh t, l nh run. Tôi co ro, ng i bó g i, răng va nhau l ch c ch. Th ng Thanh b o tôi: - Mày ng i sư i n ng m t tý là kh e ngay y mà. Hay ch u khó lên b vung tay vung chân cho m ngư i. R i nó quay ra sông, nói v i th ng B o: - Mà thôi, chúng mình cũng v thôi B o . Hôm khác l i chơi ti p. Th ng B o v n còn ang say chi n tr n, chưa ch u v . Nó nh p nh m trên sóng, gi ng c th ng: - Chúng mày d quá! C g i là thua tao h t! Chơi thêm m t lát h ng v . B o l i qu y sóng, so i mình hơi ra xa. M c cho nó khích bác, th ng Thanh không ua theo nó n a, ch v n táp sóng g n bè n a. Nhìn chúng nó vùng v y, té nư c ràn r t, mi ng thì hò reo inh i, tôi th y mình non kém quá. Tôi ph i g ng t p bơi cho mau gi i theo k p chúng nó, cho th ng B o vênh vang. Nghĩ v y, tôi l i tu n xu ng nư c. Hai tay tôi n m ch t l y m t cây tre mép bè, u tôi v c xu ng nư c, hai chân ra s c p. Ch t tôi th y chân ph i tôi b co l i, bàn chân c ng ng c, không sao du i ra ư c. Tôi rùng mình, c m th y toàn thân l nh toát. Tôi t t buông tay ra, chìm d n trong làn nư c m i lúc m t giá bu t. Tôi mu n kêu lên mà không sao kêu ư c. Tôi mu n vùng v y tr i lên kh i m t nư c mà không bi t ph i làm th nào. Tôi không còn i u khi n ư c tay chân mình n a. Khi tôi h i t nh l i thì ã th y mình n m trên tri n ê, b n bè vây kín xung quanh. Th ng B o reo to lên: ê, ch y nh y, ưa nó

35

- Nó t nh r i! Nó m M y

ư c m t ra r i!

a h n h , cư i nói r m rĩ. Th ng T ng ghé sát vào tai tôi:

- Mày làm chúng tao lo quá! C tư ng không còn hy v ng gì n a… - Cũng may mà th ng Thanh phát hi n s m. Mu n chút xíu n a là i tong r i! - Mày k l i i, Thanh! Sao mày bi t nó b chìm mà lao xu ng c u? Th ng Thanh nh p nh p gi ng, b t uk :

- Cũng mày là lúc y tao ang th m m t nên không lao theo th ng B o n a. Tao ch qu n quanh bên chi c bè, nh kỳ c qua loa r i lên b . Th y th ng Thi n ng i co ro, m t nh t nh t, môi tím b m, tao ang nh b o nó m c qu n áo vào k o c m l nh thì b ng th y nó l i chu i xu ng nư c, ti p t c vùng v y. Mà nó vùng v y m i khi p ch ! Tao th m c m ph c nó: À, th ng o t con này cũng kiên cư ng ra ph t ây! Rõ ràng th y nó m t m i ra m t mà v n c g ng t p luy n. Tao l n m t hơi cu i cùng r i lên b . Nhưng khi nhô lên kh i m t nư c, tao không th y th ng Thi n âu. Nhìn lên b không th y nó. Nhìn ra ngoài sông, ch th y m y a chúng mày ang nh p nhô. Mà tài thánh th ng Thi n cũng không th bơi nhanh ra nh p v i b n chúng mày ư c. R t nhanh, tao linh c m th y có chuy n ch ng lành r i. Nhìn th y mép bè d p d nh, m y cây n a tr i lên s t lên s t xu ng hơi khác thư ng, tao nghi li n. Tao l n ngay xu ng thì th y th ng Thi n ang qu qu ng dư i ó. Nó qu qu ng m t cách y u t. Nó c thúc u lên nhưng làm sao mà lên n i vì phía trên là bè n a. Th ng Thi n b m c k t dư i bè n a. Tao lao n. Thi n l p t c túm ch t l y tao. Tao s quá, c vùng ra mà không ư c. Không khéo c hai a cùng ch t k t dư i ó. Tao d n h t s c l c, co ngư i l i r i p th t m nh. C hư ng v phía có ánh sáng l m mà chu i ra. V a p m nh v a chu i ra. Dư i bè, nư c l nh bu t và t i om. Phía có ánh sáng m m là phía ngoài sông. M t lúc sau, ch ng bi t là bao lâu sau, thì tao tr i lên ư c. Th y ánh sáng chói lòa, tao bi t là mình s ng r i! Tao dìu th ng Thi n cùng nhô lên và gào n v h ng g i chúng mày… - Lúc ó, nghe ti ng mày gào, b n tao c tư ng là mày ùa. Nhưng sau th y mày gào d quá, c b n m i ch u ngưng chi n, quay vào b . B o v n cư i cư i c t c t. Th ng Thanh gi n tím m t: - Mày c li u y! B cái tính ùa dai i nhé! Ban nãy m t chút xíu n a thì tao cũng ch t s c vì mày y! Tôi v n còn m t. Bao nhiêu nư c trong b ng tôi ã ư c lũ b n dùng cách, t hô h p nhân t o n n m s p, n m ng a, d c ngư c u xu ng t… t ng nư c ra ư t m bãi c quanh ch tôi n m. M y a dìu tôi ng i sang bãi c khác khô ráo hơn. nh kéo nhau v nhưng th y tôi v n còn b i ho i nên c b n cùng l i, n m ng i ng ng n xung quanh tôi tán chuy n g u. Th ng B o l i thao thao b t tuy t v chuy n con nam, con gi i ngoài h , ngoài sông. Nó b o nh ng ngư i ch t u i thư ng bi n thành nh ng con nam, ch c s n dư i nư c dìm ch t m t ai ó. Có ngư i th m ng, con nam m i mong tr l i tr n th , u thai ki p khác… C b n l i b nh ng câu

36

chuy n ly kỳ c a th ng B o cu n hút, quên h t c nh ng n i b c b i, nh ng lo âu ban nãy. L i thơ th i ng m nhìn tr i mây, sông nư c. Ngoài m t sông, nư c l p loáng, muôn ngàn m sao ánh sáng nh p nhánh nh y nhót. Theo t ng cơn gió, nư c sông r n lên t ng t sóng v a xám xanh màu á v a lóa sáng như b c. M t con thuy n nh ang trôi xuôi. Th ng bé lái thuy n n a n m n a ng i, d a lưng vào m n thuy n, dùng hai chân i u khi n mái chèo m t cách i u ngh làm cho c b n chúng tôi u lác m t thán ph c và thèm thu ng. C nh v t xung quanh bình yên quá. Ch m t chút xíu n a thôi là tôi ã vĩnh vi n ch ng bao gi ư c th y nh ng c nh này. T nhiên trào lên trong tôi lòng yêu quý cu c s ng, bình d s g n bó máu th t v i b n bè. Tôi c m th y yêu cu c i này quá, m t cu c i bình thư ng h u như ch ng bao gi mình bi t trân tr ng, ch n khi s p b m t nó, mình m i nh n ra v p l n lao và vô giá c a nó… Chúng tôi ch y xu ng bè, thu gom l i nh ng c i cành, bó thành bó chu n b ra v . M i a m t vác n ng. Th ng B o ch t t v lo s , căn d n c b n: - Chúng mày tuy t i gi bí m t chuy n th ng Thi n suýt ch t u i nhé! Anh Nhu mà bi t thì ch t c lũ. S ch ng bao gi ư c ra sông chơi n a âu! Th ng T ng làm ra v thâm thuý, góp thêm: - T nay cánh ta cũng ph i c n th n chúng mày . “H a vô ơn chí, phúc b t trùng lai”. H t chuy n xe lao xu ng d c b a trư c n chuy n th ng Thi n suýt i g p Hà Bá hôm nay. Tao s tai h a chưa qua h t âu. M y a x c c i lên vai, lom khom leo lên tri n ê. Tôi i sau cùng, không ph i mang vác gì. Lũ b n v a i v a ngoái l i, s tôi u i s c không theo k p. Tôi b ng th y chúng nó th t thân thi t, g n gũi bi t bao nhiêu… 10. Nh ng v t tr y trên hai cánh tay anh Nhu tư ng nh không có gì áng ng i, không ng hai hôm sau b ng sưng t y lên, b t u mưng m làm cho anh Nhu phát s t. Ai cũng ng c nhiên sao v t thương chuy n bi n nhanh n th . Anh Nhu b o có l anh b nhi m trùng máu, b têtan t, ph i tiêm kháng sinh li u cao. Anh nh hình như xe ba gác anh kéo ã lao xu ng rãnh k li n v i ng s t v n ph th i bên hông quán nư c. Mưa n ng ã làm ng s t han r vàng khè l n v i màu t c p ph i r i ư ng. Tôi và th ng B o, th ng Nam l p t c ch y ra b n sông xem l i. Qu úng như v y. Anh Hoàng mư n chi c xe p c a th y Tín èo anh Nhu n b nh vi n. M y a chúng tôi bám theo xe, v a i v a ch y g n c cho k p. Anh Nhu là ngư i anh c c a chúng tôi, là linh h n c a c nhóm. Anh b b nh, ai cũng bu n cũng lo. M i vi c u tr nên ch nh m ng, ăn u ng th t thư ng, sinh ho t t m b . Lo nh t là b nh c a anh, không bi t có x y ra chuy n gì không? Khi anh Hoàng k l i l i các bác sĩ ch n oán anh Nhu b nhi m trùng khá n ng nhưng do phát hi n s m, ưa i b nh vi n k p th i nên không n n i nào. C b n cùng th phào nh nhõm. Ch còn m t n i lo không bi t vi n phí, ti n thu c thang có n ng l m không? V kho n ti n nong, m y anh em tôi không l y gì làm dư d . Ti n làm thêm ư c h u

37

như ch v a cho các b a ăn hàng ngày và dư ra chút nh. M y hôm nay l i ang ngh vi c… Tôi bi t không ai nói ra nhưng t t c cùng ang lo nghĩ v chuy n y. Trên ư ng i thăm anh Nhu v , qua con mương nh , th y nư c trong mát ng p c b c thích m t quá, th ng B o r tôi và th ng Nam ng i chơi m t lát. Dư i bóng cây xà c xùm xòa, ba a cùng n m lăn ra bên c nh con mương. Th ng B o b ng ng i nh m d y, m t sáng lên: - Con mương này nhi u cá quá chúng mày . B t m t m v r i không có ch t tanh, thèm ghê! Nam nói gi ng u o i: - Có c n câu quái âu mà câu? - C n gì c n câu? - B o gi t gi ng. này. C g i là ăn m t ngh ! Nói r i B o c i phăng qu n áo, ch gi c b n tôi: tao ch cho hai a mày cách b t cá c bi t ánh chén i! Lâu l m

ánh m i chi c qu n ùi, l i ào xu ng mương. Nó a m t tay, ch ng m y tý

- Chúng mày cùng xu ng làm theo tao cho nhanh i! M i mà xong.

V a nói, nó v a v c tay xu ng bùn, v c lên t ng v c bùn non v i rong c . Nó l y chân p m nh vào b mương, b a ra t ng v ng t l n c m c dày, kh n bưng lên r i c n th n x p thành hàng ch n ngang dòng nư c mương. Tôi và th ng Nam chăm chú nhìn nó làm r i b t chư c làm theo. V a hăm h v c t, B o v a gi i thích: - C dòng mương dài th này thì b t sao ư c cá? Ph i khoanh vùng nó l i. Ta l y t l y bùn và c rong p hai b ch n ngang dòng mương t o thành m t cái chuôm nh , cá ch y ng tr i! Tha h b t! Tôi và Nam v n chưa hi u h t ý th ng B o nhưng c làm theo l i nó ch d n. Ba th ng v c t ch ng mươi phút thì p xong ư c m t b ch n ngang dòng mương. B o d n tôi và Nam i ngư c lên ch ng mươi mét, l i p thêm m t b t n a. Nó cư i híp c hai m t l i: - Th y chưa? Th y rõ ý này. Th s c mà b t. c a lão m chưa? V y là lũ cá b nh t trong chi c ao nh

p xong b t th hai, c ba a thi nhau tát nư c. Cũng may mà hôm nay c ba cùng i mũ. C v c mũ lá g i xu ng nư c, trút ra ngoài mương. Ch ng m y ch c nư c trong “ao” ã g n c n, ch còn ng p n ngang b p chân. B o ra l nh: - Thôi, ng ng tát! Bây gi hai a làm theo tao nhá! t này sang b t kia,

B o i trư c, hai a tôi theo sau. Ba a c i i l i l i t b chân s c sâu dư i bùn. V a s c bùn, B o v a gi ng gi i:

38

- B n cá s s c bùn, tóm chúng b gi !

n như lũ m t h n, chúi sâu dư i các l t chân. C th mà

Qu nhiên, lũ cá n m im thin thít dư i các l t chân chúng tôi th t. Ba a c lom khom dò d m t ng bư c m t, ưa hai tay qu qu ng dư i bùn nhão, khéo léo tóm g n lũ cá. Không có gi , c v t t m lũ cá vào m t h c t, sau thu gom l i. Th mà cu i cùng cũng ư c g n y ba chi c mũ. Thôi thì cá rô, cá di c, cá uôi c , tôm, cua…, c . Th ng Nam cư i h hê: - Chi u nay ư c m t b a ngon lành r i! Ch ti c anh Nhu không có nhà. - Thì mang vào b nh vi n cho anh ch khó gì! - B o th ng th ng. - Thôi, xong vi c r i, ta l i phá b i cho con mương nó ch y thong dong. p thì v t v ch phá thì quá d . Ch vài cú p m nh, hai con b ã nhào dòng nư c lưu thông tr l i. Ba a ngư c lên phía trên m t o n, thi nhau v c nư c r a m t mũi chân tay. a nào a n y m t mũi tươi rói, cư i h hê m c dù có m t bã ngư i. Ng i ngh bên mương nư c, th ng Nam ra s c tán dương tài b t cá c a th ng B o. Th ng B o h nh mũi, b c lên: - Th này ã th m tháp gì! r i tao s cho hai a mày xem l m trò h p d n hơn nhi u. Hôm nào b n ta i b t ch chơi! R i i câu tôm, i cu c ch ch, i b t cá cóng, i mò c. Chúng mày có khoái ăn c lu c không? Cái anh c lu c là tao khoái nh t h ng. c lu c ch m nư c m m g ng, chà chà, ch no căng b ng ch không h chán. Tao có m t cách b t c c c kỳ nhanh chóng. Ch trong vài phút tao có th vơ ư c c m tr y! - Mày ch b c phét! - Th ng Nam tương luôn m t câu làm th ng B o t c iên, nh y ch m lên như b ki n l a t. - Mày b o ai b c phét? ng có h n láo nhá! Không tin, coi. N u tao nói úng, mày m t cho tao cái gì? r i tao bi u di n cho mà

Hai a c cãi qua cãi l i mãi, tôi ph i can m y l n chúng m i ch u yên. Th ng B o ch t nhích l i g n tôi, nói m t cách r t thành th c: - Mày , tao nghĩ ra r i. Hay là t nay b n mình thôi không i ch g ch á thuê n a. i b t cá, b t cua em ra ch bán có khi l i hay y. V a bán ư c ti n l i v a ư c lang thang trên các sông h … Tôi tròn m t ng c nhiên trư c ý nó: - C u nói ùa hay nói th t y? nh m i m c a th ng B o. Tôi ng ngàng h i l i

B o v n nói m t cách r t h n nhiên:

39

- Th t ch sao l i ùa? Cái trò b t tôm cá là s trư ng c a tao t nh . Tao có ti ng là sát cá y mày . Nhi u ngư i i câu v tay không ch tao ã ra quân là ch có mang chi n th ng tr v . Gi c a tao bao gi cũng y nhóc nhá! Tôi cư i b o nó: - Không ư c âu B o ơi! Còn h c hành, bài v , còn bao th chuy n… - Thì lâu nay chúng mình v n i làm ó thôi, có sao âu? - i làm g n trong m t bu i thì ư c. Gi ánh b t tôm cá, ph i i xa, r i còn chuy n ra ch bán n a ch , âu có ơn gi n? Thôi, d p chuy n ó i. anh Nhu ra vi n r i s tính. B o ng i th n m t ra, m t híp càng thêm híp làm tôi không nh n ư c cư i. Nó s ng s n t tôi: - Mày cư i cái gì? Tao l i cho m t qu t ng bây gi ! Nói v y thôi ch nó v n ng i yên. Tôi bi t ch ng bao gi nó ng n tôi. i v i tôi, ch ng hi u vì sao, bao gi nó cũng có cách i x hơi khác v i nh ng a khác. Yêu quý hơn, th m chí có ph n n tr ng n a. V cái tài b t c như nó ã khoe, ch ng ph i ch lâu, ch m y hôm sau là tôi và th ng Nam ư c ch ng ki n li n. C g i là bái ph c nó sát t. i h c v , nó th ng th ng h i: - Hôm nay chúng mày có mu n ăn c lu c không? - Mu n ch sao không? - Th ng Nam tr l i y v thách th c.

- Th thì ng n u cơm n a, b ng mà ăn c. Cho chúng mày ăn kỳ chán thì thôi! Ch t nó nh ra i u gì, m t b ng sáng lên tinh quái. - Nhưng n u tao nói úng, th ng Nam ph i m t cho tao cái gì? - Gì cũng ư c, tuỳ ý mày. - Mày s ph i cõng tao i h c, c i l n v , su t trong m t tu n nhá!

- ư c thôi! Mà n u mày nói b c phét, cũng ph i cõng tao y như th ! Hai th ng hăm h ngoéo tay nhau h a gi l i. Th y B o quá t tin, tôi v n hoài nghi, h i nó: - G n t i r i, mai m i i b t ch ? - i li n bây gi ! B o m mươi phút là ăn li n! Th ng Thi n c m r i theo tao. Còn th ng Nam ch y sang nhà bác B y xin n m lá chanh, lá bư i. Nh b m y chi c gai bư i v l c.

40

Nó nói m t cách d t khoát, y t tin làm cho c tôi và th ng Nam u ch t d . Nó nói th t ch ch b n âu. Tôi i theo sau nó, ra n u ngõ nó còn quay u l i gi c th ng Nam: - Mày ch y i xin lá chanh ngay i k o b n tao v không k p có lá thơm mà lu c. Nh xin thêm c g ng. Không có g ng là không ra món c lu c âu! Tôi i theo B o, lòng ph p ph ng không bi t nó s gi trò ma mãnh gì? Nhưng ngay l p t c, tôi ph i s ng s trư c bi t tài c a nó. B o x n qu n l i xu ng ao cách nhà ch ng vài trăm mét, bên c nh xư ng cưa. Nó b o tôi: - Mày kh i ph i xu ng. Mình tao là . R i mày xem, có m t quá mư i phút không?

Cho n lúc y, tôi v n không tin là nó nói th t. B o cúi ngư i, ưa tay qu qu ng dư i ao, nh nhàng v t lên m t t m g x . Khi t m g n i trên m t nư c, tôi s ng s t trông th y c trăm con c to nh bám y m t ván. B o kêu lên, gi ng c th ng: - M to m t ra mà trông này! Có úng là c bươu c g o ây không? Quăng r xu ng ây cho tao, mau! V a ti p t c nâng t m g x , B o v a ưa tay g t c vào r . H t t m g x này, nó l i v t lên t m g x khác. L i c th mà g t c vào r . Ch b n, năm t m g x , nó ã ư c y m t r c. Tôi ch còn bi t ng trân trân ra mà nhìn th ng B o. Nó kh n bưng r c, bư c lên b , không nói không r ng vì bi t là tôi ã b khu t ph c hoàn toàn. Gi ng nó y lư ng: - Thôi, gi thì t i nhi m v c a mày: bưng r lên! c v , r a s ch và vào n i, n i l a

Như m t tù binh an ph n, tôi hi n lành tuân theo m nh l nh c a nó. V n nhà, th ng Nam v n chưa v . M t lúc lâu sau nó m i nh n nha xu t hi n v i l i nói gi u: - Th nào? V tay không h ? Làm tao phí công toi! Tao… Nó há h c m m, không nói câu nào h t vì th y r h n, Nam h i: - Ch c mày mua s n tr b n tao h ? c ch nh nh gi a sân. V n chưa tin

- Thôi, i lu c c i, ói l m r i! - B o t v không ch p. Nó c n th n d n thêm. ng có nhi u nư c quá nhá! Chút xíu nư c thôi. Sôi m t lát thì b c ra ngay k o c t ru t h t, h ng ăn! Nh cho lá bư i lá chanh vào cho thơm. C m t nhúm mu i nh n a. V a un b p, Nam v a quay ra h i v n tôi:

41

- úng là nó b t th ?

y à? Mày có t n m t trông th y nó b t không? B t

âu mà nhanh

Tôi ph i tư ng thu t t m m i chuy n cho th ng Nam nghe. Tôi nói cho nó bi t c chuy n th ng B o ti t l thêm: t m y hôm trư c, i ngang qua xư ng cưa, th ng B o ã lén lao m y t m ván x xu ng ao cho b n c bám vào hôm nay ch vi c ra mà g t vào r … Th ng Nam ng i un b p, háo h c nghe tôi k nhưng qua ánh l a, tôi v n nh n ra v m t nó càng lúc càng x u xu ng. Có l nó nghĩ n chuy n trong su t c tu n t i nó s ph i ch u c c hình: cõng th ng B o i h c r i l i v h c. Ch c ch n không ch có chuy n cõng ơn thu n, mà kèm theo ó còn là nh ng chu i cư i àm ti u c a b n bè và nhi u trò tinh quái khác c a th ng B o. Sau l n y, B o còn tr tài b t cua, ào hang b t ch làm b n tôi ph c lăn. Nhìn hang nào có cua, có ch nó bi t ngay ch không rù r như th ng Nam và tôi, m t r t nhi u công s c mà ít có k t qu . Th y tôi và Nam th c s thán ph c tài nó, B o càng nung n u ý nh tr thành ngư i b t cua cá “chuyên nghi p”. Khi nghe nói l i chuy n ó, anh Nhu và anh Hoàng ôm b ng cư i. B o v n t nh khô. Nó thành th c tin vào kh năng siêu vi t c a nó và l y làm ng c nhiên là làm sao b n tôi l i có th em cái nguy n v ng r t chính áng y c a nó ra mà gi u c t? 11. Trong su t c th i niên thi u, khi h c c p hai và c p ba, ngư i thu c l p àn anh l n tu i l i trong tôi nhi u k ni m p nh t là anh Nhu. Tôi bi t anh t r t lâu r i, t năm 1953, khi còn ang kháng chi n ch ng Pháp, gia ình tôi t n cư lên vùng Yên Th . Lúc ó, tôi còn h c l p ba, nh xíu, còn anh h c l p b y cùng v i ch Tr ng, ch Ngà và anh Hi u tôi. Tu i h c ngày ó không nh t lo t gi ng nhau như bây gi . Cùng h c m t l p nhưng anh Nhu hơn ch c tôi m t hai tu i. Quê anh mãi huy n Gia Lương, B c Ninh lúc y ang còn b ch t m chi n. Anh tr n nhà ra vùng t do kh i b b t i lính và ư c ti p t c theo h c. Gia ình xa, l i có nhi u khó khăn không có i u ki n chu c p ti n cho anh ăn h c. Anh hoàn toàn ph i t túc. Cùng v i năm ch em tôi, anh và m y b n bè n a thu c nhóm nh ng h c sinh nghèo, ph i ki m vi c làm thêm ngoài gi h c. Chúng tôi ư c các th y giáo, cô giáo trong trư ng h t lòng thương yêu giúp , tìm vi c cho làm. Có lúc m y anh em nh n thóc c a Nhà nư c v xay giã l y cám, t m v n và m t ít ti n công. Các ch tôi là con gái khéo tay thì gi n sàng, các anh l n và b n nhóc chúng tôi thì xúm vào xay, giã. Có khi nhi u vi c, chúng tôi hì h c xay giã su t êm. H t vi c xay giã g o, các anh ch l i ki m ư c vi c xe ay cho ngư i ta d t bao t i ng g o. Su t ngày êm vang lên ti n xè xè, lách cách vui tai. Các anh, các ch thành th o hơn thì xe ay d c, s i nh m n, òi h i k thu t cao hơn. Còn b n nh tu i như tôi ch ư c xe ay ngang, s i to, công vi c ơn gi n. B n b u su t ngày nhưng mà vui. Chúng tôi t hào là ã “t l c cánh sinh”, s ng t l p ư c, không ph i nh c y vào gia ình. Hai nhân v t tr c t c a c nhóm h c sinh nghèo chúng tôi h i ó là anh Nhu và ch Tr ng, ch c c a tôi lúc y m i mư i sáu tu i. Bây gi nghĩ l i, l m lúc tôi v n không th nào hi u n i sao h i y các anh ch c a tôi l i gi i n th . V a i h c, v a i làm, l i còn bao công tác oàn, i, h p hành sinh ho t liên miên, v y mà m i vi c v n ch y băng băng, lúc nào cũng tươi cư i, cũng hò hát. Nh ng êm liên hoan èn u c sáng trưng, s c s a mùi d u, mùi khói khét l t. Nh ng i u nh y ơn gi n, ch có m i m t ng

42

tác vung tay bên này, h t chân bên kia v i nh ng l i ca m c m c: “ ây gió ây trong r ng…”, “Dân Liên Xô ca múa trên ng hoa…”. Ch Ngà tôi n i ti ng kh p trư ng v i ti t m c múa “Bà Chu cho tr ng”, mô t câu chuy n m t bà lão nông dân em nh ng qu tr ng gà phân phát cho các chí nguy n quân Trung Qu c trư c khi lên ư ng i ánh M Tri u Tiên. Ch Tr ng tôi i h p hi u oàn nhà trư ng v , v a xe ay v a d y m y a nh chúng tôi bài hát v công cu c thi ua yêu nư c: “Vì ai mà thi ua? Vì kháng chi n, vì nhân dân. Vì ai mà thi ua? Vì mu n gi t h t quân th c dân. Chúng ta cùng thi ua vì thi ua là yêu nư c. Chúng tai cùng thi ua vì thi ua gi v ng hòa bình…”. Bài hát y ch t chính tr khô khan y, v y mà m y a nh b n tôi cũng ê a hát c ngày không bi t chán. Ngay t nh ng ngày xa xôi ó, anh Nhu ã t ra yêu quý tôi c bi t. Có l m t ph n là do tôi nh tu i nh t, có v y u t nh t. Thêm n a, tôi vào lo i sáng d , h c luôn luôn ư c x p vào lo i gi i, ư c m i ngư i yêu m n. Hòa bình l p l i, tôi v Hà N i s ng v i gia ình m t th i gian, ph i xa anh Nhu ch ng m t năm. L n này quay tr l i B c Giang, không ng l i ư c g p anh và hơn n a l i ư c s ng v i anh dư i m t mái nhà. Anh th c s coi tôi như m t a em ru t th t. i v i riêng tôi, anh v n có s quan tâm c bi t hơn so v i th ng B o, th ng Nam. M i l n anh mua s m gì, như sách v , gi y bút ho c bàn ch i, khăn m t…, anh u mua thêm cho tôi. Anh tôi ng cùng giư ng v i anh, lo m c màn cho tôi ng , nh c nh tôi t ng ly t ng tý trong m i sinh ho t hàng ngày. Sau khi ra vi n, s c kh e anh gi m sút h n. K ra, n u có i u ki n ăn u ng b i dư ng y thì ch c anh cũng mau l i s c thôi. Nhưng vì anh m, b n tôi không i làm thêm ư c nên m c sinh ho t còn th p hơn c nh ng ngày bình thư ng. H u như b a nào cũng ch có c m t món canh, không rau mu ng t tr ng thì cũng là rau t p tàng hái quanh qu n bên nhà. M y hôm u anh m i vi n v , th ng B o, th ng Nam và tôi r t tích c c i b t cá, b t cua v c i thi n. Nhưng sau nghe cô Kim phàn nàn ch ng hi u sao d o này th ng B o h c sút h n, có m y bài toán bình thư ng mà cũng không gi i ư c, n l p còn ng gà ng g t…, anh Nhu l p t c b t d p h t chuy n tôm cá. Anh la cho m y a m t tr n, a nào a n y m t xanh lét, im thin thít. B a cơm ành ph i m b c v y thôi. Kh e l i ư c m y hôm, nhân các th y cô giáo b n i h c chính tr t xu t ba ngày, h c sinh ư c ngh h c, anh Nhu tranh th v thăm nhà. Tôi nh theo anh v quê chơi nhưng anh không cho. Anh b o d p nào mư n ư c xe p, anh s èo tôi cùng v . G n năm ch c cây s , i b m t tr n m t ngày, anh s tôi không i n i. V r i l i lên ngay cho k p h c ch có ư c ngh ngơi gì âu. Anh mang t quê lên m y u g o, ít l c, ít v ng. c bi t có n a con gà lu c. Anh b o con gà m i l a u, chưa ư c ch c tr ng. M anh th y anh v , m ng quá, b t th t cho anh ăn. Anh ngăn th nào cũng không ư c. ó là m t con gà mái hoa mơ r t p. Nghe anh k , t nhiên tôi kh ng l i, không sao nu t ư c. Th ng B o, th ng Nam thì v n vô tư, cư i nói r n r ng. Nh n ra v m t ăm chiêu c a tôi, anh Nhu l i lái sang chuy n khác: - Tóc th ng Thi n dài quá r i b ngh … y. Lát n a anh c t cho nhá! Anh m i xin ư c m t

43

M y

a tôi cùng nhao nhao: ngh y? âu anh?

- âu? B - Ai cho anh - Có

c tông ơ, dao, kéo không anh?

Anh Nhu l y trong b cói ra m t b c v i, v a c i nút th t ra v a cư i hà hà: - C a ông chú anh cho y. Chú y m i s m ư c m t b m i toanh, th i b này ra. Cũ l m r i, d n hơn hai ch c năm. Nhưng còn t t chán. c , không thi u th gì. - Nhưng anh ã bi t c t tóc chưa? - B o b ng h i t ng t.

- Anh bi t c t r i nhưng còn ngư ng tay, chưa ư c thu n th c. Có th i gian anh ư c ông chú cho c t th , toàn l y u b n tr trong xóm ra c t “thí i m”, u a nào a n y nham nh , trông ch t cư i! anh s luy n thêm tay ngh r i c t cho các chú mày, ph i ra hi u, t n ti n. Th ng B o v tay reo: - C “thí i m” b n em trư c, sau s c t cho h c sinh c trư ng anh . C l y công r b ng m t n a hi u, kh i a c t! Anh Nhu cư i hi n lành: - i u ó thì anh ch ng dám nghĩ n. Trư c m t, c quanh qu n c t cho anh em mình ã. Th nào, Thi n? Có dám cho anh c t th không? Nói trư c là không ư c p như hi u âu nhé! - C n gì p! Anh c m nh d n c t th i. Em xung phong c t trư c. - B o hăng hái. N u c t h ng, anh c húi tr c luôn cho em cũng ư c. Càng mát! - N u ông khách nào cũng d tính như em thì anh B o. ư c th , B o l i ba hoa chích chòe: - Có chuy n này hay l m, liên quan - Thì em c k n ngh c t tóc, c nhà có mu n nghe không? quá! - Anh Nhu xoa u th ng

i! - Anh Nhu cư i, khuy n khích.

- Nghe nói g n Hà N i có m t làng chuyên làm ngh c t tóc. i ông, i cha, i con, i cháu, ai cũng làm ngh c t tóc. Ngư i thì m hi u, ngư i thì i c t tóc d o. C nhà có bi t vì sao l i có chuy n l lùng như th không? Chưa ai k p tr l i, B o ã nói luôn:

44

- ó là vì ông thánh a lý T Ao làm ngh c t tóc. Chuy n ly kỳ l m…

t cho làng ó, cho dân làng

i

i ki p ki p u uôi câu

B o tinh quái nhìn m i ngư i. Nó bi t ai cũng nóng lòng mu n nghe chuy n nên c ý nh n nha kéo dài th i gian. Nó th ng th ng k ti p:

- Nguyên do m i chuy n là th này: Có m t l n, ã lâu l m r i, ông T Ao i ngao du sơn thu , ng m nhìn th t, tìm nơi vương a. Khi ngang qua làng ó, g p úng lúc làng ang m h i, ăn u ng linh ình. Ông T Ao ghé vào, gi làm ngư i i ư ng bình thư ng xin h p nư c, n m xôi lòng. B n ch c s c trong làng quát n t u i i. Khi bi t ông là T Ao, b n h cu ng cu ng xin l i, d p u t t i, truy n mang rư u th t ra kho n ãi. H v t nài ông thánh a lý ch n cho làng m t mi ng t linh thiêng th cúng, c u mong cho c làng làm ăn th nh vư ng, ăn nên làm ra, m mày m m t v i thiên h . Ông T Ao h i các v ch c s c mu n ch n cho làng làm ngh gì? B n h nói v i ông: “Xin tuỳ ý tiên sinh. Mi n là tiên sinh ch n cho m t ngh nào ó dân làng tôi có th vít u vít c thiên h mà s ng là ư c!”. Th là ông T Ao ch n ngay cho h m nh t truy n i dân làng thay nhau làm ngh c t tóc, tha h vít u vít c thiên h … ha ha… ha ha… Th ng B o cư i s c s a vì chính câu chuy n do nó k . Th ng Nam th ng B o thùm th p: - Mày ch b a! Ch b a! Làm quái gì có chuy n ó! - Tao nghe ngư i ta k y boong trăm ph n trăm! Mày b o b a mà c làng u làm ngh c t tóc. úng quá, anh Nhu nh ? Anh Nhu l c u làm th ng B o c t h ng: ch nào? Ch ng th m vào lưng

- Em nghe h k chuy n ti u lâm y thôi. Anh h i em nhé: Em có bi t dân mình, àn ông m i c t tóc ng n t bao gi không? H i u th k này, r t nhi u c ông còn tóc dài, búi tóc c hành y. B o ch u c ng, l ng sang chuy n khác: - Thôi ư c, b qua chuy n ó. Bây gi anh c t tóc cho em i! anh c t tóc cho th ng Thi n. Nó s p thành ngư i r ng - Tóc chú mày m i c t mà! r i! - Anh Nhu vò u tôi, nói ùa. Tôi ngoan ngoãn anh Nhu c t tóc cho, tuy có hơi lo, ch s nh anh Nhu c t h ng, tôi n l p s b b n b n trêu ch c. Nhưng thôi, ai cư i cũng ư c. Mi n là anh Nhu, qua cái u “thí i m” c a b n tôi, s v ng d n tay ngh r i cu i cùng có th ki m ư c ra ti n, vư t qua ư c nh ng ngày khó khăn này. Tôi ng i yên cho anh Nhu lư t nh chi c tông ơ. M y l n tôi suýt b t khóc nhưng c nén không l ra, s anh Nhu bu n. Chi c tông ơ ã quá cũ k , quá cùn mòn, day qua day l i m y lư t mà tóc không ch u t. Có c m tư ng như t ng m ng tóc s p b d t kh i da u. n m c m i khi chi c tông ơ ch m i ch m nh vào u, tôi ã gi t thót ngư i, r t c l i, m t nh m nghi n ch i c c hình s p x y ra. Ngư i tôi

45

ư t m m hôi. Có l anh Nhu cũng th y h t t t c nh ng i u ó nên v a c t, anh v a ng viên tôi ráng ng i thêm ít phút n a. Anh b tông ơ, l y kéo ra t a tóc cho tôi. Tôi th y ngư i nh b ng, vô cùng sung sư ng như v a thoát ư c m t tai h a. Bên c nh, th ng B o, th ng Nam v n li n láu bình ph m, ch d n. Chúng nó c làm như mình là chuyên gia b c th y v c t tóc, b t anh Nhu ph i c t th này, t a th kia… Tôi s t c ru t vì nh ng góp ý c a chúng nó, nhưng anh Nhu v n bình tĩnh như không. Anh còn vui v i áp m t cách hóm h nh v i chúng nó n a ch ! Hôm sau tôi n l p, th t kh n kh vì nh ng câu bình ph m châm ch c c a lũ b n. Chúng nó cũng ch ùa vui thôi ch không có gì ác ý. C b n xúm quanh tôi, bình lu n: - Mày c t hi u nào mà nham nh như cóc g m th ? t úp ch p lên u y!

- C như chi c n i

- Ch thì nh n thín, ch l i bù xù… - Ch tr ng h u, ch en sì…

- B t h s a l i i, Thi n! C t th mà cũng òi c t! Tôi ch bi t cư i tr . R i tóc s m c l i thôi mà. Gi a nh ng ti ng cư i ang r lên thì th ng B o lao n. Nó hét oang oang: - Cái gì y? Có chuy n gì y? Chúng mày làm gì em tao y?

Nó xông vào gi a ám ông, t xung h u t, tay vung chân á t i t p. Lũ b n kêu ré lên, d t h t c ra. m á m t h i r i cùng cư i xòa, hòa c làng. Cũng ch ng a nào cư i c t tôi n a. Chi u v , anh Nhu r tôi lên b ê trư c nhà ng i hóng mát. Anh ng i, cao hơn tôi m t cái u. Anh choàng tay qua vai tôi. Hai anh em im l ng m t lúc lâu, như cùng l ng nghe ti ng gió lúc ù ù th i m nh, lúc ch hiu hiu vi vu khe kh . Ch t anh bóp m nh bàn tay tôi, gi ng hơi l c i: - Thi n này, có m t chuy n anh mu n bàn v i em… Anh ng p ng ng không nói h t câu. Tôi ph i nài n : - Chuy n gì ? Anh c cho em bi t… - S p t i ch c là anh em mình không i ch hàng thuê như th i gian v a qua ư c n a âu. H tr công xá r m t quá. Xe t i ch nguyên v t li u bây gi cũng nhi u, ánh b t h t cánh xe thô sơ c a anh em mình. V l i, ch hàng bây gi cũng nguy hi m l m. Xe t i r m r p su t ngày, phá nát h t ư ng. o n t trên ê lao xu ng toàn trâu voi, không s m thì mu n anh em mình cũng g p tai n n. Nh t là d o này l i thư ng ch tre n a c ng k nh, nh nó lao vào ngư i thì h t thu c ch a. Anh nh anh em mình s chuy n sang làm vi c khác.

46

Tôi băn khoăn: - Nhưng li u có tìm ư c vi c gì khác không anh? - Anh và anh Hoàng s quay l i vi c ph h … - Cho em cùng làm v i. - Em không làm ư c âu. Bao nhiêu vi c ngon ăn, có ngư i làm h t r i. Anh và anh Hoàng ph i nh n cái chân khuân vác xi măng lên t ng ba, t ng b n. M i ngư i vác m t bao năm mươi ký lô ch có ít âu! Th y tôi im l ng, anh Nhu l c l c tay tôi: - Li u em có làm ph b p ư c không? Th y Tín ã có quy t nh sang làm hi u trư ng trư ng Ph thông lao ng, chuyên b i dư ng văn hóa cho các cán b l n tu i. Cô An v th y và cô Nhu n b n c a cô An s làm c p dư ng bên ó. Anh ã h i qua ý ki n th y Tín, nh xin cho em làm ph b p cho các cô. Em có th r a rau vo g o, d n d p nhà c a, r a bát ĩa, gánh nư c, ph i ch … Cũng v t v l m y. Vì th anh mu n h i ý em th nào? - V t v thì em ch ng s . Em quen r i. Nhưng li u bên ó có ch u nh n em không? Ai l i nh n tr con… - Nh n hay không là quy n bi t r i y. th y Tín. Mà th y Tín thì l i r t quý, r t thương em, em

- Em ch s làm không ư c vi c, không bi t ăn nói v i th y th nào. - Vi c y thì em ch ng lo. Anh tin là m i ngư i s quý m n em. Mình c chăm ch , làm h t s c mình, không s em . Tôi nghĩ n th ng B o: âu ư c không anh? Giá nó ư c làm

- Th còn th ng B o, có xin cho nó làm chung v i em… Anh Nhu tr m ngâm:

- Anh cũng ã c tìm nhưng chưa ư c. R i cũng s có vi c cho B o thôi em . Nhưng cũng không áng lo. Gia ình B o không n n i nào. Trong m y anh em, khó khăn nh t v n là anh Hoàng, em và anh. Trư c m t, c t m như v y ã. R i anh s g ng tìm m t vi c gì ó m y anh em cùng làm v i nhau cho vui. Th nhé, em ng ý làm ph b p cho cô An, cô Nhu n nhé! - Anh cư i, nói ùa. - Thì chú bé Aliôsa cũng làm ph b p trên tàu thu y thôi? Bi t âu r i nh ng ngày khó khăn này cũng s r t có ích cho em trong vi c tích lu v n s ng mà vi t… Anh Nhu ng ngư i xu ng n m trên bãi c , kéo theo tôi cùng n m theo. Hai anh em dang chân dang tay n m tho i mái, m t lơ ãng nhìn lên b u tr i xanh d u ang s m

47

d n. Xa xa, v ng l i ti ng chuông nhà th gióng gi , khoan thai. Gi ng anh Nhu bu n bu n: - Giá hoàn c nh anh em mình ng quá khó khăn, ng quá ph i lo nghĩ v chuy n ki m s ng thì thích quá nh . Anh r t thèm nh ng gi phút bình yên như th này. Tôi r t mu n nói m t câu gì ó an i anh nhưng không bi t nói th nào. Ch bi t qu tay sang n m l y bàn tay thô ráp c a anh. Gi ng anh v n u u: - Giá mà anh làm ư c ra ti n, anh s không em ph i v t v này âu. Em còn nh quá, ang tu i ăn tu i ng … i làm thêm như th

T nhiên nư c m t tôi a ra. Thì anh cũng ã nhi u tu i gì cho cam? Anh cũng ang tu i ăn h c y thôi? Th mà anh ã v t v t m y năm trư c… t nhiên anh Nhu ng i nh m d y, vui v h n lên: - Nhưng thôi, không sao em . Anh em mình s vư t qua t t c thôi. C g ng lên, Paven! À quên, Aliôsa! - R i anh n m l y hai vai tôi bóp m nh, cư i r t tươi. - Hôm nay mái tóc c a em ã xanh l i như cũ r i y. Li u l n sau có dám cho anh c t n a không? C hai anh em cùng cư i. Tôi nói v i anh: - Em không s anh c t x u âu mà s cái tông ơ cùn nó day tóc, au l m anh . Anh ph i mang ra hi u cho h mài i. Mài s c r i, em l i xin xung phong giơ u cho anh c t “thí i m”.

12. Tôi làm “ph b p” th m thoát ã ư c hơn m t tháng. Ngày nào cũng v y, tôi d y t m t, ánh răng r a m t xong là v i vàng ch y sang trư ng Ph thông lao ng c a th y Tín. Tôi cùng cô An, cô Nhu n nhóm lò than, chu n b un nư c. Trư c h t là n u m t ch o l n nư c sôi sáng ra cho các h c viên có nư c pha trà. Trư ng h c toàn h c viên l n tu i, là cán b ư c i h c b túc thêm ki n th c ph thông. H d y r t s m và thú vui duy nh t ch là u ng trà Thái Nguyên th t m vào bu i sáng s m trư c khi lên l p. Nhóm b p xong, tôi gánh nư c y hai thùng phuy. Gi ng cách b p ch ng ba b n ch c mét, công gánh không m t b ng công kéo g u múc nư c. B t u vào mùa ông, gi ng nư c c n, càng m t s c nhi u hơn. Xong chuy n nư c nôi, tôi b t u quét d n nhà ăn, lau chùi bàn gh , còn nh ng bát ĩa, n i niêu soong ch o nào chưa r a thì r a n t. âu y r i, n u cô Nhu n, cô An không b o làm gì thêm, tôi m i ch y v nhà thay qu n áo, l y sách v i h c. H c trên l p xong, tôi l i t t t ch y n nhà ăn. Cũng v a lúc s p n gi các h c viên ăn cơm. Tôi ph bưng bê cơm canh bày s n ra các bàn. Trong lúc h ăn u ng, tôi làm các vi c v t trong b p, i rác, gánh thêm nư c, b thêm c i, xúc thêm than… H c viên ăn u ng xong, tôi d n bàn, r a bát ĩa cùng v i cô An, cô Nhu n. M i vi c xong xuôi, m y cô cháu m i ăn cơm. Ăn xong, không k p ngh ngơi, l i lo chu n b cho b a cơm chi u. Nh t rau, vo g o, un b p… L i r a chén bát, d n d p nhà ăn, gánh thêm nư c… ch ng m y ch c ã s p t i. Tôi tr v nhà, tay chân r i rã, ng i tán g u v i th ng B o, th ng Nam m t ch c r i i h c bài. Nhi u khi m t bã ngư i, mu n n m m t lát nhưng

48

không dám. N m xu ng thì tôi s ng li n, m t ríu l i không sao cư ng ư c. Mà bài v thì còn nguyên y chưa mó n. V i chân ph b p, tôi ư c ăn hai b a cơm m i ngày cùng v i cô An, cô Nhu n. Ngoài ra, m i tháng tôi ư c thù lao thêm năm ng mua gi y bút. Tôi nh h i ó m i ký g o m u d ch là b n hào. Như v y, i v i tôi cũng là l m. ã m y tháng nay tôi hoàn toàn s ng t l p ư c, không ph i xin ti n c a gia ình. V a h c, v a ki m vi c làm thêm, tuy v t v nhưng tôi r t vui. Tôi t hào là mình ã ư c gánh n ng cho b , l i quen thêm ư c nhi u ngư i t t. Th y Tín, cô An, cô Nhu n coi tôi như ngư i trong nhà. Sang t i tháng th hai k t khi tôi b t u làm v i các cô, th y Tín b o tôi n luôn trong trư ng c a th y tôi ph i i l i, ti n cho vi c làm thêm c a tôi. Li n v i nhà ăn, có m t căn bu ng nh lâu nay làm nhà kho, gi kê thêm chi c giư ng cá nhân cho tôi n m. Sáng s m, cô Nhu n thư ng ánh th c tôi d y. Cô là m t ngư i t t hi m th y. M t cô hơi hi ng, da ngăm ngăm en, tóc hơi xoăn t nhiên. D n dà h i chuy n, hóa ra cô có bi t b m tôi ít nhi u. Cô b o có th i gian bà n i tôi làm ăn buôn bán ga Kép, t trư c Cách m ng tháng Tám. Gia ình cô và gia ình tôi thư ng qua l i chơi v i nhau. Cô nh m tôi dáng ngư i d ng cao, da tr ng, tóc dài, m t en lay láy, tư ng quý phái r t sang. M tôi hay m c b l a en. Ch vài nét phác qua v m tôi do cô k l i như th , i v i tôi cũng r t quý. B i vì m tôi m t khi tôi còn nh . Tôi có r t ít k ni m v m . Có chăng thì cũng ch m o khó n m b t. Cô Nhu n thương tôi như m t ngư i cô ru t th t. Có hôm, th y tôi ng say, cô không n g i. C cho tôi ng ti p, cô d y t t m t, l i h i nhóm y hai thùng phuy, nh ng vi c thu c ph n tôi ph i lo m i bu i s m. lò, gánh nư c Vài ba l n như th , tuy không ai trách c tôi nhưng tôi t th y mình có l i. Trư c khi i ng , tôi lên văn phòng nhà trư ng mư n chi c ng h báo th c, căn gi c n th n u giư ng. B n gi rư i sáng, chuông reo, tôi tr d y, kh i làm phi n n cô Nhu n. Cô An v th y Tín cũng r t quý m n tôi. Cô kém th y Tín n mư i m y tu i. Nhà cô nghèo, còn bà già và ngư i em trai, c hai u trông c y vào cô. Cô r t hi n, r t ít nói, làm vi c luôn chân luôn tay. Lúc ó, cô v a m i sinh con gái u lòng, t tên là Hương. Con bé m i ư c m y tháng, nhưng hình như ã bi t thông c m v i s v t v òi ăn. Chi c nôi treo c a m nên c ngày n m yên trong nôi, th nh tho ng m i ngay bên hiên nhà ăn, li n k v i nhà b p, r t ti n cho các cô m t t i. Nh ng lúc các cô lo n u nư ng, làm các món ăn, tôi thư ng ư c r nh r i chút ít. Tôi tranh th h c bài. Tôi h c ngay c nh chi c nôi c a bé Hương, v a ti n trông nom bé, v a các cô c n gì, i m t ti ng là tôi có m t li n. M t hôm, bé Hương m u, khóc ng n ng t òi b . Tôi b bé, ru th nào cũng không nín. Tôi li n t bé vào nôi, ưa b ng nôi lên. Bé v n khóc, tôi càng d o tay y nôi b ng n a. Bé khoái chí, cư i s ng s c. Tôi l i càng d o tay tung nôi lên cao hơn. Bé cư i mãi, cư i mãi, r i như có v s hãi, ti ng cư i ng t o n, chuy n thành ti ng khóc. Tôi v n ưa b ng nôi lên. Bé thôi không khóc n a, ng thi p i sau cơn s hãi. Nhìn th y m t bé tr ng b ch, tôi s quá. Tôi ghé tai vào sát ng c bé, không nghe th y ng tĩnh gì. Tôi ho ng h t th t s , kêu m lên. Cô An, cô Nhu n cùng trong b p lao ra. Cô An ôm ch t con vào ng c, m t tái mét. Cô Nhu n cu ng quýt i l y d u gió. Ph i m y phút sau, bé Hương m i hoàn h n. Có l tôi ã làm bé quá s hãi. Tôi thú th t v i hai cô là do l i tôi. Tôi ã ưa nôi quá b ng. Nhưng c cô An và cô Nhu n u g t i, b o bé Hương trúng gió, tôi không có l i gì. M y hôm sau cô Nhu n m i nh nhàng nói nh v i tôi, b o tôi ng ưa nôi b ng như th n a, nguy hi m l m. Ngoài vi c bé Hương quá s hãi, r t có th còn x y ra chuy n t dây, c nôi và bé Hương b văng ra xa. Hôm trư c, th y m t tôi

49

c t không còn gi t máu, các cô không mu n thôi.

tôi s hãi thêm, nói tránh i như v y

Nh bên trư ng th y Tín có i n, ngoài hành lang nhà ăn sáng su t êm nên tôi tha h th c khuya h c bài, c sách. Tôi v n thư ng xuyên ra thư vi n mư n sách v c. Nh ng lúc r nh tôi v n giúp cô Uyên d n d p phòng c, óng l i sách báo cũ, vào s sách m i… Nh có i n sáng, m t bu i t i tôi làm thêm ư c bao nhiêu vi c. H c cũng t nh táo hơn. c sách cũng ư c nhi u hơn. Nhưng tôi ch thích thú ư c ít ngày. Tôi b t u th y nh nh ng bu i anh em quây qu n bên b p l a, nh anh Nhu, th ng B o… Tuy ngày nào chúng tôi cũng v n g p nhau nhưng ch trong thoáng ch c gi ra chơi gi a bu i h c. Tôi thèm ư c v s ng gi a cái gia ình nh bé lam lũ nhưng m cúng c a tôi. Tôi nói v i cô An, cô Nhu n ý nghĩ y. Các cô vui lòng tôi ra v sau khi ã làm xong m i vi c và ăn b a cơm chi u v i các cô. Th là t i t i tôi l i ch m u h c bài v i th ng B o, th ng Nam quanh chi c èn d u tù mù. Tôi l i ư c n m bên anh Nhu, ư c anh phe ph y qu t cho m i lúc nóng n c, ư c gác chân lên b ng anh… Chúng tôi l i bàn tán rôm r v chuy n h c hành, v tương lai c a m i ngư i. Sáng tinh mơ, anh Nhu l i ánh th c tôi d y. M t nh m m t m , tôi l i ch y i làm ph b p… Anh Nhu, anh Hoàng cũng d y s m i làm ph h . Th nh tho ng, vào nh ng ngày ch nh t, anh Nhu l i xách hòm ngh th c o i vào các làng xa ki m thêm ít ti n tiêu. Gi thì anh ã c t thành th o l m r i. Tôi và th ng B o, th ng Nam ã vui v làm “v t t th n” cho anh su t m y tháng. Chúng tôi ng i yên cho anh c t “thí i m”, rút kinh nghi m d n. Sau ó anh c t cho b n tr con quanh xóm không l y ti n. Tay ngh anh vì th ư c nâng cao nhanh chóng và gi thì anh ã có th c t các ki u, m t này m t n tuỳ theo yêu c u c a khách. Có m t êm, ã khuya l m, khi m i ngư i ã ng h t, tôi v n n m thao th c. Tôi b ng th y nh nhà. ã lâu tôi không nh n ư c tin t c gì c a gia ình. Tôi ch n m im l ng suy nghĩ, không dám ng c a vì s làm anh Nhu t nh gi c. V y mà anh Nhu v n bi t. Anh kh h i: - Có chuy n gì mà em c tr n tr c mãi th ? - Không . Không có chuy n gì âu. Em ch th y khó ng thôi. - Tôi c gi u. Anh Nhu thì thào: - Thi n này! D o này em h c hành th nào? Làm thêm v t v v y, h c có b sút i không? - Em v n h c bình thư ng, anh - G ng nhé. ng nh hư ng ng lo.

n h c t p nhé. Có gì tr ng i, ph i nói cho anh bi t ngay

- Vâng, anh c yên tâm. - Tôi n m tay anh h a. Yên l ng m t lúc lâu. Tôi tư ng anh ng l i r i, không ng anh l i thì thào: - Thi n này, em v n lén t p vi t ph i không? Vi t ư c gì, cho anh xem v i. - Ng ng m t lát, anh nói ti p - Vi c em i làm thêm, anh mu n em nên có ý th c ó không ch

50

ơn thu n là vi c ki m s ng, vi c ki m thêm ti n ăn h c, mà còn là d p em tìm hi u cu c i, tìm hi u con ngư i. Nó s r t có ích cho vi c vi t văn c a em sau này. Chuy n văn chương, anh không rành l m. Nhưng anh c nghĩ m t cách ơn gi n th này thôi: mu n vi t văn, ph i có v n s ng. Có b t m i g t nên h em . c tác ph m c a Nam Cao, Nguyên H ng, Ngô T t T , Nguy n Công Hoan, Tô Hoài…, anh th y h là nh ng ngư i t ng tr i l m, v n s ng c a h ng n ng n phong phú l m. T t nhiên, ngoài v n s ng còn c n ph i có nhi u ph m ch t khác n a. Nào là h c th c, nào là năng khi u… Em ph i ch u khó tìm hi u, quan sát em . À, mà d o này em ang vi t gì th ? C gi u gi u gi m gi m… Ph i cho anh xem v i ch ! Tôi cư i khúc khích, cúi u vào bên sư n m s c c a anh. Tôi nói ch ng ch : c cho em.

- Em vi t v v n y mà! Bao gi vi t ư c cái gì ra h n, em s nh anh Anh kh kéo chăn che ng c cho tôi r i kh gi c: - Thôi, khuya l m r i. Ng i, mai còn i làm s m.

Nghe l i anh, tôi c nh m m t ng , nhưng lòng c x n xang không yên. 13. M y ngày sau, tôi nh n ư c thư c a b tôi báo cho bi t Hi u, em ru t tôi, con c a cô tôi m i m t. Cách ây hơn hai tháng, cái Hoa, a em sinh ôi v i Hi u cũng ã m t. C hai u m t vì suy dinh dư ng n ng. B nh viêm ph i và sau ó là b nh tiêu ch y kéo dài nhi u ngày ã cư p i sinh m ng c a c hai a em tôi. Tôi xin phép cô Kim cho tôi v thăm nhà m y ngày, v a là an i b m tôi; thêm n a, t ngày lên ây h c tôi cũng chưa v thăm nhà l n nào. V a bư c chân vào nhà, tôi ã nh n ra ngay không khí bu n th m, l nh l o c a m t gia ình v a có tang. Cô tôi n m quay m t vào tư ng, b t ng. Dũng, em trai tôi, mư i hai tu i ng i góc bàn ang hý hoáy ch a chi c bút máy h ng. Dung, em gái mư i tu i, ng i x p dư i n n á hoa, lưng d a vào tư ng, c m cúi ng i an áo len. C hai a trông th y tôi, v v a m ng v a ng c nhiên pha chút s s t. Cái Dung ng ng tay an, hơi nh m ngư i v phía tôi, gi ng thì thào: - Th ng Hi u m t r i… - Anh có nh n ư c tin. C u vi t thư cho anh. - Tôi nói nh , s làm cô tôi th c gi c. C u âu? Anh Hi u, anh Lư ng âu? - C u lên trên ph . Anh Hi u, anh Lư ng i h c chưa v . Cái Hương, cái Y n ch c ang chơi bên c Trư ng. Tôi ưa cho Dung và Dũng gói l c lu c tôi mua trên tàu r i ng i xu ng n n nhà, c nh Dung, h i chuy n em. Dung v n ngo t ngo t các ngón tay an thoăn tho t, v a an v a k chuy n nhà. D o này cô tôi nh n an thuê. Dung cùng an v i m , thành th o ch ng kém gì ngư i l n. Nhà khó khăn, con bé s m bi t nghĩ, r t chăm ch làm m i vi c trong nhà, luôn chân luôn tay không m y khi ư c ngơi ngh . Tôi gi c ăn l c lu c, Dung chép mi ng như ngư i l n: “ ph n cho con Hương, con Y n. Em l n

51

r i, quà v i cáp gì!”. Nghe nó nói, tôi th y cay cay nơi s ng mũi. Nghe ti ng trò chuy n rì r m, cô tôi tr mình và nh n ra tôi ã v . Gi ng kh n c u o i, cô tôi h i: - Thi n v y à?

V a h i d t câu, cô tôi òa khóc. Cô tôi ng i d y, búi l i mái tóc xõa xư i, khóc d m d t. Tôi mu n nói m t câu gì an i cô tôi mà không nói ư c. Tôi ch bi t ng i l ng yên nhìn cô tôi, nư c m t a ra. Cho n khi cô tôi khóc n c lên, gi ng th u thào: “Nó m i bi t bò tháng trư c. Kh thân con tôi. Bò như th thì bi t n bao gi m i v ư c n nhà, con ơi! Con n m ngoài nghĩa a m t mình l nh l o…” thì tôi cũng b t khóc òa theo. Tôi r t thương cô tôi. Là v k c a b tôi, nhưng cô tôi cũng chính là em ru t c a m tôi. Nghe ngư i l n nói l i, ngày trư c gia ình bên n i tôi giàu có l m. Ông th y t vi nói s b tôi ph i có hai v . Qua s s p x p c a ông bà n i ngo i tôi, b tôi l y c hai ch em, nh có chuy n gì thì c a n kh i rơi vào tay ngư i khác và m y ch em tôi cũng kh . Nh ng chuy n c a ngư i l n không bao gi tôi dám h i. Tôi ch bi t m t cách l m là hình như gi a m tôi và cô tôi không ư c vui v gì. C hai ngư i u ôm nh ng n i kh riêng, không d gì nói ra. B ng vào nh ng gì tôi ư c bi t, ư c ch ng ki n thì tôi th y: suy cho cùng, cô tôi là m t ngư i àn bà kh s c i. Cái n i kh l n nh t c a cô tôi có l là v ư ng con cái. Cô tôi thu c l p ngư i c r t coi tr ng con trai n i dõi. Cô sinh n sáu l n. Con trai u c a cô tôi là th ng Dũng, cô h t lòng chăm b m, yêu quý thì ch ng may l i hơi b t bình thư ng, không d i h n nhưng cũng không ư c như m i a tr khác. Cô tôi au kh âm th m c ch c năm. n lúc sinh ôi th ng Hi u, cái Hoa, m c dù hoàn c nh vô cùng túng qu n, cô tôi v n vui v v i hy v ng th ng Hi u l n lên s là ch d a v ng ch c cho cô tôi. Gi thì nó ã b cô tôi mà i… Tuy còn ít tu i nhưng tôi cũng ã th u hi u nh ng tâm tư sâu kín c a cô tôi và c m nh n sâu s c n i au to l n mà cô tôi ang ph i gánh ch u. Giai o n này gia ình tôi l i ang khó khăn c c kỳ. B tôi không có công ăn vi c làm n nh. Cô tôi t xưa ch quanh qu n làm vi c nhà. Nay túng b n quá thì nh n i, sinh ho t phí eo h p len v an thuê. Hai ch tôi, ngư i h c Sư ph m, ngư i i b ch dùng cho cá nhân, dù có mu n cũng không có i u ki n giúp gia ình. Trong nhà l c nh c chín a con sàn sàn tr ng gà tr ng v t, a l n nh t là anh Hi u tôi m i mư i sáu tu i, a nh nh t còn m ng a. Chuy n gia ình ã s n có nh ng i u không vui. Kinh t khó khăn làm cho không khí ngày càng n ng n . Ngày chưa lên B c Giang tr h c, tôi thư ng xuyên s ng trong m c c m mình có l i, mư i ba mư i b n tu i r i mà không làm ư c gì giúp gia ình, c ph i ăn bám vào nh ng ngư i thân yêu ru t th t. Ngang t m trưa, cái Hương cái Y n ch y v , kêu ói b ng. Hai a r t ngoan. Bi t nhà ang g p nhi u chuy n khó khăn, chúng ch ng bao gi òi h i, vòi vĩnh gì. Ăn xong v c l c Dung ưa xong, c hai d c ngư c m tích, tu ng c n căng b ng r i l i ch y sang hàng xóm chơi. M t lúc sau, anh Hi u, anh Lư ng cũng i h c v . Ch Hương, Y n nh tu i, vô tư là cư i nói to, còn m i ngư i nói nh , g n như thì thào. Cô tôi v n n m quay m t vào tư ng. Tôi nhìn lên chi c ng h bàn ã hơn m t gi . Không th y ai ng gì n chuy n cơm nư c. Tôi h i Dung: - Nhà ăn cơm r i h Dung?

52

Dung ng p ng ng: - Chưa… - Th ã n u chưa?

Dung ưa m t s s t nhìn m i ngư i, v n ng p ng ng: - Chưa n u… Tôi th m trách mình sao l i i h i chuy n ó. Trư c ây nhà tôi cũng ã t ng ph i ch ng ki n bi t bao l n tương t như th này r i. Tôi r anh Lư ng i ra ph . V a ra kh i c a, anh Lư ng ã nói khá to: - M y hôm nay nhà h t g o, b a ăn b a nh n, ói m c m t. Ban nãy n a thì t x u… trên l p, tý

Anh Lư ng hơn tôi m t tu i, v n có thói quen xưng hô “tay tay, t t ” v i tôi. Hai anh em tôi vào ngõ ch , mua v ba ký bún. Tôi nh mua m y ký g o nhưng anh Lư ng ngăn l i: ng mua g o ngoài, Ti n ch ng có… t l m. l y s g o i mua. Tháng này nhà ã mua âu! nh d ng l i, anh Lư ng gi t

Ngang qua hàng th t quay, bà ch v n vã chào m i. Tôi gi t tay tôi, nói nh : t l m, mua phí ti n! V rư i nư c m m là tuy t r i! i ư c m y bư c, anh tr n m t h i tôi: - Tay có nhi u ti n không mà Tôi cư i, v v vào túi qu n: nh tiêu vung vít như th ?

- Em có nhi u! Anh c yên chí. Lúc nào anh em mình ra C m Bình ăn kem. Ngày ó, kem C m Bình ph Hu ngon n i ti ng. S p v t i nhà, anh Lư ng r tôi:

- Chi u nay t v i tay vào C u Gi y thăm ch Tr ng, ch Ngà i. Nhân th có m t chuy n quan tr ng t cũng mu n nói v i tay… - Chuy n gì mà quan tr ng? - Tôi d ng l i, h i. chi u t s nói. Chuy n quan tr ng th t mà!

“Chuy n quan tr ng” anh nh nói v i tôi là chuy n anh nh b h c i làm công nhân ư ng s t tuy n Hà N i - Lào Cai ang m . Có hai, ba ngư i cùng ph ã i làm trên ó, r anh lên theo. Ng i trên tàu i n vào C u Gi y, anh b o tôi:

53

- B h c, t ti c l m. Nhưng không còn cách nào khác. Nhà càng ngày càng ki t qu . C nghĩ n c nh gia ình như th , h c cũng ch ng th nào vào ư c. Lên trên ó, có l p b túc văn hóa, t s tranh th h c thêm. úng là không còn con ư ng nào khác th t. Th y anh ph i b h c, tôi bu n l m nhưng không bi t nói gì hơn là ành ph i cùng anh ch p nh n. Xu ng tàu i n C u Gi y, v a úng lúc có xe buýt ch y vào Mai D ch, tôi kéo tay anh nh leo lên nhưng anh b o tôi: - Thôi, ch u khó i b cũng ư c, t n ti n. i b , nói chuy n ư c nhi u hơn.

Th y quán nư c bên ư ng bày bán m y n i chu i chín tr ng cu c vàng ươm ngon lành, tôi r vào mua m t n i, làm quà cho hai ch tôi. Quán này tôi ã mua m y l n. Ngày còn nhà, th nh tho ng tôi thư ng xin phép b và cô tôi vào thăm hai ch . T Khâm Thiên vào Mai D ch tôi hay i b theo l trình: i b ra c a Nam. T C a Nam i tàu i n vào C u Gi y. T C u Gi y ón xe buýt vào trư ng i h c Sư ph m và Mai D ch. M i l n như th , b tôi thư ng cho ti n, mua vé i, v . Nhưng sau này ch ng m y khi tôi i tàu xe. Tôi i b t u ph Khâm Thiên ra Ô Ch D a, lên ê La Thành, Gi ng Võ r i ch y tu t ra C u Gi y, vào Mai D ch. V a i v a ch y cho nhanh. Ch ng ph i tôi khoái gì chuy n i b mà chính là dành ti n mua quà cho hai ch tôi. Khi mua n i chu i, lúc tôi mua qu u . Chút xíu thôi nhưng cũng g i là m t chút quà. Tôi nói v i hai ch tôi là quà c a cô tôi g i: - Lâu không th y hai ch v , cô nh c luôn. Hôm nay em vào, cô g i l i h i thăm và g i quà cho hai ch . S dĩ tôi ph i “b a” ra chuy n ó là vì có m t th i gian, ch ng bi t vì lý do gì, trong cư x cô tôi có ph n không ư c m n mà l m v i hai ch , nh t là v i ch c tôi. Hai ch tôi r t bu n, nhi u khi ng n ng i, ít v thăm nhà. Ph i ch ng ki n và ch u ng nh ng r n n t trong quan h gia ình, tôi r t kh tâm. Tuy m i là m t a tr , tôi ã mu n óng vai trò c a m t ngư i hòa gi i. Tôi mu n níu kéo l i nh ng m i liên h , mong m i m i ngư i nhích l i g n nhau hơn. Khi ch hai ch v , tôi l i v a i b v a ch y g n, dùng s ti n hai ch cho mua quà mang v . Tôi l i nói d i cô tôi: - Hai ch con b n quá, lâu không v thăm nhà ư c. Hai ch con g i quà v bi u cô và cho các em. Th t ra trong gia ình tôi không bao gi x y ra nh ng mâu thu n l n, th m chí su t trong m y ch c năm, chưa bao gi có m t câu nói n ng l i, m t c ch gì gây xúc ph m i v i ngư i này ngư i khác. Ch bàng b c m t không khí u o i, bu n chán, l nh lùng, m t s không b ng lòng do m t nguyên nhân th m kín nào ó không d nói ra chi ph i. S túng qu n v kinh t càng làm cho không khí trong gia ình n ng n hơn. Anh Lư ng tôi ra i là ph i. Trư c m t, c t sao hãy ư c s ng trong m t môi trư ng thanh th n hơn. Như tôi y. i tr h c, ph i s ng t l p, ph i bươn ch i khá v t v nhưng tôi r t thích, tôi ít b ám nh b i s bu n chán n ng n . Trong m y anh ch em, tôi s ng g n anh Lư ng trong m t th i gian dài nh t. Lúc m tôi còn s ng, b m n ng lâu ngày, ơn v quân y c a b tôi di chuy n qua nhi u nơi, bao gi b tôi cũng em theo m tôi, anh Lư ng và tôi. Còn hai ch Tr ng, Ngà và

54

anh Hi u tôi v i ông bà Thư ng (bà Thư ng là ch ru t ông n i tôi). n khi m tôi m t, anh Lư ng và tôi v i ông bà Hai (ông Hai là em ru t ông n i tôi). Chính vì th mà hai anh em có nhi u g n bó. Cùng ăn m t nơi, cùng h c m t l p, cùng tham d m i chuy n bu n vui trong gia ình, cùng tham gia m i trò chơi ngh ch ng m. Ngày nh , anh n i ti ng là bư ng b nh, ngang ng nh, tóc r tre lúc nào cũng s ng lên, qu ch. L n lên m t chút, anh thay i h n. Tính tr m h n l i, suy nghĩ sâu s c và c bi t là r t g n bó v i gia ình, r t quan tâm n chuy n gia t c, h hàng. Anh cũng có tính c nghĩ như tôi, lúc nào cũng ch s phi n ngư i khác. Vi c anh quy t nh b h c, i làm công nhân ư ng s t trên Lào Cai cũng chính là b t gánh n ng cho gia ình. B tôi ch p nh n chuy n anh ra i m t cách im l ng. B tôi không nói m t câu nào. Tôi bi t b tôi au lòng l m. Ph i cho a con trai mư i lăm tu i b h c d ch ng, lên mi n r ng núi xa l , ngày êm phơi m t gi a s i á. B tôi bu n nhưng b t l c… Ngày hôm sau, bu n vì không khí tr m u t trong gia ình, tôi r anh Lư ng i chơi ph . G i là i chơi ph ch th c ra hai anh em tôi ch ng bi t i âu ngoài vi c ch y b lên B H Hoàn Ki m xem m y ám xi c kh , mãi võ Sơn ông và cu i cùng r vào hi u sách ph Tràng Ti n. cho mau n nơi, hai anh em tôi v a i v a trêu ch c nhau. Anh Lư ng hay bày trò ánh nhau, y tôi ngã dúi d i r i ù té ch y, cư i ng t cư i ngh o. V i b d ng y mà m y hôm n a anh ã lên công trư ng… n c ng n Ng c Sơn, tôi l i th y ông già bán k o kéo. M y năm r i ông v n ng y. Trông b d ng ông v n hom hem kh não như trư c. Có i u tóc ông thưa bán hơn, b c nhi u hơn. Tôi nh ông không ch vì ông bán r , l n nào cũng cho tôi thêm m u k o nh mà ông búng tay ánh “c c” m t ti ng anh g n, i u ngh . Tôi nh ông còn vì trên m t hòm g c a ông có dán b c tranh v mùa thu v i m t b cây vàng rư i và m t con sông nh lư n l ư m bu n. Ch c là ông c t hình m t t h a báo nào ó. Ông dán b c tranh lên m t hòm che b t nh ng v t nham nh hơn là vì lòng yêu ngh thu t, tôi ch c th vì m y kho ng sáng trên tranh, ông ghi chi chít các con s , có l là nh ng kho n ti n khách thi u n . Tôi mê b c tranh mùa thu y vô cùng. Ngày còn nhà, c h ra lúc nào r nh r i, tôi l i xin phép b và cô tôi cho “ch y ra hi u sách m t lát”. V a ư c cho phép, tôi li n ch y ngay lên ây, mê m n ng m nhìn b c tranh. Mà ư ng i có g n g n gì? T Khâm Thiên ra h Thi n Quan, lên Bà Tri u, ch y tu t lên n Ng c Sơn… Th nh tho ng có dăm ba ng, tôi mua k o kéo c a ông gây ư c c m tình, ư c ng xem tranh lâu lâu m t chút. Còn ph n l n là xem tranh nh . Ban u ông có v b c b i vì tôi “ám” ông, nhưng sau ông d n có c m tình và cu i cùng thì quý tôi th t s . Ông b o chưa th y th ng bé nào có n i am mê quá qu t như tôi. Th y tôi quá mê m n vì b c tranh, có l n ông ã nh bóc ra cho tôi nhưng bóc không ư c. Ông ã dán quá k . Tôi ti c l m và ành lâu lâu l i ch y ra xem ké. Bu n nh t là có nh ng hôm ch y n t hơi nhưng ra không g p ông. Tôi th n th , u o i bư c v . Gi thì ông lão ang trư c m t kia. T xa, tôi v n nh n ra b c tranh mùa thu v n còn ó. Ông lão cũng nh n ra tôi, g t u m m cư i. Tôi và anh Lư ng ăn k o kéo, xem tranh r i ra trư c hi u kem H ng Vân ăn th t bò khô. C nh b n xe i n, quanh m y máy chi u phim quay tay xúm ông xúm b n tr con hi u kỳ. Ti ng phim ch y xè xè và ti ng m y ngư i thuy t minh li n láu y h p d n. Nh ng chi c xe i n n a vàng n a ng t ngư ng ch y trên ư ng ray, ti ng chuông rung leng keng vui tai. Lâu l m tôi m i l i ư c th y c nh này. Hai anh em tôi còn la cà quanh h t c m t vòng b h . Lúc d ng l i mê m i xem xi c kh , lúc tr m tr thán ph c m y ông mãi

55

võ mình tr n g ng ngư i n tím tái m t mày, cho t c m giáo nh n âm vào gi a ng c. Ng n giáo cán tre cong v ng lên, mũi giáo tỳ lên ng c v n không sao xuyên th ng ư c. Có l y là l n cu i cùng trong th i niên thi u hai anh em tôi rong chơi cùng nhau, lòng thơ th i vô tư. V sau này, chúng tôi còn i v i nhau vài ba l n n a, cũng quanh B H này, nhưng không còn âu nh ng c nh xi c kh , nh ng ám mãi võ, nh ng ti ng thuy t minh phim bình dân v a vui nh n v a b bã… Tâm tr ng c a anh em tôi cũng ã khác. Cu c s ng y bi n ng ã làm cho anh em tôi già trư c tu i, c n c i i nhi u. T t c ch còn là hoài ni m…

14. nhà ư c ba hôm, tôi tr l i B c Giang. Sáng s m, trên ư ng ra ga Hàng C , tôi ch t nh n th y u ư ng Tr n Hưng o có m t cây cơm ngu i lá vàng r c. Tôi ng n ngơ ng nhìn. Thì ra ã cu i thu u ông r i. Tr i se se l nh. B t giác tôi s tay lên c áo, nh cài thêm chi c khuy áo trên chót cùng, quanh năm không bao gi cài n. Ch c nh ng hàng cây cơm ngu i trên ư ng Quang Trung, ư ng Lý Thư ng Ki t lúc này ang p l m? Chúng cũng ang vàng r c lên như th kia? Tôi quy t nh s lùi l i i chuy n tàu trưa. l i v i Hà N i thêm m y ti ng ng h n a. Tôi i xuôi theo ư ng Tr n Hưng o, r ngang qua ph Dã Tư Thư ng Ki t. T khúc này ch y tu t n trư ng i h c Y dư c, Ki t p vô cùng. Hai bên ư ng toàn là cây cơm ngu i c th . ph r ng, cây ư c vươn mình lên h t m c, cây nào cây n y b th dáng v t ng tr i c a mình. ng, g p ư ng Lý ư ng Lý Thư ng ư ng ph l n, hè , uy nghi, phô h t

V a ngo t qua ư ng Lý Thư ng Ki t, tôi s ng s trư c hai b cây óng vàng. Gió nhè nh th i. Ti ng lá xào x c, hơi khô và s c ch không m m mư t như d o mùa xuân lá non. Th nh tho ng m t làn gió m nh lư t qua, lá cu n bay lên, chung nghiêng chao lư n mãi m i ch u rơi xu ng l t . Xen k gi a nh ng vòm vàng r c là m t vài cây ã rũ h t lá. ó là nh ng cây nh y c m v i th i ti t, lá vàng s m và r ng s m. Nh ng cây này có m t v p riêng. N i lên trên n n tr i xám nh t mây ph ng lỳ là nh ng cành cây trơ tr i mà hung nâu. Cành cây cơm ngu i m nh d , li ti lăn tăn nhi u nhánh nh nên khi lá vàng r ng h t, vòm cây l i có m t v p m o, mông lung như khói. ây ó, trên m t vài cành trơ tr i còn l ra nh ng búi cây gà lá xanh m, trông xa ng như t chim. Cái gi ng cây cơm ngu i này p c b n mùa. Mùa thu, mùa ông thì th . Mùa xuân thì p m t cách nõn nà. Các nhánh cành trơ tr i su t c mùa ông, n khi có mưa xuân r r th m m t ai, m ìa cây c , các cành cây m ư t th m en l i, t các nách lá cũ b t u tr i ra các nanh m m xanh sáng bé xíu. Ch vài ba ngày sau, sác nanh m m n bung ra thành nh ng ch i non b b m. C b cây ph ng ph t m t màu xanh mơ h , như có như không, như mơ như th c. R i màu xanh hi n hình d n lên trong làn mưa b i, nõn nà như ng c, xanh mư t màu c m non. Th t là h nh phúc ư c i dư i nh ng vòm lá xanh non y, nghe ti ng lá lay ng m t cách d u dàng… Tôi mê m i ng m nhìn lên nh ng vòm cao. Cây ân c n th xu ng cho tôi t ng chi c lá như nh ng ng ti n nh vàng óng. B ng nhiên tôi tr thành chú hoàng t sung sư ng i gi a nh ng v th n kh ng l lòng y hào hi p. Các cây c th cao l n m i

56

hùng vĩ làm sao! Có th nào ng ư c h cũng b t u t nh ng m m cây tí xíu r i l n lên t ng ngày, t ng ngày. Qua bao nhiêu năm tháng, bao nhiêu bão giông, gi ây h l c lư ng như th kia… Su t c bu i sáng, tôi i h t ph này sang ph khác. n ph Tràng Thi, tôi d ng l i trư c c ng Thư vi n qu c gia thân thi t. Tôi ã c ư c bi t bao nhiêu là sách ây. Chưa tu i xin th thư vi n, tôi thư ng theo anh Hi u và chú nh tôi, nh anh và chú mư n sách cho tôi c, nói khó v i bác thư ng tr c cho tôi ng i ngoài vư n, trên băng gh á t dư i g c bàng c th . Tôi ã làm quen v i D Mèn và D Trũi, v i chú bé Rêmi và c Vitali, v i Gavơrôt và Côdét, v i Giăng Vangiăng và Phăngtin thư vi n qu c gia này. Cũng ây tôi ư c bi t Th ch Lam, Nam Cao, Ngô T t T , Vũ Tr ng Ph ng, Nguy n Công Hoan, Nguyên H ng, Tô Hoài… Tôi còn ư c bi t An ecxen v i nàng tiên cá, chú lính chì, bé tý hon, cô bé bán diêm… R i Ti u Nhiên - M Cơ, Anna Khal ninh, Ivânhoa, Lâu ài h H …, nh ng cu n sách d ch mà tên các nhân v t ã ư c Vi t hóa, d u tích sơ khai c a văn h c d ch thu ban u. V ư c quy n nào tôi ng n ng u c quy n y, c sách cho tr em l n sách c a ngư i l n. C m t th gi i bao la nhi u màu nhi u v , lung linh kỳ o và l m l i bùn t hi n hi n trư c m t tôi, em l i cho tôi bi t bao hi u bi t, nâng tâm h n tôi bay b ng trong th gi i c a cái Thi n và cái p. Sau này tôi nh l i, tôi nghi m th y trong i tôi có hai vùng t mà tôi ch u ơn sâu n ng, hai vùng t ã in h n trong tôi nh ng k ni m khó phai m , ó là B c Giang và Hà N i. B c Giang ã nuôi tôi g n su t c th i thơ u và niên thi u, em l i cho tôi lòng yêu con ngư i, ã l i trong tôi nh ng n tư ng m nh m v thiên nhiên v i nh ng c nh s c mi n trung du y mê ho c. Nh ng tri n i thoai tho i, nh ng con ư ng mòn son n hi n gi a nh ng b i sim mua, nh ng làn gió heo may r i ng, nh ng cây sau sau thân tr ng m c, lá vàng chanh run r y trong gió l nh, nh ng cánh bãi miên man nh ng cây chè ng, cây ch i su hoa vàng có mùi b c hà thơm mát, nh ng chân tr i xa tít t p… Còn Hà N i mang l i cho tôi ánh sáng c a h c th c, trí tu , nét tài hoa, tâm h n tinh t , l ch lãm… Tôi xin phép ngư i gác c ng cho tôi vào ng i m t lát trên chi c gh á thân thu c dư i tán cây bàng ang cháy . Nh ng chi c lá bàng khô cong, tía, nhìn t dư i lên càng thêm vì ánh n ng t trên cao r i xu ng. Nhìn ra xung quanh, tôi ng r c. Con ư ng Tràng Thi này p là ngàng vì t ng cao t ng th p l p l p lá bàng nh nh ng cây bàng c th . Cây hai bên ư ng cao vút, ng vào nhau, làm thành m t con ư ng h m ch y dài hun hút, mát rư i. Mùa xuân, nh ng hàng cây tưng b ng n y l c. Búp bàng non ban u màu tía, d n chuy n sang màu xanh nõn, m p m p, kh e m nh gi ng như trăm nghìn con bư m ang ch m cánh ch ch ai ó rung cành là ng lo t bay lên. G n su t c năm, con ư ng r p bóng cây xanh. Vào tháng mư i, tháng mư i m t, lá ng d n lên thành màu tía. R i lá r ng, l i nh ng thân cây xù xì, gân gu c, th m en l i dư i làn mưa xuân phơi ph i. Tôi ã t ng ng hàng gi dư i nh ng g c bàng c th có n c trăm tu i, trong làn gió xuân d u nh , dư i b u tr i m m t hơi nư c và b i mưa li ti… Tôi l ng l ng ngư c nhìn lên nh ng vòm cây trơ tr i lá, ch có nh ng nhánh cành an xen vào nhau như nh ng t m lư i ch ng ch t. ây ó còn sót l i dăm ba chi c lá bàng th m , gi ng h t nh ng chú cá vàng tung tăng trong bi n tr i m m t sương khói, b m c l i gi a t m lư i en th m nh ng cành bàng giao nhau kia…

57

Miên man liên tư ng h t chuy n này sang chuy n khác, vui chân tôi i mãi, không ng ã n b H Tây t lúc nào. Tôi ng i trên bãi c dư i g c cây li u ven h . M t h m m t hơi nư c. Tr i nư c nhòa vào nhau không phân bi t gi i h n. Tư ng như nơi ây ã là cùng tr i cu i t. Trư c m t, m t màu tr ng s a mênh mông vô t n. Chùa Tr n Qu c rêu phong mơ màng trong sương. Hơn lúc nào h t, tôi b ng th y nh ng câu thơ c a Bà Huy n Thanh Quan sao mà g n gũi, mà m n yêu: “L i xưa xe ng a h n thu th o. N n cũ lâu ài bóng t ch dương…” Bao gi cũng th , m i khi nh v Hà N i, nh ng câu thơ u tiên mà tôi nghĩ n chính là nh ng câu thơ sang tr ng, cao quý ư m bu n này. Ng i ch ng vài ba phút, sương mù ch t loãng ra. Trên m t h , ngoài xa b ng hi n lên nh ng ch m en ch p ch i di ng. Tôi nghĩ ch c là nh ng cánh bèo trôi d t. M t chi c thuy n câu m nh mai như m t vành trăng non trong sương mù hi n ra ti p. Nh ng ch m en v i n i nhau ùa bay lên, lư n vòng như m t t m voan en m ng l lư t ch n v n trên m t h r i ch m ch m bay lên cao, chìm d n vào không trung m xám. Thì ra m t àn sâm c m, gi ng chim t lâu ít xu t hi n, nay b ng nhiên bay v trong thoáng ch c r i l i bay i. Sương mù l i kéo n dày c. Kho ng không gian trong tr o nh bé ban nãy v a hé l trong kho nh kh c t t chìm khu t. Tôi s ng s ti c nu i. Hà N i c a tôi ơi! C m ơn Ngư i bi t bao nhiêu. Ph i chăng, th y tôi i xa tr v , Ngư i ã ban t ng cho tôi m t c ân là ư c th y l i m t v p c a Hà N i nghìn xưa trong giây lát r i Ngư i l i em gi u i t t c vào sương mù c a dĩ vãng?... Tôi ch t gi t mình, b ng t nh. ã quá trưa. Tôi v i r i H Tây ra ga cho k p tàu. Lúc này tôi m i l i nh n anh Nhu, th ng B o… Ch c m i ngư i cũng ang mong tôi l m. Tôi v lên: n nhà lúc n ng ã t t. M i ngư i ang tíu tít n u cơm chi u. Th ng B o reo

- May quá, mày v th t úng lúc. Chi u nay lang thang ngoài ng, tao v ư c qu tr ng con v t nào ó rơi. S làm m t món chiêu ãi c nhà, g i là m ng mày v . Anh Nhu lư m yêu th ng B o: - G m, có m i qu tr ng mà dám nói chiêu ãi c nhà! Th ng B o cư i phá lên: - Em nói nghiêm ch nh mà! Anh không tin em sao? S có - Ch c cho vào n i cà chua, khu y tan ra ch gì? B o v n cư i, v bí hi m: - Không n u canh! D t khoát không n u canh. r i c nhà xem! ph n cho t ng ngư i.

M y anh em cùng xúm l i h i thăm gia ình tôi, m c cho B o làm trò o thu t. Qu nhiên, n b a ăn, m i ngư i u ng c nhiên nhìn món tr ng c bi t c a B o. C m t bát to tư ng thư ng ng canh y tú món tr ng màu tr ng ngà, xôm x p

58

như bánh bò. B o l y dao x n u ra thành tám mi ng, m i mi ng to g n b ng m t qu tr ng. V a cư i ha h , nó v a li n láu: - Th y chưa? Ph c tài ch bi n c a lão m chưa? Sau ó B o m i ti t l bí quy t c a nó. Có gì âu? N i cơm sôi, nó ch t y m t bát nư c cơm c, p qu tr ng vào, khu y u lên r i trong n i cơm, y kín vung l i. Cơm chín, món tr ng c bi t c a nó cũng ngon lành. Th y m i ngư i ã b tài l c a nó chinh ph c hoàn toàn, B o càng lên nư c. Gi ng nó không gi u n i ni m t hào: - M y hôm nay tr i tr l nh r i. b a ăn th a thích. hôm nào rét m, em s i b t cá cóng v làm m t

- Cá cóng là cá gì? Có to không? - Th ng Nam h i th c thà. - Tr i ơi! Cá cóng là cá b ch t cóng. Mày l i tư ng tên m t loài cá à? - B o phát vào lưng th ng Nam au i ng r i gi i thích thêm. - Tr i rét, nư c l nh bu t, cá ch t cóng, mày hi u không? V t em v , d i nư c sôi vào, chúng nó m i h i t nh l i, qu y văng m ng. Nghe nó nói, tôi cũng mê quá, mong s m ư c theo nó i b t cá cóng. êm ó, tôi n m gi a anh Nhu và th ng B o. Nó gác chân ngang b ng tôi, rì r m nói chuy n r t khuya v n không d t. Nó nói lan man th chuy n, ang chuy n này t ng t nh y cóc sang chuy n khác, h t chuy n nghiêm túc n chuy n tào lao. Hình như c m th y n m sát c nh nhau v n chưa thân thi t, th nh tho ng nó l i nh m d y, ghé sát vào m t tôi, nói sôi n i. Nó b o sau này tôi i âu nó i y, tôi làm vi c gì nó làm vi c n y, su t i hai a s s ng v i nhau. ang nói to, b ng nó h th p gi ng, cư i rúc rích: - Tao v i mày sau này s chung m t nhà, s l y chung m t…

- Nói b y b cái gì th ? Ng i! - Gi ng anh Nhu ch t th t lên nghiêm kh c, c t t câu nói bông phèng c a th ng B o. Không ng anh Nhu v n th c. T nãy th y anh n m yên không ng y, hai a tôi c ng anh ng r i. B o v n cư i rúc rích bóp m nh bàn tay tôi trong bóng êm en c. Tôi th c s c m ng trư c tình c m thân thi t c a nó. Tôi th y yên lòng bi t bao nhiêu khi ư c s ng cùng v i B o, v i anh Nhu, anh Hoàng, th ng Nam. Ngày mai ây, tôi l i b n túi b i vào vi c h c bù nh ng ngày ngh v a r i; l i ti p t c i làm ph b p… M t m i l m, nhưng mà vui và thanh th n. Vì tôi ã có anh Nhu, th ng B o… V i ý nghĩ y mãn nguy n y, tôi thi p i t lúc nào không hay…

15. Chúng tôi ã tr i qua m t mùa ông th t áng nh . Tr i rét n m c nhà trư ng ph i cho h c sinh ngh h c li n m y ngày. M t s h c sinh nghèo không qu n áo m nói nh v i nhau l y gi y báo qu n quanh ng c, ph áo bên ngoài ch ng ai bi t. Tôi

59

cũng th lót t báo trư c ng c, qu nhiên l nh r t nhi u. Anh Nhu ánh m y g c tre già ã ch t khô v t gi a nhà. M y anh em quây qu n quanh ng l a, v a h c bài v a lùi s n, nư ng khoai lang ăn. M y hôm trư c b n tôi ra ru ng d khoai giúp bà c Mu n, bà c cho y m t x o góc nhà. Th ng B o còn ki m âu ra m y con cà cu ng, mu m mu m, nư ng lên thơm n c mũi. Nó xé t ng mi ng nh còn b c khói và dính tro chia u cho c nhà. Có c m tư ng trên i ch ng có món gì ngon hơn th . Th y m i ngư i còn thòm thèm, B o nháy m t ra hi u cho tôi xu ng b p. Nó r tôi i b t cá cóng. Ph i bí m t vì s anh Nhu không cho i. M i a m t chi c r , v a i v a u i nhau cho nóng ngư i. M t lúc sau, ã ngay trư c m t. V mùa này, nư c m g n c n, l i xu ng ch ngang b V a thò chân xu ng nư c, tôi ã gi t thót ngư i, hai cánh tay s n da gà. Nư leo l o l nh bu t, nhìn th u n t n áy. Th y tôi ng n ng chưa bư c xu th ng B o ng viên: - C bư c ào xu ng i! Quen ngay y mà! Mày y u bóng vía quá! Ch m t ái, tôi li n l i ào xu ng. Ngư i tôi run lên, rùng mình, cái giá bu t x c lên t n óc. Th ng B o nhìn tôi, cư i phá. Ch c nó th y b m t tôi nhăn nhó thi u não l m. Gi ng nó v n oang oang: - Mày trông kìa! Cá ch t n i lên nhi u chưa kìa! Theo tay nó ch , tôi nhìn th y m y con cá di c phơi b ng tr ng n i l nh b nh. B o gi i thích: - B n cá tr ng y u hơn nên ch t trư c. B n cá en dai s c hơn, ch l ng c ngo i thôi. Mày ng m t công v t m y con cá di c ch t ti t y nhá. B t b n cá rô ngon lành hơn. Tôi chăm chú nhìn xu ng áy nư c. M y con cá rô h u như n m yên b t ng. Tôi thò tay xu ng b t, chúng ch m ch p lách i m t cách n. B o ưa r lên cao, h n h khoe: - Trông này, Thi n! G n hai ch c chú r i nhá! Mày v n chưa tóm ư c con nào à? - Mình chưa ch m t i thì nó ã l n m t. - Th thì th này v y: Mày ch n r phía trư c u nó r i nh nhàng lùa nó trư n vào. mM c p chân. c trong ng h n,

Nghe B o ch d n, tôi v c r xu ng, lùa ngay ư c hai con. Th y ngon lành, mu n v c ti p nhưng không bi t hai con cá ã b t vào âu, tôi ành lò dò thò tay b t t ng con v y. Tôi rê chi c r trên m t nư c, m t tay kéo r , m t tay b t cá. Ban u tóm phía sau nên r t d trư t. Rút kinh nghi m, tôi tóm ngay u cá, th y có hi u qu li n. Ch ng m y ch c r c a tôi cũng chen chúc hơn ch c con. Tôi hăng hái lên, l i ào ào, khua nư c ràn r t. B o la toáng: - Mày hùng h th thì làm ăn gì ư c? Nh nhàng thôi, lò dò t ng bư c thôi. ng khua kho ng lo n x làm nư c c ng u lên, không trông rõ cá thì tóm th nào ư c nó!

60

Càng b t càng ham, tôi quên khu y i cái rét. Lũ cá n m ngoan ngoãn trong r , không ng c a. Ngày thư ng y à? ng hòng nhé! Chúng l i ch ng qu y nh ng x lên, văng t tung cho mà coi! Tôi m i mê tóm cá, nh m con nào ư c con n y, lòng kh p kh i t hào. Nhưng n khi trông th y m t con cá trê to g n b ng c tay l di chuy n cách tôi ch ng m t thư c, tôi mu n bư c v i lên ón u nó thì tôi b ng th y m t mình hoa lên, u choáng váng, ngư i tôi l l mu n ngã. Tôi c nh c chân lên nhưng không nh c n i. Tôi l m nh n ra là hai chân tôi ã tê d i vì ngâm dư i nư c l nh bu t quá lâu. Tôi c kêu to lên: - B o ơi, mình b … Chưa k p nói h t câu, tôi l o o chúi u v phía trư c. B o t ph ch r cá xu ng nư c, lao n l y tôi. Cũng may lúc ó nó cách tôi không xa. Nó dìu tôi vào b nhưng tôi không nh c chân lên n i. u óc tôi v n t nh táo nhưng không sao ch b o ư c ôi chân ã tê d i. Tôi r t mu n nh c chân lên nhưng không bi t ph i làm cách nào nh c ư c. B o v a ghé vai x c nách tôi v a cúi xu ng dùng hai tay n m ch t b p chân tôi, c rút nó lên kh i bùn. C lôi t ng chân như th , mãi lâu sau nó m i ưa ư c tôi lên b . Tôi n m v t ra bãi c , hai hàm răng va nhau l ch c ch, ngư i run lên t ng ch p. B o l i l i xu ng nư c, kéo rê hai r cá vào b . B n cá v n còn nguyên, không con nào còn s c thoát thân. Tôi c ng i d y, l y hai bàn tay v th t m nh vào hai b p chân tím ng t cho nóng lên chút nh. Tôi véo vào th t không th y au n a. Th y tôi có v lo l ng, B o cư i, nói hào h n: - Không lo âu! M t lát kh e l i li n y mà! C lên! Paven! Thép ã tôi trong l a và nư c l nh. Lúc ó thép tr nên c ng r n và không h bi t s … - B o cư i phá lên, sau khi c l i làu làu câu nói mà h i ó lũ chúng tôi không a nào không thu c. M t B o cũng tái mét, v a nói v a rên h h . Nó ch y m y vòng, hai tay vung lên vung xu ng cho m ngư i. R i nó n giúp tôi du i chân du i tay cho máu lưu thông. V a bóp chân cho tôi, nó v a d n i d n l i: ng cho anh Nhu bi t chuy n này nhé. Bi t mày suýt ch t cóng, anh Nhu s gi t tao! Cũng t i tao ham b t quá, không ý n mày. V i l i bây gi m i th y rét ch lúc y có th y mùi m gì âu! Thôi, v i. N u m t n i cháo cá, m b ng li n y mà! B o cá c a tôi sang r nó, ư c g n y r , kh n c p v , l ch c ngư i. Tôi kh p khi ng i theo nó vì ôi chân v n chưa h t tê d i. Ph i m t o n khá xa, tôi m i bư c ư c th t chân. Anh Nhu, anh Hoàng và th ng Nam v n ng i h c quanh b p l a. Th y ti ng th ng B o léo nhéo u ngõ, anh Nhu ló u qua li p c a, xuýt xoa: - Gió ù ù th , hai chú mày i âu t nãy n gi ?

Thay cho câu tr l i, B o nhe răng cư i ưa r cá ra phía trư c. Anh Nhu s ng s t: - Cá âu mà nhi u th ? Ông mãnh này gi i th t y!

- B n em b t

m M c. Nhi u vô thiên l ng anh .

- B t b ng cách nào?

61

- Cá cóng… - Tôi ch y hơn.

nh nói thì th ng B o l m t ra hi u cho tôi im,

nó tr l i trôi

- Cá cóng d t h t c vào b , l nhàng… Anh Nhu xoa u nó khen:

như lũ m t h n, b n em ch vi c v t m t cách nh

- Th ng này gi i th t

y. Cái gì cũng bi t!

C nhà xúm vào xem r cá. Th ng Nam “xì” m t ti ng: - Toàn cá ch t c ng B o s ng c lên, ! Ai dám ăn? p luôn:

ng có nói b láo nhá! Ai b o mày là cá ch t? y còn c cãi!

- Ch t s s ra -

r i xem! Th ng Thi n, em siêu nư c l i ây cho tao!

Ch ng ch tôi bư c i, B o xăm xăm n bên b p l a xách siêu nư c lên. Nó y r cá vào ch u r a bát, tư i nư c sôi vào lũ cá. Hơi nư c tr ng xóa t a ra m s c. Lũ cá b ng nh y lên nhao nhao, có con văng xa n t n b p l a, ngay c nh con mèo ang n m lư i nhác co ro trong ng tro. Nhanh như ch p, con mèo v l y r i chu n m t bi n gi a ti ng cư i r lên c a m i ngư i. Anh Nhu v a bưng ch u cá xu ng b p, v a quay l i b o b n tôi: - Gi thì hai a r a ráy chân tay s ch s r i ng i sư i cho m. Trông m i g m ghi c chưa kìa! Bùn bê b t t chân lên t n nh u! Còn th ng Nam xu ng ây làm cá v i anh. Chà chà, cá rô này, giá có m rán giòn lên thì tuy t! Thôi, không có m , ta n u canh rau c i v y. Còn l i, kho ăn d n. - N u m t n i cháoăn cho m cái b ng ã anh !- B o góp ý. - Ai l i n u cháo cá rô? Nhưng thôi, các em mu n ăn thì anh n u. Tanh, c m có kêu y nhá! Sau b a ó, tôi b s t li bì m t c tu n. Ngày ngày, t sáng tinh mơ, anh Nhu ph i thay tôi ch y sang trư ng th y Tín kéo g u, gánh nư c cho cô An, cô Nhu n làm b p r i anh l i t t tư i i làm ph h . Bu i trưa, bu i chi u thì th ng B o sang bên ó d n nhà ăn, r a bát ĩa, làm nh ng vi c tôi v n thư ng làm. Anh Nhu b o ph i làm v y kh i l vi c c a các cô c p dư ng và gi vi c cho tôi làm lâu dài. N u tôi ngh lâu, nh t nh bên trư ng ph i tìm ngư i khác thay tôi. Th y tôi m, cô Kim, th y Tín, th y Luy n thư ng xuyên n thăm và cho thu c. Cũng may, ch n u không, anh em tôi bi t xoay x a th nào? Ti n ăn còn ch t v t, l y

62

âu ra ti n mua thu c? Cô Kim b o ã bàn v i các th y cô, ngh nhà trư ng c p m t ph n h c b ng cho tôi. ngh r i, nhưng ch c ph i m t th i gian n a m i ư c. Ph i ngh h c, tôi n m nhà m t mình, lúc mê lúc t nh. C n gi ra chơi, th ng B o, th ng Nam l i lén chui rào n a v thăm tôi. B o c i l i b p l a gi a nhà, c sao cho than âm cháy ng l i t t nhưng cũng ng b c thành ng n, s cháy nhà. Nó lo cũng ph i vì hai hôm trư c, gi a lúc tôi ang mơ mơ màng màng, b ng th y nhà sáng b ng, ngư i nóng ran. Ban u tôi c ng mình ang mê s ng, c m th y khó ch u v y thôi, nhưng sau m i ho ng h n vì ng l a ang b c cháy r ng r c, g n táp n ch tôi n m. Tôi nh y v i xu ng t, ti n siêu nư c sôi g n b p, tôi tư i x i x vào ng l a… T i v , m i ngư i cùng quây qu n bên tôi. Anh Nhu ch t ra m t bát nư c cơm y, khu y ư ng c a cô Kim cho, ép tôi u ng h t. Tôi u ng m t cách ch m ch p, khó khăn. Th ng B o gi c tôi: - C u ng i mày . Nư c cơm là b nh t h ng R i v a ép tôi u ng, nó v a tía lia cái mi ng: - Mày bi t không? M tao k , ngày xưa có m t c p v ch ng r t nghèo nhưng thương nhau l m. Có l n anh ch ng b m li t giư ng nhưng ch v không bi t ki m âu ra thu c thang ch y ch a cho ch ng. G o cũng không ăn, l y gì mà thu c v i ti n thang! Khi n u cơm, ch v ch t nư c cơm ra u ng c m hơi, còn dành cơm cho ch ng ăn. V y mà anh ch ng c ngày m t g y r c g y r c còn ch v thì c béo ú béo . Làng xóm ai cũng chê cư i, b o ch v không bi t thương ch ng, tham lam ăn tranh h t ph n ch ng. Ch khóc lóc, phân bua th nào hàng xóm cũng không tin. ó, mày th y ó! Nư c cơm là b ghê b g m. C mà u ng cho mau kh i b nh mày ! Nghe nó nói, anh Nhu và anh Hoàng cùng nhau m m m m cư i. Ch c là hai anh cùng tin như th th t nên b a nào hai anh cũng ch t ra m t bát y nư c cơm c sánh, b t tôi u ng cho kỳ h t. R i tôi còn ư c “b i dư ng” thêm b ng m y b a ch xáo măng, ch ch kho khô, cháo chim s … T t c u do m y anh em trong nhà săn lùng ư c, dư i s hư ng d n nhi t tình c a th ng B o. T i nghi p cho nó quá. T hôm tôi b m, nó h c hành ch nh m ng. u óc lúc nào cũng ch lu n qu n tìm k ki m thêm chút gì b i dư ng cho tôi. Nó b xơi con ng ng (hai i m) vì ã n p bài toán làm d dang. Bài toán th y Cư cho v nhà làm. Toán quá d , nó th a s c làm, nhưng ang làm d thì nó b ra ng tìm tr ng v t rơi cho tôi ăn thêm. Nó lang thang ngoài ng su t bu i chi u, hy v ng nh t ư c m t qu tr ng v t rơi như d o trư c. Nhưng t i m t, nó v tay tr ng. V a bu n v a m t, nó ng thi p i, không làm ti p bài. Th là xơi g n m t con ng ng. Cũng ch vì nó quá thương tôi y thôi… 16. Sau hơn m t tu n m lay m l t, tôi ã ng i d y, i i l i l i trong nhà ư c. Ngư i v n còn b y b t, chưa i h c ư c. Tôi th y nh b n bè quá. Su t ngày nhà m t mình, ngư i b t r t khó ch u, b n ch n không yên. Tôi ra ngoài hiên ng i cho thoáng. V a bư c ra kh i c a, tôi s ng s vì cái n ng vàng rư i ang lan to b n b . Tôi hơi y!

63

choáng ng p, c m th y chóng m t, ngư i l o o. Tôi v n nhanh vào thành c a, l y l i thăng b ng. Ch m t thoáng sau, ngư i tôi bình thư ng tr l i. M t c m giác lâng lâng d u nh ve vu t trái tim tôi. Tôi c m th y m t cách rõ r t mình ang kh e l i t ng giây, các t bào trong cơ th ang sinh sôi n y n , các m ch máu ang r o r c ch y m nh, cơ th non tr c a tôi ang ư c h i sinh. T nhiên tôi th y xung quanh tôi m i th u áng yêu quá. Ngôi nhà bé nh này, m nh sân v i b gi u cúc t n có nh ng dây tơ h ng vư ng vít kia, cây i còng c nh u h i ang l p ló m y qu ưng ng vàng, r ng tre dư i chân ê ang vàng cháy lên chu n b trút nh ng t lá cu i cùng… T t c , t t c sao mà g n gũi, áng yêu. R i anh Nhu, th ng B o, r i cô Kim, th y Luy n nh ng ngày qua ã h t lòng chăm sóc tôi, gi ây ã tr nên nh ng ngư i thân yêu ru t th t… Tôi ch mu n mau mau kh e lên l i ư c i h c, i làm, ư c g p g m i ngư i, ư c chia s v i m i ngư i m i chuy n bu n vui… N ng v n vàng rư i xung quanh tôi. Gió v n vi vút th i, nhưng trong gió l nh s c ã thoáng có hơi nư c d u mát. Mùa xuân ch c cũng s p v r i. Tôi t a lưng vào c a li p, ăm ăm nhìn qua b rào n a sang bên trư ng. Các l p ang trong ti t h c, im phăng ph c, th nh tho ng vang lên ti ng th y giáo gi ng bài. Ngôi trư ng ã tr nên quá thân thu c i v i tôi. Trư ng ư c xây d ng trên m t khu t r ng, trư c kia là ru ng lúa. Có c th y mư i hai ngôi nhà dành làm l p h c và m t ngôi nhà l n hơn, dài r ng hơn làm văn phòng nhà trư ng. T t c u vách t, mái l p lá g i. Nh ng ngày n ng, nhi u khi ng i h c, chúng tôi thích thú nghe ti ng ng n a trên mái n l p b p. Trâu bò c a dân vào sân trư ng g m c tho i mái, có lúc chúng còn h n nhiên ngh nh c nhìn chăm chăm vào l p h c, m ò g i nhau m t cách vô tư. Tôi và th ng B o ng i c nh c a s , sát bên vách. M i khi nét bút vi t trên v m m c, kh i c n gi y th m, B o li n véo m t c c t trên vách, bóp v n r c lên v . t hút khô m c, th i vù i là xong. có ư c ngôi trư ng tuy còn ơn sơ y, ã m t bi t bao công s c. Do nh ng ngày hòa bình u tiên, Nhà nư c còn nhi u khó khăn, kinh phí còn eo h p, h u như nhà trư ng ph i t lo li u m i vi c. Th y trò ph i công s c xây d ng l y cơ ngơi c a mình. Khi tôi nh p h c, m i khó khăn l n nh t h u như ã qua. Các l p h c ã xây d ng g n xong, ch còn hai ba ngôi ang d ng d . Thi u tre n a, thi u lá g i, thi u c bàn gh , Ban giám hi u quy t nh tr l i nơi trư ng ã xây d ng trong nh ng ngày còn kháng chi n ch ng Pháp Lu c H , chuy n n t s bàn gh và d m y l p h c cũ l y nguyên v t li u xây d ng trên ó em v . M t o n ư ng không g n g n gì: kho ng ba mươi cây s . Th y trò i b , ngư i vác tre, ngư i gánh lá g i, ngư i vác gh dài, hai ngư i vác m t chi c bàn, c th i l m lũi dư i cái n ng gay g t. Không có m t chi c xe ba gác, không c m t chi c xe p, ch là vai tr n, chân t, th y trò ng viên nhau g ng s c i… Tôi cũng có m t trong dòng ngư i mang vác m t nh c ó. Th ng B o và tôi cùng vác m t chi c bàn dài. i v i B o, m i vi c không n n i khó khăn l m. Nó ã quen làm nhi u vi c n ng nh c. Còn i v i tôi, qu là m t th thách nh i. Ba mươi cây s , ch i b tay không ã m t, hu ng h còn còng lưng, r t c vác m t chi c bàn. Có nh ng lúc l o o mu n ngã. Nhi u l n sa s m c m t mày. Hai vai tê d i, b ng rát, da tr y bu t xót, ch kh ch m tay vào cũng rùng mình. Thú th t ã có lúc tôi suýt b t khóc, c m th y không sao ch u n i n a. Ch có m t ư c ao duy nh t là ư c n m lăn ra c , ng thi p i m t gi c dài. B o luôn m m ng viên tôi. C “S p n nơi r i, c lên!” n c trăm l n mà ư ng phía trư c v n dài hun hút. Th y tôi nhăn nhó kh s , nó c pha trò cho tôi cư i quên b t n ng nh c, nhưng dù nhi u câu nó nói r t t c cư i, tôi v n không sao cư i ư c. Cu i cùng

64

thì hai a tôi cũng tha ư c cái bàn v n nơi n ch n. M y hôm sau, tôi xin v i cô Kim cho tôi ư c i chi c bàn cũ tôi và th ng B o, th ng Thanh v n ng i l y chi c bàn y. Chi c bàn tuy có x u hơn, không ch c ch n b ng nhưng là m t k ni m nh i i v i tôi. i khác n a. Th y Tín ã lo tìm vi c cho tôi. Cô Còn bi t bao nhiêu k ni m nh Kim ch b o cho tôi t ng ly t ng tý trong vi c h c toán. Th y qu n áo tôi rách, cô mang v khâu vá l i cho tôi. Th y tôi au m, cô mang thu c, mang s a n t n nhà. S tôi lư i u ng thu c, cô t tay rót nư c, b t tôi u ng ngay trư c m t cô yên tâm ra v … R i chuy n s tôi ng không chăn m, th y Luy n b o tôi sang trư ng p chung chăn v i th y. Tôi c nh mãi cái êm l nh th u xương y. Th y Luy n m i v trư ng, khu t p th giáo viên h t phòng, th y ph i t m m t góc trong phòng thí nghi m. Ch có m t chi c giư ng cá nhân và m t chi c bàn làm vi c kê sát vách. N a êm hai th y trò tôi ang ng say thì mưa l n. Nhà d t t tung. Ban u còn c n m r n nhưng sau thì ành ph i tr d y, hai th y trò khiêng giư ng ch y d t h t ch này sang ch khác. V n không thoát kh i b ư t. Loay hoay mãi cu i cùng tr n ư c vào m t ch cu i phòng, sau khi ã chuy n m t ng chai l , v t d ng làm thí nghi m ra ch khác m t cách v t v , dư i ánh sáng ng n èn d u ch p ch n lúc m lúc t , lúc leo lét ch ch c t t. Hai th y trò th phào nh nhõm, t lưng n m xu ng. Th y Luy n b o tôi n m trong, sát ngay vách cho m. Th y n m ngoài, choàng tay ôm l y tôi. Chi c khăn bông c a th y khá dày nhưng hơi h p, hai ngư i n m ph i co kéo l i th t khéo m i kh i h sư n. V y cũng là t t l m r i. Bên ngoài gió v n th i ù ù, th nh tho ng l i rú rít lên t ng ch p. S m ùng oàng, lúc xa l c, lúc n g n ngay trên u. Ch p lóe liên t c, ánh sáng lúc xanh lét, lúc tr ng lóa sáng r c c căn phòng. Ti ng mưa qu t ràn r t trên mái g i, xói c vào vách nhà. Tôi b ng th y chân mình ươn ư t. C l i, mong cho qua tr n mưa. Nhưng r i c ùi, c m ng sư n cũng ư t rư t. Tôi không dám nói, s th y Luy n ang ng say. Nhưng ngư i tôi m i lúc m t sũng nư c. Thì ra mưa ã xói vào vách nhà, t rã ra làm thành m t l th ng toang hoác ngay phía lưng tôi. Tôi rét run nhưng không dám g i th y giáo. i v i th y, tôi v n có ph n n s , m c dù tôi bi t th y r t yêu quý tôi, i x v i tôi r t thân tình. Mưa càng lúc càng l n, nư c ư t sũng lưng và bên sư n tôi. Lo s quá, tôi khóc t m t c khe kh . Th y Luy n ch t th c d y. Th y ho ng h t ôm l y tôi. Th y kêu lên: “Tr i! Em ư t h t r i này! Sao không g i th y d y?” Tôi không dám tr l i, mím môi c ghìm nư c m t. Th y ng i d y, s so ng tìm cây èn. Gi ng th y c n nh n: “Kh quá! Diêm l i h t m t r i. Làm sao th p èn bây gi ?”. Ch p l ng nh ng, sáng lóa lên r i v t t t làm cho êm t i càng en c hơn. Kh p phòng l nh k nh chai l thí nghi m, không có èn, hai th y trò ành ng i yên không dám di chuy n s làm v m i th . Th y Luy n b o tôi: - ành ch u ư t m t chút v y em . Nào, ng ti p i. Ch c tr i cũng s p sáng r i. Th y mò m m trên bàn, l y m t x p báo chèn vào ch vách th ng r i kéo tôi n m xu ng. Th y tôi n m phía ngoài, còn th y n m sát vách, ngăn cho gió kh i th c vào tôi. T m chăn trùm kín hai th y trò, ngoài vi c m còn có tác d ng che mưa d t. T ng gi t, t ng gi t mưa rơi l p b p trên chăn. ã tư ng ư c yên, không ng m t lúc sau, tôi l i th y nư c l nh bu t dư i m ng sư n mình. Tôi kh quàng tay qua lưng th y giáo nhưng ph i v i r t l i vì mưa gió ang x i x ùa vào lưng th y. X p báo ch c ã m n nát b cu n i âu m t. Vách t rã ra l n hơn, l sư n tre bên trong, m i l n ch p lóe lên, th y rõ c m nh sân ngoài kia ng p nư c. Tôi c kéo mép chăn

65

nhém l i dư i m ng sư n th y, nhém th t nh nhàng Nhưng th y kh b o tôi: - C ng i em . Kh p phòng t nh r i.

kh i làm th y th c gi c.

u d t, không còn ch nào khô ráo âu. Mưa cũng s p

Thì ra th y giáo v n th c. Th y ã g ng thân mình che ch n mưa gió cho tôi. Tôi a nư c m t. Không bi t nói gì hơn, tôi ch còn bi t choàng tay qua lưng th y. Tôi r t mu n ôm ch t l y th y nhưng không dám, ch làm ra b quàng tay m t cách h h ng vô tình v y thôi… Tôi ch t gi t mình vì ti ng k ng báo gi ra chơi. K ng v a d t, ã th y th ng B o t trong l p ch y ào ra. Nó chui qua rào n a v thăm tôi. Th y tôi ng i ngoài hiên, nó la toáng: - Ai cho mày ra ng i ngoài gió l ng th , h ? Mu n ch t không? Vào nhà ngay! Gi ng nó y hách d ch k c . Bi t tính nó, tôi ch cư i xí xóa. Nó móc túi ưa cho tôi hai con mu m mu m ã ng t c t cánh và d n: - Mày nư ng mà ăn, b nh t h ng ó. V a bùi v a thơm. ang ng i h c, t nhiên hai chú nh y vào gi a trang sách n p m ng! K ng l i gióng gi vang lên. B o tu n qua hàng rào, tr v l p. Nó không quên quay l i nh c tôi: - Vào nhà ngay i, nghe chưa? Ch nó khu t vào l p, tôi l i ng i d a lưng bên vách li p, miên man nghĩ ti p…

17. Tôi ang mơ màng nghĩ, ch t có ti ng g i: - Thi n ơi! Em nghĩ gì mà ng i th ra th ? Gi t mình ngư c lên, tôi m ng r nh n ra ch c c a tôi ang ng trư c u ngõ tươi cư i nhìn tôi. Dư i chân ch là m t túi xách căng ph ng, mi ng túi l ra m y trái cam vàng tươi. Tôi ch y l i ôm ch m l y ch . Ch v a cư i v a xoa u tôi. Gi ng ch ch t th ng th t: - Em m hay sao mà u nóng th ? ã nói ti p, gi ng lo l ng:

Tôi p úng chưa k p tr l i thì ch

- úng là em s t th t ây mà! Em b m y hôm r i? Sao không vi t thư báo cho ch bi t? Th o nào m y hôm nay ch c th y b n ch n không yên. Mà sao m l i ra ng i ngoài gió th này?

66

Tôi không nói, c ôm ngang lưng ch , hai ch em dìu nhau vào nhà. T nhiên nư c m t tôi a ra. Tôi lén ưa tay d i, không ch trông th y. M t n i t i thân b ng lan nh trong tôi khi n ngư i tôi run lên. Gi ng như m t a tr côi cút ngóng ch su t bao ngày tháng, mãi bây gi ngư i m b i xa m i tr v . Lâu nay tôi c ph i s ng c ng c i, m t mình bươn ch i, gi tôi ch t nh n ra mình còn nh bé, y u t bao nhiêu! Nhưng tôi v i g t nhanh nh ng ý nghĩ y, không mu n ch tôi ph i lo l ng nhi u v tôi. Tôi vui v i l y nư c cho ch u ng trong lúc ch ng i b cam, v a b v a k chuy n nhà cho tôi nghe. Ch cho bi t m i nh n ư c thư c a anh Lư ng tôi g i t Lào Cai v . Công vi c làm ư ng s t v t v l m nhưng anh tôi r t vui vì s ng c l p. Anh ít tu i nh t nên ư c các anh ch cùng ơn v quý m n, h t lòng giúp . B tôi cũng ã i làm phiên d ch ti ng Pháp và ti ng Anh cho C c chuyên gia. Ch tôi cũng s p t t nghi p trư ng Sư ph m, s p ra d y h c… Nghe ch tôi nói chuy n v i m t gi ng m áp, y t tin, trong ti ng nói luôn n gi u m t n cư i, tôi th y lòng mình thanh th n h n. M i khúc m c, b i r i c a i s ng b ng nhiên u tr nên ơn gi n và d gi i quy t. Trong cái m bòng bong h n t p c a cu c s ng thư ng nh t, i v i nhi u ngư i khác, nhìn vào d chán n n, r i trí vì không g ra ư c, nhưng i v i ch tôi, ch luôn bình th n, l n ngay ra ư c u m i r i c th nh n nha tháo g , m i chuy n d n ư c gi i quy t m t cách n th a, nh nhàng. Chính nh có cái b n lĩnh b m sinh tr i cho y mà ch tôi ã vư t qua ư c không bi t bao nhiêu khó khăn. Ngày còn kháng chi n ch ng Pháp, b tôi theo ơn v quân y nay ây mai ó kh p nhi u mi n i núi Thái Nguyên, m tôi m t s m, năm ch em tôi rau cháo t nuôi nhau. Lúc ó ch tôi chưa y mư i sáu tu i. Ph i cai qu n b n a em sàn sàn tu i nhau, a bé nh t là tôi lên chín tu i. Ch xông xáo i ki m vi c làm m y ch em ki m s ng. Nh n thóc c a Nhà nư c v xay giã l y t m, l y cám và ít ti n công. Nh n ay v se s i ngang s i d c cho ngư i ta d t bao t i… Su t êm ngày m y ch em làm chăm ch dư i s i u khi n nh p nhàng c a ch . R i còn t tr ng s n, tr ng rau, nuôi gà… Không ch gi i trong vi c ch b o các em trong v gia ình, ch còn là m t cán b hi u oàn h c sinh năng n , h t lòng vì công vi c c a l p, c a trư ng. Vi c n ng nh c th nhưng lúc nào cũng th y ch tươi cư i. G p ai ch cũng v n vã, x i l i. C trư ng, t các th y cô giáo n b n bè h c sinh ai cũng yêu m n ch . i v i các em, ch yêu thương m t cách gi n d , l ng l , m sâu, ít bi u l b ngoài. Tính ch xu xòa nhưng cũng r t nghiêm kh c. Chúng tôi coi ch là m t ngư i m th c s . Ngày bé, tôi v a yêu ch như yêu m , v a ngư ng m ch như m t th n tư ng. Ch b o gì, tôi nh t nh t nghe theo. Tôi nh có m t l n m y ch em ang xay giã g o thì có ti ng m ì c a máy bay “Bà già” và nhi u ti ng reo hò. Thì ra chi c máy bay acôta mà chúng tôi thư ng g i là máy bay “Bà già” ch m rì rì ang lư n màu bay r p tr i. B n vòng trên u, th ra cơ man là truy n ơn. Nh ng t gi y tr con b t ch p máy bay qu n o trên tr i, túa ra kh p cánh ng nh t. M y anh em tôi cũng ùa ch y theo. Ch Tr ng tôi la lên: - Chúng nó tuyên truy n nh m y. Nh t h t r i ư c c nh ng trò nh m nhí y! t ngay i nhé. C m không a nào

Chúng tôi thi nhau nh t. T ng x p, t ng x p v t y góc ru ng. Nhi u a tò mò lén c. Riêng tôi, nghiêm ch nh nghe theo l i răn e c a ch c , cương quy t không h hé m t nhìn. Tôi ch y kh p ch n, u i theo nh ng t truy n ơn màu ang ph p ph i chao li ng r i l i lúi húi nh t h t t này n t khác. Tôi c i c áo, ùm m t b c l n ôm trư c ng c, nhưng v n ngoan ngoãn nghe l i ch , không c n bi t nh ng gì in trên ó.

67

Cũng gi ng như sau này v Hà N i, lúc u tôi chưa thu c h t tên ư ng tên ph . Th nh tho ng ch tôi d n tôi i chơi ph , lúc d o b , lúc nh y xe i n. Chi c xe i n n a vàng n a rung chuông leng keng, ng t ngư ng l c lư ch y trên ư ng ray như m t anh chàng ngà ngà say vui tính. Cùng i v i ch em tôi còn có m y a tr bên hàng xóm. Ch b o cho chúng i cùng cho vui, r i ch s “chiêu ãi” c b n món kem C m Bình n i ti ng. Ng i trên tàu i n, ch thư ng th trí nh c a b n tr b ng cách xem bên ngoài ang là ph gì. Ch b o ph i t nh ra, c m không ư c nhìn lên các bi n ghi ư ng, các b ng hi u. B n tr kia láu cá, li c v i lên các bi n hàng, ngay l p t c chúng tr l i úng phóc. Tôi th a bi t trò ma mãnh l li u c a chúng, nhưng tôi d t khoát không b t chư c. Tôi c t nh l y qua các c i m mà mình ã ghi nh n nh ng l n i trư c. Ban u th y tôi tr l i ch m hơn b n b n, ch chê tôi kém thông minh. Nhưng sau hi u ra, ch xoa u tôi, khen là tôi trung th c. Ch b o ph i trung th c ngay t nh ng chuy n tư ng như là nh nh t… H i chuy n h c hành, sinh ho t c a tôi ư c m t lúc, ch b o tôi qu n áo có chi c nào b rách, em ra cho ch vá. Tôi nói có m y ch rách, tôi ã t vá l y r i. Ch cư i: - Gi i th kia à? em cho ch xem nào! Ch không sao nh n ư c cư i khi xem m y mi ng vá c a tôi: - Sao c u l i vá ch ng vá tháo ra vá l i cho. p xiêu v o th này? Ch ng khác gì vá bao t i. Thôi, ch

Ch tháo h t các mi ng tôi vá, khéo léo vá l i

p hơn h n. Ti n th , tôi nói v i ch :

- Ch xu ng g u hai chi c qu n cho em luôn th . Ng n quá r i, kéo mãi cũng v n cũn c n không th che n i ôi m t cá chân. ng trên b ng tr bài, m y a con gái c nhìn em m m m m cư i, ngư ng ch t i ư c! - Th là cũng bi t ngư ng r i cơ y? Em ch s p thành ngư i l n r i! - Ch v a ghé răng c n ch v a nghiêng m t nhìn tôi cư i hóm h nh. V a lúc ó, anh Nhu và th ng B o i h c v . Th y ch tôi, anh Nhu la l n: ng s ng l i r i

- Ôi gi i, Tr ng! Tr ng y à? Lên bao gi th ? Lâu quá r i chúng mình m i g p l i. Th nào, Tr ng ã ra trư ng chưa? Hai anh ch n m tay nhau, l c lia l a, cư i nói cu ng quýt. Ngày còn kháng chi n, hai ngư i h c cùng m t l p, là b n r t thân c a nhau. ư c m y năm, anh Nhu l i trư ng h c ti p, còn ch tôi i thanh niên xung phong, v ti p qu n Th ô r i i h c Sư ph m trung c p. Th ng B o ghé tai anh Nhu nói nh i u gì. Anh Nhu b o nó thôi c nhà, chuy n ó anh lo. Th y hai ngư i úp úp m m , ch tôi oán ra, cư i nói: - Lo chuy n cơm nư c ph i không? Kh i c n em , ch Anh Nhu khen ch tôi: ã mua s n th c ăn ây r i.

68

- Tr ng tinh th t y. B o nó th y Tr ng lên, mu n i ki m vài con cá v th t khách. Nó là vua sát cá mà! - Mình ã mua c ký th t kia r i! c b p c i, xu hào, tha h mà n u nư ng. Xu ng tàu, mình ghé qua ch r i m i v ây. Anh Hoàng và th ng Nam cũng v a v anh Nhu ã nói v i ra: n u ngõ. Hai anh em chưa k p vào nhà thì

- Hoàng và Nam ra ngay ngoài ru ng gánh nư c tư i c i giúp bà Mu n i. G ng xong s m r i v ăn cơm. M i c bà Mu n v ăn luôn th . Hôm nay có khách quý, ta m ti c ăn m ng… - Ai là khách quý th ? - Anh Hoàng h i v ng vào. - Bí m t! Bí m t! - Anh Nhu tươi cư i, nói l p l ng. Ch tôi v a ló u ra, anh Hoàng ã ch y ào t i, kêu to:

- Tr ng! Tr i ơi, Tr ng! Lên bao gi ? L i r i rít tít mù lên. Hai anh ch n m tay nhau, nh y tâng tâng như tr con khi n m y a nh chúng tôi cùng b t cư i. Ư c gì chúng tôi cũng có m t tình b n lâu dài, vô tư th m thi t như th … 18. êm ó, hai ch em nói chuy n v i nhau r t khuya. Chuy n này chưa d t, chuy n khác ã ùa n. Nhưng nhi u nh t v n là nh ng k ni m v m tôi. Có l vì s p n ngày gi m . Th m tho t th mà m tôi m t ã g n ch c năm r i. M y l n, trong lúc nói chuy n, ch tôi c băn khoăn là kỳ này ư c ngh có hai ba hôm, ch th i gian lên thăm tôi mà không lên ư c Yên Th thăm m m . G n mư i năm nay m v n n m m t mình gi a lưng ch ng i cô qu nh. Ngày trư c, dân t n cư ông úc, h hàng nhi u, m y anh ch em tôi s ng quây qu n bên m . Chi n tranh k t thúc, m i ngư i tr v l i thành ph , vùng quê tr nên v ng v , m t mình m l i gi a t l nh, ch có gió êm ngày ù ù th i. M m t khi tôi còn r t nh . Nh ng k ni m v m ch th p thoáng n hi n trong tôi, lúc m lúc nh t, r t khó n m b t. K ni m xa xôi nh t mà tôi còn hình dung ư c v m là bu i sáng cu i năm 1946 y, cái bu i sáng cu i cùng gia ình tôi còn th xã H i Dương. Hôm y là m t ngày t nh ráo. Tr i có n ng không, tôi không nh rõ. Bây gi , trong ký c tôi, ch còn là m t màu l c nh t kỳ o bao trùm lên t t c . Trong lãng ãng sương mù c a quá kh , tôi v n còn th y hi n ra m y chi c xe tay do ngư i kéo u m t dãy dài trư c nhà. M y anh ch em tôi ríu ran cư i nói, h n h tranh nhau trèo lên m y chi c xe. Tôi ng i l t th m trong lòng m , bên c nh m t chi c vali ng qu n áo, tư trang c a m tôi. M y chi c xe n i uôi nhau ra kh i th xã. L n u tiên ư c th y c nh ng quê, m y ch em tôi vui không sao k xi t. Chúng tôi g i nhau, ch tr , tr m tr , i t n cư mà vui v , h n h như ư c i chơi xa. Tư ng như ch i vài hôm r i l i tr v , không ng ó là l n cu i cùng chúng tôi r i quê hương i vào cu c kháng chi n dài ng ng chín năm. Sau này nghe k l i, tôi ư c bi t, b

69

m tôi hoàn toàn không chu n b gì cho chuy n i xa này. C ng ch ch y ra kh i th xã tránh bom n vài hôm r i v . c, c a c i khóa c a y, ch mang theo m y b qu n áo, ít ti n chi dùng t m vài hôm. Không ng i là i luôn, coi như m t tr ng h t c . Kháng chi n chín năm k t thúc, do cu c s ng xô y, gia ình chúng tôi cũng không tr v quê cũ n a, mà i bi n bi t, m y ch c năm sau cũng không có m y khi ư c tr v . Ti p n là m t k ni m khó quên khác. Không bi t hôm y m tôi d n ba anh em tôi i âu mà qua m t cánh ng r ng. ang i, ch t có máy bay “Bà già” vè vè trên u. M tôi cu ng quýt y ba chúng tôi chui vào m t cái c ng g ch ven ư ng. M ng i ch n ngoài mi ng c ng. Ba anh em tôi rúc rích cư i nói còn m thì ho ng h t lo s mãi cho n khi chi c máy bay m t hút phía cu i tr i. Th t gi ng cái c nh gà m xòe cánh che ch cho b y con khi có di u hâu chao li ng trên u… R i nh ng ngày t n cư nay ây mai ó… M tôi b b nh h u s n ngày m t n ng. Hình nh v m n m b t ng trên giư ng. Ngư i thư ng n m nghiêng, chân co chân du i, im lìm, m i mòn. M i khi anh em tôi i h c v ho c rong chơi bên ngoài ùa ch y vào, m tôi u o i ngoái nhìn ra, trên gương m t xanh xao thoáng b ng lên n cư i l ng l , héo h t. Ti ng m tôi nh nh nh c ch giúp vi c lo cơm nư c cho chúng tôi. Th y tôi ăn u ng ch nh m ng, m không h g t g ng n ng l i mà c gư ng ng i d y, t tay xúc cơm cho tôi ăn, ánh m t ngư i vui h n lên khi th y tôi ăn ngon lành. M tôi m au th mà thu c thang l i r t hi m. Trên b p, lúc nào tôi cũng th y m t m t n u lá nhân tr n, hương thơm mùi b c hà. Sau này l n lên tôi m i hi u b nh m tôi làm sao mà kh i ư c khi ch ch a b ng gi ng cây d i m c r t nhi u dư i chân i, nơi t m, th cây có m t chút tinh d u thơm và có t ng chu i hoa xanh phơn ph t tím. M t ông lang già ngư i Tày c t thu c cho m tôi. Nhà ông cách xa ch ng mư i cây s . M i l n n thăm b nh, ông i b m t g n tr n bu i sáng. Có l n ông b au chân không i xa ư c, ông ph i cư i con trâu n thăm b nh cho m tôi. Con trâu m ng c l ng th ng, ng nh ưa ông n r i l i th ng th ng ưa ông tr v … M tôi m t vào m t bu i sáng mùa ông. Tôi v n còn hình dung ra ư c khá rõ lúc m tôi h p h i. Trong căn nhà tranh vách t c a bà thím tôi mà lâu nay ã dành riêng cho m tôi n m dư ng b nh, dư i ánh sáng m m , m tôi n m trên giư ng, cánh màn ã ư c cu n lên cao. M tôi gày gu c, nh bé lún gi a m y t m chăn. Bà Thư ng tôi, b tôi, cô tôi, m y anh ch em tôi và m t s ngư i trong h vây quanh nơi u giư ng. M tôi khóc không ra ti ng, th nh tho ng ng c m tôi kh rư n lên vì nh ng cơn ho y u t. M c khóc mãi, khóc l ng l không ra ti ng, v m t nhăn nhúm kh s . Ti ng s t s t khóc r m r t c a hai ch tôi, c a m y ngư i l n ng phía sau. Tôi len lén nhìn m tôi r i s hãi ngư c nhìn sang m i ngư i. Có l lúc ó tôi còn nh quá, chưa hình dung ra ư c th nào là cái ch t nên tôi c nép sát vào ch Ngà tôi, s s t nhìn xung quanh ch không khóc m t ti ng. Th m chí tôi còn tò mò dư n ngư i lên xem cho rõ khi bà Thư ng tôi b m t h t vàng nh vào m m m tôi. Sau này tôi nghe nói làm như th m có chút c a n mang theo khi i sang th gi i bên kia… M tôi c khóc l ng l như th r t lâu. Bà Thư ng tôi nói gì ó v i m tôi cũng r t lâu, như là căn d n m tôi i u gì. Ch c là nh ng l i nh n nh cu i cùng, nh ng l i giã bi t cu i cùng, có i u gì nghiêm tr ng l m nên tôi th y m i ngư i khóc n c lên, m i lúc m t l n hơn. gian ngoài, cái Dung con cô tôi ch ng hi u sao su t c ti ng ng h r i c khóc ng n ng t. Nó m i hơn hai tu i, ng i trên chi c chõng tre, khóc n tím tái c m t mày, không ai d n i. Có ai ó b nó i ra ngoài sân cho

70

m tôi ra i ư c thanh th n hơn. Tôi b ng th y ngư i m tôi dư n lên, m t cơn ho d i lên, m t m l v r t au n. B tôi cúi xu ng vu t ng c cho m tôi, r i c th m tôi l m d n. Ti ng khóc b ng òa lên n c n . M i ngư i xô vào vây quanh giư ng m tôi. Hai ch tôi khóc thét lên, lao n ôm ch t l y m tôi, lăn l n. Tôi s hãi ngơ ngác nhìn m i ngư i, nhìn m tôi và cũng òa khóc theo… ám tang c a m tôi r t ông. V a h hàng, v a dân làng Th , c trăm ngư i ưa m tôi ra ngoài cánh ng. Tôi b m, không nh ai ó ã cõng tôi i theo sau quan tài. Ti ng tr ng ch c ch c l i vang lên ti ng m t, i m nh p cho ti ng kèn ai oán, bu n bã… Sau ba năm, b c m , hài c t m tôi ư c ưa v chôn ngay lưng ch ng i, g n nhà ông bà Hai c a tôi, nơi anh ch em tôi li n m y năm trong th i kháng chi n. M t ngư i b n c a b tôi - bác Chi u - bi t xem a lý, t cát ã ch n giúp m nh t y. ó là m t kho nh t p, xinh x n, g n m t cái ao và m y gò t nh r i rác m c nhi u sim mua, chè ng và n i b t lên là m y cây sau sau khá l n, thân tr ng m c, lá x chân v t, v cu i năm lá vàng r c. Trư c ây anh em tôi thư ng ra ó ánh tr n gi , u i b t nhau t i ngày. T khi m m tôi t ó, chúng tôi không dám làm m ĩ nơi m tôi yên ngh , ch th nh tho ng ra thăm m , d n c cho s ch s , quang ãng nơi m tôi n m. Và su t t nh ng ngày xa xôi y, m tôi ã l i ó vĩnh vi n… M tôi sinh n tám l n. Ba em sau tôi u m t s m, khi m i hai, ba tu i. Tôi là th năm, cu i cùng thành con út. M tôi khóc r t nhi u trong lúc h p h i, có l chính vì thương àn con còn quá nh d i ã m t m , không bi t tương lai s th nào. Tôi là con út, nh bé nh t, m y u nh t trong m y anh ch em, ch c m tôi càng thương tôi nhi u hơn. Ngày còn s ng, m t l n b tôi k tên tôi là do chính m tôi t cho. Thư ng thì tên các anh ch tôi do b tôi t cho. Riêng tên tôi, m tôi giành t l y. Khi vào nhà h sinh thăm m tôi, th y m tôi ã sinh con trai, b tôi nh i làm gi y khai sinh thì m tôi cư i b o ã nói bà làm r i. M tôi r t yêu hoa, thích hoa h ng, c bi t là hoa quỳ, t c hoa hư ng dương. Ch c m mong m i con trai m cũng gi ng như loài hoa y, lúc nào cũng hư ng v phía m t tr i, hư ng v phía ánh sáng, phía ngay th ng, chính tr c, phía c a cái p, hư ng thi n…

19. Ch Tr ng tôi v ư c ít lâu, ch th hai c a tôi - ch Ngà - cũng lên thăm tôi. Ch m i i bi u di n nư c ngoài v , th nh thơi ư c vài ngày, tranh th lên v i tôi. Ch thanh m nh hơn ch Tr ng, tr ng tr o, xinh x n hơn. Hai ch tôi m i ngư i m t v . Ch Tr ng c ng c i, m nh m , m c m c chân ch t, còn ch Ngà m th m, m m m i, tinh t , tình c m b c l ra bên ngoài d u dàng hơn. Ngày còn nh i h c ch tôi r t thích múa hát. Ch n i ti ng trư ng là xinh p và hát hay. Năm 1953 lúc mà m y ch em tôi s ng cùng qu n khó khăn nh t, nhân có oàn Văn công quân i do nh c sĩ Nhu n ch huy i bi u di n ngang qua, tuy n thêm di n viên, ch tôi d tuy n và ư c gia nh p oàn. Khi ó ch tôi chưa y mư i lăm tu i. Ít lâu sau ch tôi tham d chi n d ch i n Biên Ph … Quà ch tôi mang lên cho tôi là m t b c k o Nga, m t t m nh ch tôi nghiêng nón dư i tháp chuông i n Cremli và m t chi c áo b i c a ch tôi, lo i áo “con gái” có hai hàng cúc phía trư c. Khi ưa cho tôi chi c áo, ch tôi cư i xòa và d n: “Áo này là

71

áo con gái, ch m i ư c phát. Ch c l i cho em, phòng khi hôm nào rét quá, em khoác thêm nhà cho m. r i ch s may cho em chi c áo khác. ng có m c i ra ngoài h cư i cho y”. Tuy ch d n th , nh ng ngày rét ng t, tôi v n m c c khi i h c, không h có m c c m là m c áo c a ch . M y b n gái cùng l p ban u còn ùa tôi th này th n , sau cũng thôi. Có lúc h còn mư n tôi chưng di n, m c i d ti c tùng n a ch ! Hai ch em tôi r nhau lên Yên Th thăm m m và thăm l i Bãi Tr i, nơi m y ch em tôi ã s ng m y năm trong nh ng ngày t n cư. Cái tên Bãi Tr i m c m c, hoang dã ã tr nên quá i thân thi t i v i anh ch em tôi. Có th coi ó là quê c a chúng tôi v y. Quê g c gia ình tôi th xã H i Dương, nhưng m y anh ch em tôi không s ng H i Dương nhi u, nh t là nh ng ngày ó chúng tôi còn quá nh , k ni m còn nh ư c r t m nh t. Sau này, m y ch c năm s ng Hà N i, là lúc chúng tôi ã l n, ã i làm, t i ngày t t b t lo công chuy n… Chính tu i thơ u và niên thi u c a chúng tôi ã trôi qua Bãi Tr i này. Nh ng ngày gian nan v t v nhưng cũng tràn y h nh phúc. H i tư ng l i quá kh , Bãi Tr i v n in m nét nh t, l i trong tôi nh ng k ni m m th m nh t. ó là m t vùng i th p, t khô c n l n nhi u á s i. Ngôi nhà năm gian tư ng trình mái r l p dày c a ông bà Hai tôi lưng ch ng i (ông Hai tên th t là ông Ninh, là em ru t ông n i tôi. Ông bà n i tôi m t s m, khi tôi chưa ra i. Tôi ch bi t m t ông bà n i tôi qua nh cũ l i. Nh ng ngày t n cư, m t th i gian dài tôi s ng v i ông bà Hai Bãi Tr i, nơi ông bà tôi có m y ch c m u ru ng). Trư c nhà là m t kho ng sân t n n r t r ng. Bên ph i là dãy nhà kho, nhà b p, nhà xay thóc giã g o, ngoài cùng là chu ng trâu nuôi b n, năm con trâu to l n. Bên trái là m t hàng gi u th p ngăn cách v i hàng xóm. T ây, cách ch ng mươi thư c l i có m t ngôi nhà nh , có vư n, có hàng tre bao quanh, ch y dài mãi, men theo chân i theo hình vòng cung r ng l n. M y ch c gia ình ngư i t n cư t dư i xuôi lên xen k v i dân b n a. Phía sau nhà ông bà tôi là m t con ư ng t hoang sơ, xe trâu bò kéo thư ng qua l i năm thì mư i ho nên c m c lan ra c m t ư ng l n nh n á s i. M t cây a l n c n c i, lá r t thưa, quanh g c treo l ng li ng nhi u bình vôi nghe nói y m tr ma qu y phá. Bên kia con ư ng là m t bãi c r ng, g n như b ng ph ng, gi ng m t cái sân á bóng l n. Vi n quanh bãi là nh ng b i d a d i, b i sim mua và r i rác m t s ngôi nhà nh g n như núp trong nh ng vòm tre, vòm i xùm xoà. Có l nh có bãi t tr ng và nh ng ngôi nhà nh ó mà có tên Bãi Tr i. Dư i chân bãi là m t cánh ng nh , kh p kh nh ru ng cao, ru ng th p, t x u, kéo dài n chân tre làng Th ,nơi có nhà ông bà Thơ, thím Minh mà m tôi ã nh ng ngày cu i i và m t ó. Phía trư c m t nhà c a ông bà Hai tôi i thoai tho i xu ng d n. Dư i chân i là m y gò t nh , có m nh ao gi a. Ngoài gò và ao là m t cánh ng r t r ng, ph n l n là ru ng c a ông bà Hai và ông bà Thư ng tôi.Xa mãi cu i cánh ng phía trái là d i i th p có ngôi chùa Th th p thoáng hi n ra sau nh ng vòm cây quéo, cây i c th .Phía trư c m t là p Bình Chương, p c a ông bà Thư ng tôi. M t ngôi nhà ngói có gác cao vư t lên gi a v t xanh dài c a nh ng lũy tre làng. Bà Thư ng tên th t là bà Th , ch ru t c a ông n i tôi. Ông Thư ng là quan tu n ph Hưng Yên cu i cùng c a th i trư c. p Bình Chương nghe nói ã có t lâu, do m t i n ch khác t o l p. Ông bà tôi mua l i vào cu i năm 1930. Khi kháng chi n toàn qu c bùng n , ông bà Thư ng tôi b Hà N i, H i Dương kéo theo h u h t h hàng n i ngo i i t n cư lên ây. Trư c ó m y năm, khi ông bà Thư ng còn Hà N i thì ông bà Hai tôi ã trên p này r i. Ông bà Hai làm qu n lý, cai qu n trang p cho anh ch . M y năm u kháng chi n, cơ quan quân y c a b tôi di chuy n luôn. M i l n di chuy n, b tôi

72

mang theo m tôi, anh Lư ng và tôi cùng ch giúp vi c. Còn ba anh ch u c a tôi v i ông bà Thư ng. V sau, m tôi m n ng, ph i v s ng g n ông bà Hai, nh ông bà n giúp. Ông bà s p x p cho m tôi trong m t gian nhà c a ông bà Thơ trong làng Th . Ông bà Thơ là thông gia v i ông bà. Thím Minh, con gái ông bà Thơ l y chú Minh con trai c c a ông bà Hai. Ngư i hàng ngày lo vi c cơm nư c, thu c thang, gi t giũ, chăm sóc tr c ti p cho m tôi là ch V n. Hi m có m t ngư i giúp vi c nào l i hi n lành, phúc h u và t n tình như ch . Trong nh ng ngày b nh tình m tôi nguy k ch nh t, ch V n ngày êm bên c nh m tôi, không n hà b nh t t lây nhi m, h t lòng vì m tôi, vì anh ch em tôi. Nhi u khi nh l i quá kh , tôi c t trách mình sao nh ng ngày ó tôi s ng vô tình th , tôi không bi t yêu quý ch h t lòng n bây gi , khi tôi ã bi t nghĩ trư c sau, mu n n ơn ch , mu n nói v i ch nh ng l i thân thi t thì ch ã không còn n a… Sau nhi u ngày lang b t, nay ây mai ó nhi u nơi trong vùng i núi B c Giang, Thái Nguyên theo cơ quan c a b , cu i cùng anh Lư ng và tôi cũng v Bãi Tr i s ng v i ông bà Hai. Có l ây là th i kỳ hai anh em tôi ư c s ng tho i mái nh t, có nhi u k ni m vô tư nh t, úng v i ý nghĩa tu i thơ. Ông bà n i ngo i tôi u m t s m, chính ông bà Hai ã cho chúng tôi ư c hư ng tình c m ông bà cháu thân thi t ru t th t, cho chúng tôi ư c bi t th nào là tình ông bà, m t tình c m bình d nhưng thiêng liêng; n u vì m t lý do nào ó mà ngư i ta không có di m phúc ư c hư ng thì s là m t thi t thòi to l n bi t ch ng nào, l h ng trong tình c m gia ình, h hàng, s không có m t th tình c m nào khác bù p n i. Ông bà Hai tôi yêu thương các con cháu n i ngo i u như nhau. Ông bà l i xu xòa d tính. Nh ng lúc r nh r i, ông thư ng n m chơi v i chúng tôi. Tôi r t khoái m i khi ư c ông c hàm ria mép m b c dài và c ng c a ông lên má, lên mũi mình. Ông hay s n n cánh tay m nh d c a tôi. Th y tôi g y y u, ông xót xa: “Giá mà ông c t ư c th t ùi ông p vào cho cháu béo ra ông cũng s n sàng c t ngay”. Cái Hi u con cô Nh , cháu ngo i c a ông, th y ông c bi t yêu tôi nên nó “ghen”, m y l n u i theo tôi òi ánh. Ông ôm c tôi l n nó vào lòng cư i dàn hòa. Ông c ria vào má nó, r i l i c ria vào má tôi, c th th t nhi u l n, không a nào hơn kém a nào, cu i cùng nó m i ch u. Anh Lư ng và tôi ư c s ng r t tho i mái, không h b gò bó. Sáng sáng, chúng tôi i h c trên chùa Th . Các tư ng Ph t ng trên cao, còn lũ tr chúng tôi ng i h c ngay dư i chân b th . Ngư c nhìn lên b ng en, chúng tôi g p các ông B t c ăm chiêu nhìn v cõi xa xăm… Bu i chi u, hai anh em tôi thư ng i chăn trâu cùng th ng i n. Ông bà không mu n chúng tôi i chăn trâu ki m c i như th ng i n, nhưng cũng không ngăn c m. Th ng i n l n hơn hai anh em tôi ch ng m t, hai tu i, ngư i en nh m, tóc r tre c ng quèo, qu ch vì dãi n ng. Hai chi c răng bàn cu c r t to, m i khi nó cư i, có m t nét gì ó r t h n nhiên và d g n. Nó là cháu ông Lùa, th cày “lão nông tri i n” r t g n bó c a ông bà tôi. i n chăn trâu cho ông bà tôi. Có hai anh em tôi ph giúp, nó r t khoái. Ngày nào b n tôi cũng rong trâu lên m n chùa Th . Dư i chân i, nơi ti p giáp v i nh ng v t ru ng, t luôn m nên c m c t t, sim ó qu cũng thư ng l n hơn, m ng hơn. Thú v nh t là ư c gi m lên nh ng ám mua t sâm s p nư c. Mát vô cùng, êm vô cùng. Nh ng ngày cu i năm l nh giá, m y a chúng tôi thư ng th trâu dư i chân i r i tìm n m y ch khu t gió, tr i t l a sư i, thư ng là m y góc ru ng có b cao, t khô n . Chúng tôi moi t làm thành m t chi c h m hàm ch, i tha rơm r v tr i kh p n n, n m m t lúc ngư i m s c, ng i không mu n ra ngoài chăn trâu n a. a n m, a ng i vây quanh ng l a. Có hôm th ng i n còn li u m ng i b i khoai tr m v nư ng. Khoai chín thơm

73

l ng, nóng hôi h i, b a ra chia nhau, v a ăn v a xuýt xoa vì nóng b ng môi và vì ngon chưa t ng th y. M t a nào a n y b ng b ng và nh nhem như bôi h . Nh ng hôm n ng ráo, chúng tôi dong trâu lên t n núi ìa, non cách xa ch ng ba, b n cây s . i hơi xa, m t trâu nhưng chúng tôi l i khoái. M i a m t con trâu, a n m ôm l y lưng trâu, a ng i ng t ngư ng trên mình trâu, nghêu ngao hát: “Quê em mi n trung du. ng quê lúa xanh r n…” ho c “V ây khi gió mùa thơm ngát, ôi lũ chim giang h …”. Bài nào m y a cũng ch thu c m t hai câu, sau ó ư trong mi ng, run r y như b l nh, tuy v y cũng th y lòng rưng rưng, lâng lâng th t s . C trên núi ìa, non xanh mơn m n, ph n vì t t t, ph n vì xa, b n tr chăn trâu ít bén m ng n. Nh ng cánh bãi g n, trâu bò ăn i ăn l i c m c không k p. Dong trâu lên núi ìa, trâu tha h vơ c , ch n a bu i ã no căng b ng. Ru ng lúa l i xa, chúng tôi th cho trâu ăn tho i mái, ít ph i canh ch ng, có thì gi i ki m c i. Ch loáng sau, m i a ã ki m ư c m t bó to. Yên chí có c i em v r i, c b n m i quay ra ánh tr n gi . Tri n i r ng, nh ng b i sim, b i mua, b i chè ng lúp xúp r i rác ây ó, a hình lý tư ng cho hai phe tham chi n. V a u i b t nhau, ánh úp nhau, v a ti n tay hái nh ng trái sim chín m ng, tím l m cho vào m m tăng s c chi n u. Khi ã m t bã ngư i m i s c nh n àn trâu. Cũng may là chúng ã no ph nh b ng nên ngoan ngoãn nh n nha g m c , nhưng tít ng kia. Chúng tôi yên tâm lăn toài trên bãi c , dang chân dang tay n m ng a m t nhìn tr i. M t ang lim dim nhìn nh ng c m mây nh n nha trôi ch m ch m gi a kho ng xanh, âu ó tít trên tr i cao b ng rót xu ng tôi ch t th y lòng mình run r y nhè nh khi t ng chu i âm thanh trong ng n, thánh thót. Chim sơn ca y! Gi a t tr i bao la, thoáng ãng, ti ng hót c a gi ng chim bé nh y m i tuy t v i làm sao! Tôi c dõi tìm bóng chim nhưng không th y - Mà ti ng vàng ti ng b c v n c l nh lót lúc xa lúc g n… Ư c gì c ư c n m mãi như th , th nh thơi th h n bay theo ti ng chim… Nhưng r i cũng n lúc ph i v thôi. C b n l i ngh u ngh n trên lưng trâu cùng v i bó c i n ng áp bên sư n. Tr i ã v chi u. Chân tr i hoàng hôn r c lên màu u chín. àn trâu ng nh n i uôi nhau, ch m rãi bư c. Ti ng hát nghêu ngao l i vang lên: “.. Nh ai trên m y i Yên Th …” Câu hát làm chúng tôi yêu quá. Vì chúng tôi ang s ng Yên Th mà! C m i lúc hát n câu y, a nào a n y l i c hát cho th t to, th m chí có a như gào lên y h ng kh i. M t bài n a cũng r t h p c nh bu i chi u như th này, ư c chúng tôi thư ng xuyên vươn c ngân nga: “Chi u ơi! Lúc chi u v m c ánh trăng tơ. Cho ngày mùa bài hát nên thơ, i chi u!” “…Chi u ơi! Lúc chi u v r p bóng nương khoai… i chi u!” Cái câu “ i chi u!” cu i bài sao mà quy n rũ chúng tôi n th ! Sao mà h p v i chúng tôi n th ! Chúng tôi cũng ang tha thi t g i bu i chi u v , nh ng bu i chi u quê th t bình yên… Tôi yêu bi t bao nhiêu c nh mi n trung du vào nh ng ngày cu i thu. Tr i y mây xám nh t. Mây ph ng lỳ, không gian thoáng ãng trong su t, m i c nh v t xa tít t p cũng hi n lên rõ m n m t. Tr i se se l nh. Nh ng ng n i thoai tho i, ng n n g i lên ph n cu i c a ng n kia ưng ng màu vàng chanh c a lá, c a c ang d n c n nh a, se s t l i. C lơ phơ càng hi n rõ nh ng l i mòn l o x o son quanh co n hi n trên tri n i. L i mòn gi ng như m t ngư i b n nh ngh ch ng m vui tính r rê b n tr chúng tôi len l i vào gi a nh ng b i sim mua, nh ng ám bòng bong, ràng ràng r m rì, nh ng cây kh r ng lúc l u nh ng chùm qu chát chát chua chua, nh ng cây mâm xôi chi chít qu chót ng t l m, nh ng cây chua me d i qu tròn xoe, xanh trong như ng c, m i ăn thì chát nhưng sau v ng t c m d n, th m mãi nơi c h ng.

74

Tr i t hào phóng bày ra cơ man nào là hoa qu m i m c, chiêu ãi chúng tôi, nh ng a tr lăn lóc su t ngày trên các b bãi… Trên ư ng v thăm l i Bãi Tr i, v a i ch em tôi v a nh l i nh ng chuy n cũ. ư ng xa hơn ba ch c cây s , ph i i b vì xe ô tô hàng r t hi m. Lan man chuy n này sang chuy n khác, vui chân nên không th y m i. Ch Ngà tôi v i gi t tay tôi, m ng r : - Ơ kìa! ã n Cao Thư ng r i kìa! V y là hai ch em mình ã i ư c hơn hai ch c cây s r i kia à? Ch em tôi ph n ch n bư c ti p. Ch tay v phía bên ph i, nơi có m t r ng cây d xanh en, ch tôi b o: - Em có nh l n m y ch em i xem phim trong cánh r ng kia không? Làm sao tôi có th quên ư c nh ng bu i xem phim nh i y. ó là vào kho ng cu i năm 1952, l n u tiên chúng tôi ư c xem phim kháng chi n. Chi u trong r ng cách ch chúng tôi ch ng mươi cây s . S máy bay ch n ném bom b n phá nên tin có chi u phim không ư c thông báo r ng. B n tôi l i xa nên càng khó bi t chính xác. Ch nghe n là ó, ó t i nay có chi u phim, th là b n tôi lũ lư t kéo nhau i t b n, năm gi chi u. i mà không ch c có ư c xem phim hay không. Cũng may ph n l n nh ng l i n u úng. Ban u, ngư i thưa th t cũng ph p ph ng lo. Sau càng i càng th y ngư i ông d n, th y yên tâm hơn. Khi vào sâu trong r ng, th y ngư i ông vô k , nghe ti ng máy n , trông th y t m phông tr ng căng ph ng gi a hai c t tre, v y là m i m t nh c, nh c m i tan bi n h t. C yên tâm mà xem phim vì ã có chòi canh máy bay bìa r ng. H có ti ng bay m ì xa, k ng s vang lên, èn óm s t t ph t và m i ngư i s xô nhau ch y. Có l n, m i xem ư c ít phút, k ng ã vang lên h i h . M i ngư i ch y túa ra lo n x . Ch ng th y máy bay âu. Hóa ra ngư i gác k ng nghe l m ti ng ì m âu ó. Phim truy n u tiên tôi ư c xem trong i là phim “Bí thư huy n y”, nói v m t ơn v du kích c a Nga trong th i chi n tranh ch ng phát xít c. Có m t tên Nga gian l t vào ho t ng phá ho i. Câu chuy n ơn gi n, phe ta phe ch quá l li u, nhưng th i ó, i v i chúng tôi cũng ã là m t b phim hay c c kỳ. Phim tài li u chi u kèm theo là phim “Vi t Nam kháng chi n”, chi u nh ng c nh xe p th g o, th n ra m t tr n, nh ng oàn quân nư m nư p lên ư ng… Các phim u còn thô sơ nhưng ã làm mê m n c b n chúng tôi. Su t ngày chúng tôi bàn tán v các b phim. Có lúc tôi còn ao ư c sau này l n lên s gia nh p oàn chi u bóng lưu ng, làm vi c gì cũng ư c, căng phông màn, ch y máy n , thuy t minh phim…, mi n là ư c i ó i ây, tha h xem phim t i ngày. Có l n nghe nói t i ó, a i m ó có chi u phim. B n tôi náo n c kéo nhau i t ngang chi u. i hơn ch c cây s , n nơi hóa ra không ph i. Nghe nói ang chi u a i m khác. Không bi t chính xác th c hư th nào, ang cơn máu mê, l i hăng hái kéo nhau i. V a i v a ch y cho nhanh. n khi tìm ư c úng nơi ang chi u phim thì cũng v a lúc ang chi u nh ng c nh cu i. Xem ư c vài ba phút, phim h t, èn b t sáng. M i ngư i nô n c kéo nhau ra v . Còn b n tôi, c lũ n m lăn ra ng ngay t i tr n, gi a bãi c , gi a tr i sương l nh. Sáng hôm sau kéo nhau tr d y, l i lông nhông u i nhau trên ư ng tr v … 20.

75

Thím Minh ưa hai ch em tôi ra thăm m m tôi. Thím b o không có thím d n ư ng, hai ch em tôi s b l c. M y gia ình trong làng Th ã chuy n nhà ra Bãi Tr i, có nhà làm ngay trên n n cũ c a ông bà tôi, bây gi ch em tôi khó mà nh n ra. Qu như th th t. Mu n xu ng n m m tôi, ph i i qua sân nhà ngư i ta, ngo t ngoéo chui qua m y lùm i, lùm nhãn… M m tôi c m c um tùm, tho t trông không nh n ra ư c. Thím Minh ph i r c , vung dao ph t m y b i lau, ngôi m m i l ra. Hai ch em tôi v t s ch c , p thêm t r i x n t ng v ng c m i p lên m . Cây d i xung quanh cũng ư c phát quang. Ch tôi bày hoa qu ra ĩa, kính c n t lên m . Khói hương nghi ngút. Chúng tôi ng l ng bên m m kh n nguy n, r i cùng ng i bên m . Thím Minh rì r m nói chuy n v i ch tôi. Thím b o th nh tho ng êm n m v n mơ th y m tôi v thăm nhà. M tôi thư ng ng u h i, m t tay v n c t, v a nói chuy n v a nhìn thím cám cho l n ăn. M y hôm v a r i m tôi cũng v , khoe v i thím là s p có ngư i lên thăm… Thím k t nhiên, y như m tôi v n còn s ng ch chưa h m t. Su t i nông thôn, con ngư i thím m c m c, hình như thím có kh năng giao hòa v i thiên nhiên hoang dã. Thím b o có l n i c t c v mu n, tr i nh p nho ng t i mà thím còn gi a cánh ng. V i h i h qu y gánh c v . Phía trư c ch t hi n ra m t ngư i àn ông áo qu n tr ng toát bư c th p bư c cao ch p ch n. Ngư i àn ông y c lôi u gánh c , d n thím i lên phía núi xa, xa mãi. Thím ph i van v : “Thôi ông ơi, ông tha cho tôi. Ch ng tôi ch t s m, tôi còn m t àn con d i…”. Ngư i àn ông bi n m t và thím m i quay ư c v làng. Thím quê chính t i làng Th , là v c a chú Minh, con trai ông bà Hai tôi. L y nhau ư c m y năm, chú Minh thm gia kháng chi n, sau b b nh gan, m t s m. Thím m i ngoài hai mươi, nhưng v y nuôi àn con d i. Kháng chi n k t thúc, m i ngư i v xuôi h t. Thím Minh l i quê. Nh có thím mà m m tôi hàng năm, trư c T t m y ngày v n có ngư i thăm vi ng, hương khói. Thím là m i dây liên h cu i cùng chúng tôi có ch qua l i m i khi v thăm m m . Ng i bên m m , tôi ưa m t nhìn bao quát xung quanh. Cánh ng dư i chân tôi ã g t xong, r i rác còn nhi u m r chưa k p mang v . Tôi bi t ch c ch n dư i nh ng m r còn xâm x p nư c ó, khe kh l t lên th nào cũng v ư c vài ba chú ch mũm mĩm béo tr ng n m p dư i lõm t l t chân ngư i. Ngày trư c, tôi cũng ã t ng b t ư c nhi u chú dư i nh ng m r ó. Còn gi a ru ng khô kia, nh ng c ng c năn ã m c cao ch ng hơn gang tay. C năn gi ng như hành lá nhưng c ru t, thuôn nh hơn. C t m n l y chi c que kh khàng bươi t ng chút t, b t u t nơi m m c nhú, l n theo m t chi c r en như s i len nh . ào t t , nh nhàng thôi k o s ir t. C l n theo s i r , ch ng hơn gang tay, có khi hai gang, cu i cùng s b t g p nơi cu i r m t c năn en s m, b ng u ngón tay út, có khi b ng m t h t sen. N u nóng lòng mu n ăn ngay thì g t h t t, dùng móng tay c o h t l p v en ngoài, s l ra m t c c nhân trăng tr ng, trong trong, b vào m m kh nhai s ng m d n v bùi bùi, thơm mát th t d ch u. H t c này l i l n theo c khác, như m t cu c tr n tìm, u i b t thú v . Chán c năn r i, l i quay ra câu c ng c ng. Trên kh p m t ru ng khô, gi a nh ng chân r ã xén c t, ý nhìn s th y cơ man nh ng l nh , m t h t xanh có th y kín mi ng l . ó là nh ng chi c t c a c ng c ng, m t loài sâu nh xíu b ng u que tăm, dài ch ng n a t ngón tay, tr ng mu t, u là m t ch m en nhánh. B n tr chúng tôi câu c ng c ng cho vui, bi u di n trò khéo léo, ch không có m t ích l i gì. C b n, có a n m toài ra ru ng, có a ng i x m, cúi sát m t xu ng t theo dõi ng tĩnh c a con v t, mi ng ê a câu ng dao: “C ng c ng mày lên ăn m …”. Rút m t c ng c non ho c m non nhè nh c m xu ng t c ng c ng, chăm chú nín th quan sát. H th y c ng m kh lay ng, ch c ch n c ng c ng có nhà. Ch cho c ng m lay m nh hơn chút n a, b t th n gi t th t m nh c ng m theo chi u

76

th ng ng, l p t c chú c ng c ng ng ngh ch n m tênh hênh trên t, cu ng quýt giãy gi a. N u không khéo tay, v i vàng gi t nghiêng, c ng c ng s vư ng l i trong t , không tài nào câu ư c. Ch ơn gi n v y thôi nhưng trò câu c ng c ng ã t ng làm say mê m t th i tu i thơ tôi. Bây gi t t c v n còn nguyên v n trư c m t tôi kia, ngay dư i chân tôi, ngay trư c m t tôi, c : c nh ng chú ch mũm mĩm béo tr ng n p dư i nh ng m r m, c nh ng t c ng c ng, c nh ng m m c năn xanh r n và còn bi t bao trò chơi thơ d i khác n a, g n g i quá nhưng sao mà xa cách quá; tư ng như v i tay là có th n m b t, v y mà c xa lơ xa l c, ch ng th nào vươn t i ư c. Tu i u thơ ã xa r i, không bao gi tôi còn ư c hư ng l i nh ng ngày u tiên y n a. Nh ng ngày y c xa v i, xanh th m, hun hút bay v phương tr i phía sau, tôi c ngoái l i, c n m b t mà không sao níu gi l i ư c… Tôi chìm vào trong k ni m. M tôi ang d n m y ch em tôi i trên cánh ng vào m t bu i chi u. Hôm y i âu nh ? Tôi không còn nh n a. Ch nh là m t bu i chi u r t p, chu n chu n bay r p tr i. Nh ng con chu n chu n t cháy, nh ng con chu n chu n ngô vàng ươm, nh ng con chu n chu n chúa xám en v i nh ng chi c cánh m ng tang, trong su t, trong su t… bay cu ng quýt như ang m i mê tìm ki m m t v t gì. Chúng tôi ch y u i b t chu n chu n, hai tay dang ra ch p lia ch p l a, mi ng la hét inh i: “Chu n chu n bay th p thì mưa. Bay cao thì n ng bay v a thâm thì râm…”. Hôm y lũ chu n chu n ch c là bay t m v a nên chúng tôi ã có m t bu i chi u p l lùng. M y m con i l n vào gi a ám chu n chu n l p lánh màu ngũ s c như i trong gi c mơ… B ng ch tôi lay nh b vai làm tôi b ng t nh l i. Ch tôi nói nh : - Hương s p tàn h t r i. Em kh n m i r i chu n b v .

Ch em tôi v a l m nh m ư c m y câu, c bó chân hương b ng cháy bùng lên. Thím Minh nói to: - Th là m các cháu ch ng giám cho lòng thành c a ch em mày r i th mà hương t cháy ùng ùng. M các cháu thiêng th t! y. Tr i im gió

i ngang qua n n nhà cũ c a ông bà tôi, chúng tôi d ng l i, lòng trĩu bu n. ây ã t ng s ng bao ngư i thân yêu c a chúng tôi. ã t ng tr i qua nh ng năm tháng u thơ c a chúng tôi v i bi t bao k ni m vui bu n. Góc kia là ch chúng tôi xay lúa giã g o. Ch kia là nhà b p. Ch kia n a là chu ng trâu, tôi và anh Lư ng thư ng trèo lên ng i v t v o trên các dóng ngang, ra r h c bài gi a ti ng th phì phò và ti ng ánh s ng vào các dóng c t kêu l c c c c a b y trâu. nơi chu ng trâu y, v sau tôi có tr ng m t cây mư p, sai qu vô cùng. Cây mư p vươn dài ra c trăm mét, bò lan trên b rào, eo l ng l ng cơ man là qu . Gi ng mư p hương qu không l n, thon dài, màu xanh non, thơm ph ng ph t. H t l a qu này ti p n l a qu khác, ăn mãi không h t. Các cây mư p khác s ng có mùa, cu i mùa cây tàn l i. Riêng cây mư p c a tôi, có l nh t chu ng trâu cũ, cây s ng n h t m y mùa m i h t l c… Chính ch này ây là giư ng chúng tôi n m. Nơi ó, l n u tiên trong i tôi ư c nghe bác Chi u k chuy n Tam Qu c. Bác Chi u là b n c a b tôi. Tính bác hi n lành, t t b ng và hình như hơi không ư c bình thư ng. Nhân m t chuy n i công tác, bác ghé qua thăm chúng tôi. Bác k chuy n “r ng thiêng nư c c” trên m n ngư c, k v nh ng danh lam th ng c nh bác ã t ng qua. Bác khen n c n c nh èo Voi mà tôi không nh rõ m n nào. Ch nh nh t hai câu m u bài thơ bác làm mà bác v a g t gù v a ngâm

77

nga v y tâm c: “Xinh thay c nh èo Voi. Trư t chân thì m ng toi…”. Ngay t lúc y tôi cũng ã th m có ý ki n là thơ bác có l không th t hay l m. Nhưng tài k chuy n Tam Qu c c a bác thì tôi ph i công nh n chưa ai k hay n v y. L n u tiên trong i, nh ng anh hùng h o hán Trung Hoa n v i chúng tôi, làm mê say anh em tôi, là qua bác. Nh ng “K t nghĩa vư n ào”, “Tam c th o lư”, “Hoa Dung ti u l ”, nh ng Lưu B , Quan Công, Trương Phi, Gia Cát Lư ng, Tri u T Long… hi n hi n ra trư c m t chúng tôi rõ m n m t, l ng l ng in h n vào ký c tu i thơ tôi, su t i không th nào quên. M y êm li n bác k cho chúng tôi nghe b ng m t gi ng ch m rãi, nh n nha r r nhưng y ma l c. Anh em tôi chăm chú nghe như mu n nu t t ng l i, say sưa, mê m n. Th nh tho ng bác ng ng l i u ng nư c ho c hút thu c lào. Chúng tôi s t ru t ch i, c m th y sao mà lâu n th ! Bác nh i châm óm ho c rót thêm nư c, m y a ưa y nhau, không ai ch u r i kh i giư ng vì s trong lúc mình v ng m t, bác k ti p thì m t nghe. Th ng C nh hàng xóm sang nghe ké, bu n ti u quá cũng không dám i, c há h c m m ng i nghe n lúc ư t ũng qu n, b phát hi n, u i mãi cũng không ch u v … M t con gà mái en lùn t t ang túc t c túc t c d n àn con như nh ng n m bông vàng óng và en như nhung i ngang qua. V m t ch tôi tươi h n lên. Ch ch àn gà, h i tôi: - Em còn nh con gà qu tha c a em không? Sao tôi có th quên ư c! Hôm y anh Lư ng, th ng i n và tôi ang chăn trâu chân i chùa Th , chúng tôi ang t l a sư i, r m, khói bay mù m t cay sè c m t. Ch t m t con di u hâu âu bay n, c lư n l trên u chúng tôi. Nó lư n nh ng vòng r t r ng, sau vòng bay thu h p d n, di chuy n v phía cu i cánh ng. Anh Lư ng ưa tay lên ngang trán, chăm chú theo dõi, gi ng anh h i h p: - Nó phát hi n ra con m i r i! Nó ang chu n b lao xu ng… Tôi và th ng i n b d c c khoai nư ng, vùng ng d y dõi theo. C ba chúng tôi cùng nh y quanh ng l a, v a vung tay múa chân v a gân c gi t gi ng hát: “Tí hâu! Mày lư n! Cho tròn! Sáng mai! Tao g ! Gà con! Cho mày! Tí hâu! Mày lư n…”. Ch có m i câu ng dao dân dã y thôi mà chúng tôi c hát i hát l i, m t v n không r i m en ang rình r p trên tr i. Hát n nóng r c c ngư i, khát khô c c . Ti ng anh Lư ng ré lên: - Nó qu p ư c con m i r i! Chúng tôi càng gào lên tư ng v l ng ng c: “Tí hâu! Mày lư n! Cho tròn! Sáng mai…”. Tôi th y rõ con di u hâu lao b xu ng r i l p t c vút lên ngay lên, dư i b ng nó có thêm m t v t gì l ng l ng. Ch c là con gà. Di u hâu xoãi cánh lao v phía chúng tôi. M y a càng la l i d t n hơn. C “Tí hâu mày lư n..” mà gào. Có l con di u hâu nghe chúng tôi la hét, ho ng s quá nên khi băng qua u chúng tôi ư c m t o n, nó rơi con m i. C ba chúng tôi cùng reo lên c th ng r i ùa ch y n ch con m i rơi. Con di u hâu gan lỳ còn c lao xu ng nh giành l i con m i nhưng chúng tôi nhanh hơn, ông hơn, la l i om sòm hơn, cu i cùng nó ph i nu t h n bay i. ó là m t con gà giò en tuy n, bê b t máu, b thương n ng nhưng v n còn s ng. Tôi không còn bi t s hãi là gì, ch y n ch p l y con gà ang p cánh giãy gi a. Anh Lư ng và th ng i n cư i tít m t, vây quanh tôi xem con gà b thương n ng nh ra

78

sao. Lưng nó, hai ùi nó, c nó, ch nào cũng sây sát, máu me. N ng nh t là m n sư n bên ph i, th t nát b y, ch c là do móng vu t c a con di u hâu qu p vào. Anh Lư ng và th ng i n l i chăn trâu. Tôi bưng con gà ch y v nhà, lo tìm bông băng, thu c bôi cho nó. nhà, ai cũng ái ng i nhìn con gà, không tin là nó còn s ng n i. M i ngư i b o tôi ch nó ch t r i em chôn nó i, ch a ch y làm gì cho m t công. Tôi nh t nh ch a cho nó. Tôi bôi thu c th t m. Tôi l i xin ư c m y viên suynphamít, c o thành b t, r c u lên các v t thương. V t thương khô d n, lành l n d n. Ch ng hơn m t tu n sau thì con gà kh i h n. Th t nó li n l i, lông m c dày thêm. Tôi i b t cào cào, châu ch u cho nó ăn. Tôi lén xúc tr m g o, cơm ngu i nh i cho nó ăn căng di u. Nó l n lên trông th y, tr mã p ra t ng ngày. Tôi l y o n dây ng, u n cho nó m t chi c vòng xinh x n eo chân bên ph i. Ban u nó th y vư ng víu, c l y m c g ra nhưng không ư c, sau quen d n. Tôi luy n cho nó quen v i riêng tôi b ng cách i âu v , bao gi tôi cũng em quà cho nó. Lúc m t xâu châu ch u ư c xâu chu i b ng m t ng n c may, lúc m y con tép m i… D n d n nó bén hơi tôi, tôi i âu nó cũng l ng nh ng theo sau, có lúc n phát b c. i âu v , tôi ch c n gõ thanh tre vào c t nhà “c c c c” vài ti ng là nó ch y v li n. Qu n nâu c a tôi bám y c may, nó n bên, m cho kỳ h t, h t nào h t m y nó ăn, h t nào lép nó nh ra. Tôi ôm l y nó, n ng yêu nó, nó rung c phát ra nh ng ti ng c c c c nho nh r t nũng n u. Ch mình tôi là nó qu n quýt như th . Nh ng ngư i khác không bao gi b t ư c nó. Có tung thóc nh cho nó ăn, nó cũng ch mon men vòng ngoài, v a rón rén m thóc v a canh ch ng, h có gì ó hơi khác là nó ù té ch y. Nó r t m n . M i l n hơn hai ch c tr ng. Ngưng vài hôm l i ti p t m i. Có m t d o tôi b ng th y t nhiên nó có v xa cách tôi. M i l n i h c v , l y thanh tre gõ c t n m i tay cũng không th y tăm hơi nó. Tôi tư ng nó d n quên tôi. Ai dè, hôm tôi i mót thóc r ng ngoài ru ng v v a lên ti ng “ cúc- cúc- cúc “ g i c àn v khao cho chúng m t ch u thì tôi b ng s ng ngư i trư c hi n tư ng l lùng: con mái en c a tôi hãnh di n d n theo m t b y gà hơn ch c con m i n . Con vàng óng như tơ, con en huy n như nhung, con n a en n a vàng… Trông con gà m có hao g y hơn trư c, b lông có xơ xác hơn, nhưng dáng i thì b v , ung dung kiêu hãnh, ra dáng bà m c a m t b y con p như tiên! Thì ra lâu nay nó t nào, tôi l y tr ng c a nó t y, không cho nó p. Nó ph i làm , lén trong lùm d a d i sau nhà r i l ng l n m p. Bây gi nó m i em b y con v trình di n v i tôi… àn gà hi n t i d n nhau ra ki m ăn quanh cây rơm u nhà l i làm tôi liên tư ng n nh ng cây rơm trong quá kh . Cũng chính ch cây rơm bây gi , ngày trư c là m t cây rơm l n hơn nhi u. Anh Lư ng, th ng i n và tôi hay qu n nhau chí ch p ó. Chúng tôi rút rơm làm thành , v t nhau chán chê r i chơi tr n tìm. Khi ã m t bã ngư i, c b n m i ch u lún mình sâu vào chân cây rơm n m kh nh tán dóc. Ch ng bi t anh Lư ng nghe ai k t lúc nào mà có nhi u chuy n h p d n n th . Nh c n b t c chuy n gì anh u có th k ngay m t chuy n liên quan n i u v a nh c n. Ch ng h n nói n chuy n con chu t, anh li n k chuy n chu t ăn v ng m như th nào… Dù m nư c có óng vào chai nút kín, chu t v n có th ăn v ng ư c. Nó g m nút chai cho b t ra, sau ó ngoáy uôi vào l m cho m dính uôi, nó li m s ch trơn r i l i ngoáy uôi vào l m ti p… Nó ăn tr m tr ng m i tài. M t con ôm l y qu tr ng, n m ch ng vó con khác c n uôi lôi v hang… Th ng i n c a nh c chuy n i hái n m, anh Lư ng li n k vào r ng, mu n hái n m, i u trư c tiên là ph i tóm ngay ư c m y chú n m canh gác r ng. B i vì nh ng r ng có nhi u n m m c u có nh ng chi c n m ư c phân công canh gác c a r ng như th . Thư ng thì b n n m ng mê, ng m t su t ngày trong r ng. Ch có m y chú n m gác r ng là th c canh. Ngư i i hái n m, n u không bi t i u ó, không tóm ư c ngay nh ng

79

chú n m canh gác thì ng hòng ki m ư c m t cây n m nào. H v a bư c n c a r ng, nh ng chú n m canh gác l p t c báo ng, la l i om sòm (t t nhiên là b ng th ngôn ng c a loài n m), th là c m t r ng n m tr n bi t, không còn l y m t m ng. Ngư i i hái n m ch có mà khóc d m u d , v tay không. N u nhanh tay tóm g n ư c b n n m gác c a r ng ngay t phút u thì tha h mà nh t n m. B i vì chúng v n còn không hay bi t gì, ng li bì lăn lóc su t êm ngày mà! Ch ng bi t i u l lùng y anh Lư ng nghe ai k và chuy n ó có úng không nhưng c tôi và th ng i n u th y thú v , c mu n nghe k ti p. Nh ng câu chuy n linh tinh lang tang, u cua tai nheo ư c rì r m k su t c bu i t i trong ng rơm luôn h p d n chúng tôi. Nhi u bu i t i, m y a ng quên cho n sáng, mãi n khi lũ gà i ki m ăn nháo nhác, te tái c c tác m lên khi th y lũ tr tranh m t ch c a chúng, b n tôi m i l m c m bò d y, rũ rơm ng lên. Ngày ó, do lăn lê bò toài su t ngày trong rơm r , trong cây c nên ngư i tôi luôn có nh ng con b bé xíu như nh ng h t cát rúc vào r n, vào nách gây ng a ngáy, bu n bu n, cái b nh c h u c a nh ng a tr dân dã… Còn bi t bao k ni m c a Bãi Tr i. Nhìn vào b t kỳ âu, b t kỳ v t gì, t g c cây b i c n gò t, m nh ao, âu âu tôi cũng th y hi n lên nh ng k ni m c a quá kh . Tr i nh p nho ng s p t i, thím Minh tr i chi c chi u ra gi a kho ng sân g ch. Ch Ngà tôi bưng mâm ra t chính gi a. M y a cháu n i c a thím tranh nhau ng i c nh ch em tôi. Mùi th c ăn xào n u thơm l ng. Ch tôi v a x i ư c m t bát cơm thì m t con bư m nâu m i cánh to b ng n a bàn tay âu b ng bay n, ch p ch i lư n vòng trên u m i ngư i. Thím Minh vui v nói l n: - Bà y v y! M các cháu v y! Thím ã b o mà! M các cháu thiêng l m…

C nhà cùng ng ng lên, l ng l , trang nghiêm dõi theo cánh bư m. Con bư m lư n qua lư n l i m y vòng n a r i bay xa d n, l n vào trong bóng t i trư c s s ng s v a nu i ti c, v a thoáng s hãi c a m i ngư i.

21. Su t c ngày hôm sau, hai ch em tôi i thăm m y gia ình quen bi t quanh Bãi Tr i. Nh ng ngày kháng chi n ch ng Pháp, dân dư i xuôi t n cư lên ây ông úc th , nhà c a san sát, v y mà bây gi v ng hoe. M i ngư i ã kéo nhau v quê h t. Còn l i bây gi ch toàn là dân g c gác ây ã nhi u i. ư ng i l i l i ngày xưa quang qu , sáng s a, nay c m c tràn lan, ch còn là ng ng l i mòn. Cây c r m r p, tre pheo xơ xác. c bi t là nhìn âu ch em tôi cũng th y m i th u nh l i. Cánh ng trư c m t kia, ngày trư c trông r ng th , xa th , sao bây gi trông quá g n, không l y gì làm r ng l m. Cây a sau nhà ngày xưa cao th , to th , bây gi ch là m t cây a r t bình thư ng. Bãi Tr i ngày xưa r ng bao la, c xanh mư t m màng, ch y t u bãi n cu i bãi phát m t, nay áng ch ng ch kho ng hơn trăm bư c chân, nh bé n không ng ... Có l ngày xưa còn bé, t t c u ư c nhìn qua ôi m t tr thơ, t m nhìn còn h n h p, l i qua m t lăng kính mơ m ng, huy n ho c. Nay ch em tôi ã l n thêm nhi u, ã i qua thêm bi t bao nhiêu vùng t r ng l n, to p, ôi m t ã t ng tr i. Nhưng dù th nào chăng n a, m nh t nh bé mang tên Bãi Tr i ang tr i ra trư c m t hai ch em tôi ây, mãi mãi v n là m nh t thân thương, ru t th t, nơi anh ch em tôi coi như quê hương th hai c a mình. G i là quê hương th hai nhưng th c ra m nh t Bãi Tr i này g n gũi, g n bó v i chúng tôi còn hơn c H i Dương quê

80

chính. G n su t c th i thơ u và niên thi u chúng tôi ã s ng gi m tôi l i n m l i ây vĩnh vi n…

ây. Hơn n a, bây

Ông phó á ã m t t lâu. Ngày xưa ông làm phó lý, tính r t hi n lành. Ngư i ông th p m, da au. Ông có tài chơi àn b u, nhi u ngư i bi t ti ng. Có nh ng êm khuya l m, ti ng àn c a ông v n n non th t bu n, hình như ông có ni m tâm s sâu kín gì ó không d nói ra, ành g i g m, nh ti ng àn nói h . Vư n nhà ông nay xơ xác, nhưng m y cây i góc vư n v n còn. Ngày trư c, m y a nh chúng tôi thư ng chui vào hái tr m i c a ông. Con chó m c nhà ông r t d . Chúng tôi ph i bày mưu: th ng C nh gi b l n v n i qua i l i phía c ng chính thu hút con M c v phía ó. M y a chúng tôi th a cơ chui rào phía sau. Con M c c s a m ĩ ngoài c ng, còn chúng tôi yên chí hái i, rúc rích cư i v i nhau, v a nhai i rau ráu v a chê con M c kh kh o. Ông phó á không h p hòi gì, trái l i còn r t hào phóng v i chúng tôi. Th nh tho ng th y chúng tôi kéo nhau i b y chim ngang qua, ông g i vào cho c m t r con y i. Nhưng ch ng hi u sao, chúng tôi v n th y nh ng trái i hái ư c b ng cách ánh l a con M c v n thơm m hơn nhi u… Ông phó M ch c t tóc cũng i v âu không bi t. Su t nh ng năm tháng u thơ, mái tóc chúng tôi u do ông c t. C m t vùng Bãi Tr i ch có mình ông là th c o. ngh c a ông ng g n trong m t chi c hòm con, m t chi c gương, m t t m khăn choàng màu cháo lòng cũ k , m t chi c gh u cho khách ng i. V y mà ông v n trương t m bi n t k l y treo u hiên: “C t tóc Th ô”. Su t c th i gian ng i cho n lúc g n cu i, ông bóp b u hơi cao su, xì xì phun ông c t tóc, tôi ch th p th m ch th nư c không mùi lên mái tóc, l y lư c ch i i ch i l i r i ưa kéo lên m t cách trang tr ng c t t ng nhát kêu “cách cách… s t s t” nghe r t vui tai và c m th y thú v vô cùng. Ch em tôi i ngang qua m y th a ru ng cao tr ng khoai lang n thăm m ông bà Thơ, b m thím Minh. Ông bà là nh ng ngư i r t t t, ã yêu thương ùm b c gia ình tôi nhi u. Nh ng ngày m tôi m n ng, ông bà ã dành riêng c m t gian nhà r ng cho m tôi tĩnh dư ng, không n hà b nh t t lây nhi m. Ông r t hi n lành, ngư i gày s t nh bé, da nâu s m, u hói, da m t nhăn nheo y nh ng v t h n sâu kh c kh . Ông r t ít nói, gi ng nói tr m bu n. Ông nghi n thu c lào n ng, su t c bu i t i ch ng i hút thu c lào r i ho s c s a. D t cơn ho tư ng như xé ph i, ông l i ti p t c hút. Ông yêu các con cháu b ng m t tình yêu l ng l , m c m c. Th y các cháu thích câu cá, ông l ng l ng ra m y b i hóp ven ao, ch n nh ng cây p nh t ch t v u n, chu t n bóng lư ng r i cư i t m t m ưa cho các cháu, không nói thêm m t ti ng. Ông làm di u, làm l ng chim chi u theo ý các cháu cũng b ng nh ng c ch như th . Tôi nh mãi cái l n tôi v thăm m m tôi, nhân th ghé qua thăm ông bà. Lúc ó ông bà ang th i kỳ kh n khó nh t. C i cách ru ng t, ông bà b quy oan là a ch . Nhà c a trong làng b t ch thu h t, ông bà ph i ra gi a cánh ng, d ng t m m t căn nhà nh không l n hơn chi c l u v t bao nhiêu. Tôi c quanh qu n h t ng l i ng i bên c nh m m tôi su t t trưa n g n t i m i dám l n n thăm ông bà vì s ngư i làng trông th y. Có ngư i xa n, làng xóm bi t s phi n cho ông bà. V a trông th y tôi, ông ôm ch m ngay l y r i c th l ng l khóc không ra ti ng. Ông thì thào h i tôi: “Cháu n ây có ai th y không?”, tôi nói không, ông v n chưa yên tâm, lom khom bư c ra ngoài s hãi nhìn bao quát kh p lư t. R i dư i ng n èn d u tù mù, ông lúi húi n u cháo gà cho tôi ăn. Con gà bé tý, chưa m c lông cánh duy nh t còn s ng sót. V a moi ru t gà, ông v a phân bua: “Cháu ăn t m con gà nhép này v y. Có

81

m y con, b toi ch t h t c , còn m i mình nó. Ch c th t còn tanh l m”. Không còn g o, ông l y trong g m chõng ra m y cái chai. Tôi ng ông tìm nư c m m hay mu i gì ó nhưng không ph i. ó là m y chai ng h t gi ng. M i chai, d c ra ư c ch ng m t n m, nào xanh, en, tương… Tôi v i gi tay ông l i, can: “ l i mà gieo ông à!”. M m ông méo x ch. Nh ng n p nhăn kh c kh ch ng ch t trên trán, trên m t càng nhăn nhúm l i. Ông c nu t nư c m t: “ ông n u cho cháu ăn. M y khi cháu v ây v i ông. Nhà ch ng còn m t h t g o nào… Bi t n bao gi ông cháu m i l i ư c g p nhau? Mà l n sau cháu v , ch c gì ông còn s ng?”. Và qu nhiên, hơn m t ch c năm sau ông m t trong n i kh n kh cùng c c. Không ng ó là l n cu i cùng tôi ư c g p ông. Ngư c h n v i ông, bà Thơ l i ăn to nói l n. Dáng bà cao ráo, tr ng tr o. Có l ngày tr bà là m t cô thôn n có nhan s c. V già, bà v n còn gi ư c nh ng nét sang c . Bà thư ng m c váy s i en dài, y m l a tơ t m màu ngà. Bà yêu con cháu m t cách n ng nhi t, cư x v i m i ngư i m t cách v n vã, x i l i. Nhưng bà n i ti ng là ngư i có tài ch i nhau. Ai nói gì ng ch m n bà, con gà con qué l c âu m t, a nào ch c gh o cháu bà… bà u ch i té tát. Ch i có bài b n, có v n i u lên b ng xu ng tr m. Nhi u khi bà v a x n váy quai c ng v a nh y ch m ch m, hai tay x a xói v phía trư c y h t m y con ng ng cái vươn nh ng chi c c n c dài ngo ng x a xói nhau. B n tôi ng nhìn bà ch i, ôm b ng cư i th là bà cũng b t cư i, u i theo chúng tôi cư i xòa. M i l n ch i xong, bà l i cư i nói vui v , c như là chưa h x y ra chuy n v a r i. Tính và có ph n nh d , ru t ngoài da vì th hàng xóm cũng không l y ó làm i u, v n r t quý bà, vui v chào h i m i khi g p bà. Bà m t m t cách t ng t, d dàng, trong lúc ang ch i nhau. Hôm y, ch ng bi t có ai ó nói ng gì n cháu trai bà, ch là trách c m t vi c nh thôi, nghi th ng bé d t trâu ngang qua ru ng, quơ m t m y dây khoai lang c a h . Chưa rõ th c hư th nào, v a nghe nói ng n a cháu, bà ã ra b d u ch i m lên. ang n lúc cao trào, câu ch i b t u có v n có i u, bà b ng ch i v i r i ngã v t ra góc sân. Có l máu h a ã b c lên ngùn ng t làm bà t m ch máu não. Ai cũng thương bà, th y t i nghi p cho bà. C làng u i ưa ám. Nghe nói hi m có m t ám ma nào ông như th … i v i ch em tôi, ông bà Thơ r t yêu chi u. Trong nh ng ngày khó khăn nh t, chúng tôi ã ư c ông bà và thím Minh yêu thương và ùm b c r t nhi u. V v t ch t ông bà cũng không dư d gì, không giúp gì bao nhiêu cho ch em tôi. Nhưng v tình thương thì t m lòng c a ông bà, c a thím Minh th t chan ch a. Nghĩ v Bãi Tr i, nghĩ v làng Th , không th nào ch em tôi không nghĩ n nh ng ngư i thân yêu ã tr nên ru t th t y. Ch Ngà kêu m i chân. Hai ch em d ng l i, tìm m t ám c s ch ng i ngh . C may ghim chi chít trên hai ng qu n c a ch em tôi. Giá con gà mái en ngày xưa b ng hi n v nh … K ni m tu i thơ l i bàng b c hi n v : chúng tôi ang s ng gi a m t không gian tràn ng p k ni m. Nhìn âu cũng th y quá kh . Quanh chúng tôi, nh ng cây ké hoa vàng m c r i rác. Gi ng cây này nh bé, cao nh t cũng ch ngang b p chân, có c i m cây nh nhưng có dáng r t c th . Thân cũng xù xì, n i u, n i bư u, dáng cũng xùm xoà la à ch ng khác bao nhiêu v i nh ng g c a trăm tu i. Tôi và anh Lư ng hay lư m nh ng hòn s i cu i nh n thín, nh ng c c á s i xù xì góc c nh x p thành nh ng toà lâu ài nh xíu n dư i nh ng vòm ké hoa vàng y. Chúng tôi i b t d , b t t ong ru i v nuôi trong các toà lâu ài. Anh em tôi có th n m toài trên c hàng gi ng m nghía, s a sang, phá i xây l i cho n khi th t mãn nguy n.

82

R i l i còn nh ng thân cây sau sau thân tr ng m c, lá x chân v t kia n a. Lá c a nó vò nát có mùi thơm b c hà d u nh . Nh ng con sâu cư c n i gai xanh gai vàng trông hơi s nhưng th t ra r t hi n lành thư ng ăn lá sau sau, cho chúng tôi nh ng s i cư c b n ch c câu cá. Anh Lư ng và tôi thư ng trèo lên cây, ch n m y cành chĩa ngang ch c ch n trên cao, gác thêm lên m y cây que làm thành m t chòi canh, m t ch n a n m n a ng i lý tư ng. M i anh em tôi chi m riêng cho mình m t cây như th . Có khi anh em tôi trên cây c m y ti ng ng h , lúc mơ m ng ng m mây tr i, lúc tán dóc nói v ng t cây n sang cây kia, có lúc còn thó m y c c ư ng phèn c a bà tôi em ra y nh m nháp t ng chút xíu m t, c m th y sao mà ng t, mà thơm n th . Gió tr i l ng l ng, bóng lá râm mát xanh như ng c, không gian tho ng hương b c hà to ra t lá, t nh a cây óng vàng nhi u l n ru anh em tôi ng ngon lành trên lưng ch ng cây mãi cho n lúc có ai ó g i m i ch u v . Xa xa, v phía tay ph i, dòng sông Máng hi n ra hi n hòa. Là m t con sông ào nh bé không có tên, ch ư c g i nôm na là sông Máng nhưng i v i tôi, ó là con sông thân thi t nh t, g n bó nh t so v i t t c m i con sông trên i. Sông nh n n i hai ngư i i trên hai b ê, nói chuy n v i nhau không c n lên cao gi ng v n nghe rõ. V y mà nó ã là dòng sông thân thi t trong tu i u thơ c a tôi. Chúng tôi ã lăn lê bò toài trên tri n ê c a nó. Chơi ánh tr n gi quanh nh ng lùm d a d i dư i chân ê. N m th nh thơi trên mình trâu, con trâu v a g m c roàn ro t v a thung dung ch b n tôi i rong trên tri n ê thoai tho i. Ngư c lên phía trên ch ng ba, b n cây s là ngôi trư ng nh bé ngay g n b sông, ã có m t th i gian ng n anh em tôi h c l p m t, l p hai ó. Chính nơi này có m t k ni m tư ng như là m t trò ùa c a m t ngư i th y hình như hơi không ư c bình thư ng nhưng ã l i trong chúng tôi nh ng n tư ng vào lo i m nh m , sâu s c nh t, n i b t h n lên gi a bi t bao k ni m bình thư ng khác. Th y giáo tên gì, tôi không nh n a. Ngư i th y cao g y, còn v m t như th nào tôi cũng không hình dung ra ư c rõ ràng. V a là do th i gian ã qua c n a th k , v a là do ngày còn bé xíu tôi v n nhút nhát, cũng gi ng như bao c u h c trò bé xíu nhút nhát khác có m y khi dám nhìn tư ng t n m t th y. Trong bu i h c, th y k v Tr n Hưng o ánh tan quân nhà Nguyên trên sông B ch ng. Th y d y chúng tôi bài hát v dòng sông huy n tho i y: “Trên sông B ch ng. Quân Nam m reo…”. Tuy còn nh xíu nhưng c l p chúng tôi v a hát v a gào lên th a s c, tràn ng p lòng t hào vì truy n th ng cha ông: “ ây B ch ng Giang, sông hùng dũng c a nòi gi ng Tiên R ng, gi ng L c H ng, gi ng anh hùng Nam B c Trung. Trên tr i xanh muôn s c ua chen bóng ô. Dư i áy dòng nư c ánh sáng v n vơ nh p nhô…”. Lòng y náo n c, h ng h c khí th qu t kh i, chúng tôi ào ào ùa ch y ra kh i l p. Th y cho phép chúng tôi xô nhau nh y xu ng lòng sông ã c n nư c ch còn ngang b p chân, thi nhau hò hét, té nư c vào nhau lo n x . Mình m y a nào a n y ư t m ìa nhưng v m t thì r ng ng i. Chúng tôi tư ng như mình ang là nh ng chi n binh nhà Tr n c a m y trăm năm v trư c, v a ào lên như vũ bão thét vang: “Sát Thát! Sát Thát!” v a gào n v ng c: “Trên sông B ch ng. Quân Nam m reo…”. Sau tr n th y chi n l ng danh y, chúng tôi không bao gi ư c g p l i th y giáo n a. Sau này nghe k l i, tôi m i bi t là th y b khi n trách và thuyên chuy n i nơi khác. V y mà i v i lũ nh chúng tôi, trong su t c cu c i, có l ó l i là m t bu i h c lý thú nh t, l i nh ng n tư ng m à nh t v hình nh ngư i th y và nhà trư ng… ưa m t lư t m t vòng qua con ê, d n quay v bên trái, ch em tôi b t g p nóc nhô cao lên c a ngôi nhà gác p Bình Chương c a ông bà Thư ng tôi. Ngôi nhà v i mái

83

ngói ng vàng cam vư t h n lên trên r ng tre n a vàng n a xanh xùm xòa. ó ã t ng s ng c m t i gia ình chúng tôi. Có bi t bao k ni m p ã t ng qua i ó. Nh ng bu i t i c nhà quây qu n, vang lên nh ng chu i cư i b t t n. Anh Hi u, anh th ba c a tôi, sau ch Tr ng và ch Ngà, có nhi u năng khi u văn thơ. Anh r t thông minh, h c gi i, h i ó anh hay làm nh ng bài thơ vui k l i nh ng chuy n x y ra quanh mình. B t c chuy n gì, b t c c nh s c nào, anh cũng có th ưa ư c vào nh ng v n thơ gi n d và hóm h nh c a mình. Chính nh nh ng v n thơ ó mà bây gi , sau g n năm mươi năm, anh em tôi v n có th hình dung ra r t rõ nh ng câu chuy n cũ, mà n u không có thơ anh ghi l i thì không th nào hình dung ra n i. Nh ng v n thơ vui, còn r t non n t nhưng l i th t c th , sinh ng. C n a th k ã qua r i, nhưng qua nh ng v n thơ vui c a anh làm lúc tám, chín tu i, m t bu i t i vui b tt n p Bình Chương v n hi n lên rõ m n m t: “Hôm nay bà Bá ã lên. C nhà vui v huyên thuyên chuy n trò.Ngư i nói nh , k nói to. Sáu ngư i to l n n m co trên giư ng. B ng nhiên giư ng gãy l thư ng. ánh ùng m t cái bên tư ng tung ra. Cô Mai, c u Lư ng ó à? Cô Th , cô L cùng bà c Khang. Cô B y dư i b p v i vàng. Ch y lên ôm l y cô nàng Chi Mai. Chú Minh thì b tai. Thành ra n m giư ng ngoài mà au…”. Ch ng là hôm y bà Bá, ch ru t c a ông n i tôi t dư i H i Dương m i lên. C nhà quây qu n vui v . ang rôm r chuy n trò, b ng chi c giư ng gãy chân vì ngư i n m, ngư i ng i quá n ng… Bài thơ mang tính ch t nh t ký này, anh Hi u cùng v i b tôi “ ng kh u” ngay t i ch . Ngư i ư c nh c n u tiên trong bài thơ là bà Bá c a tôi. Bà tên th t là Phúc, ch c c a m y ông bà h n i tôi, theo th t tên ch : Phúc, Th , Khang, Ninh. Bà không l y ch ng, su t i ch u v y trông nom, cai qu n giúp cho cơ nghi p c a em gái bà là Thư ng. Tôi chưa th y ai thu c truy n Ki u và c bi t là v n nh ng câu Ki u vào m i m t c a i s ng thư ng nh t m t cách tài tình như bà. B t c chuy n gì, dù l n hay nh , bà cũng v n m y câu Ki u vào ư c, v n t c thì, chính xác, dung d như v n s vi c òi h i ph i ư c di n t như th ch không th khác. Không bi t vì lý do gì, trong hàng các cháu, tôi ư c bà yêu quý nh t. Bà thư ng ôm tôi vào lòng xuýt xoa: “Cháu nõn c a bà!”. Nh ng ngày còn m t, hai tu i, có m t th i gian dài tôi ư c s ng v i bà, có m t ngư i vú nuôi ngày ngày b m, chăm sóc tôi. Còn bé quá, tôi không nh ư c gì nhi u v nh ng ngày xa lơ xa l c ó… Cũng p Bình Chương, còn m t chuy n làm tôi khó quên. Hôm y, c nhà ang quây qu n ăn sáng. Bà Thư ng tôi t bu ng trong i ra, gi ng bu n bu n lo l ng nói v i ông Thư ng tôi: “Ông . T nhiên tôi th y lo quá. êm qua tôi n m m ng th y th ng Hy nó v . u nó qu n băng tr ng, máu me m ìa h t c . Nó c ôm u kêu: “M ơi, con au u quá!”. Không bi t là i m gì? Li u nó có làm sao không ông?”. Ông Thư ng tôi cư i, g t i: “Bà ch khéo nghĩ v n vơ! Không có chuy n gì âu! Lâu không có tin t c nó, bà mong nhi u nên n m m ng ó thôi!”. Nhưng kỳ l làm sao! Kho ng m t tu n sau, có tin d t Hưng Yên ưa lên: Bác Hy tôi ã t tr n! Ông bà tôi tính l i, bác tôi hy sinh vào úng cái ngày bà tôi n m mơ th y bác ôm u tr v . Tin t c cho bi t bác tôi ã ch huy ti u oàn c a mình ch ng tr m t cách vô cùng oanh li t m t l c lư ng thi n chi n c a ch. Quân ch quá ông, g m lính ng y và r t ông lính Âu Phi trang b c c m nh. L c lư ng quá chênh l ch, quân ta chi n u r t ngoan cư ng, nhưng cu i cùng ph i v a ánh v a rút. Bác Hy tôi là ti u oàn trư ng, cùng v i m t ti u i nòng c t, c th ánh tr quy t li t. Các chi n sĩ hy sinh g n h t. B n Tây en r ch m t ào lên nh b t s ng bác tôi. n h t, không ch u sa vào tay gi c, còn viên n cu i cùng, bác tôi ã giơ súng lên ngang u, bóp cò t sát.

84

Cái ch t l m li t ó ã lan truy n i kh p các chi n trư ng. Nơi bác tôi ngã xu ng thu c huy n Văn Giang, Hưng Yên năm 1948 y, tên xã ư c mang tên bác tôi: Lê Tôn Hy.. Tôi ang miên man suy nghĩ, ch t ch Ngà n m tay tôi kh l c: - Lát n a ch em mình vào làng thăm anh ch Trí em nhé. Ngày m còn s ng, anh Trí quý m và ch em mình l m y. Chính anh là ngư i ph trách thi u nhi u tiên k t khi ch em mình b t u bi t i sinh ho t thi u nhi th i kháng chi n ch ng Pháp y em . M y l n i sinh ho t v khuya, ch em mình b m la, anh Trí ph i xin cho y. Hôm m m t, em b m, chính anh Trí là ngư i cõng em ưa m ra ng. Cho n bây gi , nghe thím Minh nói, anh v n s ng v t v l m. Hai ch em tôi bùi ngùi nh l i nh ng k ni m cũ. Bãi Tr i, làng Th , p Bình Chương, Yên Th … Câu hát cũ l i vang lên trong tâm trí tôi “Nh ai trên m y i Yên Th …”. Bây gi t t c ch còn là dĩ vãng… 22. ang trong gi h c, c l p ang chăm chú nghe cô Kim gi ng toán, ch t tr i b ng t i h n l i. Gió t âu b ng ào ào th i v , vít cong nh ng ng n tre, r i c th mà lay l c hành h chúng. Nh ng ng n tre rũ rư i b gió qu n o, lúc ng r p xu ng, lúc b gi t ngư c tr l i, v t vã, l l … Gió ch ng ng quay cu ng khi mưa b t u rơi. Ban u mưa còn thưa th t, l p b p ít gi t, sau n ng h t d n và cu i cùng ào t, x i x , t tr i mù tr ng hơi nư c. Ti ng mưa à à, u u, có m t cái gì ó th t trang tr ng. Xa xa, l c b c ti ng s m, r i ti ng s m di chuy n t i g n, n vang r n ngay trên nh u. Th ng B o huých khu u tay vào sư n tôi, hí h ng nói khe kh : - Mưa m i y! Ch c n a v , tha h b t cá r ch nư c lên b !

- Cá r ch nư c là cá gì? - Tôi ng ng n h i. Th ng B o làm ra v bí m t, cư i thích thú: - Ch c n a mày s bi t! Nó cư i to quá khi n cô Kim ý. Cô nh c:

- B o! Không ư c nói chuy n. Làm bài i! B o lè lư i, r t c , nháy m t v i tôi r i m i c m cúi làm bài ti p. K ng v a vang lên, nó ã nhét v i sách v vào c p, nh p nh m ch l p trư ng oàn Thao hô “nghiêm!” chào cô giáo xong là ù té ch y. Nó b o tôi ph i th t nhanh chân không b n chúng nó b t h t m t. Chưa bi t cá mú th nào, ch m i ch ng ki n b d ng nôn nóng c a nó, tôi ã th y có v h p d n. Cô Kim v a ra kh i l p, th ng B o v i kéo tay tôi ch y theo nó.

85

Có ra ngoài ư ng m i th y cơn mưa v a r i l n n th nào. Nhìn xung quanh u lênh láng nư c. C cánh ng ven th xã tr ng xóa nư c ng p, ch ây ó nhô lên ít th a ru ng cao, loáng thoáng màu xanh lơ phơ c a c . Nư c ng p m t ru ng, tràn lên c ư ng cái. Con ư ng t róc rách nư c ch y. B o nh y t vũng nư c này sang vũng nư c khác, gi m chân cho nư c b n tung tóe. Qu n áo nó ư t sũng. M t nó sáng lên, giơ tay ch xu ng m t ư ng: - Th y chưa? Th y chưa? Tao ã b o mà! Cá nhi u quá i mày ơi! Kh p m t ư ng l p lánh ánh b c. Nh ng con cá rô ron ang r ch nư c lách mình bơi i. Nư c trên m t ư ng xâm x p, chúng m c c n, c ngo t uôi, u n mình lách lên phía trư c. Nh ng tia nư c nh xíu b n lên cùng v i ti ng nư c roàn ro t, roàn ro t. Nhìn nh ng con cá rô nh b ng ngón tay, có con b ng h t bư i, lư n vàng nh t ánh xanh, vây và xương còn m m, khi n m g n trong lòng tay tôi, chúng rúc rúc ch bu n bu n ch chưa th y au, tôi thương chúng quá. Tôi cúi xu ng b t m t cách ch nh m ng. Nhi u l n, tôi g t chúng tr l i ru ng, cho chúng vui v cu n theo àn. B o v n nh y choi choi trên ư ng, liên ti p tóm h t con này n con khác. Nó ch cho tôi cách xâu cá b ng c ng c may, m i c ng c xâu ư c c ch c con. Khi th y mình ư c m y ch c xâu r i mà tôi m i ch có vài xâu, nó chê: - Sao mày d quá v y? B t cá lo i này d t mà!

Tôi ch cư i tr không thanh minh. Tôi v n ti p t c g nh ng chú cá ng ngh ch vư ng trong c , th l i xu ng dòng mương. Th y B o v n hăng hái quá, còn v a tóm cá v a nghêu ngao hát n a, tôi gàn nó: - Thôi B o . B t th nhi u quá r i. Cá nhóc con này, ăn ch ng bõ! B o tr n m t: - Mày ngu quá tr i ngu! Cá rô là ngon nh t h ng! V rán giòn, Tr i cũng ph i mê! R i mày xem! Tôi thoái thác không b t n a b ng cách nói mình th y gây g y khó ch u. Mà úng như th th t. Qu n áo tôi ư t rư n rư t, ngư i n l nh, hai cánh tay n i da gà. B o ành ph i b cu c. V a ra v , nó v a ngoái l i nhìn con ư ng xâm x p nư c v n l p lánh ánh b c, v ti c nu i. Nó b o tôi: - T i nay l i i b t ch n a nhé! Mưa này, ch ra nhi u ph i bi t! Chưa t i mà th ng B o ã r i rít chu n b th : nào gi , nào u c, nào áo mưa… V a p gi p m y khúc n a làm u c, nó v a ngh ch m t h i tôi: -H i Yên Th , cũng là nông thôn, mà sao mày l i không bi t i b t ch êm nh ?

- D o ó mình còn nh , ông bà mình c m không cho d m mưa nhi u. Ban ngày, chăn trâu ki m c i thì tha h tho i mái, còn êm hôm mưa gió tr n i chơi khó l m. - V y thì t i nay tao s cho mày bi t th nào là i b t ch êm mưa!

86

Nó cư i khà khà, ra cái i u ta ây sành s i l m. V t i, tr i l i b t u l c r c mưa. B o g t gù:

- úng là Tr i phù h mình! Th i ti t này, b n ch ch có ch t! C tư ng ch mình b n tôi bi t th i cơ i ch p ch. V a ra kh i nhà, ã th y kh p cánh ng ch p ch i ánh l a. ng cao ng th p, âu âu cũng l p lòe ánh u c. B o v a ch y g n v a h i thúc tôi: - Nhanh chân lên mày ơi! Chúng nó b t h t m t. Láo th t! Chúng nó láo th t! Tôi b t cư i vì câu trách vô lý c a B o. Mình i b t. Ngư i ta cũng i b t. ư ng ai n y i, sao l i b o ngư i ta láo? B o v n bư c th p bư c cao, l i bì bõm trong nư c, mi ng l m b m b c b i. Nó b ng l n tr l i, níu áo tôi cùng theo: - i, ta lên cánh ng màu, ngon ăn hơn mày ! B n chúng nó ngu, ra gi a ng p, ch có mà ăn cám! ư c m y bư c, nó l i b o tôi: - D i b t bó u c c a mày i, kh i lãng phí. phòng “ ánh” lâu dài. Mà mày nhá! K o p ph i r n là toi i! R n th y ánh l a, thư ng “theo óm ăn tàn” mà! ý ng nư c

Nghe nó nói, tôi th y ch n ch n, bư c i không ư c m nh d n như trư c. Nh n ra i u ó, nó tr n an tôi: - Nói v y mày phòng thôi ch r n m i g p b n nó thôi, mày ng lo! Nó l i cư i hì hì, - Có lão m thêm: âu ra mà nhi u n th ! Năm thì mư i h a

ây, mày lo gì!

Nó nói cũng ph i. Có nó, tôi th y yên lòng vô cùng. Th p thoáng phía trư c ã th y l m hi n ra m y d i b cao màu nâu non, ư c ánh u c láng lên m t l p ánh vàng. Ti ng ch nhái cùng vô vàn ti ng côn trùng khác râm ran kh p cánh ng. Ti ng c c, p p, o c o c, c c… thi nhau t u lên hòa quy n vào nhau t o nên th âm thanh r o r c c bi t c a ng quê vào êm. Gi a nh ng âm thanh u u, tri n miên y, th nh tho ng l i n i b t lên ti ng “ p p” tr m c nhưng r t vang, y uy l c. B o gi t tay tôi, thì thào: - M t lão ch c , mày th y không? Ph i to b ng hai bàn tay úp ch không ít! Mày c m u c soi tao tìm ki m lão! Tôi giơ cao n m u c, l a ph ng ph ng cháy, soi rõ c m t vùng r ng. Nh ng lu ng khoai lang, khoai s vun cao, rãnh lõng bõng nư c, sáng loang loáng. Ba b n c p ch cõng nhau ng i trên các lu ng khoai, giương nh ng ôi m t tròn xoe nhìn ánh l a. Chúng như b ánh sáng thôi miên, c ngây ra nhìn, không ng c a. B o lò dò vòng ra phía sau, rón rén n bên, chúng v n không hay bi t. M y c p ch b B o tóm g n

87

m t cách êm ru. Dư i ánh l a, ây ó ánh lên nh ng m sáng l p lánh c a nh ng ôi m t ch. Hai a tôi c bì bõm l i h t th a ru ng này sang th a ru ng khác, mê m i tìm ki m nh ng con ch ng ngh ch. Bó u c s p tàn, tôi châm bó khác t ti p, lòng th m ph c th ng B o dày d n kinh nghi m. N u ban nãy không d i b t m t bó thì gi này ch c ph i b d ra v … Càng v khuya, ti ng ch nhái càng r lên, càng vang xa. Th y B o chõm ch quá d dàng, tôi cũng hăng hái, nói B o soi u c cho tôi b t. Lúc u, tôi v a h i h p v a lúng túng, b t h t m y l n. Sau bình tĩnh hơn, tôi ã nh m c p nào là tóm g n c p y, B o cũng ph i khen là tôi ti n b nhanh. Khi u c g n tàn, tôi nói B o ra v , nó c n n ná không ch u. B t ang ham, b v nó ti c. Th y B o b t ư c nhi u quá, b ng nhiên tôi th y bu n bu n, thương cho lũ ch. T i nghi p chúng nó. Vì th , c th y B o lò dò s p s a tóm ư c m t con nào y, tôi l i c ý d m m nh chân ho c búng m t viên t nh ánh ng cho con ch nh y thoát. M y l n như th , th ng B o phát hi n ra, nó la toáng lên: - Mày có b khùng không y? yên cho tao b t!

- B t ư c nhi u r i. Thôi i mày . Tao th y t i nghi p cho chúng nó… - Tôi m i lòng, nói nh . - Tr i ơi! T i v i ch nghi p! Mày m m y u th sau này i mày s kh , tao nói trư c cho mày bi t! Thôi, c ng r n lên! - Nó lên gi ng k c r i l i ngoác mi ng ra cư i. Tôi ch ra xung quanh cho nó th y m i ngư i cũng ã v nhi u r i. Ch còn ây ó r i rác vài m sáng. Nói mãi, B o m i ch u ra v , nhưng m m v n l m b m h m h c. Hai gi ch trĩu n ng, x xu ng bên hông hai a. B n ch p lo n x , càng làm cho gi có v n ng hơn. Dây bu c gi quàng qua eo b ng, m i lúc b n ch qu y p, càng xi t ch t l i làm tôi au nhói. L i ì o p trên nh ng b ru ng ng p nư c em l i cho tôi c m giác thú v vô cùng. Tôi c m th y mình th c s c ng cáp, s c mình cũng d o dai ch ng kém gì th ng B o. Tôi ang lan man nghĩ ng i thì B o h i to: - Mày thích ăn ki u gì? Kho, rán giòn hay n u canh măng? - Món gì cũng ư c. Nhưng ăn sao h t hai gi xâu B o . y? Hay mang sang bi u cô Kim m y

- Mày nói chí ph i! Tao cũng ang nh th . úng là chí l n trong thiên h thư ng g p nhau! - B o cư i khanh khách, t thư ng cho câu nói hóm h nh c a mình. R i nó nói ti p - Nhưng trư c h t v b t th ng Nam th t ch, t n i cháo, lót d m t ch u cho m b ng cái ã. Tao ói run ngư i lên ây này! Cháo ch là tuy t l m y mày nhá! B nh t h ng! Tôi l i cư i th m. S nó t ái nên không dám cư i to. Cái gì nó cũng b nh t h ng! Cháo cá b nh t h ng. Nư c cơm b nh t h ng. Gi l i n cháo ch! Tôi chưa nghe ai nói n u cháo ch bao gi . êm ch c cũng ã khuya l m. Tr i t nh mưa t lâu. B u tr i en th m, l ra nh ng vì sao sáng long lanh. ây ó, m y ám mây t chân n i nhau trôi b ng b nh. Mây này, mưa xu ng ào ào b t c lúc nào. Hai a tôi nhanh chân ch y v , băng qua m y th a ru ng ng p nư c. G n n nhà thì u c t t. C tư ng ph i l n mò i m t

88

cách khó khăn, không ng u c t t, ư ng l i có v d i hơn. C không gian bàng b c m t th ánh sáng m m xanh d u. Nh ng ám mây n i rõ hơn, tr ng hơn. Ti ng côn trùng v n râm ran, r r , âm vang r t xa. Ánh èn phía trư c dâng lên, h xu ng, như ra hi u m i g i. Ti ng anh Nhu h i to: - Th ng B o, th ng Thi n ó h ? - Vâng, b n em th ng l n tr v ây! - B o ph n chí, gào lên.

- Th ng, th ng cái gì? V nhanh lên! - Ti ng anh Nhu b c d c. B o huých vai tôi: - Ch t r i! Anh Nhu b c mình r i! Chúng tôi len lén i n bên anh Nhu. Gi ng anh v n trách móc: a i su t êm như th ?

- Tư ng i m t lúc r i v ch ai cho hai

Không a nào dám hó hé, ch l ng l ng c i dây eo gi , t nh xu ng c nh b u c a. Hình như anh Nhu cũng c m th y m i lòng khi th y hai a tôi ư t lư t thư t nên gi ng anh có d u i: - Thôi, i r a ráy chân tay r i thay qu n áo i. Mai th ng cánh, ng có trách y nhá! a nào mà lăn ra m, anh k lu t

Th y không khí ã b t căng th ng, th ng B o l i tí t n: - Nhi u ch l m anh . Con nào con n y béo m m. Ngày mai em l i i n a… Anh Nhu c c vào y! u nó:

y! L i ch ng nào t t n y! M i nói xong ã l i i n a, i n a!

- Em quên, hì hì, em quên! - B o cư i xí xóa. Anh Nhu quát lên nhưng gi ng y âu y m: t l m lem, trông có khác

- Thôi, r a ráy chân tay i, khuya l m r i! Trông kìa, bùn gì th ng h không?

Anh cư i. ư c th , th ng B o cũng cư i phá lên. Nó c r n ra mà cư i, c tình c t nh . Th y anh Nhu vui v , th là nó tía lia cái mi ng, k l i toàn b chuy n b t ch. Trong câu chuy n, ch có mình tôi bi t là nó có phóng i lên khá nhi u. Nhưng thôi, tha cho nó. Nh ng chuy n nó phóng i, ch c t cho câu chuy n thêm ly kỳ h p d n, hoàn toàn vô h i, có th ch p nh n ư c. Tôi m m m m nghĩ như th … 23.

89

Th m thoát th mà ã h t năm h c, n kỳ ngh h . Tôi nói v i anh Nhu cho tôi v thăm nhà ít ngày r i s lên i làm công trư ng nhà máy xay v i anh. Trư ng ph thông th y Tín cũng ngh hè, các h c viên v h t, vi c ph b p c a tôi cũng t m ngưng. Tôi v nhà, m i ngư i i v ng c , ch có b tôi ang ng v t lông gà. Tôi ng ngàng nhìn b tôi. b tôi l y s i dây th ng bu c c con gà, treo lên xà ngnang, con gà l ng l ng ngang t m tay r i c th b tôi ng v t lông. Tôi ng c nhiên h i b tôi: C u làm gì th / Sao c u l i v t lông gà ki u ó? B tôi cư i lúng túng. - Con gà nó b rù. C trư ng Nhung sang chơi, báo ph i ph i th t ngay k o nó ch t thì phí hoài. C nhà i v ng c , ch ng bi t làm th t th nào, tôi c v t lông trư c… Tôi kêu lên: - Tr i ơi ! Trư c khi v t lông thì c u ph i c t ti t ch ã ch ! Ph i un nư c sôi, nhúng gà vào r i m i v t… B tôi cư i hi n lành: - Nào tôi có th t gà bao gi âu mà bi t! - Cô con dâu h c u? – V a v a c i s i dây th ng ra kh i c con gà, tôi v a h i sang chuy n khác. - Bà y xu ng c u Nhã ăn gi . M y a nh cũng xu ng ó. Anh Hi u i h c c ngày, t i m i v . Th anh ư c ngh hè r i à?. - Vâng. Con b t u ngh t hôm qua. Con nh xin phép c u cho con ngh nhà m y hôm thôi, r i con l i i làm nhà máy xay v i các anh trên ó. B tôi ng c nhiên: - Con còn ít tu i, ã có ngh nghi p gì âu mà i làm máy xay? Tôi gi i thích cho b tôi rõ: - Không ph i i làm công nhân nhà máy xay âu . Nhà máy m i b t u xây d ng. B n con ch làm t p v thôi. Nghĩa là i ch vôi cát, xi măng, nguyên v t li u… - Nhưng vi c y còn n ng nh c hơn là làm công nhân chính th c…. B tôi nh nói gì thêm n a nhưng r i ng p ng ng không nói. Tôi bi t tâm tr ng khó nói c a b tôi. T lâu, tôi r t hi u là b tôi r t thương tôi, r t áy náy, day d t khi tôi v t v làm thêm l y ti n ăn h c. Th c lòng, b tôi không mu n tôi ph i v v như th , nhưng vì hoàn c nh gia ình khó khăn quá, b tôi không s c cáng áng, ành tôi i làm thêm. V l i, b tôi cũng bi t tính t l p cao c a tôi, r t ít khí ch p nh n d a d m vào ngư i khác. Tôi ng i, c m tý trên u r i, v a nhúng gà vào ch u nư c nóng, v t lông, tôi v a nghĩ lan man v b tôi. ngày xưa, b tôi là con nhà giàu. Ông bà n i tôi làm i lý rư u, có m y c a hàng th xã B c Ninh, B c Giang, áp C u, Th C u… B tôi ư c ăn h c y , chu áo, ã có b ng tú tài th i Pháp. Ti ng Pháp và ti ng Anh b tôi r t gi i. Tôi ã ư c trông th y t n m t nh ng t p bài làm ti ng Pháp, ti ng Anh c a b tôi, bài nào cũng ư c 20 i m trên 20 v i l i phê “Très bien”. Th i tr , b tôi nuôi nhi u khát v ng. Sau khi sinh con u lòng là ch tr ng tôi, b tôi ã b vào Sài Gòn, ch ngày sang Pháp. Ông bà n i tôi mu n tôi l i nhà qu n lý cơ nghi p vì b tôi là con m t. Nhưng b tôi không mu n i theo con ư ng làm ăn buôn bán mà mu n i du h c nư c ngoài. B tôi có nhi u xu hư ng thiên v văn chương, xã h i. qua m t s sách v còn lưu gi l i ư c c a b tôi, tôi bi t b tôi r t ham mê văn chương và có làm m t s bài thơ. B tôi r t am tư ng văn h c Pháp. Ông c t t c qua nguyên b n. Ngày còn nh xíu, tôi ã t ng nghe b tôi ca t ng Victor Hugo, Band c, Môpatxăng, Phơlôbe, Stăng an… b tôi thu c làu các bài thơ c a Satôbriăng, Lamactin, Apôline… torng lúc b tôi ang nhà th c a ngư i b n bên Khánh H i, ch ngày lên tàu i Pháp thì nh n ư c i n tín báo tin ông n i tôi m

90

n ng, gia ình g i b tôi v . Th là m ng du h c ành b d . B tôi tr thành ngư i ch chính trong gia ình. Lo cai qu n s n nghi p. Cũng nh ó, m y anh ch em tôi m i ti p t c ra i, c m t năm ho c ba năm ôi, n tôi là th năm. Sau tôi còn ba em n a nhưng u m t s m, tôi tr thành con út. Trong i s ng, b tôi không ph i là ngư i tháo vát, bi t lo li u. M y l n chung v n làm ăn nghe nói u b ngư i ta l a g t. Cho n cu i i, sau bao nhiêu bi n i c a th i cu c, bao nhiêu gian truân c a i s ng, h u như tính cách “con nhà giàu” trong b tôi v n không h thay i. B tôi v n chưa h bi t n u m t n i cơm, chưa h bi t làm m t món ăn, ngay c kho m t n i th t hay lu c m t n i rau ơn gi n. bù l i nh ng khi m khuy t v cu c s ng thư ng nh t y, b tôi v n ung dung gi a m i ngư i nh lòng t t, s h n nhiên vô tư, quan h qu ng cáo v i m i ngư i. b t kỳ nơi âu, b tôi cũng có nhi u b n bè. Nh ng ngày gia ình tôi còn sung túc, tôi nh không hôm nào là nhà tôi không có khác. Ngư i ta chơi m t vài hôm, có ngư i ang chơi c tháng tr i. Bó tôi có r t nhi u con nuôi. Có l n b tôi b o, su t trong Nam ngoài B c, âu b tôi cũng có ngư i quen thân. Sau này l n lên, tôi mu n i âu b tôi ch c n vi t m y ch , v y là tha h tung t y, có ngư i ưa k ón, không bao gi lo ói. Anh ch em tôi th a hư ng ư c b tôi có l gia tài l n nh t là gia tài yêu quý i v i m i ngư i. H u như c i b tôi không h thù ghét ai, không h nói x u ai. i v i b t c ai, b tôi u quý m n, giúp ư c gì cho h , b tôi u s n lòng giúp h t mình. Ai cũng yêu quý b tôi. B tôi âu là có ti ng cư i ó. c bi t trong gia t c, b tôi là m i liên k t gi a m i ngư i. Ngay t ngày còn tr , nh ng ngày mà c xã h i ang b cu n hút vào nh ng l i s ng m i, t t c hư ng v l i s ng t p th , ít quan tâm n cu c s ng cá nhân, gia ình, b tôi v n luôn chăm lo n chuy n h hàng, huy t th ng, n c m , t cát. Không ph i không có ngư i trong h hàng cư i kh y, cho là b tôi không th c t , ngư i s ng còn kh n kh kh n n n lo chưa n i mà b tôi r i hơi i lo chuy n ngư i ch t. Sau này, khi v già, b tôi phàn nàn v i tôi: “H hàng mình ch ng quan tâm gì n m mã ông bà c . Các cô, các chú tân ti n quá mà! Có nhi u ngôi m n m r i rác kh p nơi, có ngôi n m trong nghĩa trang gi cũng m t d u c r i, nhưng cũng v n còn may. Nhi u ngôi, qua cu c i b dâu, ngày trư c trong nghĩa trang, ngay thành sát l i i, trong sân, trong vư n nhà ngư i ta. Tôi bây gi già r i nhưng v n còn nh ư c nh ng v trí c a nh ng ngôi m ó. Mu n i gom góp l i xương c t vung vãi kh p nơi em vào nghĩa trang mà không có i u ki n. M y l n tôi ã ngõ ý v i các cô, các chú trong h , n u m i ngư i b n công, b n vi c lo ph n u thành ông n bà kia thì hãy ch u khó b t chút ít ti n gom góp l i cho tôi có ti n tàu xe i tìm m t các ông bà. Nhưng ch ng ai quan tâm n i u tôi nói. Ai cũng cho là tôi l m c m, h p hơi lo nh ng chuy n không âu. Tôi s n lúc tôi ch t thì ch ng còn ai bi t bia m t ông bà âu…”. i u b tôi lo l ng, canh cánh bên lòng y cu i cùng là s th t. B tôi m t, hàng ch c ngôi m cũng m t theo. S i dây nói li n hi n t i v i quá kh , n i li n ngư i s ng v i ngư i ch t – là b tôi – ã t t ng t. R t nhi u m ông bà t tiên tr thành nh ng ngôi m vô ch , mãi mãi con cháu không th nào ki m tìm l i ư c… Chính là b ng nh ng vi c làm hàng ngày nhi u khi tư ng là bình thư ng, không th c t như nh ng câu chuy n v m m t cát, v chuy n h hàng, v b n bè chòm xóm, nh ng tình c m khoan hoài c a b tôi dành cho t t c m i ngư i …. ã nuôi dư ng trong anh ch em tôi cái g i là lòng t t, tính v tha, lòng nhân ái, s khoan dung. Tóm l i chúng tôi ã th a hư ng b tôi m t tình c m c t lõi vào b c nh t c a nhân cách con ngư i, ó là t m lòng nhân h u, khoan hòa… Trong nh ng ngày ngh hè u tiên Hà N i l n y, có m t vi c l i n tư ng m nh m trong tôi là: tôi ã tìm ư c quy n “Th i thơ u” c a Mácxim Gorki, nhưng là b n ti ng Pháp. Tôi theo anh Hi u vào thư vi n Qu c gia. Tôi không có th , anh tôi ph i

91

nài n mãi, ông thư ng tr c m i cho tôi vào xem ké. Trong khi tra c u danh m c M. Gorki, tôi m ng r phát hi n ra quy n sách trên. Trình ti ng Pháp c a tôi lúc ó còn r t b p bõm, ph n h c ư c trư ng ngày còn nh , ph n ó do b tôi d y. Bi t là c không n i nhưng tôi có nói anh hi u mư n cho tôi xem. Không c ư c thì tôi nhìn ng m cho th a. n tư ng v b phim tôi ã xem v n vô cùng m nét trong tâm trí tôi. Tôi c ng m nghía cu n sách, l t h t trang này sang trang khác, t c n phát khóc khi bi t là trong ó có bao i u kỳ di u mà mình không tài nào c ư c. Tôi nói anh tôi d ch cho tôi nghe m t vài o n. Xung quanh, ngư i ng i tr m tư c sách, ngư i c m cúi vi t, anh tôi ch kh d ch cho tôi v a nghe. Ngay l p t c tôi b choáng ng p trư c c nh chuy n tàu th y ch m ch m trôi trên sông Vonga, ưa bà cháu Gorki v Nigiơni Nô vôgơr t, mà ph i hơn mư i năm sau tôi m i c m t cách tr n v n qua b n d ch ti ng i t. “B n mươi năm v trư c, tàu th y ch y r t ch m, chúng tôi ph i i khá lâu m i t i Nigiơni. Tôi còn nh r t rõ nh ng ngày u tiên vô cùng p y. Tr i r t p, su t t sáng n t i, tôi v i bà tôi ng trên boong tàu dư i b u tr i trong sáng, gi a ôi b sông Vonga ư c mùa thu thêu lên m t màu vàng óng, trông như hai dãi l a. Con tàu g ch tươi i ngư c dòng sông, bánh lái u o i khu y ng m t nư c xanh s m. Con tàu kéo theo u s i dây cáp dài m t chi c xà lan xám trông gi ng như con b t. M t tr i l ng l di chuy n trên dòng sông Vonga; c nh v t xunfg quanh i m i t ng gi t ng phút. Nh ng ng n i xanh gi ng như nh ng n p g p l ng l y trên b y ph c sang tr ng c a m t t; hai bên b sông , các thành ph và làng m c nom xa xa như nh ng chi c bánh; th nh tho ng có chi c lá thu vàng b p b nh trên m t nư c. - Cháu nhín xem, p chưa kìa ! – Ch c ch c bà tôi l i nh c i nh c l i và i t thành tàu bên này sang thành tàu bên kia. Bà n i r ng r h n lên, ôi m t m to vì vui sư ng…1 Tôi mê i như nh ng c nh s c lung linh trong tác ph m. Tôi nài n anh tôi d ch thêm cho nghe m t vài o n n a, nhưng trình ti ng Pháp c a anh tôi lúc ó cũng có h n. Anh tôi l i ang ôn thi cu i năm, bài v ng p u. Tôi quy t nh s nán l i Hà N i thêm ít ngày m t vi c ít ai ng . Ngày ngày tôi ra thư vi n, c m cúi chép quy n Th i thơ u b ng ti ng Pháp y. V i trình ti ng Pháp còn quá non kém, tôi c ph i v a nhìn t ng ch v a chép l i m t cách ch t v t. Ban u, su t c m t bu i sáng, tôi ch chép ư c b n năm trang. Nhìn tôi chép, anh tôi v a ng c nhiên v a ái ng i. Anh ng viên tôi chép ti p và ch y i mua cho tôi chi c bánh mì k p ch tôi v a ng m bánh v a chép, v nhà ăn trưa m t th i gian. Tôi xin phép b và cô cho tôi lỳ trong thư vi n t sáng s m n khuya m i v . Tôi chép n ê m c mình m y, m y ngón tay tê d i, nhăn nhúm. Kho ng g n ba tu n l , tôi th phào nh nhõm nhìn th y quy n v kín c th ch tôi hi u b p bõm, loáng thoáng. Tôi nh b tôi d ch cho tôi nghe. B tôi r t vui vì tôi v a làm ư c m t “kỳ công”: chép g n ba trăm trang sách b ng ti ng Pháp, tôi ph i dò d m ánh v n t ng ch . Ph n n a, b tôi còn vui vì lâu l m b tôi m i ư c d p s d ng úng s trư ng ngo i ng c a mình. B tôi d ch th ng sang ti ng Vi t h u như không h ng c ng , c như c t b n ti ng Vi t ra v y. Gi ng b tôi xúc ng h ng kh i, có lúc v ra, sang s ng khác h n m i ngày. Tôi như b b thôi miên, c n a n m n a ng i bên c nh b tôi, chăm chú nhìn vào mi ng b tôi, vui bu n theo t ng s vi c di n ra trong tác ph m. Su t êm tôi không sao ng ư c. Chưa có m t cu n sách nào cu n hút tôi như th , tôi ã c khá nhi u
1

Mác xim Gorki: Th i thơ u, b n ti ng Vi t. NXB Văn H c, Hà N i, 1971, trang 23. b n d ch c a Tr n Khuy n và C m Tiêu

92

nh ng cu n t truy n, trong ó có r t nhi u cu n r t n i ti ng, c a nh ng nhân v t n i ti ng nhưng chưa có cu n nào làm tôi c m ng như cu n này. Cu c i c a nh ng nhân v t n i ti ng kia nhi u khi vương gi quá, c u m phô chiêu quá, r t xa l v i tôi. Còn ây, c u bé Aliôsa l m lem b i t này sao mà g n gũi, sau mà thân thi t. Aliôsa l ng l ng hi n ra trư c m t tôi v i m t tính cách th t m nh m , v i m t t m lòng chú chen yêu thương, nhưng cũng t ra quy t li t căm ghét cái x u, không khoan như ng trư c nh ng s tha hóa c a con ngư i. Càng nghĩ, lòng tôi càng c n cào, mu n ư c lao nhanh vào cu c s ng. Giá mà tôi không b ràng bu c b i gia ình nh . Tôi s i lang thang kh p o ây ki m s ng. N u c n, tôi có th làm khu khuân vác, tôi có th p xích lô, tôi cũng có th i làm thuê, làm mư n, làm b t c vi c gì, mi n là ư c i, ư c s ng m t cách m nh m , h t lòng có m t v n s ng phong phú, m t t m hi u bi t r ng và cu i cùng bi t ư c m t cái gì… Ti ng nh ng con tàu ngoài ga Hàng C hú g i nhau liên t c, sao mà kh n thi t, sao mà gi c giã làm lòng tôi càng nôn nao, b n ch n. Tôi s l i m y quy n v chép tay cu n Th i thơ u này nhà, nh b tôi th nh tho ng r i thì d ch giúp tôi. Ngày mai tôi s lên l i B c Giang tôi s i làm công trư ng nhà máy xay. Không ch có ti n ăn h c mà v i m c tiêu còn cao hơn nhi u: tôi s ư c c ng hi n m t ph n s c l c nh bé c a mình vào công vi c xây d ng t nư c. Tôi s có d p tích lũy thêm v n s ng, sau này, bi t âu tôi s vi t ư c m t cái gì ó… Nhưng tôi, “Cái gì ó” còn xa v i v i, còn mơ h l m, tôi không dám nghĩ n nhi u. Hãy c bi t là s ng, s ng m t cách y , v i t t c lòng mê say, khao khát vươn t i… Tôi chìm vào gi c ng lúc nào không hay. 24. Trư c khi ngh hè ít lâu, anh Nhu ã liên h xin ư c cho c m y anh em làm ph ng công trư ng nhà máy xay. H h a s nh n c m y anh em khi năm h c v a ch m d t. Vi c nhà máy xay xát g o ư c kh i công xây d ng là c m t s ki n to l n c a th xã lúc b y gi . Trư c m t b n h c sinh chúng tôi, ó là m t bi u tư ng p c a công cu c ki n thi t l i t nư c. Nh ng tin t c v vi c hoàn thành tuy n ư ng s t Hà N i – M c Nam Quan, Hà N i – Lào Cai, v khu gang thép Thái Nguyên tương lai, v m thi c Tĩnh Túc Cao B ng… làm cho b n tr chúng tôi vô cùng náo n c. Ngay trong lòng th xã B c Giang nh bé này, m t nhà máy xay l n nh t t nh l n u tiên ư c xây d ng, làm sao chúng tôi không t hào! M y tháng nay, ô tô ch xi măng, s t thép, các nguyên v t li u xây d ng ch y m m trên ư ng ph . H u h t các con ư ng trong th xã u chưa ư c tr i nh a, ch m i là nh ng con ư ng c p ph i, t , b i mù, nhi u ngư i l n than vãng ô tô t i ch y ngày êm, các c a hàng c a hi u rung chuy n, b i bám y nhà c a, ư ng xá thì vương vãi y t á, cây c i ven ư ng ph m t l p b i dày, m i khi mưa xu ng, ngư i i ư ng ai n y u i nh p nhúa vì nư c trên cây r xu ng như máu. Nhưng i v i cách nhìn lãng m ng c a b n tr chúng tôi, t t c nh ng n i phi n toái y là bi u hi n c a m t vùng t ang h i sinh, công cu c xây d ng t nư c ang ư c ti n hành m t cách r m r , kh n trương. Vi c anh em tôi i làm công trư ng, chúng tôi ý th c ư c m t cách y t hào, ó chính là chúng ang góp m t ph n chính mình vào công cu c xây d ng l n lao c a t nư c. Câu nói n i ti ng c a c u bé Aliôsa m t l n n a l i vang lên trong tâm trí tôi: ”Vào i! Vào i hi n cho i t t c nh ng gì t t p và nhân o c a tâm h n, trí óc ta !”. Khi tôi Hà N i lên, anh Nhu, anh Hoàng ã i làm ư c m t tháng. Th ng Nam, gia ình không n n i khó khăn l m nên nó v quê ngh . Th ng B o cũng v y. Nhưng

93

tôi làm ư c kho ng m t tu n, th ng B o cũng mò lên i làm cùng v i anh em tôi. Nó b o nó r t nh tôi, xa tôi nó bu n không ch u n i. Tôi bi t nó nói th c lòng. Tình c m c a nó dành cho tôi khá c bi t, có m t chút gì y u u i như con gái. B ngoài, nhi u khi nó có v hơi n ào, b c l tình c m ra ngoài hơi thái quá, nhưng chìm sâu bên trong là m t t m lòng ôn h u, r t chân tình và sâu s c. Su t c ngày anh em tôi công trư ng. Chúng tôi làm m i vi c t p v . T khiêng vác xi măng, y xe cút kít ch vôi v a, d n d p m t b ng, chuy n g ván lên các t ng trên cao cho th làm giàn giáo… Anh nhu thay m t c nhóm, m i bu i sáng nh n công vi c do Ban ch huy công trư ng giao, r i phân công nhau làm. Nh ng vi c gì năng, khó làm, anh Nhu và anh Hoàng m nhi m. Tôi và th ng B o luôn ư c làm nh ng vi c nh và ơn gi n hơn. Bu i trưa, m y anh em ngh t m trong lán c a công trư ng. Cơm ã n u s n t s m tinh mơ nhà, m i anh em ã ăn lót d m t bát trư c khi i làm, còn bao nhiêu ăn trưa. Th c ăn thư ng xuyên là mu i v ng, rau mu ng lu c. Cu i tu n ư c lãnh ti n công, hôm nào ư c nhi u m t chút, anh Nhu hào phóng nói anh Hoàng ra ch mua m y l ng sư n v băm nh , rang mu i th t m n, cho vào l ăn “b i dư ng” thêm. Bu i trưa n ng ng t ng t, chúng tôi chan cơm b ng nư c g o ran c a công trư ng, c m th y d ch u vô cùng. Anh Nhu ng viên c b n: “ch u khó ăn kham kh m t chút dành ti n cho năm h c m i. Năm t i, b n anh vào l p mư i, l p cu i c p, ph i thi t t nghi p r i thi i h c, căng th ng l m. Tranh th làm m y tháng hè có ti n d tr cho c năm. Vào h c là không i làm thêm như m i năm n a. dùng th i gian vào h c thi…” C ngày lăn lóc trên công trư ng, t i v m y anh em m t b b i. Nh ã tr i qua nh ng ngày ch nguyên v t li u ngoài sông Thương trư c ây nên tôi cũng ã quen v i n ng gió. Nhưng trư c ây làm thuê ngoài, công vi c không bó bu c, m y anh em c nh n nha làm, lúc nào m t thì ngh . Còn bây gi i làm công trư ng, kh i lư ng công vi c ư c khoán h n hoi, c th , không lơ mơ tùy ti n ư c. Anh em tôi ph i làm vi c căng th ng hơn nhi u. Hai vai tôi nh vì khiêng vác n ng, hơi ch m tay vào cũng rùng mình n l nh. ã có lúc tôi nh b cu c, nói anh Nhu tìm cho tôi m t vi c gì ó nh nhàng hơn, nhưng sao th y m i ngư i u m t nh c như mình ch có ai ng da s t c bi t gì âu, sao mình n b m i ngư i tìm s an nhàn… V i nh ng l i t nh th m y, tôi vư t qua ư c t ng ngày m t cách th t v t v . C xong là ư c m t ngày, tôi l i th y vui hơn m t chút, t th y mình ã c ng cõi hơn m t r i cu i cùng th y mình chút. T ng n c, t ng n c, tôi vư t d n t ng n c khó khăn v n theo k p ư c m i ngư i. Công vi c d n d n quen. Cái m t m i cũng d n d n tr thành bình thư ng, cái m t m i cũng d n d n tr thành bình thư ng. Hai vai tôi ã chai c ng, s m l i. V a gánh, tôi v a ch y băng băng, m t mũi cũng không còn nhăn nhó như trư c kia n a. Nhi u lúc trông th y tôi ang vác cây g n ng d o chân ch y, anh Nhu cư i ng viên: “Paven! Paven! C lên, Paven!” ý anh mu n khen tôi là có ý chí như Paven Coocxaghin y!. R i m t hôm x y ra m t chuy n, sau này nghĩ l i nhi u khi tôi v n th y rùng mình. Hôm y, chúng tôi ph i chuy n m t ng g ván c p pha lên t ng ba, qua giàn giáo bao quanh khu nhà chính. Giàn giáo ư c làm b ng nh ng cây tre ch ng bu c n i k t vào nhau, su t t m t t cao lên mãi t ng ba, b n. ư ng lên là nh ng t m ván x p li n nhau, t m n ti p t m kia, m i khi bư c lên, ván rung rinh, nhún nh y. Hai bên thành là nh ng dóng tre n i ti p nhau, coi như tay v n c a m t chi c c u thang dài. B t u vào vi c, anh Nhu ã v a gãi u gãi tai, b t u nhăn nhó: - Chà! Mang h t ư c ng c p pha này lên ư c t ng ba cũng mư t m hôi ây! Vi c này n ng, anh và anh Hoàng lo. Thi n và B o xúc h t ng cát kia, chuy n vào sau nhà kho. Dùng xe cút kít ch cho nhanh.

94

Tôi và B o vào vi c ngay t p l . Nhìn ng ván c p pha cao ch nh nh, tôi th m nh g ng chuy n cát cho nhanh, còn thì gi s khiêng ván ph thêm v i hai anh ch hai anh làm, bi t bao gi m i xong?. Anh Nhu và anh Hoàng, m i anh vác m t t m ván dài ch ng ba mét, r ng hơn hai mươi phân. Ván ư t khá n ng, làm hai anh ph i khom ngư i, so vai r t c , v a i v a ch y g n. B t u i tên giàn giáo, hai anh dò d m t ng bư c th n tr ng. Xúc cát xong, B o ch y i u ng nư c, còn tôi ch anh Nhu vác thêm m t t m ván m i. Khi anh b t u dò d m bư c lên giàn giáo thì tôi cũng cúi xu ng, nghé vai vác m t t m ng n hơn, d p hơn chút ít. Tôi ph i ch anh vác i m t o n r i m i b t u làm vì không mu n anh bi t. Anh mà trông th y tôi vác c p pha, i nào anh cho làm! Ban u lúc còn vác i trên m t t, tôi th y không n n i n ng l m. Nhưng n khi bư c trên giàn giáo ư c m t o n, tôi nh n ra ngay là mình ã quá b o gan. Ván lát ư ng b p b n, nhún nh y m i lúc m t khó i. ư ng i l i h p, ngo t qua ngo t l i g p khúc c cao lên d n. Lên n t ng m t, hé m t nhìn xu ng ã th y xa v i v i. Tôi c m th y hơi chóng m t. D ng l i m t chút, tôi hít m t hơi th t dài, c l y l i bình tĩnh, bư c ti p. Tôi dò d m t ng bư c. Ván dư i chân tôi v n d p dình, võng xu ng tr i lên theo t ng nh p chân. ôi khi ván d p dình quá, tôi ph i t m ng l i cho b t ung ưa r i m i i ti p. Trên vai tôi, t m ván càng lúc càng n ng, c nh ván x p vào c , vào xương vai xanh bu t rát. Tôi v n c ì ch i lên. Có m t lúc tôi b t ch t nhìn xu ng dư i th y l nh ngư i vì choáng ng p. Xa hun hút. Loáng thoáng th y bóng ngư i i l i nh xíu, như c a m t th gi i nào. Tôi b m môi, gò lưng nâng t m ván, bư c i như m t quán tính. M t tôi b ng hoa lên. Tôi mu n t t m ván ngh l y l i hơi s c, nhưng không bi t t vào âu. ang chênh vênh trên xu ng cao, ư ng ván h p, hai bên là kho ng không tr ng r ng, m c dù có hàng dóng tre làm tay v n nhưng không quá sơ xài, m ng manh. N a mu n i ti p, n a mu n d ng l i, tôi b i r i quá. T m ván dư i chân tôi ti p t c võng xu ng vì tôi ng t i ch ã hơi lâu. N u ng lâu thêm, r t có th t m ván s gãy ôi. Tôi g ng h t s c, c bư c m c cho nó rơi xu ng? ti p, m t ý nghĩ thoáng n v i tôi: hay là buông tâm ván Như th thì nguy hi m quá. Dư i kia có bao nhiêu ngư i ang làm vi c. M t t m ván t trên t ng hai rơi xu ng s x y ra tai n n khũng khi p… Nghĩ v y, tôi ành mím môi mím l i bư c ti p. M hôi t ra ư c m lưng áo. M t tôi cay sè vì m hôi t trán ròng ròng ch y xu ng. Ch t u t m ván trên tay tôi va vào c c tre. Ch va nh thôi, nhưng t m ván dài c ung ưa m i lúc m t m nh, gi ng như qu l c ng h , ch c n thêm m t cú hích nh , theo quán tính, qu l c c văng ra xa mãi. Ngư i tôi chao o, ch m t chút xíu n a là tôi l n c lao xu ng. May m n sao, tay trái tôi túm l y ngay ư c dóng tre th ng ng và có ai ó ôm ch t l y tôi, nh c t m ván kh i bên vai ã tê d i c a tôi. Tôi ng a c ra sau, m to m t xem ai ang ôm ngang lưng tôi. Thì ra là anh Nhu. Tôi b t khóc n c lên. Lúc này tôi m i th y s . N u không có anh k p th i níu tôi l i, ch c tôi ã lao xu ng dư i kia r i. Mà như th , c m ch c trăm ph n trăm cái ch t. Anh nhu bình tĩnh b o tôi: - Em ng i xu ng ngh i. Ôm ch t l y c t tre k o ngã. Ch anh vác t m ván này lên t ng ba r i quay xu ng ngay. Nghe l i anh, tôi ng i x p ngay xu ng, qu p hai chân vào chi c c t, hai tay tôi cũng ôm c ng l y nó. Tôi run h t c ngư i lên cúi nhìn xu ng dư i kia, m y ngư i ang xúm l i, ngư c nhìn lên ch tr , bàn tán chuy n gì ó. N u t m ván rơi xu ng… N u tôi l n c lao xu ng… Càng nghĩ tôi càng s . C ghìm nhưng không ư c, tôi b t khóc d m d t. Sau khi t t m ván xu ng, anh Nhu t t b c ch y n bên tôi. Anh th n tr ng dìu tôi lên t ng ba, v a i anh v a an i ng viên tôi b ng m t gi ng nh nh . Nhưng khi v a lên n t ng ba, tôi v a bư c vào t m sàn bê tông, thì anh y tôi

95

ng i ph ch xu ng sàn r i c th , m t tay anh túm l y vai tôi, m t tay anh phát t i t p vào mông tôi. Anh la len d t n: -Làm sao mày li u m ng th h ? Ai cho mày làm vi c nguy hi m ó? ã nói r i mà không ch u nghe! Tôi khóc n c lên. au thì ít mà t i than thì nhi u. Anh Nhu yêu tôi th , gi cũng ánh tôi.Nhưng li n ngay sau ó, tôi cũng t nh n ra anh ánh tôi không ph i vì ghét b mà chính vì anh quá thương tôi, quá lo l ng cho tôi. Phát vào mông tôi m t ch p xong, anh cũng ng i ph ch xu ng c nh tôi, m t th ra, b n th n. M t lúc sau,anh ng d y i ra. Khi quay tr l i, anh ưa tôi m t ca nư c, Gi ng anh ã d u i: -U ng nư c i, r i n m xu ng ó mà nghĩ! Tôi s s t ngư c nhìn anh, ón l y ca nư c. - Em li u quá là li u! – Anh nói, như thanh minh c ch nóng gi n ban n y c a mình. – N u anh không n k p thì ã x y ra chuy n gì, có tr i mà bi t! Khi lên n ây, anh quay xu ng vác ti p thì ch t th y em ang vác lên. Anh tá h a tam tinh, không cón h n vía nào n a. Vác chênh vênh gi a tr i, em l i ang vác l c lè. Anh nh kêu lên b t em d ng l i nhưng không dám, s em gi t mình, ch i v i lao xu ng thì nguy. dư i kia, m i ngư i trong th y em cũng u phát ho ng. H cũng không dám lên ti ng. Anh ph i dò d m t ng bư c th t êm nh , nhích l i g n v phía em. Không dám cho em bi t vì s em lu ng cu ng m t bình tĩnh. n khi u ván va vào c c, ong ưa qua l i, anh mu n v tim. Ch m t chút xíu n a thì anh tr t chân ngã nhào. Cũng may là có tr i ph t che ch , em l i túm ngay ư c chi c dóng tre. Anh cũng ã xu ng n r t g n em. Nh m m t cách th t chính xác, anh lao n ngang ôm t m ván. Th t không còn h n vía nào ngay lưng em ép ch t vào c c tre, ghé vai n a. M i ngư i dư i kia nh y lên reo hò vì anh em mình ã thoát n n. Ai cũng không th ng ư c là c hai ã thoát ch t trong gan t t. Tôi ưa cánh tay lên g t m h i ngang m t. V a lúc ó th ng B o và anh Hoàng cũng lao vào. Th ng B o the thé: - C tư ng m y toi m ng trăm ph n trăm r i ch ! dư i kia nhìn lên, th y m y chung chiêng gi a tr i, tao thót c tim, tái c m t. Mày li u quá tr i!. Tao ch ng bi t nói gì, c àn ng i ch u tr n nghe m i ngư i m n m i. ang nghĩ không bi t cu c trách c này bao gi m i k t thúc, thì may quá, anh Nhu lôi tay tôi ng d y: - Thôi, hai a xu ng trư c i. Vào lán mà ngh , b n anh làm n t m y vi c r i i ăn cơm. Tôi bư c ra giàn giáo. Lúc này tôi càng th y s . Nhìn xu ng chóng c m t. C xa hun hút. Trên cao, gió th i ù ù, tư ng có th bay c ngư i. Sao lúc ó tôi l i táo gan th nh ? Nhưng thôi, bây gi m i vi c u ã qua. Tôi v n ư c s ng gi a m i ngư i. Hàng ngày, tôi v n ư c chia s m i bu n vui v i anh Nhu, anh Hoàng, th ng B o…, nh ng ngư i ã tr nên thân thi t, quá i thân thi t i v i tôi. 25. Tôi và th ng B o ang y xe cút kít ch s i ã r a s ch tr n bê tông thì nghe ti ng g i: - Thi n ơi! Thi n! có tin vui c bi t ây này. Th ng T ng ang h t hơ h t hãi ch y t i. Nó ôm ch m l y tôi làm tôi l ng tay lái, chi c cút kít nghiêng sang m t bên, ch c . Tôi ghì tay lái, g ng h t s c gi cho xe thăng b ng tr l i. Gi ng T ng v n hào h n: - Thơ c a mày ăng r i Thi n . In r t trang tr ng trong m t quy n sách p l m.

96

Tôi bi t ch c ch n là nó nói không úng nên r t d ng dưng, ti p t c y xe s i i t i. T ng tròn xoe m t; - Sao? Mày m hay sao mà u xìu th ? Tao ch y b hơi tai n ây báo tin vui cho mày bi t mà mày c h h h ng h ng, phí c công c a tao. T ng v a ch y g ng theo tôi v a c n nh n trách c . Tôi v n g t i: - Không có chuy n ó âu! Mày nghe ai nói lăng nhăng? - Sao l i lăng nhăng? Ch ng c rõ ràng, tao t n m t trông th y mà!Th y Luy n ang có trong tay quy n y. Th y khoe v i các cô giáo. Lúc ó tao cũng có m t. Tao xin phép th y cho tao xem nh , bài thơ hay c a M y có nhan “Tin v ”, dư i tên “Tr n H ng Thi n, h c sinh B c Giang” rõ ràng. úng không?. - Nghe T ng nói rành m ch, rõ ràng, tôi b t u th y hoài nghi. úng là bài thơ y tôi vi t th t, nhưng tôi có g i i âu âu? Tôi ch dán lên báo tư ng c a l p nhân s c bi t v u tranh th ng nh t nư c nhà. Hai năm sau khi ký hi p nh ình chi n, áng l ph i có hi p thương ti n t i t ng ti n c c nư c, nhưng i phương ã phá b . C nư c sôi s c trong nh ng cu c mít tin, bi u tình u tranh òi th ng nh t t nư c. Tôi làm m t bài thơ v tài ó. Ch “ ăng” trên báo li p c a l p tôi thôi ch tôi có g i i âu mà b o ư c in trong m t quy n sách? T ng nh c i nh c l i nhi u l n cũng làm cho tôi bán tín bán nghi. Nó cũng oán ch c là th y Luy n ang có trong tay quy n sách ó. Tôi b t u th y sót ru t, ch mong mau chóng tan t m, “li u m ng” n h i th y Luy n xem th c hư th nào. Thì ra úng là bài thơ c a tôi ư c ăng th t. Th y Luy n cư i b o tôi là th y ã g i bài báo li p c a tôi i. Th y cũng không th t tin là bài thơ s ư c ăng nên gi u tôi th t v ng n u có chuy n gì tr c tr c. Tôi th m c m ơn không cho tôi bi t, th y. C m quy n sách trong tay mà tôi th y mình như bây lơ l ng. Tôi ch xem hơi lâu bài thơ c a mình môt chút r i g p sách l i, làm ra b không quan tâm l m. Kỳ th c, lòng tôi nôn nao, b n ch n, ch mu n xem i xem l i cho th a. úng là bài thơ tôi vi t y ư? Bài thơ l n u tiên ư c in trong i? Tôi mu n mư n th y giáo quy n sách v khoe v i anh Nhu, anh Hoàng, th ng B o nhưng không dám. T hôm y, th nh tho ng lúc rãnh r i, tôi l i ch y ra hi u sách. Cho n lúc bây gi , c th xã m i ch có m t : “Hi u sách nhân dân” vách t, mái l p lá g i, ba gian hai chái. Quy n sách dày, tôi không có tiên mua. Th y Luy n g i thơ c a tôi cho t báo l n. Ch c ph c v phong trào u tranh ph c v hi p thương th ng nh t t nư c, ngư i ta ã t p h p các bài thơ in trên báo in l i thành sách, bài thơ c a tôi m i ư c l t vào quy n sách dày c p ó. Không mua ư c sách, tôi ành mư n cô bán sách trong ch c lát, ch c t nhìn bài thơ c a mình, nhìn i nhìn l i không chán m t. Khi tr l i, tôi v n thèm thu ng nhìn quy n sách trên tay cô. Vài ba l n h i mư n, cô bán sách còn vui v . n l n th tư, th năm, cô b t u khó ch u. Bu c lòng ph i chi u ý khách hàng, cô mi n cư ng l y quy n sách trong t kính ra, d n m nh xu ng m t kính. Tôi bi t ã làm phi n cô, nhưng không kìm lòng mình ư c , ành “m t trơ trán bóng” mu i m t li u h i mư n m t hai l n n a cho n khi cô bán sách ph i g t lên tôi m i không dám h i mư n n a. Tôi c mon men l i g n t kính , b n th n nhìn cu n sách, n như ngư i m t h n. Th nh tho ng có m t vài ngư i khách n h i mua quy n này quy n n , tôi n bên, nói nh : “Quy n g i mi n Nam kia hay l m, bác mua i!”. Ngư i khách nói cô bán hàng cho mư n quy n ó, th là tôi sán l i xem ké. T t nhiên tôi ch chăm chăm nhìn vào bài thơ c a tôi thôi. Tôi nh chính xác s trang ngay l p t c có th gi úng trang có bài thơ c a mình, làm m t thì gi c a khách hàng cho tôi em ké. C như th , tôi còn xem nh ư c mươi l n n a. Tôi t nh kỳ này lãnh lương, th nào tôi cũng in anh Nhu cho tôi mua m t cu n gi làm k ni m. Nhưng th t bu n. Hôm tôi hí h ng mang ti n ra mua thì sách ã bán h t.

97

Tôi ti c h m ti c h i, ti c n mu n b t khóc. Nhưng tôi c kìm không a nư c m t. Tôi s c g ng vi t. V y là ít nhi u ã có k t qu … Bài thơ u tiên c a tôi ư c in, tôi c m ng ã ành. Th ng T ng cũng h n h ra m t. Hai hôm li n, i h c v , nó kéo b ng ư c tôi v nhà nó ăn cơm. Ch có hai a ăn, vì nhà ã ăn r i. Nó l y ra th . Nào bành dày, bánh giò, nào ch qu , giò l a. Nó b o ng ăn cơm, hai a c ăn vã giò ch cho sư ng mi ng, g i là liên hoan m ng thành công u tiên c a tôi. Chưa h t mi ng này, nó ã g p cho tôi mi ng khác, ép tôi ăn n không k p th . V a ăn, T ng v a bàn chuy n hai a s quy t tâm ra m t t báo vi t tay, “phát hành” h ng tu n. Nó bàn b c m t cách sôi n i. i u ó hi m th y nó. Tính T ng i m m, tr m tĩnh, ít nói. Hôm nay nó hào h ng như th là hi m th y l m, ch ng t trong lòng nó nôn nao n m c nào. Trong s b n thân c a tôi, ch duy nh t có T ng là có cùng am mê vi t lách. Th ng B o thân n th nhưng tuy t nhiên không bao gi ng n chuy n sáng tác. Nó r t yêu văn h c, nhưng vi t lách thí không h . Ăn u ng no căn xong, hai th ng l i kéo nhau ra b sông Thương ng i. Nư c loang loáng m t sông, nh p nhánh ngàn v n m sáng nh y nhót. T ng quay l i chuy n ra báo. L y tên là gì bây gi ? Hai th ng ưa ra c ch c tên, nào Văn, Văn h c, sáng tác u tay, Cây bút tr …, tên nào cũng ghê g m c , cũng mang nh ng khát v ng không gi u gi m. Nhưng v n th y chưa ưng ý. Cu i cùng, tôi ch t nh n b phim “ Th i thơ u” ã t ng làm mê m n c hai a chúng tôi. Tôi ng i b t d y: - Sao không t tên là “Vào i!”? Mu n vi t văn thì ph i lăn vào i s ng. Chúng mình ch ng ang hăm h mu n vào i là gì? T ng cư i r ng r : - úng y! L y tên “ Vào i” ư c y! Th nhé, t báo c a chúng mình s có tên là “ Vào i”! Ngay ngày hôm sau, hai a tôi hăm h b t tay vào chu n b cho s u tiên. T ng l y tên là Hà B c làm “ ch nhi m”. Tôi làm “ ch bút”. Ngoài bài c a hai a làm n ng c t, chúng tôi còn v n ng m t s b n bè yêu thích văn chương vi t bài, như th ng Tu n Thanh, th ng Vi t H ng… Ngay c th ng B o, tôi cũng ép nó vi t cho kỳ ư c. Tôi g i ý cho nó vi t nh ng câu chuy n v quê huong nó. Tôi t nguy n làm m i vi c thay nó như n u cơm, quét d n nhà c a… cho nó c vi t l y vài trang. Cu i cúng nó cũng vi t ư c m y m u truy n ng n hóm h nh. M t mình tôi c m cúi chép l i bài v c a b n bè m t khá nhi u th i gian. M i tu n ra m t s . M t s vi t c mư i hai trang gi y kh l n, âu ph i ít. Ra ư c b n s thì b t u c n bài. Thêm n a, m t mình tôi chép không xu . Bài v l p nhi u. Tôi b t u ch nh m ng chuy n h c hành. ành ph i t m óng c a “ Tòa so n” m t th i gian. Nhưng qua s viêc này, c tôi và T ng u nh n ra v n s ng c a chúng tôi còn quá m ng, vi c rèn luy n văn chương c a chúng tôi còn quá sơ sài. Chúng tôi t th y còn ph i c g ng thêm r t nhi u n a m i mong vi t ư c m t cái gì ó ra h n. Ít lâu sau ó, m t hôm tôi nh n ư c gi y báo ra bưu i n nh n bưu ph m. V a ng c nhiên v a ph p ph ng oán già oán non không bi t ai g i? G i cái gì? Hóa ra là t p b n th o “ gia ình thân yêu”tôi ã li u lĩnh nh nhà văn Tô Hoài c dùm cách ây m y tháng. Gi ông tr l i v i m t lá thư dài góp ý. Tôi ng n ng u c nh ng l i nh n xét th ng th n và r t chân tình c a ông. B n th o c a tôi vi t v chính nh ng chuy n c a anh em tôi, v anh Nhu, anh Hoàng, th ng B o… nhà văn Tô Hoài khen tôi vi t khá sinh ng, có nhi u nh n xét tinh nhưng tôi vi t còn “th t thà” quá, còn lan man th y gì vi t n y, chưa dung ư c nhưng ông khuyên tôi nên ti p t c vi t. Ông tin là tôi s vi t ư c. Nh mãi câu nh n xét c a ông “Văn anh s n sàng m t không khí trong sáng l m…”. C êm thao th c không ng ư c. Th nh tho ng tôi l i ng i d y, châm èn c l i lá thư. H i m i ngh hè v Hà N i thăm nhà, n o mãi, cu i

98

cùng tôi ã “li u m ng” mang b n th o “Gia ình thân yêu” lâu nay tôi v n d m dúi vi t n H i nhà văn và m t hôm tôi qua ư ng Nguy n Du, vô tình tôi trông th y t m b ng á có kh c tên. Tôi không bi t g i b n th o cho ai. Tôi nghĩ c li u n y, g i cho b t kỳ m t ai ó mà tôi g p. Nh ng ngư i trong ngôi nhà ó ch c ch n u ph i là nh ng nhà văn r i. Tôi ra kh i nhà t sáng s m. Qu n áo g n gàng, ch nh t như mình s p s a i n m t ch n linh thiêng, ư c g p g nh ng con ngư i siêu phàm. n nơi, nhìn qua c ng s t, tôi th y m y ngư i ang ng nói chuy n v i nhau ngoài sân. Tôi ng i không dám vào. C i quanh qu n, h t ra h Thiên Quang l i quay v m y lư t, ám ngư i nói chuy n v n chưa d t. Tôi ra ng i bên h thêm m t lúc lâu n a. n khi ngoài sân v ng l ng không còn ai, c ng óng kín, m y l n nh b m chuông, t nhiên tôi l i th y s . L n l a mãi, cu i cùng tôi ki ng chân, v i tay b m chuông. Có ngư i trong nhà i ra. Tôi b ng c m th y s hãi, m t n i s hãi vô c . Tôi bư c nhanh sang bên kia ư ng, l ng i. Tôi nh b v , hôm khác có dũng khí hơn s quay l i. ư c m t quãng, ti c công i, tôi quay tr l i. V n d ng h t lòng dũng c m, tôi v i tay b m chuông. Ngư i trong nhà l i i ra. N i s l i gi c tôi b ch y. Tôi i lang thang r t lâu dư i hàng cây s a già nua bên h Thiên Quang. Hơn n a ti ng ng h sau, tôi quy t nh l n này ph i dũng c m n cùng. Tôi ki ng chân b m chuông. Ngư i trong nhà i ra. Tôi nén n i h i h p ng ch . Nhưng khi ngư i ó v a hé m c ng, không can m n a, tôi vùng b ch y. Ti ng g t g i gi t tôi l i: - C u bé kia, ng l i! S quá, tôi ng chôn chân t i ch . Ti ng ngư i kia v n gay g t: - Sao ngh ch tai quái th , h ? B m chuông r i b ch y. M y l n r i? Làm m t h t th i gi c a ngư i ta. Ngư i ó bư c nhanh n bên tôi. Theo b n năng, tôi nh m m t ch t, u h nghiêng sang bên, s n sàng ch m t cú b t tai n y l a. Nhưng chuy n ó không x y ra. Hình như th y b d ng tôi quá s hãi, con ngư i cũng không có v gì là tai quái ngh ch ng m, ngư i ó n m l y tay tôi, gi ng nói có ph n d u xu ng: - Sao em l i làm th ? Thi u gì trò gi i trí mà em ph i ngh ch ng m… - Cháu không ngh ch… - Tôi p úng thanh minh, m t v n cúi g m xu ng t. – Cháu mu n n g i… b n th o… ch ng minh, tôi ưa t p b n th o cho ngư i ó, v n không dám ngư c nhìn ông ta. Tôi ch loáng thoáng nh n ra ông không còn tr , ngư i t m thư c ch không cao l n, gi ng nói nh nh . Ngư i ó d n tôi vào trong nhà, b o tôi ng i xu ng ngh , rót nư c cho tôi u ng. V n chưa h t x u h , m t v n cúi xu ng nhìn ôi bàn tay c a mình, lúng túng v n v . Ngư i ó h i tôi nhi u l m. Nhà âu? ang h c l p m y? Có c nhi u sách không? Có t p vi t nhi u không?... Tôi lí nhí trà l i nhát g ng. Ngư i ó khuyên tôi trư c m t ph i t p trung vào h c cho t t, ph i ch u khó quan sát, ph i chú ý n các chi ti t… Ông h a s c k “tác ph m” c a tôi r i s tr l i chu áo. Tôi b ng th y mình lo s quá. Mình th t li u lĩnh. Càng nghe ngư i ó nói, tôi quá ơn gi n, d dàng. Tôi mu n xin l i t p b n th o quá nhưng mu n m t r i. T p b n th o ngay trên bàn, cách tôi vài gang tay, nhưng tr nên xa v i v i, tôi không còn núi gi l i ư c n a. M hôi r n thành gi t lăn xu ng làn m t cay xè tôi cũng không dám ưa tay lên lau. Tôi cũng không bi t bao lâu sau thì ngư i àn ông d n tôi l i cu i cùng: - Thôi, em c yên tâm v i. Tôi s vi t thư trao i k v i em sau. Em có ghi a ch c a em r i, ph i không? Tôi là Tô Hoài. Tôi gi t mình. Kh p ngư i râm ran m t c m giác khó t , v a vui sư ng v a s hãi. Cho n lúc y tôi m i bi t ngư i nói chuy n v i tôi là nhà văn Tô Hoài. Ông ti n tôi ra c ng, tôi v n không ngư c m t lên nhìn ông. Khi cánh c ng khép l i, tôi m i như

99

hoàn h n. Bư c i lâng lâng, tôi h n h d o quanh h Thiên Quang m t l n n a. Nhìn th y b t ký ai ang i trên ư ng, tôi cũng mu n reo lên v i h : “Tôi v a g p ư c nhà văn Tô Hoài y! Ngư i ã vi t D Mèn phiêu lưu ký, Võ sĩ B Ng a, C d i, truy n Tây B c…M t nhà văn n i ti ng mà tôi t ng ngư ng m t lâu…” Càng nghĩ tôi càng th y mình quá b i ph i, dám n nơi làm vi c c a các nhà văn, dám ưa cho h xem nh ng trang vi t non d i c a mình. i v i tôi ngày y, các nhà văn là nh ng th n tư ng cao v i v i, văn chương là m t cái gì h t s c thiêng liêng cao quý. Tu i nh mà!. Lúc mang b n th o i g i, tôi gi u không cho ai bi t, s m i ngư i cư i chê cái ư c v ng ngông cu ng c a mình. Nhưng lúc v , quá vui sư ng, xúc ng vì bu i g p g v i m t nhà văn có ti ng, tôi ã c nén gi u mà không ư c. Tôi khoe v i anh Hi u tôi. Anh có v ng c nhiên, không th t tin là tôi dám li u lĩnh như th . S nghi ng c a anh càng tăng lên khi tôi không tr l i ư c câu h i: - Th ông Tô Hoài dáng ngư i th nào? - Em cũng không nh chính xác… - Tôi lúng túng tr l i. - Ông y có râu không? - Em cũng không bi t… - Da ông tr ng tr o hay ngăm en? - Em… em… - Ông y có m t c i m gì, em ph i nh n ra ch ? - Em cũng không nh .. - Th thì c u “ph a” r i, úng không? Làm gì có chuy n g p ông y mà l i ch ng nh m t chi ti t nào?. Tôi c n c m t vì lòng thành th c c a mình b nghi ng . Tôi ch bi t lúng túng. - Em nói th t mà! Em ã ư c g p ông y, nhưng su t bu i em không dám ng ng lên nhìn, c cúi m t nghe ông y nói chuy n, gi ng gi i, căn d n. Và bây gi thì nhà văn ã vi t thư tr l i tôi. Tôi b n ch n c l i b c thư. Cái câu: “Văn anh s n sàng m t không khí trong sáng l m…” c lay ng mãi trong tôi, khuy n khích tôi ng n n l ng. Tôi s gi mãi b c thư này, như m t k ni m sâu s c c a i mình… 26. Ngư i th y giáo u tiên mà tôi ph i ch u ơn khuy n khích tôi i vào con ư ng văn h c, ã vun p cho tôi kh năng vi t văn ư c n y n , phát tri n – ó là th y Luy n. Không ch i v i riêng tôi, mà c l p, ai cũng yêu quý th y, ư c th y truy n cho lòng yêu quí văn h c và v p c a ngôn ng nư c nhà. Nh ng bài gi ng c a th y bao gi c ng sinh ng, em l i cho chúng tôi bi t bao hi u bi t và c bi t chúng tôi c m th ư c v p lung linh c a ti ng Vi t, th y tâm h n mình giàu có hơn, phong phú hơn, tinh t hơn. H u như sau ti t gi ng nào, th y cũng c cho c l p nghe thêm m t truy n ng n hay nào y, m t chùm thơ nào y mà th y m i tìm c ư c trong sách báo. Th y xuýt xoa khen m t chi ti t c s c, m t t ng t úng ch , m t o n văn hay, m t hình nh p… Th y hay l y bài lu n c a tôi ra c trư c l p, l y ra nh ng hình nh nh ng câu ch mà th y cho là ư c và c nh ng khi m khuy t c n rút kinh nghi m tránh. ôi khi th y khen tôi hơi quá tôi th y ngư ng trư c b n bè. Nhưng dù sao tôi cũng bi t ơn th y. Chính nh ng tình c m yêu quý th y dành cho tôi ã khuy n khích, ng viên tôi r t nhi u. Quê th y xã ào Quán. M t hôm th y r tôi v thăm quê th y. Th y s èo xe p ưa tôi cùng v . Ban u tôi hơi ng i, ch n ch chưa dám nh n l i. Vì th y là th y giáo. Tôi là h c trò yêu c a th y. Dù sao v n có m t kho ng cách làm tôi ph i e dè.

100

Th y nói m y l n, cu i cùng tôi nh n l i. Vì yêu quý th y và còn m t lý do khác n a. Vào kho ng năm 1948, gia ình tôi trên ư ng i t n cư, có d ng la5ino73 o Quán m t th i igan. Lúc y tôi còn nh quá, kho ng năm, sáu tu i bây gi hình dung l i, m i vi c c ch p ch n m o không th t rõ ràng, r t khó n m b t, r t khó nh hình l i ư c. Ch m t câu chuy n mà tôi còn nh r t rõ là hôm y hai ch em tôi ang làm th t v t góc sân, g n b gi ng. Tôi ng i hai tay bó g i g n hai ch , tò mò xem th t v t. Ch t có ti ng súng n r t g n. Ti p theo là ti ng hò la, ti ng k ng báo ng d n d p. M y ngư i ch y ngang qua ngõ, kêu to: “Gi t n! Gi c n! Ch y mau lên! Gi c n làng bên r i!”. M i ngư i h t ho ng vơ v i l y m t th c a n gì ó, kéo nhau ch y. Th y hai ch ù té ch y, b l i con v t ang làm d , tôi cũng cu ng quýt ch y theo. Nghĩ th nào, tôi ch t quay ngo t l i, túm l y ôi chân v t, v i vàng ch y ti p. Ti ng í i g i nhau lo n x , ti ng kêu khóc m ĩ, xen l n ti ng k ng, ti ng tr ng h i h , ti ng n n chát chúa. Ngư i trong các ngõ xóm túa ra ông ngh t m y th a ru ng u làng. Ngư i ùa ra chen l n v i ngư i ch y vào, g ng gánh, bùi ríu nhau, ti ng khóc như ri. Tôi c bám l y các anh ch tôi, theo m i ngư i ch y ra cánh ng. Ngư i ngoài cánh ng l i xô nhau ch y vào trong làng, nơi chúng tôi v a ó lao ra, c r i rít tít mù ch y quanh ch y qu n trong lúc ti ng tr ng, ti ng k ng v n h i thúc gi c gi và ti ng súng v n r lên t ng tràng dài. Ch có ti ng ai ó thét lên: - Tr i ơi! Th ng bé kia b thương r i ! - Máu ch y ra m ìa kìa! - Băng bó l i cho nó ngay i! - Kh thân th ng bé! Máu lênh láng th kia!. xô ch y v phía tôi. Tôi v n c m cúi ch y không bi t là ngư i ta ang M i ngư i nói v mình. Thì ra m i ngư i tư ng tôi b trúng n. Khi nh n ra con v t ang th t d l ng l ng trên tay tôi, chi c u v t liên t c va bóp vào b p chân tôi, máu v t bê b t trên ùi, trên chân tôi, m i ngư i m i v l và cư i r lên vui v . Tôi x u h , b n l n nhìn ám ông ang lăn ra cư i. Ti ng súng l i r lên ùng oàng, m i ngư i l i ch y túa ra hoãn lo n… M t hình nh th hai mà tôi còn hình dung ra ư c khá rõ là ng n i nhà c Qu . Ng n i khá cao, h u như ch có có m c êm m c như không có m t lo i cây gì khác. G n dư i chân i, c Qu d ng m t ngôi nhà mái r , các vách tư ng còn tr ng huơ tr ng hoác, hình như còn ang làm d . N n nhà t n n còn m i, màu vàng cam tươi. râu dài, cư i móm mém phúc h u. Gia ình tôi cùng m y gia ình C Qu ã già, n a v a t n cư n, c Qu nhà nh h u như h t c gian nhà. C còn t c c nh làm thơ, sang s ng c cho m i ngư i nghe. Hơn năm ch c năm ã qua mà tôi v n còn nh ư c hai câu: “Hôm nay tân t o m i v a xong. ng bào yêu quý n chơi ông”. Các gia ình ang trên ư ng ch y gi c, ch ghé qua nhà nh c ít ngày, ch c c, hòm xi ng, quang gánh, chăn chi u ng n không có ý nh lâu nên m i ngang, m i góc nhà là m t gia ình. B m , anh ch em tôi ư c chia ra m t góc. Có l n n t còn m nên m i ngư i tr i rơm làm n m, ph chi u lên. M t bu i sáng, ch Tr ng tôi cu n chi u em phơi ch t kêu thét lên vì m t con r n c p nong khoanh en khoanh vàng n m khoanh tròn gi a . Ai n y u hú vía, su t em n m trên nó mà không sao x y ra chuy n gì. Con r n l như m d . Nó b b nh gì chăng? i t n cư mà b n tr con chúng vui như h i. Con cái các gia ình v n xa l ư c d p làm quen v i nhau, r nhau i chơi các trò tr n tìm, b t m t b t dê ho c kéo nhau lên nh i sau nhà r i c th dang tay gi làm máy bay, lao vun vút dư i chân i không còn bi t s là gì. M y l n b n nh chúng tôi chia hai phe ánh tr n gi . Tôi bé nh t, t t nhiên ch quanh qu n bên hai anh, th y hai anh làm gì thì làm theo. Có lúc phe anh em tôi th ng, tha h hò hét, tha h khoa chân múa tay, di u võ gương oai. Còn nh ng lúc b bên ch bao vây “tình th hi m nghèo”, m y anh em tôi ra s c gào lên kh n gi ng,

101

kêu hai ch tôi ra ng c u. Hai n tư ng Trưng tr c – trưng Nh l p t c xu t hi n. V a trông th y hai ch tôi hăng hái xông lên, hai tay khua kho ng m y cành c i khô, quân ông hán l p t c tha1po ch y toán lo n… M t n tư ng su t i không th nào quên ư c, ó là cái bu i sáng th n tiên b tôi d n năm ch em tôi n thăm cây dã n i ti ng làng Tiên L c. Cây c th kh ng l có l to l n b c nh t nư c mình. Hơn ch c năm qua r i, không bi t bây gi g p l i, dư i con m t c a m t ngư i ã ng tu i, cây dã c th y con uy nghi, b th , s ng s ng và y v linh thiêng kỳ bí như ngày xưa tôi h ng nghĩ n a không? Còn khi y, trong tôi m t thơ ngây trong veo c a m t c u bé năm, sáu tu i như tôi, cây dã c th hi n ra l m li t như m t v th n. Chúng tôi rón rén bư c l i g n cây, thành kính ngư c nhìn lên vòm cây, bao la t a r ng, khe kh thì th m nói chuy n v i nhau v cây dã l n chưa bao gi t ng th y, xuýt xoa, tr m tr trư c v p g n như không có th c c a cái cây kỳ l . Năm ch em tôi cùng dang tay nhưng không ôm xu thân cây xù xì, cu n cu n như nh ng cơ b p kh e kho n, m nh m . Các nhánh cành ph còn l n hơn c nh ng cây bình thư ng, lan t a b n phía, ư c ph lên b ng nh ng vòm lá xanh rư i rư i, t a bóng mát xanh d u huy n ho c xu ng phía dư i. Không gian tràn ng p hương thơm c a lá non có mùi b c hà nhè nh . Sau nh ng phút u tiên m i ti p xúc ph n s s t, ng ngàng, d n d n ch em tôi m nh d n lên, thân m t làm quen v i cây. Hóa ra, cao to l c lư ng ngang tr i th nhưng th t ra cây dã r t hi n. Cây t a bóng xanh mát che ch cho chúng tôi. Cây bao b c l y chúng tôi b ng hương thơm lan t a kh p vùng. C m i t gió lư t qua, nh ng vòm lá xào x c tư ng như mua l n s m s p kéo n làm cho chúng tôi thoáng lo s nhưng r i cây an i ngay chúng tôi b ng th m c nh th xu ng ngàn v n chi c là vàng ch p ch i bay li ng. Có nh ng chi c như nh ng trái h ng. Có nh ng chi c vàng canh như nh ng trái táo. Ch em tôi hò reo u i theo nhau, nh ng bàn tay tr ng h ng xòe ra tóm b t nh ng trái h ng táo và nh ng chi c là non mà chúng tôi tư ng tư ng là nh ng con bư m xanh màu c m ang r p r n trư c m t. Cây c tì rào xào x c mãi tư ng như không bao gi d t âm thanh muôn i c a gió, c a lá. Th t úng là m t ngày th n tiên. Trong su t c cu c i dài d ng d c, ch nh ng ai h nh phúc l m m i may m n có ư c m t hai bu i sáng kỳ di u như th . Ngư c dòng th i gian, tr v quá kh xa hun hút, tôi l i th y nh ng hình nh th i thơ u n hi n trong ám sương mù ký c. ó là c nh i gia ình chúng tôi kéo nhau i u i b . Ngư i gánh g ng, t n cư, t H i Dương c ngư c lên phía B c. T t c ngư i khiêng vác, ngư i d t díu nhau, tay b ng tay b . Nh ng con ư ng b ào b i ng n ngang, nh ng h ngang h d c, ngo t ngoéo ch chi càng làm cho con ư ng dài hơn, i lâu hơn. Có lúc tôi lon ton ch y theo ngư i l n. Có lúc anh em tôi vui sư ng u i b t nhau qua các h m h . Có lúc tôi ư c ai ó cõng m t o n. Có lúc còn ư c ng i toòng teng trong thúng quang treo, u bên kia là chăn chi u, qu n áo, thuê ngư i gánh c ch c cây s . Nh ng ng n i bát úp san sát hi n ra hai bên ư ng. Nh ng con trâu bò nh n nha g m c ven ê… Cái gì cũng xa l , cũng m i m v i ch em tôi. Bao nhiêu v t v , lo toan, ngư i l n gánh ch u h t. Còn b n nh chúng tôi, nh ng ngày u t n cư y, t t c ch là vui v , h n h , là nh ng ngày vui t t b n… 27. Vào năm h c m i ư c ít lâu, m t tin sét ánh n v i chúng tôi: b anh Nhu b m t t ng t. Cùng v i tin bu n ó là m t quy t nh quan tr ng ã làm o l n nhi u d ki n c a anh em tôi, nh hư ng không nh n cu c s ng c a chúng tôi sau này. ó là vi c anh Nhu s không s ng cùng chúng tôi n a. Anh ph i v quê Gia Lương s ng v i m . Anh ch có m t ngư i ch thì ã i l y ch ng khác huy n t m y năm

102

trư c. B anh m t, còn l i mình m nhà. M anh l i b li t n a ngư i ã hơn m t năm nay. Anh ph i v quê chăm sóc m và trông nom nhà c a, vư n tư c. Anh nói s g ng i h c ti p, th nào cũng ph i vào ư c i h c. Quê anh cũng m i m thêm trư ng c p ba. Anh Nhu v ch u tang m y ngày. Anh nói s lên l i, lo gi y t , chuy n h c b , thêm v i chúng tôi ít b a r i m i v h n. V ng anh, chúng tôi s ng ch nh m ng, t m b . ôi lúc tôi ngơ ngác như ngư i m t h n. Chúng tôi s p m t i m t ngư i anh c , m t con chim u àn, linh h n chính c a nhóm anh em chúng tôi. Khi lên tr l i, anh Nhu g y gu c. Ch có m y ngày mà trông th y anh như m t ngư i v a tr i qua m t cơn m n ng. Anh t t t lo các th t c chuy n trư ng. Anh còn i xin vi c cho tôi. H ra phút nào rãnh r i, anh d n d p nhà c a, trát l i vách nhà b p b mưa xói m t m nh tr ng hoác. Anh óng cho bà c m t chi c ch n bát m i. Ai cũng khen anh khéo tay. Anh cư i, b o ã có ý nh óng ch n bát, chi c giá sách và m t chi c bàn tre dài m y anh em ng i h c cho ph i n m ph ph c xu ng giư ng, nhưng b n b u quá không có th i gian. Gi ư c ngh h c vài hôm thì l i s p ph i xa m i ngư i. Nghe anh nói n câu “s p ph i xa m i ngư i”, t nhiên th y nghèn ngh n nơi c . Tôi bi t t nay tôi s cô ơn l m. S không còn có cơ h i anh em tôi s ng chung v i nhau m t l n th hai n a âu. S dĩ tôi nghĩ th trư c ây m y năm, lúc còn ang kháng chi n, anh em tôi ã chia tay m t l n r i. L n ó, c tư ng sãi mãi mãi ch ng bao gi ư c g p l i anh. Không ng sau hòa bình, tôi l i lên B c Giang và ư c s ng cùng anh. L n này ch c không còn cơ may như th n a. Tôi nh mãi, l n chia tay y anh ng i nói chuy n v i tôi r t lâu trên ng n i Bãi Tr i. Anh choàng tay ngang vai tôi, gi ng th th . Anh t ng cho tôi chi c khăn mùi soa còn m i nguyên, c a r t hi m th i ó. Anh nói m anh g i trong vùng t m chi n ra cho anh. V i ý nghĩ còn r t tr con c a m t a tr h c l p ba lúc ó, tôi ã tr i chi c khăn lên m t bàn, vu t ph ng phiu và l y chi c bút bi (mà h i ó m i xu t hi n, r t quý hi m, ư c g i là bút “Nguyên t ”) vi t r t n n nót, ch r t to, kín h t c m t khăn nh ng dòng ch : “mãi mãi không bao gi quên anh Nhu”. Tôi l y gi y bóng b t kín chi c khăn, c t vào c p sách, gi làm k ni m ch không em ra dùng. M y tháng sau, cô tôi không bi t nh ng ý nghĩ riêng tư y c a tôi, tư ng là khăn mùi soa bình thư ng, em ra gi c phau. Tôi c n ch t môi b t ra ti ng khóc. C kìm nén nh ng nư c m t v n c trào ra. Tôi b cơm, lang thang su t c m t bu i chi u… L n này thì anh Nhu l i ng i bên tio6 trên b ê quai trư c nhà. Chi u ang d n xu ng. Ti ng chuông nhà th trong th xã gióng gi , ngân nga, ư c gió lan truy n n ch chúng tôi. Lúc th t rõ, lúc l i xa mơ h . V n quàng tay qua vai tôi, gi ng anh bu n bu n: ây, anh bu n l m. Nh ng bi t làm sao ư c? C c ch ng - Ph i xa em và các b n ã em . Em l i, nh gi gìn s c kh e. M i i u anh r t yên tâm v em. Ch lo s c kh e em không ư c t t. M i vi c anh ã bàn l v i anh Hoàng r i. Anh Hoàng r t t t, r t quý thương em. Em c coi anh Hoàng như anh. Có gì, em c h i ý ki n anh Hoàng. T nay m y anh em thôi không nh n m y vi c làm n ng n a. Anh ã g p m y bác bên công trư ng nhà máy xay, xin ư c cho em chân d y b túc văn hóa cho các cô chú công nhân. D y l p hai, l p ba thôi. M t tu n h c ba bu i t i, không n n i v t v l m, v a s c v i em. Em thu x p, ngay t tu n t i s khai gi ng. Em th y như v y có ư c không?. Tôi ch g t u không nói. M mi ng ra, tôi s khóc m t, anh Nhu l i nói ti p. - Chăn màn, m y th v t d ng c a anh, anh l i cho em dùng. B tâng ơ, dao kéo c t tóc, anh Hoàng th nh tho ng i vào các xóm ki m thêm ít nhi u ph vào ti n ăn. Còn hơn b n trăm ng, qu chung c a m y anh em dành d m ư c qua m y

103

tháng hè, anh cũng giao cho anh Hoàng gi chi dùng n h t năm h c. Ch u khó chi tiêu t n ti n thì cũng không lo l m âu. B t u t tháng sau, nhà trư ng s c p cho em hai ph n ba h c b ng, ư c mư i hai ng m i tháng. Cô Kim m i nói cho anh bi t chi u qua. V y cũng l m. Em ng g ng s c quá, nh au m thì kh . Anh còn tâm s v i tôi nhi u n a – v chuy n h c hành c a tôi – Chuy n gia ình c a tôi Hà N i – Nh t là chuy n ham mu n vi t văn c a tôi ang p . Anh ưa cho tôi m t gói nh b c kín gi y báo mà anh mang theo t nãy. Anh b o tôi gi làm k ni m. Tôi th n tr ng m ra t t . Thì ra quy n “G i Mi n Nam” . Anh nói hôm v a r i v ch u tang, lúc lên qua th xã B c Ninh, r qua hi u sách, tình c mua ư c. Tôi m ng quá. Cu n sách mà tôi ã ti c h m h i vì không mua ư c… - Thi n này, dù th nào em cũng không ư c b h c nhé – Nh ng m t lúc lâu, ch t anh lên ti ng – Nhà có túng thi u n m y cũng g ng ki m thêm vi c, v a h c v a làm em . Th i gian qua, anh em mình v t v th , nh ng em v n h c t t, ư c là h c sinh gương m u c a toàn trư ng, ư c t nh khen, anh r t m ng và t hào v em. Em c g ng thêm n a nhé. Ch Tr ng cũng s p ra trư ng i d y h c r i. Ch Ngà r i ây cũng ph i có lương b ng ch , ch ng l c ch năm ng ph c p m i tháng mãi à? Anh Hi u ch c ch n ư c h c b ng. Anh Lư ng trên công trư ng ư ng s t Lào Cai gi ây cũng b t u n nh… d t khoát em ph i h c cho h t i h c. Có kh năng như em, r ngang u ng l m. Anh kéo tôi, c hai anh em cùng n m xu ng tri n ê. ưa hai tay lên g i u, m t ăm chiêu nhìn lên b u tr i ã long lanh m y ngôi sao, anh tha thi t nói v i tôi; - Anh ph i nói i nói l i v i em i u ó vì anh bi t s p t i anh không còn d p nói chuy n v i em nhi u n a. S không còn ít khó khăn n v i em. Thêm n a, em cũng m y l n có ý nh r ngang s m i vào cu c s ng. Anh r t hi u tâm tư c a em. Em là m t c u bé s ng có lý tư ng. Em mu n s m ư c c ng hi n. Mu n s m ư c lăn vào i, hy v ng em s i theo con ư ng văn h c… nhưng dù sao em v n còn nh quá. Nhi m v chính c a em bây gi là ph i h c, h c cho th t gi i. Mu n vi t văn ngoài v n s ng, i u r t quan tr ng là ph i có ki n th c r ng em … N n ná thêm v i chúng tôi hai, ba hôm n a r i anh Nhu v quê. Chúng tôi bàn nhau s làm m t b a cơm th t th nh so n anh em ăn v i nhau m t b a cu i cùng trư c khi chia tay. nh s ra ch mua nhi u th , c cá th t, nh ng món ăn mà m y anh em u thích nhưng anh Nhu nh t nh không ch u. Anh b o ch c n mua m t món gì ó g i là có chút m màng, có c mà ng i nhâm nhi v i nhau thôi. C m y tháng nay chưa ư c m t b a th t nào cho ra h n, m y anh em u nh t trí mua h n c hai ký th t l n v n u canh cà chua, ch m t món ó thôi, cái món t c a m y anh em. Anh Hoàng và th ng Nam ư c phân công i ch mua hai ký th t, m t r cà chua, m t bó hành, m t chai nư c m m và c ch c cây xà lách, rau thơm. S n u duy nh t m t n i canh th t. Cơm cũng không n khoai n a mà ăn cơm tr ng n no căng, v b ng thì thôi. H i ó nhi u vùng ang b ói. Chúng tôi ăn n khoai, n s n liên miên. Sáng hôm sau anh Nhu ph i ra tàu s m. Kho ng sáu gi tàu ch y. Làm sao cơm nư c xong ph i xuôi trư c 5 gi . Th t mua v , anh Hoàng thái s n, cho vào n i qua loa sáng mai vi c nư c, cà chua, hành vào là xong. ang kỳ h n hán n ng, gi ng các nhà h u như c n n g n áy, các gia ình dùng riêng m t cách dè s n. Duy nh t ch còn m t cái gi ng u xòm là còn kha khá nư c. Su t ngày, trong xóm không ngư i này thì ngư i kia ra múc, cái gi ng chung lúc nào cũng n ã ti ng eo xèo, cãi vã. Cho n m y hôm nay thì c cái gi ng l n nh t, sâu nh t xón y cũng g n như c n ki t. Tôi và th ng B o ư c phân công lo chuy n nư c nôi ph c v b a liên hoan sáng ngày mai. l y ư c nư c trong, hai a tôi quy t nh kho ng hai, ba gi êm s tr d y, ra gi ng vét nư c. G i là vét nư c thì m ch ch y ri r , mãi m i ng

104

thành vũng áy gi ng. Ph i trèo xu ng ó, l y bát nhôm vét t ng chút m t vào thùng r i kéo lên. Tr i t i en t i c n nh c m t. Th ng B o vác chi c thang ã mư n ư c t h i chi u, còn tôi qu y ôi thùng ra gi ng, v a i v a ngáp vì ngái ng . Th chi c thang xu ng, v a th n tr ng bư c lùi t ng n c, B o v a d n tôi: - Mày c n th n nhá! Khi kéo thùng lên ph i th t ch c tay không khéo thùng rơi xu ng thì toi m ng tao! Tôi ròng thùng xu ng cho B o vét nư c vào. Ti ng bát nhôm cào vào áy gi ng quèn qu t, trong êm t i yên tĩnh càng vang lên rõ m n m t. B o v a vét nư c v a ư h hát, ch ng bài nào ra bài nào. Có l nó rên lên như th cho l nh. M t lúc lâu sau, tôi kéo ư c hai thùng nư c y. Cho n lúc ó tôi m i h t run. Thùng nư c y, kéo t áy gi ng lên, n ng l m ch ! Tôi mím môi, c gi s i dây th ng th t ch c, nh s y tay mà rơi xu ng, th ng B o ang ng i lu thu dư i ó thì gay. Tôi nh c ngư i khi m i chuy n trôi qua êm th m. Nư c ã kéo lên. Tôi s t ru t g i. B o rúc rích cư i gì ó dư i ó. Khi lên, ngư i nó ư t rư n rư t, qu n áo cũng sũng sĩnh nư c. Nó cư i hì hì: “Nư c mát quá mày . Tao tranh th t m m t cái”, nhưng li n sau ó, nó ã kêu tr i: “Ch t cha! Tóc tao ư p nh p toàn bùn. C ngư i n a này, nh p nháp khó ch u quá!. Thôi, sáng mai ti n anh Nhu lên tàu xong, hai th ng mình ra sông Thương vùng v y m t ch u cho tho nhá !. tr i t i như bưng, tôi ch bi t nó ư t ch không trông rõ m t mũi nó lem nhem th nào. Nư c gánh v , ph i lâu cho bùn t l ng d n, trong l i. Anh Nhu, anh Hoàng, th ng Nam cũng ã tr d y. M y anh em l c c c th i l a n u cơm. Rơm cháy ùng ùng h t bóng m y anh em lên vách b p, ch p ch n lúc to, lúc nh . Bà c mu n cũng anh mang i ăn ư ng, tr d y, ưa cho anh Nhu m t gói xôi l c. Bà c b o ph i vào hàng quán t n ti n. M i ngư i cư i nói vui v , c như là không có chuy n s p ph i chia tay nhau. Riêng tôi trâm ngâm, ng i góc xa b p l a nh t. Anh Nhu v n còn ang ng i trư c m t tôi kia mà tôi c m th y r t bu n. Ch c nh n ra s cô c c a tôi, anh Nhu n ng i bên c nh. Anh vui v nói chuy n này chuy n khác, c ý h i cho tôi tr l i, c ý pha trò m i ngư i cùng cư i. Nhưng sao tôi v n không th nào cư i lên ư c. N i canh sôi sùng s c. Mùi th , mùi hành thơm l ng. M y con th ch sùng l p ló sau m y c t tre, m y t m phên n a. Có bao gi th y c nh ó âu! Ch c là lâu l m chúng m i ư c ng i mùi béo ng y h p d n n th . Khi cơm canh v a chín, l a rơm tàn r i thì cũng v a tang t ng sáng. Nhìn ra bên ngoài m t th ánh sáng phơi ph t xanh ã l m hi n ra. Anh Nhu em chi c nong l n t gi a sân. Nam c m èn bão soi cho B o l y bát ũa bày la li t trên nong r i l i quay vào giơ cao èn soi cho anh Nhu và anh Hoàng kh n bưng n i canh to hú ra t chính gi a nong. Toi lúi húi i tìm m y chi c gh th p cho m i ngư i ng i. N i canh b c hơi nghi ngút, t a mùi thơm ng y ng y “ i c c mùi” như th ng B o tr m tr v i v m t tươi hơn h n. C th ng Nam cũng h n h ra m t. Chưa ăn cơm v i. M i ngư i húp trư c m t bát canh nóng b ng lư i, màu cà chua và váng m n i sao vàng ng y. Canh ư c múc ra m t âu l n dành ph n bi t bà c Mu n. Còn bao nhiêu, m y anh em b o nhau ăn cho kỳ h t. Anh Hoàng m hôi, m kê nh nh i, m t b ng b ng hoan h , múc ra m t bát y th t bên c nh cho m i ngư i d an. Tr i sáng d n. Ánh sáng èn bão nh t nh t d n, như ng ch cho ánh sáng th t c a t i. M y anh em xì s p húp mãi v n chưa h t ư c m t bát, m t ai n y u l ng, m ìa m hôi. Chưa bao gi ư c ăn m t b a ngon như th . Vì canh nóng, húp hơi lâu, mãi cũng chưa h t bát canh khai v bư c vào b a cơm chính th c còn h a h n ngon lành, h p d n hơn nhi u. Ch t th ng B o kêu ré lên: - Ch t cha r i, con cóc!

105

M i ngư i còn ang ngơ ngác chưa hi u chuy n gì thì B o ã nhăn nhó g p trong bát th t ra m t con cóc b ng tr ng h u, giơ lên cho m i ngư i xem. Con cóc to b ng n a n m tay, b ng tròn tr ng bóc, c p chân lòng thòng, ã b lu c chín trong n i canh. Th ng Nam d n bát xu ng nong, ưa hai tay lên ch n ngang c , lúi búi ch y ra sau nhà nôn e m ĩ. Anh Nhu, anh Hoàng cũng buông bát ũa, ngơ ngác th c m c sao l i chuy n l lùng như v y. Th ng B o v n cư i c t, ti p t c giơ cao con cóc, cư i nghiêng ng . Tôi oán ngay ra nguyên nhân s vi c. Có l con cóc dư i áy gi ng nh y vào thùng nư c t lúc tôi và th ng B o i vét nư c, tr i t i m t chúng tôi không trông th y. R i nó ư c trút t thùng nư c vào n i canh. L a rơm nh p nho ng cũng không ai phát hi n ra nó. Th là m t toi c n i canh th t c năm tr i m i ư c n m mùi. Không ai dám ăn canh ti p n a. Anh Hoàng vào b p, l y ra m t chai nư c m m. Cũng may, còn g n n a chai, m y anh em rư i nư c m m ăn, cũng th y ngon chán, vì có ph i b o gi cũng ư c ăn cơm tr ng, rư i nư c m m âu?. Chúng tôi ăn v i ti n anh Nhu ra ga cho k p tàu. T t cà m i qu n áo, sách v c a anh Nhu lèn ch t trong m t chi c ba lô b i cũ. C gia tài anh ch có th . Tôi tranh l y vi c khoác chi c ba lô cho anh y. M y anh em tôi ã ra n u ngõ, anh Nhu v n còn n n ná bên bà c Mu n. Bà c khóc không ra ti ng, c n m ch t hai tay anh Nhu l c l c mãi. Tôi không mu n nhìn lâu c nh y, s mình cũng không kìm ư c nư c m t. Ra n ga, tàu lên L ng Sơn ã v , ang ón thêm khách. M y anh em túm l i v i nhau trên sân ga. Anh Nhu nh quàng ba lô cho tôi nhưng tôi không ch u: tôi mu n ư c gi lâu thêm chút n a nh ng gì c a anh. Anh d n cho Hoàng cho anh g i l i chào các th y cô giáo và b n bè l n cu i, m c dù m y hôm v a r i anh ã i chào kh p lư t, không sót m t ngư i nào. Anh nh c B o ng quá mê m n chuy n cá mú mà xao nhãng vi c h c. Anh b o th ng Nam nên s ng c i m hơn, g n bó hơn v i m y anh em trong nhóm. Còn tôi, anh không c n d n gì thêm. Su t th i gian ch lên tàu, anh ng bên tôi, t tay lên vai tôi thân thi t. Tôi bi t, anh cũng r t bu n ph i xa tôi và chính anh cũng bi t tôi ơn c bi t bao nhiêu khi không có anh bên. Con tàu rú lên nh ng h i còi l nh lói. Chi c u tàu phì hơi nư c tr ng xóa, ph lên mù m t m t khúc thân tàu. Các bánh xe to l n xình x ch chuy n ng. Anh Nhu ôm ch t l y tôi, p u tôi vào ng c anh. Anh Hoàng, th ng B o, th ng Nam cũng xúm l i ôm choàng l y anh Nhu và tôi. Không tìm ư c, tôi b t khóc n c lên. Anh Nhu ng khóc, em! R i anh s vi t thư! Th nào gư ng cư i, gi ng v ra” “ ng khóc! cũng có lúc anh lên thăm b n em. Nín i, ng khóc!”. Anh nói th nhưng ngư i tôi v n rung lên th n th c và khi ngư c lên nhìn anh, tôi cũng th y nư c m t anh giàn d a. Con tàu ch m ch m chuy n bánh trong ti ng còi h i h . Chúng tôi cùng ch y bám theo thành toa, v a ch y v a dìu y anh Nhu leo lên b c lên xu ng. Tôi v n ngo c ba lô trên vai, quên không ưa cho anh Nhu. B i r i qua, anh Nhu cũng không nh n chi c ba lô, c ng c a toa v y tay chào chúng tôi, nói nh ng gì không ai nghe rõ. Tàu ã b t u tăng t c, ch y nhanh d n, tôi m i ch t nh ra, kêu m lên. Anh Hoàng gi ng l y ba lô, lao th t nhanh, ch i v i m y l n anh m i l ng ư c nó lên tàu, nh m y hành khách chuy n ti p cho anh Nhu. Con tàu thét lên nh ng ti ng chói lói. Lòng tôi cũng nhói lên, có cái gì như ang tan nát. Con tàu như hi u tâm tr ng c a tôi, liên t c thét lên v a h i h , v a da di t. Tôi c m th y ru t gan mình như b trút ngư c n ki t cùng, cùng v i ti ng còi nh c nh i n xé lòng… Sài Gòn, tháng sáu n tháng Mư i M t.1999 T.H.D

106

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful