P. 1
το δικαίωμα στην απληστία

το δικαίωμα στην απληστία

|Views: 543|Likes:
Published by Dimitris Argiros
μια καταστασιακή οπτική της απληστίας
μια καταστασιακή οπτική της απληστίας

More info:

Categories:Types, Reviews
Published by: Dimitris Argiros on May 10, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/31/2014

pdf

text

original

FOR OURSELVES

Ôï Äéêáßùìá
óôçí Áðëçóôßá
ÈÝóåéò ó÷åôéêÜ ìå ôçí ðñáêôéêÞ
áíáãêáéüôçôá ôïõ íá áðáéôåßò ôá ðÜíôá
1
Ç áðëçóôßá, óôçí ðëÞñç ôçò Ýííïéá, åßíáé ç ìïíáäéêÞ äõíáôÞ âÜóç ôçò
êïììïõíéóôéêÞò êïéíùíßáò.
2
Ïé ðáñïýóåò ìïñöÝò áðëçóôßáò äéáëýïíôáé, åíôÝëåé, äéüôé
áðïäåéêíýïíôáé åëëéðþò Üðëçóôåò.
3
Ç êáôáóôïëÞ ôïõ åãùéóìïý äåí ìðïñåß ðïôÝ íá åðéôý÷åé áðïëýôùò, ðáñÜ
ìüíïí ùò êáôáóôñïöÞ ôçò áíèñþðéíçò õðïêåéìåíéêüôçôáò, ôïõ
áöáíéóìïý ôïõ áíèñþðéíïõ åßäïõò êáèåáõôïý, äéüôé ï åãùéóìüò åßíáé
ìéá ïõóéþäçò óôéãìÞ ôçò áíèñþðéíçò õðïêåéìåíéêüôçôáò. Ç êáôáóôïëÞ
ôïõ óçìáßíåé áðëþò ðùò ï åãùéóìüò åðáíÝñ÷åôáé ìå ìéá êñõììÝíç,
äüëéá ìïñöÞ. ÅÜí äåí ìðïñåß íá åðéäåé÷ôåß öáíåñÜ, óôçí áíïé÷ôÞ
áãïñÜ, èá âñåé Þ èá äçìéïõñãÞóåé ãéá ôïí åáõôü ôïõ ìéá ìáýñç áãïñÜ.
ÅÜí äåí ãßíåôáé áíåêôüò óå äéÜöáíåò ó÷Ýóåéò, ôï êáôáðéåóìÝíï åãþ èá
ó÷éóôåß óôá äýï' óå Ýíá áíáðáñéóôþìåíï åãþ, ìéá ðñïóùðéêÞ
ïñãÜíùóç öáéíïìåíéêïôÞôùí, ìéá persona, êáé ó' áõôü ðïõ öÝñåôáé
äïõëïðñåðþò êáé äïëïðëïêåß ðßóù áðü ôïí èùñáêéóìÝíï ÷áñáêôÞñá.
Ç êáôÜðíéîç ôïõ åãùéóìïý, áíôßèåôá ðñïò ôéò åðéôáãÝò, êÜèå
áðïêáëïýìåíïõ "êïììïõíéóôÞ" (áíôßèåôïõ ðñïò ôïõò Ìáñî êáé
¸íãêåëò), áðü ôïí ËÝíéí ßóáìå ôïí ÌÜï, äåí ìðïñåß ðïôÝ íá åßíáé ç
âÜóç ôçò êïììïõíéóôéêÞò êïéíùíßáò.
ÅðéðëÝïí, ç áõôáñ÷éêÞ, êáôáóôáëôéêÞ, åêäï÷Þ ôïõ "êïììïõíéóìïý"
÷Üíåé áêñéâþò üëç ôçí ïõóßá. Ôçò ëåßðåé ç åãêõñüôçôá, ôï êýñïò, ôçò
åãùéóôéêÞò óôéãìÞò. Ôïýôï áëçèåýåé áêüìá êáé óôçí áíåóôñáììÝíç
ìïñöÞ, óôçí ïðïßá áíáäýåôáé áðü ìéáí åììåíÞ êñéôéêÞ ôçò
áëôñïõéóôéêÞò éäåïëïãßáò: åÜí ðåèÜíù, ï êüóìïò ðåèáßíåé ãéá ìÝíá.
Äß÷ùò æùÞ, äåí ìðïñþ íá áãáðÞóù ôïí Üëëïí. Åíôïýôïéò, áõôü ðïõ
÷Üíåé óôç "èåùñßá" - Þôïé, óôéò éäåïëïãéêÝò ôçò áíáðáñáóôÜóåéò - ôï
äéáôçñåß áäéáìöéóâÞôçôá óôçí ðñáêôéêÞ, êáé ìÜëéóôá ìå ôç âïÞèåéá
áêñéâþò áõôÞò ôçò éäåïëïãßáò: ç ðñáãìáôéêÞ ôçò âÜóç åßíáé ï åãùéóìüò
ôçò êñáôéêï-êáðéôáëéóôéêÞò ãñáöåéïêñáôßáò. ÁõôÞ ç éäåïëïãßá ôçò
áõôïèõóßáò õðçñåôåß èáõìÜóéá ôï åã÷åßñçìá ôïõ íá åîá÷èåß ç õðåñ-
åñãáóßá áðü ôï ðñïëåôáñéÜôï.
1
Ç áëçèéíÞ Üñíçóç ôïõ óôåíïý åãùéóìïý åßíáé Ýíá æÞôçìá
îåðåñÜóìáôïò, õðÝñâáóçò (Aufhebung), åßíáé æÞôçìá ìåôÜâáóçò áðü
ìßá óôåíÞ óå ìßá ðïéïôéêþò äéåõñõìÝíç ìïñöÞ åãùéóìïý. Ç ðñùôáñ÷éêÞ
áõôï-åðÝêôáóç ôïõ åãùéóìïý Þôáí ðáíïìïéüôõðá ï èÜíáôïò ôçò
ðñùôüãïíçò êïéíüôçôáò. ÁëëÜ, ç ðåñáéôÝñù áõôï-åðÝêôáóÞ ôïõ èá
áõôïäéá÷õèåß åê íÝïõ ìÝóá óå ìéá êïéíüôçôá. Ìüíïí üôáí ç áðëçóôßá
áñ÷ßóåé åðéôÝëïõò (Þ ìÜëëïí, êáé ðÜëé) íá ãíÝöåé ðñïò ôçí êáôåýèõíóç
ôçò êïéíüôçôáò, èá áêïëïõèçèåß ç êáôåýèõíóç áõôÞ. Åäþ, ç ðáëáéÜ
÷ñéóôéáíéêÞ áëÞèåéá ðùò êáìßá ãÞéíç äýíáìç äåí ìðïñåß íá áíôéóôáèåß
óôçí áíèñþðéíç áðëçóôßá, ìáò åðáíåíþíåé óôç äéêÞ ìáò ðëåõñÜ ôùí
ïäïöñáãìÜôùí.
4
¹ôáí ç ðÜëç ãéá ôïí Ýëåã÷ï ðÜíù óôïí áõîáíüìåíï ðëïýôï ðïõ
äéÝóðáóå êáé ÷þñéóå ôéò ðñþéìåò êïéíüôçôåò ôùí öõëþí êáé ôùí ÷ùñéþí.
Åêåß ìðïñïýí íá åðéóçìáíèïýí ôá ðñþôá ß÷íç ôçò åðåîåñãáóßáò ôïõ
ðáôñéáñ÷éêïý ðñïôýðïõ, ôçò åîÝëéîçò ôùí ó÷Ýóåùí áíôáëëáãÞò, ôçò
ôïêïãëõößáò, ôçò äïõëïðáñïéêßáò, êáé ôïõ ðïëÝìïõ. ÌïíÜ÷á üôáí ôï
ßäéï êßíçôñï ðïõ, áñ÷éêÜ, ðñïêÜëåóå ôç äéÜëõóç ôçò êïéíüôçôáò, êáëåß
ãéá ôçí áíáóõãêñüôçóç ôçò, ìðïñåß êáé ðÜëé ç êïéíüôçôá íá
áíáóõóôáèåß. Êáé ôïýôï ôï êßíçôñï åßíáé, áðëïýóôáôá, ç ðÜëç ãéá ìéá ðéï
ðëïýóéá æùÞ. Äéüôé ìïíÜ÷á áõôü ôï êßíçôñï åßíáé áêáôáìÜ÷çôï: ìïíÜ÷á
áõôü ôï êßíçôñï - ç áðëçóôßá - ìðïñåß íá ìáôáéþóåé ôï ßäéï ôïõ ôï Ýñãï.
ÌïíÜ÷á üôáí åêåßíç ç ßäéá õðïêåéìåíéêÞ óôéãìÞ, ìÝóù ôçò éóôïñéêÞò
åìâÜèõíóçò ôùí äõíáôïôÞôùí ôçò, óôñáöåß åíÜíôéá óôçí ßäéá ôçí
ðáñïýóá áíôéêåéìåíéêïðïßçóÞ ôçò - ìå ìéá ëÝîç, óôï êåöÜëáéï
(êáðéôáëéóôéêÞ éäéïêôçóßá, éäéùôéêÞ ïéêåéïðïßçóç, óöåôåñéóìüò,
éäéùôéêïðïßçóç, áðïêëåéóìüò- «êïéíùíßá» ùò óýíáîç îÝíùí,
áðïîÝíùóç, ìå äõï ëüãéá: ïëüôçôá ôçò áëëïôñßùóçò) - íáé, ìïíÜ÷á ôüôå,
öôÜíïõìå óôï êáôþöëé ôïõ ìåãÜëïõ ìåôáó÷çìáôéóìïý. Êáé ç ðÜëç áõôÞò
ôçò êáéíïýñéáò õðïêåéìåíéêüôçôáò åíÜíôéá óôçí ðñïçãïýìåíç
áíôéêåéìåíéêïðïßçóç (óôç óöáéñéêÞ êåöáëáéïêñáôéêÞ êïéíùíßá - óôï
êåöÜëáéï), ç äéáäéêáóßá ôçò Üñíçóçò ôçò áíôéêåéìåíéêïðïßçóçò, ÅÉÍÁÉ
ç êïììïõíéóôéêÞ åðáíÜóôáóç.
5
Äåí áìöéâÜëëïõìå ðùò ïé Üíèñùðïé åßíáé åðéññåðåßò óôç äéáöèïñÜ-
2
îÝñïõìå üìùò ãéá ôïõò åáõôïýò ìáò ðùò õðÜñ÷ïõí ðñÜãìáôá ðïëý ðéï
äåëåáóôéêÜ, ðïëý ðéï óáãçíåõôéêÜ, áðü ôï ÷ñÞìá, ôï êåöÜëáéï êáé ôçí
åîïõóßá - ôüóï ðïëý, ìÜëéóôá, ðïõ êáíÝíá áõèåíôéêÜ Üðëçóôï
áíèñþðéíï ïí äåí èá Þôáí äõíáôü íá áíôéóôáèåß óôá èÝëãçôñá ôïõò - êáé
åßíáé áêñéâþò ó' áõôÞ ôçí ôÜóç äéáöèïñÜò ôùí áíèñþðùí ðïõ
áíé÷íåýïõìå êáé âñßóêïõìå ôéò åëðßäåò ìáò ãéá åðáíÜóôáóç. Ç
åðáíÜóôáóç äåí åßíáé ôßðïôå Üëëï áðü ôçí áõôïåðéôá÷õíüìåíç
åîÜðëùóç ó' üëç ôçí êïéíùíßá áõôÞò ôçò ðëÝïí åìâñéèïýò äéáöèïñÜò,
áõôÞò ôçò âáèýôåñçò óáãÞíçò. Õðü ôéò ðáñïýóåò óõíèÞêåò, ç áðëçóôßá
åðéäéþêåôáé ðÜíôá ìÝóá óôç ìïíáîéÜ êáé óõó÷åôßæåôáé ìå ôçí áðïìüíùóç
êáé ôçí éäéþôåõóç, äéüôé áðëïýóôáôá ï êáèÝíáò êÜôù áðü ôçí
åðéêñÜôçóç ôïõ êåöáëáßïõ åßíáé êáôáäéêáóìÝíïò íá åðéäéþêåé ôçí
áðëçóôßá ìå áõôüí ôï óôåíü, ðåñéïñéóìÝíï ôñüðï. Ç áðëçóôßá äåí
ãíùñßæåé áêüìá ôçí ßäéá ôç äõíáìéêÞ ôçò, ôéò äõíáôüôçôåò ôçò.
Ôï åðáíáëáìâÜíïõìå: ïé ðáñïýóåò ìïñöÝò áðëçóôßáò äéáëýïíôáé óôï
ôÝëïò äéüôé äåí åßíáé åðáñêþò Üðëçóôåò.
6
Ç ðåñéïñéóìÝíç áðëçóôßá åßíáé áðïìåéíÜñé áðü êáéñïýò öõóéêÞò
óðÜíçò. Ïé åðéèõìßåò ôçò áíáðáñßóôáíôáé óôçí ßäéá ìå ôç ìïñöÞ
áíÝóåùí, åîïõóßáò, óåîïõáëéêþí áíôéêåéìÝíùí, êáé, áêüìá ðéï
áöçñçìÝíá, ùò ÷ñÞìá êáé ùò åéêüíåò. Ìå ÷ßëéïõò ôñüðïõò ìáò ëÝíå
ðùò äåí áîßæåé íá Ý÷ïõìå ðáñÜ ôá ëßãá áõôÜ ðñÜãìáôá - êáé ìáò ôï ëÝíå
ïé êõñßáñ÷ïé, ïé êõâåñíÞôåò, ðïõ äåí åñãÜæïíôáé ðáñÜ ãéá íá
åããõçèïýí ðùò ìïíÜ÷á ôá ðñÜãìáôá áõôÜ åßíáé äéáèÝóéìá (êáé ìÜëéóôá
ãéá íá áãïñáóôïýí). Ç åðéâßùóç ôçò ðåñéïñéóìÝíçò, ôçò óôåíÞò
áðëçóôßáò óå Ýíáí êüóìï äõíçôéêÞò áöèïíßáò áíáðáñÜãåôáé/äéáäßäåôáé
ìå ôç ìïñöÞ ôçò éäåïëïãßáò áðü ôïõò ßäéïõò åêåßíïõò áíèñþðïõò ðïõ
åëÝã÷ïõí ôçí ðñüóâáóç ó' áõôÜ ôá ðñÜãìáôá. Óå ôåëéêÞ áíÜëõóç, óôçí
êáèçìåñéíÞ ìáò æùÞ õðïöÝñïõìå ôïí åîåõôåëéóìü ôïý íá åßìáóôå äéÜ
ôçò âßáò óõíåñãïß óôç äéáôÞñçóç áõôÞò ôçò «óðÜíçò», áõôÞò ôçò
áèëéüôçôáò ôùí åðéëïãþí.
7
Ç ðåñéïñéóìÝíç áðëçóôßá èá óôñáöåß åíÜíôéá óôïí åáõôü ôçò. Äåí
ìðïñåß íá âñåèåß ðéï éó÷õñü üðëï åíÜíôéá óôçí áðëçóôßá áðü ôçí ßäéá
3
ôçí áðëçóôßá. Äåí èá ìðïñïýóå íá õðÜñ÷åé ðéï áäõóþðçôï åñãáëåßï
ãéá ôç ìåôáìüñöùóç ôïõ óôåíïý, ðåñéïñéóìÝíïõ åãùéóìïý áðü ôïí ßäéï
ôïí åãùéóìü. Ç áðëçóôßá óôçí ßäéá ôçò ôç äéáäéêáóßá, ìÝóù ôçò ßäéáò ôçò
áíÜðôõîçò ôçò, ïöåßëåé íá áíáêáëýøåé ìéá ðéï ðëÞñç, ðéï ðëïýóéá
ìïñöÞ áðëçóôßáò êáé ìéá ðëïõóéüôåñç ìïñöÞ ðëïýôïõ. ÐñÝðåé íá
áíáêáëýøåé ôçí ßäéá ôç óôåíüôçôá, ôïí ßäéï ôïí ðåñéïñéóìü ôçò.
Ìéá êáôÜ ìÝôùðï åðßèåóç óôïí óôåíü åãùéóìü êÜðïéïõ èá Ý÷åé íá
áíôéìåôùðßóåé ôéò ðéï éó÷õñÝò ôïõ Üìõíåò. Äåí èá Þôáí åõêïëüôåñï íá
óôñÝøåéò áõôÞ ôçí éó÷ý åíÜíôéá óôïí åáõôü ôçò; Äåí èá Þôáí ðéï åýêïëï
íá ðñïôñÝøåéò ôïí Üíèñùðï áõôüí íá áëëÜîåé, íá ìåôáìïñöùèåß, ìÝóù
ôùí ßäéùí ôïõ ôùí ðüèùí êáé åðéèõìéþí; ÁõôÞ åßíáé ç ìÝèïäïò ôçò
óáãÞíçò. Óõíßóôáôáé óôï íá ìéëÜò ãéá ôï ôé åßíáé ðëÝïí ñéæïóðáóôéêü ãéá
óÝíá ßóáìå ôï ôé åßíáé ðëÝïí ñéæïóðáóôéêü ãéá ôï Üëëï ðñüóùðï
äçëáäÞ, íá ìéëÜò åêêéíþíôáò áðü ôé áëçèéíÜ Ý÷åôå êïéíü: ôç ñéæéêÞ
õðïêåéìåíéêüôçôá, ôç ñéæïóðáóôéêÞ õðïêåéìåíéêüôçôá, ôç âÜóç, ðïõ
åðéôÝëïõò áíáêáëýöèçêå éóôïñéêÜ, ðÜíù óôçí ïðïßá ìðïñïýìå íá
åðåîåñãáóôïýìå ôçí ïéêïäüìçóç ôçò áõèåíôéêÝò êïéíüôçôáò. ÁõôÞ åßíáé
ç ìÝèïäïò ôçò åììåíïýò êñéôéêÞò- ôçò åðßêëçóçò ôçò áõôïêñéôéêÞò. Éäïý
ç Ñüäïò! Éäïý êáé ôï ðÞäçìá!
8
Ç ðñïïðôéêÞ ôïõ êïììïõíéóôéêïý åãùéóìïý åßíáé ç ðñïïðôéêÞ åêåßíïõ
ôïõ åãùéóìïý ðïõ äåí åðéèõìåß ôßðïôá ôüóï ðïëý üóï ôïõò Üëëïõò ìáò
åáõôïýò, åêåßíïõ ôïõ åãùéóìïý ðïõ äåí èÝëåé ôßðïôá ôüóï ðïëý üóï ôá
Üëëá åãþ. Åßíáé ç ðñïïðôéêÞ åêåßíçò ôçò áðëçóôßáò ðïõ åßíáé áðëçóôßá
ãéá Ýñùôá - ãéá Ýíáí ïëéêü Ýñùôá, ãéá ìéá áãÜðç ðïõ åßíáé ç
ïëéêÞ/áðüëõôç ïéêåéïðïßçóç áíèñþðïõ áðü Üíèñùðï.
9
Ç áíôéóôñïöÞ ôçò ðñïïðôéêÞò ðïõ åðé÷åéñïýìå óôïí åãùéóìü, ç
ìåôáóôñïöÞ ìáò (detournement) ôçò áðëçóôßáò êáé ôï óêáíäáëþäåò
áðïôÝëåóìá, ç óêáíäáëþäçò åðåíÝñãåéá ðïõ Ý÷åé êáé ðïõ óêïðåýïõìå
íá Ý÷åé, óôçí åðéêñáôïýóá óõíåßäçóç, äåí åßíáé áðëþò Ýíá ôõðéêü
ôÝ÷íáóìá, äåí åßíáé Ýíá áõèáßñåôï ëåêôéêü ðáéãíßäé. Ïé ëÝîåéò, åîáéôßáò
áêñéâþò ôùí íïçìÜôùí ôïõò, åßíáé Ýíá áëçèéíü ìÝñïò ôçò éóôïñßáò, ôçò
«éóôïñéêÞò ýëçò» êáé ôçò éóôïñéêÞò äéáäéêáóßáò. Ôï íá ôéò åãêáôáëåßøåéò
4
óôïõò óöåôåñéóôÝò ôïõò, íá åðéíïÞóåéò êáéíïýñéåò ëÝîåéò Þ íá
÷ñçóéìïðïéÞóåéò Üëëåò ëÝîåéò åîáéôßáò ôçò äõóêïëßáò íá áíáêôÞóåéò ôéò
áëçèéíÝò, éóôïñéêÝò ëÝîåéò, óçìáßíåé íá åãêáôáëåßðåéò ôï ðåäßï óôïí
å÷èñü. Åßíáé ìßá èåùñçôéêÞ ðáñá÷þñçóç, ðïõ äåí ìðïñïýìå íá
áíå÷èïýìå. Ôï íá êÜíïõìå ìéá ôÝôïéá ðáñá÷þñçóç èá óÞìáéíå ìüíï ôï
íá óõìâÜëïõìå óôç óýã÷õóç, óå ìßá óýã÷õóç ðïõ, åí ìÝñåé, ó÷çìáôßæåé
ôç âÜóç ôçò êáôåóôçìÝíçò ôÜîçò.
Ç åê ìÝñïõò ìáò áíôéóôñïöÞ ôçò ðñïïðôéêÞò, áíôéèÝôùò, ðñï÷ùñåß óôç
äéáýãáóç ôùí ßäéùí ôùí üñùí ôçò óýã÷õóçò. Åßíáé Þäç ìéá
åðáíáóôáôéêÞ ðñÜîç óôï åðßðåäï ôùí õðïêåéìåíéêþí óõíèçêþí ôçò
åðáíÜóôáóçò: ç áíôåóôñáììÝíç ðñïïðôéêÞ - ç áíáôñáðåßóá ðñïïðôéêÞ
- åßíáé ç ðñïïðôéêÞ ôçò ßäéáò ôçò åðáíÜóôáóçò. Ç éäåïëïãßá åßíáé ï
õðÝñôáôïò áðáôåþíáò. Ç áîßá ÷ñÞóçò ôçò éäåïëïãßáò åßíáé [óáí] Ýíá
åñãáëåßï åêìåôÜëëåõóçò - ï éäåïëüãïò ÷ñçóéìïðïéåß ôçí éäåïëïãßá ãéá
íá óå åîáðáôÞóåé, Ýôóé þóôå íá ôïõ åðéôñÝøåéò íá èÝóåé ôïí åãùéóìü ôïõ
ðÜíù áðü ôïí äéêü óïõ åí ïíüìáôé ôïõ áëôñïõéóìïý, ôçò çèéêÞò êáé ôïõ
«ãåíéêïý óõìöÝñïíôïò». Ç åðáíÜêôçóç åê ìÝñïõò ìáò ôçò èåôéêÞò
óçìáóßáò ìéáò ëÝîçò üðùò ç «áðëçóôßá» Þ ï «åãùéóìüò» - ðïõ Ý÷åé
êåíôñéêÜ, ðáãêüóìéá êáé áìïéâáßá óõìöùíçèåß íá åßíáé õðïôéìçôéêÞ,
ìåéùôéêÞ, áðü ôéò äýï áêñáßåò áíáðáñáóôÜóåéò ôïõ óýã÷ñïíïõ
êáðéôáëéóìïý (áðü ôçí éäåïëïãßá ôïõ éäéùôéêïý êáðéôáëéóìïý êáé áðü
ôçí éäåïëïãßá ôïõ êñáôéêïý êáðéôáëéóìïý, ðïõ ðáó÷ßæïõí íá åãêëåßóïõí
ôçí ïëüôçôá ôçò ðéèáíÞò åíáíôßïí ôïõò áíôßèåóçò ìÝóá óôïí êüóìï ôïí
ðåñéïñéóìÝíï åíôüò ôçò äéêÞò ôïõò øåõäï-áíôéðáëüôçôáò, ôçò äéêÞò ôïõò
øåõäï-áíôßèåóçò) ìéá ôÝôïéá áíÜêôçóç, ëïéðüí, åßíáé ðñÜîç
åðáíáóôáôéêÞ, äéüôé åíôïðßæåé áêñéâþò ôï óçìåßï ôçò ïõóéþäïõò
åíüôçôáò áõôþí ôùí éäåïëïãéþí, ôï áêñéâÝò óçìåßï åêêßíçóçò åíüò
áëçèéíÜ åðáíáóôáôéêïý êéíÞìáôïò, ôï ïðïßï îåóðþíôáò åêåß,
ôáõôü÷ñïíá, ðáíïìïéüôõðá êáé ìïíáäéêÜ Ýñ÷åôáé óå ñÞîç êáé ìå ôéò äýï
áõôÝò éäåïëïãßåò.
¼÷é ëéãüôåñï åðáíáóôáôéêÞ åßíáé êáé ç åê ìÝñïõò ìáò áðáëëïôñßùóç
(êáé ÷ñÞóç) ìéáò ëÝîçò üðùò ï «êïììïõíéóìüò», äéüôé ðñüêåéôáé ãéá ìéá
«áðáëëïôñßùóç ôùí áðáëëïôñéùôþí». Ï «Åëåýèåñïò Êüóìïò» äåí åßíáé
åëåýèåñïò, êáé ï «Êïììïõíéóôéêüò Êüóìïò» äåí åßíáé êïììïõíéóôéêüò.
5
10
×ñçóéìïðïéïýìå ôéò ëÝîåéò «êïììïõíéóôéêÞ êïéíùíßá» ãéá íá óçìÜíïõìå
ôçí Üìåóç åíáíôßùóÞ ìáò, ôçí Üìåóç áíôßèåóç ðñïò åêåßíï ðïõ
ìáóêáñåýåôáé ùò ôÝôïéï óôïí ðáñüíôá êüóìï, äçëáäÞ åêåßíï ðïõ
ìåôáìöéÝæåôáé óáí êïììïõíéóìüò åíþ äåí åßíáé ðáñÜ ãñáöåéïêñáôéêüò
êñáôéêüò êáðéôáëéóìüò. Ôï üôé ïé êëáóéêÝò êïéíùíßåò ôïõ éäéùôéêïý
êáðéôáëéóìïý ôçò «Äýóçò» - ðïõ êáé ïé ßäéåò ùñéìÜæïõí ðñïò Ýíá åßäïò
êñáôéêïý êáðéôáëéóìïý - óõíåñãïýí ìå ôéò «ÁíáôïëéêÝò» åîïõóßåò óôç
äéÜäïóç áõôïý ôïõ øåýäïõò, äåí åßíáé äéüëïõ ôõ÷áßï êáé äéüëïõ äåí
ðñÝðåé íá åêðëÞóóåé. Åßíáé ìßá áðü ôéò ìõñéÜäåò üøåéò ìéáò
«áíôáãùíéóôéêÞò óõíåñãáóßáò» ðïõ áðïêáëýðôåé ôçí êñõöÞ ïõóéþäç
åíüôçôá ðïõ óõíäÝåé áõôÜ ôá øåõäï-áíôßèåôá, áõôïýò ôïõò øåõäï-
áíôéðÜëïõò.
Ç áëçèéíÞ êïììïõíéóôéêÞ êïéíùíßá áñ÷ßæåé ìå ôçí áðáëëïôñßùóç
ïëüêëçñçò ôçò êáðéôáëéóôéêÞò êïéíùíßáò áðü «óõíåôáéñéóìÝíïõò
ðáñáãùãïýò», ïé ïðïßïé, åÜí êñßíïõìå áðü ôéò ðïëõÜñéèìåò áðüðåéñåò
áõôïý ôïõ ó÷åäßïõ ßóáìå ôþñá, èá ëÜâïõí ó÷çìáôéóìïýò
åñãïóôáóéáêþí, êïéíïôéêþí, ðåñéöåñåéáêþí, ôïðéêþí ê.ëð.
óõìâïõëßùí. Èá ó÷çìáôßóïõí ôá åñãáôéêÜ óõìâïýëéá Þ - ãéá íá
÷ñçóéìïðïéÞóïõìå ôï áñ÷éêü ñùóéêü üíïìá ôïõò, ðïõ áðáëëïôñéþèçêå
(ùò üíïìá ìüíïí) áðü ôïõò ìðïëóåâßêïõò ãñáöåéïêñÜôåò - ôá ÓïâéÝô.
11
Èåùñïýìå ôï ðñáãìáôùìÝíï êïéíùíéêü Üôïìï, ôïí «êïììïõíéóôéêü
Üíèñùðï» ùò Ý÷ïíôá ãéá ðåñéïõóßá ôïõ - äçëáäÞ ãéá áíôéêåßìåíï ôçò
äçìéïõñãéêÞò ïéêåéïðïßçóçò åê ìÝñïõò ôïõ - ôï óýíïëïí ôçò êïéíùíßáò,
ôçí ïëüôçôá ôçò êïéíùíéêÞò æùÞò. ¼ëç ç êïéíùíßá åßíáé ï ðëïýôïò ôïõ,
åßíáé ðëïýôïò ãé' áõôüí. Ïé åðáöÝò ôïõ ìå ôçí êïéíùíßá ôïõ - Þôïé ïé
æùíôáíÝò ôïõ ó÷Ýóåéò ìå ôï õðüëïéðï ôùí êïéíùíéêþí áôüìùí êáé ôçò
áíôéêåéìåíéêïðïßçóÞò ôïõò - åßíáé, óôçí ïëüôçôá ôïõò, ç äçìéïõñãéêÞ
ïéêåéïðïßçóç ôçò êïéíùíéêÞò æùÞò. Ç ðáñáãùãéêÞ äñáóôçñéüôçôá
ãßíåôáé ìéá ìïñöÞ áôïìéêÞò êáôáíÜëùóçò üðùò áêñéâþò êáé ç ßäéá ç
êáôáíÜëùóç åßíáé ìéá ìïñöÞ (áõôü) ðáñáãùãÞò.
Ç äñáóôçñéüôçôá ôçò ôáõôü÷ñïíçò ïéêåéïðïßçóçò áðü êÜèå Üôïìï üëùí
ôùí Üëëùí Þ ôçò ïéêåéïðïßçóçò ôçò êïéíùíßáò áðü üëïõò ôáõôü÷ñïíá -
6
ç áëëçëïïéêåéïðïßçóç (ðñáãìáôùìÝíç, áëëçëï-õðïêåéìåíéêüôçôá,
äéõðïêåéìåíéêüôçôá Þ óõíéäéïêôçóßá) - óõíéóôÜ ç ßäéá ôçí ïëüôçôá ôçò
êïéíùíéêÞò ðáñáãùãÞò. Ç ïéêåéïðïßçóç üëùí áðü üëïõò, ôáõôü÷ñïíá,
äåí åßíáé ôßðïôå Üëëï áðü ôçí êáôÜóôáóç óõíôïíéóìïý ôùí åãùéóìþí:
«Ï êïììïõíéóìüò åßíáé ç èåôéêÞ êáôÜñãçóç ôçò éäéïêôçóßáò, ôçò
áíèñþðéíçò áðïîÝíùóçò, êáé óõíåðþò åßíáé ç áëçèéíÞ ïéêåéïðïßçóç
ôçò áíèñþðéíçò öýóçò áðü êáé ãéá ôïí Üíèñùðï».
(ÊÁÑË ÌÁÑÎ,-×åéñüãñáöá ôïõ '44)
Óôçí êïììïõíéóôéêÞ êïéíùíßá, óýìöùíá ìå ôç óýëëçøç ôçò, ç «ìïñöÞ
óõíåýñåóçò» ãßíåôáé ç ïëéêÞ ïéêåéïðïßçóç áíèñþðïõ áðü Üíèñùðï. Ôá
êïéíùíéêÜ Üôïìá ìðïñïýí íá ïéêåéïðïéçèïýí ôï Ýíá ôï Üëëï
õðïêåéìåíéêÜ (äçëáäÞ, ùò õðïêåßìåíá) êáé ïëüðëåõñá, ìÝóù üëùí ôùí
ìïñöþí ôçò áíèñþðéíçò åðáöÞò êáé óõíåýñåóçò - ìéëþíôáò ìáæß,
ðáñÜãïíôáò ìáæß, êÜíïíôáò Ýñùôá ìáæß, ê.ëð. ê.ëð., êáé ïé êáñðïß ôçò
ïéêåéïðïßçóçò áõôÞò, äçëáäÞ ïé ßäéïé ìåò óôïí áíáðôõãìÝíï
åìðëïõôéóìü ôïõò, ãßíïíôáé Ýôóé ç ßäéá ç ðåñéïõóßá ôïõò, ç ðåñéïõóßá, ôï
êôÞìá, ôùí ßäéùí êáé üëçò ôçò êïéíùíßáò, êáé üëùí ôùí êïéíùíéêþí
áôüìùí.
Ïé êáñðïß ôçò ïéêåéïðïßçóçò åê ìÝñïõò óïõ, ôçò êáôáíÜëùóçò åê
ìÝñïõò óïõ, öõóéêïý êáé óõíáéóèçìáôéêïý ðëïýôïõ, åßíáé êÜôé áðü ôï
ïðïßï åßìáé áðïêëåéóìÝíïò óôï åðßðåäï ôçò áìåóüôçôáò, ôçò Üìåóçò
áíÜëõóçò! Ôñùò ôï á÷ëÜäé, óõíåðþò åãþ äåí ìðïñþ íá öÜù áõôÞ ôç
äáãêùíéÜ áðü áõôü ôï óõãêåêñéìÝíï á÷ëÜäé- ìïéñÜæåóáé ôïí Ýñùôá ì'
áõôü ôï ðñüóùðï, êáé åãþ åßìáé, åíäå÷ïìÝíùò, áðïêëåéóìÝíïò áðü ôï
íá ìïéñáóôþ áõôÞ ôç óôéãìÞ ìáæß óïõ. Áõôü üìùò äéüëïõ äåí áðïôåëåß
ðñüâëçìá ãéá ìÝíá, äéüôé åßìáé, ï ßäéïò, áðáó÷ïëçìÝíïò êÜðïõ áëëïý,
ìå ôï ßäéï ó÷Ýäéï êáé ôçí ßäéá ðñÜîç (praxis) ôïõ áõôïåìðëïõôéóìïý, ìå
ôïí åáõôü ìïõ êáé ìáæß ìå Üëëïõò. ÁëëÜ áñãüôåñá, Ýììåóá, üôáí
åðéóôñÝöù ó' åóÝíá, ç äéêÞ óïõ ïéêåéïðïßçóç êáé ï áõôïåìðëïõôéóìüò
ðïõ åëêýåéò áð' áõôÞí, åðéóôñÝöåé ó' åìÝíá, ãßíåôáé áíÜëõóç åê ìÝñïõò
ìïõ, ïéêåéïðïßçóç åê ìÝñïõò ìïõ, ìÝóá óôçí åê ìÝñïõò ìïõ
ïéêåéïðïßçóç åóïý, êáé óõíåðþò ìåãáëýôåñïò åìðëïõôéóìüò. ÓÞìåñá,
ìáò áíáãêÜæïõí íá åßìáóôå æçëüôõðïé, íá öèïíïýìå ï Ýíáò ôéò
áðïëáýóåéò ôïõ Üëëïõ, ü÷é ãéáôß ïé áðïëáýóåéò ìáò åßíáé ôüóï ðïëëÝò
7
êáé ôüóï ìåãÜëåò, áëëÜ ãéáôß åßíáé ôüóï ðåíé÷ñÝò êáé ôüóï ëßãåò. Åäþ,
óôçí Üëëç ðëåõñÜ ôçò áèëéüôçôáò, óôçí Üëëç ðëåõñÜ ôçò óðÜíçò, ç
æÞëéá ìïõ èá ìå óôåñïýóå ìïíÜ÷á, ï áðïêëåéóìüò óïõ áðü ôçí
áðüëáõóç ìïõ èá áðÝêëåéå êáé ôç äéêÞ ìïõ áðüëáõóç, êáé åßìáé
åðéôÝëïõò åëåýèåñïò íá áíôëÞóù áðüëáõóç áðü ôç äéêÞ óïõ áðüëáõóç.
Ôïõíáíôßïí! åíôüò ôïõ âáóéëåßïõ ôçò áèëéüôçôáò, ç äýíáìç óïõ åßíáé ìéá
áðåéëÞ ãéá ìÝíá, ç áíÜðôõîÞ óïõ ãßíåôáé åéò âÜñïò ìïõ êáé, ãåíéêüôåñá,
ç ðñüóèåóç ôïõ åãþ óïõ åßíáé ç áöáßñåóç ôïõ äéêïý ìïõ. ÁíôéèÝôùò,
óôçí êïéíùíßá ôïõ ðñáãìáôùìÝíïõ ðëïýôïõ, ç éó÷ýò óïõ åßíáé ç éó÷ýò
ìïõ, ï åóþôåñïò ðëïýôïò ôïõ üíôïò ðïõ åßóáé åßíáé äéêüò ìïõ ðëïýôïò,
äéêü ìïõ êôÞìá êáé äéêü óïõ, éäéïêôçóßá ìïõ êáé éäéïêôçóßá óïõ êáé
êÜèå ìßá áðü ôéò äéêÝò óïõ áíèñþðéíåò äõíÜìåéò åßíáé Ýíáò
ðïëëáðëáóéáóìüò ôùí äéêþí ìïõ. ¸ôóé, ç áíôßöáóç áíÜìåóá óôçí åê
ìÝñïõò ìïõ êáé åê ìÝñïõò óïõ êáôáíÜëùóç, áíÜìåóá óôçí åê ìÝñïõò
ìïõ ïéêåéïðïßçóç, ôç äéêÞ ìïõ êôÞóç êáé ôç äéêÞ óïõ, ç óýãêñïõóç
áíÜìåóá óôç äéêÞ ìïõ åõçìåñßá êáé ôç äéêÞ óïõ ãßíïíôáé ôá áíôßèåôá
ôïõò: óýíèåóç, ôáõôüôçôá, áëëçëï-äõíÜìùóç, áëëçëï-åýñõíóç,
óõíÞ÷çóç, óõíôïíéóìüò.
12
Ç èåôéêÞ óýëëçøç ôïõ åãùéóìïý, ç ðñïïðôéêÞ ôïõ êïììïõíéóôéêïý
åãùéóìïý, åßíáé ç ßäéá ç êáñäéÜ êáé ç åíüôçôá ôçò èåùñçôéêÞò êáé
ðñáêôéêÞò ìáò óõíï÷Þò. Ç ðñïïðôéêÞ áõôÞ åßíáé ç ïõóßá áõôïý ðïõ ìáò
÷ùñßæåé ôüóï áðü ôçí áñéóôåñÜ üóï êáé áðü ôç äåîéÜ. Äåí ìðïñïýìå íá
åðéôñÝøïõìå íá óõóêïôéóôåß ç èåìåëéþäçò óçìáóßá êáé óðïõäáéüôçôá
áõôÞ ôçò ðñïïðôéêÞò, Þ íá ìáò ðÜñïõí ãéá äåîéïýò Þ áñéóôåñïýò. Äåí
ìðïñïýìå íá åðéôñÝøïõìå óå ïðïéáäÞðïôå ëåíéíéóôéêÞ ïñãÜíùóç íá
îåöýãåé éó÷õñéæüìåíç ðùò åßíáé ìïíÜ÷á «¼ëßãïí Ýãêõïò» áðü ôïí
êñáôéêü êáðéôáëéóìü.
8
I. ÐËÏÕÔÏÓ
13
«¼ôáí ç óôåíÞ áóôéêÞ ìïñöÞ Ý÷åé áöáéñåèåß, ôé åßíáé ï ðëïýôïò åÜí ü÷é
ç ðáãêïóìéüôçôá ôùí áíáãêþí, ôùí éêáíïôÞôùí, ôùí áðïëáýóåùí, ôùí
ðáñáãùãéêþí äõíÜìåùí, ê.ëð., ôùí áôüìùí, ðïõ Ý÷ïõí ðáñá÷èåß óå
ðáãêüóìéá áíôáëëáãÞ;»
(ÊÁÑË ÌÁÑÎ)
14
«Ç áíôáëëáãÞ ôçò áíèñþðéíçò äñáóôçñéüôçôáò ìå ôçí ðáñáãùãÞ
êáèåáõôÞ, êáèþò åðßóçò êáé ç áíôáëëáãÞ áíèñþðéíùí ðñïúüíôùí
áíáìåôáîý ôïõò åßíáé éóïäýíáìá, ç äñáóôçñéüôçôá ôïõ åßäïõò êáé ôï
ðíåýìá ôïõ åßäïõò, ôïõ ïðïßïõ ç ðñáãìáôéêÞ, óõíåéäçôÞ, áõèåíôéêÞ
ýðáñîç åßíáé ç êïéíùíéêÞ äñáóôçñéüôçôá êáé êïéíùíéêÞ éêáíïðïßçóç.
Êáèüóïí ç áíèñþðéíç öýóç åßíáé ç áëçèéíÞ êïéíïôéêÞ öýóç, Þ ôï
êïéíïôéêü åßíáé ôïõ áíèñþðïõ, ïé Üíèñùðïé, ìÝóù ôçò
äñáóôçñéïðïßçóçò ôçò öýóçò ôïõò, äçìéïõñãïýí êáé ðáñÜãïõí Ýíá
áíèñþðéíï êïéíïôéêü åßíáé, Ýíá êïéíùíéêü åßíáé, ôï ïðïßï äåí åßíáé
áöçñçìÝíá ðáãêüóìéá äýíáìç áíôéôéèÝìåíç óôï ìåìïíùìÝíï Üôïìï,
áëëÜ åßíáé ç öýóç Þ ôï åßíáé êÜèå ìåìïíùìÝíïõ áôüìïõ, ç ßäéá ôïõ ç
äñáóôçñéüôçôá, ç ßäéá ôïõ ç æùÞ, ôï ßäéï ôïõ ôï ðíåýìá, ï ßäéïò ôïõ ï
ðëïýôïò».
(ÊÁÑË ÌÁÑÎ)
15
«Ç éóôïñéêÞ åõêáéñßá ôïõ íÝïõ ðñïëåôáñéÜôïõ Ýãêåéôáé óôï üôé åßíáé ï
ìüíïò óõíåðÞò êëçñïíüìïò ôïý Üíåõ áîßáò ðëïýôïõ ôïõ áóôéêïý
êüóìïõ, ï ïðïßïò ðñÝðåé íá ìåôáìïñöùèåß êáé íá îåðåñáóôåß ðñïò ôçí
êáôåýèõíóç ôïõ ïëïêëçñùìÝíïõ áíèñþðïõ, ðïõ åðéäéþêåé ôçí ïëéêÞ
éäéïðïßçóç ôçò öýóçò êáé ôçò ßäéáò ôïõ ôçò öýóçò. Ç ðñáãìÜôùóç áõôÞ
ôçò öýóçò ôïõ áíèñþðïõ äåí ìðïñåß íá Ý÷åé íüçìá ðáñÜ ìå ôçí Üíåõ
üñùí éêáíïðïßçóç êáé ôïí áôÝëåéùôï ðïëëáðëáóéáóìü ôùí
ðñáãìáôéêþí åðéèõìéþí».
(ÊÁÔÁÓÔÁÓÉÁÊÇ ÄÉÅÈÍÇÓ)
9
16
Ï óõíôïíéóìüò ôùí åãùéóìþí ðñÝðåé íá åîåôáóôåß áðü ôç óêïðéÜ ôïõ
ðëïýôïõ (ôçò áðëçóôßáò): ôá áíáðôõãìÝíá Üôïìá óõãêñïôïýí ìéá ðéï
ðëïýóéá êïéíüôçôá, êáé ìéá ðéï ðëïýóéá êïéíüôçôá ãßíåôáé ãéá ðéï
ðëïýóéåò áôïìéêüôçôåò. ÐÝñá áðü Ýíá ïñéóìÝíï óôÜäéï ôçò áíÜðôõîçò
ôùí ðáñáãùãéêþí äõíÜìåùí, ï «êïëåêôéâéóìüò», ç «êáôáóôïëÞ ôçò
áôïìéêüôçôáò» åßíáé áðþëåéá ôïõ ðëïýôïõ ôçò êïéíüôçôáò, áêñéâþò üðùò
ï «áôïìéêéóìüò», ç «êáôáóôïëÞ ôçò óõëëïãéêüôçôáò» åßíáé áðþëåéá ôïõ
ðëïýôïõ ãéá ôïí áôïìéêéóôÞ.
17
Ï åîáèëéùìÝíïò Üíèñùðïò, ôõðéêüò óôçí êáðéôáëéóôéêÞ êïéíùíßá, ï
áðïêáëïýìåíïò «Üðëçóôïò», åßíáé Ýíáò Üíèñùðïò ðïõ åíèïõóéÜæåôáé
ìïíÜ÷á áðü ôï ÷ñÞìá, ðïõ åíäéáöÝñåôáé ìïíÜ÷á ãéá áðïóðÜóìáôá, ãéá
èñáýóìáôá, Üëëùí áíèñþðùí - íá áãïñÜóåé ôéò äåîéüôçôåò ôïõò, ôéò
õðçñåóßåò ôïõò, ôá ðñïúüíôá ôïõò, åíþ ôá õðüëïéðá «äåí åßíáé äéêÞ ôïõ
äïõëåéÜ», äåí ôïí áöïñïýí. Æåé óå Ýíáí êüóìï ãåìÜôï ðüñíåò, äçëáäÞ
óå Ýíáí êüóìï ðñïëåôáñßùí. Åßíáé ï áöÝíôçò ôçò ìåñéêÞò
ïéêåéïðïßçóçò áíèñþðïõ áðü Üíèñùðï, äçëáäÞ ôçò åêìåôÜëëåõóçò.
Ï ðëïýóéïò Üíèñùðïò, ï Üðëçóôïò Üíèñùðïò ôçò êïììïõíéóôéêÞò
êïéíùíßáò, åßíáé ï Üíèñùðïò ðïõ Ý÷åé áíáêáëýøåé ðþò íá
ïéêåéïðïéçèåß ôï ðëïõóéüôåñï «ðñÜãìá» ãýñù ôïõ, ôï ðéï åíäéáöÝñïí
êáé ðïëýôéìï áíôéêåßìåíï, ôï õðïêåßìåíï, áñ÷ßæïíôáò áðü ôçí
ïéêåéïðïßçóç ôïõ åáõôïý ôïõ ùò ôÝôïéïõ' ï Üíèñùðïò ðïõ Ý÷åé
êïéíùíéêÜ õðïôÜîåé ôç äõíáôüôçôá ìáæß ìå ôéò áíáãêáßåò óõíèÞêåò áõôÞò
ôçò ïëéêÞò ïéêåéïðïßçóçò áíèñþðïõ áðü Üíèñùðï, ôç óõíï÷Þ, ôçò
ïðïßáò ç êïéíùíéêÞ æùÞ åßíáé ç áõôï-áíÜãêç ôïõ áíèñþðïõ. Áõôü åßíáé
ôï ìõóôéêü åêåßíïõ ðïõ åìåßò åííïïýìå üôáí ëÝìå: ç Üñíçóç ôïõ
êåöáëáßïõ åßíáé ç ðñáãìÜôùóç ôïõ áëçèéíïý ðëïýôïõ, ç ðñáãìÜôùóç
ôçò õðïêåéìåíéêüôçôáò êáé ôçò áíôéêåéìåíéêüôçôáò.
Ï êïììïõíéóôÞò åãùéóôÞò, ôï áõèåíôéêÜ Üðëçóôï ðñüóùðï, èÝëåé Üëëá
õðïêåßìåíá. Ï óôåíüò, ðåñéïñéóìÝíïò åãùéóôÞò, ï åêìåôáëëåõôÞò, ôï
ìüíï ðïõ èÝëåé åßíáé ìïíÜ÷á êÜôé áðü áõôÜ.
10
18
Ìéá êïéíùíßá ðëïýóéá óå åáõôïýò åßíáé ç ìüíç áëçèéíÜ ðëïýóéá
êïéíùíßá. Ï ðëïýôïò óå õðïêåßìåíá, óå õðïêåéìåíéêüôçôá, óå
åìðñÜêôùò êáé äçìéïõñãéêþò êñáôáéÜ áíèñþðéíá üíôá åßíáé, åíôÝëåé, ï
ìïíáäéêüò áëçèéíüò ðëïýôïò ãéá ôï õðïêåßìåíï.
19
Óå ôåëéêÞ áíÜëõóç, ï ðëïýôïò äåí åßíáé ðáñÜ ç ßäéá ç êïéíùíßá.
20
Ç ëïãéêÞ ôçò áíôáëëáêôéêÞò áîßáò, ôùí åìðïñåõìáôéêþí ó÷Ýóåùí
áíôáëëáãÞò, åßíáé ç éäéá ç ëïãéêÞ ôïõ óôåíïý åãùéóìïý êáèåáõôïý.
Óôçí áíôáëëáãÞ åíüò áãáèïý ðïõ ìïõ áíÞêåé ìå ÷ñÞìáôá ðïõ áíÞêïõí
óå êÜðïéïí Üëëï, áðï÷ùñßæïìáé êáé áðïîåíþíïìáé áðü ôçí áîßá ÷ñÞóçò
ôïõ áãáèïý. ×Üèçêå ãéá ìÝíá ðñïêåéìÝíïõ íá ìðïñþ íá ðñáãìáôþóù
ôçí áíôáëëáêôéêÞ ôïõ áîßá, ôç ÷ñçìáôéêÞ ìïñöÞ ôïõ, ôç ãåíéêÞ áîßá
÷ñÞóçò, äçëáäÞ ôçí Ýêöñáóç ôïõ óôç ìïñöÞ ôçò ãåíéêÞò êïéíùíéêÞò
÷ñçóéìüôçôáò Þ ôïõ áöçñçìÝíïõ ÷ñüíïõ åñãáóßáò, ôçí ïðïßá ìðïñþ
êáôüðéí íá ìåôáôñÝøù åê íÝïõ óå ïéáäÞðïôå åéäéêÞ, óõãêåêñéìÝíç, áîßá
÷ñÞóçò óôï ìÝôñï ðïõ ç ðáñáãùãÞ ôïõ Ý÷åé, áðü ôï äéêü ìïõ óôÜäéï
êáðéôáëéóôéêÞò áíÜðôõîçò, ëÜâåé ôç ìïñöÞ ôçò ðáñáãùãÞò
åìðïñåõìÜôùí. Ç ãåíéêÞ ôïõ ÷ñçóéìüôçôá - ç ÷ñçóéìüôçôá ùò ÷ñÞìá,
ùò áíôáëëáêôéêÞ áîßá - åßíáé åäþ ç Üìåóç áíôßöáóç óôçí åéäéêÞ ôïõ
÷ñçóéìüôçôá, óôçí éäéáßôåñç áîßá ÷ñÞóçò ôïõ.
Ç ëïãéêÞ ôùí ó÷Ýóåùí áíôáëëáãÞò óôçí åêêïììïõíéóìÝíç êïéíùíßá,
óýìöùíá ìå ôçí åóþôåñç óõíï÷Þ ôçò éäÝáò ôçò, åßíáé åíôåëþò áíôßèåôç.
Ïé áîßåò ÷ñÞóçò, óôçí ðáñáãùãÞ ôùí ïðïßùí óõììåôÝ÷ù, êáé óôçí
êáôáíÜëùóç ôùí ïðïßùí ôüóï åóý üóï êé åãþ ðáßñíïõìå ìÝñïò åîßóïõ,
÷Üíïíôáé ãéá ìÝíá åêôüò êé áí ôéò êáôáíáëþíù Üìåóá, äçëáäÞ åÜí ç åê
ìÝñïõò óïõ êáôáíÜëùóç äåí åßíáé ìéá áðþëåéá ãéá ìÝíá. Åßíáé
êïéíùíéêÝò áîßåò ÷ñÞóçò êáé ç êïéíùíßá åßíáé ï åõñýôåñïò åáõôüò ìïõ,
åßíáé ðñïÝêôáóç ôïõ åáõôïý ìïõ, åßíáé ï áíáãêáßïò åáõôüò ìïõ, ï
áðïëýôùò áíáãêáßïò ãéá ôçí ðáñáãùãÞ êáé ôçí áíáðáñáãùãÞ ìïõ.
(Áêüìá êé áí èá 'ðñåðå íá æÞóù óáí áðïìïíùìÝíïò åñçìßôçò, óáí
11
Üãñéïò, ìç ÷ñçóéìïðïéþíôáò áðü ôçí êïéíùíéêÞ ðáñáãùãÞ ôßðïôå Üëëï
åêôüò áð' ôç äéêÞ ìïõ êïéíùíéêÜ ðáñá÷èåßóá õðïêåéìåíéêüôçôá êáé
ãíþóç, êáé êáôáöÝñù ìå êÜðïéïõò ôñüðïõò íá åðéâéþóù Ýôóé, ç
áëëáãìÝíç ìïõ áõôïäñáóôçñéüôçôá èá ìïõ äþóåé óå ëßãï Ýíá
äéáöïñåôéêü ðñüóùðï). Ç áîßá ÷ñÞóçò ôïõò, ðïõ êáôáíáëþíåôáé Üìåóá
áðü Üëëïõò, åðéóôñÝöåé ó' åìÝíá õðü ôç ìïñöÞ ôçò äéáôçñçìÝíçò ùò
ôÝôïéáò Þ êáé åîåëéãìÝíçò äçìéïõñãéêÞò éêáíüôçôáò åêåßíùí ôùí Üëëùí
óôçí êïéíùíéêÞ ðáñáãùãÞ õðü ôç ìïñöÞ ôçò äéáöõëáãìÝíçò Þ
åðáõîçìÝíçò ðáñáãùãÞò ôçò ôÜîçò ôùí áíèñþðéíùí üíôùí áðü ôá
ïðïßá åîáñôÜôáé ç áíáðáñáãùãÞ ìïõ - ôçò ìïíáäéêÞò ôÜîçò - Þ ìÜëëïí
ôçò ìïíáäéêÞò, ðáãêüóìéáò ìç-ôÜîçò ôùí óõíåôáéñéóìÝíùí ðáñáãùãþí
ïé ïðïßïé ðáñÜãïõí ôçí ïëüôçôá ôïõ ðëïýôïõ ðïõ áíáëþíù' ïé ïðïßïé,
óõíåðþò, ìå ðáñÜãïõí Þ ìÜëëïí ðáñÜãïõí ôéò áíáãêáßåò
ðñïûðïèÝóåéò ôçò ðáñáãùãÞò ôïõ åáõôïý ìïõ.
¸ôóé, êáìßá êïéíùíéêÞ áîßá ÷ñÞóçò äåí ìïõ åßíáé áðïîåíùìÝíç.
ÌÜëëïí, ôï óýíïëï ôïõò ðáñáìÝíåé åíôüò ôïõ (äéåõñõìÝíïõ) åáõôïý
ìïõ, óõóóùñåýåôáé êáé áõîÜíåôáé åêåß êáé ðñï÷ùñåß óôçí åîýøùóç ôçò
ïëéêÞò ðïéüôçôáò ôçò æùÞò ìïõ.
Óõíåðþò, ìÝóá óôç äéáäéêáóßá ðáãêüóìéïõ ó÷åäéáóìïý ôçò ðáñáãùãÞò
åê ìÝñïõò ôùí Óõìâïõëßùí, Ý÷ù ìßá ëïãéêÞ êáé èåìéôÞ áíôßññçóç êÜèå
ðïõ êáëïýìáé íá óõììåôÜó÷ù óå êÜðïéá ðáñáãùãÞ ðïõ äåí éêáíïðïéåß
áõôÞ ôç ëïãéêÞ. ÊÜèå ðáñáãùãÞ ðïõ äåí éêáíïðïéåß áõôÞ ôç ëïãéêÞ
åßíáé áëçèéíÜ êïéíùíéêÜ êáôáóôñïöéêÞ, åßíáé áíôé-êïéíùíéêÞ êáé åßíáé
ìéá áíôé-áîßá ÷ñÞóçò (Ýíáò áíôé-ðëïýôïò). Êáèåôß ðïõ äåí áîßæåé íá
äéáôçñçèåß, ðñÝðåé íá êáôáóôñáöåß.
21
«Ç áíåîÜñôçôç, õëéêÞ ìïñöÞ ðëïýôïõ åîáöáíßæåôáé êáé ï ðëïýôïò
åìöáíßæåôáé íá åßíáé áðëþò ç äñáóôçñéüôçôá ôùí áíèñþðùí. ÏôéäÞðïôå
äåí åßíáé áðïôÝëåóìá áíèñþðéíçò äñáóôçñéüôçôáò, åñãáóßáò, åßíáé
öýóç, êáé ùò ôÝôïéá, äåí åßíáé êïéíùíéêüò ðëïýôïò. Ôï öÜíôáóìá ôïõ
êüóìïõ ôùí áãáèþí óâÞíåé êáé öáßíåôáé íá åßíáé áðëþò ìéá áåíÜùò
åîáöáíéæüìåíç êáé áåíÜùò áíáðáñáãþìåíç áíôéêåéìåíéêïðïßçóç ôçò
áíèñþðéíçò åñãáóßáò. ¼ëïò ï óôÝñåïò õëéêüò ðëïýôïò åßíáé ìïíÜ÷á ç
ìåôáâáôéêÞ õëïðïßçóç ôçò êïéíùíéêÞò åñãáóßáò, ç áðïêñõóôÜëëùóç
12
ôçò ðáñáãùãéêÞò äéáäéêáóßáò, ôçò ïðïßáò ìÝôñï åßíáé ï ÷ñüíïò, ôï
ìÝôñï ôçò êßíçóçò êáèåáõôÞò.
(ÊÁÑË ÌÁÑÎ)
22
Óå ôåëåõôáßá áíÜëõóç, üëá üóá Ý÷åéò íá äþóåéò åßíáé ï åáõôüò óïõ. Ï
åáõôüò óïõ åßíáé ôï ìüíï óïõ äþñï. ÅÜí äåí êáôÝ÷åéò ôïí åáõôü óïõ -
äçëáäÞ, åÜí åðéôñÝøåéò óôïí åáõôü óïõ íá áíáãêáóôåß íá ðïõëÞóåé ôïí
åáõôü óïõ - äåí Ý÷åéò ôßðïôá íá åíáðïèÝóåéò óå Ýíá Üëëï Üôïìï, óå
Ýíáí Üëëï åáõôü. Óôçí ðñáãìáôùìÝíç êïéíùíßá, ôçí êïììïõíéóôéêÞ
êïéíùíßá, ç áíôáëëáãÞ ðñÝðåé íá ãßíåé ïñáôÜ êáé ìå ðëçñüôçôá áõôü,
ðïõ Þôáí ðÜíôá óôçí ïõóßá: áíôáëëáãÞ åáõôþí.
13
ÉÉ. ÁÔÏÌÉÊÉÓÌÏÓ ÊÁÉ ÊÏËÅÊÔÉÂÉÓÌÏÓ
23
«Ðñùô' áð' üëá ðñÝðåé íá áðïöýãïõìå íá êáèïñßóïõìå ðÜëé ôçí
"êïéíùíßá" óáí ìéá áöáßñåóç áðÝíáíôé óôï Üôïìï. Ôï Üôïìï åßíáé ôï
êïéíùíéêü ïí. Ç æùÞ ôïõ, áêüìá êé áí äåí åìöáíßæåôáé ìå ôçí Üìåóç
ìïñöÞ êïéíïôéêÝò æùÞò óå êïéíùíßá ìå Üëëïõò, åßíáé ëïéðüí Ýêöñáóç
êáé åðéâåâáßùóç ôçò êïéíùíéêÞò æùÞò. Ç áôïìéêÞ êáé ç åéäïðïéüò æùÞ
ôïõ áíèñþðïõ äåí äéáöÝñïõí, üóï êé áí - ðñÜãìá áíáðüöåõêôï - ï
ôñüðïò ýðáñîçò ôïõ áôüìïõ åßíáé Ýíáò ðéï éäéáßôåñïò Þ ðéï ãåíéêüò
ôñüðïò ôçò æùÞò ôïõ åßäïõò Þ ç æùÞ ôïõ åßäïõò åßíáé ìéá ðéï éäéáßôåñÞ
ðéï ãåíéêÞ áôïìéêÞ æùÞ [...] Ï Üíèñùðïò, óôï âáèìü ðïõ ìðïñåß íá
åßíáé éäéáßôåñï Üôïìï - êáé áêñéâþò áõôÞ ôïõ ç éäéáéôåñüôçôá ôïí êÜíåé
Üôïìï êáé ðñáãìáôéêü áôïìéêü êïéíùíéêü ïí - åßíáé êáé ïëüôçôá, ç
éäáíéêÞ ïëüôçôá, ç õðïêåéìåíéêÞ ýðáñîç ôçò èåùñçìÝíçò êáé âéùìÝíçò
êïéíùíßáò ãéá ôïí åáõôü ôçò».
(ÊÁÑË ÌÁÑÎ)
24
«Ï áëôñïõéóìüò âñßóêåôáé óôï ðßóù ìÝñïò ôçò "êüëáóçò ôùí Üëëùí" -
ìüíï ðïõ, ôïýôç ôç öïñÜ, ç ìõóôéêïðïßçóç ìáò ðñïóöÝñåôáé ìå ôç
óôÜìðá ôïõ èåôéêïý. Áò ôåëåéþíïõìå, åðéôÝëïõò, ìéá êáé êáëÞ ìå ôïýôï
ôï ðíåýìá ôïõ ðáëéïý áãùíéóôÞ! Ãéá íá ì' åíäéáöÝñïõí ïé Üëëïé, ðñÝðåé
ðñþôá ðñþôá íá âñù ìÝóá ìïõ ôç äýíáìç ãéá Ýíá ôÝôïéï åíäéáöÝñïí.
Áõôü ðïõ ìå óõíäÝåé ìå ôïõò Üëëïõò, ðñÝðåé íá åìöáíßæåôáé ìÝóá áð'
áõôü ðïõ ìå óõíäÝåé ìå ôçí ðëïõóéüôåñç êáé áðáéôçôéêüôåñç ìåñéÜ ôçò
èÝëçóçò ìïõ ãéá æùÞ. Êáé ü÷é ôï áíôßóôñïöï. Óôïõò Üëëïõò áíáæçôïýí
ðÜíôïôå åìÝíá êáé ôï ðëïýôéóìá ìïõ êáé ôçí ðñáãìÜôùóç ìïõ. Áò ôï
óõíåéäçôïðïéÞóïõìå áõôü ï êáèÝíáò, êáé ôï "êáèÝíáò ãéá ôïí åáõôü
ôïõ" öôáóìÝíï óôéò Ýó÷áôåò óõíÝðåéåò ôïõ, èá îáíïé÷ôåß óôï "üëá ãéá ôïí
êáèÝíá". Ç åëåõèåñßá ôïõ åíüò èá 'íáé ç åëåõèåñßá ïëùíþí. Ç
êïéíüôçôá ðïõ äåí èåìåëéþíåôáé ðÜíù óôéò áôïìéêÝò áðáéôÞóåéò êáé óôç
äéáëåêôéêÞ ôïõò, äåí ìðïñåß ðáñÜ íá åíéó÷ýåé ôçí êáôáðéåóôéêÞ âßá ôçò
åîïõóßáò. Ï ¢ëëïò ðïõ äåí ìå âïçèÜåé íá âñù ôïí åáõôü ìïõ åßíáé Ýíá
ðñÜãìá - êáé ï áëôñïõéóìüò ìå êáëåß í' áãáðÞóù áêñéâþò ôá ðñÜãìáôá,
í' áãáðÞóù ôçí áðïìüíùóç ìïõ [...]. ¼óï ãéá ìÝíá, äåí áíáãíùñßæù
Üëëç éóüôçôá áðü êåßíç ðïõ, ç èÝëçóç ìïõ íá æçôþ óýìöùíá ìå ôéò
14
åðéèõìßåò ìïõ, áíáãíùñßæåé óôç èÝëçóç ôùí áëëùíþí íá æÞóïõí. Ç
åðáíáóôáôéêÞ éóüôçôá èá 'íáé áîåäéÜëõôá áôïìéêÞ êáé óõëëïãéêÞ».
(ÑÁÏÕË ÂÁÍÅÃÊÅÌ)
25
«Ðñéí áð' üëá äéáðéóôþíïõìå ôï ãåãïíüò üôé ôá ëåãüìåíá äéêáéþìáôá
ôïõ áí9ñþðïõ [...] äåí åßíáé ôßðïôå Üëëï ðáñÜ ôá äéêáéþìáôá ôïõ ìÝëïõò
ôçò êïéíùíßáò ôùí éäéùôþí, äçëáäÞ ôïõ åãùéóôÞ áíèñþðïõ, ôïõ
÷ùñéóìÝíïõ áðü ôïí Üíèñùðï êáé ôçí êïéíüôçôá [...] Ç åëåõèåñßá åßíáé
åðïìÝíùò ôï äéêáßùìá íá êÜíåé êáé íá áóêåß êáíåßò êáèåôß ðïõ äåí
âëÜöôåé ôïí Üëëï. Ôá üñéá, ðïõ ìÝóá ôïõò ï êáèÝíáò ìðïñåß íá êéíåßôáé
áæçìßùôá ãéá ôïí Üëëï, êáèïñßæïíôáé ìå íüìï, üðùò ôá üñéá ðïõ
÷ùñßæïõí äõï ÷ùñÜöéá êáèïñßæïíôáé ìå öñÜ÷ôç. Ðñüêåßôáé ãéá ôçí
åëåõèåñßá ôïõ áíèñþðïõ ùò ìïíÜäáò áðïìïíùìÝíçò êáé
áðïôñáâçãìÝíçò óôïí åáõôü ôçò [...] Ôï äéêáßùìá üìùò ôïõ áíèñþðïõ
óôçí åëåõèåñßá äåí âáóßæåôáé óôç óýíäåóç ôïõ áíèñþðïõ ìå ôïí
Üíèñùðï, áëëÜ, áíôßèåôá, óôçí áðïìüíùóç ôïõ áíèñþðïõ áðü ôïí
Üíèñùðï. Åßíáé ôï äéêáßùìá áõôÞò ôçò áðïìüíùóçò, ôï äéêáßùìá ôïõ
ðåñéïñéóìÝíïõ, ôïõ êëåéóìÝíïõ óôïí åáõôü ôïõ áôüìïõ [...] ðïõ êÜíåé
ôïí êÜèå Üíèñùðï íá âñßóêåé óôïí Üëëï Üíèñùðï ü÷é ôçí ðñáãìÜôùóç,
áëëÜ, áíôßèåôá, ôï öñáãìü ôçò åëåõèåñßáò ôïõ».
(ÊÁÑË ÌÁÑÎ)
26
«Ïé äñüìïé ôïõ áôïìéêéóìïý êáé ôïõ êïëåêôéâéóìïý åßíáé êáôÜóðáñôïé ìå
áìÝôñçôá êïõöÜñéá. ÊÜôù áðü äýï öáéíïìåíéêÜ áíôßèåôåò ëïãéêÝò
ëõìáéíüôáí ç ßäéá ëçóôåßá, ç ßäéá êáôáðßåóç ôïõ îåìïíá÷éáóìÝíïõ
áíèñþðïõ».
(ÑÁÏÕË ÂÁÍÅÃÊÅÌ)
27
Åßíáé Üñáãå áðáñáßôçôï, ãéá ìéáí áêüìá öïñÜ, íá åðéóçìÜíïõìå ôïí
áõôïðáñáëïãéóìü ôùí ìïíüðëåõñùí áöáéñÝóåùí «Üôïìï» êáé
«êïéíùíßá», êáé ôùí éäåïëïãéþí ðïõ èåìåëéþèçêáí óôç ìïíüðëåõñç
áõôÞ áíôßëçøç - «áôïìéêéóìüò» (Þ «åãùéóìüò») êáé áðïêáëïýìåíïò
«óïóéáëéóìüò» (Þ «êïëåêôéâéóìüò»);
15
Ìðïñïýìå íá åßìáóôå Üôïìá ìïíÜ÷á êïéíùíéêÜ.
Ìðïñïýìå íá åßìáóôå óå êïéíùíßá ìïíÜäá áôïìéêÜ.
Ôá Üôïìá óõãêñïôïýí ôçí êïéíùíßá.
Ç êïéíùíßá óõãêñïôåß ôá Üôïìá.
28
ÓêÜøå âáèéÜ ìÝóá óôï Üôïìï êáé èá âñåéò ôçí êïéíùíßá. ÓêÜøå âáèéÜ
óôçí êïéíùíßá êáé èá âñåéò ôï Üôïìï. ÓêÜøå âáèéÜ óôï Ýíá Þ óôï Üëëï
êáé èá âãåéò áðü ôçí «Üëëç» ìåñéÜ. Ç Ýííïéá «Üôïìï» óôçí ðëÞñç
óçìáóßá ôçò åßíáé ç ßäéá ìå ôçí Ýííïéá «êïéíùíßá». Êáé ç Ýííïéá
«êïéíùíßá» óôçí ðëÞñç óçìáóßá ôçò åßíáé, åðßóçò, ç ßäéá ìå ôçí Ýííïéá
«Üôïìï». Ç ìßá åßíáé áäýíáôç, äåí õðÜñ÷åé, ÷ùñßò ôçí Üëëç. Êáé ç
êáñäéÜ ôçò êïéíùíßáò åßíáé ôï «áíôßèåôï» ôçò, ôï Üôïìï. Óôï êÝíôñï ôïõ
áôüìïõ âñßóêåôáé ç «áíôßèåóßò» ôïõ, ç êïéíùíßá. ÐñÝðåé íá ìéëÜìå ãéá
êïéíùíéêü Üôïìï. Êáé ïé äýï áõôÝò áöçñçìÝíåò êáèïëéêüôçôåò,
«êïéíùíßá» êáé «Üôïìï» âñßóêïõí ôç óõãêåêñéìÝíç ôïõò êáèïëéêüôçôá
óôï êïéíùíéêü Üôïìï.
29
Ç êïéíùíßá, äß÷ùò ôï Üôïìï, åßíáé Üäåéá, êåíÞ, åßíáé óôåñçìÝíç áðü ôçí
ýðáñîç ôçò, üðùò áêñéâþò êáé ôï Üôïìï, äß÷ùò ôçí êïéíùíßá, åßíáé
óôåñçìÝíï áðü ýðáñîç - êáé, áêüìá, Ýîù áðü ôçí áíèñþðéíç êïéíùíßá,
äåí åßíáé áíèñþðéíï ïí (áêüìá êáé åÜí ôý÷áéíå íá åðéâéþóåé ùò
âéïëïãéêü ïí ùóôüóï, áêüìá êáé ùò ôÝôïéï åßíáé áðüññïéá, áðïôÝëåóìá,
ìéáò áíèñþðéíçò êïéíùíéêÞò - óå ôïýôç ôçí ðåñßðôùóç óåîïõáëéêÞò -
ó÷Ýóçò). ÌïíÜ÷á üôáí áìöüôåñåò áõôÝò ïé óôéãìÝò ìðïñïýí íá
åðéâåâáéùèïýí ôáõôü÷ñïíá, ìïíüóçìá, åÜí áäñá÷èïýí ùò ìßá,
ìïíáäéêÞ, åíùôéêÞ Ýííïéá - ùò, óôçí ðñáãìáôéêüôçôá, ìßá åííïéáêÞ
ìïíáäéêüôçôá - ìå ôçí áíôßöáóç ôïõò íá Ý÷åé áíáéñåèåß, íá Ý÷åé áñèåß
(óôç óêÝøç êáô' áñ÷Üò), ìïíÜ÷á ôüôå ìðïñïýí íá êáôáíïçèïýí ôï
«Üôïìï» Þ ç «êïéíùíßá».
30
Ç áõôïðáñáãùãÞ ìðïñåß íá åßíáé ìïíÜ÷á êïéíùíéêÞ" ç êïéíùíßá åßíáé
16
áõôïðáñáãùãÞ, äçëáäÞ ç êïéíùíßá åßíáé ôá ìïíáäéêÜ ðéèáíÜ ìÝóá
ðáñáãùãÞò ôùí åáõôþí. Äåí ìðïñïýìå êáí íá ìéëÜìå ãéá «åáõôü»
äß÷ùò ôáõôü÷ñïíá êáé ôáõôüóçìá íá õðïíïåßôáé Þ ñçôÜ íá åííïåßôáé ç
«êïéíùíßá» Ï «åáõôüò» õðÜñ÷åé ìüíï ùò Ýíáò óõíåôáéñéóìüò åáõôþí,
ùò ìßá óýíäåóç ìå Üëëïõò åáõôïýò, ùò óýìðñáîç åáõôþí, ùò
êïéíùíßáò Äåí åßíáé ôõ÷áßï ðùò ç ëáôéíéêÞ ñßæá ôçò óõíåßäçóçò - con-
scie-ntia - óçìáßíåé êõñéïëåêôéêÜ áðü êïéíïý ãíþóç, óõí-åéäÝíáé,
ãíùñßæù ìáæß ìå êÜðïéïí. Ç õðïêåéìåíéêüôçôá åßíáé, êáô' ïõóßáí, äé-
õðïêåéìåíéêüôçôá, åßíáé êáô' ïõóßáí äé-õðïêåéìåíéêÞ, åßíáé äçëáäÞ
ïõóéùäþò êïéíùíéêÞ.
31
Ç «áôïìéêüôçôá» óïõ åßíáé Þäç ìéá «êïéíùíéêÞ äïìÞ», êáé Þôáí Þäç
ôÝôïéá áðü ôçí áðáñ÷Þ ôçò, áðü ôçí ßäéá ôç óýëëçøÞ óïõ.
32
Ôá Üôïìá ðáñÜãïíôáé ìïíÜ÷á áðü ôçí êïéíùíßá. Ç êïéíùíßá ðáñÜãåôáé
ìïíÜ÷á áðü Üôïìá.
33
Ç êïéíùíßá ìðïñåß íá ðñáãìáôùèåß ìïíÜ÷á åãùéóôéêÜ, üðùò áêñéâþò
êáé ôï åãþ ìðïñåß íá ðñáãìáôùèåß, ìðïñåß íá åßíáé äõíáôÞ ç ýðáñîç
ôïõ, ìðïñåß íá ïëïêëçñùèåß ìïíÜ÷á êïéíùíéêÜ.
34
Ï åáõôüò åßíáé ðñéí áðü üëá, êáô' åîï÷Þí êáé ïõóéùäþò êïéíùíéêüò- ç
êïéíùíßá åßíáé êáô' åîï÷Þí êáé ïõóéùäþò åãùéóôéêÞ.
35
ÅÜí ïé öéëüóïöïé ôïõ ìïíüðëåõñïõ áôïìéêéóìïý, ôïõ óôåíïý åãùéóìïý
— Þôïé ôçò áîéïëïãßáò ôïõ åáõôïý - èÝëïõí íá êáôáíïÞóïõí ôïí
êïéíùíéóìü, ôï óïóéáëéóìü, ôïõ Ìáñî, èá ðñÝðåé íá óõëëïãéóôïýí, íá
óêåöôïýí êáëÜ, ôç äÞëùóç ôïõ óýìöùíá ìå ôçí ïðïßá ï Üëëïò åßíáé
Ýíá áíáãêáßï ìÝñïò ôïõ åáõôïý óïõ.
36
Ç áñ÷Þ ôïõ «äåí åðéèõìþ ôßðïôá ðÝñáí ôïõ åáõôïý ìïõ» - ç áñ÷Þ ôçò
17
áõôïåðéèõìßáò, ôçò åéò åáõôüí ðñïóçëþóåùò (áõôïêÜèåîéò,
åáõôïêåíôñéóìüò, åãùêåíôñéóìüò) - ãßíåôáé ç áñ÷Þ ôçò êáèçìåñéíÞò
æùÞò óôçí êïììïõíéóôéêÞ êïéíùíßá áðü ôç óôéãìÞ ðïõ ç êïéíùíéêÞ
öýóç ôïõ åáõôïý, êáé ç «åáõôéêÞ öýóç» ôçò êïéíùíßáò, Ý÷åé ãßíåé ìéá
áðôÞ êáé äéÜöáíç áëÞèåéá ôçò åìðåéñßáò.
37
Ôï êñáôéêü êåöÜëáéï, óôïí êáôáñãçìÝíï éäéùôéêü êáðéôáëéóìü, áñíåßôáé
Þ êáôáðéÝæåé ôï éäéùôéêü êåöÜëáéï. Ç éäåïëïãßá ôïõ áíôé-áôïìéêéóìïý -
äçëáäÞ, ôïõ êïëåêôéâéóìïý Þ ôïõ ìïíüðëåõñïõ óïóéáëéóìïý -(ôüóï
ïõóéþäçò óôï ìáïúóìü åéäéêÜ êáé óôçí åðáíáóôáôéêÞ éäåïëïãßá åí ãÝíåé)
åßíáé áíôßóôïé÷ç áêñéâþò (êáé óýìöùíç) ìå ôï ó÷Ýäéï ôçò êáôÜðíéîçò
ôïõ éäéùôéêïý êáðéôáëéóìïý êáé ôçò éäéùôéêÞò óõóóþñåõóçò, ìáæß êáé ôùí
÷áñáêôçñïëïãéêþí ôÜóåùí ðïõ áíôéóôïé÷ïýí óå áõôÝò, åê ìÝñïõò ôïõ
ãñáöåéïêñáôéêïý êáðéôáëéóìïý (äçëáäÞ ôïõ êñáôéêïý êáðéôáëéóìïý).
ÁõôÞ ç ðïëéôéêÞ ãñáììÞ êáôáðßåóçò, óõìðõêíùìÝíç óôï ìáïúêü
óýíèçìá «ôóÜêéóå ôïí åáõôü» Ý÷åé, åðßóçò, ôçí åðåíÝñãåéá ôçò
áíá÷áßôéóçò ôïõ êïììïõíéóôéêïý åãùéóìïý, ðáñåìðïäßæïíôáò ôçí
áíÜäõóç ôïõ ìÝóá óôïõò êüëðïõò ôïõ ðñïëåôáñéÜôïõ- ôçò áíá÷áßôéóçò
ìéáò ìïñöÞò åãùéóìïý, ðïõ ç ãñáöåéïêñáôßá óõã÷Ýåé, óõíåéäçôÜ Þ
áóõíåßäçôá, ìå ôïí áóôéêü åãùéóìü.
38
Áêüìá êáé ï ßäéïò ï éäéùôéóìüò åßíáé ìéá êïéíùíéêÞ åêäÞëùóç, ìéá
êïéíùíéêÞ Ýêöñáóç, ìéá Ýêöñáóç ôçò êïéíùíéêÞò æùÞò óå ìéáí
ïñéóìÝíç éóôïñéêÞ ìïñöÞ ôçò êïéíùíßáò. Ìå Üëëá ëüãéá, ï éäéùôéóìüò,
ç éäåïëïãßá ôïõ éäéùôåýåéí, åßíáé ìéá Ýêöñáóç ôïõ êïéíùíéêïý áôüìïõ
ðïõ ðáñÜ÷èçêå áðü ôç óýã÷ñïíç êïéíùíßá. Åêåßíïé ðïõ äåí óêÝöôïíôáé
äéáëåêôéêÜ êáôáëÞãïõí íá êÜíïõí ôåñÜóôéá ëÜèç ùò ðñïò áõôü. ôüóï
ðñáêôéêÜ üóï êáé èåùñçôéêÜ, äéüôé äåí ìðïñïýí íá óõëëÜâïõí ôïí
óýã÷ñïíï áíôé-êïéíùíéóìü, ôïí óýã÷ñïíï áíôé-óïóéáëéóìü, ùò ìéá
êïéíùíéêÞ áëÞèåéá, ùò ìßá (ðáñáäåäåãìÝíùò áõôïáíáðáñáãþìåíç)
õðïêåéìåíéêïðïßçóç, äçëáäÞ åóùôåñéêïðïßçóç, ôçò êáðéôáëéóôéêÞò
êïéíùíßáò, ç ïðïßá åßíáé áêñéâþò ìéá áíôé-êïéíùíéêÞ êïéíùíßá. Óå
ôÝôïéï ìÜëéóôá âáèìü, ðïõ ç «êïéíùíéêïðïßçóç ôçò êïéíùíßáò» äåí
åßíáé, üóïí áöïñÜ óôçí êáðéôáëéóôéêÞ êïéíùíßá, ðáñÜ ìßá Üëëç
ïíïìáóßá ãéá ôï ßäéï ôï ðñüôáãìá êáé ôï ó÷Ýäéï ôçò êïéíùíéêÞò
18
åðáíÜóôáóçò.
Ïé éäåïëïãßåò ôïõ áíôéêïéíùíéóìïý, ôïõ áíôé-óïóéáëéóìïý, âáóßæïíôáé
óôçí áàëéüôçôá ôïõ óõíõðÜñ÷åéí, ôïõ óõíåôáéñßæåóèáé (ðëÞîç óôéò
óõëëïãéêüôçôåò, óõëëïãéêÞ ðëÞîç, ìç áõèåíôéêÝò ó÷Ýóåéò óôïõò
óõíåôáéñéóìïýò, ìç áõèåíôéêü óõíÝñ÷åóèáé ê.ëð.) õðü ôéò ðáñïýóåò
óõíèÞêåò, äçëáäÞ óôçí áèëéüôçôá ôïõ óõíåôáéñßæåóèáé ùò
áðïîåíþóåùò êáé ùò áëëïôñéþóåùò. Ðñüêåéôáé ãéá åêäçëþóåéò, ãéá
åêöñÜóåéò ôçò öôþ÷åéáò ôçò êïéíùíéêÞò æùÞò - ôçò êáô' ïõóßáí ìç
õðÜñîåùò ôçò ùò ôÝôïéáò - óôïí êüóìï ôùí îÝíùí, óôïí bellum omnium
contra omnes, ðïõ åßíáé ç êáðéôáëéóôéêÞ êïéíùíßá.
39
Ï áñéóôåñéóôÞò, ðáãéäåõìÝíïò óôçí áÝíáç øåõäÞ åêëïãÞ áíÜìåóá óôï
íá áêïëïõèÞóåé ôéò äéêÝò ôïõ Üìåóåò åðéèõìßåò Þ íá ôéò èõóéÜóåé ãéá ôá
éäáíéêÜ ôïõ, ðåñéöñïíåß ôï «åãùéóôéêü» ðñüóùðï ðïõ áíåíäïßáóôá
åðéëÝãåé ôçí Üìåóç, éäéùôéêÞ éêáíïðïßçóç. Ï áõèåíôéêüò êïììïõíéóôÞò
ðåñéöñïíåß åðßóçò áõôü ôïí ôåëåõôáßï ôýðï, áëëÜ ãéá ôïí áíôßèåôï ëüãï:
üíôáò ðåñéïñéóìÝíïò, ðåñé÷áñáêùìÝíïò óôçí Üìåóç éäéùôéêÞ
éêáíïðïßçóç äåí åßíáé áñêåôÜ éêáíïðïéçìÝíïò ïýôå êáé éêáíïðïéçôéêüò
- äåí áðïëáìâÜíåé áñêåôÞ éêáíïðïßçóç êáé äåí ðñïóöÝñåé áñêåôÞ
éêáíïðïßçóç. Ãéá ôïí êïììïõíéóôÞ, åðéðñïóèÝôùò, ôï íá ðáñáìÝíïõí
ôÝôïéïé «åãùéóôéêïß» Üíèñùðïé éêáíïðïéçìÝíïé ìå ôéò éäéùôéêÝò,
áðïîåíùìÝíåò ôïõò æùÝò åßíáé Ýíáò Üìåóïò öñáãìüò ãéá ôçí
ðñáãìÜôùóç ôùí äéåõñõìÝíùí óõìöåñüíôùí ôïõ ßäéïõ ôïõ äéåõñõìÝíïõ
åãþ ôïõ êïììïõíéóôÞ. Óå ïñéóìÝíá óçìåßá, ï áñéóôåñéóôÞò
áíôéëáìâÜíåôáé ðùò åëëï÷åýåé ìéá óõãêå÷õìÝíç äéáßóèçóç üôé áõôüò
åßíáé ï áëçèéíüò ëüãïò ãéá ôçí ðåñéöñüíçóç ôïõ-áëëÜ ç äéáßóèçóç
áõôÞ êáôáóôÝëëåôáé äéáñêþò áðü ôçí ßäéá ôçí åðéìïíÞ ôïõ áñéóôåñéóôÞ
ó÷åôéêÜ ìå ôçí «áíáãêáéüôçôá» ôçò èõóßáò.
40
Ï ìïíá÷éêüò áôïìéêéóìüò äåí åßíáé ðáñÜ áëëïôñßùóç ðïõ Ý÷åé êáôáóôåß
áðïäåêôÞ.
Ï êïììïõíéóôéêüò áôïìéêéóìüò Þ ï áôïìéêéóôéêüò êïììïõíéóìüò åßíáé
óõíþíõìïò ôçò ëýóçò ôïõ áéíßãìáôïò ôçò ðñïúóôïñßáò, ìéáò ëýóçò ðïõ,
19
åíþ Ý÷åé óôéãìéáßá êáôÜ êáéñïýò êáé êáôÜ ôüðïõò õðÜñîåé Ýìðñáêôá, äåí
Ý÷åé ùò ôá ôþñá âñåé ôçí áëçèéíÞ ïíïìáóßá ôïõ.
41
ÏðïéïóäÞðïôå «êïëåêôéâéóìüò» äåí åßíáé ãéá ìáò ðáñÜ Ýíáò
áôïìéêéóôéêüò êïëåêôéâéóìüò. Êáé, ïðïéïóäÞðïôå «áôïìéêéóìüò» äåí
åßíáé ãéá ìáò ðáñÜ Ýíáò êïëåêôéâéóôéêüò áôïìéêéóìüò.
42
«Ôßðïôá ðåñéóóüôåñï ãéá ìÝíá, áðü åìÝíá ôïí ßäéï, áðü ôïí åáõôü ìïõ».
Ùñáßá. ¼ðùò Ý÷åé, ôï èåþñçìá áõôü åßíáé ðëÞñùò áðïäåêôü. Íáé,
ðñüêåéôáé ãéá ìßá êëáóéêÞ ðëÝïí öñÜóç ôïõ åãùéóôéêïý áéôÞìáôïò,
äéáôõðùìÝíç áðü ôïí êëáóéêü õðÝñìá÷ï êáé åêöñáóôÞ ôïõ
áôïìéêéóôéêïý áíáñ÷éóìïý êáé ôïõ óôåíïý åãùéóìïý, êáé Ýíáí ðñþéìï
áíôáãùíéóôÞ ôïõ Ìáñî, ôïí Ìáî Óôßñíåñ. Ïé üøéìïé ïðáäïß ôïõ,
óõíåéäçôïß êáé ìç, ðåñéëáìâÜíïõí ôïõò «áíôéêåéìåíéóôÝò», ôïõò
«êëáóéêïýò öéëåëåýèåñïõò» êáé ôïõò ëåãüìåíïõò «åëåõèåñéáêïýò
äåîéïýò» åí ãÝíåé. Ôï ðñüâëçìá åßíáé, ðùò óôçí ðåñáéôÝñù åðåîåñãáóßá
ôïõ ßäéïõ ôïõ âéâëßïõ ôïõ, ç êáôáíüçóç - áð' ôïí ßäéï ôïí Óôßñíåñ - áõôÞò
ôïõ ôçò äÞëùóçò áðïäåß÷ôçêå õðïäåÝóôåñç ôçò. Ï Óôßñíåñ äåí öÜíçêå
éäéáßôåñá åõáßóèçôïò óôï ôé èá ðñÝðåé íá óõíåðÜãåôáé ç Ýííïéá ôïõ
«åáõôïý» ðñïêåéìÝíïõ íá åßíáé åðáñêÞò ðñïò ôçí ðñáãìáôéêüôçôá- óôï
ðïéï èá ðñÝðåé íá åßíáé ôï ðåñéå÷üìåíï áõôÞò ôçò Ýííïéáò' åÜí åßíáé
äéåõñõìÝíç, åÜí åêôåßíåôáé ðÝñáí ôïõ åðéðÝäïõ ôçò áõôï-áíôßöáóÞò ôçò
- Þôïé, ôï óýíïëï ôùí Üëëùí åáõôþí ðïõ äéÜ áëëçëïåðéäñÜóåùí
«óõíéóôïýí» Þ ðáñÜãïõí ôïí åáõôü. Êïíôïëïãßò, ç êïéíùíßá. Áõôü ôï
ëÜèïò èá ðñÝðåé, åí ãÝíåé, íá áðïäïèåß óôç ìç åðáñêþò áíåðôõãìÝíç,
Ýìðñáêôç êáé óõíåêôéêÞ áõôïãíùóßá' ï Óôßñíåñ äåí ãíþñéæå ôïí åáõôü
ôïõ åðáñêþò, äåí ãíþñéæå ôçí ßäéá ôçí áëçèéíÞ ôáõôüôçôá ôïõ. Äåí
ãíþñéæå ôïí åáõôü ôïõ ùò êïéíùíßá Þ ôçí êïéíùíßá ùò ôïí áëçèéíü
åáõôü ôïõ.
43
ÅÜí äåí ãßíåé êáôáíïçôÞ ç åãêõñüôçôá êáé ç éó÷ýò ôçò åãùéóôéêÞò
ñïðÞò, ôüôå ôßðïôá äåí Ý÷åé ãßíåé êáôáíïçôü. Ãéá êÜèå êïéíùíéêü Üôïìï,
üôáí äéáêõâåýåôáé ç æùÞ ôïõ ôüôå üëá äéáêõâåýïíôáé. ÅÜí åðéôñÝøù
20
óôïí åáõôü ìïõ íá èõóéáóôåß, ôüôå Ý÷ù åðéôñÝøåé óå üëï ôïí êüóìï - óå
üëåò ôéò ðéèáíÝò áîßåò - íá èõóéáóôïýí óôï âáèìü ðïõ ìå áöïñïýí. ÅÜí
÷áèþ, ôüôå üëïò ï êüóìïò ÷Üíåôáé ãéá ìÝíá. ÊÜèå ðïõ ðåèáßíåé Ýíá
Üôïìï, ðåèáßíåé Ýíáò êüóìïò.
44
Ç êïéíüôçôá ôùí åãùéóôþí åßíáé ç ìïíáäéêÞ äõíáôÞ êïéíüôçôá ðïõ äåí
èåìåëéþíåôáé óôçí êáôáðßåóç ôçò áôïìéêÞò áíÜðôõîçò êáé, óõíåðþò, ôçò
êïéíùíéêÞò áíÜðôõîçò åí ãÝíåé.
45
Ï «êïììïõíéóôéêüò åãùéóìüò» åßíáé ç óýíèåóç ôïõ áôïìéêéóìïý êáé ôïõ
êïëåêôéâéóìïý, üðùò áêñéâþò êáé ç êïììïõíéóôéêÞ êïéíùíßá åßíáé ç
ïíïìáóßá ôçò Ýìðñáêôçò, õëéêÞò, áéóèçôéêÞò Üñóçò ôçò éóôïñéêÞò
áíôßöáóçò ôïõ «ìåñéêïý» êáé «ãåíéêïý» óõìöÝñïíôïò, ìéáò áíôßöáóçò
ðïõ äçìéïõñãåßôáé éäéáßôåñá ìÝóá óôç ó÷Üóç ôçò êïéíùíßáò, óôç
äéÜóðáóç ôçò óå ôÜîåéò. Ôïýôç ç «Üñóç» äåí ìðïñåß íá Ý÷åé ôç ìïñöÞ
ìéáò áðëÞò éäÝáò Þ áöáßñåóçò, áëëÜ ìðïñåß ìïíÜ÷á íá åßíáé ìéá
Ýìðñáêôç, óõãêåêñéìÝíç ìïñöÞ êïéíùíßáò.
46
Ç ðáãêüóìéá êáé áðïêëåéóôéêÞ åîïõóßá ôùí åñãáôéêþí óõìâïõëßùí, ôïõ
áíôé-êñÜôïõò, ôùí óõíåôáéñéóìÝíùí ðáñáãùãþí Þ ôçò «ãåíéêåõìÝíçò
áõôïäéåýèõíóçò», äçëáäÞ ôïõ óõìðåöùíçìÝíïõ êáé óõíôïíéóìÝíïõ
åãùéóìïý, åßíáé ç ðáñáãùãéêÞ äýíáìç êáé ç êïéíùíéêÞ ó÷Ýóç
ðáñáãùãÞò ðïõ ìðïñïýí íá åêôïðßóïõí êáé íá êáôáóôÞóïõí
áðáñ÷áéùìÝíá üëá ôá áðïôåëÝóìáôá ôçò áóõíôüíéóôçò êáé ìç
åíáñìïíéóìÝíçò åãùéóôéêÞò äñáóôçñéüôçôáò ôùí áíèñþðùí. Êáé áõôÜ,
óôï óýíïëï ôïõò, áðïôåëïýí ôçí áðïîÝíùóç ôç ìç óõíåéäçôÞ ðáñáãùãÞ
ôùí ïéêïíïìéêþí «íüìùí» ôïõ êáðéôáëéóìïý áðü ôï ðñïëåôáñéÜôï, ìå
üëåò ôéò ïëÝèñéåò ãéá é ôï ðñïëåôáñéÜôï óõíÝðåéåò ôïõò. Ç èåùñßá ôïõ
êïììïõíéóôéêïý åãùéóìïý åßíáé ðëÞñçò ìüíï ùò èåùñßá ôçò
åðáíáóôáôéêÞò ïñãÜíùóçò êáé ùò èåùñßá ôçò åðáíáóôáôéêÞò ðñáêôéêÞò
åí ãÝíåé' ùò èåùñßá ôùí êáéíïýñéùí êïéíùíéêþí ó÷Ýóåùí êáé ùò
èåùñßá ôçò ðñáêôéêÞò ôùí Óõìâïõëßùí. Åßíáé, äçëáäÞ, åðáñêÞò ìüíï
ùò èåùñßá ôçò êïììïõíéóôéêÞò êïéíùíßáò êáé ùò èåùñßá ôçò ìåôÜâáóçò
áðü ôçí (êñáôéêÞ) êáðéôáëéóôéêÞ óôçí êïììïõíéóôéêÞ êïéíùíßá. Åßíáé,
21
ëïéðüí, ðñïöáíÝò ðùò ïé èÝóåéò áõôÝò Ý÷ïõí áêüìá ìáêñý äñüìï íá
äéáíýóïõí ðñïò ôï óõãêåêñéìÝíï.
47
Ç ïõóßá ôïõ êïììïõíéóìïý åßíáé ï åãùéóìüò ç ïõóßá ôïõ åãùéóìïý
åßíáé ï êïììïõíéóìüò.
Áõôü åßíáé ôï ìõóôéêü ðïõ áëëÜæåé ôïí êüóìï êáé ðïõ ï êüóìïò áêüìá
êñáôÜåé óå ìåãÜëç Ýêôáóç ìáêñéÜ ôïõ. Ç åêôýëéîç êáé äéáëåýêáíóç ôïõ
ìõóôéêïý áõôïý ùò ãÝíåóç êáé áíÜäõóç ôçò ñéæïóðáóôéêÞò
õðïêåéìåíéêüôçôáò äåí åßíáé Üëëç áðü ôç äéáäéêáóßá ó÷çìáôéóìïý ôçò
ßäéáò ôçò êïììïõíéóôéêÞò êïéíùíßáò. Êé áõôÞ Þäç åìðåñéÝ÷åé ôçí
áíôéêåéìåíéêÞ äéáäéêáóßá.
48
«ÁëëÜ ï Üíèñùðïò åîáôïìéêåýåôáé ìïíÜ÷á ìÝóù ôçò äéáäéêáóßáò ôçò
éóôïñßáò. Åìöáíßæåôáé áñ÷éêÜ ùò åéäïðïéü ïí, öõëåôéêü ïí, áãåëáßï æþï
- êáé ü÷é ùò "ðïëéôéêü æþï" ìå ôçí ðïëéôéêÞ Ýííïéá. Ç áíôáëëáãÞ
êáèåáõôÞ åßíáé óçìáíôéêüò ðáñÜãïíôáò áõôÞò ôçò åîáôïìßêåõóçò».
(ÊÁÑË ÌÁÑÎ)
49
¸ôóé, êáôÜ ìßá Ýííïéá, üëç ç éóôïñßá (ìáêñïðñüèåóìá, åÜí ü÷é åð'
Üðåéñïí) õðÞñîå ìßá äéáäéêáóßá åîáôïìßêåõóçò) Ç åîáôïìßêåõóç áõôÞ
öôÜíåé ôï áðïêïñýöùìá ôçò äçìïóéüôçôáò ôçò óôçí åðï÷Þ ôïõ
óõíôå÷íéáêïý êáðéôáëéóìïý. ÁëëÜ ï «áôïìéêéóìüò» ôçò áôïìéêÞò
éäéïêôçóßáò åßíáé Ýíá ôßðïôá, Ýíá ìçäÝí, ìïëïíüôé áðïôåëåß ôçí ðéï
åõíïïýìåíç áõôáðÜôç ôçò. Ôï êõñßáñ÷ï ÷áñáêôçñéóôéêü ôçò áôïìéêÞò
éäéïêôçóßáò åßíáé ìéá õëïðïéçìÝíç ðñáãìïðïßçóç, üðïõ ï åãùéóìüò
ôùí õðïêåéìÝíùí (ôùí õðçêüùí ôçò, êåöáëáéïêñáôþí êáé åñãáôþí
åîßóïõ) åßíáé êáôáðéåóìÝíïò êáé õðïôáãìÝíïò óôçí øåõäï-
õðïêåéìåíéêüôçôá ôçò «ïéêïíïìßáò äé' åáõôÞí». Ç áëÞèåéá ôçò
êáðéôáëéóôéêÞò êïéíùíßáò êáé ôçò áôïìéêÞò éäéïêôçóßáò äåí åßíáé ç
áôïìéêÞ ðåñéïõóßá, áëëÜ ç óôÝñçóç - óõãêåêñéìÝíá: ôïõ ðñïëåôáñéÜôïõ.
Ç áëÞèåéá ôçò áôïìéêÞò éäéïêôçóßáò äåí åßíáé ôßðïôå Üëëï áðü ôçí
ðáñáãùãÞ, ôçí áíáðáñáãùãÞ êáé ôçí áýîçóç ìéáò óôåñçìÝíçò êáé
áêôÞìïíïò ôÜîçò· Þôïé, ôçò ôÜîçò ôçò ìéóèùôÞò åñãáóßáò.
22
Ç áôïìéêÞ éäéïêôçóßá åßíáé, óõíåðþò, ç ßäéá ç Üñíçóç ôïõ áôïìéêéóìïý
êáé ôçò áôïìéêÞò ðåñéïõóßáò. Ãéá ôç óõíôñéðôéêÞ ðëåéïøçößá ôùí
õðçêüùí ôçò, äçëáäÞ ôùí ðñïëåôáñßùí, ç áôïìéêÞ éäéïêôçóßá äåí åßíáé
êáôÜ êáíÝíáí ôñüðï áôïìéêüò ðëïýôïò, áëëÜ åßíáé ìÜëëïí áðþëåéá
(ðþëçóç, áðïîÝíùóç) ôïõ åáõôïý, åßíáé íá åßóáé Üëëïò áðü ôïí åáõôü
óïõ, íá åßóáé Üëëïò ãéá ôïõò Üëëïõò. Áêüìá êáé ïé êáðéôáëéóôÝò, ïé
êåöáëáéïêñÜôåò äåí åßíáé ðáñÜ, óôçí êáëýôåñç ðåñßðôùóç, áðëïß
ðñÜêôïñåò ôïõ êåöáëáßïõ - äéá÷åéñéóôÝò ôçò äéêÞò ôïõò (êáé ôùí Üëëùí)
óôÝñçóçò. Ï ìõèéêüò «áôïìéêéóìüò» ôçò êáðéôáëéóôéêÞò êïéíùíßáò
ìðïñåß íá ðñáãìáôùèåß ìïíÜ÷á ìÝóá óôçí Üñíçóç ôïõ êáé óôçí Üñíçóç
ôçò êïéíùíßáò áðü ôçí ïðïßá åêðçãÜîåé. ¸ôóé, ç ÐáñéóéíÞ Êïììïýíá
ôïõ 1871, ç ðñþôç ðñáãìáôùìÝíç «Äéêôáôïñßá ôïõ ÐñïëåôáñéÜôïõ»,
åðé÷åßñçóå íá êáôáñãÞóåé ôçí éäéùôéêÞ éäéïêôçóßá ðñïêåéìÝíïõ íá
«êÜíåé áëÞèåéá ôïí áôïìéêü ðëïýôï».
Ç åðáíÜóôáóç ôçò ãåíéêåõìÝíçò áõôïäéåýèõíóçò åßíáé ç êßíçóç áðü
ôïí óôåíü, ðåñéïñéóìÝíï, óôïí ðëÞñç, ïëïêëçñùìÝíï, åãùéóìü óôïí
ßäéï ôïí áõôü-åìðëïõôéóìü ôïõ åãùéóìïý. Åßíáé ç Üíïäïò ôïõ åãùéóìïý
áðü ôï âáóßëåéï ôçò áíáãêáéüôçôáò óôï âáóßëåéï ôçò åëåõèåñßáò.
23
III. Ç ÄÉÁËÅÊÔÉÊÇ ÔÏÕ ÅÃÙÉÓÌÏÕ
50
ÊáôáëÞãïõìå óôçí Ýííïéá ôçò êïììïõíéóôéêÞò êïéíùíßáò áðü Ýíá
ìïíïðÜôé, ìÝóù ôçò áíÜëõóçò êáé ôçò áíÜðôõîçò ôçò åí åáõôþ
áíôßöáóçò ôïõ åãùéóìïý, ôçò áõôïáíôéöáôéêÞò äïìÞò ôïõ åãùéóôéêïý
ðñïôÜãìáôïò. Ç êïììïõíéóôéêÞ êïéíùíßá áõôÞ êáèåáõôÞ êáé ç áõôï-
õðÝñâáóç ôïõ óôåíïý åãùéóìïý ôïõ éäéùôéêïðïéçìÝíïõ áíèñþðïõ äåí
ìðïñåß ðáñÜ íá åßíáé ç Ýêâáóç ôçò ßäéáò ôçò åììåíïýò êáé éóôïñéêÞò
äéáëåêôéêÝò ôïõ åãùéóìïý.
51
Ôï åãùéóôéêü ðñüôáãìá, ãéá íá ãßíåé åðáñêÝò ãéá ôïí åáõôü ôïõ, ðñÝðåé
íá ðåñéëáìâÜíåé ðåñéóóüôåñá áðü Ýíá åãþ.
52
Ï êïììïõíéóôéêüò åãùéóìüò, üðùò êáé ç êïììïõíéóôéêÞ êïéíùíßá, äåí
åßíáé ðáñÜ ç ýóôáôç êáôÜëçîç ôçò åììåíïýò êñéôéêÞò, ôçò áõôï-êñéôéêÞò
- ôïõ áóôéêïý åãùéóìïý, ôçò éäéùôéêïðïéçìÝíçò æùÞò.
53
«Ï êïììïõíéóìüò åßíáé ãéá ôïí ¢ãéü ìáò ôåëåßùò áêáôáíüçôïò, åðåéäÞ
ïé êïììïõíéóôÝò äåí áíôéðáñáèÝôïõí ôïí åãùéóìü óôçí áõôïèõóßá Þ ôçí
áõôïèõóßá óôïí åãùéóìü ïýôå åêöñÜæïõí áõôÞ ôçí áíôßöáóç èåùñçôéêÜ
óôçí áéóèçìáôéêÞ ôçò Þ óôçí ðïìðþäç éäåïëïãéêÞ ôçò ìïñöÞ. Áíôßèåôá,
äåß÷íïõí ôçí õëéêÞ âÜóç ðïõ ôç ãåííÜåé êáé ðïõ ìáæß ôçò ç áíôßöáóç
åîáöáíßæåôáé áðü ìüíç ôçò. Ïé êïììïõíéóôÝò äåí êçñýóóïõí êáìéÜ
çèéêÞ, óáí áõôÞí ðïõ êçñýóóåé ï Óôßñíåñ ôüóï åêôåôáìÝíá. Äåí èÝôïõí
óôïõò áíèñþðïõò ôçí çèéêÞ áðáßôçóç: áãáðÜôå ï Ýíáò ôïí Üëëï, ìçí
åßóôå åãùéóôÝò, ê.ëð. Áíôßèåôá, îÝñïõí ðïëý êáëÜ üôé ï åãùéóìüò, üðùò
åîßóïõ êáé ç áõôïèõóßá, åßíáé ìÝóá óå êáèïñéóìÝíåò óõíèÞêåò ìéá
áíáãêáßá ìïñöÞ áõôï-åðéâåâáßùóçò ôùí áôüìùí. ÅðïìÝíùò, ïé
êïììïõíéóôÝò ìå êáíÝíáí ôñüðï äåí èÝëïõí, üðùò ðéóôåýåé ï Áãéïò
Ìáî, êáé üðùò åðáíáëáìâÜíåé ï ðéóôüò ôïõ Íôïôôüñå ÃêñáôóéÜíï
(Áñíïëíô Ñïýãêå) [...] íá êáôáñãÞóïõí ôï "éäéùôéêü Üôïìï" ãéá ôï ÷áôÞñé
ôïõ "ãåíéêïý", áõôïèõóéáæüìåíïõ áíèñþðïõ [...] Ïé êïììïõíéóôÝò
èåùñçôéêïß, ïé ìüíïé ðïõ Ý÷ïõí êáéñü íá áöïóéþíïíôáé óôç ìåëÝôç ôçò
24
éóôïñßáò, îå÷ùñßæïõí ãéá ôï ëüãï üôé ìüíïí áõôïß Ý÷ïõí áíáêáëýøåé
ðùò óôç äéÜñêåéá üëçò ôçò éóôïñßáò, ôï "ãåíéêü óõìöÝñïí"
äçìéïõñãåßôáé áðü Üôïìá ðïõ ïñßæïíôáé ùò "éäéùôéêÜ ðñüóùðá". ÎÝñïõí
üôé ç áíôßöáóç áõôÞ åßíáé ìüíïí åðéöáíåéáêÞ, äéüôé ç ìßá ðëåõñÜ ôçò, ç
ëåãüìåíç "ãåíéêÞ" ðáñÜãåôáé äéáñêþò áðü ôçí Üëëç ìåñéÜ, ôï áôïìéêü
óõìöÝñïí, êáé ìå êáíÝíáí ôñüðï äåí Ýñ÷åôáé óå áíôéðáñÜèåóç ìå ôï
ôåëåõôáßï ùò áíåîÜñôçôç äýíáìç ìå áíåîÜñôçôç éóôïñßá - Ýôóé áõôÞ ç
áíôßöáóç ðÜíôïôå êáôáóôñÝöåôáé êáé áíáðáñÜãåôáé óôçí ðñÜîç.
ÅðïìÝíùò, äåí õðÜñ÷åé èÝìá åãåëéáíÞò "áñíçôéêÞò åíüôçôáò" äýï
ðëåõñþí ìéáò áíôßöáóçò, áëëÜ ðñüêåéôáé ãéá ôçí õëéêÜ ðñïóäéïñéóìÝíç
êáôáóôñïöÞ ôïõ ðñïçãïýìåíïõ õëéêÜ ðñïóäéïñéóìÝíïõ ôñüðïõ æùÞò
ôùí áôüìùí, ðïõ ìå ôçí åîáöÜíéóç ôïõ åîáöáíßæåôáé åðßóçò êáé áõôÞ ç
áíôßöáóç ìáæß ìå ôçí åíüôçôá ôçò».
(ÊÁÑË MAPÎ - ÖÑÉÍÔÑÉ× ÅÍÃÊÅËÓ)
54
Ç åêôüðéóç ôïõ éäéùôéêïý åãùéóìïý áêïëïõèåß ôçí ßäéá äéáäñïìÞ ìå ôïí
éäéùôéêü åãùéóìü. Ôï ìïíïðÜôé ðïõ ïäçãåß Ýîù áðü ôïí óôåíü åãùéóìü
åßíáé ôï åõèý êáé óôåíü ìïíïðÜôé ôïõ ßäéïõ ôïõ åãùéóìïý. (ÁëëÜ, üðùò
åðé÷åéñçìáôïëüãçóå êáé ï ÁúíóôÜéí óå ó÷Ýóç ìå ôïí öõóéêü
÷ùñü÷ñïíï, áõôü ðïõ åßíáé åõèý êáé óôåíü áðü ôç óôåíÞ óêïðéÜ ôïõ
åììåíïýò ðáñáôçñçôÞ, ìðïñåß íá åßíáé ïôéäÞðïôå Üëëï áðü åõèý ãéá ìßá
ðéï åõñåßá óêïðéÜ - íá åßíáé åîáéñåôéêÜ êáìðýëï ìÜëéóôá, ôüóï ðïõ íá
óìßãåé åê íÝïõ ìå ôïí åáõôü ôïõ). Ç áöçñçìÝíç Üñíçóç ôïõ åãùéóìïý
- ç êáôáóôïëÞ, ç áðþèçóç — äåí åðáñêåß' åðáñêåß ìïíÜ÷á ç
óõãêåêñéìÝíç Üñíçóç ôïõ êáé ç åììåíÞò Üñíçóç ôïõ - äçëáäÞ ç
áõôïÜñíçóç.
55
Ç áíÜðôõîç ôïõ åãùéóìïý - ç éóôïñéêÞ öáéíïìåíïëïãßá ôçò
õðïêåéìåíéêüôçôáò - åßíáé, åðßóçò, ìßá äéáëåêôéêÞ ìå ôïýôç ôçí Ýííïéá: ç
Ýîïäïò áðü ôïí óôåíü åãùéóìü ðåñíÜåé ìÝóá áðü ôïí óôåíü åãùéóìü
êáèåáõôü. Êáé üëåò ïé áðüðåéñåò íá öñÜîïõí ôï äñüìï áõôüí ôåßíïõí
ìïíÜ÷á íá áðáãïñåýóïõí ôçí áíÜðôõîç êáé íá ôçí êáèçëþóïõí óôï
óôåíü ôçò óôÜäéï.
56
25
Ï éäéùôéêüò åãùéóìüò åßíáé Ýíáò åãùéóìüò óõãêñïõüìåíïò ìå ôçí ßäéá
ôçí ïõóßá ôïõ. (Ôïýôï üìùò ãßíåôáé öáíåñÞ áëÞèåéá êáé, óõíåðþò, ç ìßá
ìåôÜ ôçí Üëëç ïé óõíèÞêåò ðïõ êáèéóôïýí áíáãêáßá ôç óôåíÞ
ïéêåéïðïßçóç, ôï óöåôåñéóìü - óõíèÞêåò ðïõ óõ÷íÜ óôïéâÜæïíôáé
÷ïíäñïåéäþò êÜôù áðü ôç óõã÷õóôéêÞ êáôçãïñßá ôçò «óðÜíçò» -
åãêáôáëåßðïíôáé, öåýãïõí, êáé ïé óõíèÞêåò ãéá ìéá ðëçñÝóôåñç,
åõñýôåñç ïéêåéïðïßçóç ùñéìÜæïõí. Ðéï åéäéêÜ, ôïýôï óçìáßíåé ðùò ïé
óõíèÞêåò ãéá ôçí ïéêåéïðïßçóç Üëëùí áíèñþðùí ùò õðïêåéìÝíùí
(áìïéâáéüôçò, áëëçëåããýç) áíôéôßèåôáé ñçôÜ óôçí ïéêåéïðïßçóç ôïõò ùò
áðëþò áíôéêåéìÝíùí (åêìåôÜëëåõóç). ¸ôóé, ãéá ðáñÜäåéãìá, ç ðáñïýóá
«ýöåóç», ç áýîçóç ôçò öôþ÷åéáò êáé ôçò áðåëðéóßáò ðïõ óõíåðéöÝñåé,
õðÞñîå áñ÷éêÜ ìéá ìåãÜëç áíÜó÷åóç áðü áõôÞ ôçí Üðïøç êáé Ý÷åé
äñáóôéêÜ ðåñéïñßóåé ôçí êáèçìåñéíÞ ðåéñáìáôéêÞ âÜóç, ôï ðåéñáìáôéêü
ðåäßï ðïõ, ãéá Ýíá äéÜóôçìá (óôçí êïñýöùóç ôçò «åõìÜñåéáò», ôçò
«áöèïíßáò» óôç äåêáåôßá ôïõ '60), Ýêáíå ôçí êñéôéêÞ áõôÞ íá íéþèåé
áëçèéíÞ.
57
Áõôü ðïõ ôåßíïõìå íá ìç óõíåéäçôïðïéïýìå áìÝóùò åßíáé ðùò ç
åðéêñáôïýóá,óôåíÞ êáé ðôù÷áßíïõóá ìïñöÞ ôïõ åãùéóìïý, ôçò
áõôïúêáíïðïßçóçò, åßíáé âáèéÜ áíáìåìåéãìÝíç ìå ôï áíôßèåôï ôçò, ìå
ôçí áðÜñíçóç ôçò áõôïúêáíïðïßçóçò. Åðßóçò, ðùò ç «áðëçóôßá» ðïõ
êáíïíéêÜ äïêéìÜæïõìå êáé íéþèïõìå åßíáé ìéá áðëçóôßá ñéæéêÜ
ðñïóìåìåéãìÝíç ìå ôçí ßäéá ôçò ôçí Üñíçóç, ìå ôçí ðéêñáìÝíç
áðïðïßçóç' ìå ôçí áðÜñíçóç ôçò áðëçóôßáò ðïõ èåìåëéþíåôáé
áíáãêáóôéêÜ óôéò óôåíÝò, ðåñéïñéóìÝíåò óõíèÞêåò ôçò áõôï-áðüëáõóçò,
ðïõ åðß ôïõ ðáñüíôïò åßíáé äéáèÝóéìç êáé, éäéáßôåñá, Þôáí óôï ðáñåëèüí
äéáèÝóéìç, óôéò ðáñåëèïýóåò óõíèÞêåò áêñáßáò óðÜíçò, áðþëåéáò êáé
ìü÷èïõ. Ðéï åéäéêÜ, ç ìïñöÞ áõôï-áðüëáõóçò ðïõ åßíáé áðïêëåéóìÝíç,
ç ìõóôéêÞ áõôï-Üñíçóç ðïõ êñýâåôáé óôçí êáñäéÜ ôïõ
éäéùôéêïðïéçìÝíïõ åãùéóìïý, åßíáé ç áðÜñíçóç üëùí ôùí êïéíùíéêþí
áðïëáýóåùí, üëùí ôùí êïéíùíéêþí çäïíþí, ôùí çäïíþí ôçò
êïéíüôçôáò, ôùí áðü êïéíïý çäïíþí ôçò áõèüñìçôçò óõíáíáóôñïöÞò
êáé åîùóôñÝöåéáò, ôçò æåóôáóéÜò ôçò áíèñþðéíçò áëëçëåããýçò ôïõ
ðëïýôïõ ôçò áõèåíôéêÞò ãéïñôáóôéêüôçôáò, ôùí ïñãßùí ôùí áõèåíôéêþí
ãéïñôþí - ôùí çäïíþí ôçò óõíåýñåóçò êáé ôçò êïéíùíéêÞò éêáíïðïßçóçò
åí ãÝíåé. Ôá ÷íÜñéá üëùí áõôþí åßíáé åãêëùâéóìÝíá óôá üñéá ôïõ
26
ïëïÝíá óìéêñõíüìåíïõ êýêëïõ ôçò éäéùôéêÞò ïéêïãÝíåéáò, ðïõ ç ßäéá
äåí åßíáé ðáñÜ ôï ðõñçíéêü áðïìåéíÜñé, ôï õéïèåôçìÝíï áðü ôï
êåöÜëáéï, ôùí ðáñåëèïõóþí ðñùôüãïíùí êïììïõíéóôéêþí êïéíùíéþí
óõããÝíåéáò êáé ôùí «äéåõñõìÝíùí ïéêïãåíåéþí» - áðïìåéíÜñé ðïõ
äçìïóéïðïéåß ôçí ýóôáôç áõôïêñéôéêÞ ôïõ ìå ôá áõîáíüìåíá ðïóïóôÜ
äéáæõãßùí, êáèþò ìÜëéóôá ôï äéáæýãéï áíáãíùñßæåôáé êáé åðéóÞìïõò
÷áñáêôçñßæåôáé ùò «áðïîÝíùóç», ùò «áðïìÜêñõíóç». Êáé ôïýôï
éäéáéôÝñùò óôéò «ðñïçãìÝíåò» êáðéôáëéóôéêÝò ÷þñåò, äçëáäÞ, óôéò ÷þñåò
ðïõ Ý÷ïõí öôÜóåé óôá ðñï÷ùñçìÝíá óôÜäéá êïéíùíéêÞò áðïîÝíùóçò.
Ç õóôÝñçóç óôçí ïéêåéïðïßçóç ôùí íåüôåñùí óõíèçêþí ôçò «ìç
óðÜíçò», ôçò äõíçôéêÞò êáé (Þäç óå êÜðïéï âáèìü) ðñáãìáôéêÞò
áöèïíßáò, åßíáé ôï ãåíéêü ðëáßóéï åíôüò ôïõ ïðïßïõ ðñÝðåé íá
êáôáíïçèåß ôï ðáñüí éóôïñéêü óôÜäéï ôçò «äéáëåêôéêÞò ôïõ åãùéóìïý».
Ç èåôéêÞ óôéãìÞ ôïõ áñ÷éêïý «hip» êéíÞìáôïò (ôçò ïðïßáò ïé ìåôÝðåéôá
«åðáããåëìáôßåò ÷ßðéò» äåí åßíáé ìå êáìßá Ýííïéá êëçñïíüìïé) - ç üëç
ëéâéäéêÞ áíÜäõóç ðïõ Üñ÷éóå óôç äåêáåôßá ôïõ åîÞíôá ãéá íá
õðï÷ùñÞóåé áñêåôÜ ìå ôçí ýöåóç ðïõ áêïëïýèçóå -åßíáé êáôáíïçôÞ åí
ìÝñåé ùò îåêßíçìá ôçò ïéêåéïðïßçóçò åêåßíùí ôùí íÝùí óõíèçêþí.
58
Ç ñéæéêÞ áõôáðÜôç êáé ðëÜíç üëùí ôùí åõóåâþí êáé áóêçôéêþí
éäåïëïãéþí åßíáé ðùò, åöüóïí ç åêìåôÜëëåõóç óõíßóôáôáé óôç ìåñéêÞ
ïéêåéïðïßçóç áíèñþðïõ áðü Üíèñùðï, ï ôñüðïò íá áðáëëÜîåéò ôïí
êüóìï áðü áõôü ôï «áìÜñôçìá» åßíáé íá èåóìßóåéò ôç ìç-ïéêåéïðïßçóç
áíèñþðïõ áðü Üíèñùðï ìÜëëïí ðáñÜ ôçí ïëéêÞ ïéêåéïðïßçóç: ðùò ï
ôñüðïò ôçò Üñíçóçò («êáèçóý÷áóçò») ôçò åðéèõìßáò åßíáé ç êáôÜðíéîç
ìÜëëïí ðáñÜ ç åêðëÞñùóç ôçò: ìç ìå áããßîåéò êáé äåí èá óå áããßîù êáé
åãþ. Åßíáé ç ëïãéêÞ ôçò óôÝñçóçò.
Ôï ðñüâëçìá ôçò ìéæÝñéáò ôïõ óôåíïý åãùéóìïý åðéäÝ÷åôáé äýï ìüíï
ëýóåùí: åßôå (1) ôçí õðåñâïëÞ ôïõ óôï óçìåßï üðïõ áñ÷ßæåé íá
åîáðëþíåôáé ðÝñáí ôùí ßäéùí ôïõ ôùí ïñßùí ôçí åðÝêôáóç ôïõ þóðïõ íá
ãßíåé Ýíá ìå ôçí ïëüôçôá, åðáíáíáêáëýðôïíôáò áêñéâþò åíôüò ôïõ ôï
õðïôéèÝìåíï áíôßèåôï ôïõ êáé áõôü ðïõ ðñïçãïõìÝíùò áðÝêëåéå, åßôå (2)
ôçí êáôáóôïëÞ, ôçí êáôÜðíéîç ôïõ êáé óõíåðþò ôç äéáéþíéóç ôçò
êõñéáñ÷ßáò ôçò ðáñïýóáò êïéíùíéêÞò ìïñöÞò ðïõ åßíáé üëá üóá, ç
27
éóôïñéêÞ êáôÜðíéîç ôïõ ðñïâëÞìáôïò áõôïý, ìðüñåóå ßóáìå ôþñá íá
ðáñáãÜãåé.
59
Ï êïììïõíéóìüò äåí åßíáé ç áõôïêáôÜðíéîç ôïõ åãùéóìïý. Åßíáé êÜôé
ôÝôïéï ìïíÜ÷á üôáí ï óôåãíüò åãùéóìüò èÝëåé íá õðåñâåß ôïí åáõôü ôïõ
ãéá ôïõò äéêïýò ôïõ âáèýôåñïõò ëüãïõò, üôáí âñßóêåé åóùôåñéêïýò
ëüãïõò, åãùéóôéêïýò ëüãïõò· üôáí âëÝðåé ôïí åáõôü ôïõ íá ãßíåôáé ç ßäéá
ôïõ ç óõíôñéâÞ, íá çôôÜôáé áðü ôïí ßäéï, íá áõôïêáôáóôñÝöåôáé - íá
ãßíåôáé, óõíåðþò, áíôéöáôéêüò - ôüôå åßíáé ðïõ ïäçãåßôáé óôï ßäéï ôïõ ôï
ôÝëïò, êáé áñ÷ßæåé ï êïììïõíéóìüò. Ï éäéùôéêüò åãùéóìüò åßíáé éóôïñéêÜ
ï ßäéïò ôïõ ï áöáíéóìüò. Ç Üóêçóç ôïõ ðñïîåíåß ôçí ßäéá ôïõ ôçí
êïéíùíéêïðïßçóç - ôïí êïéíùíéêü åãùéóìü. Ï êïììïõíéóìüò åßíáé ç
Üñíçóç ôïõ åãùéóìïý ìïíÜ÷á üíôáò ìßá áíþôåñç ìïñöÞ åãùéóìïý -
üíôáò ôï áíþôáôï óôÜäéï ôïõ åãùéóìïý. Ï óôåíüò åãùéóìüò, ç éäåïëïãßá
ôçò áõôïúêáíïðïßçóçò êáé ôçò áõôïðñáãìÜôùóçò êáé ç ðñáêôéêÞ ôçò
áðïêëåéóôéêÝò áõôïúêáíïðïßçóçò êáé áõôïðñáãìÜôùóçò, ãßíåôáé, ó' Ýíá
ïñéóìÝíï óôÜäéï ôçò áíÜðôõîçò ôïõ, åìðüäéï ãéá ôçí áõôïúêáíïðïßçóç
êáé ãéá ôçí áõôïðñáãìÜôùóç. Ãßíåôáé ôï êýñéï üñéï êáé êþëõìá ãéá ôïõò
ßäéïõò ôïõò óôü÷ïõò ôïõ. Ãßíåôáé öñÜãìá ãéá ôïí ßäéï ôïí åáõôü ôïõ.
ÁõôÞ åßíáé ç áõôï-áñíçôéêüôçôá ðïõ áöõðíßæåé åíôüò ôïõ ôçí åðéèõìßá
ãéá ôçí ßäéá ôïõ ôçí õðÝñâáóç: ãéá ôçí áõôï-õðÝñâáóç, Ýíá îåðÝñáóìá
óå óõìöùíßá ìå ôïí åáõôü ôïõ, ìå ôçí ßäéá ôçí ïõóßá ôïõ, ìå ôïõò ßäéïõò
ôïõò üñïõò ôïõ, ðïõ èåìåëéþíåôáé óôï åöéêôü ôçò êïéíüôçôáò ôçò
éêáíïðïßçóçò ùò áðåñéüñéóôçò åýñõíóçò ôçò éêáíïðïßçóçò. ÁõôÞ åßíáé
ç åììåíÞò áõôïêñéôéêÞ ôïõ óôåíïý åãùéóìïý' ç èáíáôéêÞ êáôáäßêç ðïõ
áðáããÝëëåé óôïí åáõôü ôïõ. ¸ôóé, ç áðïöáóéóôéêÞ Üñíçóç ôïõ óôåíïý
åãùéóìïý ìðïñåß íá åðÝëèåé ìïíÜ÷á ìÝóù ôçò ßäéáò ôçò ïñãáíéêÞò
áíÜðôõîçò ôïõ, ôçò ðåñáéôÝñù áíÜðôõîçò ôïõ. ÄçëáäÞ, äåí ìðïñåß ðáñÜ
íá åßíáé áõôï-Üñíçóç. Ç «åõôõ÷ßá» åéò âÜñïò ôùí Üëëùí ï áðïêëåéóìüò
ôçò åõôõ÷ßáò ôùí Üëëùí áðü ôç äéêÞ óïõ åõôõ÷ßá åìöáíßæåôáé åöåîÞò ùò
ìßæåñï èåìÝëéï ùò ôï áíôßèåôï ôçò åõôõ÷ßáò, ùò ìéæÝñéá êáé ç áôïìéêÞ
éäéïêôçóßá åìöáíßæåôáé ùò ðëïýôïò öôþ÷åéáò óõãêñéíüìåíç ìå ôï
êáéíïýñãéï èåìÝëéï ðïõ Ý÷åé ìåãáëþóåé êñõöÜ ìáæß ìå ôçí ßäéá ôç
óýã÷ñïíç êïéíùíßá.
Ï êïììïõíéóìüò åßíáé ç êáôáíüçóç ôïõ ðåñéïñéóôéêïý, áðïêëåéóôéêïý
28
åãùéóìïý ùò éóôïñéêÜ áíôéöáôéêïý ðñïò ôïí åáõôü ôïõ êáé, óõíåðþò,
ðåðåñáóìÝíïõ: êáôáäéêáóìÝíïõ íá ÷áèåß – ùò ìßá ìç áéþíéá
“áíèñþðéíç öýóç” áëëÜ, áíôéèÝôùò, áõôïáêõñïýìåíç' ìåôáâáôéêÞ'
åöÞìåñç' ùò ç áðïöáóéóôéêÜ áöýóéêç (áíôéêïéíùíéêÞ) óõíèÞêç,
êáôÜóôáóç, ôïõ áíèñþðïõ ðñéí áðü ôçí áõôï-ïëïêëÞñùóç ôïõ
áíèñþðéíïõ åßäïõò.
Ï êïììïõíéóìüò åßíáé ç êáôáíüçóç ôïõ áóôéêïý åãùéóìïý ùò êÜôé ðïõ
Þäç ðåñéÝ÷åé êáé õðïíïåß ôçí ßäéá ôïõ ôçí éóôïñéêÞ Üñíçóç, êÜôé ðïõ
ðåñéÝ÷åé ôçí ÜñíçóÞ ôïõ óå åìâñõáêÞ ìïñöÞ – ðïõ ðåñéÝ÷åé ôá
óðÝñìáôá ôçò êáôáóôñïöÞò ôïõ – ëüãù ôïõ üôé åßíáé êÜôé åóöáëìÝíï êáé
øåõäÝò ðñïò ôïí åáõôü ôïõ. Ç êïéíùíßá, ï “êïéíùíéóìüò”, ï
“óïóéáëéóìüò” - êáé ç êïéíùíéêÞ ðáñáãùãÞ – Þôáí Þäç, áðü ôçí ðñþôç
áñ÷Þ, ç êáôáðíéãìÝíç ïõóßá ôïõ.
60
Åõèýò åîáñ÷Þò, óõíåéäçôÜ Þ ü÷é, ôï «ðñþôá åãþ» Þôáí ðÜíôá ôï
áíáãêáßï ìïôßâï ôçò ðñáêôéêÞò ôïõ êáèåíüò. Ï êáèÝíáò, óå êÜèå óôéãìÞ
ôçò æùÞò ôïõ, óõíåéäçôÜ Þ ü÷é, ðñÜôôåé êáé äñá ãéá ôá äéêÜ ôïõ
óõìöÝñïíôá ùò Ýíá âáèìü. Êáèåôß Üëëï èá Þôáí áóýëëçðôï, áðßèáíï,
áäýíáôïí. ÁíÞìðïñïò íá êõíçãÞóåé Üìåóá ôéò åðéèõìßåò ôïõ, Ýíáò
ìáæï÷éóôÞò ÷ñçóéìïðïéåß ôç ìåóïëÜâçóç ôïõ ðüíïõ. Ïé ìáæï÷éóôÝò ôçò
çèéêÞò, ôçò éäåïëïãßáò êáé ôùí õðïèÝóåùí áíáæçôïýí ôçí çäïíÞ ìÝóù
ôçò ïäýíçò ôïý íá ðåñéïñßæïíôáé áðü ìüíïé ôïõò ìÝóù áõôþí ôùí
ðñïâïëþí.
Ï çèéêüò éäåáëéóôÞò åðé÷åéñåß íá áðïêôÞóåé áõôü ðïõ èÝëåé äéÜ ìÝóïõ
ôçò ìåóïëÜâçóçò ôïõ ðñïâëåðïìÝíïõ éäåþäïõò, äéüôé äåí îÝñåé ðþò íá
ðÜñåé áõôü ðïõ èÝëåé Üìåóá. Äåí îÝñåé ôïí ðñáêôéêü ðëïýôï åíôüò ôïõ
ùò õðïêåéìÝíïõ êáé êÝíôñïõ áõôÞò ôçò ðñáêôéêÞò, êáé Ýôóé ôïðïèåôåß ôï
êÝíôñï ôïõ Ýîù áðü ôïí åáõôü ôïõ ùò ìßá Üêáìðôç êáé áõóôçñÞ
ãåíéêüôçôá, ðåñéïñéóìÝíç áõôÞ íá «áðïöáóßæåé áíô' áõôïý». ÐñÜôôïíôáò
Ýôóé, êÜíåé ôï ëÜèïò íá ðéóôåýåé ðùò ôï íá åßíáé óõíåðÞò ìå ôï éäåþäåò
ôïõ óçìáßíåé ðÜíôá óõíÝðåéá ìå ôá ðñïóùðéêÜ óõìöÝñïíôá ôïõ.
61
Ï «êïììïõíéóôéêüò åãùéóìüò» óçìáßíåé ôçí Üñíçóç ôçò Üñíçóçò ôïõ
29
ðñùôüãïíïõ åãùéóìïý (ôïõ óôåíïý, ðåñéïñéóìÝíïõ åãùéóìïý). ÁëëÜ ï
ðñïóáíáôïëéóìüò ôçò äéáäéêáóßáò ùò åììåíïýò êñéôéêÞò Þ áõôï-
êñéôéêÞò - êáé ü÷é ùò åîùôåñéêÞò Þ ìç÷áíéóôéêÞò Üñíçóçò - ðñÝðåé ðÜíù
áð' üëá íá ôïíéóôåß, ðñÝðåé íá õðïãñáììéóôåß, åíÜíôéá óå üëåò ôéò
êáôáíáãêáóôéêÝò êáé ãñáöåéïêñáôéêÝò ìåèüäïõò. Ï êïéíùíéêüò
åãùéóìüò, ï êïììïõíéóôéêüò åãùéóìüò, åßíáé ç Üñíçóç ôçò Üñíçóçò ôïõ
êáðéôáëéóôéêïý åãùéóìïý, áëë' áõôü åßíáé ç áõôï-Üñíçóç ôçò áõôï-
Üñíçóçò åêåßíïõ ôïõ åãùéóìïý. ÁõôÞ ç äåýôåñç Üñíçóç åßíáé ïõóéþäçò
ãéá ôïí óôåíü åãùéóìü êáèåáõôüí, ü÷é ëéãüôåñï áðü ôçí ðñþôç Üñíçóç,
ç ïðïßá ðáñÜãåé ôçí áíôßèåóç ôïõ - ôïí áìïñáëéóìü, ôïí áíôé-åãùéóìü,
ôïí áëôñïõéóìü. ÁõôÞ ç äåýôåñç Üñíçóç åßíáé áíáãêáßá óôïí óôåíü
åãùéóìü, óôç äéáôÞñçóç ôùí ßäéùí ôïõ ôùí ðñïûðïèÝóåùí, áðü ôç
óôéãìÞ ðïõ ðñï÷ùñåß ßóáìå Ýíá ïñéóìÝíï êáôþöëé óôçí áõôïáíÜðôõîÞ
ôïõ. Ç êáôÜëëçëç ìÝèïäïò íá ðáñÝìâåéò êáôáëõôéêÜ - äéåãåßñïíôáò êáé
åðéôá÷ýíïíôáò - óå ôïýôç ôç äéáäéêáóßá, áðü ôá «Ýîù», åßíáé ç åðéêëçôéêÞ
ìÝèïäïò- ç ìÝèïäïò ôçò óáãÞíçò. Ç ìÝèïäïò ôçò åðßðëçîçò, ôçò
ìïìöÞò, ìïëïíüôé ÷ñÞóéìç óå ïñéóìÝíåò êñßóéìåò êáìðÝò, åßíáé, åéäéêÜ
ìå ôç ìïñöÞ ôïõ êïëáóìïý, ðåñéóóüôåñï åðáñêÞò óôçí ðñþôç êáé ü÷é
óôç äåýôåñç Üñíçóç ôïõ óôåíïý åãùéóìïý. Ç ìÝèïäïò ôïõ êïëáóìïý
åßíáé åêåßíç ôïõ íá ôñáâÜò âéáßùò çèéêÝò ðñïâïëÝò Ýîù áðü ôçí øõ÷Þ,
ôïõ íá äçìéïõñãåßò «ëáâÝò» óôï êåöÜëé ôïõ èýìáôïò ðñïò åýêïëç
÷åéñáãþãçóç áðü åîïõóßåò êáé éäåïëüãïõò êÜèå ëïãÞò, õðïâÜëëïíôáò
âáèìçäüí ôçí õðïôáêôéêüôçôá, åðéöÝñïíôáò åíôüò ôïõ èýìáôïò ôï
ó÷ßóìá áíÜìåóá óôçí áßóèçóç ôïõ êáèÞêïíôïò êáé ôçí áßóèçóç ôçò
äéÜèåóçò ó÷çìáôßæïíôáò ôç èçëåéÜ ôçò åíï÷Þò ôïõ áëëïôñéùìÝíïõ
áõôïåëÝã÷ïõ.
Ç äåýôåñç Üñíçóç, áíôéèÝôùò, óçìáßíåé ôçí Üñíçóç ôïõ áëôñïõéóìïý,
ôï îåðÝñáóìá üëùí áõôþí ôùí äéá÷ùñéóìþí ôçí êáôÜññåõóç ôùí
ðñïâïëþí ðßóù ðÜëé óôçí øõ÷Þ' ôçí áíÜêôçóç ôïõò óôç óõãêñüôçóç
ôïõ åáõôïý' óçìáßíåé ôçí êÝíôñùóç, áíôß ôçí áëëïôñßùóç, ôïõ
áõôïåëÝã÷ïõ. ÁõôÞ åßíáé ç ßäéá ç äéáìüñöùóç ôïõ åáõôïý ðïõ åßíáé
êáôÜëëçëïò êáé éêáíüò ãéá ôçí áõôï-äéåýèõíóç.
62
Ìç ìáò ðáñåîçãÞóåôå. Ìçí êÜíåôå ëÜèïò. ÁõôÞ ç èåùñßá äåí åßíáé
áðïëïãßá ôïõ óôåíïý åãùéóìïý. Äéüëïõ äåí åíäéáöåñüìáóôå ãéá åêåßíç
30
ôçí Üñíçóç ôïõ áëôñïõéóìïý ðïõ åßíáé áðëþò ìéá åðéóôñïöÞ óôïí óôåíü
åãùéóìü ìéá ðáëéíäñüìçóç. Ï êïììïõíéóôéêüò åãùéóìüò, êáé ü÷é ï
áëôñïõéóìüò, åßíáé ôï ðñáãìáôéêü áíôßèåôï ôïõ óôåíïý åãùéóìïý.
Ìïëïíüôé ï áëôñïõéóìüò êáé ï óôåíüò åãùéóìüò åêëáìâÜíïíôáé
óõíÞèùò ùò áíôßèåôá, Ý÷ïõí êïéíü ôï åîÞò: ìéá åììåíÞò êñéôéêÞ ôüóï
ôïõ åíüò üóï êáé ôïõ Üëëïõ ðñÝðåé íá êáôáëÞãåé óôïí êïììïõíéóôéêü
åãùéóìü. ÄçëáäÞ, ï êïììïõíéóôéêüò åãùéóìüò åßíáé ç óýíäåóç
áëôñïõéóìïý êáé óôåíïý åãùéóìïý. Ï êïììïõíéóôéêüò åãùéóìüò åßíáé
ôáõôü÷ñïíá, ôáõôüóçìá, áìöüôåñïé êáé ïõäåßò áðü áõôïýò· åßíáé ç
åíùôéêÞ áðüññéøç áìöïôÝñùí ðïõ åßíáé, åðßóçò, ç åíùôéêÞ
åðéâåâáßùóç ôïõò.
31
IV. Ï ÓÕÍÔÏÍÉÓÌÏÓ ÔÙÍ ÅÃÙÉÓÌÙÍ
63
«Óôç èÝóç ôçò ðáëéÜò áóôéêÞò êïéíùíßáò ìå ôéò ôÜîåéò ôçò êáé ôéò ôáîéêÝò
áíôéèÝóåéò ôçò ìðáßíåé ìéá Ýíùóç, ìÝóá óôçí ïðïßá ç åëåýèåñç
áíÜðôõîç ôïõ êÜèå áôüìïõ åßíáé ç ðñïûðüèåóç ãéá ôçí åëåýèåñç
áíÜðôõîç üëùí».
(ÊÁÑË ÌÁÑÎ - ÖÑÉÍÔÑÉ× ÅÍÃÊÅËÓ)
64
«Óôá åñãáóôÞñéá ôçò áôïìéêÞò äçìéïõñãéêüôçôáò, ìéá åðáíáóôáôéêÞ
áë÷çìåßá ìåôáôñÝðåé óå ÷ñõóÜöé ôá åõôåëÝóôåñá ìÝôáëëá ôçò
êáèçìåñéíüôçôáò. Ðñüêåéôáé, ðñþôá áð' üëá, ãéá ôç äéÜëõóç ôçò
óõíåßäçóçò ôùí êáôáíáãêáóìþí, ôïõ áéóèÞìáôïò áíéêáíüôçôáò, óôç
äåëåáóôéêÞ Üóêçóç ôçò äçìéïõñãéêüôçôáò ãéá ôï ÷ýóéìü ôïõò óôçí áñ÷Þ
ôçò äçìéïõñãéêÞò éêáíüôçôáò, óôç ãáëÞíéá êáôÜöáóç ôçò ìåãáëïöõßáò
ôçò. Ç ìåãáëïìáíßá, ôüóï óôåßñá Üëëùóôå óôï åðßðåäï ôïõ ãïÞôñïõ êáé
ôïõ èåÜìáôïò, áíôéðñïóùðåýåé åäþ Ýíáí óçìáíôéêü óôáèìü óôïí áãþíá
üðïõ ôï åãþ áíôéðáñáôßèåôáé óôéò óõíáóðéóìÝíåò äõíÜìåéò ôçò
ïñïèÝôçóçò.
Ìåò óôç íý÷ôá ôïõ èñéáìâåõôÞ óÞìåñá ìçäåíéóìïý, ï äçìéïõñãéêüò
óðéíèÞñáò, ðïõ åßíáé óðéíèÞñáò ôçò áëçèéíÞò æùÞò, ëÜìðåé áêüìá
æùçñüôåñá. Êáé åíþ ôï ó÷Ýäéï ãéá êáëýôåñç ïñãÜíùóç ôçò åðéâßùóçò
áðïôõ÷áßíåé, õðÜñ÷åé, óôïí ðïëëáðëáóéáóìü áõôþí ôùí óðéíèÞñùí ðïõ
óéãÜ óéãÜ óõã÷ùíåýïíôáé óå Ýíá êáé ìüíï öùò, ç õðüó÷åóç ãéá ìßá íÝá
ïñãÜíùóç ðïõ, ôïýôç ôç öïñÜ, èåìåëéþíåôáé óôçí áñìïíßá ôùí
áôïìéêþí èåëÞóåùí. Ôï éóôïñéêü ãßãíåóèáé ìáò ïäÞãçóå óôç
äéáóôáýñùóç üðïõ ç ñéæéêÞ õðïêåéìåíéêüôçôá óõíáíôÜåé ôç äõíáôüôçôá
ìåôáó÷çìáôéóìïý ôïõ êüóìïõ. Ç ðñïíïìéáêÞ áõôÞ óôéãìÞ åßíáé ç
áíáôñïðÞ ôçò ðñïïðôéêÞò».
(ÑÁÏÕË ÂÁÍÅÃÊÅÌ)
65
Ç êïììïõíéóôéêÞ êïéíùíßá ìðïñåß íá óõëëçöèåß ìïíÜ÷á óôç èåìåëßùóç
ôïõ óõíôïíéóìïý ôùí åãùéóìþí. ¸ôóé, ç âÜóç ôçò åßíáé ç óõíï÷Þ ôùí
åãùéóìþí, åíþ ìÝ÷ñé ôïýäå ï åãùéóìüò Ý÷åé åìöáíéóôåß ùò ç par excel-
32
lence äýíáìç ôïõ äéá÷ùñéóìïý êáé ôçò éäéùôéêïðïßçóçò.
66
Ç ïõóßá ôïõ óõíôïíéóìïý ôùí åãùéóìþí åßíáé ç åîÞò: ôï Üëëï ðñüóùðï
åßíáé ìÝñïò ôïõ äéêïý óïõ ðëïýôïõ.
67
Ï óõíôïíéóìüò ôùí åãùéóìþí åßíáé ç åíüôçôá, ç óýíèåóç, ç
ìïíáäéêüôçôá, ôïõ «éäéáßôåñïõ» êáé «ãåíéêïý» óõìöÝñïíôïò: ç
êïììïõíéóôéêÞ êïéíùíßá.
68
Ç óõíï÷Þ ôçò êïììïõíéóôéêÞò êïéíùíßáò, áðü ôç óôéãìÞ ðïõ öôÜíïõìå
óôï êáôþöëé ôùí êáôÜëëçëùí óõíèçêþí ôçò, ìðïñåß íá óõëëçöèåß ó'
áõôÞí ôç âÜóç: üôé ç êïéíüôçôá, ç êïéíùíßá, ï óõíåôáéñéóìüò êáé ç
óõíåñãáóßá, åßíáé ç ìåãáëýôåñç ðñïóùðéêÞ áîßá ðïõ êáôÝ÷åé êÜèå Ýíá
áðü ôá êïéíùíéêÜ Üôïìá. Ôïýôï óçìáßíåé üôé ïé êïéíùíéêÝò ó÷Ýóåéò ôïõò
åßíáé ç ìÝãéóôç áîßá êáé ï ìÝãéóôïò ðëïýôïò ôïõò. Ç êïéíùíéêÞ ó÷Ýóç
êáèåáõôÞ ãßíåôáé ç åíùôéêÞ, åíïðïéçìÝíç êáé ðáãêüóìéá ìÝèïäïò ãéá
ôçí åðßôåõîç êÜèå óêïðïý ãéá ôçí éêáíïðïßçóç êÜèå áíÜãêçò, ãßíåôáé
óõíåðþò áõôïóêïðüò. Ç êïéíùíßá óõíå÷ßæåé íá õðÜñ÷åé åíùìÝíç óôï
ìÝôñï ðïõ ôá êïéíùíéêÜ Üôïìá âñßóêïõí ìéá ìåãáëýôåñç áîßá óôçí
áíáðáñáãùãÞ ôçò ðáñÜ óå ïðïéáäÞðïôå äñáóôçñéüôçôá ðïõ ôåßíåé íá
ôçí êáôáóôñÝöåé.
33
V. Ç ÊÏÌÌÏÕÍÉÓÔÉÊÇ ÊÏÉÍÙÍÉÁ
69
«... ôï ðëïýóéï áíèñþðéíï ïí êáé ç ðëïýóéá áíèñþðéíç áíÜãêç
áíôéêáèéóôïýí ôïí ðëïýôï êáé ôçí áèëéüôçôá ôçò ðïëéôéêÞò ïéêïíïìßáò.
Ôï ðëïýóéï áíèñþðéíï ïí óå áíáæÞôçóç ìéáò ïëüôçôáò áíèñþðéíùí
åêäçëþóåùí ôçò æùÞò - ï Üíèñùðïò óôïí ïðïßï ç ßäéá ç ðñáãìÜôùóç
ôïõ õðÜñ÷åé ùò åóþôåñç áíáãêáéüôçôá, ùò áíÜãêç. ¼÷é ìüíïí ï
ðëïýôïò áëëÜ êáé ç áèëéüôçôá ôïõ áíèñþðïõ - óôçí õðüèåóç ôïõ
óïóéáëéóìïý - áðïêôÜ óôï ßäéï ìÝôñï ìéáí áíèñþðéíç êáé åðïìÝíùò
êïéíùíéêÞ óçìáóßá. Ç áèëéüôçôá åßíáé ï ðáèçôéêüò äåóìüò ðïõ êÜíåé ôï
áíèñþðéíï ïí íá íéþèåé ôçí áíÜãêç ôïõ ìÝãéóôïõ ðëïýôïõ - ôï Üëëï
áíèñþðéíï ïí. Ç êõñéáñ÷ßá ôçò áíôéêåéìåíéêÞò ïíôüôçôáò ìÝóá ìïõ, ç
áéóèçôÞ Ýêñçîç ôçò æùôéêÞò ìïõ äñáóôçñéüôçôáò åßíáé ôï ðÜèïò, ðïõ
ãßíåôáé Ýôóé ç äñáóôçñéüôçôá ôïõ åßíáé ìïõ».
(ÊÁÑË ÌÁÑÎ)
70
«Ç áõèåíôéêÞ êïéíÞ æùÞ äåí áíáäýåôáé ìÝóá áðü ôç óêÝøç' ðñïÝñ÷åôáé
ìÜëëïí áðü ôçí áíÜãêç êáé ôïí åãùéóìü ôùí áôüìùí, äçëáäÞ Üìåóá
áðü ôçí åíåñãïðïßçóç ôçò ßäéáò ôïõò ôçò ýðáñîçò. Äåí åîáñôÜôáé áðü
ôïí Üíèñùðï ôï êáôÜ ðüóïí õðÜñ÷åé Þ ü÷é áõôÞ ç êïéíùíéêÞ æùÞ.
Åíôïýôïéò, üóï ï Üíèñùðïò äåí áíáãíùñßæåé ôïí åáõôü ôïõ ùò Üíèñùðï
êáé äåí ïñãáíþíåé áíèñþðéíá ôïí êüóìï, áõôÞ ç êïéíÞ æùÞ åìöáíßæåôáé
õðü ôçí ìïñöÞ ôçò áðïîÝíùóçò, äéüôé ôï õðïêåßìåíï ôçò, ï Üíèñùðïò,
åßíáé Ýíá ïí áðïîåíùìÝíï áðü ôïí åáõôü ôïõ».
(ÊÁÑË ÌÁÑÎ)
71
Ðñïóäïêïýìå ìéá âáèéÜ áíôéóôñïöÞ ðñïïðôéêÞò óôï êáôþöëé ôçò
êïéíïôéêÞò êïéíùíßáò, óôçí ïðïßá êÜèå ðéèáíÞ áõóôçñÜ
éäéùôéêïðïéçìÝíç áîßá èá îåèùñéÜæåé ìåò óôçí áóçìáíôüôçôá êáé èá
äïêéìÜæåôáé ùò ðåñéïñéóìÝíç êáé ðôù÷åõìÝíç óå óýãêñéóç ìå ôçí
áôïìéêÞ, ðñïóùðéêÞ, «éäéùôéêÞ» áîßá êÜèå êïéíùíéêïý õðïêåéìÝíïõ
ìÝóá óôçí êïéíùíéêÞ ýðáñîç ôïõ. Êáé áõôÞ ç óôÜóç äåí èá åßíáé, êÜôù
áðü êåßíåò ôéò óõíèÞêåò, ìéá áðëÞ éäåáëéóôéêÞ ðüæá Þ ìéá åõóåâÞò
åðéèõìßá, äåí èá åßíáé áðëÞ çèéêÞ áöáßñåóç, äåí èá åßíáé
34
áíáðáñÜóôáóç õðåñÜíù ôùí ðñáãìáôéêþí óõíèçêþí - ðïõ åßíáé üëá
üóá ìðïñïýí íá õðÜñ÷ïõí óÞìåñá - áëëÜ, áíôéèÝôùò, èá åãåñèåß áðü
ôá ðéï Üìåóá, áðôÜ êáé óõãêåêñéìÝíá ãåãïíüôá ôçò æùÞò.
ÌåôÜ ôç äéÜëõóç ôùí ðñþéìùí êïéíïôéêþí ó÷çìáôéóìþí ßóáìå óÞìåñá,
êáé óå ïëïÝíá áõîáíüìåíï âáèìü, üëïò ï ðëïýôïò Þôáí éäéùôéêüò,
äçëáäÞ ìïíÜ÷á ç áôïìéêÞ éäéïêôçóßá Ý÷åé áíáãíùñéóôåß ùò ðëïýôïò.
Óôï ìÝëëïí, åÜí èá õðÜñîåé êÜðïéï ìÝëëïí, êáèåôß óôåíü êáé
éäéùôéêïðïéçìÝíï èá áðïêáëýðôåôáé ùò ç ïõóßá ôçò öôþ÷åéáò, êáé ï
ðëïýôïò èá ðñáãìáôþíåôáé ìïíÜ÷á ùò êïéíùíéêüò ðëïýôïò, ùò ðëïýôïò
ìÝóá óôá áíèñþðéíá üíôá' óôéò ó÷Ýóåéò êáé óôéò éêáíüôçôåò ôïõò· óôá
ðñïóüíôá, óôá ôáëÝíôá êáé óôéò åîùôåñéêåýóåéò ôïõò. ÄçëáäÞ, ï ìÝãéóôïò
ðëïýôïò êáé ôï áíáãêáßï ðëáßóéï üëïõ ôïõ ðëïýôïõ åßíáé ç ßäéá ç
êïéíùíßá.
72
Ôï êåíôñéêü ðñüâëçìá ôùí êïììïõíéóôéêþí êïéíùíéêþí ó÷Ýóåùí åßíáé
ôï áêüëïõèï: ðïéï èá åßíáé ôï èåìÝëéï ôùí áíèñþðéíùí ó÷Ýóåùí, ôçò
äéáðñïóùðéêÞò óõíï÷Þò, ðÝñáí ôçò óõããÝíåéáò êáé ôçò áíôáëëáêôéêÞò
áîßáò, Þôïé ðÝñáí ôùí äåóìþí áßìáôïò ðïõ ó÷çìÜôéæáí ôçí áðßóôåõôç
óõíäåôéêÞ äýíáìç, êáé ôç ìåãÜëç áäõíáìßá, ôùí ðñùôüãïíùí
êïììïõíéóôéêþí êïéíùíéþí êáé ðÝñáí ôùí ó÷Ýóåùí äéÜ ôçò
áíôáëëáêôéêÝò áîßáò ìÝóá óôéò ïðïßåò áõôÝò ïé ðñùôüãïíåò êïéíùíßåò
áðïóõíôÝèçêáí êáèþò ìïñöïðïéïýíôáí êáé óõãêñïôïýíôáí ïé ôáîéêÝò
êïéíùíßåò;
Ç ìïíáäéêÞ ëýóç åßíáé ï ó÷çìáôéóìüò áõèåíôéêÞò óõíÜöåéáò,
Ýìðñáêôçò óõããÝíåéáò, ðïõ èá áíáêáëýðôåôáé áéóèáíôéêÜ, èá
åðáëçèåýåôáé êáé èá åðéâåâáéþíåôáé áéóèçóéáêÜ, ðïõ èá õðåñâáßíåôáé
êáé èá äéáëýåôáé óôçí ðñÜîç' ï åëåýèåñïò óõíåôáéñéóìüò· ç óõíÞ÷çóç
êáé ï óõíôïíéóìüò ôùí ðáèþí. ÁëëÜ óôá ìý÷éá áõôÞò ôçò êáôÜäåéîçò ôçò
ëýóçò, ôá ðÜíôá ìÝíåé áêüìá íá åéðùèïýí.
73
Áò ôï ðïýìå åõèÝùò: üëåò áõôÝò ïé êïõâÝíôåò ðåñß «éóôïñéêÞò
áíáãêáéüôçôáò» êáé ðåñß ôïõ «áíáðüôñåðôïõ» Üëëï äåí åðéôõã÷Üíïõí
áðü ôï íá ðáñÜãïõí áðü áõôÞ ôç ìõóôéêéóôéêÞ «áíáãêáéüôçôá» Ýíá
35
øåõäïèÝìá, êáé íá ðáñáóýñïõí ôçí ðñïóï÷Þ áðü ôá áëçèéíÜ æçôÞìáôá,
äçëáäÞ ôïõò åáõôïýò ìáò. Ç êïììïõíéóôéêÞ êïéíùíßá åßíáé «éóôïñéêÜ
áíáðüôñåðôç» êáé «áíôéêåéìåíéêÜ áíáðüöåõêôç» åöüóïí, êáé ìüíï óôï
ìÝôñï ðïõ, åìåßò åßìáóôå õðïêåéìåíéêÜ áðïöáóéóìÝíïé íá ôçí
åãêáèéäñýóïõìå. Êáé ôïýôï, äéüëïõ äåí áñíåßôáé ôï üôé ìéá ôÝôïéá
õðïêåéìåíéêüôçôá Ý÷åé ôéò áíáãêáßåò áíôéêåéìåíéêÝò óõíèÞêåò ôçò ðïõ
ìðïñïýí íá áíáðôõ÷èïýí éóôïñéêÜ.
36
VI. ÑÉÆÏÓÐÁÓÔÉÊÇ ÕÐÏÊÅÉÌÅÍÉÊÏÔÇÔÁ
74
Ôé åßíáé áõôÞ ç «ñéæïóðáóôéêÞ õðïêåéìåíéêüôçôá»; Áðü ôïýäå êáé óôï
åîÞò ôï åðáíáóôáôéêü õðïêåßìåíï åßíáé ï óõíåéäçôüò - ï äéáèÝôùí
èåôéêÞ áõôïóõíåéäçóßá - åãùéóôÞò, ùò áíôßèåôïò ôùí áóýíåéäùí Þ
å÷üíôùí áñíçôéêÞ áõôïóõíåéäçóßá (Ýíï÷ùí) åãùéóôþí, áíÜìåóá óôïõò
ïðïßïõò ï åðáíáóôÜôçò ðåñéäéáâÜæåé áèÝáôïò, äß÷ùò íá ôïí
áíáãíùñßæïõí, åíþ åêåßíïò, áíôéèÝôùò, ôïõò áíáãíùñßæåé. Ìðïñåß íá
äéáôçñÞóåé ôïýôç ôç èåôéêÞ ôïõ óôÜóç ùò ðñïðáñáóêåõÞ ôïõ
åêôåôáìÝíïõ åãùéóìïý, åí áíáìïíÞ ôïõ ãåíéêåõìÝíïõ åãùéóìïý êáé ôùí
ðñþôùí é÷íþí êáé åíäåßîåùí ôïõ óôïõò Üëëïõò, ëüãù ôçò êáôáíïÞóåùò
ôçò èåôéêÞò êïéíùíéêÞò ôïõ åðÞñåéáò óå ìéá êïéíùíßá äéáöïñéæüìåíç
áðü ôçí ðáñïýóá ìÝóù ôçò êïéíùíéêï-øõ÷ï-èåñáðåõôéêÞò äéáäéêáóßáò
ôçò åðáíÜóôáóçò, üðïõ ï åãùéóìüò ôïõ åíüò åßíáé ï ðñþôïò ïñüò êáé ç
êõñßá ðñïûðüèåóç ôçò ðñáãìÜôùóçò êáé ðëÞñùóçò ôïõ åãùéóìïý
üëùí.
75
ÁíôéèÝôùò ðñïò ôéò éäåïëïãéêÝò êïéíïôïðßåò, âåâáéþíïõìå ðùò åßíáé
áêñéâþò ôá ðëÝïí Üðëçóôá Üôïìá ðïõ äåí ìðïñïýí ðïôÝ íá
äùñïäïêçèïýí êáé íá åîáãïñáóôïýí.
Äåí ìðïñïýí íá åîáãïñáóôïýí, åííïåßôáé, åíôüò ôùí óôåíþí ðëáéóßùí
ôçò äéáöèïñÜò êáé ôùí äùñïäïêéþí ðïõ ðñïóöÝñïíôáé óõíÞèùò.
Åßìáóôå ïé ôåëåõôáßïé ðïõ èá áñíçèïýìå ðùò «ï êáèÝíáò Ý÷åé ôçí ôéìÞ
ôïõ». ÁëëÜ êáèþò Ýäåéîå ï ×Ýãêåë, ïé áðëþò ðïóïôéêÝò áëëáãÝò
äýíáíôáé, ðÝñáí åíüò ïñéóìÝíïõ óçìåßïõ, íá ìåôáôñáðïýí óå áëçèåßò
ðïéïôéêÝò áëëáãÝò, êáé Ýôóé ï Üíèñùðïò ôçò ñéæïóðáóôéêÞò
õðïêåéìåíéêüôçôáò êëéìáêþíåé ìå ôÝôïéïí ôñüðï ôçí ôéìÞ ôïõ, þóôå íá
åßíáé ôüóï õøçëÞ ðïõ íá õðåñâáßíåé ïëïêëçñùôéêÜ ôá ðëáßóéá ôçò
áíôáëëáêôéêÞò áîßáò êáé, óõíåðþò, êÜèå ôñÝ÷ïõóá êáé ìåñéêÞ
êïóôïëüãçóç.
76
Áõôü ðïõ áðïêáëïýìå «êïììïõíéóôéêü åãùéóìü» åßíáé, êáô' ïõóßáí, ôï
ßäéï ìå áõôü ðïõ áðïêáëïýóáí «ñéæïóðáóôéêÞ õðïêåéìåíéêüôçôá» ï
37
ÂáíåãêÝì êáé ïé êáôáóôáóéáêïß. ÁðáíôÜôáé óå üëá ôïõò ôá óõããñÜììáôá,
áí ü÷é «êáôÜ ãñÜììá», ôïõëÜ÷éóôïí ôï ðíåýìá. Óôçí áðïôõ÷ßá ôïõò íá
åðåîåñãáóôïýí êáé íá áíáðôýîïõí ðåñáéôÝñù ôçí Ýííïéá áõôÞ, ßóáìå ôéò
ýóôáôåò óõíÝðåéåò ôçò, êáé íá äéáôçñÞóïõí åí óõíï÷Þ ìå áõôÞí üëç ôçí
ðñáêôéêÞ ôïõò, êáèþò êáé óôçí áðïôõ÷ßá ôïõò íá áðáëëá÷ôïýí áðü ôá
áðïìåéíÜñéá ôïõ çèéêéóìïý êáé ôïõ åêêïóìéêåõìÝíïõ ÷ñéóôéáíéóìïý,
åíôïðßæïõìå ôéò ñßæåò ôùí áíåðáñêåéþí ôïõò.
77
Ç ñéæïóðáóôéêÞ õðïêåéìåíéêüôçôá, Þôïé ï êïììïõíéóôéêüò åãùéóìüò Þ ôï
ðñáãìáôùìÝíï «êïéíùíéêü õðïêåßìåíï» (Ìáñî) åßíáé ç óõãêåêñéìÝíç
ðñáãìáôéêüôçôá, ôï óõãêåêñéìÝíï ðáãêüóìéï ó÷Ýäéï ðïõ êáëïýìåíá
åðéôáêôéêÜ íá ðñáãìáôþóïõìå. Åßíáé ôï åéäéêü ðïõ åßíáé åí äõíÜìåé
ãåíéêü. Ôï åðß ìÝñïõò ðïõ åßíáé åí äõíÜìåé ðáíôïý. Ç ñéæïóðáóôéêÞ
õðïêåéìåíéêüôçôá åßíáé ç ßäéá ìáò ç ñßæá, åßíáé ç ñßæá ðïõ Ý÷ïõìå üëïé
áðü êïéíïý, ôï áëçèéíü èåìÝëéï ôçò êïéíüôçôáò ìáò. Ç ñéæéêÞ
õðïêåéìåíéêüôçôá - ç «ðñùôüãïíç» áíèñþðéíç ñßæá - ìðïñåß íá
åíôïðéóôåß ùò ôÝôïéá óôá âÜèç ôçò ðñïúóôïñßáò, ùò ðñïúüí ôçò ðïñåßáò
áõôÞò êáèåáõôÞò ôçò ðñïúóôïñßáò êáé ùò ç êñõöÞ âÜóç ôïõ
îåðåñÜóìáôüò ôçò.
78
«Äåí åßìáé ôßðïôá, ìá ðñÝðåé ôá ðÜíôá íá ãßíù».
ÌÝóá óôçí ôåñáôþäç ãÞñáíóç êáé åñåßðùóç ôçò óýã÷ñïíçò
«êïéíùíßáò», ï ìçäåíéóôÞò, áõôü ôï ìáæéêü êáé óýíçèåò ðñïúüí ôçò,
ãíùñßæåé ìïíÜ÷á ôï ðñþôï óêÝëïò ôçò Üíùèåí äéáêçñýîåùò. Äåí åßìáé
ôßðïôá. Óõíåðþò, üëá ôá Üëëá ìðïñåß íá åßíáé ìïíÜ÷á ëéãüôåñï êé áðü
ìçäÝí ãéá ìÝíá. Óôïí áíåóôñáììÝíï êüóìï ôçò áðïîÝíùóçò, åßíáé ç
ïëüôçôá ôùí ðñáãìÜôùí, ôùí åìðïñåõìÜôùí, ôïõ ÷ñÞìáôïò, ôïõ
êåöáëáßïõ, ðïõ åßíáé ôá ðÜíôá, êé åìåßò, ïé åñãÜôåò ðïõ ôá öôéÜ÷íïõìå,
äåí åßìáóôå ðáñÜ ôá óêáôÜ. Ï ìçäåíéóôÞò ìïéÜæåé ìå Ýíá óõëëïãéóìü
Ýùëï óôçí åëÜóóïíá ðñïêåéìÝíç ôïõ, ìå Ýíáí áêñïâÜôç ðïõ ç
êõâßóôçóç ôïõ ÷áëÜåé óôïí áÝñá. Ãé' áõôüí, ç ëïãéêÞ ôïýôçò ôçò
åìðåéñéêÞò áëÞèåéáò, ç áëÞèåéá ôçò åìðåéñßáò, ôçò êáèçìåñéíÞò æùÞò
äåí áíáôñÝðåôáé Üìåóá ìåôáôñåðüìåíç óôï áíôßèåôï ôçò, óôçí
áðáñÝãêëéôç êáôÜëçîç ôçò: Äåí åßìáé ôßðïôá, ìá ðñÝðåé ôá ðÜíôá íá ãßíù
38
- óôï óõìðÝñáóìá áõôü ðïõ èá ôïí êÜíåé åðáíáóôÜôç.
Åìåßò ðáñÜãïõìå åìðïñåýìáôá, ÷ñÞìá, êåöÜëáéï. Åìåßò ðáñÜãïõìå
üëá üóá ó÷çìáôßæïõí ôïí êïéíùíéêü ðëïýôï. ÐñÝðåé íá ãßíïõìå
åìöáíþò ü,ôé åßìáóôå ëáíèáíüíôùò: ôá ðÜíôá! Ôïýôç ç äéáäéêáóßá, ôïõ
íá ãßíåé ïñáôÞ, ôïõ íá ãßíåé áëçèéíÞ ç êïéíùíéêÞ áëÞèåéá, åêöñÜæåé ôçí
ïëéêÞ äéáäéêáóßá ôçò êïììïõíéóôéêÞò åðáíÜóôáóçò.
39
VII. ÇÄÏÍÇ
79
Ç áóôéêÞ ðïëéôéêÞ ïéêïíïìßá, ç åðéóôÞìç ôçò áíôáëëáêôéêÞò áîßáò, Þôáí
áíÝêáèåí ç øåõäÞò óõíåßäçóç ôçò ïéêïíïìßáò êáé ç åðéóôÞìç ôçò
áðïîÝíùóçò. Ôïýôï åßíáé ôï ðñþôï êáé ýóôáôï ìÞíõìá ôïõ Ìáñî, ôçò
ìáñîéêÞò êñéôéêÞò. Ìå ôïí åêðåóìü êáé ôçí åîÜëåéøç ôçò áíôáëëáêôéêÞò
áîßáò, ç åðéóôÞìç ôçò áîßáò ÷ñÞóçò (êáé óõíåðþò üëåò ïé Ýìðñáêôåò
åðéóôÞìåò, ïé åíïðïéçìÝíåò ôþñá ìÝóù ôçò åíïðïéçìÝíçò
õðïêåéìåíéêÞò ÷ñÞóçò ôïõò) èá ãßíåé ç ìïíáäéêÞ ÷ñÞóéìç åðéóôÞìç. Êáé
ç åðéóôÞìç ôçò áîßáò ÷ñÞóçò äåí åßíáé ðáñÜ ç åðéóôÞìç ôçò çäïíÞò.
80
«Ç áëçèéíÞ ïéêïíïìßá - ïé ïéêïíïìßåò - óõíßóôáôáé óôï íá êÜíåéò
ïéêïíïìßá óôï ÷ñüíï åñãáóßáò (ôï åëÜ÷éóôï, êáé ç áíáãùãÞ óôï
åëÜ÷éóôï ôïõ êüóôïõò ðáñáãùãÞò) áëëÜ ç åîïéêïíüìçóç áõôÞ åßíáé
ôáõôüóçìç ìå ôçí áíÜðôõîç ôçò ðáñáãùãéêüôçôáò. Óõíåðþò, ôï íá
êÜíåéò ïéêïíïìßá äåí óçìáßíåé ôçí åãêáôÜëåéøç ôçò çäïíÞò áëëÜ ôçí
áíÜðôõîç ôçò éó÷ýïò êáé ôçò ðáñáãùãéêÞò éêáíüôçôáò êáé Ýôóé ôçí
éêáíüôçôá êáé ôá ìÝóá ôçò áðüëáõóçò. Ç éêáíüôçôá ãéá áðüëáõóç åßíáé
ìßá óõíèÞêç ôçò áðüëáõóçò êáé, óõíåðþò, ôá áñ÷éêÜ ôçò ìÝóá. Êáé ç
éêáíüôçôá áõôÞ åßíáé ç áíÜðôõîç ôùí ôáëÝíôùí åíüò áôüìïõ, Üñá êáé ôçò
ðáñáãùãéêÞò äýíáìçò. Ôï íá êÜíåéò ïéêïíïìßá óôï ÷ñüíï åñãáóßáò
óçìáßíåé íá áõîÞóåéò ôçí ðïóüôçôá ôïõ åëåýèåñïõ ÷ñüíïõ, Üñá ôïõ
÷ñüíïõ ãéá ôçí ðëÞñç áíÜðôõîç ôïõ áôüìïõ, ç ïðïßá, ìå ôç óåéñÜ ôçò,
åðáíáäñÜ ùò ç ìåãáëýôåñç ðáñáãùãéêÞ äýíáìç óôçí ðáñáãùãéêÞ
äýíáìç ôçò åñãáóßáò. Áðü ôç óêïðéÜ ôçò Üìåóçò ðáñáãùãéêÞò
äéáäéêáóßáò ìðïñåß íá èåùñçèåß ùò ðáñáãùãÞ óôáèåñïý êåöáëáßïõ,
ìå ôïýôï ôï óôáèåñü êåöÜëáéï íá åßíáé ï ßäéïò ï Üíèñùðïò. Åßíáé,
åðßóçò, áõôïíüçôï ðùò ï Üìåóïò åñãáóéáêüò ÷ñüíïò äåí ìðïñåß íá
ðáñáìåßíåé óôçí áöçñçìÝíç ôïõ áíôßöáóç ðñïò ôïí åëåýèåñï ÷ñüíï -
üðùò óôçí áóôéêÞ ïéêïíïìßá. Ç åñãáóßá äåí ìðïñåß íá ãßíåé ðáéãíßäé,
üðùò èá åðéèõìïýóå ï ÖïõñéÝ, ôïõ ïðïßïõ ç ìåãáëýôåñç áîßá Þôáí üôé
äéáêÞñõîå ðùò ï áðþôåñïò óôü÷ïò ðñÝðåé íá åßíáé ç áíýøùóç óå Ýíá
áíþôåñï åðßðåäï ü÷é ôçò äéáíïìÞò áëëÜ ôïõ ôñüðïõ ðáñáãùãÞò. Ï
åëåýèåñïò ÷ñüíïò - ðïõ ðåñéëáìâÜíåé ôüóï ôï ÷ñüíï áíÜðáõëáò êáé
ó÷üëçò üóï êáé ôï ÷ñüíï ãéá õøçëüôåñåò äñáóôçñéüôçôåò - ìåôáôñÝðåé
40
öõóéêÜ üðïéïí ôïí áðïëáìâÜíåé óå äéáöïñåôéêü ðñüóùðï, ðïõ
åéóÜãåôáé êáôüðéí óôçí Üìåóç äéáäéêáóßá ôçò ðáñáãùãÞò. Ï Üíèñùðïò
ðïõ áêüìá äéáìïñöþíåôáé, âñßóêåé ôçí ðåéèáñ÷ßá óå áõôÞí ôç
äéáäéêáóßá, åíþ ãéá ôïí Þäç äéáìïñöùìÝíï Üíèñùðï åßíáé åîÜóêçóç,
ðåéñáìáôéêÞ åðéóôÞìç, õëéêÜ äçìéïõñãéêÞ êáé áõôï-áíôéêåéìåíïðïéçôéêÞ
ãíþóç, êáé áõôüò åíÝ÷åé óôï ßäéï ôïõ ôï êåöÜëé ôç óõóóùñåõìÝíç óïößá
ôçò êïéíùíßáò».
(ÊÁÑË ÌÁÑÎ)
81
Ç ìÝãéóôç áíåðÜñêåéá ôùí óýã÷ñïíùí áôüìùí åßíáé ç áíéêáíüôçôá ôïõò
ãéá çäïíÝò. Ç êáèçìåñéíÞ æùÞ ìáò Ý÷åé öôù÷ýíåé, åí ìÝñåé äéüôé åßìáóôå
áíïé÷ôïß óôïí êüóìï, êáé óõíåðþò óôçí çäïíÞ (üðùò êáé óôçí ïäýíç),
ìïíÜ÷á ìå ôÝôïéïõò óôåíïýò êáé ðåñéïñéóìÝíïõò ôñüðïõò üðùò ïé
Üìõíåò, ç èùñÜêéóç ôïõ ÷áñáêôÞñá, ðïõ áíôéóôïé÷ïýí óå Ýíáí êüóìï
õðåñâáñõìÝíï áðü ïäýíç, Ýíáí êüóìï äåéíþí, ðïõ Þôáí êáé åßíáé ï
êüóìïò ôçò öôþ÷åéáò ìå ôïí áãþíá ôïõ ãéá ôçí åðéâßùóç, áõôü ôïí
«ðüëåìï üëùí åíáíôßùí üëùí», üðïõ ôï íá åßóáé áíïé÷ôüò óçìáßíåé íá
åßíáé áäýíáìïò, êáé íá åßóáé áäýíáìïò óçìáßíåé íá ãßíåóáé èýìá. Ç
åããåíÞò áíôßöáóç ôïõ áóôéêïý åãùéóìïý ïîýíåôáé êáé êáèßóôáôáé
óõíåéäçôÞ ìüíï óôï ðåñéâÜëëïí åêåßíïõ ôïõ áñôéöáíïýò êüóìïõ ôçò
áöèïíßáò êáé ôïõ êüóìïõ ôçò çäïíÞò, ðïõ ç ßäéá ç áóôéêÞ êïéíùíßá, óôç
äéÜñêåéá ôçò öÜóçò åõìÜñåéáò ôçò óôïí ïéêïíïìéêü ôçò êýêëï,
ðñïáããÝëëåé: Þôïé, ìïíÜ÷á üôáí ôá ôåß÷ç ðïõ öñÜîïõí ôçí ïäýíç
ãßíïíôáé áíôéëçðôÜ, ìÝóá óôçí êáèçìåñéíÞ åìðåéñßá, ùò ôåß÷ç ðïõ
öñÜîïõí ôçí çäïíÞ. Ç ðÜëç åíÜíôéá óôçí êïéíùíéêÞ ïñãÜíùóç ôçò
ïäýíçò êáé õðÝñ ôçò êïéíùíéêÞò ïñãÜíùóçò ôçò çäïíÞò åßíáé áêñéâþò
ç åðáíáóôáôéêÞ ðÜëç.
Ôï ðñüâëçìá, áëëéþò äéáôõðùìÝíï, óõíßóôáôáé óôïí ðáñüíôá óôåíü
÷áñáêôÞñá ôçò «ïéêåéïðïßçóçò ôçò öýóçò êáé ôçò áíèñþðéíçò öýóçò
áðü ôïí Üíèñùðï».
82
Óôçí åðáíáóôáôéêÞ äéáäéêáóßá, ç ðÜëç äåí åßíáé ðáñÜ ç ðÜëç ôçò
çäïíÞò' ç çäïíÞ äåí åßíáé ðáñÜ ç çäïíÞ ôçò ðÜëçò.
41
83
ÓÞìåñá, ïé Üíèñùðïé êáôáðéÝæïõí ï Ýíáò ôïí Üëëï ìå ôç ìéêñüôçôá ôùí
åðéèõìéþí êáé ôùí ðüèùí ôïõò· ìå ôç öôþ÷åéá ôùí êïéíùíéêþí áíáãêþí
ìå ôçí Ýëëåéøç åíüò ðëçñÝóôåñïõ åãùéóìïý, ìéáò ðëçñÝóôåñçò
áðëçóôßáò. ÆçôÜìå áðü ôïõò áíèñþðïõò íá æçôÞóïõí ðåñéóóüôåñá, Ýôóé
ðïõ íá æçôÞóïõìå áêüìá ðéï ðïëëÜ êáé íá ðÜñïõìå êé Üëëá áðü áõôïýò
- íá ðÜñïõìå üóï ðéï ðïëëÜ ìðïñïýìå íá ðÜñïõìå êáèüóïí èá ìáò
åðéôñÝðåôáé íá äþóïõìå áêüìá ðåñéóóüôåñá.
Äåí óáò æçôÜìå ðïëëÜ' æçôÜìå áðü óáò ìïíÜ÷á ôïí ßäéï óáò ôïí
åãùéóìü, êáé ôïýôï äåí ôï êÜíïõìå áðü áëôñïõéóìü áëëÜ ãéá ôïõò
äéêïýò ìáò åãùéóôéêïýò ëüãïõò. Áðü ôá ßäéá ìáò ôá âÜèç, æçôÜìå ôá äéêÜ
óáò âÜèç. ÁëëÜ æçôþíôáò óáò áõôü, óáò æçôÜìå íá äþóåôå ü,ôé Ý÷åôå' íá
ôá äþóåôå üëá.
84
Ç «èåôéêÞ áíèñþðéíç áõôïóõíåßäçóç» äåí ìðïñåß ðáñÜ íá åßíáé
ìïíÜ÷á ï äß÷ùò åíï÷Ýò åãùéóìüò, Þôïé ìïíÜ÷á ï êïììïõíéóôéêüò
åãùéóìüò, ï åãùéóìüò ðïõ äåí áðïêëåßåé ôçí çäïíÞ ôùí Üëëùí åãþ,
áëëÜ áíôéèÝôùò ôçí ïéêåéïðïéåßôáé ùò äéêÞ ôïõ çäïíÞ êáé ôçí
åìðåñéêëåßåé áêñéâþò ãéá ôïõò äéêïýò ôïõ åãùéóôéêïýò ëüãïõò.
85
Ï áñíçôéêÜ áõôïóõíåßäçôïò åãùéóôÞò åßíáé ï Ýíï÷ïò åãùéóôÞò ðïõ
ìï÷èåß ãéá ôéò óôåíÝò ôïõ åðéèõìßåò Ýíï÷á êáé óõíåðþò åñãÜæåôáé
åíÜíôéá óôïí åáõôü ôïõ-áíôéóôÝêåôáé óôïí åáõôü ôïõ — åíáíôéþíåôáé óå
Ýíá ìÝñïò ôçò ßäéáò ôïõ ôçò åíåñãçôéêüôçôáò, ôïõ ßäéïõ ôïõ ðñïôÜãìáôüò
ôïõ.
Åßíáé áêñéâþò ç åíÝñãåéá, ç äåìÝíç óôçí åíï÷Þ, óôçí áõôï-
áóôõíüìåõóç, óôçí áõôï-êáôáðßåóç - ç èùñÜêéóç ôïõ ÷áñáêôÞñá - ðïõ,
Üðáî êáé åëåõèåñùèåß, äýíáôáé ðéá íá ïéêïäïìÞóåé ôïí êáéíïýñéï
êüóìï.
Åêåßíïé, ðïõ ìå óõíåßäçóç êáé äß÷ùò åíï÷Ýò, áíáæçôïýí üëï êáé
ðåñéóóüôåñç çäïíÞ ãéá ôçí êáèçìåñéíÞ æùÞ ôïõò, åìðåñéÝ÷ïõí ôçí
ïëüôçôá ôçò åðáíÜóôáóçò.
42
86
Ç áõôïèõóßá åßíáé ðÜíôá ÷ñéóôéáíéêÞ. ÐÜíôá.
87
Ç «åðÝêôáóç ôïõ åãùéóìïý» áíáöÝñåôáé ü÷é ìüíï óôçí åðÝêôáóç (ôçò
ôáõôüôçôáò ôïõ åáõôïý) åðß Üëëùí åáõôþí ôáõôü÷ñïíá, áëëÜ êáé óôçí
åðÝêôáóç ôïõ åðß ôïõ ÷ñüíïõ åíüò åáõôïý. Ç èõóßá ìéáò ìåëëïíôéêÞò,
ðëïõóéüôåñçò çäïíÞò ãéá ÷Üñç ìéáò Üìåóçò áëëÜ ìéêñüôåñçò åßíáé áõôü
áêñéâþò: èõóßá êáé ü÷é áíôéóôñüöùò. Ôï õðåýèõíï Üôïìï ðñÝðåé íá
áðïöáóßóåé ôï ßäéï ãéá ôï åáõôü ôïõ ôé åßíáé ðåñéóóüôåñï åðùöåëÝò ãé'
áõôü: ôïýôç ç èåùñßá ìáò äåí åßíáé çèéêéóìüò ðïõ ìðïñåß íá
áðïöáóßóåé áíôß áõôïý êáé ãé' áõôü. Ç èåùñßá êáé ç ðñáêôéêÞ ôïõ
åêôåôáìÝíïõ åãùéóìïý äéüëïõ äåí åíáñìïíßæåôáé ìå ïéáäÞðïôå
éäåïëïãßá ôïõ çäïíéóìïý Þ ìå ïéáäÞðïôå ðïéêéëßá ôïõ ðïõñéôáíéóìïý. Ç
èåùñßá êáé ç ðñáêôéêÞ áõôÞ åßíáé áîå÷þñéóôç áðü ôçí åêôåôáìÝíç
óõíåßäçóç ôçò çäïíÞò, ôçò ïðïßáò ôï åöéêôüí áíáðôý÷èçêå åíôüò ôçò
éóôïñéêÞò åîÝëéîçò ôçò åñãáóßáò, ìÝóù ôçò åðÝêôáóçò êáé äéåýñõíóçò
ôùí áíèñùðßíùí äåîéïôÞôùí, éêáíïôÞôùí, äõíáôïôÞôùí êáé áíáãêþí.
Êáé äåí åßíáé ëéãüôåñï áîå÷þñéóôç áðü ôçí çäïíÞ ôçò óõíåßäçóçò, ôçí
ïðïßá õðïíïåß êáé åìðåñéÝ÷åé, êáé ç ïðïßá, ôáõôü÷ñïíá, åìðåñéÝ÷åé
áõôÞí ôç èåùñßá êáé áõôÞ ôçí ðñáêôéêÞ. Ç áõôïðåéèáñ÷ßá, ùò Üìåóá êáé
ìåôùðéêÜ áíôéôéèÝìåíç óôçí áõôáñ÷éêÞ ðåéèáñ÷ßá, ôçí Ýîùèåí
åðéâåâëçìÝíç êáé ùò ôÝôïéá åóùôåñéêåõìÝíç - Þôïé, ç óõíåêôéêÞ ÷ñÞóç
ôçò æùÞò ìïõ ãéá ôïí åáõôü ìïõ, óýìöùíá ìå ôéò äéêÝò ìïõ åììåíåßò
óôáèåñÝò êáé ãéá ôïõò äéêïýò ìïõ óêïðïýò, åßíáé Þäç ìéá çäïíÞ ãéá
ìÝíá. Ç áõôïêõñéáñ÷ßá, ï óõíåéäçôüò êáé äñáóôéêüò ÷åéñéóìüò ôïõ
åáõôïý ìïõ ãéá ôïí åáõôü ìïõ ìÝóá óôïí êüóìï, åßíáé ðñÜãìáôé ìßá
áéóèçôéêÞ áõôï-çäïíÞ. Åßíáé ç ôÝ÷íç ôïõ æçí.
¼ôáí ï åáõôüò ìïõ åßíáé ôï Ýñãïí ôçò äéêÞò ìïõ ôÝ÷íçò, êáé ôï äéêü ìïõ
Ýñãï ôÝ÷íçò, ôüôå åßíáé ðïõ áðïëáìâÜíù ôïí åáõôü ìïõ, ôüôå åßíáé ðïõ
ï åáõôüò ìïõ çäïíßæåôáé.
Ôüôå ãíùñßæù ôïí åáõôü ìïõ ùò ðëïýôï - ôüóï ãéá ôïí åáõôü ìïõ üóï
êáé ãéá ôïõò Üëëïõò. Ãíùñßæù ôïí åáõôü ìïõ ùò ðëïýóéï, ùò åíôüò ìïõ
ðëïýóéï, ùò Ýíáí ðëïýóéï Üíèñùðï ìÝóù ôçò áõôï-êáôï÷Þò ìïõ.
Åíôïýôïéò, ôïýôç ç õðïêåéìåíéêÞ åõìÜñåéá, áõôüò ï ðëïýôïò åíôüò ìïõ,
43
ï ðëïýôïò ìïõ ùò åáõôïý, åßíáé åðßóçò êïéíùíßá. Ôïýôï áðïäåéêíýåôáé
áðü ôï ãåãïíüò ðùò åêôüò ôçò êïéíùíßáò, Þ Üíåõ áõôÞò, üëïò ìïõ ï
ðëïýôïò ÷Üíåôáé óáí óêüíç. Ç ôáõôüôçôá ôïõ åáõôïý ìïõ êáé ôçò
êïéíùíßáò ìïõ åßíáé áðïäåäåéãìÝíç áðü ôï ãåãïíüò ðùò ç ìç-ýðáñîç
ôçò êïéíùíßáò óõíåðÜãåôáé ôç ìç-ýðáñîç ôïõ åáõôïý ìïõ. ÁëëÜ
ðñüêåéôáé ãéá ìßá äéáëåêôéêÞ, ìåóåõìÝíç ôáõôüôçôá, êáé ü÷é ìßá ôõðéêÞ,
áöçñçìÝíç, ìç-ìåóåõìÝíç ôáõôüôçôá' ìßá ôáõôüôçôá, ç ïðïßá äéáôçñåß
åíôüò ôçò ôç óôéãìÞ ôçò äéáöïñïðïßçóçò.
44
VIII. ÓÅÎÏÕÁËÉÊÏÔÇÔÁ / ÅÑÙÔÉÓÌÏÓ
88
«ÁõôÞ ç Üìåóç, öõóéêÞ êáé áíáãêáßá ó÷Ýóç áôüìïõ ðñïò Üôïìï åßíáé ç
ó÷Ýóç Üíôñá ðñïò ãõíáßêá. Ó' áõôÞí ôç öõóéêÞ åéäïðïéü ó÷Ýóç, ç
ó÷Ýóç ôïõ áíèñþðïõ ðñïò ôç öýóç åßíáé Üìåóá ç ó÷Ýóç ôïõ ðñïò ôïí
Üíèñùðï, üðùò áêñéâþò ç ó÷Ýóç ôïõ ðñïò ôïí Üíèñùðï åßíáé Üìåóá ç
ó÷Ýóç ôïõ ðñïò ôç öýóç - ï äéêüò ôïõ öõóéêüò ðñïïñéóìüò. Óôç ó÷Ýóç
áõôÞ, ëïéðüí, åêäçëþíåôáé áéóèçôÜ, ðåñéïñéóìÝíïò óå áéóèçôü ãåãïíüò,
ï âáèìüò óôïí ïðïßï ç áíèñþðéíç ïõóßá Ýãéíå öýóç ãéá ôïí Üíèñùðï
Þ óôïí ïðïßï ç öýóç Ýãéíå ãé' áõôüí áíèñþðéíç ïõóßá. Áðü áõôÞ ôç
ó÷Ýóç ìðïñåß êáíåßò íá êñßíåé ôï åðßðåäï áíÜðôõîçò ôïõ áíèñþðïõ.
Áðü ôï ÷áñáêôÞñá áõôÞò ôçò ó÷Ýóçò óõíåðÜãåôáé ï âáèìüò óôïí ïðïßï
ï Üíèñùðïò óáí åéäïðïéü ïí, óáí Üíèñùðïò, êáôÝëçîå íá åßíáé ï
åáõôüò ôïõ êáé íá êáôáíïåß ôïí åáõôü ôïõ' ç ó÷Ýóç Üíôñá ðñïò ãõíáßêá
åßíáé ç ðéï öõóéêÞ ó÷Ýóç áíèñþðéíïõ üíôïò ðñïò áíèñþðéíï ïí.
Áðïêáëýðôåé ëïéðüí ôï âáèìü óôïí ïðïßï ç öõóéêÞ óõìðåñéöïñÜ ôïõ
áíèñþðïõ Ýãéíå áíèñþðéíç Þ ôï âáèìü óôïí ïðïßï ç áíèñþðéíç ïõóßá
Ýãéíå ãé' áõôüí öõóéêÞ ïõóßá - ôï âáèìü óôïí ïðïßï ç áíèñþðéíç öýóç
ôïõ êáôÝëçîå íá åßíáé ãé' áõôüí öýóç. Ó' áõôÞí ôç ó÷Ýóç áðïêáëýðôåôáé
êáé ï âáèìüò óôïí ïðïßï ç áíÜãêç ôïõ áíèñþðïõ Ýãéíå áíèñþðéíç
áíÜãêç - ï âáèìüò óôïí ïðïßï åðïìÝíùò ôï Üëëï Üôïìï óáí Üôïìï
Ýãéíå ãé' áõôüí áíÜãêç - ï âáèìüò óôïí ïðïßï, óôçí áôïìéêÞ ôïõ
ýðáñîç, åßíáé ôáõôü÷ñïíá êïéíùíéêü ïí».
(ÊÁÑË ÌÁÑÎ)
89
Ç ïñãáóìéáêÜ Ýíôïíç óåîïõáëéêÞ åìðåéñßá åßíáé ôï áñ÷Ýôõðï ôïõ
óõíôïíéóìïý ôùí åãùéóìþí: ç Üìåóç åíüôçôá ôïõ íá ðáßñíåéò çäïíÞ êáé
íá äßíåéò çäïíÞ.
90
Äåí èÝëù áðëþò ìéá ðéï ðëÞñç åñùôéêÞ æùÞ' èÝëù üëç ìïõ ç æùÞ íá
åßíáé ìéá «åñùôïæùÞ»!
91
Ï êïéíùíéóìüò ôïõ áíèñþðïõ ðïõèåíÜ äåí áðïêáëýðôåôáé ìå ôÝôïéá
45
Ýíôáóç üóï óôçí åñùôéêÞ ôïõ êïéíùíéêüôçôá êáé óôçí åñùôéêÞ ôïõ
áìïéâáéüôçôá. Ç óåîïõáëéêÞ áíÜãêç, ðéï âáèéÜ êáé ðéï Üìåóá áðü êÜèå
Üëëç, áðïêáëýðôåé ôçí ðëÜíç êáé ôç óöáëåñüôçôá ôïõ óôåíïý åãùéóìïý
- ç áíÜãêç íá áããßîåéò Ýíá Üëëï ðñüóùðï, íá ÷áñåßò ôï êïñìß åíüò
Üëëïõ íá äþóåéò ÷Üäéá êáé íá ðÜñåéò ÷Üäéá. ºóùò åîáéôßáò ôçò
åðéèõìßáò, ôçò óõìöõïýò ìå ôïí óôåíü åãùéóìü, íá áñíçèåßò ôç
äéõðïêåéìåíéêüôçôá ôïýôçò ôçò ðéï âáèåéÜ äéõðïêåéìåíéêÞò ôùí
áíáãêþí, Üñ÷ïíôáé ôüóåò ðïëëÝò äéáóôñïöÝò' åîáéôßáò ôçò
«áíôéêåéìåíïðïßçóçò» ôïõ õðïêåéìÝíïõ ðïõ åßíáé ï óôü÷ïò ôçò áíÜãêçò
áõôÞò.
ÁëëÜ åäþ åíôïðßæåôáé ßóùò Ýíá êáôþöëé, Ýíá «áõëÜêé» üðïõ åíäÝ÷åôáé
íá óôáìáôÞóåé êáé íá êáèçëùèåß ãéá êáéñü ç åðÝêôáóç ôïõ åãùéóìïý:
Ýíáò óõëëïãéêüò åãùéóìüò ðïõ äåí åõñýíåôáé ðÝñáí ôïõ æåýãïõò, ìßá
óõëëïãéêüôçôá áðïôåëïýìåíç ìïíÜ÷á áðü äýï ìÝëç' ôï áðïìïíùìÝíï
íôïõÝôï, ç ðõñçíéêÞ ïéêïãÝíåéá. ÓõíáíôÜìå åäþ ôçí éäåïëïãßá,
óýìöùíá ìå ôçí ïðïßá ôï åãùéóôéêü ðñüôáãìá ìðïñåß íá ðñáãìáôùèåß
ìïíÜ÷á åÜí ðåñéÝ÷åé äýï åãþ. ÁëëÜ áõôÞ äåí åßíáé ðáñÜ ìßá Üëëç
ìïñöÞ ôçò éäåïëïãßáò ôïõ áíôé-êïéíùíéóìïý: åßíáé ç éäåïëïãßá ðïõ
åðéäéþêåé íá áñíçèåß ôï êïéíùíéêü óôïé÷åßï, ôï êïéíùíéêü óõóôáôéêü
åíôüò ôïõ áôüìïõ, ôïõ åáõôïý, ôïõ ðñïóùðéêïý êüóìïõ êáôáëÞãåé óå
Ýíáí åêêåíùìÝíï åáõôü. Óýìöùíá ìå ôçí éäåïëïãßá áõôÞ ìïíÜ÷á ï
ðñïóùðéêüò, ï ïéêåßïò, ï ïéêïãåíåéáêüò êüóìïò, ï éäéùôéêüò êüóìïò
ôçò åóôßáò, åßíáé áëçèéíüò. Ï ðáñÜîåíïò, ôñåëüò, áëëïðñüóáëëïò,
ðáãåñüò «åîùôåñéêüò» êüóìïò - Þôïé, ï êïéíùíéêüò êüóìïò- èåùñåßôáé
ìç-ðñáãìáôéêüò, ìïëïíüôé ó÷åôßæåôáé ìå ôïí óôåíü «ðñáãìáôéêü» êüóìï
ìüíï êáé ìüíï ãéá íá ôïí óôçñßîåé. Ç éäåïëïãßá áõôÞ áíáãíùñßæåé ôçí
êïéíùíßá ìïíÜ÷á ùò åéóâïëÞ óôçí éäéùôéêüôçôá. Åßíáé áêñéâþò ç
éäåïëïãßá åêåßíç ðïõ äéáôçñåß ôïí ðñïóùðéêü êüóìï óå ìéá êáôÜóôáóç
óôåíüôçôáò, ðåñéïñéóìïý êáé ðôþ÷åõóçò, åíþ ôïí êïéíùíéêü êüóìï ôïí
åìöáíßæåé ùò áëëüôñéï êáé áðåéëçôéêü. Èá ôçí õðåñâïýìå; Ôï èÝëïõìå
áñêåôÜ; Ôï ÷ñåéáæüìáóôå; Ï êáéñüò èá ìéëÞóåé ãéá ìáò, êáèþò ï
êáðéôáëéóôéêüò áíôé-êïéíùíéóìüò ïäçãåßôáé ôá÷Ýùò óôç ëïãéêÞ ôïõ
êáôÜëçîç: ôïí êïéíùíéêü üëåèñï, ôçí êáôáóôñïöÞ ôçò êïéíùíßáò. Éäïý
ôï äéáêýâåõìá!
46
92
Ï Öñüõíô èåìåëéþíåé ôçí õðüèåóç ôïõ ó÷åôéêÜ ìå ôçí åíóôéêôéêÞ
êáôáðßåóç óôï äåäïìÝíï ìéáò áôÝñìïíçò êáôÜóôáóçò, ìéáò êáôÜóôáóçò
óáí áõôÞ ðïõ ðåñéãñÜöáìå ðáñáðÜíù, ç ïðïßá èá óõíå÷ßæåôáé åéò ôï
äéçíåêÝò ìå ôç óõìâïëÞ ïñéóìÝíùí áðü ôéò ôõðéêÝò ðñáãìïðïéçìÝíåò
øåõäïáíôéèÝóåéò ôçò. «Ç óýãêñïõóç áíÜìåóá óôïí ðïëéôéóìü êáé ôç
óåîïõáëéêüôçôá ðñïêáëåßôáé áðü ôï üôé ï óåîïõáëéêüò Ýñùò åßíáé ìßá
ó÷Ýóç áíÜìåóá óå äýï ðñüóùðá, üðïõ Ýíáò ôñßôïò åßíáé ìïíÜ÷á
ðáñåßóáêôïò Þ ï÷ëçñüò, åíþ áíôßèåôá ï ðïëéôéóìüò èåìåëéþíåôáé óå
ó÷Ýóåéò áíÜìåóá óå åõñýôåñåò ïìÜäåò ðñïóþðùí. ¼ôáí ìßá åñùôéêÞ
ó÷Ýóç åããßæåé ôçí êïñýöùóç ôçò, äåí ìÝíåé ÷þñïò ãéá åíäéáöÝñïíôá
ðñïò ôïí ðåñéâÜëëïíôá êüóìï. Ôï æåýãïò ôùí åñùìÝíùí åßíáé åðáñêÝò
ãé' áõôïýò, êáé äåí ÷ñåéÜæïíôáé ìÞôå êáí Ýíá ðáéäß äéêü ôïõò ãéá íá ôïõò
÷áñßóåé åõôõ÷ßá», ãñÜöåé ï Öñüõíô. ¼ðùò ïé ðåñéóóüôåñåò åðéêëÞóåéò
ãéá çèéêÞ åíäõíÜìùóç, Ýôóé êáé áõôÞ èåùñåß äåäïìÝíï ðùò ç
áíèñþðéíç áðëçóôßá äåí ìðïñåß íá åêôáèåß ðÝñáí ìéáò ïñéóìÝíçò
óôåíÞò åðéêñÜôåéáò.
93
Áëçèåýåé öõóéêÜ üôé ôá áíèñþðéíá üíôá Ý÷ïõí ìåéþóåé ôï Ýíá ôï Üëëï
óå óåîïõáëéêÜ áíôéêåßìåíá, üôé Ý÷ïõí «áíôéêåéìåíïðïéÞóåé» ôç
óåîïõáëéêüôçôá ôïõò, áëëÜ áõôüò äåí åßíáé ìÞôå ï ìïíáäéêüò ìÞôå ï
èåìåëéþäçò ôñüðïò ìå ôïí ïðïßï Ý÷ïõí «áíôéêåéìåíïðïéçóåß». ÁõôÞ
åßíáé ìßá ìïíÜ÷á üøç ôçò ãåíéêåõìÝíçò áðï-áíèñùðïðïßçóçò êáé áðï-
õðïêåéìåíïðïßçóçò. Ôï îåðÝñáóìá áõôÞò ôçò óõãêåêñéìÝíçò
«áíôéêåéìåíïðïßçóçò», ðÝñáí ôùí üóùí éó÷õñßóôçêáí ïé áãùíßóôñéåò
ôïõ êéíÞìáôïò ôçò ÷åéñáöÝôçóçò ôçò ãõíáßêáò, ìðïñåß íá ëÜâåé ìïíÜ÷á
ôç ìïñöÞ ôçò óåîïõáëéêÞò õðïêåéìåíéêüôçôáò, ùò åíáíôßáò ðñïò ôç
óåîïõáëéêÞ áíôéêåéìåíéêüôçôá, êáé ôïõ äéåõñõìÝíïõ êáé åêôåôáìÝíïõ
óåîïõáëéêïý åãùéóìïý, ùò åíáíôßïõ ðñïò ôï óåîïõáëéêü êáèÞêïí, ôç
óåîïõáëéêÞ áõôïèõóßá êáé ôç óåîïõáëéêÞ åêìåôÜëëåõóç.
47
IX. ÅÎÏÕÓÉÁ
94
Ç áíÜðôõîç ôçò ãåíéêåõìÝíçò áõôïäéåý9õíóçò ðáñáëýåôáé áêñéâþò áðü
ôç ãåíéêåõìÝíç áíéêáíüôçôá ãéá áõôïäéåý9õíóç - áðü ôï öüâï êáé ôïí
ôñüìï ìðñïóôÜ óôç óêÝøç ôçò åëåõèåñßáò- áðü ôçí ðáãùìÝíç
õðïêåéìåíéêüôçôá' áðü ôçí åîïõóéáóôéêÞ/áõôáñ÷éêÞ ðñïóùðéêüôçôá.
Ôïýôç ëáìâÜíåé óõíÞèùò ôç ìïñöÞ åíüò ïëÝèñéïõ öüâïõ êáé ìéáò
ïëÝèñéáò äõóðéóôßáò ðñïò ôïõò Üëëïõò, áêüìá êáé óå êáôáóôÜóåéò
åðáíáóôáôéêÞò áõôïäéåýèõíóçò.
Ç åîïõóéáóôéêÞ/áõôáñ÷éêÞ ðñïóùðéêüôçôá åßíáé êáô' ïõóßáí ç
ðñïóùðéêüôçôá óêëÜâïõ, åßíáé ç äïõëïðñåðÞò ðñïóùðéêüôçôá, åêåßíç
ðïõ Ý÷åé áíÜãêç ôçí åîïõóßá, ðïõ äåí ìðïñåß áêñéâþò íá ôá êáôáöÝñåé
äß÷ùò áõôÞí. ÁõôÞ ç ÷áñáêôçñïäïìÞ êñýâåé ôçí ïõóßá ôçò óôï ñüëï ôïõ
áöÝíôç- áðïêáëýðôåé ôçí ïõóßá ôçò óôï ñüëï ôïõ äïýëïõ. Ç
êáðéôáëéóôéêÞ êïéíùíßá åßíáé ç êïéíùíßá ç èåìåëéùìÝíç óôç äéåõñõìÝíç
êáé åêôåôáìÝíç áíáðáñáãùãÞ ôçò Ýîçò ôçò õðïôáãÞò, ôçò áðïîÝíùóçò,
ôçò áëëïôñßùóçò ôçò õðïêåéìåíéêüôçôáò, ôçò ìéóèùôÞò åñãáóßáò. Ï
ðñïëåôÜñéïò åßíáé áêñéâþò ï áðï-õðïêåéìåíïðïéçìÝíïò Üíèñùðïò, ôï
øåõäï-áíôéêåßìåíï ðïõ êõñéáñ÷åßôáé áðü Ýíá øåõäï-õðïêåßìåíï, áðü
ôï êåöÜëáéï, ôï ïðïßï ðáñÜãåé êáé áíáðáñÜãåé. Ç åðáíáóôáôéêÞ
ðñáêôéêÞ, óõíåðþò, åßíáé ç ðñáêôéêÞ ôçò åðáíõðïêåéìåíïðïßçóçò, ôçò
åêôåôáìÝíçò êáé äéåõñõìÝíçò áíáðáñáãùãÞò ôçò õðïêåéìåíéêüôçôáò,
ôùí ñéæïóðáóôéêþí õðïêåéìÝíùí. Ç ìåôáóôñïöÞ (detournement) ôïõ
çèéêéóìïý (ôçò øåõäïêñéôéêÞò ôçò «áðëçóôßáò»), ç åðéêýñùóç êáé
åðÝêôáóç ôïõ åãùéóìïý, åßíáé Ýôóé ìéá ïõóéáóôéêÞ óôéãìÞ ôçò
åðáíáóôáôéêÞò ðñáêôéêÞò. Êáé ôïýôç åßíáé ìéá óôéãìÞ åêåßíçò ôçò
óôéãìÞò.
ÐÝñáí ôçò áíÜãêçò ôçò åîïõóßáò êåßôáé ç åîïõóßá ôùí áíáãêþí êáé ç
åîïõóßá ôùí åðéèõìéþí.
95
Óå êÜèå éåñáñ÷éêÞ ó÷Ýóç ôüóï ï êõñßáñ÷ïò üóï êáé ï õðïôáãìÝíïò
êáôáâÜëëïõí ôçí ïöåéëÞ ôïõò. Ôï ôßìçìá ãéá ôç «äüîá ôçò éó÷ýïò» åßíáé
üíôùò ðïëý âáñý. ÊÜèå ôýñáííïò ï÷ëåßôáé áðü ôá êáèÞêïíôá ôïõ. Åßíáé
48
õðïâéâáóìÝíïò óôï íá óÝñíåé ôï íåêñü âÜñïò ôçò õðíþôôïõóáò
äçìéïõñãéêÞò äõíáìéêÞò ôùí õðïôáãìÝíùí óå üëï ôïí ìáêñý äñüìï ôçò
éåñáñ÷éêÞò ôïõ ðåñéäéÜâáóçò. Ðñïöáíþò, ôïýôï äåí ìðïñåß íá
óõãêñéèåß ìå ôï óýíïëï ôçò åõöñüóõíçò çäïíï-åíÝñãåéáò ðïõ
åëåõèåñþíåôáé ðñïèýìùò êáé ðáéãíéùäþò (êé ü÷é ðéåóôéêÜ,
åîáíáãêáóôéêÜ) üôáí üëïé ðáßîïõí ôï ðáé÷íßäé.
96
Óå ìéáí áõôïäéåõèõíüìåíç êïéíùíßá, ç áðïóüâçóç ôçò êïéíïôéêÞò
ñõðáñüôçôáò, ôçò êïéíùíéêÞò äõóðñáãßáò åí ãÝíåé, ôçò ìç-åêðëÞñùóçò
ôùí ðëÜíùí ðáñáãùãÞò ê.ëð., åîáñôÜôáé ü÷é áðü ôï üôé ïõäåßò èá áóêåß
åîïõóßá, üôé ïõäåßò èá êáôÝ÷åé ìéáí áõèåíôßá, áëëÜ áðü ôï üôé ï êáèÝíáò
èá áóêåß åîïõóßá, ï êáèÝíáò èá åßíáé áõèåíôßá, üóïí áöïñÜ ôéò äéêÝò
ôïõ áíÜãêåò, ôéò äéêÝò ôïõ åðéèõìßåò êáé ôá äéêÜ ôïõ åíäéáöÝñïíôá. Êáé
ôïýôï óçìáßíåé: åêôåôáìÝíá åíäéáöÝñïíôá, êïéíùíéêÜ åíäéáöÝñïíôá.
Ôïýôï óçìáßíåé ðùò ï ïéïóäÞðïôå ïöåßëåé íá åßíáé áõôïäéåõèõíüìåíïò,
áõôïåîïõóéáòüìåíïò þóôå íá óõíåõñßóêåôáé ìå ïéïíäÞðïôå Üëëï, êáé íá
ôïí ìåìöèåß óå ðåñßðôùóç ðïõ ñõðáßíåé Ýíáí êïéíùíéêü ÷þñï,
ðáñáêùëýåé ìéá áðü êïéíïý óõìðåöùíçìÝíç ðáñáãùãÞ ê.ëð. ÌïíÜ÷á
ìéá ìç-óõãêåíôñùôéêÞ, ïëüðëåõñç ñïÞ ðñáêôéêï-êñéôéêÞò áíÜäñáóçò,
áëëçëïôñïöïäüôçóçò êáé äéáñêïýò êïéíùíéêïý äéáëüãïõ ìðïñåß íá
äéáóöáëßóåé ôçí áíáðáñáãùãÞ ìéáò ôÝôïéáò êïéíùíßáò. Ôï ôÝëïò ôçò
åðßâëåøçò åê ìÝñïõò ôùí åéäéêÜ - ôçò åéäéêåõìÝíçò åðéôÞñçóçò, èá
åðéôñáðåß áðü ôç ðñüïäï ôçò ãåíéêåõìÝíçò åðßâëåøçò, ôçò óõëëïãéêÞ
áõôï-åðéôÞñçóçò. Ôï ôÝëïò ôçò åéäéêåõìÝíçò áóôõíüìåõóçò èá êáôáóôåß
äõíáôüí áðü ôç ãåíéêÞ áõôï-ñýèìéóç, äçëáäÞ áðü ôç ãåíéêåõìÝíç
áõôïäéåýèõíóç - êáèþò ïé Üíèñùðïé èá åßíáé õðåýèõíïé ãéá ôéò
êïéíùíéêÝò áíÜãêåò êáé åðéèõìßåò ôïõò. Ôïýôï åßíáé áíôßèåôï áðü ôçí
êáôáóôáëôéêÞ Ýííïéá ôçò «áõôï-áóôõíüìåõóçò» ðïõ âáóßæåôáé óôçí
ðáñïýóá Ýîùèåí áóôõíüìåõóç, ç ïðïßá åîõðçñåôåß áëëüôñéá
óõìöÝñïíôá êáé åóùôåñéêåýåôáé ùò ôÝôïéá.
97
Óôç óïóéáëéóôéêÞ êïéíùíßá ôïõ ìÝëëïíôïò - åÜí ðñüêåéôáé íá õðÜñîåé -
ï êáèÝíáò èá ïöåßëåé íá åßíáé åéäÞìùí, íá åßíáé áõèåíôßá, óôï savoir
vivre, óôïí ôñüðï ôïõ æçí. Äåí èá õðÜñ÷åé Üíùèåí åîïõóßá, äåí èá
õðÜñ÷åé õøçëüôåñç áõèåíôßá, ãéá êÜðïéï äåäïìÝíï æÞôçìá ðÝñáí áõôÞò
49
ôçò ãåíéêÞò óõíÝëåõóçò üóùí åíäéáöÝñïíôáé ãé' áõôü.
98
ÊÜèå ðñáãìáôåßá ó÷åôéêÜ ìå ôç èåùñßá ôçò ðñáêôéêÞò åßíáé ìßá «Traite
de Savoir-Vivre», ìéá «Ðñáãìáôåßá ó÷åôéêÜ ìå ôïí Ôñüðï ôïõ Æçí», åßôå
ôï óõíåéäçôïðïéåß ðëÞñùò ï óõããñáöÝáò ôçò åßôå ü÷é. Ôï «ðþò-íá-æåéò»
åßíáé áðëþò ôï ãåíéêü ðñüâëçìá ôçò èåùñßáò ôçò ðñáêôéêÞò ðïõ
äéáôõðþíåôáé õðïêåéìåíéêÜ óôï Ýðáêñï.
99
Ç åëåõèåñßá áðü ôçí Ýîùèåí åîïõóßá, ôçí Ýîùèåí áõèåíôßá óçìáßíåé íá
åßóáé áðü ìüíïò óïõ áõèåíôßá, íá åßóáé áõèåíôßá ãéá ôïí åáõôü óïõ, íá
åßóáé áõôåîïýóéïò. Åëåõèåñßá óçìáßíåé áõôï-êõñéáñ÷ßá. Ôï íüçìá ôçò
öñÜóçò «Ýíáò êüóìïò áðü áöÝíôåò äß÷ùò äïýëïõò» ìðïñåß íá ãßíåé
êáôáíïçôü ìïíÜ÷á ìå ôçí Ýííïéá ôçò áõôï-êõñéáñ÷ßáò, ç ïðïßá
åíôïýôïéò äåí äýíáôáé íá ðåñéïñéóôåß óôçí «áôïìéêÞ» áõôï-êõñéáñ÷ßá. Ç
Ýííïéá ôçò áôïìéêÞò áõôï-êõñéáñ÷ßáò åìðåñéÝ÷åé Þäç (êáé áðáñáéôÞôùò)
ôç óôéãìÞ ôçò êïéíùíéêÞò áõôï-êõñéáñ÷ßáò. Ç êïììïõíéóôéêÞ êïéíùíßá
äåí ìðïñåß ðáñÜ íá óçìáßíåé ôç óõíåéäçôÞ áõôï-êõñéáñ÷ßá ôçò ïëüôçôáò
ôçò êïéíùíéêÞò áõôï-ðáñáãùãÞò áðü ôïõò óõíáóðéóìÝíïõò
ðáñÜãùãïõò. Ï áõôï-êáèïñéóìüò, ç áõôï-äéåýèõíóç, ç áõôï-
äéá÷åßñéóç - óôéò áðáñáßôçôåò, ïëïêëçñùìÝíåò óçìáóßåò ôïõò - äåí
ìðïñïýí íá óçìáßíïõí êÜôé ëéãüôåñï. Ôï ðñüâëçìá ðïõ
áíôéìåôùðßæïõìå åßíáé ôï íá «îÝñïõìå ðþò íá æïýìå», Þôïé êïéíùíéêÜ,
ðþò íá óõíõðÜñ÷ïõìå êáé íá óõíåñãáæüìáóôå, ðþò íá
óõíáóðéæüìáóôå. Ôï íá «æïýìå» åäþ Ý÷åé óçìáóßá åíôåëþò áíôßèåôç áðü
åêåßíçí ôïõ íá «åðéæïýìå» áðëþò êáé ôïõ íá ðåèáßíïõìå ðáó÷ßæïíôáò íá
æÞóïõìå (ôï óýíäñïìï ôïõ «üìïñöïõ loser») ê.ëð. ÁëëÜ ôïýôï ïõäåìßá
ó÷Ýóç Ý÷åé ìå ôçí çèéêüôçôá ðëçí ôïõ üôé åðéäéþêåé íá ôçí êáôáñãÞóåé.
50
×. ÇÈÉÊÏÔÇÔÁ
100
Ôï ðáëáéü çèéêü åñþôçìá åÜí ðñÝðåé ðñþôá íá óêåöôüìáóôå ôïí åáõôü
ìáò Þ ôïõò Üëëïõò êïíéïñôïðïéåßôáé üôáí öôÜíïõìå íá óêåöôüìáóôå
ìïíÜ÷á ôïõò åáõôïýò ìáò êáé, ãéá ôï ëüãï áõôüí, áñíéüìáóôå ôï Üëëï
ôùí Üëëùí.
101
Ç åõöõÀá ôåëåéþíåé åêåß ðïõ áñ÷ßæåé ç çèéêüôçôá.
Ç çèéêüôçôá ôåëåéþíåé åêåß ðïõ áñ÷ßæåé ç åõöõÀá. Ç èåùñßá ôçò
ðñáêôéêÞò, ç åíéáßá êñéôéêÞ êÜèå éäåïëïãßáò, ðñÝðåé, ôçí ßäéá óôéãìÞ, íá
åßíáé êñéôéêÞ ü÷é ìüíïí êÜèå çèéêéóìïý áëëÜ êáé êÜèå åíäå÷üìåíïõ
çèéêéóìïý. ÊÜèå çèéêüôçôá åßíáé áðïðïéçìÝíç õðïêåéìåíéêüôçôá êáé
áëëïôñéùìÝíç õðïêåéìåíéêüôçôá. ÊÜèå çèéêüôçôá åßíáé Ýíá øõ÷éêü
ôïôÝì, Ýíá ðíåõìáôéêü öåôß÷, óôá ðüäéá ôïõ ïðïßïõ ï
çèéêéóôÞò/öåôé÷éóôÞò ãïíáôßæåé, ðñïóêõíÜåé êáé ðñïóöÝñåé èõóßåò - êáé
ìÜëéóôá ðñïóöÝñåé ôïí åáõôü ôïõ ðñïò èõóéáóìü. ÊÜèå éäåþäåò åßíáé
äéá÷ùñéóìÝíç õðïêåéìåíéêüôçôá, Ýíá ìÝñïò ôïõ åáõôïý îå÷ùñéóìÝíï,
áðïâåâëçìÝíï, ðáãùìÝíï êáé ïñèùìÝíï ðÜíù áðü ôïí õðüëïéðï
åáõôü. Åßíáé ìßá åêêÝíùóç ôçò õðïêåéìåíéêüôçôáò, ìßá áðþëåéá
åëåõèåñßáò, ìéá åê ôùí ðñïôÝñùí åêëïãÞ. Ç ìïñöïðïßçóç åíüò çèéêïý
éäåþäïõò åßíáé, ôáõôü÷ñïíá, ìßá ðáñáêìÞ ôçò õðïêåéìåíéêÞò
êéíçôéêüôçôáò êáé Ýíáò ìáñáóìüò ôçò õðïêåéìåíéêÞò åõëõãéóßáò· åßíáé
ìéá óéäåñÝíéá ìðÜëá äåìÝíç óôï ðüäé ôïõ ÷ïñåõôÞ· åßíáé ìßá áõôï-
÷ùëüôçôá êáé Ýíáò áõôï-áêñùôçñéáóìüò óôï ÷ïñü ôçò æùÞò.
102
Ç çèéêüôçôá êáé ü,ôé óå äÝíåé ó' áõôÞí, ç áõôï-åíï÷Þ, ùò êáé ç åíï÷Þ
áêüìá êáé ãéá ôï üôé õðÜñ÷åéò áðëþò, åßíáé Ýíáò ôåñÜóôéïò öüñôïò, Ýíá
ôåñÜóôéï Ü÷èïò. ÁðáëëÜîïõ áð' áõôü! Ìðïñåßò! Íáé, ìðïñåßò íá
ðåôÜîåéò üëï ôï åðá÷èÝò çèéêéóôéêü öïñôßï, ðñéí óå ãïíáôßóåé. Äåí ôï
÷ñåéÜæåóáé, Üëëùóôå! Åßíáé áðëþò Ýíá öôù÷ü õðïêáôÜóôáôï ôïõ
åîáßóéïõ åñãáëåßïõ ôçò Ýìðñáêôçò åõöõÀáò, ôùí åêôåôáìÝíùí êáé
äéåõñõìÝíùí åíäéáöåñüíôùí óïõ, ôçò ßäéáò ôçò áõôïóõíåéäçóßáò.
51
¼ôáí, êÜèå ðïõ áíôéìåôùðßæù ìéáí áíôßäñáóç áíÜìåóá óå ìéáí
ùöÝëéìç áöáßñåóç ðïõ Ý÷ù äçìéïõñãÞóåé ó÷åôéêÜ ìå ôçí ðñáêôéêÞ ìïõ
êáé óôï óõãêåêñéìÝíï, Üìåóï åíäéáöÝñïí ìïõ óå ìéá äåäïìÝíç
êáôÜóôáóç, åãêáôáëåßðù ôç óõãêåêñéìÝíç ìïõ, Üìåóç åðéèõìßá ãéá
÷Üñç ôçò ðñáêôéêÞò ðïõ õðïâÜëëåé ç áöáßñåóç áõôÞ, Þôïé áõôÞ ç áðëÞ
ãåíßêåõóç, ãéá ëüãïõò óåâáóìïý áðÝíáíôé óå ìéá ìåôáöõóéêÞ êáé
áöçñçìÝíç «óõíÝðåéá» Þ êáô' åíôïëÞí êÜðïéïõ, ï ïðïßïò áðåéëåß íá
ìïõ ðñïóÜøåé «õðïêñéóßá», ôüôå Üëëï äåí êÜíù áðü ôï íá ðñïâÜëëù
åêåßíç ôçí áöáßñåóç óå ìéá èÝóç ðÜíù áðü åìÝíá, íá ôçí ðáãþíù óå
ìéáí «áñ÷Þ», óå ìéáí çèéêÞ, êáé íá áíáðáñÜãù óáí éäåïëüãïò ôï Üëëï
ðñüóùðï ðïõ ìå Ý÷åé ìåìöèåß ùò áóõíåðÞ åí ó÷Ýóåé ðñïò åêåßíç ôçí
çèéêÞ, üíôáò ôñùôüò áðÝíáíôé ôïõ êáé åõÜëùôïò óôçí áðáëëïôñßùóç ôçò
áíáðáñÜóôáóçò ôïõ åáõôïý ìïõ, ôçí ïðïßá (áíáðáñÜóôáóç) Ý÷ù
áíåãåßñåé Þ êáèáãéÜóåé êáé ç ïðïßá ÷ñçóéìïðïéåßôáé ðëÝïí åíÜíôéá óôïí
áëçèéíü ìïõ åáõôü. Ùò ìéáí áðëÞ ãåíßêåõóç, ìéá ðñáêôéêÞ áöáßñåóç -
ùò èåùñßá - ôçí Ý÷ù Þäç áðïêçñýîåé ìÝóá ìïõ åðß ôù Ýñãù, äåäïìÝíçò
ôçò áíåðÜñêåéáò ôçò óå ôÝôïéá ðåñéóôáôéêÜ. ÁëëÜ ùò çèéêÞ
ðñáãìïðïßçóç, áíôéèÝôùò, ìïõ åðéâÜëëåé íá ôçí õðáêïýù. Äåí åßìáé
åãþ áëëÜ «áõôÞ» ï áöÝíôçò ìïõ, ï êõñßáñ÷ïò ôïõ åáõôïý ìïõ: «áõôÞ»
äßíåé ôéò åíôïëÝò, êé åãþ áëëïôñéþíù ôïí åáõôü ìïõ óå «áõôÞ». «ÁõôÞ»
åßíáé ôï õðïêåßìåíï ôçò ðñáêôéêÞò ìïõ, êé åãþ ôï áíôéêåßìåíï «ôçò».
103
Ïé ðñïâïëÝò ôçò õðïêåéìåíéêüôçôáò ìïõ, èñåììÝíåò áðü ôçí åíï÷Þ,
ðñïåîÝ÷ïõí óöçíùìÝíåò óôï êåöÜëé ìïõ óáí éóÜñéèìåò ëáâÝò,
ðñïóöåñüìåíåò óôïí êÜèå ÷åéñáãùãü, óôïí êÜèå éäåïëüãï, ðïõ èÝëåé
íá ìå áäñÜîåé êáé íá ìå ÷åéñéóôåß, êáé ôïõ ïðïßïõ ç åðáããåëìáôéêÞ
äåîéüôçôá äåí åßíáé Üëëç áðü ôçí éêáíüôçôá íá áíôéëáìâÜíåôáé ôÝôïéåò
ëáâÝò.
ÌïíÜ÷á üôáí êïíéïñôïðïéþ ôçí åíï÷Þ ìïõ, üôáí ôç äéáëýù, üôáí
åëåõèåñþíïìáé ãéá íá ãßíù áíáßó÷õíôá åãùéóôÞò, üôáí áíáëáìâÜíù ôïí
åãùéóìü ìïõ ùò ôï ìïíáäéêü êáèÞêïí ìïõ - üôáí öñïíôßæù ôïí åáõôü
ìïõ ùóÜí áõôü íá áðïôåëåß ôçí ðñùôáñ÷éêÞ êïéíùíéêÞ åõèýíç ìïõ -
ìïíÜ÷á ôüôå äýíáìáé í' áíïé÷ôþ óôçí åëåõèåñßá.
52
104
Ç êñéôéêÞ ôçò ôïôåìéêÞò ó÷Ýóçò, ðïõ äéáõãÜóôçêå áðü ôïí Öüéåñìðá÷
åí ó÷Ýóåé ðñïò ôç èñçóêåßá (Ç Ïõóßá ôïõ ×ñéóôéáíéóìïý) êáé åêåßèåí
åöáñìüóôçêå óôçí ðïëéôéêÞ ïéêïíïìßá áðü ôïí Ìáñî (Ôï ÊåöÜëáéï),
åíôïðßæåé ôçí áíôéóôñïöÞ ðïõ âñßóêåôáé óôçí êáñäéÜ êÜèå êõñéáñ÷ßáò
êáé åîïõóßáò êáèþò êáé êÜèå áõôï-õðïäïýëùóçò. Ï ôïôåìéêüò
öåôé÷éóìüò - ùò ðñïâïëÞ - âñßóêåôáé åðßóçò óôçí êáñäéÜ êÜèå
çèéêéóôéêÞò éäåïëïãßáò, êáé áðïêáëýðôåôáé óôçí ðáñáôÞñçóç óýìöùíá
ìå ôçí ïðïßá êÜèå éäåïëïãßá åßíáé Ýíáò çèéêéóìüò êáé Ýíá êïéíùíéêü
ó÷Ýäéï ãéá ôçí êáôáíïìÞ ôçò åíï÷Þò. Ìïëïíüôé ÷ñçóéìïðïéïýíôáé
áêñéâþò ãéá ôïõò ßäéïõò óêïðïýò ç éäåïëïãßá åí ãÝíåé êáé ï çèéêéóìüò
åí ìÝñåé, åßíáé êáô' ïõóßáí ðéï åêëåðôõóìÝíïé êáé äüëéïé ôñüðïé
åêìåôÜëëåõóçò, åí áíôéèÝóåé ðñïò ôïí ùìü åîáíáãêáóìü êáé ôçí
áðñïêÜëõðôç, ãõìíÞ êáôáðßåóç.
105
Åßíáé áêñéâþò ç åíï÷Þ ìïõ ãéá ôéò åðéèõìßåò êáé ôïõò ðüèïõò ìïõ ðïõ
ìå êÜíåé åõÜëùôï óôçí éäåïëïãéêÞ åêìåôÜëëåõóç ôùí Üëëùí, êáé ç
ïðïßá ìå áíáãêÜæåé íá ðáñÜãù ðñïó÷Þìáôá êáé äéêáéïëïãßåò
(ïñèïëïãéêïðïéÞóåéò) óýìöùíá ìå ôïõò üñïõò ôçò êõñßáñ÷çò
éäåïëïãßáò (ôçò éäåïëïãßáò óôçí ïðïßá åðéôñÝðù íá ìå êõñéáñ÷åß). Ôï
ôÝ÷íáóìá ôçò éäåïëïãßáò óõíßóôáôáé óôï åîÞò: óôçí áíá-ðáñÜóôáóç
åðéèõìéþí óå ìéá öåõäïóõìðáíôéêÞ - Þôïé ìç-åãùéóôéêÞ, áëôñïõéóôéêÞ -
êáé óõíåðþò áíåðßëçðôç ìïñöÞ, ðÜíôá óýìöùíá ìå ôïõò üñïõò
êÜðïéïõ áöçñçìÝíïõ «ãåíéêïý åíäéáöÝñïíôïò». ÐñïêåéìÝíïõ íá
óõìöéëéùèþ ìå ôçí éäåïëïãßá, ðñÝðåé íá ãßíù øåýôçò. ÁëëÜ ðñüêåéôáé
ãéá Ýíá ðáé÷íßäé ÷áìÝíï åîáñ÷Þò. Ïé íïìéêïß ôçò êõñßáñ÷çò ôÜîçò ôï
Ý÷ïõí Þäç «óôçìÝíï», êé åãþ ðáßæù óôçí Ýäñá ôïõò. Ç áîßá ÷ñÞóçò ôùí
ðñáêôéêþí ãåíéêåýóåùí åßíáé åêåßíç ôçò èåùñßáò - ôçò åõöõÀáò ôùí
áíèñþðéíùí ðñáêôéêþí ç ãíþóç ôùí ìÝóùí, ôùí ôå÷íéêþí êáé ôùí
óõíåðåéþí. Áíôßèåôá, ç áîßá ÷ñÞóçò ôçò çèéêüôçôáò åßíáé åêåßíç ôçò
éäåïëïãßáò - ôï íá êõñéáñ÷åßò åðß ôùí Üëëùí, ôï íá ðáßñíåéò áõôü ðïõ
èÝëåéò ì' Ýíáí óôåíü åãùéóôéêü ôñüðï, ðáñáóôáßíïíôáò ôïí ùò ìç-
åãùéóôéêü, ðáíáíèñþðéíï, óõìðáíôéêü, óå ìéáí áôìüóöáéñá üðïõ ï
äéÜöáíïò åãùéóìüò êáé ç äéáöÜíåéá ó÷åôéêÜ ìå ôéò åðéèõìßåò êáé ôïõò
ðüèïõò åßíáé éäéüôçôåò áíåðéèýìçôåò êáé äéþêïíôáé.
53
106
Óôçí áöçñçìÝíç Üñíçóç ôçò çèéêüôçôáò, óôçí áðëÞ áíôßèåóç ôçò, ï
çèéêéóìüò ìåôáìïñöþíåôáé óå áíôé-çèéêéóìü, ï ïðïßïò âÝâáéá äåí åßíáé
ðáñÜ Ýíáò áíôé-çèéêéóôéêüò çèéêéóìüò, êáé äéüëïõ äåí åßíáé áëçèþò
åíÜíôéïò ðñïò ôïí çèéêéóìü åí ãÝíåé. Óýìöùíá ðñïò ôç ëïãéêÞ õðïäïìÞ
áõôÞò ôçò éäåïëïãßáò, Ý÷åé êáíåßò ôï êáèÞêïí íá êÜíåé äéáñêþò ü,ôé
åßíáé áíÞèéêï êáôÜ ôçí êõñßáñ÷ç éäåïëïãßá. Óõíåðþò, ôïõ áðáéôåßôáé
áöçñçìÝíá íá æåé êëÝâïíôáò, íá åðéäßäåôáé óå ðïëõãáìéêÝò áêïëáóßåò,
íá æåé óôçí Ýíäåéá êáé óôç ñõðáñüôçôá, íá ðáñáôÜåé ôï ó÷ïëåßï, íá ìçí
åñãÜæåôáé ðïôÝ, ê.ëð. Ôïýôï áðÝ÷åé áêüìá ðïéïôéêÜ áðü ôçí êáèïñéóôéêÞ
êáé ôåëåóßäéêç Üñíçóç ôïõ çèéêéóìïý ôüóï üóï êáé ï ßäéïò ï çèéêéóìüò.
107
¼óï ãéá ìáò, äåí Ý÷ïõìå êáìßá çèéêüôçôá. ¸÷ïõìå ìïíÜ÷á ôá
áéóèÞìáôá ìáò, ôéò áíÜãêåò ìáò, ôéò åðéèõìßåò ìáò' Ý÷ïõìå ôéò óêÝøåéò
ìáò, ôç óõíåßäçóç ìáò, ôçí ðñáêôéêÞ ãíþóç ãéá ôéò ðñáêôéêÝò óõíÝðåéåò,
óå êÜèå äåäïìÝíç öÜóç ôçò áíÜðôõîçò ìáò. Êïíôïëïãßò, Ý÷ïõìå ôéò
õðïêåéìåíéêüôçôåò ìáò, åìÜò ôïõò ßäéïõò. Ôïõò åáõôïýò ìáò. Ç
óõìðÜèåéá êáé ç óõìðüíéá äåí ÷ñåéÜæåôáé íá åîá÷èïýí äéÜ ôçò âßáò áðü
ìÝóá ìáò· ðçãÜæïõí áâßáóôá, åëåýèåñá, öõóéêÜ. Íéþèïõìå ôçí ïäýíç
ôùí Üëëùí, üðùò êáé ôçí çäïíÞ ôïõò, ôïí ðüíï ôïõò, üðùò êáé ôç ÷áñÜ
ôïõò, äéüôé åßìáóôå áíïé÷ôïß óôï íá íéþèïõìå ôç äéêÞ ìáò ïäýíç êáé ôç
äéêÞ ìáò çäïíÞ, ôïí äéêü ìáò ðüíï êáé ôç äéêÞ ìáò ÷áñÜ.
108
«ÎåðÝñáóìá ôçò èñçóêåßáò óáí áðáôçëÞò åõôõ÷ßáò ôïõ ëáïý óçìáßíåé
ôçí áðáßôçóç ôçò ðñáãìáôéêÞò ôïõ åõôõ÷ßáò. Ç áðáßôçóç íá áñíçèåß ôéò
áõôáðÜôåò ó÷åôéêÜ ìå ôçí êáôÜóôáóç ôïõ óçìáßíåé áðáßôçóç íá áñíçèåß
ìéá êáôÜóôáóç ðïõ Ý÷åé áíÜãêç áðü áõôáðÜôåò. Ç êñéôéêÞ ôçò èñçóêåßáò
åßíáé ëïéðüí åí óðÝñìáôé ç êñéôéêÞ ôçò êïéëÜäáò áõôÞò ôùí äáêñýùí,
ðïõ ç èñçóêåßá áðïôåëåß ôï öùôïóôÝöáíï ôçò.
Ç êñéôéêÞ îåãýìíùóå ôéò áëõóßäåò áðü ôá öáíôáóôéêÜ ëïõëïýäéá ðïõ ôéò
óêÝðáæáí, ü÷é ãéá íá êïõâáëÜ ï Üíèñùðïò ôçò áëõóßäåò ÷ùñßò
öáíôáóßá, áðåëðéóìÝíá, áëëÜ ãéá íá ðåôÜîåé ôéò áëõóßäåò êáé íá
ðåñéóõëëÝîåé ôïí áíèü. Ç êñéôéêÞ ôçò èñçóêåßáò êáôáóôñÝöåé ôéò
áõôáðÜôåò ôïõ áíèñþðïõ, ãéá íá ìðïñÝóåé (áõôüò) íá äñÜóåé, íá
54
óêåöôåß, íá äéáìïñöþóåé ôçí ðñáãìáôéêüôçôá ôïõ ùò Üíèñùðïò
áðáëëáãìÝíïò áðü ôéò áõôáðÜôåò, ðïõ Ý÷åé öôÜóåé óôçí çëéêßá ôïõ
ëüãïõ, ãéá íá ìðïñåß íá ðåñéóôñÝöåôáé ãýñù áðü ôïí åáõôü ôïõ, äçëáäÞ
ãýñù áðü ôïí ðñáãìáôéêü Þëéï. Ç èñçóêåßá äåí åßíáé ðáñÜ ï áðáôçëüò
Þëéïò ðïõ ðåñéóôñÝöåôáé ãýñù áðü ôïí Üíèñùðï üóï ï Üíèñùðïò äåí
ðåñéóôñÝöåôáé ãýñù áðü ôïí åáõôü ôïõ».
(ÊÁÑÁ ÌÁÑÎ)
109
«Ç êñéôéêÞ ôçò èñçóêåßáò ïäçãåß óôç äéäá÷Þ üôé ï Üíèñùðïò åßíáé ôï
õðÝñôáôï ïí ãéá ôïí Üíèñùðï, äçëáäÞ óôçí êáôçãïñéêÞ ðñïóôáãÞ ôçò
áíáôñïðÞò üëùí ôùí ó÷Ýóåùí ðïõ êÜíïõí ôïí Üíèñùðï ïí
ôáðåéíùìÝíï, õðïäïõëùìÝíï, åãêáôáëåéììÝíï, ðåñéöñïíçìÝíï».
(ÊÁÑË ÌÁÑÎ)
110
Ç êñéôéêÞ ôçò çèéêüôçôáò êáôáëÞãåé óôï äüãìá üôé åóý åßóáé ôï õðÝñôáôï
ïí ãéá óÝíá.
(Ôïýôï óçìáßíåé ðùò ç ýðáñîç óïõ, ç áõôïóõíåéäçóßá óïõ, ôï íá åßóáé
ãéá ôïí åáõôü óïõ, åßíáé ôï áðáñáßôçôï ìÝóï äéÜ ôïõ ïðïßïõ üëåò ïé
Üëëåò áîßåò - ïé ïðïßåò óõíéóôïýí Þ äßíïõí ðåñéå÷üìåíï óôçí áîßá áõôÞ
- óõìðåñéëáìâáíïìÝíçò ôçò áîßáò ìïõ ãéá óÝíá, óõìðåñéëáìâáíïìÝíïõ
åìïý ùò ìßáò åê ôùí áîéþí óïõ - áíáäýïíôáé óôç æùÞ ãéá óÝíá. ÅÜí
÷Üóåéò ôçí ýðáñîç óïõ, ôüôå üëåò ïé Üëëåò õðÜñîåéò, êáé ìáæß ôïõò üëåò
ïé áîßåò, ÷Üíïíôáé ãéá óÝíá. Åðßóçò, êáé ðéï óõãêåêñéìÝíá, óôï ìÝôñï
ðïõ ðáñÜãïõìå êïéíùíéêÜ êáé ðïõ ðáñÜãïõìå ìéá êïéíùíßá, ðïõ
áíôáëëÜóóïõìå ôéò äõíÜìåéò ôùí åáõôþí ìáò êáé ôéò
åîáíôéêåéìåíéêåýóåéò ôïõò, ðïõ áëëçëïåîáñôþìåèá ãéá ôçí
áíáðáñáãùãÞ ìáò, ôüôå ç áðþëåéá ìïõ, ç áðþëåéá ôïõ åáõôïý ìïõ,
åßíáé êáé áðþëåéá óïõ, åßíáé ìåßùóç óïõ, êÝíùóç óïõ).
Ç êñéôéêÞ ôçò çèéêüôçôáò, ëïéðüí, êáôáëÞãåé ìå ôçí êáôçãïñéêÞ
ðñïóôáãÞ íá áíáôñÝøåéò üëåò ôéò óõíèÞêåò õðü ôéò ïðïßåò åóý, ôï
õðïêåßìåíï, åßóáé õðïôáãìÝíïò óå êÜðïéï ðñÜãìá - êÜðïéï öåôß÷,
êÜðïéï ôïôÝì, êÜðïéï éäåþäåò, êÜðïéáí çèéêÞ, êÜðïéá áñ÷Þ, êÜðïéï
øåõäï-õðïêåßìåíï - êÜðïéá ýðáñîç õðïèåôéêÜ «áíþôåñç áðü ôïí åáõôü
55
óïõ».
111
Ðïéá õðüèåóç, ðïéï éäåþäåò, ðïéá ðñïâïëÞ ôïõ åáõôïý óïõ êáé Ýîù
áðü óÝíá, ìðïñåß íá åßíáé áíþôåñç, ãéá óÝíá, áðü óÝíá ôïí ßäéï, áðü
ôçí ðçãÞ ôçò; Ôé ðñÜãìá åîùôåñéêü áðü óÝíá, ðïõ åóý áðïôéìÜò êáé åóý
ôïõ äßíåéò áîßá, ìðïñåß íá åããõçèåß ãéá ôç èõóßá óïõ; Ðïéá áîßá ìðïñåß
íá õðÜñîåé êáé ç ïðïßá äåí èá ÷áèåß åÜí åóý ÷áèåßò; ÊÜôé, ïôéäÞðïôå,
ìðïñåß íá áðïôåëåß áîßá ãéá óÝíá ìüíïí åöüóïí åìðåñéÝ÷åé êáé äéáôçñåß
åíôüò ôïõ åóÝíá, ôïí åáõôü óïõ, ôï áíáãêáßï èåìÝëéï üëùí óïõ ôùí
áîéþí. ÅÜí åóý ÷áèåßò ãéá óÝíá, ôüôå ü,ôé áðïññÝåé áðü åóÝíá, êáé üëåò
ïé áîßåò ôïõ êüóìïõ ðïõ åóý åðéêõñþíåéò, åßíáé åðßóçò ÷áìÝíåò ðéá ãéá
óÝíá -êüâïíôáé áð' ôç ñßæá ôïõò.
Ôï íá äéáêéíäõíåýåéò åßíáé Üëëï ðñÜãìá. ÐñÝðåé íá áíáëáìâÜíåéò
äéáêõâåýìáôá, ðñÝðåé íá ñéóêÜñåéò, ðñïêåéìÝíïõ íá êåñäßóåéò
ïôéäÞðïôå áîßæåé. ÐñÝðåé íá ñéóêÜñåéò ôïí åáõôü óïõ ðñïêåéìÝíïõ íá
ôïí êåñäßóåéò, ðëïõóéüôåñï. ¼,ôé áðïêáëåßôáé «äåéëßá» åßíáé áêñéâþò ôï
áíôßèåôï ôçò ðñáêôéêÞò ôçò ðñáãìÜôùóçò ðïõ åêöñÜóôçêå ðáñáðÜíù:
åßíáé ç õðåñâïëéêÜ ïëßãç áîßá ðïõ äßíåôáé áðü êÜðïéïí óôïí åáõôü ôïõ
êáé óôéò áîßåò êáé ôá ðñüóùðá åêåßíá ðïõ áðïôåëïýí ôá ìÝñç ôïõ, Ýôóé
ðïõ áðïôõã÷Üíåé êáíåßò íá õðåñáóðéóôåß ôïí åáõôü ôïõ óôçí åêôåôáìÝíç
êáé äéåõñõìÝíç Ýííïéá ôïõ, Þ åêëáìâÜíåé ôç óêÝôç åðéâßùóç ãéá. æùÞ.
112
Äåí åßíáé êáôÜ êáíÝíáí ôñüðï ìïíÜ÷á ïé óôåíÜ «éäéïôåëåßò»,
«åãùéóôéêÝò» åðéèõìßåò êáé ôÜóåéò ðïõ êáôáóôÝëëïíôáé äéáñêþò (çèéêÜ
êáôáóôÝëëïíôáé, åíþ, ôáõôü÷ñïíá, åíéó÷ýïíôáé ðñáêôéêïß óôçí
êáèçìåñéíÞò æùÞ ôçò éäéùôéêïðïéçìÝíçò êïéíùíßáò, áëëÜ êáé, áêüìá
ðåñéóóüôåñï ìÜëéóôá, ïé «ìç-åãùéóôéêÝò», ïé ëåãüìåíåò «áíéäéïôåëåßò»
ôÜóåéò êáé äéáèÝóåéò: ç öõóéêÞ êáé ãåííáéüøõ÷ç åîùóôñÝöåéá, ç
áõèüñìçôç áíèñþðéíç áëëçëåããýç, ç Ýìöõôç óõìðÜèåéá êáé åìðÜèåéá,
ç áðëÞ êïéíùíéêüôçôá, ï Ýñùôáò, ç áãÜðç. Óå êÜèå ðñüóùðï åíõðÜñ÷åé
êáé ðáñÜãåôáé êáèçìåñéíÜ ìéá åíÝñãåéá ðïõ áðïóêïðåß óå ìéá
êïéíùíéêÞ éêáíïðïßçóç êáé ç ïðïßá, åÜí äåí éêáíïðïéåßôáé êïéíùíéêÜ,
óôñÝöåôáé åíÜíôéá óôïí åáõôü ôçò, ãßíåôáé ðáñáßôçóç, êáôÜèëéøç, ôÜóç
áðïìüíùóçò ê.ëð. Áíôßèåôá áðü ôéò ðñùôüãïíåò, öõëåôéêÝò êïéíùíßåò
56
åíôüò ôùí ïðïßùí áõôÝò ïé «áíéäéïôåëåßò äéáèÝóåéò» ó÷çìáôßæïõí ôçí
êýñéá âÜóç ôçò êïéíùíéêÞò åðéâßùóçò, óôçí êïéíùíßá ìáò, ôçí
õðåñáíåðôõãìÝíç (ýóôåñç) êáðéôáëéóôéêÞ êïéíùíßá áõôÝò ïé ôÜóåéò êáé
ôá óõíáéóèÞìáôá áõôÜ öôÜíïõí óðáíßùò óôçí åðéöÜíåéá, êáé áõôü
ðåñéóôáóéáêÜ êáé óå åîáéñåôéêÝò ðåñéðôþóåéò. Ó' áõôÝò ôéò á÷áíåßò
óùñåýóåéò óôáèåñïý êáé ìåôáâëçôïý êåöáëáßïõ, ðïõ åßíáé óÞìåñá
ãíùóôÝò ùò «ðüëåéò», ç áäéÜëåéðôç, áêëüíçôç êáé Üôåãêôç êáôÜðíéîç ôùí
ôÜóåùí áõôþí åßíáé, üëï êáé ðåñéóóüôåñï, áíáãêáßïò üñïò åðéâßùóçò.
¼ëï êáé ðéï óðÜíéá áíôáëëÜóóïíôáé êáëÜ óõíáéóèÞìáôá áíÜìåóá óå
áãíþóôïõò óôïõò äñüìïõò ôùí ðüëåùí. Ï Üãíùóôïò èåùñåßôáé îÝíïò,
èåùñåßôáé å÷èñüò. Êé áõôÝò ïé êáôÜìåóôåò ìõñìçãêïöùëéÝò åßíáé Ýíáò
êüóìïò áãíþóôùí. Ôï åíôåéíüìåíï öáéíüìåíï ìáæéêþí êáé ðáñÜëïãùí
äïëïöïíéþí ìðïñåß íá êáôáíïçèåß ùò öáíÝñùóç áõôïý ðïõ ðÜíôá
Þôáí ç ïõóßá ôçò êáðéôáëéóôéêÞò êïéíùíßáò, ç ïðïßá ðñï÷ùñåß ôþñá óôï
óôÜäéï ôçò éóôïñéêÞò áêñüôçôáò ôçò: «ï ðüëåìïò üëùí åíáíôßùí üëùí»,
ðïõ ãßíåôáé ðëÝïí Ýíïðëïò.
Áðáî êáé áíáéóèçôïðïéçèïýí, áñ÷ßæïíôáò áðü ôçí ðáéäéêÞ çëéêßá ôïõ
áôüìïõ, áõôÝò ïé êïéíùíéêÝò åðéèõìßåò êáé ôÜóåéò ìðïñïýí íá
áíáêëçèïýí ìïíÜ÷á åðßðëáóôá, ôå÷íçôÜ, åîáíáãêáóôéêÜ. Åî ïõ êáé ç
ðåðïßèçóç ðùò ôá óõíáéóèÞìáôá áõôÜ ÷ñåéÜæïíôáé ìéáí åíäõíÜìùóç
ìÝóù ôçò ÷åéñáãþãçóçò åê ìÝñïõò ôçò åíï÷Þò. ÏéïóäÞðïôå åêäçëþíåé
áêüìá ôÝôïéåò ôÜóåéò óôçí Üìåóç, áõèüñìçôç ìïñöÞ ôïõò ìåôÜ ôçí
åöçâåßá ôïõ, èåùñåßôáé ðÜñáõôá «ýðïðôïò» Þ ôïõëÜ÷éóôïí «áöåëÞò» êáé
«áíüçôïò» ãéá ôïí Ýêäçëï «éäåáëéóìü» ôïõ êáé/Þ ôçí «ðáéäéêüôçôá» ôïõ
(ðáñÜ ôéò áëôñïõéóôéêÝò áîéþóåéò êáé ðñïöÜóåéò ôçò åðßóçìçò
êïéíùíßáò): ôïýôåò ïé óõíáéóèçìáôéêÝò ôÜóåéò åêëáìâÜíïíôáé ùò ìéá
áäõíáìßá (êáé, âÝâáéá, óôçí êïéíùíßá ôçò áëëïôñßùóçò, åßíáé
áíáìößâïëá áäõíáìßåò, þóðïõ - Þ åêôüò áí - ôï õðïêåßìåíï áíáðôýîåé
ìéá ðëÞñç óõíåßäçóç ôùí ôÜóåùí áõôþí êáé ôïõ êïéíùíéêïý ðëáéóßïõ
ôïõò, ïéêåéïðïéïýìåíï áõôÝò ôéò ôÜóåéò ùò ìÝñïò ôïõ åðáíáóôáôéêïý
ðñïôÜãìáôïò).
113
Åßìáé áíïé÷ôüò óôçí êñéôéêÞ äéüôé åßìáé Üðëçóôïò. Åßìáé áíïé÷ôüò óôçí
êñéôéêÞ äéüôé åßìáé éäéïôåëÞò. Åßìáé áíïé÷ôüò óôçí êñéôéêÞ äéüôé åßìáé
åãùéóôÞò. Äåí áñíïýìáé óôïí åáõôü ìïõ ôçí ïîõäÝñêåéá êáé ôç äéüñáóç
57
ôùí Üëëùí. ÁëëÜ ç åãùéóôéêÞ êñéôéêÞ åßíáé ìéá áîßá ÷ñÞóçò åéäåìÞ äåí
åßíáé ôßðïôá' áîßá ÷ñÞóçò ü÷é ìïíÜ÷á ãéá ôïí áðïäÝêôç áëëÜ êáé ãéá ôï
äüôç. Äåí êÜíù ôïí êüðï íá áóêÞóù êñéôéêÞ óå êÜðïéïí, ï ïðïßïò
äéüëïõ äåí ì' åíäéáöÝñåé. ÏôéäÞðïôå Üëëï èá Þôáí ðáñï÷Þ õðçñåóéþí
ó' Ýíá éäåþäåò, èá Þôáí ìéá çèéêéóôéêÞ ðñïâïëÞ - ìïíÜ÷á Ýíáò
çèéêïëüãïò åðéäéþêåé íá ðëÞîåé ü,ôé ôïí áíôéêñïýåé, Þôïé ôçí çèéêÞ ôïõ,
ðÜíù óå üëç ôçí ðïëëáðëüôçôá ôïõ ÷ùñï÷ñüíïõ- ìïíÜ÷á Ýíá éäåþäåò
åßíáé «áéþíéï» ì' áõôü ôïí ôñüðï. Áíôßèåôá, åãþ åßìáé èíçôüò. Ç åñùôéêÞ
ìïñöÞ ìïõ åßíáé ïëüãõñá ìïõ óõãêåíôñùìÝíç, êáé ç Ýíôáóç ôçò
åêðßðôåé óôçí áíéêáíüôçôá åÜí áðïìáêñõíèåß áðü ôçí ðçãÞ ôçò.
ÁõôÞ ç åãùéóôéêÞ êñéôéêÞ åßíáé ôï áíôßèåôï ôçò ìáæï÷éóôéêÞò êáé
èåóìïðïéçìÝíçò èåáìáôéêÞò «êñéôéêÞò êáé áõôïêñéôéêÞò» ôïõ
óôáëéíéêïý/ìáïúêïý çèéêéóìïý. Ç åîïõóéáóôéêÞ/áõôáñ÷éêÞ êñéôéêÞ
áðïóêïðåß óôçí êáôÜðíéîç ìïõ, óôçí åíßó÷õóç êáé ôçí áíáðáñáãùãÞ
ôçò ðáèçôéêüôçôáò êáé ôçò äïõëïðñÝðåéáò, åíäõíáìþíïíôáò êáé
äéáôçñþíôáò ôçí Ýîç ôçò õðïôáãÞò: áðïóêïðåß óôçí áðïäõíÜìùóç
ìÜëëïí, ðáñÜ óôçí éó÷õñïðïßçóç, ôçò õðïêåéìåíéêüôçôáò ìïõ, óôï íá
ìå êñáôÞóåé åîïõóéáóôéêü, äïõëéêü, óêëÜâï.
Ç åãùéóôéêÞ êñéôéêÞ, áíôßèåôá, óôï÷åýåé óôçí åíäõíÜìùóç ìïõ, óôï
áìïéâáßï åíäéáöÝñïí ôïõ åáõôïý ìïõ êáé ôïõ êñéôéêïý ìïõ ðñïò üöåëïò
ôïõ êïéíïý ìáò ðëïýôïõ êáé ôùí êïéíþí ìáò âëÝøåùí. Åßíáé ìßá
åììåíÞò êñéôéêÞ, ìßá êñéôéêÞ ðñïò åìÝíá áëëÜ ãéá ôï äéêü ìïõ
óõìöÝñïí. Ãéá íá åßíáé ìßá ôÝôïéá êñéôéêÞ åöéêôÞ, ãéá íá ìå «åíäéáöÝñåé»
êáéíÜ ìå «óõìöÝñåé» ç êñéôéêÞ êÜðïéùí ðñïóþðùí ðñïò åìÝíá, ïöåßëù
íá âëÝðù åìÝíá óå áõôÜ êáé áõôÜ óå åìÝíá' ðñÝðåé íá ìïéñáæüìáóôå
Ýíá êïéíü ó÷Ýäéï, ìßá êïéíÞ âëÝøç' íá áðïôåëïýìå ìßá óõãêåêñéìÝíç
êïéíüôçôá.
114
Ç êñéôéêÞ ôçò åðáíáóôáôéêÞò éäåïëïãßáò, åßôå áíáñ÷éêÞò åßôå
ëåíéíéóôéêÞò, ç êñéôéêÞ ôïõ ïõóéáóôéêïý êïëåêôéâéóôéêïý çèéêéóìïý ôùí
éäåïëïãéþí áõôþí, áðïêáëýðôåé ìéá ãéá ðÜíôá ôçí áèëéüôçôá êáé ôç
öôþ÷åéá êÜèå çèéêéóìïý.
Êáé ôïýôï ìå ìéá äéðëÞ Ýííïéá. Ðñþôï, ðùò ï çèéêéóìüò åßíáé ôï
58
éäåïëïãéêü ðñïúüí ôçò öôþ÷åéáò, ôçò õðáíÜðôõêôçò êáôÜóôáóçò ôùí
áíèñþðéíùí ðáñáãùãéêþí äõíÜìåùí, êáé éäéáéôÝñùò ôïõ ó÷ßóìáôïò
áíÜìåóá óôá «ãåíéêÜ» êáé «éäéáßôåñá» óõìöÝñïíôá, ðïõ ç ñßæá ôïõ
åíôïðßæåôáé óôçí áõôï-äéÜóðáóç ôçò êïéíùíßáò óôéò êïéíùíéêÝò ôÜîåéò. Ï
çèéêéóìüò åßíáé ç Ýêöñáóç ôïõ áäõóþðçôïõ êáé áóõìöéëßùôïõ ôùí
ôáîéêþí áíôáãùíéóìþí. Ðáãéþíåé ôï ãåíéêü åíäéáöÝñïí ùò ìßá
ðñïâïëÞ Ýîù áðü ôçí êïéíùíéêÞ êáôÜóôáóç, åíôüò ôçò ïðïßáò èá
ìðïñïýóå íá åðéóçìáíèåß ùò ìßá áíôßöáóç. Óôïí çèéêéóìü, ç áíôßöáóç
áíáðáñßóôáôáé ùò ìßá áöçñçìÝíç ôáõôüôçôá ôùí óõìöåñüíôùí üëùí
ôùí áíèñþðùí, ùò ôï óõìöÝñïí åíüò áöçñçìÝíïõ áíèñþðïõ, ï
ïðïßïò ïõäåìßá áëçèéíÞ êïéíùíéêÞ ýðáñîç Ý÷åé. Äåýôåñï, ìå ôçí Ýííïéá
ðùò ï çèéêéóìüò - ðïõ åßíáé ðñïâïëÞ Þ áõôï-áðïðïßçóç, áõôï-
áðÜñíçóç - åßíáé ìßá êÝíùóç ôïõ áëçèéíïý êïéíùíéêïý ðëïýôïõ, ôçò
õðïêåéìåíéêüôçôáò, ôïõ ðëïýôïõ êáé ôçò áöèïíßáò ôïõ åáõôïý.
115
Ç õðïêåéìåíéêüôçôáò ìáò êáé ç áõôï-áíáêÜëõøÞ ìáò óå êÜèå åäþ êáé
êÜèå ôþñá, ç áõôï-áíáðáñáãùãÞ ìáò, åßíáé ç ìïíáäéêÞ ðéèáíÞ
åããýçóç ôçò õðïêåéìåíéêüôçôáò ìáò. Ïöåßëïõìå íá áíá-êôïýìå, íá
îáíáêåñäßæïõìå, ôïõò åáõôïýò ìáò óõíå÷þò, áäéáëåßðôùò. Ï
«êïììïõíéóôéêüò åãùéóìüò» ìðïñåß íá åêðÝóåé óå éäåïëïãßá. Ôï
«äéêáßùìá óôçí áðëçóôßá» ìðïñåß íá åõôåëéóôåß ìåôáóôñåöüìåíï óå
Ýíáí çèéêéóìü. Åýêïëá. ÊáìéÜ åîáíôéêåéìåíßêåõóç äåí åßíáé Üôñùôç. Ç
éäåïëïãßá áñ÷ßæåé êÜèå ðïõ Ýíáò ãñáöåéïêñÜôçò - êé Ýôóé áõôïìÜôùò ôïí
ïñßæåé ç åíÝñãåéá ôïõ - ðñïóðáèåß íá ìå äéáôÜîåé, åí ïíüìáôé ôïõ
«óõìöÝñïíôïò» ìïõ, íá ðáñáéôçèþ áðü êÜðïéá äñáóôçñéüôçôá, óôçí
ïðïßá åðÝëåîá åëåýèåñá íá åðéäïèþ, äéüôé ôÜ÷áôåò åßíáé «áíôéêåéìåíéêÜ»
åðéâëáâÞò, êé åãþ ôïõ åðéôñÝðù íá óõíå÷ßóåé íá ðñÜôôåé Ýôóé êáé
åðéôñÝðù óôïí åáõôü ìïõ íá ðåéóôåß. Åäþ áðïêáëýðôåôáé ôï øåýäïò ôçò
åêðñïóþðçóçò: ï ãñáöåéïêñÜôçò ìå åê-ðñïóùðåß áêüìá êáé åíÜíôéá
óôïí åáõôü ìïõ - ìå åí-Ý÷åé, åßíáé ðéï ðïëý «åãþ» áðü åìÝíá ôïí ßäéï êáé
ôï åãþ ìïõ. ÅÜí ôïýôï áöåèåß íá óõíå÷éóôåß Ýôóé, ôï ôåëéêü óåíÜñéï
ìðïñåß åýêïëá íá ðñïâëåöôåß: êÜðïéïò ãñáöåéïêñÜôçò ìå óçìáäåýåé
ìå ôï üðëï ôïõ, ëÝãïíôáò: «Åí ïíüìáôé ôïõ äéåõñõìÝíïõ óõìöÝñïíôïò
óïõ, åêåßíïõ ôïõ ðñïëåôáñéÜôïõ ùò üëïõ, áðïöáóßóáìå ðùò ôï
êáëýôåñï ãéá óÝíá èá åßíáé íá óå óêïôþóïõìå» - êáé ðéÝæåé ôç
óêáíäÜëç.
59
116
Óå ìéáí åðáíáóôáôéêÞ êáôÜóôáóç ÷ñåéÜæïíôáé ðåñéóóüôåñá áð' ôéò áðëÝò
ðñïèÝóåéò êáé åðéèõìßåò ðñïêåéìÝíïõ íá áðïôñáðåß ç åäñáßùóç ìéáò
ãñáöåéïêñáôßáò. Ïé ñßæåò ôçò ãñáöåéïêñáôßáò åíôïðßæïíôáé óôçí
ðñïóùðéêÞ áõôï-Üñíçóç, óôï íá áíôéìåôùðßæù ìå ãñáöåéïêñáôéêü
ôñüðï ôïí åáõôü ìïõ êáé ôéò åðéèõìßåò ìïõ, êïíôïëïãßò óôï íá ãßíïìáé ï
ßäéïò ãñáöåéïêñÜôçò. Ç óêÝôç áöçñçìÝíç Üñíçóç ôçò ãñáöåéïêñáôßáò,
ùò åãêáèéäñõìÝíïõ ðëÝïí ìïñöþìáôïò, åßíáé óáí íá öôÜíåéò ìå Ýíáí
êïõâÜ íåñü áöïý ôï óðßôé Ý÷åé áðïôåöñùèåß ðéá áðü ôçí ðõñêáãéÜ. Óå
êÜèå åêëïãßêåõóç êáé êÜèå äéóôáãìü, óå êÜèå êüìðéáóìá êáé êÜèå
êáôÜðíéîç åðéèõìéþí, óå êÜèå ðñïóâïëÞ, ðéêñßá, äõóôïêßá
åðéêïéíùíßáò êáé êñõöÝò áëëçëïôáðåéíþóåéò âñßóêïíôáé ïé ñßæåò ôçò
ðáñáßôçóçò ìáò, ôïõ Èåñìéäþñ ìáò. Ç ëïãéêÞ óõíÝðåéá êÜèå áõôï-
Üñíçóçò åê ìÝñïõò êÜèå åðáíáóôÜôç äåí åßíáé Üëëç áðü ôï èñßáìâï ôçò
áíôåðáíÜóôáóçò êáé ôçí åê íÝïõ åðéêõñéáñ÷ßá ôùí óôáëéíï-
ìðïëóåâßêùí, ðáíôïý.
«Áðü ôïí ðñßãêéðá ùò ôïí ìÜíáôæåñ, áðü ôïí ðáðÜ ùò ôïí åéäéêü, áð'
ôïí ðíåõìáôéêü ðáôÝñá ùò ôïí øõ÷ïêïéíùíéïëüãï, ðÜíôá ç áñ÷Þ ôïõ
÷ñÞóéìïõ Üëãïõò êáé ôçò åêïýóéáò èõóßáò áðïôåëåß ôï ãåñüôåñï èåìÝëéï
ôçò éåñáñ÷çìÝíçò åîïõóßáò».
(ÑÁÏÕË ÂÁÍÅÃÊÅÌ)
Ôç óôéãìÞ ðïõ ìÝíåéò ðáèçôéêüò êáé äåí áðïêôÜò áõôü ðïõ èÝëåéò,
åôïéìÜæåéò ôï Ýäáöïò ãéá ôïí ßäéï óïõ ôïí üëåèñï.
117
Âñéóêüìáóôå óôá ðñüèõñá ôçò åëåõèåñßáò ìïíÜ÷á üôáí ìðïñåß íá
åéðùèåß ðùò êáèÝíáò áðü ìáò Ý÷åé ãßíåé ôüóï åîåãåñóéáêüò, ôüóï
áêñÜôçôïò, ôüóï áôßèáóïò ðïõ äåí äýíáôáé íá êõñéáñ÷çèåß áðü ôßðïôå
ëéãüôåñï áðü ôïí åáõôü ôïõ. ¼ôáí êáìßá óêÝôç ðñïâïëÞ Þ
ðñáãìáôïðïßçóç åíüò ìÝñïõò ôïõ åáõôïý ìáò äåí åðáñêåß ðëÝïí Þ èá
Þôáí ðïôÝ éêáíÞ íá êõñéáñ÷Þóåé åðéôõ÷þò ðÜíù ìáò.
118
Ìåò óôç öùôéÜ ôçò ðñÜîçò üëåò ïé Ýííïéåò êáé ôá ïíüìáôá ðïõ ôéò
åêðñïóùðïýí - èùñÜêéóç, éäåïëïãßá, ñüëïò, ÷áñáêôÞñáò - ëéþíïõí,
60
ãßíïíôáé Ýíá.
Ôï èÝáìá ôïõ åáõôïý, ï èåáìáôéêüò åáõôüò - ç áõôü-áíáðáñÜóôáóç - èá
èåùñïýíôáé áíáãêáßá, èá èåùñïýíôáé áðáñáßôçôá äéáðñïóùðéêÜ
åñãáëåßá êáé, óõíåðþò, èá áíáðáñÜãïíôáé üóï, 1) ï ìç-óõíôïíéóìüò
ôùí åãùéóìþí, ç ìç-óõíÞ÷çóç, ç êáêïöùíßá ôïõò, Þôïé ç ïëüôçôá ôùí
óõíèçêþí, ç ãíùóôÞ åí ãÝíåé ùò «öôþ÷åéá» Þ «óðÜíç», èá åîáêïëïõèåß
íá êõñéáñ÷åß êáé, óõíáêüëïõèá, 2) ïé Üíèñùðïé äåí èá ìðïñïýí íá
ðáßñíïõí áõôü ðïõ èÝëïõí áñêåôÜ óõ÷íÜ, üíôáò åéëéêñéíåßò,
áðñïêÜëõðôïé, äéÜöáíïé áíÜìåóá ôïõò, æçôþíôáò áðëþò áõôü ðïõ
èÝëïõí, êáé 3) äåí èá ìðïñïýí íá áíáëÜâïõí ôï äéáêýâåõìá ôçò
äéáöÜíåéáò, ôï ñßóêï ôïõ íá æçôÞóïõí êÜôé, åßôå öïâïýìåíïé ôçí ïäýíç
ôçò Üñíçóçò åßôå ôçí Ýó÷áôç áðåëðéóßá ôçò áíÜãêçò ôïõò, ðñïôéìþíôáò
Ýôóé íá áðïóðÜóïõí ü,ôé ìðïñïýí ìå ðëÜãéá ìÝóá, ìå äüëéá ôå÷íÜóìáôá
êáé åîáðáôÞóåéò, ìå äïëþìáôá êáé äåëåáóìïýò - êïíôïëïãßò, ìå ìç-
äéáöáíÞ ìÝóá.
Ç èåìáôéêÞ ðáñïõóßáóç ôïõ åáõôïý óôçí êáèçìåñéíÞ æùÞ, ç ðñïóùðéêÞ
ïñãÜíùóç äïëåñþí êáé åðßðëáóôùí åìöáíßóåùí (ç «ðåñóüíá») -
ôåëïýìåíç åí ìÝñåé êáôÜ ðáñüñìçóç êáé ìç-óõíåéäçôÜ - ôï ìéêñü øÝìá
- éäïý ôá ìÝóá ôçò äïëåñÞò ðáñáêáìðôçñßïõ ðïõ ïäçãåß óôçí
ðñáãìÜôùóç ôùí åðéèõìéþí. Óôï óõíåéäçôü ôïõò ìÝñïò, èá êáôáöåýãåé
êáíåßò åêåß üóï ïé Üìåóïé ôñüðïé, ç äéáöÜíåéá, äåí ëåéôïõñãïýí
êáëýôåñá. Óôï áóýíåéäï, ðáñïñìçôéêü ôïõò ìÝñïò, åßíáé óçìÜäéá
êáôáðßåóçò, êáôáóôïëÞò êáé êõñéáñ÷ßáò, ôï áêïýóéï æÜñùìá ôïõ
äáñìÝíïõ óêýëïõ, ðáãùìÝíï óå ìßá óôÜóç.
Ç èùñÜêéóç ôïõ ÷áñáêôÞñá åßíáé üíôùò ç ìïñöÞ ôçò óõíåíï÷Þò, ôçò
óõíåñãáóßáò, ôùí áíèñþðùí óôï èÝáìá. ÁëëÜ êáé ç áßóèçóç åíï÷Þò ãé'
áõôü, ìç íïìßæåôå, äåí êÜíåé Üëëï áðü ôï íá åðéäåéíþíåé êáé íá
ðáñïîýíåé ôïýôï ôï ðñüâëçìá.
61
XI. ÅÐÁÍÁÓÔÁÓÇ
119
«Ïé ðáñáãùãéêÝò äõíÜìåéò êáé ïé êïéíùíéêÝò ó÷Ýóåéò - ïé äýï
äéáöïñåôéêÝò ðëåõñÝò ôçò áíÜðôõîçò ôïõ êïéíùíéêïý áôüìïõ -
åìöáíßæïíôáé íá åßíáé, êáé åßíáé, ìïíÜ÷á Ýíá ìÝóï ãéá ôï êåöÜëáéï, ãéá
íá ôï êáôáóôÞóïõí éêáíü íá ðáñÜãåé áðü ôá ßäéá ôá óçðþìåíá èåìÝëéá.
ÁëëÜ, óôçí ðñáãìáôéêüôçôá, åßíáé ïé õëéêÝò óõíèÞêåò ðïõ èá ôóáêßóïõí
åôïýôá ôá èåìÝëéá».
(ÊÁÑË ÌÁÑÎ)
120
ÅíôÝëåé, ï åãùéóìüò åßíáé ï ìïíáäéêüò ìáò ößëïò' óå ôåëåõôáßá
áíÜëõóç, ç áðëçóôßá åßíáé ôï ìïíáäéêü ðñÜãìá ðïõ ìðïñïýìå íá
åìðéóôåõüìáóôå. ÊÜèå åðáíáóôÜôçò ìðïñåß íá õðïëïãßæåôáé ùò ôÝôïéïò
êáé íá åßíáé óõíåðþò öåñÝããõïò, ìïíÜ÷á åÜí ôï êÜíåé ðñùôßóôùò ãéá
ôïí åáõôü ôïõ - ïé ôÜ÷áôåò áíéäéïôåëåßò, ìç-åãùéóôÝò ìðïñïýí áíÜ ðÜóá
óôéãìÞ íá ìåôáôïðßóïõí ôçí áöïóßùóç ôïõò áðü ôç ìßá ðñïâïëÞ óôçí
Üëëç, áðü ôç ìßá éäåïëïãßá óôçí Üëëç. ÅðéðñïóèÝôùò, ìïíÜ÷á ãéá ôïõò
ðéï Üðëçóôïõò áíèñþðïõò ìðïñïýìå íá åßìáóôå óßãïõñïé üôé èá
áêïëïõèÞóïõí ßóáìå ôï Ýó÷áôï ôÝëïò ôï åðáíáóôáôéêü ôïõò ðñüôáãìá.
Ïé Üëëïé, ïé ëéãüôåñï Üðëçóôïé, ìðïñïýí ðÜíôá ôüóï íá åîáãïñáóôïýí
üóï êáé íá ðáñáéôçèïýí áðü ìüíïé ôïõò.
121
Ç ðñáêôéêÞ áíáãêáéüôçôá ôçò áðëçóôßáò êáé ç áëÞèåéá ôùí
áðïöÜíóåùí ìáò ó÷åôéêÜ ìå ôéò áðïôõ÷ßåò ðïõ ðñïêáëïýíôáé áðü ôç ìç
åðáñêþò Üðëçóôç áðëçóôßá, åêäçëþíïíôáé äéáñêþò óôçí éóôïñßá ôïõ
óýã÷ñïíïõ åðáíáóôáôéêïý êéíÞìáôïò. Áêñéâþò üðùò óôá 1871, ç
åóùôåñéêåõìÝíç éäåïëïãßá êáé ìéá åëååéíÞ ÷ïýöôá öñïõñþí áñêïýóáí
íá áðïôñÝøïõí ôïõò ÊïììïõíÜñïõò áðü ôçí êáôÜëçøç ôçò ÅèíéêÞò
ÔñÜðåæáò ôçò Ãáëëßáò, óå ìéá óôéãìÞ ðïõ ôá ÷ñÞìáôá Þôáí áðåëðéóôéêÜ
áíáãêáßá, Ýôóé êáé ôï 1968, ïé ãÜëëïé óôáóéáóôÝò (ìïëõóìÝíïé áðü ìéÜ
áíáñ÷ïóõíäéêáëéóôéêÞ êáé øåõôïäéåêäéêçôéêÞ éäåïëïãßá) áðÝôõ÷áí íá
êáôáíïÞóïõí êáé íá óõëëÜâïõí üëï ôïí ðåñéâÜëëïíôá êüóìï ùò
êïéíùíéêÞ éäéïêôçóßá, ùò êïéíùíéêü ðëïýôï (êáé óõíåðþò ùò äéêü ôïõò)
êáé åß÷áí Ýôóé ôçí ôÜóç íá ðåñéïñßóïõí ôçí áõôïïñãÜíùóÞ ôïõò óôïõò
62
«äéêïýò» ôïõò åñãáóéáêïýò ÷þñïõò. Ìïëïíüôé Üðëçóôá êáé åãùéóôéêÜ
áðü ôçí áñ÷Þ ôïõò, ôá êéíÞìáôá áõôÜ Ýðåóáí èýìáôá ôçò
ìõóôéêïðïßçóçò, ôïõ öåôé÷éóìïý ôçò éäéùôéêïðïéçìÝíçò åðéêñÜôåéáò. Êáé
óôéò äýï ðåñéðôþóåéò, ïé åðáíáóôÜôåò áöÝèçêáí óôç ìåñéêüôçôá, Ýãéíáí
ðáèçôéêïß êÜôï÷ïé áðïóðáóìÜôùí, èñáõóìÜôùí ìéáò åðáíÜóôáóçò
(èñáõóìÜôùí ðïõ, áðü ôçí ßäéá ôïõò ôç öýóç, ÷Üèçêáí óôçí
áíõðáñîßá). Êáé óôéò äýï ðåñéðôþóåéò Þôáí ìéá ðåñéïñéóìÝíç áðëçóôßá,
óôç èåùñßá êáé óôï ðíåýìá ôïõò, ðïõ ïäÞãçóå óôçí ðñáêôéêÞ (áêüìá
êáé óôñáôéùôéêÞ) Þôôá åêåßíùí ôùí áíáôñåðôéêþí óôéãìþí. Ôï íüçìá ôçò
ìáñîéêÞò ñÞóçò «Åßìáé ôßðïôá, ìá ðñÝðåé ôá ðÜíôá íá ãßíù», åêðôýóåé
ôçí áëÞèåéá ôïõ üôáí óõíåéäçôïðïéïýìå ðùò ìïíÜ÷á óáí ãéíüìáóôå ôá
ðÜíôá ðáýïõìå íá åßìáóôå ôßðïôá.
122
«Ç åðáíÜóôáóç óôáìáôÜåé áðü ôç óôéãìÞ ðïõ åßíáé áíáãêáßï íá
èõóéáóôåßò ãé' áõôÞí».
(óôïõò ôïß÷ïõò ôïõ Ðáñéóéïý, ÌÜçò, 1968)
123
Ç êïéíùíéêÞ åðáíÜóôáóç óõìâáßíåé üôáí ôá êïéíùíéêÜ áíèñþðéíá üíôá,
ôá êïéíùíéêÜ ðñüóùðá áöõðíßæïíôáé ìÝóá óôïí æùíôáíü, õðíþôôïíôá
åöéÜëôç ôçò éäéùôéêïðïéçìÝíçò æùÞò.
124
Ç åðáíÜóôáóç åßíáé ç êïéíùíéêÞ óôéãìÞ ôçò êáôÜññåõóçò üëùí ôùí
ìç÷áíéóìþí áìýíçò, üëùí ôùí ðñïâïëþí, üëùí ôùí éäåïëïãéþí. Ôç
óôéãìÞ ôçò êïéíùíéêÞò åðáíÜóôáóçò, ôï ðáñüí, ôï éóôïñéêü ðáñüí, ç
ðáñïíôéêÞ ðáñïõóßá ôçò éóôïñßáò, áíïßãåé óáí ôïí ïõñáíü.
125
Ìçí öïâÜóôå ôüóï. Åêåßíï ðïõ áðïìÝíåé ìåôÜ ôçí êáôÜññåõóç üëùí
ôùí ðñïâïëþí, åßíáé ï åáõôüò óáò, åóåßò ïé ßäéïé, åêåßíï áêñéâþò åíôüò
óáò ðïõ äåí Þôáí ìç÷áíéóìüò Üìõíáò, ðïõ äåí Þôáí éäåïëïãßá, ðïõ äåí
Þôáí ðñïâïëÞ. Ìçí ðáíéêïâÜëëåóôå - Þóáóôå ôüóïí êáéñü åí áðùëåßá,
èá ðÜñåé ßóùò ìïíÜ÷á Ýíá ëåðôü, ìåôÜ ôïí êáôáêëõóìü, þóðïõ íá
âñåßôå îáíÜ ôïí åáõôü óáò, åêåß, óôï êÝíôñï ðéá ôùí ðÜíôùí. Apres le
deluge, moi! ÌåôÜ ôïí êáôáêëõóìü, åóåßò!
63
Êáé äåí èá îáíáâñåèåßôå ðéá ìüíïé, ðïôÝ.
126
Ï äñüìïò ãéá ïðïéáäÞðïôå åîÝëéîç ðåñíÜåé ðéá ìÝóá áðü ôçí
åðáíÜóôáóç. Ç áôñáðüò ðïõ ïäçãåß áðü ôçí åðéâßùóç óôç æùÞ, ðåñíÜåé
ìÝóá áðü ôçí êïéëÜäá ôçò ÓêéÜò êáé ôïõ ÈáíÜôïõ. Áðïöáóßóáìå íá ôïí
äéáâïýìå ôï äñüìï, íá ôï ôïëìÞóïõìå ôï åã÷åßñçìá, íá ðÜñïõìå ôï
ñßóêï, ãéá ìáò, ãéá ôïõò åáõôïýò ìáò. ÈÝëåéò íá Ýñèåéò ìáæß ìáò, ãéá ôïí
åáõôü óïõ; Óå èÝëïõìå. Óå ÷ñåéáæüìáóôå. Åóý èá ô' áðïöáóßóåéò.
ÌïíÜ÷á åóý.
FOROURSELVES!
ÐñùôïìáãéÜ, 1974
64
¸êèåóç ôùí Éäñõôéêþí Áñ÷þí ôïõ FOR OURSELVES,
Óõìâïõëßïõ ãéá ôç ÃåíéêåõìÝíç Áõôïäéåýàõíóç
ÁöõðíéóôÞêáìå ãéá í' áíáêáëýøïõìå ðùò ïé æùÝò ìáò Ýãéíáí
áíõðüöïñåò, áâßùôåò. Áðü ôéò ðëçêôéêÝò, äß÷ùò íüçìá êáé óçìáóßá
äïõëåéÝò óôïí åîåõôåëéóìü ôïý íá óôÞíåóáé áôÝëåéùôåò þñåò óôéò ïõñÝò,
óôéò èõñßäåò, óôá ôáìåßá, ãéá íá ðáñáëÜâïõìå ôï åëååéíü ìåñßäéï
åðéâßùóçò áðü ó÷ïëåéÜ óáí öõëáêÝò óôçí åðáíáëçðôéêÞ, ìïíüôïíç,
áíüçôç «äéáóêÝäáóç»- áðü ôïõò äñüìïõò ôçò áðåëðéóßáò, ôçò
åñÞìùóçò êáé ôïõ åãêëÞìáôïò óôçí ðíéãçñÞ áðïìüíùóç ôïõ óðéôéïý, ïé
ìÝñåò ìáò åßíáé Ýíá ìÜãêáíï ñïõôßíáò üðïõ ãõñíÜìå üëï êáé ðéï
ãñÞãïñá ìüíï êáé ìüíï ãéá íá ìåßíïõìå áóÜëåõôïé, ãéá íá ìåßíïõìå
êáèçëùìÝíïé óôï ßäéï ðÜíôá ìÝñïò.
Óáí ôçí ôåñÜóôéá ðëåéïøçößá ôïõ êüóìïõ, äåí áóêïýìå åìåßò ôïí
Ýëåã÷ï ðÜíù óôç ÷ñÞóç ôçò æùÞò ìáò: åßìáóôå Üíèñùðïé ðïõ äåí Ý÷ïõí
ôßðïôå Üëëï íá ðïõëÞóïõí åîüí áð' ôçí éêáíüôçôá ôïõò íá åñãáóôïýí.
Óìßîáìå, óõóðåéñùèÞêáìå, ãéáôß äåí áíå÷üìáóôå ðéá ôïí ôñüðï ðïõ ìáò
áíáãêÜæïõí íá æÞóïõìå, ôçí ýðáñîç ðïõ ìáò åðéâÜëëïõí, ôï íá ìáò
áðïóôñáããßæïõí, íá ëõìáßíïíôáé ôçí åíåñãçôéêüôçôá ìáò, íá ìáò
÷ñçóéìïðïéïýí êé ýóôåñá íá ìáò ðáñáðåôÜíå, ìïíÜ÷á ãéá íá
äçìéïõñãÞóïõí Ýíáí êüóìï ðïõ ãßíåôáé üëï êáé ðéï áëëüôñéïò êáé
Üó÷çìïò ìÝñá ìå ôç ìÝñá.
Ôï óýóôçìá ôïõ Êåöáëáßïõ, åßôå óôç «ÄõôéêÞ» éäéùôéêï-åôáéñéêÞ, åßôå
óôçí «ÁíáôïëéêÞ» êñáôéêï-ãñáöåéïêñáôéêÞ ìïñöÞ ôïõ, õðÞñîå
êôçíþäåò êáé åêìåôáëëåõôéêü óôçí Üíïäï ôïõ- ôþñá, óôçí ðáñáêìÞ ôïõ,
äçëçôçñéÜæåé ôïí áÝñá êáé ôï íåñü, ðáñÜãåé áãáèÜ êáé õðçñåóßåò
äéáñêþò ÷åéñüôåñçò ðïéüôçôáò, êáé åßíáé ïëïÝíá êáé ëéãüôåñï éêáíü íá
ìáò ðñïóëÜâåé áêüìá êáé ãéá äéêü ôïõ üöåëïò. Ç ëïãéêÞ ôïõ, ëïãéêÞ
ôçò óõóóþñåõóçò êáé ôïõ áíôáãùíéóìïý, ïäçãåß áäõóþðçôá óôçí
êáôÜññåõóç ôïõ. Ìïëïíüôé åíþíåé üëïõò ôïõò áíèñþðïõò ôïõ êüóìïõ
óå Ýíá á÷áíÝò äßêôõï ðáñáãùãÞò êáé êáôáíÜëùóçò, ìáò áðïìïíþíåé,
ìáò áðïîåíþíåé, ôïí Ýíáí áðü ôïí Üëëï-ìïëïíüôé óçìåéþíåé üëï êáé
ìåãáëýôåñåò ðñïüäïõò óôçí ôå÷íïëïãßá êáé óôçí ðáñáãùãéêÞ éó÷ý,
ìïéÜæåé áíÞìðïñï íá êÜíåé ìéáí ïñèïëïãéêÞ ôïõò ÷ñÞóç' ìïëïíüôé
ðïëëáðëáóéÜæåé ôéò ðéèáíüôçôåò ãéá ôçí áíèñþðéíç áõôï-ðñáãìÜôùóç,
66
âñéóêüìáóôå óôñáããáëéóìÝíïé óå óôïéâÜäåò åíï÷Þò, öüâïõ êáé áõôï-
ðåñéöñüíçóçò.
ÁëëÜ åßìáóôå åìåßò ïé ßäéïé, ïé åáõôïß ìáò - ç äýíáìç ìáò, ç åõöõÀá ìáò,
ç äçìéïõñãéêüôçôá ìáò, ôá ðÜèç ìáò - ðïõ áðïôåëïýìå ôç ìåãáëýôåñç
ôùí ðáñáãùãéêþí äõíÜìåùí. Åìåßò åßìáóôå ðïõ ðáñÜãïõìå êáé
áíáðáñÜãïõìå ôïí êüóìï ùò Ý÷åé óôçí åéêüíá ôïõ Êåöáëáßïõ- åìåßò
åßìáóôå ðïõ åíéó÷ýïõìå ï Ýíáò óôïí Üëëï ôçí åîÜñôçóç êáé ôïí åèéóìü
ôçò ïéêïãÝíåéáò, ôïõ ó÷ïëåßïõ êáé ôùí media, ôçí åîÜñôçóç êáé ôïí
åèéóìü ðïõ ìáò êñáôÜíå óêëÜâïõò. ¼ôáí áðïöáóßóïõìå, üëïé, áðü
êïéíïý, íá âÜëïõìå Ýíá ôÝëïò óôçí áèëéüôçôá ìáò, íá ðÜñïõìå ôéò æùÝò
ìáò óôá ÷Ýñéá ìáò, ôüôå èá ìðïñïýìå íá áíáðëÜóïõìå êáé íá
áíáäçìéïõñãÞóïõìå ôïí êüóìï óýìöùíá ìå ôç âïýëçóç ìáò. Ïé
ôå÷íïëïãéêÝò äõíÜìåéò êáé ôï ðáãêüóìéï ðáñáãùãéêü äßêôõï, ðïõ
áíáðôý÷èçêáí áðü ôï ðáëáéü óýóôçìá, ìáò ðáñÝ÷ïõí ôá ìÝóá" ç êñßóç
êáé ç óõíå÷Þò êáôÜññåõóç ôïõ óõóôÞìáôïò áõôïý, ìáò ðáñÝ÷ïõí ôçí
åõêáéñßá êáé ôçí áíÜãêç ãéá åðéôáêôéêÞ äñÜóç.
Ïé êõñßáñ÷åò éäåïëïãßåò ôùí õðåñäõíÜìåùí, ìå ôéò áëëçëïåîáñôþìåíåò
äÝóìåò ôùí øåõäþí ôïõò, ðñïóöÝñïõí ìïíÜ÷á ôçí øåõäïåðéëïãÞ êáé
ôï øåõäïäßëçììá «êïììïõíéóìüò» åíáíôßïí «êáðéôáëéóìïý». ÁëëÜ óôçí
éóôïñßá ôçò åðáíÜóôáóçò åôïýôïõ ôïõ áéþíá (Ñùóßá, 1905' Ãåñìáíßá,
1917-1920' Éóðáíßá, 1936-1937' Ïõããáñßá, 1956) áíáêáëýøáìå ôç
ãåíéêÞ ìïñöÞ ìÝóù ôçò ïðïßáò ìðïñïýìå íá áíáêôÞóïõìå ôçí åîïõóßá
ìáò óôéò æùÝò ìáò: ôá ÅñãáôéêÜ Óõìâïýëéá. Óôéò ýøéóôåò óôéãìÝò ôïõò, ôá
óõìâïýëéá áõôÜ Þóáí ëáúêÝò óõíåëåýóåéò óå åñãáóéáêïýò ÷þñïõò êáé
êïéíüôçôåò, äéåîáãüìåíåò ìÝóù áõóôçñÜ åîïõóéïäïôçìÝíùí
áíôéðñïóþðùí, ïé ïðïßïé öÝñïõí óå ðÝñáò áðïöÜóåéò Þäç åéëçììÝíåò
áðü ôéò óõíåëåýóåéò ôïõò êáé ïé ïðïßïé Þóáí áíÜ ðÜóá óôéãìÞ
áíáêëçôïß. Ôá óõìâïýëéá ïñãÜíùóáí ôçí Üìõíá ôïõò êáé Ýèåóáí åê
íÝïõ óå êßíçóç ôçí ðáñáãùãÞ õðü ôç äéåýèõíóç ôïõò. Óôéò ìÝñåò ìáò,
ìÝóù åíüò óõóôÞìáôïò óõìâïõëßùí óå ôïðéêü, åðáñ÷éáêü êáé ðëáíçôéêü
åðßðåäï, ÷ñçóéìïðïéþíôáò óýã÷ñïíåò ôçëåðéêïéíùíßåò êáé åðåîåñãáóßá
äåäïìÝíùí, ìðïñïýìå íá óõíôïíßóïõìå êáé íá ïñãáíþóïõìå ôçí
ðáãêüóìéá ðáñáãùãÞ êáèþò åðßóçò êáé íá áíá-äéáìïñöþóïõìå ôï
Üìåóï ðåñéâÜëëïí ìáò. ÊÜèå óõìâéâáóìüò ìå ôç ãñáöåéïêñáôßá Þ ôçí
éåñáñ÷ßá, êáèåôß Ýîù áðü ôçí ïëéêÞ åîïõóßá ôùí åñãáôéêþí óõìâïõëßùí,
67
äåí ìðïñåß ðáñÜ íá ïäçãÞóåé óôçí áíáðáñáãùãÞ ôçò áèëéüôçôáò êáé
ôçò áëëïôñßùóçò ìå ìéá íÝá ìïñöÞ, üðùò ôï äåß÷íåé åýêïëá ìéá êáëÞ
ìáôéÜ óôéò ëåãüìåíåò «êïììïõíéóôéêÝò» ÷þñåò. Ãéá ôïýôï áêñéâþò,
êáíÝíá ðïëéôéêü êüììá äåí ìðïñåß íá åêðñïóùðåß ôï åðáíáóôáôéêü
êßíçìá ìÞôå íá êáôáëÜâåé ôçí åîïõóßá «ãéá ëïãáñéáóìü» ôïõ, ìéáò ðïõ
êÜôé ôÝôïéï äåí èá Þôáí ðáñÜ áðëþò åíáëëáãÞ êõñßáñ÷ùí ôÜîåùí êáé
ü÷é êáôÜñãçóç ôïõò. Ôï ó÷Ýäéï ôùí åëåýèåñá óõíåñãáæüìåíùí
ðáñáãùãþí âñßóêåôáé óå áðüëõôç áíôßèåóç ðñïò ôï äéêôáôïñéêÜ
ïñãáíùìÝíï êñÜôïò êáé ôçí ðáñáãùãÞ ôùí åôáéñåéþí. ÌïíÜ÷á üëïé
ìáò, ìáæß, ìðïñïýìå íá áðïöáóßóïõìå ôé åßíáé êáëýôåñá ãéá ìáò.
Ãéá ôïõò ëüãïõò áõôïýò, áðåõèõíüìáóôå ó' åóÜò êáé óôá åêáôïíôÜäåò
åêáôïììýñéá ôùí ïìïßùí óáò êáé ïìïßùí ìáò, êáé óáò êáëïýìå íá
åíùèåßôå ìáæß ìáò ãéá ôïí åðáíáóôáôéêü ìåôáó÷çìáôéóìü êÜèå üøçò ôçò
æùÞò. ÈÝëïõìå íá êáôáñãÞóïõìå ôï óýóôçìá ôçò ìéóèùôÞò åñãáóßáò,
ôçò åìðïñåõìáôéêÞò áíôáëëáêôéêÞò áîßáò êáé ôïõ êÝñäïõò, ôçò åîïõóßáò
ôùí åôáéñåéþí êáé ôçò ãñáöåéïêñáôßáò. ÈÝëïõìå åìåßò íá
áðïöáóßóïõìå ãéá ôç öýóç êáé ôéò óõíèÞêåò êáèåôß ðïõ êÜíïõìå, íá
äéåõèýíïõìå üëç ôçí êïéíùíéêÞ æùÞ óõëëïãéêÜ êáé äçìïêñáôéêÜ.
ÈÝëïõìå íá ôåëåéþíïõìå ìå ôï äéá÷ùñéóìü ðíåõìáôéêÞò êáé
÷åéñùíáêôéêÞò åñãáóßáò, ìå ôï äéá÷ùñéóìü «åëåýèåñïõ» ÷ñüíïõ êáé
÷ñüíïõ åñãáóßáò, åéóÜãïíôáò óôï ðáé÷íßäé ôï óýíïëï ôùí éêáíïôÞôùí
ìáò ãéá áðïëáõóéáêÞ äçìéïõñãéêÞ äñáóôçñéüôçôá. ÈÝëïõìå íá åßíáé
üëïò ï êüóìïò ìéá óõíåéäçôÞ áõôï-äçìéïõñãßá ìáò, Ýôóé þóôå ïé ìÝñåò
ìáò íá åßíáé ãåìÜôåò èáõìáóìü, äÝïò, ìÜèçóç, äçìéïõñãéêüôçôá êáé
çäïíÞ. Ôßðïôá ëéãüôåñï.
ÊáôáãñÜöïíôáò áõôü ôï ìßíéìïõì ðñüãñáììá, äåí ðñïóðáèïýìå íá
åðéâÜëëïõìå Ýíá éäåþäåò ðÜíù óôçí ðñáãìáôéêüôçôá, ïýôå Üëëùóôå
åßìáóôå ïé ìüíïé ðïõ èÝëïõìå áõôÜ ðïõ èÝëïõìå. Ïé éäÝåò ìáò
âñßóêïíôáé Þäç óôá ìõáëÜ üëùí, óõíåéäçôÜ åßôå áóõíåßäçôá, äéüôé äåí
åßíáé ôßðïôå Üëëï áðü ìéáí Ýêöñáóç ôïõ ðñáãìáôéêïý êéíÞìáôïò ðïõ
õðÜñ÷åé óå üëá ôá ìÝñç ôïõ ðëáíÞôç. ÐñïêåéìÝíïõ, ðÜíôùò, íá
èñéáìâåýóåé, ôï êßíçìá áõôü ïöåßëåé íá ãíùñßæåé ôïí åáõôü ôïõ, ôïõò
óêïðïýò ôïõ, êáé ôïõò å÷èñïýò ôïõ, ðéï êáëÜ áðü êÜèå Üëëç öïñÜ.
Äåí ìéëÜìå ãéá ôï êßíçìá áõôü, áëëÜ ãéá ôïõò åáõôïýò ìáò ùò
68
áíáðüóðáóôá êáé äñþíôá óôïé÷åßá ôïõ. Äåí áíáãíùñßæïõìå êáìéÜí
Õðüèåóç ðÝñá êáé ðÜíù áðü åìÜò. ÁëëÜ ïé åáõôïß ìáò åßíáé Þäç
ïíôüôçôåò êïéíùíéêÝò: ïëüêëçñç ç áíèñþðéíç öõëÞ ðáñÜãåé ôç æùÞ
êáèåíüò áðü ôá ìÝëç ôçò, óÞìåñá ðåñéóóüôåñï áðü ðïôÝ. Óêïðüò ìáò
åßíáé áðëþò íá êÜíïõìå áõôÞí ôç äéáäéêáóßá óõíåéäçôÞ ãéá ðñþôç
öïñÜ, íá äþóïõìå óôçí ðáñáãùãÞ ôçò áíèñþðéíçò æùÞò ôç
öáíôáóéáêÞ Ýíôáóç êáé ðïéüôçôá åíüò Ýñãïõ ôÝ÷íçò.
Ìå áõôü ôï ðíåýìá, óáò êáëïýìå íá ïñãáíùèåßôå, üðùò êé åìåßò, üðïõ
åñãÜæåóôå êáé üðïõ æåßôå, íá áñ÷ßóåôå íá ó÷åäéÜæåôå ôïí ôñüðï ôçò áðü
êïéíïý äéåýèõíóçò ôçò êïéíùíßáò, íá õðåñáóðéóôåßôå ôïõò åáõôïýò óáò
áðÝíáíôé óôçí åíôåéíüìåíç áèëéüôçôá ðïõ åðéâÜëëåôáé óå üëïõò ìáò.
Óáò êáëïýìå íá åðéôåèåßôå äñáóôéêÜ óôá øåýäç, óôéò áõôáðÜôåò ðïõ
ãåííÜåé ï öüâïò, ðïõ êñáôÜíå ôïí êáèÝíá ðáãùìÝíï óôç èÝóç ôïõ, åíþ
ï êüóìïò üëïò êáôáññÝåé êáé êïíéïñôïðïéåßôáé ãýñù ìáò. Óáò êáëïýìå
íá óõíáóðéóôåßôå ìáæß ìáò êáé ìå Üëëïõò ðïõ ðñÜôôïõí ïìïßùò. ÐÜíù
áð' üëá, óáò êáëïýìå íá ðÜñåôå ôïõò åáõôïýò óáò êáé ôéò åðéèõìßåò óáò
óïâáñÜ, íá ðñáãìáôþóåôå ôç äéêÞ óáò åîïõóßá ðñïêåéìÝíïõ íá
äéåõèýíåôå ôéò äéêÝò óáò æùÝò.
¹ ôþñá Þ ðïôÝ. ÅÜí ðñüêåéôáé íá Ý÷ïõìå êÜðïéï ìÝëëïí, èá ðñÝðåé íá
åßíáé ôï äéêü ÌÁÓ ìÝëëïí, ÅÌÅÉÓ èá åßìáóôå áõôü ôï ìÝëëïí.
FOR OURSELVES
16 Öåâñïõáñßïõ 1974
69
¼ôáí ï Óôßñíåñ óõíáíôÜåé ôïí Ìáñî.
¼ôáí ôï Åãþ óõíáíôÜåé ôï Åìåßò.
Áöïý äéÝññçîáí, ìå áõóôçñü êáé ðáñáäåéãìáôéêü ôñüðï, ôéò ó÷Ýóåéò
ôïõò ìå ôï èÝáìá ôïõ óýã÷ñïíïõ áñéóôåñéóìïý (üóï áêüìá êáôÜöåñíå
íá ðáñáìÝíåé åí æùÞ), ðïëõÜñéèìåò ïìÜäåò óôç ÄõôéêÞ Åõñþðç êáé ôç
Âüñåéá ÁìåñéêÞ óõãêñüôçóáí ôï ñåýìá åêåßíï ðïõ, ìåôÜ ôïí ÌÜç ôïõ
'68, Ýäñáóå êáé óôï÷Üóôçêå åìðíåüìåíï, ìå ïëïÝíá åíôåéíüìåíç
ìá÷çôéêüôçôá, áðü ôç æùíôáíÞ êëçñïíïìéÜ ôçò ÊáôáóôáóéáêÞò
Äéåèíïýò, êáé éäéáéôÝñùò ôçò äåýôåñçò (1962-1968) êáé ôñßôçò (1968-
1972) ðåñéüäïõ ôçò. Óôï ñåýìá áõôü áíÞêåé êáé ç ïìÜäá FOR OUR-
SELVES, ìÝëç ôçò ïðïßáò õðÞñîáí, áíÜìåóá óå Üëëïõò, ï Ìðñïõò
ÃêÜñíôíåñ êáé ï Ôïì Ãïõüñíô.
Ç ïìÜäá áõôÞ, üðùò êáé Üëëåò ðïõ Ýäñáóáí óôéò ÇíùìÝíåò Ðïëéôåßåò
(Contradiction, Bureau of Public Secrets, Point Black ê.Ü.) ìïëïíüôé
êáôüñèùóáí íá áñèñþóïõí Ýíáí ïîý êñéôéêü ëüãï åíÜíôéá óå ìéá
ðëçèþñá øåõäáéóèÞóåùí ðïõ ôáëÜíéæáí ôï åîåãåñóéáêü êßíçìá ôçò
Âïñåßïõ ÁìåñéêÞò (êáôáããÝëëïíôáò, ìåôáîý Üëëùí, åãêáßñùò ôïí
åðáíáöïìïéùôéêü ñüëï óôï÷áóôþí êáé áêôéâéóôþí üðùò ï Ìáñêïýæå
êáé ï Ìðïýêôóéí) äåí êáôÜöåñáí ðïôÝ íá äéåéóäýóïõí óôïí êïéíùíéêü
éóôü êáé íá ðñïêáëÝóïõí ôá áíáãêáßá ñÞãìáôá êáé ôïõò åõêôáßïõò
ôñéãìïýò. ÐáñÝìåéíáí ïëÝèñéá ðñïóêïëëçìÝíåò óå Ýíáí áãïñáßï
âáíåãêåìéóìü, âñá÷õêõêëþíïíôáò Ýôóé ôçí åíäå÷üìåíç äõíáìéêÞ ôïõò
êáé åãêëùâéæüìåíåò üëï êáé ðéï âáèåéÜ óôïí áìåñéêáíéêü ëáâýñéíèï
ôïõ áðåñßóêåðôïõ ðñáêôéêéóìïý, ôçò Üíåõ üñùí «ëáúêüôçôáò», ôçò
öåôé÷éóôéêÞò ðñïóÞëùóçò óôçí áíõðüìïíç áðïäïôéêüôçôá. Ôï
áðïôÝëåóìá Þôáí, öõóéêÜ, ç åîáéñåôéêÜ âñá÷ýâéá äñÜóç ôïõò êáé,
ôåëéêÜ, ç áíáðüöåõêôç äéÜëõóç ôïõò. Åîáßñåóç áðïôåëåß ôï Bureau of
Public Secrets, ìïíáäéêü ìÝëïò ôïõ ïðïßïõ ðáñáìÝíåé ï Êåí Íáìð, Ýíáò
çìéèåùñçôéêüò ðïõ, ðÝñá áðü ìéáí Áíèïëïãßá Êáôáóôáóéáêþí
ÊåéìÝíùí {Situationist International Anthology, Ýêäïóç Bureau of
Public Secrets, PO Box 1044, Berkeley California 94701, U.S.-A.),
óôÜèçêå áíÞìðïñïò íá äçìéïõñãÞóåé êÜôé ðåñéóóüôåñï áðü
øåõäïêáôáóôáóéáêÜ ãñáðôÜ ðïõ ðñïêáëïýí åíßïôå Ýíá åßäïò èõìçäßáò
óôïõò å÷Ýöñïíåò áíáãíþóôåò.
70
Ç ïìÜäá FOR OURSERVES, ðáñÜ ôï óýíôïìï ðÝñáóìá ôçò áðü ôïí
êëéìáôéæüìåíï åöéÜëôç ôùí ÇíùìÝíùí Ðïëéôåéþí, ìáò êëçñïäüôçóå Ýíá
ðõêíïãñáììÝíï êåßìåíï, ðïõ èßãåé ïñéóìÝíá æçôÞìáôá éêáíÜ íá
ðñïêáëÝóïõí Ýíôïíåò, ãüíéìåò êáé âéùöåëåßò óõæçôÞóåéò, ïé óõíÝðåéåò
ôùí ïðïßùí ìðïñïýí íá ïäçãÞóïõí áñêåôÜ ìáêñéÜ. Äõï åßíáé ïé
áíôßññïðåò äõíÜìåéò ðïõ êÜíïõí ôéò èÝóåéò áõôïý ôïõ Ýããñáöïõ
íôïêïõìÝíôïõ íá ðÜëëïíôáé áðü æùÞ: áðü ôç ìéá, ïé áíáìíÞóåéò ôçò
óêéÜò ôïõ Ìáî Óôßñíåñ, ïé áíáìíÞóåéò åíüò áóýíïñïõ åãùéóìïý ðïõ
èÝëåé íá ùèÞóåé ôïí Üíèñùðï óôçí áíåíäïßáóôç áõôï-ðñáãìÜôùóÞ ôïõ,
åëåõèåñþíïíôáò ôïí áðü êÜèå åíï÷éêÞ äÝóìåõóç ìå ôçí üðïéá
Õðüèåóç, ôï üðïéï Éäåþäåò Þ ¼ñáìá åðéäéþêïõí íá ôïí êáôáóôÞóïõí
ìç-êñéôéêü èéáóþôç ôïõò. Áðü ôçí Üëëç, ôï ìáñîéêü ó÷Ýäéï ôçò
áñìïíéêÞò óõëëïãéêüôçôáò, áõôÞ ç áíþëåèñç êáé ðÜíôá åðéäñáóôéêÞ
óáãÞíç ôçò éóôïñéêÞò ðñáãìÜôùóçò ôçò ÉäÝáò óå óõëëïãéêü, êïéíùíéêü,
ðáíáíèñþðéíï åðßðåäï. Ç áðüðåéñá óõíáñìïãÞò, åíáñìüíéóçò, ôåëéêÜ,
äýï öáéíïìåíéêÜ å÷èñéêþí êáé áëëçëïóðáñáóóüìåíùí (ìÝóá óôï
äéåèíÝò áíáôñåðôéêü êßíçìá) êïóìïáíôéëÞøåùí, ìéá áðüðåéñá ðïõ, ì'
üëåò ôéò áôÝëåéåò ôïõò, êáôïñèþíïõí íá ðñïôåßíïõí ðåéóôéêÜ ïé
óõíôÜêôåò áõôïý ôïõ êåéìÝíïõ, åßíáé êÜôé ðåñéóóüôåñï áðü åõðñüóäåêôç
åßíáé áðáñáßôçôç. ¸ôóé, ï ðñïôåéíüìåíïò «êïììïõíéóôéêüò åãùéóìüò»,
üóï êé áí öáíôÜæåé óáí áêñáßá ðáñáäïîïëïãßá ó' åêåßíïõò ðïõ
ãíùñßæïõí áð' ôïí Ìáñî ü,ôé íïìßæïõí ðùò Ýãñáöå ìå ôá øåõäþíõìá
ËÝíéí, ÓôÜëéí Þ ÌÜï, äåí îáöíéÜæåé óôï åëÜ÷éóôï ôïõò ìõçìÝíïõò óôéò
áðüøåéò, ïé ïðïßåò åêôßèåíôáé äõíáìéêÜ óå Ýñãá üðùò ôï Traite de
Savoir Vivre Ü l' usage des Jeune Generations, ôá ×åéñüãñáöá ôïõ '44
Þ ç ÃåñìáíéêÞ Éäåïëïãßá. Éäßùò ìåôÜ ôéò èåùñçôéêÝò åðåîåñãáóßåò ôïõ
ÁíôñÝ Ìðñåôüí êáé ôùí õðåññåáëéóôþí ößëùí ôïõ - êáèþò êáé ôéò
óêáíäáëþäåéò áðüðåéñåò ôçò ðñáêôéêÞò ÷ñÞóçò ôïõò - äåí Ýðáøáí ïé
äéáñêþò áíÞóõ÷åò ìåéïøçöéêÝò óõãêñïôÞóåéò íá åðáíáöÝñïõí ôï
æÞôçìá ôçò óõíÜíôçóçò ôùí äýï ôÜóåùí: ôçò ñéæïóðáóôéêÞò
õðïêåéìåíéêüôçôáò êáé ôçò óõëëïãéêÞò äñÜóçò. Ï Ñåìðþ êáé ï
Ëùôñåáìüí óõíáíôÞèçêáí ãéá ðñþôç öïñÜ ìå ôïí ×Ýãêåë êáé ôïí
Ìáñî. Ïé áñéóôåñïß ËåôñéóôÝò (Íôåìðüñ, ÌðåñíóôÜéí, ÂïëìÜí êáé
Ôñüêêé) åñãÜóôçêáí, ôüóï óôç èõåëëþäç êáèçìåñéíüôçôá ôïõò üóï êáé
ìÝóá áð' ôéò óåëßäåò ôïõ "Potlatch", ðñïò ôçí êáôåýèõíóç áõôÞ óå
êáéñïýò ìÜëéóôá ðïõ ï øõ÷ñïðïëåìéêüò äéðïëéóìüò êáé ç áóöõêôéêÞ
äéêôáôïñßá ôùí Ê.Ê. óôïõò ÷þñïõò åíáíôßùóçò ðñïò ôïí êáðéôáëéóìü
71
ðåñéÝâáëëáí ìå Ýíáí óõìðáãÞ êëïéü óéùðÞò ôÝôïéåò áðüðåéñåò.
Ùóôüóï ôï ñÞãìá êáôÜöåñå íá äçìéïõñãçèåß. Áëëüêïôïé áããåëéáöüñïé
Üñ÷éóáí íá äéáó÷ßæïõí ôï ìåôáðïëåìéêü ôïðßï êáé íá óõíáíôéïýíôáé
öÝñíïíôáò áðßóôåõôá ìçíýìáôá. Ç ÊáôáóôáóéáêÞ ÄéåèíÞò, üðùò
óõãêñïôÞèçêå êáé Ýäñáóå, ìðüñåóå êõñßùò íá áðïôåëÝóåé ôï
áäéáöéëïíßêçôï êñéôÞñéï êÜèå åîåãåñóéáêïý ó÷çìáôéóìïý ðïõ Þèåëå íá
óÝâåôáé ôïí åáõôü ôïõ êáé íá áíáãíùñßæåôáé áðü ôçí åìðñïóèïöõëáêÞ
ôïõ ðñïëåôáñéÜôïõ ùò ôÝôïéïò. Ç íÝá ðïßçóç, ç íÝá áèùüôçôá, ç
åéóâïëÞ ôïõ íïÞìáôïò óôï êÝíôñï åíüò êüóìïõ äß÷ùò íüçìá, üëá áõôÜ
ãéá ôá ïðïßá óèåíáñÜ ìéëïýóáí ïé Êáôáóôáóéáêïß, äåí äéÝöõãáí ôçò
ðñïóï÷Þò êáíåíüò, êáèþò áðáéôïýóáí óáãçíåõôéêÜ ôç óõíýðáñîç, óå
Ýíá åìðëïõôéóìÝíï Ó÷Ýäéï ×åéñáöÝôçóçò ôïõ Áíèñþðïõ, üëùí åêåßíùí
ôùí óôñáôçãéêþí êáé áêáñéáßùí ÷ôõðçìÜôùí ðïõ óôü÷åõáí óôï
ÎåðÝñáóìá, üëùí åêåßíùí ôùí åêëÜìøåùí ôçò áéóèáíôéêüôçôáò êáé ôçò
åõöõßáò ðïõ Þèåëáí íá ïäçãÞóïõí óå ìéá æùÞ «ðëÞñç åí ôÝëåé», óå ìéá
æùÞ ðïõ ðñáãìáôþíåé ôçí ÔÝ÷íç êáé ôç Öéëïóïößá, áðáëëáãìÝíç
öáíáôéêÜ áðü êÜèå éäåïëïãéêÞ Ýíäõóç, áðü êÜèå çèéêéóôéêÞ öåíÜêç.
ÌÝóá óôçí êßíçóç áõôÞ åðéôõã÷Üíåôáé, åðéôÝëïõò, Ýíáò ëõôñùôéêüò
óõãêåñáóìüò ôïõ ðüèïõ ôçò áôïìéêÞò áõôïðñáãìÜôùóçò, ôçò
äéÜðëáóçò ôïõ åáõôïý ùò Ýñãïõ ôÝ÷íçò êáé ôçò óõëëïãéêÞò
åëåõèÝñùóçò ôùí êïéíùíéêþí äçìéïõñãéêþí äõíÜìåùí. Ç ðáèéáóìÝíç
ïéêïäüìçóç ìéáò êáéíïýñéáò êïéíùíßáò, áÝíáá ìåôáó÷çìáôéóìÝíçò, êáé
ôï âáèý ìÝíïò ôïõ «åãþ» íá åêðôýóóåé êÜèå ôïõ éêáíüôçôá êáé í'
áðïëáìâÜíåé êÜèå ôïõ üøç ðáýïõí íá åßíáé óõãêñïõüìåíåò âëÝøåéò. Ï
Ñáïýë ÂÜíåãêÝì åßíáé ï èåùñçôéêüò ðïõ åîÝöñáóå ìå óõíáñðáóôéêü
ëõñéóìü ôï ó÷Ýäéï áõôü (ôüóï óôçí Ðñáãìáôåßá, üóï êáé óå Üëëá ôïõ
êåßìåíá äçìïóéåõìÝíá óôçí åðéèåþñçóç "Internationale
Situalionniste")- áí êáé ï, ôÜ÷áôåò ðáãåñüò, Íôåìðüñ Þôáí ï
êáôáóôáóéáêüò par excellence, åêåßíïò ðïõ âßùóå ôç èåùñßá êáé
èåùñçôéêïðïßçóå ôïí âßï ðéï õðïäåéãìáôéêÜ êáé áðüëõôá áð' ôïí
êáèÝíá (âëÝðå: In girum imus node et consumimur igni êáé
Ðáíçãõñéêüò).
Ïé óõããñáöåßò ôïõ Äéêáéþìáôïò óôçí Áðëçóôßá, êéíïýìåíïé ó' áõôÞ ôç
ãñáììÞ, ïñãáíþíïõí ìéáí åðéôõ÷Þ óõíÜíôçóç ôïõ Óôßñíåñ ìå ôïí Ìáñî,
ôïõ Åãþ ìå ôï Åìåßò. Ç íÝá áíáôñåðôéêÞ ðïßçóç ïöåßëåé ðïëëÜ óå
72
ôÝôïéåò áíáäñïìéêÝò óõíïìéëßåò áíÜìåóá óå ðíåýìáôá, ðïõ ï
êáèåóôùôéêüò ãñáöåéïêñáôéêüò êïììïõíéóìüò (êáé ôá ðïéêßëá
áðïëåéöÜäéá ôïõ áñéóôåñéóìïý) èÝëçóáí íá êñáôÞóïõí áðïìïíùìÝíá.
ÁëëÜ, ôï îÝñïõìå êáëÜ ðéá, ç äéåéóäõôéêüôçôá ôïõ Ðíåýìáôïò êáé ç
éó÷ýò ôùí éäåþí ìáò îÝñïõí íá ðáñáìåñßæïõí, ðåñÞöáíá êáé ðáãåñÜ,
ôá üðïéá åìðüäéá êáé íá åðáíáöÝñïõí óôï ÷ïñü ôçò æùÞò åêåßíåò ôéò
áé÷ìÝò ôçò ðñáêôéêÞò èåùñßáò ðïõ êñßíïíôáé áíáãêáßåò ãéá ðåñáéôÝñù
åöïñìÞóåéò. Óå üëåò ôéò ìåãáëïõðüëåéò ôïõ êáôáññÝïíôïò êüóìïõ, ðñéí
áð' üëá ãêñåìßæïíôáé ôá «á÷áíÞ drugstores ôçò éäåïëïãßáò». ÌåôÜ ôï
ðïëõèñýëçôï Äéêáßùìá óôçí ÔåìðåëéÜ ôïõ Ðùë ËáöÜñãê, ôï Äéêáßùìá
óôçí Áðëçóôßá åîÝñ÷åôáé áðü ôá óêüôç ôïõ ëåãüìåíïõ underground,
üðïõ ôï åß÷áí åíôáöéÜóåé ïé ðëçêôéêïß éåñïêÞñõêåò åíüò ýðïõëïõ êáé
áíïýóéïõ áëôñïõéóìïý, êé Ýñ÷åôáé íá óõìâÜëåé äõíáìéêÜ óôï ìßíéìïõì
åêðáéäåõôéêü ðñüãñáììá ôïõ Ó÷åäßïõ, Ýíá ðñüãñáììá ðïõ åõöõþò
Ý÷åé ïñéóôåß ùò: Äéïñèþóåéò óôç óõíåßäçóç ìéáò ôÜîçò ðïõ èá åßíáé ç
ôåëåõôáßá.
ÃÉÙÑÃÏÓ-ÉÊÁÑÏÓ ÌÐÁÌÐÁÓÁÊÇÓ
73

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->