You are on page 1of 19

INFRARED SPEKTORSKOPİSİ (IR

)

01. Giriş 02. Titreşim Sayıları ve Türleri 03. İNFRARED SPEKTROFOTOMETRESİ 03.01. Kullanılan Işık Kaynakları 03.02. Infrared Dedektörleri 03.03. Fourier Transform İnfrared (FTIR) Spektroskopisi 04. Uygulamalar 04.01. Örnek Hazırlama 04.02. Alınan Spektrumun Değerlendirilmesi 04.03. IR Korelasyon Tablosu

01. GİRİŞ

Elektromanyetik spektrumun dalgaboyu 0.75 µm ile 1000 µm arasında kalan bölgeye infrared bölgesi adı verilir. İnfrared bölgesini, yakın (0.75 µm-2.5 µm), orta (2.5 µm—15 µm) ve uzak (15 µm—1000 µm) infrared olarak üçe ayırabiliriz.

Infrared absorbsiyon spektroskopisine titreşim spektroskopiside diyebiliriz Bunun sebebi infrared ışınları molekülün titreşim hareketleri tarafından apsorplanmasıdır. Çünkü infrared ışıması UV ve görünür bölge ışıması gibi elektronik geçişleri sağlayacak kadar yüksek enerjili değildir. Ancak moleküldeki dönme ve titreşim düzeyleri arasındaki geçişleri sağlayabilir.

Bir molekülün infrared ışımasını absorplayabilmesi için dipol momentinde bir değişim olması gerekmektedir. Molekül üzerine gönderilen infrared ışımasının frekansı, molekülün titreşim frekansına eşit olduğu zaman ancak bir absorbsiyon söz konusu olabilir. HCl asit üzerinde açıklamaya çalışırsak Cl elektronegatif bir element olduğu için H-Cl arasındaki bağ elektronları Cl atomu tarafından çekilecektir. Yani simetrik bir yük dağılımı olmayacaktır elektronlar Cl atomu etrafında yoğunlaşacaktır. Bu nedenle HCl, polardır ve net bir dipol momentten bahsedebiliriz. O2, N2 Cl2 gibi homonükleer moleküllerde titreşim ve dönme

bükülme ve öne arkaya sallanma olarak 4’e ayırabiliriz. N tane atom var ise bu N tane atomun uzaydaki yerini tespit etmek için üç koordinata ihtiyaç vardır. moleküllerin ağırlık merkezi etrafında dönmesiyle dipol momentte bir değişiklik olur. makaslama. Dönme hareketi. Buna serbestlik derecesi denir. Titreşim Sayıları ve Türleri Bir moleküldeki titreşim sayısını bulmak için öncelikle kaç tane atom olduğu tespit edilir. . Gerilme titreşimleri iki atom arasındaki bağların simetrik veya asimetrik gerilmesi sonucunda(bağ uzaması veya kısalması) ortaya çıkar. Yani molekül 3N tane harekete sahiptir. asimetrik bir molekülde. Eğilme titreşimleri ise yana sallanma. ağırlık merkezi etrafında dönem ve titrşim hareketidir. Bu hareketler öteleme. 02. Titreşim hareketleri ise gerilme ve eğilme titreşimleri olarak ikiye ayrılır.hareketleri sırasında net bir dipol moment değişimi olmadığı için infrared ışımasını absorplayamazlar Moleküllerin hareketerini titreşim ve dönme olarak sınıflayabiliriz.

İNFRARED SPEKTROFOTOMETRESİ 03. Geriye kalanda molekülün titreşim hareketini verir. çapı 1-2 mm olan nadir toprak metali oksitlerinden yapılmıştır. 03. Civa-ark lambası: Uzak infrared (50µm den büyük) bölgesi için kullanılan bir ışık kaynağıdır.01. Globar çubuğu: 5 mm çapında.78-2.Molekülün ağırlık merkezi etrafında dönmesi ile üç serbestlik derecesi. H2O (su) molekülü için 3 tane atomdan söz edebiliriz. Bunlar simetrik gerilme. Tungsten-Flaman Lambası: Dalga boyu 0. Nikrom Teli: Bu ışık kaynağı uzun ömürlüdür. asimetrik gerilme ve makaslama hareketleridir. Doğrusal moleküllerde bütün tomlar bir doğru üzerinde sıralandığı için molekülün bu eksen etrafında dönmesinden söz edilemiyeceği için titreşim hareketi (3N-5) olur. 500 mm uzunluğunda silisyum karbürden oluşmuş bir silindirdir. (3x3-6) = 3 tane titreşim hareketi vardır. (3N-6) molekülün titreşim sayısını verir. öteleme hareketi içinde üç serbestlik hareketi kullanılır.5µm (yakın infrared) arasındaki bölgesde ışıma yapan bir ışık kaynağıdır. Nerst çubuğu: Uzunluğu 20mm. Kullanılan Işık Kaynakları İnfared spektrofotometresinde kullanılan ışık kaynağı infrared ışıması yayan ve elektrikle 1600-200 K kadar ısınabilen sert katı maddelerdir. .

Örneğin bulunduğu forma göre örnek hazırlama farklıdır. Termal Dedektörler: Üzerine düşen ışımayı absorplaması sonucunda sıcaklık yükselmesinin ölçülmesi ilkesine dayanır. IR atlası olarak adlandırılan ve saf bileşiklerin spektrumlarının . 03. Fotoiletken Dedektörler: Kurşun sülfür. Dielektrik malzemeler boyunca bir elektriksel alan uygulandığında. 1200-600 cm-1 arasını kapsayan bölge ise küçük yapısal değişiklikleri veren parmak izi bölgesi olarak adlandırılır. Bileşiğin alınan IR spektrumu ile yapıdaki bağların durumu. Elektriksel alan ortadan kaldırılınca bu polarlanma kaybolur. IR spekturumunda 3600-1200 cm-1 arasını kapsayan bölge foksiyonel grup bölgesi.03. Böylece cihazın spektrum tarama hızında çok büyük bir düşüş olur. Bu yöntemde amaç herhangi bir bileşiğin yapısı hakkında bilgi sahibi olmak veya yapısındaki değişiklikleri incelemektir. Fourier Transform İnfrared (FTIR) Spektroskopisi Spektroskopik yöntemlerde ışıma şiddeti. indiyum antimonürgibi yarı iletken maddelerden yapılmıştır. En çok kullanışan trigilisin sülfattır.03. 04. Bu yöntem tek başına çok aydınlatıcı olmamaktadır. yapının aromatik veya alifatik olduğuna dair bir bilgi edinebiliriz. sıvı.02. Infrared Dedektörleri Piroelektrik Dedektörler: Yalıtkan Piroelektrik malzemelerin kristalinden yapılmıştır. Yani elde edilen spektrum zaman tabanlıdır. Uygulamalar IR spektroskopisinde katı. malzemenin dielektrik sabitine bağlı olarak bir elektriksel polarlanma gözlenir. Trigilisin sülfat kullanıldığında bu elektriksel alan ortadan kalktığında bile polarlanma devam eder. bağlanma yerleri. frekansın veya dalga boyunun bir foksiyonu olarak laınırken FTIR’ da zamanın bir fonksiyonu olarak alınır. Diğer spektroskopik yöntemlerde destekleyici olarak kullanılmalıdır. Işık kaynağından yayılan IR ışıması bir dalgaboyu ayırıcısından geçmeden örnek ile etkileşir. Bu maddelerin IR ışımasını absorplaması sonucunda iletken olmayan değerlik elektronları iletkenlik bandına uyarırlar ve yarıiletkenin elektriksel direncinin azalmasına neden olur. gaz ve çözelti halindeki örneklerin spektrumları alınabilir.

siklohekzan. KBr’ün infrared bölgesinde absorpsiyonu olmadığı için kullanılması uygundur. Alınan Spektrumun Degerlendirilmesi . kloroform. Örnek Hazırlama Eğer örnek katı ise spektroskopik potasyum bromür (KBr) yardımı ile birkaç tonluk basınç altında ince şeffaf bir tablet oluşturularak spektrum alınır. Alınan spektrumlar bu atlastaki spektrumlarlada karşılaştırılabilir. 04. 04. Çünkü içerdiği nemin IR spektrumnda hatalı bantların gozlenmesine neden olur. Çözeltilerin spektrumunun alınması sırasında dikkat edilmesi gereken en öenmli şey. Kullanılan KBr nem içermemelidir.01. tetrakloroetilendir. Sıvılar ve gazlar için ise havası boşaltılmış hücreler kullanılır. Bu çözücülerden uygun olanı hergangi biri ile örneğin %0.yer aldığı bir atlas bulunmaktadır. karbondisülfür.02. Bu nedenle en fazla tercih edilen çözücüler karbontetraklorür. şeçilen çözücünün IR bölgesinin her yerinde ışığı geçirebilmesi gerekmektedir. Ayrıca kullanılan çözücünün selin yapıldığı maddeyi çözmemesinede dikkat edilmelidir.1-10 ‘lük bir çözeltisi hazırlanır. Hzırlanan bu çözelti infrared sellerine koyulur. benzen.

. Kapalı formülü bilinen bu bileşiğin açık formülü aşağıdaki şekildedir. yapıdaki eter varlığı (R-O-R) gösterir.Kapalı formülünü bildiğimiz örneğin alınan spektrumu. Yukarıdaki bilgilerin bir araya getirilmesinden sonra yapıda bir benzen halkası ve bu halkaya bağlı bir OH grubu. yapıda alkol veya fenol olduğunun bir göstergesidir. 3000 cm-1 de gözlenen çoklu pik. 3500 cm-1 de gözlenen geniş pik. eter grubu olduğu bulunmuştur. bant bant değerlendirilerek yapının açık formülü bulunur. 1600-1400 cm-1 de gözlenen çoklu pikler ise aromatik yapıdaki C=C bağlarını göstermektedir. π bağlı karbonlara bağlı hidrojenler(=C-H) nedeniyle gözlenmiştir. 1200-1000 cm-1 deki pikler. aromatik bir halkadaki C-H bağlarını. 1000-750 cm-1 deki pikler.

Alken (monosübstitüe. cis) Alken (disübstitüe.23-3. vinil) Dalga Sayısı Dalga Boyu λ Şiddet cm-1 (µ) 2942-2853 3.38-3. IR Korelasyon Tablosu Grup A.25 o-k o o o o o o k d Alken (disübstitüe.51 3040-3010 3.29-3. Hidrokarbon kromofor 1. C-H Esnemesi a. Alkan b.04.32 3040-3010 3.32 3300 3030 3. Aromatik 3040-3010 3. Alkin d.30 2. trans) Alken (disübstitüe.29-3.29-3. ikiz) Alken (trisübstitüe) c.03. C-H Eğilme titreşimleri .32 3095-3075 3.23-3.25 3040-3010 3.29-3.32 3095-3075 3.03 3.

64-7.25-7.33 Alkan (tersiyer bütil) 1395-1385 7.3 12. cis) Alken (disübstitüe.8 12.09 Alken (disübstitüe.9 d.3 d.a.42 1310-1295 7.80-7.93-11.25 1370-1363 7.15 10.3 14.15 10.3 13.z .30 Alkan (Simetrik dimetil) 1385-1380 7.00 1380-1370 7. Alken (monosübstitüe.o d.33 10.17-11.k d.17-7.09 Alken (trisübstitüe) c.05-10.o d.k d. vinil) 995-985 915-905 k k k k k k o k k k k 1420-1410 7.90-12.31-10. Alkin 840-790 630 11. trans) 690970-960 14. simetrik) 895-885 11. Aromatik sübstitüsyon Yanyana 5 hidrojen 750 700 Yanyana 4 hidrojen Yanyana 3 hidrojen Yanyana 2 hidrojen 1 Hidrojen atomu 750 780 830 830 13.0 11.k d.46 z o o k k k o 1845-1445 6.92 1470-1430 6.72 Alken (disübstitüe. Alkan (C-H) Alkan (-CH2-) Alkan (CH3-) 1340 7.04-7.66 15.05 b.74-6.30-7.22-7.22 13657.04-7.30 1420-1410 7.

03 5. trans) Alken (disübstitüe.67 6.08 6. vinil) Alken (disübstitüe.33 6. Alken (konjuge olmayan) Alken (monusübstitüe. cis) Alken (disübstitüe. Alkin (monosübstitüe) 1669 Alkin (disübstitüe) 1600 c.17 1645 1658 1675 1653 1669 6.3. Aromatik 1960 1060 1600 1580 1500 1450 B. Keton esneme titreşimleri 5. Allen 2140-2100 4.42-4. simetrik) Alken (trisübstitüe) Alken (tetrasübstitüe) Dien 1680-1620 5.97 6.1 9.99 6. Karbonil Kromofor 1.25 6.90 .76 2260-2190 4.25 d o o o o z z z o d.67-4.05 5.4 6.z o o d d o o b. C-C doymamış bağ esnemeleri a.57 d.95-6.99 5.

95 1680-1660 5.a.63 k k k k 1685-1665 5.δ doymamış alifatik Aril b. Karbonil esneme titreşimleri Doymuş alifatik α.87-5.80-5.65 k k k k k k k k k k k k k z z 2. Keton 1725-1705 5.β. Diaril h.80-5. α.β.45-3.02 2150 4.10-6.60-3.β doymamış asiklik d.87 k 1725-1705 5.02 1730-1710 5. α-diketon i. Aril g.75 1775 5. α.95 1670-1660 5.β doymamış siklik 6 üyeli halka (vedaha yüksek) 5 üyeli halka e. α. β-diketon (enol) j.78-5.94-6.55 2775-2700 3.95-6.75-. Ester esneme titreşimleri . Doymuş asiklik b.85 1640-1540 6.92-6.80-5.81 1705-1680 5.β doymamış asiklik f. 1.99-6.02 1715-1695 5.β doymamış alifatik α.90 2900-2820 3.50 1690-1660 5.87 1750-1740 5.01 1700-1680 5. C-H esneme titreşimleri 1740-1720 5.01 1725-1708 5.99-6. Doymuş siklik 6 üyeli halka (ve daha yüksek) 5 üyeli halka 4 üyeli halka c. Aldehitler a.88-5.83-5.71-5.01 1685-1665 5.85 1670-1663 5.70 3.α.γ.4-Kinon k.94-6.

15-.69 5. Doymamış.06 1780-1740 5.β doymamış ve aril ve asiklik 1850-1800 5.82 1760-1740 5. Anhidrit esneme titreşimleri a. Karboksilik Asitler a.75 1650 4.68-5.65 1730-1717 5.75 1725-1700 5.β doymamış δ-lakton α.76 k b. Doymuş asiklik 1750-1735 5.41-5.21-6. 5 üyeli halka k k k k .76 1780-1760 5. Karboksilat esnemesi 6.70-5.62-5. Doymuş.7. α-Ketoesterler e. Doymamış Vinil ester tipi α. Karbonil esneme titreşimleri Doymamış.71-5.81 c.78-5.45 1400-1300 7.β doymamış γ -lakton β.95 2700-2500 3.88-5.82 1730-1717 5.75 1800 5.a.γ doymamış γ –lakton 1750-1735 5. Karboksil esnemesi (bağlı) c.71-5.95 1700-1680 5.56 k k k k k k k k k k k z k k d.59-5. α. alifatik α.70-4.5 k k k 1800-1770 5.78-5.56-5.47-5. β-Ketoesterler (enol) Karbonatlar 1755-1740 5. f.75 1830-1780 5. Doymuş siklik δ laktonlar (ve daha büyük halkalar) γ-Laktonlar β-Laktonlar c.00 1610-1650 6.β doymamış.56 1790-1740 5.88 1715-1680 5. asiklik b. alifatik Aril b.62 1770-1720 5.68 1820 5.62-5.β doymamış ve aril α.88-5.80-5.65-5.

47 g.35-5. Açil halojenür esneme titreşimleri a.1870-1820 5. 5 üyeli halka 1800-1750 5. α.82 e.56-5.49 d.61-5.56 k k k 6. Amidler .53 k k k k k k k k d.41 5.β doymamış ve aril 1780-1750 5.72 1750-1720 5. Açil fluorür b.47 5. Açil bromür 1850 1795 1810 5. COBr2 7. f.19 5.57 5. Açil klorür c. COF2 COCl2 1928 1828 1828 5.72-5.β doymamış.41-5.71 1850-1800 5. α.

81 k k k k k k k k k k k k k b.14 1700-1670 5.10 5.88-5. Karbonil esneme titreşimleri Primer katı ve derişik çözelti Primer seyreltik çözelti Sekonder katı ve derişik çözelti Sekonder seyreltik çözelti Tersiyer katı ve tüm çözeltiler Siklik δ laktamlar seyreltik çözelti Siklik. seyreltik çözelti 1720 1740-1690 5.β doymamış 5 üyeli halka 1650 1690 6.a. N-H esneme titreşimleri Primer.02 6. seyreltik çözelti Siklik β laktamlar seyreltik çözelti Siklik β Laktamlar. 6 üyeli halka Üreas.65 1660 1640 6.88 5.62-5.99 1670-1630 5. γ laktamlar bir başka halkaya bağlı. α.88 1750-1700 5. N-H eğilme titreşimleri Primer amidler.65 5. asiklik İmidler.92 k k k k k k k 1680-1630 5.71-5.88 1760-1730 5. seyreltik çözelti Üreas asiklik Üreas. serbest Sekonder. bağlanmış c.78 k k 1780-1770 5.88 .99-6. serbest Primer bağlı Sekonder. bir başka halkaya bağlı.06 5. siklik.78 5.85 5.68-5.92 1710 1700 1710 1700 1730 1670 1770 1700 5. γ laktamlar seyreltik çözelti Siklik.75-5.88 5. seyreltik çözelti Sekonder amidler.95 5. siklik 6 üyeli halka İmidler. siklik α.99 5.β doymamış 6 üyeli halka İmidler siklik 5 üyeli halka İmidler.85 5. siklik.95-6. 5 üyeli halka Üretanlar İmidler.14 1680 1700 5. siklik.

62 k k C. Alkol ve fenoller .15 2.94 2.1790 1710 5.86 2.2 1620-1590 6.45-6.29 1550-1510 6.92 o o o o o o 3320-3140 3.17-6.85 k k 3500 3400 3350 3180 3430 2.99 3.59 5. Çeşitli Kromofor Gruplar 1.0-3.

ş 3550-3450 2.1-7.90 3400-3200 2.1-7.6 1200 2.y 1050 9.5 k k k k k k k k 1350-1260 7.13 d. Aminler 8.0 d.y 3570-3450 2. O-H eğilme ve C-O esneme titreşimleri Primer alkoller Sekonder alkoller Tersiyer alkoller Fenoller 3650-3590 2.08-2.ş k.4-7.82-2.1 1350-1260 7.74-2.79 d.6 .7 1410-1310 7.9 1150 8.1-4.90 3200-2500 3.a. O-H esneme titreşimleri Serbest O-H Moleküller arası hidrojen bağı (seyreltmekle değişen) Tek köprülü bileşikler Polimerik asosiasyon Molekül içi hidrojen bağı (seyreltmekle değişmeyen) Tek köprülü bileşikler Kelat bileşikleri b.94-3.3 1410-1310 7.ş z.9 1100 9.4-7.

serbest 3500 Sekonder. primer Aromatik. N-H esneme titreşimleri Primer.86 2.a. Sekonder Aromatik.36-7. C-N titreşimleri Aromatik. tersiyer Alifatik 1650-1590 6.00 1350-1280 7.3 c.25-6.2-3.41-7.02 b.94-3. serbest İminler (N-H) Amin tuzları 3400 2.94 o o o o o 3500-3310 2.64 1200-1020 8.67 k. N-H eğilme titreşimleri Primer Sekonder Amin tuzları 3400-3300 2.29 1650-1550 6.o z k k 1340-1250 7.81 1360-1310 7.03 3130-3030 3.35 1500 6.8 3.06-6.2-9.45 1600-1575 6.06-6.46-8. Doymamış azotlu bileşikler k k k z .86-3.

C-NO nitroso bileşikleri O-NO Nitritler 1340-1180 4.esneme titreşimleri Diimidler e. –N=C=N.51 2240-2220 4.83 c.42-4. N13 esneme titreşimleri azotürler 1690-1640 5.64-4.25 1300-1250 7. oksimler) Alkil bileşikleri Doymamış bileşikler –N=N-esneme titreşimleri Azo bileşikleri 2260-2240 4.15-6.00 1600-1500 6.37-6.02-6.06 1625-1610 6.14 d d f.37-6.95-6.76-8.46-4. d.67 1370-1300 7.14-6.92-6.40-4.67 1680-1650 5. i.06-6.47-4.50 o o o o o b.46 2235-2215 4.72 k k k k k k k k k k k h.48 1570-1500 6. C-NO2 nitro bileşikleri aromatik Alifatik 1630-1575 6.50-4. C=N esneme titreşimleri Alkil nitriller Doymamış alkil nitriller Aril nitriller İsosiyanatlar İsosiyanürler C=N-esneme titreşimleri (iminler.63-4.45 1650-1600 6.70 1570-1550 6.10 1660-1630 6.21 4.46 2220-2070 4.70 2160-2120 4.35 d g.30-7. Halojenli bileşiklerde C-X esneme titreşimleri .25-6.a. 2275-2240 4. O-NO2 Nitratlar 2155-2130 4.70-8.

5-16. C-I 5.69 1230-1150 8.43-9.41-7.33-9.62-8.85-3.6 16.00-7.48-8. C-Br d.7.41 1185-1165 8.6-20.46 1180-1140 8.92 1200-1050 8.1-10.35-9. Sülfür bileşikleri a.71 k k k k k k k k k k k . S-H esneme titreşimleri C=S esneme titreşimleri S=O Esneme titreşimleri sülfoksitler Sülfonlar Sülfitler Sülfonil klorürler Sülfoamidler Sülfonik asitler 2600-2550 3.71 1160-1140 8.69 1210-1150 8.77 1350-1300 7.0 20 k k k k b.27-8.a.44-8.77 1350-1300 7.59 1370-1340 7.30-.41-7.52 z k 1070-1030 9. C-Cl c.13-8. C-F 1400-1000 7.70 1060-1030 9.0 800-600 600-500 500 12.70 1430-1350 7.

4 k d:değişken k: kuvvetli o: orta ş: şiddetli z: zayıf y: yaygın (geniş) .650- 15.