You are on page 1of 6

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ
Επιμέλεια: Σταμπουλάκη Έφη
ΑΓΝΩΣΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ – Θέμα 1ο (Θουκυδίδης, Ζ, 51-52)
« Οἱ δέ Συρακόσιοι καί αὐτοί τοῦτο πυθόμενοι […] τάς ναῦς ἐπλήρουν καί
ἀνεπειρῶντο ἡμέρας ὃσαι αὐτοῖς ἐδόκουν ἱκαναί εἶναι. Ἐπειδή δέ καιρός
ἦν, τῇ μέν προτέρᾳ πρός τά τείχη τῶν Ἀθηναίων προσέβαλλον, καί
ἐπεξελθόντος μέρους τινός οὐ πολλοῦ καί τῶν ὁπλιτῶν καί τῶν ἱππέων
κατά τινας πύλας ἀπολαμβάνουσί τε τῶν ὁπλιτῶν τινάς καί τρεψάμενοι
καταδιώκουσιν· οὒσης δέ στενῆς τῆς ἐσόδου οἱ Ἀθηναῖοι ἳππους τε
ἐβδομήκοντα ἀπολλύασι καί τῶν ὁπλιτῶν οὐ πολλούς. Καί ταύτῃ μέν τῇ
ἡμέρᾳ ἀπεχώρησεν ἡ στρατιά τῶν Συρακοσίων· τῇ δέ ὑστεραίᾳ ταῖς τε
ναυσίν ἐκπλέουσιν οὒσαις ἓξ καί ἐβδομήκοντα καί τῷ πεζῷ ἃμα πρός τά
τείχη ἐχώρουν. Οἱ δ’ Ἀθηναῖοι ἀντανῆγον ναυσίν ἓξ καί ὀγδοήκοντα καί
προσμείξαντες ἐναυμάχουν»
Ερμηνευτικά σχόλια
ἀναπειράομαι -ῶμαι = δοκιμάζω πάλι, εξασκούμαι
ἐπεξέρχομαι = κάνω έξοδο, εκτελώ, εξετάζω με ακρίβεια, κατηγορώ
ἀπολαμβάνω = αφαιρώ, αποκλείω, εμποδίζω
ἀντανάγω = αποπλέω και ανοίγομαι στο πέλαγος, αντεπιτίθεμαι, ναυμαχώ
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
1. Να γράψετε τη μετάφραση του κειμένου

(μονάδες 20)

2. α. αὐτοί, αὐτοῖς, ἐπεξελθόντος, τῆς ἐσόδου, ταῖς ναυσίν: Να βρείτε το συντακτικό
ρόλο των παραπάνω λέξεων
(μονάδες 5)
β. «προσμείξαντες»: Να αντικαταστήσετε τη μετοχή με την αντίστοιχή της
δευτερεύουσα πρόταση
(μονάδες 2)
γ. «Οἱ δέ Ἀθηναῖοι ἀντανῆγον …. ἐναυμάχουν»: Να τρέψετε την περίοδο στον
πλάγιο λόγο με εξάρτηση «Θουκυδίδης διηγεῖτο … »
(μονάδες 3)
3. Να γράψετε τους τύπους που ζητούνται:
πυθόμενοι: γ΄ ενικό Υπερσυντελίκου
ἀπεχώρησεν: β΄ ενικό Προστακτικής στον ίδιο χρόνο, ίδια φωνή
ἐκπλέουσιν: β΄ πληθυντικό Παρατατικού στην ίδια φωνή
ἀπολλύασι: απαρέμφατο Παρακειμένου στην ίδια φωνή
ἀντανῆγον: α΄ πληθυντικό
ἐσόδου: δοτική ενικού
ἱκαναί: συγκριτικός βαθμός του επιθέτου
τείχη: δοτική ενικού
προσμείξαντες: γενική πληθυντικού, θηλυκού γένους
ταύτῃ: ονομαστική πληθυντικού, θηλυκού γένους

(μονάδες 10)

Να γράψετε τη μετάφραση του κειμένου ( μονάδες 20) 2. 59 c-d) « ΦΑΙΔΩΝ: Ἐγώ σοι ἐξ ἀρχῆς πάντα πειράσομαι διηγήσασθαι. εἰσῇμεν παρά τόν Σωκράτη καί τά πολλά διημερεύομεν μετ’ αὐτοῦ. συναθροίζομαι διατρίβω μετά τινος = συνομιλώ με κάποιον διημερεύω = περνώ την ημέρα ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ 1. ἀλλήλοις. συλλεγόμενοι ἓωθεν εἰς τό δικαστήριον ἐν ᾧ καί ἡ δίκη ἐγένετο· πλησίον γάρ ἦν τοῦ δεσμωτηρίου. τοῦ δεσμωτηρίου. Καί δή καί τότε πρῳαίτερον συνελέγημεν· τῇ γάρ προτεραίᾳ [ἡμέρᾳ] ἐπειδή ἐξήλθομεν ἐκ τοῦ δεσμωτηρίου ἑσπέρας. «ἐπειδή δέ ἀνοιχθείη»: Να αναγνωρίσετε την πρόταση (εισαγωγή –εκφορά ρόλος) (μονάδες 2) 3. α. Καί ἣκομεν καί ἡμῖν ἐξελθών ὁ θυρωρός. ὃσπερ εἰώθει ὑπακούειν. συχνάζω κάπου. «εἶπεν περιμένειν … κελεύσῃ»: Να τρέψετε τον πλάγιο λόγο σε ευθύ (μονάδες 4) γ. εἶπεν περιμένειν καί μή πρότερον παριέναι ἓως ἂν αὐτός κελεύσῃ» Ερμηνευτικά σχόλια εἲωθα (Πρκ με σημ. περιμένειν: Να βρείτε το συντακτικό ρόλο των παραπάνω λέξεων (μονάδες 4) β. περιφέρομαι συλλέγομαι = συλλέγω. σοι. Άεί γάρ δή καί τάς πρόσθεν ἡμέρας εἰώθαμεν φοιτᾶν καί ἐγώ καί οἱ ἂλλοι παρά τόν Σωκράτη. Φαίδων. συγκεντρώνομαι. Να γράψετε τους τύπους που ζητούνται: διηγήσασθαι: γ΄ πληθυντικό Ευκτική Ενεστώτα ἀνοιχθείη: β΄ ενικό Παρατατικού εἰσῇμεν: β΄ πληθυντικό Προστακτικής Ενεστώτα συνελέγημεν: απαρέμφατο του ίδιου χρόνου ἐπυθόμεθα: β΄ πληθυντικό Μέλλοντα παρηγγείλαμεν: απαρέμφατο Παρακειμένου στη μέση φωνή περιμένειν: γ΄ ενικό Υπερσυντελίκου ὃσπερ: αιτιατική πληθυντικού στο ουδέτερο γένος Σωκράτη: κλητική ενικού πρότερον: να γραφεί στον υπερθετικό βαθμό (μονάδες 10) . Ενσ) = συνηθίζω φοιτάω -ῶ = είμαι μαθητής κάποιου.ΑΓΝΩΣΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ – Θέμα 2ο (Πλάτων. Περιεμένομεν οὖν ἑκάστοτε ἓως ἀνοιχθείη τό δεσμωτήριον. ἐπυθόμεθα ὃτι τό πλοῖον ἐκ Δήλου ἀφιγμένον εἲη. Παρηγγείλαμεν οὖν ἀλλήλοις ἣκειν ὡς πρῳαίτατα εἰς τό εἰωθός. συγκεντρώνω. διατρίβοντας μετ’ ἀλλήλων· ἀνεῴγετο γάρ οὐ πρῴ· ἐπειδή δέ ἀνοιχθείη.

Σίτῳ μέν γάρ τοσούτῳ ἐχρῆτο. ὃσον ἡδέως ἢσθιε. χορτασμός ἐμπίμπλαμαι = γεμίζω. «ὃ τοῖς πλείστοις ἐργωδέστατόν ἐστιν»: Να αναγνωρίσετε την πρόταση (εισαγωγή – εκφορά – ρόλος) (μονάδες 2) γ. δύσκολος κόρος (ὁ) = πλήρωση. 5-6) « Διαίτῃ δέ τήν ψυχήν ἐπαίδευσε καί τό σῶμα ᾗ χρώμενος ἂν τις. ποιεῖν. «Εἰ δέ ποτε κληθείς …. τά πείθοντα: Να αναγνωρίσετε το συντακτικό ρόλο των παραπάνω λέξεων (μονάδες 5) β. ἐσθίειν»: Να βρείτε τον υποθετικό λόγο. τοῖς δέ μή δυναμένοις τοῦτο ποιεῖν συνεβούλευε φυλάττεσθαι τά πείθοντα μή πεινῶντας ἐσθίειν» Ερμηνευτικά σχόλια δίαιτα = τρόπος ζωής. Απομνημονεύματα. θαρραλέως καί ἀσφαλῶς διάγοι καί οὐκ ἂν ἀπορήσειε τοσαύτης δαπάνης. Οὓτω γάρ εὐτελής ἦν. 13. Εἰ δέ ποτε κληθείς ἐθελήσειεν ἐπί δεῖπνον ἐλθεῖν. ζωή ἀπορῶ = είμαι χωρίς πόρους. γενική ενικό στο ίδιο γένος ῥᾳδίως: υπερθετικός βαθμός κληθείς: αιτιατική ενικού θηλυκού γένους (μονάδες 10) . χρώμενος. α. εἰ μή διψῴη.ΑΓΝΩΣΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ – Θέμα 3ο (Ξενοφών. ὣστ’ οὐκ οἶδ’ εἲ τις οὓτως ἂν ὀλίγα ἐργάζοιτο ὣστε μή λαμβάνειν τά Σωκράτει ἀρκοῦντα. Α. καί ἐπί τοῦτο οὓτω παρεσκευασμένος ᾔει ὣστε τήν ἐπιθυμίαν τοῦ σίτου ὃψον αὐτῷ εἶναι· ποτόν δέ πᾶν ἡδὐ ἦν αὐτῷ διά τό μή πίνειν. Να γράψετε τη μετάφραση του κειμένου (μονάδες 20) 2. χορταίνω ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ 1. ὃ τοῖς πλείστοις ἐργωδέστατόν ἐστιν. Να γράψετε τους τύπους που ζητούνται: χρώμενος: γ΄ ενικό Ευκτικής παθητικού Αορίστου ἐργάζοιτο: ο ίδιος τύπος στον Αόριστο διψῴη: μετοχή ουδετέρου γένους στη γενική ενικού δυναμένοις: β΄ πληθυντικό Υποτακτικής στον ίδιο χρόνο συνεβούλευε: απαρέμφατο Αορίστου σίτῳ: ονομαστική πληθυντικού σῶμα: δοτική πληθυντικού ἡδύ: συγκριτικός βαθμός. ὣστε φυλάξασθαι τό ὑπέρ τόν κόρον ἐμπίπλασθαι. ὀλίγα. εἰ μή τι δαιμόνιον εἲη. τοῦτο ῥᾳδίως πάνυ ἐφυλάττετο. στεροῦμαι ὂψον (τό) = φαγητό ἐργώδης = επίπονος. τοῖς πλείστοις. να τον χαρακτηρίσετε και να τον τρέψετε στο είδος του μη πραγματικού (μονάδες 3) 3.

ἐροῦμεν. Με ποια επιχειρήματα προσπαθεί ο Σωκράτης να δικαιολογήσει τον εξαναγκασμό των φιλοσόφων να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στο κοινωνικό σύνολο. ἐπελάθου : Να γράψετε δύο παράγωγα για κάθε λέξη (μονάδες 10) Δ. .Σκέψαι τοίνυν. ὃτι νόμῳ οὐ τοῦτο μέλει. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Α. πάλιν. ἀδικήσομεν αὐτούς. καί ποιήσομεν χεῖρον ζῆν. προσαναγκάζοντες τῶν ἂλλων ἐπιμελεῖσθαί τε καί φυλάττειν. Ενότητα 13η ] .Ἀληθῆ. «Κι όποιος απ’ την πατρίδα του το φίλο προτιμά. συναρμόττων τούς πολίτας πειθοῖ τε καί ἀνάγκῃ.Ἐπελάθου. ἀλλ’ δίκαια πρός αὐτούς ἐροῦμεν. ὃπως ἓν τι γένος ἐν πόλει διαφερόντως εὖ πράξει. ποιῶν μεταδιδόναι ἀλλήλοις τῆς ὠφελίας ἣν ἂν ἓκαστοι τό κοινόν δυνατοί ὦσιν ὠφελεῖν καί αὐτός ἐμποιῶν τοιούτους ἂνδρας ἐν τῇ πόλει. . Να γράψετε τη μετάφραση του κειμένου (μονάδες 10) Β. δυνατόν αὐτοῖς ὂν ἂμεινον. φυλάττειν. εἶπον. . καταχρῆται. ἦν δ’ ἐγώ. Ποιοι ορισμοί της Δικαιοσύνης διατυπώνονται στην αρχή της Πολιτείας.Ἒπειτ’. ὦ φίλε. ἒφη· ἐπελαθόμην γάρ. Εγώ – μάρτυρας ο θεός ο παντεπόπτης – ούτε θα σιωπούσα βλέποντας τη συμφορά την πόλη να σιμώνει αντί τη σωτηρία ούτε φίλο μου θα ‘ κανα της χώρας τον εχθρό. τον έχω για μηδενικό. ὦ Γλαύκων. ἀλλ’ ἐν ὃλῃ τῇ πόλει τοῦτο μηχανᾶται ἐγγενέσθαι. ὃτι οὐδ’ ἀδικήσομεν τούς παρ’ ἡμῖν φιλοσόφους γιγνομένους. (μονάδες 15) 2. τρέπεσθαι. οὐχ ἳνα ἀφιῇ τρέπεσθαι ὃπῃ ἓκαστος βούλεται.» Να σχολιάσετε τα λόγια του Κρέοντα («Αντιγόνη» . 1.ΓΝΩΣΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ – ΘΕΜΑ 1Ο [ «Πολιτεία». ἒφη. δημιουργούμε τις φιλίες μας. (μονάδες 10) . γιατί το ξέρω πως είναι μοναδικό σωσίβιο και μόνο πάνω στης πόλης το σκαρί. (μονάδες 15) Γ. ορθό σαν πλέει. ἀλλ’ ἳνα καταχρῆται αὐτός αὐτοῖς ἐπί τόν σύνδεσμον τῆς πόλεως.Σοφοκλής) συγκρίνοντάς τα με τις απόψεις που εκφράζει ο Σωκράτης στο κείμενο.

ΓΝΩΣΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ – ΘΕΜΑ 2Ο [ «Πρωταγόρας». οὓτω καί ταύτας νείμω. πως η ελευθερία και η ισότητα υπάρχουν κατά κύριο λόγο στη δημοκρατία. πρῶτον μέν διά τήν τοῦ θεοῦ συγγένειαν ζῴων μόνον θεούς ἐνόμισεν. Με την αφήγηση του μύθου του ο Πρωταγόρας προσπάθησε να αποδείξει μια θέση του. (μονάδες 15) 2. αυτό θα ήταν έτσι στον μέγιστο βαθμό εκεί όπου . Γιατί αν είναι αλήθεια αυτό που υποστηρίζουν μερικοί. Νενέμηνται δέ ὦδε· εἷς ἒχων ἰατρικήν πολλοῖς ἱκανός ἰδιώταις. Ποια είναι αυτή. πόλεις δέ οὐκ ἦσαν· ἀπώλλυντο οὖν ὑπό τῶν θηρίων διά τό πανταχῇ αὐτῶν ἀσθενέστεροι εἶναι. Ἐρωτᾷ οὖν Ἑρμῆς Δία τίνα οὖν τρόπον δοίη δίκην καί αἰδῶ ἀνθρώποις· «Πότερον ὡς αἱ τέχναι νενέμηνται. Ενότητα 4η ] « Ἐπειδή δέ ὁ ἂνθρωπος θείας μετέσχε μοίρας. να δείξετε πώς αυτές πραγματώνονται στο δημοκρατικό πολίτευμα.» «Ἐπί πάντας. ἳν’ εἶεν πόλεων κόσμοι τε καί δεσμοί φιλίας συναγωγοί. ἧς μέρος πολεμική – ἐζήτουν δή ἀθροίζεσθαι καί σῴζεσθαι κτίζοντες πόλεις· ὃτ’ οὖν ἁθροισθεῖεν. σύμφωνα με το νόμο αυτής της δημοκρατίας. ἢ ἐπί πάντας νείμω. Θεωρείτε ότι είναι πειστική η στήριξη της θέσης του. καί οἰκήσεις καί ἐσθῆτας καί ὑποδέσεις καί στρωμνάς καί τάς ἐκ γῆς τροφάς ηὓρετο. Ζεύς οὖν δείσας περί τῷ γένει ἡμῶν μή ἀπόλοιτο πᾶν.» ἒφη Ζεύς. «καί πάντες μετεχόντων· οὐ γάρ ἂν γένοιντο πόλεις. «αἰδώς – δίκη»: Αφού ορίσετε το περιεχόμενο των δύο εννοιών. καί ἐπεχείρει βωμούς τε ἱδρύεσθαι καί ἀγάλματα θεῶν· ἒπειτα φωνήν καί ὀνόματα ταχύ διηρθρώσατο τῇ τέχνῃ. φιλίας συναγωγοί»: Να γράψετε τη μετάφραση του αποσπάσματος (μονάδες 10) Β. καί ἡ δημιουργική τέχνη αὐτοῖς πρός μέν τροφήν ἱκανή βοηθός ἦν. εἰ ὀλίγοι αὐτῶν μετέχοιεν ὣσπερ ἂλλων τεχνῶν· καί νόμον γε θές παρ’ ἐμοῦ τόν μή δυνάμενον αἰδοῦς καί δίκης μετέχειν κτείνειν ὡς νόσον πόλεως » ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Α. πρός δέ τόν τῶν θηρίων πόλεμον ἐνδεής – πολιτικήν γάρ τέχνην οὒπω εἶχον. Οὓτω δή παρεσκευασμένοι κατ’ ἀρχάς ἂνθρωποι ᾤκουν σποράδην. ὣστε πάλιν σκεδαννύμενοι διεφθείροντο. όπως παρουσιάζεται από τον Αριστοτέλη στο παρακάτω απόσπασμα: «Πρώτο είδος δημοκρατίας είναι αυτή που παίρνει το όνομά της από την όσο γίνεται πιο πιστή εφαρμογή της αρχής της ισότητας. συνίσταται στο ότι οι φτωχοί δεν έχουν περισσότερα δικαιώματα και προνόμια από τους πλούσιους· σε καμιά περίπτωση αυτές οι δύο ομάδες δεν είναι κυρίαρχες η μια της άλλης: και οι δύο είναι όμοιες. 1. Η ισότητα. ἠδίκουν ἀλλήλους ἃτε οὐκ ἒχοντες τήν πολιτικήν τέχνην. Ἑρμῆν πέμπει ἂγοντα εἰς ἀνθρώπους αἰδῶ τε καί δίκην. « Ἐπειδή δε ὁ ἂνθωπος …. καί οἱ ἂλλοι δημιουργοί· καί δίκην δή καί αἰδῶ οὓτω θῶ ἐν τοῖς ἀνθρώποις.

οι πολίτες – δίχως καμιά εξαίρεση – συμμετέχουν με τον ίδιο τρόπο στη διακυβέρνηση» (μονάδες 15) Γ. Πού καταλήγει η συζήτηση των δύο φιλοσόφων ως προς το θέμα της φύσης της αρετής. νόμον: Να γράψετε από μία σύνθετη λέξη χρησιμοποιώντας ως β΄ συνθετικό τις παραπάνω λέξεις (μονάδες 5) Δ. (μονάδες 10) . δίκη. πολεμική. άφιξη. εργάτης. ψείρα: Να βρείτε με ποιες λέξεις του κειμένου σχετίζονται ετυμολογικά οι παραπάνω (μονάδες 5) 2. αναγέννηση. φιλίας. τέχνη. 1. άρθρο.