You are on page 1of 96

ΑΠΑΝΣΑ, ΜΑΞΙΜΟΤ τοῦ ΟΜΟΛΟΓΗΣΟΤ

*
2ος Σόμος - 14 Α ........................................................................................................................................................................ 1
ΕΡΨΣΑΠΟΚΡΙ΢ΕΙ΢ Α' ........................................................................................................................................................... 1
ΠΡΟ΢ ΘΕΟΠΕΜΠΣΟΝ ΢ΦΟΛΑ΢ΣΙΚΟΝ ......................................................................................................................... 86
ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΕΙ΢ ΣΟΝ ΝΘ' (59) ΧΑΛΜΟΝ ....................................................................................................................... 90

2ος Σόμος - 14 Α
ΕΡΩΣΑΠΟΚΡΙ΢ΕΙ΢ Α' *
(≡14Α_010≡>

ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 1
ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢
*** *** πάθεσιν καὶ τὴν προσβολὴν μειοἶ τὴν κακίαν καὶ πάλιν εἰς τὸ
πρότερον ἀποκαθίσταται σχ῅μα, τουτέστιν εἰς τὴν κατὰ φύσιν ἐπιθυμίαν
εἴ τινες *** ἔφεσις καὶ πόθος Θεοῦ. Σὸ δὲ τὴν χεἶρα βαλεἶν «εἰς τὸν κόλπον»
σημαίνει τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Φριστόν, τὸν τοῦ Πατρὸς Λόγον, ἐν τ῵
ἡμετέρῳ τ῅ς φύσεως ἐργαστηρίῳ σαρκούμενον· τοῦτο γὰρ ὁ κόλπος καὶ ἡ
λευκὴ χεὶρ σημαίνει· καὶ πάλιν ἐν τ῵ προτέρῳ σχήματι τ῅ς χειρὸς
ἀποκαθισταμένης δηλοῦται ὡς μετὰ τὴν ἀνάστασιν ὁ Κύριος
ἀναλαμφθεὶς ἐν τ῵ πατρικ῵ κόλπῳ ἀπεκατέστη. Μωυσ῅ς γὰρ ὡς μεσίτης
τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ λαοῦ γεγονώς, ποτὲ μὲν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς πρόσωπον
ἐπέχει, ποτὲ δὲ τ῅ς ἡμετέρας φύσεως.
ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 2
Σί σημαίνει ὁ ἐν γῆ ΢ενναὰρ οἰκοδομούμενος πύργος;
ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢
Σό ἔργο τοῦ ἁγίου Μαξίμου χωρίστηκε σέ τόμους καί ἀναγράφονται οἱ σελίδες
σύμφωνα μέ τή σειρά "ΓΡΗΓΟΡΙΟ΢ Ο ΠΑΛΑΜΑ΢" τῶν ἐκδόσεων "ΣΟ ΒΤΖΑΝΣΙΟΝ"
Θεσσαλονίκη 1992, ΥΙΛΟΚΑΛΙΑ ΣΨΝ ΝΗΠΣΙΚΨΝ ΚΑΙ Α΢ΚΗΣΙΚΨΝ, γιά νά μπορεἶ
εὔκολα ὁ ἀναγνώστης νά συμβουλεύεται μετάφραση. Σό κείμενο προέρχεται ἀπό τρεἶς
πηγές: 1) ἀπό τήν ἠλεκτρονική βιβλιοθήκη ἑλληνικῶν κειμένων, Thesaurus Linguae
Graecae, TLG (http://www.tlg.uci.edu), 2) κείμενα πού δέν περιλαμβάνονται στό TLG ἀπό
τήν πατρολογία τοῦ Migne, τόμος 90ος καί 91ος (τά δακτυλογράφησε ἡ μητέρα τοῦ π.
Ἀρσενίου Μέσκου), καί 3) τά σχόλια στά ἔργα τοῦ ἁγίου Διονυσίου τοῦ Ἀρεοπαγίτη ἀπό
τίς ἐκδόσεις ΒΤΖΑΝΣΙΟ, τό κείμενο περάστηκε ἀπό σκάνερ, ἀκολούθησε ὀπτική
ἀναγνώριση χαρακτήρων καί ἔλεγχος.
Σόμος καί σελίδα γιά τίς ἐκδόσεις ΒΤΖΑΝΣΙΟ ἀναγράφονται μέ τόν ἀκόλουθο
τρόπο: (≡15Β_010≡>, δηλαδή ἀκολουθεἶ ἡ δέκατη σελίδα τοῦ 15Β τόμου. Ἐπίσης ὑπάρχει καί
ἔνδειξη γιά τήν σελίδα τ῅ς πατρολογίας Migne (=0364=) ὅταν τό κείμενο προέρχεται ἀπό
ἐκεἶ.
* Σό κείμενο προέρχεται ἀπό τήν πατρολογία τοῦ TLG, σέ ἀντιπαράθεση μέ τό
κείμενο τῶν ἐκδόσεων "ΣΟ ΒΤΖΑΝΣΙΟΝ" τ῅ς σειρ᾵ς "ΓΡΗΓΟΡΙΟ΢ Ο ΠΑΛΑΜΑ΢"
*

Θεσσαλονίκη 1992, ΥΙΛΟΚΑΛΙΑ ΣΨΝ ΝΗΠΣΙΚΨΝ ΚΑΙ Α΢ΚΗΣΙΚΨΝ, τόμος

[1]

14 Α.

Οἰκοδομοῦμεν καὶ ἡμεἶς πύργον ὅτ᾽ ἅν ἐξ ἀνατολῶν κινηθῶμεν,
τουτέστιν ὅτ᾽ ἅν ἀποκινηθῶμεν τ῅ς γνώσεως· ἐρχόμεθα δὲ εἰς γ῅ν
΢ενναάρ, τουτέστιν εἰς τὸ τ῅ς γαστριμαργίας πάθος· (≡14Α_012≡> ΢ενναὰρ γὰρ
‘γρηγόρησις ὀδόντων’ ἑρμηνεύεται· εἷτα καὶ οἰκοδομοῦμεν πύργον,
τουτέστιν τὰ σαρκικὰ πάθη περὶ πολλοῦ ποιούμεθα καὶ οἰκοδομοῦμεν
πάθος πάθει συνάπτοντες. «Ἕως δὲ τοῦ οὐρανοῦ»· οὐ γάρ ποτε
παύσασθαι βούλονται οἱ περὶ τὰ μάταια τὴν σπουδὴν ἔχοντες, ἀλλ᾽
ἀπλήρωτον τὴν περὶ αὐτὰ ὄρεξιν ἔχουσιν. Παύει δὲ ὁ Θεὸς τὴν τοῦ πύργου
οἰκοδομὴν καὶ «συγχεἶ τὰς γλώσσας» ὅτ᾽ ἅν πρὸς τὸ συμφέρον παιδεύων
ἐγκόπτει τὴν ἡμετέραν κακίαν· ὅτ᾽ ἅν γὰρ τὸν ἐπὶ τῆ ἀκαθαρσίᾳ τ῅ς
πορνείας ἡττημένον νόσῳ παιδεύει ἥ τὸν τῆ γαστριμαργίᾳ δεδουλωμένον
πενίᾳ σωφρονίζει, οἱονεὶ ἐγκοπὴν τοῦ τῶν παθῶν πύργου ποιεἶται,
«συγχέων» ἅμα καὶ τὰς γλώσσας· τὸν γὰρ πόρνον πάντοτε περὶ πορνείας
μελετῶντα καταστείλας τῆ νόσῳ, εἰς τὴν περὶ τοῦ σώματος ὑγεἶαν
ἀπασχολεἶσθαι ποιήσας, οἱονεὶ τὴν φωνὴν συγχέας τ῅ς συνεχοῦς μελέτης
τοῦ πάθους.
ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 3
Σί σημαίνει «Δαβὶδ ψάλλων καὶ τὸ πονηρὸν πνεῦμα τοῦ ΢αοὺλ
καταπαύων»;
ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢
Π᾵ς ὁ κατὰ τὸν μακάριον Δαβὶδ ποιμαίνων τὰ πρόβατα, τουτέστιν
τὸ λογιστικὸν τ῅ς ψυχ῅ς, καὶ νικῶν θυμὸν καὶ ἐπιθυμίαν καθάπερ ἐκεἶνος
τὸν λέοντα καὶ τὴν ἄρκον, οὗτος τ῵ λόγῳ τ῅ς διδασκαλίας χρώμενος μετά
τινος ὑψηλ῅ς θεωρίας ἡδύνει τὸν ἀκούοντα καὶ τὰ ἐν αὐτ῵ τ῅ς κακίας
πάθη κατευνάζει.
ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 4
Ἐπειδὴ γέγραπται ἐν τ῵ Εὐαγγελίῳ ὅτι «ἐάν τις μὴ (≡14Α_014≡> γεννηθῆ
ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος» καὶ ἐν ἄλλῳ τόπῳ πάλιν «αὐτὸς ὑμ᾵ς βαπτίσει
ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί», παρακαλῶ μαθεἶν τίς ἡ διαφορά.
ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢
Ἐν ἑκάστῳ τὸ ἅγιον Πνεῦμα γινόμενον, ὡς μὲν ὕδωρ τὸν τ῅ς
σαρκὸς μολυσμὸν καθαίρει, ὡς δὲ Πνεῦμα τὰς τ῅ς ψυχ῅ς κηλίδας
ἐκπλύνει, ὡς δὲ Πνεῦμα ἅγιον ὑποτίθεται τοὺς τρόπους τῶν ἀρετῶν, ὡς δὲ
πῦρ Θεὸν κατὰ χάριν ἀποτελεἶ, τὰ θεἶα τ῅ς ἀρετ῅ς γνωρίσματα
ἐπιλάμπον αὐτ῵.
ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 5
Ἐπειδὴ κατὰ τὸν Θεολόγον Γρηγόριον λέγοντα ἐν τ῵ τ῅ς
Πεντηκοστ῅ς λόγῳ, 'οἱ ἀπόστολοι διὰ τριῶν χαρισμάτων εἰλήφασιν τὸ
τέλειον, πρῶτον μὲν νόσους ἰώμενοι καὶ δαίμονας ἀπελαύνοντες,
δεύτερον δὲ τὸ μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἐμφύσημα, τρίτον δὲ αὐτὸ οὐσιωδῶς
τὸ Πνεῦμα ἐν εἴδει γλωσσῶν πυρίνων', πῶς τις, εἴπερ τοἶς ἀποστόλοις
γένηται κατ᾽ ἀρετὴν ἰσοστάσιος, δύναται λαβεἶν τὰ εἰρημένα χαρίσματα
[2]

καὶ πῶς χρὴ νοεἶν τὸ «οὐσιωδῶς», ὡς ἐν ὑποδείγματι ἑρμηνευθ῅ναι
παρακαλῶ.
ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢
Δυνατὸν καὶ ἡμ᾵ς, εἴπερ μιμηταὶ τῶν ἀποστόλων σπεύσωμεν
γενέσθαι, πρῶτον μὲν διὰ τ῅ς πρακτικ῅ς ἐπιτάσσειν τοἶς πάθεσιν καὶ τὰς
τ῅ς ψυχ῅ς ἐξι᾵σθαι νόσους, δεύτερον δὲ διὰ τ῅ς φυσικ῅ς θεωρίας τὴν
φύσιν ἐφ᾽ ἑαυτὴν ἀποκαθιστάνειν, τρίτον διὰ τ῅ς τοῦ λόγου
διδασκαλίας—τοῦτο γὰρ αἱ γλῶσσαι—πῦρ γίνεσθαι (≡14Α_016≡> τοἶς
ἀκούουσιν, ἅμα μὲν τὰ πάθη αὐτῶν πυρὸς δίκην ἀναλίσκοντας, ἅμα δὲ
καὶ φωτίζοντας. Πῶς δὲ ἐνήργει τὸ πρότερον τὸ ἅγιον Πνεῦμα καὶ πῶς
οὐσιωδῶς τελευταἶον ἐν τοἶς ἀποστόλοις ἐπεφοίτησεν, ἀναγκαἶον ὡς ἐν
ὑποδείγματι διερμηνεῦσαι. Καθάπερ ξύλον ἐπιτιθέμενον τηγάνῳ, εἷτα,
τοῦ πυρὸς ὑφαπτομένου, διὰ μέσου τοῦ τηγάνου τ῅ς θέρμης τοῦ πυρὸς
μεταλαμβάνει τὸ ξύλον, οὕτως τὸ πρότερον ἀμυδρῶς ἐνήργει τὸ Πνεῦμα
ἐν τοἶς ἁγίοις· εἰ δέ τις κατὰ τὸ αὐτὸ ὑπόδειγμα ἐπαρεἶ τὸ διὰ μέσου
τήγανον καὶ τὸ πῦρ ἀμέσως τοῦ ξύλου περιδράξεται, εὐθέως πρὸς τὴν
οἰκείαν φύσιν ἀφομοιοἶ τὸ ξύλον. Οὕτως ὡς ἐν αἰσθητοἶς ὑποδείγμασιν
εἰκάζειν ἔστιν τὸ «οὐσιωδῶς».
ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 6
Ἐπειδὴ ἡ Γραφὴ τρανῶς οὐ λέγει ὅτι δέδωκεν δεκάτας ὁ Ἀβραὰμ τ῵
Μελχισεδέκ, ἄλλως τε δὲ καὶ εἰ πάντα ἀπέδωκεν, καθὼς αὐτὸς λέγει ὅτι
«ἕως σφαιρωτ῅ρος ὑποδήματος» οὐκ ἔλαβεν, πόθεν δέδωκεν δεκάτας;
Οὐδὲ γὰρ αὐτὸς ἴδιόν τι ἐπεφέρετο εἰς πόλεμον ἔκπληκτος ἀπερχόμενος.
ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢
Ἐπειδὴ ἡ θεία Γραφὴ «ἱερέα τοῦ Θεοῦ» τὸν Μελχισεδὲκ λέγει εἷναι,
προσηκόντως ἄρα ὁ Ἀβραὰμ ὡς λαϊκοῦ τάξιν ἐπέχων δεδωκέναι τ῵ ἱερεἶ
τὰς δεκάτας πιστευθήσεται. Ὅτι δὲ καὶ εἷχεν πόθεν παρασχεἶν, ἐκεἶθεν
δ῅λον· οἱ γὰρ ἐπιστρατεύσαντες βασιλεἶς ἐπὶ ΢όδομα οὐ μόνον τὰ
΢οδόμων εἷχον λαβόντες, ἀλλὰ καὶ ἄλλων χώρων εἷχον μεθ᾽ ἑαυτῶν
λάφυρα ἅπερ ἦσαν προαιχμαλωτεύσαντες· ἅπερ πάντα κατακόψας
αὐτοὺς ὁ Ἀβραὰμ καὶ λαβών, τὰ μὲν τῶν ΢οδομιτῶν ἀπέδωκεν, τὰ δὲ
(≡14Α_018≡> ἄλλα παρ᾽ ἑαυτ῵ κατέσχεν· ἐξ ὧν καὶ τὰς δεκάτας τ῵ Μελχισεδὲκ
παρέσχετο.
ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 7
Σίνος χάριν οἱ μὲν κατὰ νόμον ἱερεἶς γυναἶκας ἔχειν οὐκ
ἐκωλύοντο, οἱ δὲ κατὰ Φριστὸν ἱερεἶς κωλύονται ὅσον ἀπὸ τ῅ς συνηθείας;
ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢
Σὸ μὲν πρόχειρον, ὡς τοῦ Εὐαγγελίου ὑψηλοτέρου ὄντος καὶ ὡς
πολλοἶς γέγονεν ἡ παρθενία βατὴ ἐξότου διὰ παρθενίας τεχθ῅ναι ὁ
πάντων Δεσπότης ηὐδόκησεν, ὅπερ τοἶς ἀρχαίοις σπάνιον ἦν. Ἐπειδὴ δὲ ἡ
τοῦ Εὐαγγελίου ἱερωσύνη κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδὲκ γενέσθαι
πιστεύεται καὶ οὐ κατὰ τὴν τάξιν Ἀαρών, Μελχισεδὲκ δὲ γυναἶκα
[3]

διὰ τοῦτο ὁ τὴν ἔρημον παθῶν ἀρετὴν βαδίζων ἐὰν στραφῆ εἰς Αἴγυπτον. ἀλλ᾽ ὡς ἀντίτυπος» καὶ ὅτι «ὁ πιστεύων συννεκροἶ τὰς ὑπ᾽ αὐτὸν δυνάμεις». τὸ δὲ «κνίζειν» ἐστὶν τὸ τεμεἶν. ὑπὸ τῶν νοητῶν ὄφεων πλήττεται· ἐὰν δὲ εἰς τὸν σταυρωθέντα Κύριον ἀτενίσει. οἱ κνίζοντες τέμνουσιν μετὰ μαχαιρίων τὸ συκάμινον καὶ ποιοῦσιν ἀπορρεῦσαι τὸν ὀπόν. οὐχ ὡς δὲ τύπος τούτου τοῦ ὑπὲρ ἡμῶν παθόντος. οὗτινος ἡ σὰρξ ἐφ᾽ ὕψους κρεμασθεἶσα νεκρὸν εἷχεν τὸν ἐν τῆ ἡμετέρᾳ σαρκὶ τοῦ ὄφεως τ῅ς ἁμαρτίας νόμον καὶ ἀνενέργητον. Φαλκοῦς δὲ ὁ ὄφις. τουτέστιν εἰς τὸν τ῅ς ἁμαρτίας σκοτασμόν. ἐπειδὴ οὔτε μείωσιν οὔτε ἰὸν ἐπιδέχεται ἡ τοῦ χαλκοῦ φύσις. Ζῳύφια δὲ εἰσέρπουσιν ἔσωθεν καὶ τ῅ς ἀκτίνος τοῦ ἡλίου εἰσβαλλούσης. τί ἐστιν «αἰπόλος» καὶ τί «τὸ κνίζειν»; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ «Αἰπόλος» ἐστὶν ποιμὴν αἰγῶν.ἐσχηκέναι οὐκ ἀναγέγραπται. ἀναγκαἶον καὶ ταῦτα διασαφ῅σαι. ἀναγκαίως ἄρα καὶ οἱ κατὰ τὴν αὐτοῦ τάξιν ἱερατεύοντες ἐπίσκοποι γυναἶκας οὐ προσίενται. σῴζεται. Ὅστις οὖν ἀτενίζει ἐν αὐτ῵ καὶ πιστεύει νενεκρῶσθαι καὶ ἀνενέργητον [4] . Ἐπειδὴ δὲ ὁ Θεολόγος Γρηγόριος μέμνηται λέγων «ὁ δὲ χαλκοῦς ὄφις κρεμν᾵ται μὲν κατὰ τῶν δακνόντων ὄφεων. ὥσπερ οὐδὲ ὁ Κύριος προσήκατο ἰὸν ἁμαρτίας «οὐδὲ ἡ σὰρξ αὐτοῦ εἷδεν διαφθοράν». Καὶ ταῦτα μὲν κατὰ τὸ γράμμα· κατὰ δὲ τὸν τ῅ς ἀναγωγ῅ς τρόπον. Ἐπειδὴ οὖν ὁ ὀπὸς τοῦ συκαμίνου ὠμός ἐστιν καὶ παχὺς καὶ βλαβερός. Κνίζει δὲ συκάμινα ὁ τὸ σῶμα δι᾽ ἐγκρατείας ὑποπιάζων καὶ τὴν ὑγρότητα τῶν παθῶν ἀπορρέων· οὗτος γὰρ δίκην ζῳυφίων δέχεται θείους λογισμοὺς καὶ «ἡλίῳ τ῅ς δικαιοσύνης» γλυκαίνεται καὶ ἁπαλύνεται τὴν ψυχὴν καὶ προφήτης ἀπὸ Θεοῦ καὶ διδάσκαλος ἑτέροις καθίσταται. Ὁ δι᾽ ἀρετ῅ς καὶ γνώσεως τὸ (≡14Α_022≡> τ῅ς ψυχ῅ς ὀπτικὸν ἀνακαθήρας γινώσκει σαφῶς ὅτι ἡ κακία ἀνυπόστατός ἐστιν καὶ ἐν οὐδενὶ τῶν ὄντων ὑπάρχουσα εἰ μὴ μόνον ἐν τ῵ πράττεσθαι. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 9 Σί σημαίνει ὁ χαλκοῦς ὄφις ὁ κατὰ πρόσταξιν Θεοῦ ὑπὸ Μωυσέως ἐφ᾽ ὑψηλοῦ κρεμασθεὶς ἐν τῆ ἐρήμῳ; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐπειδὴ ὁ ἐξαρχ῅ς ἀπατήσας τὸν ἄνθρωπον ὁ νοητὸς ὄφις διὰ τ῅ς παρακο῅ς ἐν τῆ σαρκὶ τὸν τ῅ς ἁμαρτίας νόμον ἡμἶν ἐγκατέμιξεν. ὄφεως δίκην ἕρπων ἐν ἡμἶν διὰ τ῅ς ἡδον῅ς. Ἐπεὶ οὖν ὁ ἀρχέκακος ὄφις τὴν σκολιότητα τ῅ς ἁμαρτίας ἐν τ῵ ἀνθρώπῳ διὰ τ῅ς παρακο῅ς ἐνεκέρασεν. παραδηλῶν τὸ μέλλον ἐπὶ τοῦ Κυρίου γενήσεσθαι· αὐτὸς γὰρ καὶ μόνος διὰ τοῦ πάθους τοῦ σταυροῦ ἐστηλίτευσεν τὴν ἁμαρτίαν καὶ ἔδειξεν ἀνενέργητον καὶ νεκράν. ἐνκελεύεται Μωυσ῅ς κρεμάσαι τὸν χαλκοῦν ὄφιν. ποιμήν ἐστιν αἰγῶν ὁ ποιμαίνων (≡14Α_020≡> τ῵ λόγῳ τὸ ἐπιθυμητικὸν τ῅ς ψυχ῅ς μέρος. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 8 Ἐπειδὴ γέγραπται ὅτι ὁ προφήτης Ἀμὼς «αἰπόλος ἦν κνίζων συκάμινα». γλυκαίνουσιν καὶ ἁπαλύνουσιν αὐτό.

ὡς παραδηλοῦντος τὴν τοῦ διαβόλου νέκρωσιν.γενέσθαι τὸν ἐχθρόν. εἴπερ «ὁ νόμος πνευματικός ἐστιν». ἀλλ᾽ ὡς ἀντίτυπος». τότε λύεται τῶν δεσμῶν τ῅ς ἁμαρτίας καὶ τοῦ πένθους ἀπαλλαγεὶς χαρὰν τῆ ψυχῆ εἰσοικίζεται. ἑορτάζειν τὸ σάββατον τῶν ἡμερῶν καὶ τὸ σάββατον τῶν ἑβδομάδων ὅπερ ἐστὶν ἡ Πεντηκοστή. Αὐτὸς οὖν διὰ φιλανθρωπίαν ὁ Κύριος τὴν ἡμετέραν σάρκα ἀναλαβών. τούτου χάριν ὁ μὲν κατάγει. καὶ τὸ σάββατον τ῅ς ἑπταετερίδος ὅπερ ἐστὶν ὁ Ἰωβηλαἶος; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἑορτάζομεν τὴν ἑβδομάδα τῶν ἡμερῶν ὅτ᾽ ἅν τὴν τῶν κακῶν ἐνέργειαν παύσωμεν. οἱ δὲ ἀπὸ (≡14Α_026≡> τ῅ς πράξεως τῶν ἐντολῶν ἀρχόμενοι ἐπὶ τὰς ἐπαγγελίας ἀνάγονται. Ἐπειδὴ γὰρ ἠσθένησεν αὐτὴ διὰ τ῅ς παραβάσεως καὶ τ῵ διαβολικ῵ καύσωνι ἐθανατώθη. οὗτος καὶ «συννεκροἶ τὰς ὑπ᾽ αὐτὸν δυνάμεις»· οὐκέτι γὰρ οὔτε διὰ τῶν αἰσθήσεων οὔτε διὰ τῶν αἰσθητῶν δι᾽ ὧν εἷχεν τὸ κράτος. *ἥ+ ἑορτάζομεν δὲ καὶ τὸ σάββατον τῶν ἑβδομάδων ὅτε τὰς συγκαταθέσεις τῶν πονηρῶν λογισμῶν παύσωμεν. καταβλάψαι δύναται· διὰ τοῦτο οὖν εἴρηται τ῵ πατρὶ «οὐχ ὡς τύπος. Ἑορτάζομεν δὲ καὶ τὸν ἰωβηλαἶον ὅτε τὰς μνήμας τῶν κακῶν καὶ φαντασίας τὰς ἐκ προλήμψεως ἡμἶν ἐπισυμβαινούσας τέλεον καταπαύσωμεν· τὸ γὰρ ἰωβηλαἶον (≡14Α_024≡> ἑρμηνεύεται ‘ζῶντος λύσις δεσμῶν’ ἥ ‘ζῶντος ἀπαλλαγὴ πένθους·’ ὅτε γάρ τις τὴν ἀπάθειαν τελείαν κτήσηται. καὶ τὸ σάββατον τῶν ἐνιαυτῶν τὴν ἑπταετερίδα. ἀπέστειλεν ὁ Κύριος τὸν Μωυσ῅ν διὰ ὆άβδου θαυματουργοῦντα. διὰ τῶν ταύτης παθημάτων τὴν νεκρωθεἶσαν ἡμῶν φύσιν ἐζωοποίησεν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 12 Σί δήποτε ὁ μὲν εἸς τῶν εὐαγγελιστῶν τὴν γενεαλογίαν ἀπὸ τῶν κάτω ἐπὶ τὰ ἄνω ποιεἶται. Ἑορτάζομεν δὲ καὶ τὸ σάββατον τῶν ἐνιαυτῶν ὅτε τὴν προσβολὴν τ῅ς ἐπιθυμίας μὴ παραδεξώμεθα. καθάπερ καὶ Ἐλισσαἶος τὸν Γιεζεί. μ᾵λλον δὲ καὶ λίαν μυστικῶς τοῦτο πεποιήκασιν· ἐπειδὴ γὰρ οἱ μὲν τῶν πιστῶν ἀπὸ τῶν ἐπαγγελιῶν ἐπὶ τὴν πρ᾵ξιν τῶν ἐντολῶν κατάγονται. ἐπειδὴ ὁ ἐνιαυτὸς ἔχει τῶν καρπῶν τὴν ἀναβλάστησιν καὶ τὴν ἐπιθυμίαν ἐν τούτοις διεγείρουσαν. καὶ οὐκ ἀνέστησεν τὸν ἄνθρωπον. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 10 Πῶς χρὴ καὶ ἡμ᾵ς. ὁ δὲ τ῅ς ΢ουμανίτιδος παἶς τὴν ἀνθρωπείαν φύσιν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 13 [5] . ὁ δὲ ἀνάγει τὴν γενεαλογίαν. οὔτε δὲ οἱ προφ῅ται τοῦτο ἴσχυσαν. ὁ δὲ ἕτερος τὸ ἐναντίον; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Οἷμαι ὅτι οὐκ ἀσκόπως. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 11 Σί σημαίνει Ἐλισσαἶος ἀναστήσας τὸν υἱὸν τ῅ς ΢ουμανίτιδος; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐλισσαἶος ὁ προφήτης δηλοἶ τὸν Κύριον.

ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 14 Ἐπειδή τινες ἀποροῦσιν ὅτι "πῶς λαθεἶν λέγεται πάσας τὰς οὐρανίους δυνάμεις ἡ τοῦ Κυρίου ἐνανθρώπησις.’ 'Γεβὰλ' δὲ ‘φύραμα·’ ἐν τ῵ φυράματι οὖν τ῅ς ἐθνικ῅ς μερίδος τ῅ς κατηραμένης πήγνυσιν θυσιαστήριον ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Φριστός. ἅπερ ποιοῦντες οἱ Ἰουδαἶοι καὶ αἱ γυναἶκες αὐτῶν ἐτίθουν ἐν ταἶς θυρίσιν τῶν οἴκων. Ἐκεἶνο δὲ ἔλαθεν αὐτούς. ἔστιν δὲ αὕτη ἀσύνθετος—π᾵σα δὲ κτίσις σύνθετός ἐστιν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 16 Σί σημαίνει ὅπερ ἀπειλεἶ ὁ προφήτης τοὺς ποιοῦντας «χαύωνας τῆ στρατιᾶ τοῦ οὐρανοῦ» παραδίδοσθαι τ῵ Ναβουχοδονόσορ ὥστε ἐν τῆ πύλῃ Ἱερουσαλὴμ π῅ξαι τὸν θρόνον αὐτοῦ; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Φαύωνές εἰσιν ἀρτίδια ἐκ διαφόρων εἰδῶν ὄντα. «ἐφ᾽ οὓς οὐκ ἐπεβλήθη σίδηρος». τουτέστιν τὴν Ἐκκλησίαν. ἀπελεκήτους διὰ τὸ ἁπλοῦν τῶν τρόπων καὶ ἀπέριττον γενομένους· ἐξ ὧν ἡ τῶν ἐθνῶν Ἐκκλησία συνέστη. μόνη δέ. ἡ ἁγία Σριὰς ἁπλ῅ καὶ ἀσύνθετος— διὰ τοῦτο οὖν ἄνισα προτίθησιν ἡ Ἐκκλησία τοὺς ἄρτους καὶ τὰ ποτήρια. ὁπόταν εὑρίσκωμεν ὅτι καὶ αἱ προφητεἶαι αἱ περὶ τοῦ Κυρίου δι᾽ ἀγγέλων γεγόνασιν καὶ τὴν σύλληψιν τ῅ς παρθένου ὁ Γαβριὴλ εὐαγγελίζεται καὶ τοὺς ποιμένας ἄγγελοι μυσταγωγοῦσιν;" τί οὖν ἐστιν τὸ λαθὸν τοὺς ἀγγέλους; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ὅτι μὲν ᾔδεισαν οἱ ἄγγελοι τὴν μέλλουσαν ἔσεσθαι ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν ἀνθρώπων τοῦ Κυρίου ἐνανθρώπησιν. Ἐκ λίθων δὲ τελείων. δεχόμεναι τὴν αὐγὴν τ῅ς σελήνης καὶ τοῦ ἑωσφόρου. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 15 Σί δήποτε ἐν τ῵ ὄρει Γεβάλ. δηλῶν τοὺς νοητοὺς λίθους τοὺς ἀποστόλους. Ἐπειδὴ δὲ κατ᾽ ἐξαίρετον τὰ σύμβολα ταῦτα τ῅ς θείας οὐσίας εἰσὶν μυστήρια καὶ ἀπεικονίσματα. ὅλος ἦν ἐν τῆ γαστρὶ τ῅ς Παρθένου. ἡ ἀκατάληπτος τοῦ Κυρίου (≡14Α_028≡> σύλληψις καὶ ὁ τρόπος πῶς ὅλος ἐν τ῵ Πατρὶ καὶ ὅλος ὢν ἐν π᾵σιν καὶ πάντα πληρῶν. ὡς εἴρηται. οὐ δεἶ ἀμφιβάλλειν. τὸ θεἶον ἐν τούτοις χαρακτηρίζουσα. ἐν ᾧ αἱ κατάραι ἐδόθησαν. ἐγγράφων τὸν νόμον οὐκ ἐν πλαξὶν 'λιθίναις ἀλλ᾽ ἐν πλαξὶν' «καρδίαις σαρκίναις».Σίνος χάριν ἐν τῆ προθέσει τοῦ τιμίου σώματος καὶ αἵματος τοῦ Κυρίου τοὺς ἄρτους καὶ τὰ ποτήρια ἄνισα προτίθειν ἔθος ἐστὶν τῆ Ἔκκλησίᾳ; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Πάντα ὑπερφυ῅ λόγον ἔχουσιν τὰ ἐν τῆ Ἔκκλησίᾳ τελούμενα. τὸ θυσιαστήριον οἰκοδομηθ῅ναι λέγει. Ἐπειδὴ οὖν χαύωνες [6] . προστάσσεται ὁ τοῦ Ναυὴ Ἰησοῦς θυσιαστήριον οἰκοδομ῅σαι καὶ γράψαι τὸν νόμον; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ 'Γαρίζιν' ἑρμηνεύεται ‘περιτομή.

ἡ δὲ αἵξ ἐπὶ τοῦ ἐπιθυμητικοῦ. τουτέστιν τὰ ὑπὸ χρόνον καὶ γένεσιν ὡς φθαρτὰ καὶ περισσὰ ἑκάστοτε ἀπορρίπτει. δέχεται βασιλεύοντα ἐν αὐτῆ. ἡ περιστερὰ δὲ ἐπὶ τοῦ ἁγιασμοῦ. ἵνα ὥσπερ ἡ καρδία διαδίδωσι φυσικῶς τὴν ζωὴν τ῵ σώματι. φασὶν οἱ τὰ τοιαῦτα ἐπεσκεμμένοι ὅτι τρία προσάγει τ῵ κεκτημένῳ τὸ πρόβατον. Περὶ δὲ τοῦ βοός φασιν ὅτι τὴν καρδίαν τρίγωνον κέκτηται.’ ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 17 Σί δηλοῦσιν αἱ κατὰ τὸν νόμον προσαγόμεναι πέντε θυσίαι· τὸ πρόβατον. τὸ γάλα. χρεωστεἶ διδόναι ὥσπερ μαλλὸν τὴν ἠθικὴν πρ᾵ξιν. τὸν δὲ νεφρὸν πεντάβολον· ἔχει δὲ καὶ τρεἶς στομάχους καὶ τὴν μὲν ἡμέραν φωτοειδεἶς ἔχει τοὺς ὀφθαλμούς. τὸν ἀμνόν· ἡ δὲ κόρη τοῦ ὀφθαλμοῦ αὐτοῦ συμπεριπολεἶ τ῵ ἡλίῳ καὶ ἑκάστης ἡμέρας ἀφοδεύει σπυράθους τριακοσίους ἑξηκοντα πέντε. τουτέστιν τὸν περὶ Σριάδος λόγον ὑγι῅ ἔχειν ἐν τῆ καρδίᾳ. τουτέστιν ἐπακολουθεἶ· ἔν τε γὰρ θλίψεσιν ἔν τε εὐημερίαις εὐχαριστῶν ἕπεται τῆ καλῶς ἀγούσῃ τὰ πάντα προνοίᾳ. οὕτως καὶ ἡ εἰς Θεὸν εὐσέβεια τὰ μέλη τ῅ς ψυχ῅ς συνίστησιν· τὸν δὲ νεφρὸν ἔχειν πεντάβολον. Ἀποβάλλει δὲ ὁ τοιοῦτος ἑκάστης ἡμέρας σπυράθους τξε (365). ἡ δὲ τρυγὼν ἐπὶ τ῅ς σωφροσύνης. ὁ βοῦς. ὡς δὲ γάλα τὴν φυσικὴν θεωρίαν—θρεπτικὴ γὰρ αὐτὴ τοῦ νοῦ—ὡς δὲ ἀμνὸν τὸν μαθητευόμενον ἀπογενν᾵ν διὰ τ῅ς ἰδίας διδασκαλίας κατὰ πάντα ὅμοιον ἑαυτ῵ καὶ τέλειον προσάγειν τ῵ Θε῵. ἡ αἴξ. οὗτος χαύωνας ποιεἶ. τουτέστιν ἐν τῆ ψυχῆ. Εἰ δὲ δεἶ καὶ τὰ ἑκάστου ζῴου προσόντα φυσικῶς ζητ῅σαι καὶ ἑκάστου αὐτῶν τὴν πρόσφορον ἐφαρμόσαι θεωρίαν. τουτέστιν τὸν νοῦν τ῵ ἡλίῳ τ῅ς δικαιοσύνης διὰ τ῅ς προνοητικ῅ς (≡14Α_032≡> τῶν ὄντων διοικήσεως φέροντι τὰ ἡμέτερα συμπεριπολεἶ. τουτέστιν τὸ [7] . πλατύνειν δὲ τὴν γ῅ν τ῅ς καρδίας πρὸς ὑποδοχὴν τοῦ θείου λόγου· ἔχειν δὲ καὶ τὴν καρδίαν τρίγωνον. Δεἶ οὖν καὶ ἡμ᾵ς ὥσπερ βοῦν τὸν ζυγὸν φέροντας τοῦ Φριστοῦ καὶ τὸ ἄροτρον τοῦ λόγου μεταχειριζομένους. ὁ δὲ ταῦρος ἐπὶ τοῦ θυμικοῦ. ἡ τρυγὼν καὶ ἡ περιστερά; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Κατὰ μὲν μίαν ἐπιβολὴν λαμβάνεται ὁ κριὸς μὲν ὡς ἡγεμονικὸν ἐπὶ τοῦ λογιστικοῦ. Ἀλλὰ καὶ τὴν κόρην τοῦ ὀφθαλμοῦ ὁ τοιοῦτος ἔχει τ῵ ἡλίῳ συμπεριπολοῦσαν. τῆ δὲ νυκτὶ πυροειδεἶς καὶ τρίτον τ῅ς ἡμέρας καὶ τρίτον τ῅ς νυκτὸς κατ᾽ ἀνατολὰς ὁρῶν πνέει φυσῶν· ὁ δὲ δεξιὸς αὐτοῦ ὆ὶς εὐωδιάζει μόσχον. τὸ δὲ αἸμα αὐτοῦ ἀναιρετικόν ἐστιν πάντων τῶν ἡμέρων ζῴων χωρὶς τοῦ κυνός.‘θυρίδες’ ἑρμηνεύονται. ἐκθλίβων αὐτὴν ὡς ὑποχείριον· Ναβουχοδονόσορ γὰρ ἑρμηνεύεται ‘προφητεύων κρίσιν θλίψεως. τὸν μαλλόν. Σὸ δὲ λογικὸν πρόβατον ὁ ἄνθρωπος. τὰς λιθίνας ἀνατέμνειν καρδίας καὶ τὰς μὲν ἀκάνθας τῶν παθῶν ἐκριζοῦν. τοῦτο (≡14Α_030≡> ὑποβάλλει νοεἶν ὅτι ὅστις διὰ τ῅ς ἡδον῅ς τὰς αἰσθήσεις πρὸς τὰ αἰσθητὰ ἐπιτερπῶς ἔχει. εἴπερ ἑαυτὸν θυσίαν προσφέρειν τ῵ κεκτημένῳ Θε῵ ἐσπούδακεν. Διὰ τοῦτο καὶ τὸν νοητὸν Ναβουχοδονόσορ ἐν τῆ πύλῃ Ἱερουσαλήμ.

Δεἶ οὖν καὶ τὴν ἡμετέραν ψυχὴν τοὺς κρημνοὺς τῶν πειρασμῶν εὐθαρσῶς διαπηδ᾵ν καὶ τὰ προφητικὰ ὄρη ἀναβαίνοντας τὸ ὕψος τ῅ς γνώσεως θηρ᾵σθαι καὶ ἐπὶ ταύτῃ ἥδεσθαι. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 18 Σί ἐστιν τὸ δίδραγμον ὅπερ καὶ ὁ Κύριος ἀπαιτεἶται τελέσαι καὶ τίς ὁ ἰχθὺς ὃν ὁ Πέτρος κρατ῅σαι κελεύεται καὶ τὸν ἐν αὐτ῵ στατ῅ρα λαβεἶν καὶ δοῦναι τοἶς ἀπαιτοῦσιν; [8] . ἔν τε νυκτὶ πειρασμῶν ἔν τε ἡμέρᾳ εὐημερίας εὐχαριστεἶν· ἔχειν δὲ καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐν μὲν νυκτὶ πυροειδεἶς. Ἡ δὲ αἵξ φύσιν ἔχει τοιαύτην· τὰ ὄρη εὐκόλως ἀναβαίνουσα κρημνοβατεἶ καὶ ἐπιτέρπεται τῶν μουσικῶν μελῶν καὶ τὸ δεξιὸν αὐτ῅ς κέρας ἐὰν θυμιαθῆ ἐν οἱῳδήποτε τόπῳ. τουτέστιν τοῦ σώματος· τοῦτο γὰρ ἡ κοιλία· τρίτον δὲ τ῅ς ἡμέρας καὶ τρίτον τ῅ς νυκτὸς ἀφορῶντας πρὸς ἀνατολὰς (≡14Α_034≡> πνέειν. Ὁ τοιοῦτος ἑκάστοτε τὴν περὶ τὰ αἰσθητὰ τῶν αἰσθήσεων ἀποβάλλει πλάνην· αἱ γὰρ αἰσθήσεις τῶν αἰσθητῶν συμπλεκόμεναι· *** οἸον. ἐν δὲ ἡμέρᾳ φωτοειδεἶς. ἀλλὰ διὰ τῶν πέντε αἰσθήσεων τὴν κτίσιν κατοπτεύειν εἰς μόνην ἐπιθυμίαν καὶ ἀγάπην τοῦ κτίσαντος· τρεἶς δὲ καὶ στομάχους κεκτ῅σθαι· ὁ στόμαχος πρῶτον τὰ σιτία δεχόμενος καὶ διὰ τ῅ς πεπτικ῅ς δυνάμεως τὸ εἰλικρινὲς αὐτῶν ἑκάστῳ τῶν μελῶν παραπέμψας. τουτέστιν ὁ κατὰ παρατροπὴν θυμὸς ἀναιρετικός ἐστιν τοἶς μιμουμένοις αὐτὸν ἀνθρώποις. τὴν ἐν αὐτοἶς ἕξιν τῶν σαρκικῶν παθῶν διασαλεύει. σεισμοῦ φαντασίαν παρέχει· ἀφοδεύει δὲ ἑκάστης ἡμέρας σπυράθους διακοσίους. τουτέστιν τὴν θεωρητικὴν δύναμιν ἐν μὲν τῆ ἡμέρᾳ τῶν ἀρετῶν τὰς ἐκ τοῦ ἡλίου τ῅ς δικαιοσύνης ἀκτίνας τ῅ς γνώσεως ὑποδεχομένην. τουτέστιν τὴν τρισσὴν τοῦ Θεοῦ πρόνοιαν συντηρητικὴν καὶ ἐπιστρεπτικὴν καὶ παιδευτικὴν ἀφορῶντας. Οὕτως οὖν καὶ ἡμ᾵ς προσ῅κεν διὰ πρακτικ῅ς καὶ φυσικ῅ς καὶ θεολογικ῅ς θεωρίας ἀγομένους καὶ τὰ πρόσφορα π᾵σιν τοἶς μέλεσιν τ῅ς ψυχ῅ς ἀπονέμοντας. τροφὴ δὲ τοἶς ὑλακτοῦσιν καθ᾽ ἡμῶν δαίμοσιν. δεκαπλούμενος ὁ τέσσαρα*ς+ ἀριθμὸς (≡14Α_036≡> ποιεἶ τὸν τεσσαράκοντα. Σὸ δὲ δεξιὸν κέρας σημαίνει ὅτι ὁ τὸ θεωρητικὸν τ῅ς ψυχ῅ς διὰ τ῅ς προσευχ῅ς τ῵ Θε῵ προσαγαγών. ἐπειδὴ διπλοἶ ἐσμεν ἐκ ψυχ῅ς καὶ σώματος· ὁ οὖν διὰ τὰς τ῅ς ψυχ῅ς ἀρετὰς τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπισπασάμενος γίνεται τοἶς ἄλλοις εὐώδης. καὶ τοῦ ἥττονος προνοεἶσθαι μέρους. τὸ λοιπὸν τῆ κοιλίᾳ δίδωσιν. καὶ οὐ μόνον ἥδεσθαι ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦ δόνακος. ἐν δὲ τῆ νυκτὶ τῶν ὑπὲρ ἀρετ῅ς ἐπαγομένων ἀλλεπαλλήλων πειρασμῶν τοὺς λόγους καταλαμβάνουσαν τῶν ἐγκαταλείψεων· ἔχειν δὲ καὶ τὸν δεξιὸν ὆ἶνα εὐώδη· δεξιὸν μέρος τοῦ ἀνθρώπου ἐστὶν ἡ ψυχή. εὐώδης γινόμενος τοἶς ἀκούουσιν. Σὸ δὲ αἸμα τοῦ τοιούτου ἀναιρετικόν ἐστιν τῶν ἡμέρων ζῴων. τουτέστιν τοῦ ἐμπράκτου λόγου διδάσκοντας ἡδονὴν ἐντιθέναι τοἶς ἀκούουσιν.ἐπιθυμητικὸν μὴ πρὸς τὰ πάθη τετράφθαι. οὗτος δὲ πενταπλούμενος ἀποτελεἶ τὰ διακόσια.

ἀλλὰ τὸν μὲν τῆ παραβάσει τ῅ς ἐντολ῅ς. ἀπολαβεἶν τὰς δυνάμεις καὶ εἰς τὸ ἀρχαἶον ἀποκαταστ῅ναι καὶ δειχθ῅ναι τὸν δημιουργὸν ἀναίτιον τ῅ς ἁμαρτίας. τὸν μὴ ἔχοντα πέρας. διὰ τοῦ λόγου τ῅ς πράξεως τὸ ἐννηχόμενον ἐν τῆ θαλάσσῃ τοῦ βίου γλίσχρον τ῅ς ἁμαρτίας πάθος κρατήσας καὶ τὸν ἐν αὐτ῵ καταποθέντα λόγον. διὰ τοῦτο ἀπαιτουμένου τοῦ Κυρίου τελέσαι τὸν φόρον τ῅ς φύσεως. ταῦτα καὶ τελέσαι τῆ φύσει ἠνέσχετο χωρὶς ἁμαρτίας. ὡς Δεσπότης καὶ διορθωτὴς τ῅ς φύσεως. ὅντινα λόγον ἐν τ῵ πάθει κρύψας εἴασεν νήχεσθαι ἐν τῆ θαλάσσῃ τοῦ ταραχώδους βίου. ἀπαιτοῦντες ὡς ἄνθρωπον ἅπερ εἷχον ἔθος πάντας ἀνθρώπους δασμολογεἶν. οὕτως καὶ τὰς παρατραπείσας τ῅ς ψυχ῅ς δυνάμεις τῆ παρατάσει τῶν αἰώνων ἀποβαλεἶν τὰς ἐντεθείσας αὐτῆ τ῅ς κακίας μνήμας καὶ περάσασαν τοὺς πάντας αἰῶνας καὶ μὴ εὑρίσκουσαν στάσιν εἰς τὸν Θεὸν ἐλθεἶν. ἕνα μὲν προηγούμενον τὸν τ῅ς ψυχ῅ς. Ὁ δὲ Κύριος ἔδειξεν ὡς Θεὸς καὶ Δεσπότης διὰ τ῅ς παραβολ῅ς ἑαυτὸν ἐλεύθερον· ἀλλ᾽ ἐπείπερ τὴν ἡμετέραν ὑποδὺς σάρκα καὶ τὰ ταύτης κατεδέξατο ἀδιάβλητα πάθη. τουτέστιν τὸν ἐξαρχ῅ς κατὰ παραχώρησιν δεδομένον ὅρον τ῅ς χρείας. ἀνασπάσας. παρακαλῶ ὅπερ ἐπίστασαι περὶ τούτου εἰπεἶν. ἐστὶν αὕτη· ἡ τῶν ψυχικῶν δυνάμεων τῆ ἁμαρτίᾳ ὑποπεσουσῶν εἰς ὅπερ ἐκτίσθησαν πάλιν ἀποκατάστασις. τουτέστιν τ῵ πρακτικ῵ τοῦ Κυρίου καὶ ταπειν῵ καὶ μαθητοῦ τρόπον τ῵ πατρὶ ὑπακούσαντι. Ἐπειδὴ γὰρ κατ᾽ ἀρχὰς πλάσας τὸν ἄνθρωπον καὶ δύο γενικοὺς αὐτ῵ λόγους ἐνθέμενος.ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Οἱ ἀπαιτοῦντες τὰ δίδραγμα εἰκόνα φέρουσιν τῶν φυσικῶν ἐν ἡμἶν παθῶν· οὗτοι προσ῅λθον τ῵ Πέτρῳ. οὐδοποτέρῳ δὲ τούτων ἐμμείναντος. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 20 [9] . τὴν εἰς ἀφθαρσίαν καὶ ἀθανασίαν ἀποκατάστασιν· τρίτη δέ. ᾗ καὶ μάλιστα κατακέχρηται ἐν τοἶς ἑαυτοῦ λόγοις ὁ Νύσσης Γρηγόριος. ἐν ᾗ ἀποκαθίσταται τὸν ἐπ᾽ αὐτ῵ λόγον τ῅ς ἀρετ῅ς ἐκπληρώσας· δευτέραν δὲ τὴν τ῅ς ὅλης φύσεως ἐν τῆ ἀναστάσει. τὸν δὲ τῆ παραχρήσει τῶν ὅρων τ῅ς φύσεως παρατρώσαντος. (≡14Α_038≡> ἐλεύθερον τοῦ τ῅ς παραχρήσεως πάθους τῆ φύσει ἀπέδωκεν. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Σρεἶς ἀποκαταστάσεις οἷδεν ἡ Ἐκκλησία· μίαν μὲν τὴν ἑκάστου κατὰ τὸν τ῅ς ἀρετ῅ς λόγον. τῆ ἐπιγνώσει οὐ τῆ μεθέξει τῶν ἀγαθῶν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 19 Ἐπειδὴ Γρηγόριος ὁ Νύσσης ἐν τοἶς ἑαυτοῦ συγγράμμασιν φαίνεται τοἶς μὴ τὸ βάθος ἐπισταμένοις τ῅ς ὑψηλ῅ς αὐτοῦ θεωρίας πολλαχοῦ ἀποκατάστασιν ὑπεμφαίνειν. ἕτερον δὲ κατὰ πρόνοιαν τὸν τ῅ς σαρκός. Δεἶ γὰρ ὥσπερ τὴν ὅλην φύσιν ἐν τῆ ἀναστάσει τὴν τ῅ς σαρκὸς ἀφθαρσίαν χρόνῳ ἐλπιζομένῳ ἀπολαβεἶν. καὶ οὕτως.

τουτέστιν ἐν τ῵ κόσμῳ· νεφέλη δὲ ὁ κόσμος διὰ τὴν ὀργὴν τοῦ Θεοῦ ἤτοι τὸ ἐπιτίμιον τοῦ θανάτου· ποτὲ μὲν γὰρ ἐπὶ καλοῦ λαμβάνεται ἡ νεφέλη ὡς ἠπίως ἀρδεύουσα καὶ ὡς ἀπὸ καύσωνος σκιάζουσα. καὶ διὰ γνώσεως κολληθ῅ναι τ῵ Θε῵. ἔπειτα οἱ τοῦ Φριστοῦ ἐν τῆ παρουσίᾳ αὐτοῦ. ποτὲ δὲ καὶ ἐπὶ ὀργ῅ς ὡς διὰ τὸ ὆αγδαἶον καὶ σφοδρὸν καταστρέφειν καὶ χαλαζοῦν. Κατὰ τοῦτο οὖν ἐν τῆ νεφέλῃ τίθεσθαι τὸ τόξον λέγει. τὸ δὲ ἀντικείμενον τῆ ζωῆ εἰκότως λέγεται θάνατος. «εἷτα τὸ τέλος». εἷτα τὸ τέλος»; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ «Ἀπαρχὴ Φριστὸς» διὰ τ῅ς ἀναστάσεως γέγονεν. τουτέστιν θυμοῦ καὶ ἐπιθυμίας καὶ ἀγνοίας· ὅθεν ὁ βασιλεὺς νοῦς τοῦτο γινώσκων παραδίδωσι τῆ κρίσει. Εἰ δὲ καὶ εἰς τὸν καθένα θέλεις ἐκλαβεἶν τὰ εἰρημένα. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 22 Σί σημαίνει τὸ τόξον ὅπερ ἔθετο ἐν τῆ νεφέλῃ ὁ Θεὸς εἰς διαθήκην πρὸς τὸ γένος τὸ ἀνθρώπινον; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐπειδὴ τὸ τόξον τετράχροόν ἐστιν.Σί σημαίνει ἡ κατὰ τὸν Βὴλ ἱστορία καὶ τίς ὁ Δανιὴλ καὶ ὁ βασιλεὺς Δαρεἶος γινώσκων τὰ ἴχνη τῶν εἰσελθόντων ὅτι ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν καὶ παιδίων εἰσίν; (≡14Α_040≡> ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Π᾵ς ἄνθρωπος ἐν τῆ ‘συγχύσει’ τοῦ βίου γινόμενος— τοῦτο γὰρ ἡ Βαβυλὼν ἑρμηνεύεται—ναὸν τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ποιεἶ τ῵ Βήλ. τουτέστιν τ῅ς ψυχ῅ς. τουτέστιν τὸν βασιλέα νοῦν. τ῵ νόμῳ τοῦ Θεοῦ. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 21 Πῶς δεἶ νοεἶν τὸ ὑπὸ τοῦ Ἀποστόλου εἰρημένον «ἀπαρχὴ Φριστός. τουτέστιν τ῵ διαβόλῳ· ἐν ᾧ εἰ γένηται ὁ Δανιήλ. τὰ ἔργα τ῅ς πίστεως. τὸ χωρισθ῅ναι πάντων. εἰς τὸ πάντας ἄρδην ἀπολέσθαι. Σαύτην ἔθετο ἐν τῆ νεφέλῃ. πάντων τῶν ἐθνῶν ἡ διὰ πίστεως σωτηρία. Σὸ δὲ ἔσχατος ἐχθρὸς καταργεἶται ὁ θάνατός ἐστιν ὅτ᾽ ἅν καὶ αὐτοὶ τὸ αὐτεξούσιον θέλημα ἅπαν τ῵ Θε῵ παραχωρήσωμεν· τότε καταργεἶται καὶ ὁ ἔσχατος ἐχθρός· θάνατος δὲ λέγεται ἐπειδὴ ἡ (≡14Α_042≡> ζωὴ ὁ Θεός ἐστιν. τόξον δὲ διὰ τοῦτο. τουτέστιν ὁ νόμος τοῦ Θεοῦ— ’κρίσις’ γὰρ ‘Θεοῦ’ Δανιὴλ ἑρμηνεύεται—διδάσκει τὸν Δαρεἶον. Ἡ δὲ πασθεἶσα κονία δηλοἶ τὴν ἄσκησιν καὶ τὴν ταπείνωσιν· διὰ τούτων γὰρ κατάδηλα γίνονται τ῵ ν῵ τὰ ἴχνη τῶν ἐν τῆ ψυχῆ διαθεόντων παθῶν. ἵνα γινώσκωμεν ὅτι ἡ πρὸς ἡμ᾵ς τοῦ Κυρίου καταλλαγὴ πόλεμός ἐστιν τῶν [10] . τουτέστιν ἐν τ῵ τ῅ς ὀργ῅ς κόσμῳ τὴν σάρκωσιν τοῦ Κυρίου. οἱ εἰς αὐτὸν πιστεύσαντες. αἰσθητῶν τε καὶ νοητῶν. «ἔπειτα οἱ τοῦ Φριστοῦ». «ἀπαρχὴ Φριστός» ἐστιν ἡ εἰς αὐτὸν πίστις. «ἔπειτα οἱ τοῦ Φριστοῦ». ὅτι τὰ ἴχνη τῶν ἐν τ῵ να῵. περιπατούντων ἀνδρῶν εἰσιν καὶ γυναικῶν καὶ παιδίων. εἰς τὸ μηκέτι ἐκ τῶν τ῅ς κακίας ὑδάτων κατακλυσθ῅ναι τὸ ἀνθρώπινον γένος. «εἷτα τὸ τέλος». δηλοἶ τὴν σάρκα τοῦ Κυρίου ἐκ τεσσάρων καθ᾽ ἡμ᾵ς γενομένην στοιχείων καὶ μὴ ἔχουσαν αἰτίαν συστάσεως καθάπερ οὐδὲ τὸ τόξον.

ὄνον καὶ χοἶρον καὶ τὰ τοιαῦτα· εἰσὶν δὲ ταῦτα πάθη κακίας σφοδρότερα καὶ ἀνήμερα. Φρὴ οὖν τὸ τοιοῦτον πάθος ἀποκτέννειν. τουτέστιν τ῵ κατὰ Θεὸν γεννωμένῳ. ἵνα μὴ πολλοὺς πλ῅ξαν φονεύσῃ καὶ συνκινδυνεῦσαι παρασκευάσῃ τὸν ἴδιον δεσπότην. χιτῶνα ποικίλον. πολλάκις δὲ καὶ εἰς τὸν θυμὸν διὰ τὸν φόνον. ὅπερ οἱ κατὰ σάρκα ἀδελφοὶ Ἰουδαἶοι ἐκδύσαντες τ῵ αἵματι τοῦ πάθους ἐμόλυναν. Σ῵ τοιούτῳ οὖν— Ἰωσὴφ ἑρμηνεύεται δὲ ‘πρόσθεσις’—προσκυνοῦσιν ὁ πατὴρ καὶ ἡ μήτηρ καὶ οἱ ἀδελφοί· παντὶ γὰρ προστιθέντι καὶ αὔξοντι τὰ τ῅ς ἀρετ῅ς καὶ γνώσεως μέτρα προσκυνοῦσιν ὁ φυσικὸς νόμος καὶ ἡ τιθηνοῦσα αἴσθησις. τουτέστιν ‘νοῦς ὁρῶν Θεόν. Ἐπειδὴ δὲ τὸ αἸμα λαμβάνεται εἰς τὴν σύστασιν τ῅ς ζω῅ς. Οὐ χρὴ οὖν πρὸς σύστασιν τ῅ς ἡμῶν κακίας τούτοις κεχρ῅σθαι.’ ποιεἶ τ῵ ἰδίῳ υἱ῵ τ῵ Ἰωσήφ. ἥ καὶ ὁ τοῦ Κυρίου πρὸς τὸν ἐχθρὸν πόλεμος ἡμἶν γέγονεν καταλλαγή. τουτέστιν ὁ νόμος καὶ λατρεία καὶ οἱ ἐκ τῶν δώδεκα φυλῶν πιστεύσαντες.ἡμετέρων ἐχθρῶν καὶ πολεμίων. ποιεἶν εἰκότως λέγεται ὁ Θεὸς καὶ πατὴρ τ῵ ἰδίῳ καὶ κατὰ φύσιν Τἱ῵ χιτῶνα ποικίλον. (≡14Α_046≡> [11] . Ἀλλ᾽ ἐπειδὴ καὶ εἰς τὸν Κύριον λαμβάνεται ὁ Ἰωσήφ. οἸον. ὅπερ δι᾽ ἡμ᾵ς ἐξ ἡμῶν ἀνέλαβεν σῶμα ταἶς θείαις ἀρεταἶς πεποικιλμένον. Προσεκύνησαν δὲ αὐτ῵ ὁ πατὴρ καὶ ἡ μήτηρ καὶ οἱ δώδεκα ἀδελφοί. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 24 Σί ἐστιν κατὰ τὸν νόμον ὁ ταῦρος ὁ κερατιστὴς καὶ δια τί ἄλογον ὢν φονεύεται; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Σαῦρος κερατιστής ἐστιν ὁ παρὰ λόγον ζ῅λον ὡς δ῅θεν κατὰ Θεὸν κεκτημένος καὶ τούτῳ κεχρημένος πρὸς ἑτέρων ἄμυναν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 23 Σίνος ἕνεκεν ἀπαγορεύει ὁ νόμος ἐσθίειν π᾵ν αἸμα θηρίων καὶ τῶν λοιπῶν; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Θηρία οὐ μόνον τὰ ἀτίθασα λέγει. τουτέστιν τὴν ψυχήν. ὑποβάλλει νοεἶν ὅτι δεἶ τὴν π᾵σαν ἡμῶν ζωὴν ἔμπροσθεν τοῦ Θεοῦ τιθέναι καὶ μὴ ἑαυτοἶς ζ῅ν ἀλλὰ τ῵ Θε῵. τουτέστιν τὸν ἠθικὸν τρόπον ἐνδέει μετὰ τ῅ς ποικίλης τῶν ἀρετῶν διαφορ᾵ς. καθά φησιν ὁ νόμος ὅτι "ἐκχέεις τὸ αἸμα ἔμπροσθεν τοῦ θυσιαστηρίου". κατὰ τὸ ἐν ψαλμοἶς εἰρημένον "σῶμα δὲ κατηρτίσω μοι". ἀλλὰ καὶ τὰ ἥμερα τὰ (≡14Α_044≡> παρὰ τ῵ νόμῳ ἀκάθαρτα. ὑποκύπτοντες μετὰ τῶν κατ᾽ αὐτοὺς λόγων φυσικῶν καὶ αἰσθητικῶν. ἥ καὶ τὸ θυμικὸν μὴ πρὸς ἰδίαν ἄμυναν ἥ πρὸς ἴδιον πάθος ἔχειν ὑπουργοῦντα ἀλλ᾽ ἥ μόνον πρὸς τὸ ἀνδρείως καὶ εὐτόνως τοῦ Θεοῦ καὶ τῶν θείων ἀντέχεσθαι. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 25 Σίς ὁ τοῦ Ἰωσὴφ ποικίλος χιτὼν καὶ τί σημαίνει ἡ κατὰ τὸ ἐνύπνιον ἔκβασις τ῅ς τοῦ πατρὸς καὶ τῶν ἀδελφῶν προσκυνήσεως; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Π᾵ς Ἰσραήλ.

τοἶς δὲ διὰ τ῅ς γνώσεως ὁδεύουσιν φωτίζων καὶ τὴν ἀχλὺν τ῅ς ἀγνωσίας ἀνακαθαίρων γίνεται στῦλος πυρός. τουτέστιν πάθη ἕτερα γεννήσας. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 29 Σί σημαίνουσιν αἱ «ἓξ πόλεις τῶν φυγαδευτηρίων» καὶ διατί αἱ μὲν τρεἶς ἐδόθησαν εἰς τὴν γ῅ν τ῅ς ἐπαγγελίας. οἸον— καλὸν γὰρ ἀπὸ μι᾵ς ἀρετ῅ς σημ᾵ναι τὸ λεγόμενον—ὅτ᾽ ἄν τις σωφροσύνην μετερχόμενος φύγῃ μὲν τὸ ἀκόλαστον. αἱ δὲ ἄλλαι τρεἶς ἔξω; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐπειδὴ ἡ φυλὴ τοῦ Γὰδ διὰ τὸ πολλὰ κεκτ῅σθαι κτήνη ἔξω τ῅ς γ῅ς τ῅ς ἐπαγγελίας ἔλαβεν τὰς πόλεις. τουτέστιν τὴν μεσότητα τῶν ἀρετῶν μετέρχεται. οὗτος τὸ μάννα αὐτάρκως συλλέγει. Σοῦτο οὖν σημαίνεται κατὰ τὸν τ῅ς ἀναγωγ῅ς τρόπον· ἐπειδὴ τρεἶς τρόποι εἰσὶν καθ᾽ οὓς ἀδιαθέτως ἁμαρτάνομεν. Ὅτ᾽ ἅν οὖν τις δεόντως καὶ κατὰ λόγον τούτῳ κέχρηται. ὅτι ὁ ψυχὴν ἐγκυμονήσασαν τὸν θεἶον λόγον καὶ μορφώσασαν διὰ τ῅ς ἕξεως τὸ σπέρμα τ῅ς ἀρετ῅ς σκανδαλίσας καὶ ποιήσας ἀποβάλλειν τὸ τοιοῦτον τ῅ς διδασκαλίας μόρφωμα. ψυχὴν ἀντὶ ψυχ῅ς» δοῦναι τὸν πλήξαντα ὁ νόμος διαγορεύει. φεύγων ἐφίσης τὰς τούτων ὑπερβολὰς καὶ ἐλλείψεις. τὰς δὲ ἄλλας τρεἶς εἰς τὴν γ῅ν τ῅ς ἐπαγγελίας. δεἶ τὸν ἐν τούτοις [12] . βδελυκτὸν δὲ τὸν γάμον κρινεἶ. εἰ δὲ ἀμόρφωτον ἐκπέσοι. ἀλλὰ καὶ σκώληκας ἐξ῅ρψεν. φόνον εἰκότως τετελειωμένου ἀνθρώπου ὁ (≡14Α_050≡> τοιοῦτος εἰσπράττεται. ἐπιτιμίου ἄξιος. κατὰ τὴν πρ᾵ξιν τ῅ς τυραννίδος. Ὅτ᾽ ἅν δὲ μὴ δεόντως ἀλλὰ καθ᾽ ὑπερβολὴν τ῵ λόγῳ χρήσεται. ἐξ ἀπάτης καὶ ἐξ ἀγνοίας. Κατὰ δὲ τὴν πνευματικὴν θεωρίαν τοῦτο ὑπολαμβάνομεν. ζημιοἶ μόνον; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Κατὰ μὲν τὸ γράμμα οὕτως νοοῦμεν· ἐπειδὴ ὁ φόνος τοῦ σώματός ἐστιν— ψυχὴ γὰρ οὐδέποτε φονεύεται ἀθάνατος οὖσα—διὰ τοῦτο τὸ μὴ ἐξεικονισμένον εἰς ἀνθρωπείαν μορφὴν οὐκ ἐπάγει τὸν κίνδυνον ἥ μόνον ὀλίγην ζημίαν· εἰ δὲ ἀπήρτισται ἡ ἀνθρωπεία εἰκών. ἐκ τούτων ἀφιέρωσεν ὁ νόμος τρεἶς εἰς τὸ καταφεύγειν τὸν ἀκουσίως φονεύοντα. ἔνοχός ἐστιν τοῦ θανάτου· ὁ δὲ σκανδαλίζων ψυχὴν τὸν σπόρον μὲν τοῦ λόγου δεξαμένην.ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 26 Σί σημαίνει ὁ στῦλος τ῅ς νεφέλης ὁδηγῶν τὴν ἡμέραν καὶ ὁ στῦλος τοῦ πυρὸς φωτίζων τὴν νύκτα; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Δι᾽ ἀμφοτέρων ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος σημαίνεται· τοἶς μὲν γὰρ διὰ τ῅ς πράξεως ὁδεύουσιν ἀναψύχων ἐκ τοῦ καύσωνος τῶν πειρασμῶν γίνεται στῦλος νεφέλης. ἤδη ἐπώζεσεν αὐτ῵ ὁ λόγος τ῅ς σωφροσύνης τῆ τ῅ς ὑπερβολ῅ς ἀμετρίᾳ. (≡14Α_048≡> ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 27 Σί σημαίνει τὸ μάννα καὶ τί τὸ ἐπόζειν τοἶς μὴ αὐτάρκως ἐκλέγουσιν; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Σὸ μάννα σημαίνει τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τὸν π᾵σιν διὰ πράξεως καὶ γνώσεως προσφυῶς ἁρμοζόμενον καὶ τὴν ψυχὴν τρέφοντα. μὴ μορφώσασαν δὲ τοῦτον δι᾽ ἕξεως καὶ ἐνεργείας. καὶ οὐ μόνον ἐπώζεσεν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 28 Σίς ὁ λόγος τ῅ς πλησσομένης καὶ ἀποβαλλούσης γυναικὸς καὶ ὅτι «ἐὰν ἐξέλθῃ τὸ παιδίον ἐξεικονισμένον.

ἐνδιαθέτως ποιοῦν ἁμαρτάνειν αὐτόν. φυσικῆ καὶ θεολογικῆ γνώσει. τὸν δὲ ἐξ ἀπάτης εἰς τὴν πόλιν τ῅ς πείρας καὶ τ῅ς καλ῅ς πανουργίας. ἐν μὲν τῆ ἠθικῆ διδασκαλίᾳ θυμὸν καὶ ἐπιθυμίαν παρὰ λόγον κινοῦντα εἰς τὴν πόλιν τ῅ς πραότητος καταφεύγειν—τέλος γὰρ ἠθικ῅ς φιλοσοφίας ἡ πραότης ἐστίν—. ἐν ᾧ οἱ τῶν ἀρετῶν λόγοι εἰσίν. τουτέστιν ‘πτερνιστής. καὶ ἁπλῶς ὅτ᾽ ἅν ὑπὲρ αἴσθησιν καὶ ἔννοιαν γενώμεθα καὶ «μηκέτι Φριστὸν κατὰ σάρκα γινώσκομεν». μήπως τὸ παρεπόμενον τ῅ς ἀγνοίας πάθος καταλαβεἶν ἐξισχύσει καὶ ἀπολέσῃ τὸν μέτοχον αὐτοῦ. Π᾵σα οὖν ψυχὴ μαθητευθεἶσα οὕτως κλέπτει τὰ εἴδωλα τοῦ ἰδίου πατρὸς τοῦ κακῶς αὐτὴν πρότερον τῆ κακίᾳ γεννήσαντος.ἐνεχόμενον. τουτέστιν ἐν τῆ ἕξει τ῅ς γνώσεως. τουτέστιν ἀπείρως ἐπιβάλλοντα. δεἶ τὸν ἀκουσίως φόνον ἐργαζόμενον. τουτέστιν τοὺς λόγους τῶν ὄντων καθαροὺς ποιῶν τῶν ἐπικειμένων αὐτοἶς ὑλικῶν σχημάτων τίθησιν ἐν τοἶς ποτιστηρίοις. ἀλλ᾽ «ἐκ τοῦ κακοῦ πατρὸς τοῦ διαβόλου» εἰδωλοποιούμενα πρὸς ἀπάτην σχήματα· ἅπερ κλέπτει καλῶς ὁ κατὰ τὸν Ἀπόστολον πάντα αἰχμαλωτίζων εἰς τὴν ὑπακοὴν τοῦ Φριστοῦ. εἴτε λόγους εἴτε νοήματα. «Ἱερεὺς μέγας» ἐστὶν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Φριστός· ὅτ᾽ ἅν οὖν εἰς τελείαν ἀπάθειαν ἔλθωμεν καὶ μηκέτι προσάγωμεν αὐτ῵ τι τῶν τοῦ κόσμου τούτου. εἰς τὴν πόλιν τ῅ς ἐπιστήμης καταφεύγειν· τὸν δὲ εἰς τὴν θεολογίαν σφαλλόμενον δεἶ καταφεύγειν εἰς τὴν πόλιν τ῅ς πίστεως. μηκέτι παρ᾽ ἡμῶν ἔκ τινος τῶν γεγονότων λατρείαν δεχόμενος· καὶ λοιπὸν εἰς τὴν ἔγκτητον ἡμῶν γ῅ν ἀποκαθιστάμεθα. Κρύπτει δὲ ταῦτα ἐν τοἶς σάγμασιν τῶν καμήλων· κάμηλον ἐνταῦθα τὸ σῶμα λάβε διὰ τὸ σκολιὸν [13] . μένειν δεἶ τὸν τοιοῦτον καὶ τότε εἰς τὴν ἔγκτητον αὐτοῦ γ῅ν ἐπανέρχεσθαι. φεύγειν. τὸν δὲ ἐξ ἀγνοίας εἰς τὴν πόλιν τ῅ς μαθήσεως. τὸν μὲν ἐκ τυραννίδος ἁμαρτάνοντα εἰς τὴν πόλιν τ῅ς ἐγκρατείας. Σαῦτα δὲ ἀπενεμήθησαν τοἶς πρακτικοἶς διὰ τὸ εὔφορον καὶ πρὸς νομὴν (≡14Α_052≡> κτηνῶν ἐπιτήδειον· ἡ γὰρ πρακτικὴ καὶ ταἶς ἀρεταἶς ἐστιν εὔφορος καὶ τῶν κτηνωδεστέρων ποιμαντική. ἔν τε ἠθικῆ. ἀκόλουθον θεωρ῅σαι. ἵνα οἱ δίκην προβάτων μαθητευόμενοι τῆ μαθήσει ἐν αὐτῆ ἐνκισσῶντες ἀποτυπῶνται πρὸς τὴν αὐτ῅ς μίμησιν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 30 Σίνες αἱ ὆άβδοι ἃς ὁ Ἰακὼβ λεπίσας ἔθηκεν εἰς τὰ ποτιστήρια (≡14Α_054≡> καὶ τίς ἡ Ῥαχὴλ ἡ τὰ εἴδωλα κλέψασα καὶ τίς ἡ τερέβινθος ἐν ᾗ ταῦτα ὁ Ἰακὼβ κατέκρυψεν; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Π᾵ς Ἰακώβ. Εἰσὶν δὲ τὰ εἴδωλα μὴ ἐνόντα φυσικῶς τοἶς ὁρωμένοις. Σί δέ ἐστιν τὸ «ἕως οὗ ὁ μέγας ἱερεὺς ἀποθάνῃ». τουτέστιν τὴν ἐν αὐτ῵ τ῵ Θε῵. τὸν δὲ εἰς τὴν φυσικὴν θεωρίαν σφαλλόμενον καὶ ἀνεπιστημόνως ἐπιβάλλοντα. πρὶν τὸ παρεπόμενον πάθος καταδιῶξαν φονεύσῃ τὸν τοιοῦτον.’ λεπίζει τὰς ὆άβδους. Αἱ δὲ ἔσω πόλεις ἀπενεμήθησαν τοἶς γνωστικοἶς· ἐπειδὴ γὰρ ἐν τρισὶν καταγίνεται ὁ γνωστικός. τότε ἀπέθανεν ἡμἶν ὁ μέγας ἱερεύς.

συκοφαντούμενον ἀναιρεἶν αὐτόν.καὶ ὅτι διόλου τὰ ἴχνη τῶν ποδῶν τῆ γῆ ἐντυποῦσα ἡ κάμηλος τὸ ἐκ τ῅ς παραβάσεως γενόμενον σκολιὸν καὶ ἐμπαθὲς ἡμῶν δηλοἶ σῶμα· σάγματα δέ εἰσιν οἱ διάφοροι τ῅ς ἀσκήσεως τρόποι. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 31 Σί σημαίνει ἡ κατὰ τὸν Ἰούδαν καὶ τὴν Θάμαρ ἱστορία; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Φριστὸς ἐκ φύλης Ἰούδα τὸ «κατὰ σάρκα» γενόμενος καὶ ἐν τῆ ὁδ῵ τοῦ βίου ἐλθὼν τῆ πρὸς «τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οἴκου Ἰσραήλ». ἅπερ διὰ τ῅ς ὑψηλ῅ς περὶ αὐτῶν ἀναγωγ῅ς καὶ θεωρίας καλῶς ἐξ αὐτοῦ ἀποσπάσασα κατέκρυψεν ἐν τοἶς πιέζουσιν τὸ σῶμα ἡμῶν τ῅ς ἐγκρατείας σάγμασιν. Ὅτ᾽ ἅν δὲ εἰς τὴν γ῅ν τ῅ς ἐπαγγελίας ἔλθῃ. τουτέστιν τὰ κλαπέντα καλῶς πρὸς ἡμετέραν ἀναγωγήν. τότε κελεύεται καὶ ταῦτα περιελέσθαι. ποτίζοντες αὐτὸν ἀνατροπὴν θολεράν· τὸν δὲ Φριστὸν (≡14Α_058≡> πρόσωπον ἐπέχοντα τοῦ Ναβουθὲ μὴ θελ῅σαι αὐτὸν δοῦναι ὡς πατρῴαν κληρονομίαν· ὅθεν τὴν νοητὴν Ἰεζάβελ. Ὥσπερ γὰρ ὁ Ἰεφθάε ἐκ πόρνης ἦν [14] . Σερεβίνθῳ δὲ ὁ σταυρὸς παρεικάζεται ἐπειδὴ ἐν μὲν τ῵ χειμῶνι ἀτερπές ἐστιν πάνυ τὸ δένδρον. ηὗρεν ἐν τῆ ὁδ῵ τ῅ς πλάνης τὴν ἐκπορνεύσασαν «ὀπίσω θεῶν ἑτέρων» τῶν ἐθνῶν Ἐκκλησίαν καὶ συναφθεὶς παρέσχετο αὐτῆ ὆άβδον καὶ ὁρμίσκον καὶ δακτύλιον. Σαῦτα γὰρ ὁ διορατικὸς νοῦς λαβὼν ἐν τῆ τερεβίνθῳ κατέκρυψεν. ἡ δὲ τούτου θυγάτηρ εἰς τὴν αὐτοῦ παντάχραντον σάρκα. εἴτε ἠθικωτέρους τρόπους ὥσπερ ἱμάτιον εἴτε τοὺς φυσικοὺς λόγους ἐξ αὐτῶν ἐνωτιζομένους ὥσπερ ἐνώτια. τουτέστιν ἐν τ῵ μυστηρίῳ τοῦ σταυροῦ· π᾵σα γὰρ (≡14Α_056≡> πρ᾵ξις καὶ γνῶσις ἐν αὐτ῵ ἐνκέκρυπται. τουτέστιν τὴν συναγωγήν. ἐν δὲ τ῵ μέλλοντι πολλ῅ς εὐωδίας καὶ δόξης ἐκπέμπει εὐπρέπειαν. ἐν δὲ τ῵ ἔαρι εὐωδέστατον πάνυ καὶ τερπνότατον· οὕτως καὶ ὁ σταυρὸς τοῦ Κυρίου ἐν μὲν τ῵ παρόντι βίῳ ἐξουδενώσεως δοκεἶ ἔχειν εἷδος. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 33 Εἰς πρόσωπον τίνος λαμβάνεται ὁ Ἰεφθάε καὶ ἡ τούτου θυγάτηρ; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ὁ μὲν Ἰεφθάε εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ Κυρίου. τουτέστιν τὴν διὰ σταυροῦ νέκρωσιν καὶ τὴν περὶ τῶν ὄντων εὐσεβ῅ δόξαν καὶ τὴν τοῦ Πνεύματος χάριν. φυσικὴν καὶ θεολογικὴν γνῶσιν. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Εἰς Φριστὸν ἀναφέρεται τὰ κατὰ τὸν Ναβουθέ· ἀμπελὼν δὲ ὁ Ἰσραὴλ κατὰ τὸν ἩσαἹαν· ὁ δὲ Ἀχαὰβ εἰς τύπον τῶν τοῦ Ἰσραὴλ ἡγουμένων. οἵτινες ἤθελον ἔχειν αὐτὸν εἰς κ῅πον λαχάνων. καὶ ἁπλῶς εἰπεἶν πρακτικήν. τουτέστιν εἰς τὴν τελείαν γνῶσιν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 32 Σοῦ ἁγίου Κυρίλλου Ἀλεξανδρείας περὶ τοῦ Ναβουθὲ καὶ τοῦ Ἀχαάβ. οἸς ἐπικαθημένη ἡ ψυχὴ διαφεύγει τὸν ἐρευνῶντα τ῅ς κακίας πατέρα καὶ ζητοῦντα τὰ πρὸς ἐξαπάτην ἐπινοηθέντα αὐτ῵ εἴδωλα.

ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 35 Σί δηλοἶ ὁ ἐν Κανᾶ γάμος καὶ τί τὰ ἐν αὐτ῵ τελεσθέντα μυστήρια; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Κανὰ ἑρμηνεύεται ‘κτ῅σις. Οἱ δὲ ὑπηρέται δηλοῦσιν τοὺς προφήτας. τοῦ φυσικῶς αὐτὴν τάττοντος. διὰ τῶν αἰσθήσεων τὰς τῶν ὑλικῶν φαντασίας σταλαγμῶν δίκην εἰσδεχομένη τὴν ἐνοικοῦσαν χάριν ἀποδιώκει. κατὰ σάρκα αὐτὴ αὐτὸν ἀπεκύησεν. Ἡ δὲ αἰτοῦσα μήτηρ ἐστὶν ἡ πίστις ἥ καὶ ἡ ταπείνωσις ἥ καὶ ἡ ἐπιστημονικὴ σοφία· ἑκάστη γὰρ τούτων τίκτειν πέφυκεν τὴν ἐν ἀνθρώποις ἄκραν θεοειδ῅ ἕξιν. μὴ ἐπιμελούμεναι διὰ τ῅ς μελέτης τῶν θείων λογίων. οὕτως καὶ αἱ φυσικαὶ τ῅ς (≡14Α_060≡> ψυχ῅ς δυνάμεις. Αὐτὴ γὰρ ἐπέχει τ῅ς Θεοτόκου τὸ πρόσωπον· καθάπερ γὰρ ἡ Θεοτόκος. ἐν τ῵ συνάπτεσθαι τῆ ἀρετῆ ἥ καὶ τῆ αἰσθήσει δέεται τ῅ς τοῦ λόγου μεσιτείας ἵνα ἡ μὲν ἀρετὴ τῆ γνώσει συναφθεἶσα τοῦ νοῦ. τ῵ βάρει τῶν ἑκουσίων καὶ ἀκουσίων πειρασμῶν καμπτόμεναι πρὸς τὰ αἰσθητὰ καταπίπτουσιν. ἐκδιωχθείς τε ὑπὸ τῶν δοκούντων ἰδίων εἷναι Ἰουδαίων καὶ τὸν ὑπὲρ ἡμῶν πόλεμον νικήσας. ἦλθεν ὁ Λόγος ἐπανάγων εἰς γ῅ν τὴν ἐξαρχ῅ς στερρότητα. σύμφωνος γένηται πρὸς αὐτόν.’ Γαλιλαία δὲ ‘ἀποκάλυψις·’ π᾵ς οὖν νοῦς ἕξιν ἀποκαλυπτικὴν ἔχων τῶν θείων.’ ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 34 Σί δηλοἶ τὸ τῶν Παροιμιῶν τὸ «ἐν ὀκνηρίαις ταπεινωθήσεται δόκωσις καὶ ἐν ἀργίᾳ χειρῶν στάξει οἰκία»; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἡ δόκωσις λαμβάνεται εἰς τὰς φυσικὰς τ῅ς ψυχ῅ς δυνάμεις· ὥσπερ γὰρ αἱ δοκοὶ ἀμελούμεναι καὶ διὰ τοῦ ἐπικειμένου βάρους καμπτόμεναι καταπίπτουσιν. Σὸ δὲ «οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου» δηλοἶ. Ἐπειδὴ δὲ ἡ γνωστικὴ ἕξις διὰ τ῅ς καθ᾽ ἡδονὴν διαχύσεως ἐκ τ῅ς γενομένης παρακο῅ς ὑδαρώθη. ἐπειδὴ προηγεἶται ἡ διδασκαλία τῶν σημείων—διὰ γὰρ τοὺς ἀπιστοῦντας τῆ διδασκαλίᾳ ἡ τῶν σημείων ἐπίδειξις γίνεται—οὔπω δὲ ἦν ἐκεἶ διδάξας καὶ πεἶραν λαβὼν αὐτῶν ἀπιστίας. οὕτως [15] .γεγεννημένος καὶ ἀπὸ τῶν ἰδίων ἐξεδιώχθη καὶ ἐξελθὼν ἐπολέμησεν καὶ ἐνίκησεν τοὺς ὑπεναντίους. οἵτινες τὴν φύσιν (≡14Α_062≡> διὰ τ῅ς παραβάσεως κενωθεἶσαν διὰ τ῅ς αὐτῶν διδασκαλίας *** ὁ δὲ Κύριος ἐλθὼν μετέβαλεν εἰς πνευματικὴν γνῶσιν καὶ τὴν φύσιν εἰς τὸ ὑπὲρ φύσιν ἀνήγαγεν διὰ τ῅ς πίστεως. Ἐν ἀργίᾳ δὲ χειρῶν στάζει οἰκία ὅτ᾽ ἅν ἡ ψυχὴ ἀπραξίαν ἀγαθῶν ἔχουσα. κατὰ τὴν δημιουργίαν ἐκ τοῦ Κυρίου καὶ Τἱοῦ αὐτ῅ς ὑπάρχουσα. οὕτως καὶ ὁ Κύριος ἐκ τ῅ς ἐκπορνευσάσης ἡμῶν φύσεως τὸ κατὰ σάρκα ἀναμαρτήτως προελθὼν καὶ τ῅ς οἰκείας σαρκὸς γενόμενος σπορεύς. διὰ τοῦτο εἷπεν· «οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου». ὑποσχόμενος τ῵ Θε῵ τὸν ὑπαντῶντα αὐτ῵ ἐκ τῶν οἰκείων αὐτοῦ προσάγειν εἰς θυσίαν. προσήγαγεν τὴν οἰκείαν αὐτοῦ σάρκα τ῵ Θε῵ καὶ Πατρί· Ἰεφθάε γὰρ ἑρμηνεύεται ‘ἄνοιξις Θεοῦ. ἡ δὲ αἴσθησις ὑποκύπτουσα ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν τοῦ νοῦ γένηται.

«τὸν νοῦν πρῶτον τῆ ἐπιγνώσει εἰς τὸν αἴτιον ἀναδραμεἶν καὶ εἷθ᾽ οὕτως εἰς τὰ μετ᾽ αὐτόν. (≡14Α_066≡> ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 38 [16] . διὰ δὲ τοῦ ἔχοντος ἐν τῆ κεφαλῆ ἔνθεν καὶ ἔνθεν πτερύγια τὸν ἔχοντα τὸ θεωρητικὸν πάντοθεν τὸν νοῦν κατασφαλίζοντα. ῍Η καὶ ὁ κατὰ τὴν εὐαγγελικὴν πολιτείαν τὴν ἐσχάτην ἔχων τάξιν τοῦ κατὰ τὴν νομικὴν δικαιοσύνην ἄκρου μείζων ἐστίν. Αἱ δὲ ὑδρίαι ἐπειδὴ ἕξ εἰσιν δηλοῦσιν τὴν ποιητικὴν τῶν ἀγαθῶν ἕξιν διὰ τὸ καὶ τὸν Κύριον ἐν ἓξ ἡμέραις τὸν ὁρατὸν δημιουργ῅σαι κόσμον. ῍Η καὶ ὅτι ὁ ἐν ἀνθρώποις ἄκρος θεολόγος τοῦ ἐν ἀγγέλοις ἐσχάτου ἐστὶν μικρότερος. Σὰ δὲ καθόλου χερσαἶα ζ῵α δηλοῦσιν τὸ πάθος τ῅ς φιλαργυρίας εἰς διαφορὰς σχιζόμενον κατὰ τὴν ἑκάστου ἤθους τῶν ζῴων διαφοράν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 36 Πῶς νοήσωμεν τὸ τοῦ Εὐαγγελίου ὅτι «μείζων Ἰωάννου ἐν γεννητοἶς οὐκ ἐγήγερται. διὰ δὲ τοῦ ἐπάνω τοῦ νώτου ἔχοντος πτερύγια τὸν τῆ ὑπομονῆ τῶν ἐπερχομένων ἀνδρικῶς διανηχόμενον τοῦ βίου τὴν θάλασσαν. ὅπερ ὁ Ἀδὰμ οὐκ ἐποίησεν» ἥ καὶ ὅτι «τὴν τοῦ Κυρίου διδασκαλίαν ἔδει πρώτην ποθ῅ναι τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν».καὶ ἡ πίστις ἐκ τοῦ λόγου ὑπάρχουσα διὰ τ῅ς ἐνεργείας τ῅ς πράξεως τὸν λόγον εἰς ἐνέργειαν ἄγει. Ὁ δὲ ἀρχιτρίκλινος ὁ διακριτικός ἐστιν νόμος· διὰ τοῦτό φησιν· «π᾵ς ἄνθρωπος πρῶτον τὸν καλὸν οἷνον προτίθησιν καὶ τότε τὸν ἐλάσσω»· ὁ γὰρ ἀκραιφνὴς καὶ διακριτικὸς νόμος διακρίνων «ἔδει». διὰ δὲ τοῦ ἔχοντος ἐν τῆ οὐρᾶ πτερύγια τὸν εὐμηχάνως τὰς λαβὰς τῶν θηρευτῶν δαιμόνων διαδιδράσκοντα. σημαίνων διὰ μὲν τοῦ ἔχοντος ἐν τῆ κοιλίᾳ πτερύγια τὸν ἐπὶ τῆ ἡδονῆ ἔχοντα ἐπηρτημένον ὑψηλὸν λόγον μὴ συγχωροῦντα ἐπὶ τῆ κοιλίᾳ πορεύεσθαι. Σὰ δὲ καθόλου ἔνυδρα δηλοῦσιν τὸ τ῅ς γαστριμαργίας πάθος διὰ τὸ γλίσχρον καὶ δυσκίνητον καὶ τῆ γῆ ἐνκυλινδεἶσθαι καὶ φλέγμα εἷναι τοὺς παρὰ τ῵ νόμῳ ἀκαθάρτους ἰχθύας· τὰ δὲ ἔχοντα πτερύγια καὶ λεπίδας καθαρὰ ὁ νόμος ὁρίζεται. φησίν. ὁ δὲ μικρότερος αὐτοῦ ἐν τῆ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν μείζων αὐτοῦ ἐστιν»; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ὅστις ὑπὲρ τὸν Ἰωάννην ταπεινώσει ἑαυτόν—τοῦτο γάρ ἐστιν τὸ «μικρότερος»—ἐκεἶνος μείζων ἐστὶν τοῦ Ἰωάννου. ῍Η καὶ ἄλλως· ἐπειδὴ ὁ Ἰωάννης τὴν ἐνταῦθα ἐφικτὴν διὰ θεωρίας γνῶσιν κατειληφέναι πιστεύεται. ἡ μικρὰ καὶ τελευταία κατὰ (≡14Α_064≡> τὴν μέλλουσαν φανήσεσθαι κατάστασιν γνῶσις μείζων ὑπάρχει τ῅ς ἐνταῦθα. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 37 Σί ἄρα δηλοῦσιν τὰ παρὰ τ῵ νόμῳ ἀκάθαρτα ὄρνεά τε καὶ χερσαἶα καὶ ἔνυδρα τ῵ καθολικ῵ λόγῳ; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Σὰ μὲν ὄρνεα δηλοῦν ὑπειλήφαμεν τὸ καθόλου τ῅ς κενοδοξίας καὶ ὑπερηφανίας πάθος εἰς διαφόρους τρόπους διαιρούμενον κατὰ τὰς τῶν ὀρνέων διαφοράς.

*Περὶ τοῦ αὐτοῦ ἄλλως+ ῍Η καὶ κατὰ τῶν ὀνομάτων ἑρμηνείαν μεμίσηται παρὰ τ῵ Θε῵ π᾵ς ‘ἐξουδενωτὴς’ καὶ φαῦλος (≡14Α_068≡> τ῅ς εὐσεβείας· τοῦτο γὰρ Ἡσαῦ ἑρμηνεύεται· ἠγάπηται δὲ π᾵ς ‘πτερνιστὴς’ τ῅ς κακίας. μὴ δὲ ὑπὲρ τὰ δύο. τὸν δὲ ἠγάπα. Ὁ δὲ Λὼτ μήπω τὰ ὁρώμενα τῆ γνώσει διαβάς. νοῦς λεἶος. τὸν δὲ Ἰακὼβ ἠγαπ῅σθαι; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Κατὰ μὲν τὸ γράμμα δ῅λον ὡς ἐγίνωσκεν ὁ Θεὸς ὁ πάντα εἰδὼς πρὶν γενέσεως αὐτῶν ὁποἶοι ἤμελλον ἔσεσθαι κατὰ προαίρεσιν ἑκάτεροι καὶ ὡς γινώσκων τὸν μὲν ἤδη ἐμίσει.Σίνος χάριν πρὶν γεννηθ῅ναι τὸν Ἡσαῦ ἡ Γραφὴ λέγει μεμισ῅σθαι αὐτὸν ἐκ τοῦ Θεοῦ. Οἱ δὲ τὸν Λὼτ ἐκβάλλοντες ἄγγελοι λαμβάνονται ἐπὶ τῶν δύο Διαθηκῶν τοῦ τε γραπτοῦ καὶ τοῦ εὐαγγελικοῦ νόμου· διὰ τούτων γὰρ ἐκβάλλεταί τις καὶ φεύγει τὴν περὶ τὰ αἰσθητὰ πλάνην καὶ τὸν ἐκ τούτων διαφεύγει ἐμπρησμόν. τὸν γραπτὸν καὶ τὸν πνευματικὸν νόμον· καὶ ὁ μὲν δασὺς ἦν καὶ τραχύς. ἀλλὰ τὴν ΢ιγὼρ καταλαβεἶν παρεκάλει. μεμίσηται παρὰ τ῵ Θε῵ π᾵ς νοῦς κατὰ τὸν Ἡσαῦ δασὺς τῆ ὕλῃ τῆ κοσμικῆ καὶ τετραχυμμένος τοἶς ἀπηγορευμένοις λογισμοἶς· ἠγάπηται δὲ π᾵ς Ἰακώβ. Εἰ δὲ καὶ οἷνον ἐκ ΢οδόμων ἐπιφέρεται. οἵτινες πρὶν γεννηθῶσιν ὁ μὲν μεμίσηται. ἀπέριττος καὶ ἄϋλος καὶ μονότροπος. τ῅ς ἁλμώδους κακίας τὴν ἀμετάθετον ἕξιν φέρουσα. ὁ δὲ Λὼτ δύο; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ὁ μὲν Ἀβραὰμ ἅτε τετελειωμένος καὶ ὑπερβὰς τὰ φαινόμενα καὶ τ῅ς ἁγίας Σριάδος καὶ μονάδος τὴν γνῶσιν ἐλλαμφθείς—διὸ καὶ τὸ ἄλφα εἰς προσθήκην τοῦ ὀνόματος δέχεται ὡς μόνος τ῵ μόνῳ κατὰ τὴν γνῶσιν προσχωρήσας —εἰκότως τρεἶς ἀγγέλους ὁρᾶ. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 39 Σί δήποτε ὁ μὲν Ἀβραὰμ τρεἶς ἀγγέλους εἷδεν. Ἔχει δὲ τὴν σύνοικον αἴσθησιν συναναβαίνουσαν· ἐὰν οὖν ταύτη στραφῆ εἰς τὰ ὀπίσω. γενόμενος. Ὅθεν ἐπισπευδόντων αὐτὸν τῶν ἀγγέλων καὶ εἰς τὸ ὄρος σῴζεσθαι κατεπειγόντων. Καὶ ἄλλως ὁ Ἰσαὰκ εἰς τύπον λαμβάνεται τοῦ Θεοῦ· οὗτος ἔσχεν δύο υἱούς. ὕλην καὶ τὸ εἷδος. ὅπερ δηλοἶ τῶν (≡14Α_070≡> ἀκαθάρτων λογισμῶν τὰς προλήψεις. ὁ δὲ μεμίσηται. ἐξ ὧν τὰ φαινόμενα. αἱ δύο θυγατέρες μεθύσκουσιν τὸν [17] . ἀπώκνησεν εἰς τὸ ὄρος ἀνελθεἶν. γίνεται στήλη ἁλός. ὁ δὲ ἠγάπηται· εἰσὶν δὲ οὗτοι «ὁ νόμος τοῦ πνεύματος» καὶ «τὸ φρόνημα τ῅ς σαρκός»· οἵτινες καὶ πρὶν εἰς ἐνέργειαν ἔλθωσιν ὁ μὲν ἠγάπηται. Καὶ ἄλλως δὲ π᾵ς Ἰσαὰκ ἔχει δύο υἱούς. μὴ δὲ τὸν περὶ μονάδος καὶ τριάδος λόγον τῆ γνώσει περιλαβών. διὰ τοῦτο δύο ἀγγέλους ὁρᾶ. ὅπερ ὁ Ἰακὼβ ἑρμηνεύεται. παράδειγμα π᾵σιν ἐκκειμένη. ὁ δὲ λεἶος. εἰς τὴν μικροτέραν γνῶσιν· ‘μικρὰ’ γὰρ ἡ ΢ιγὼρ ἑρμηνεύεται. Εἷχεν γὰρ ὁ νόμος πολλὰς καὶ ἀναριθμήτους παρατηρήσεις καὶ ἐμισήθη κατὰ τὸν ἩσαἹαν ὅτι «τὰς ἑορτὰς ὑμῶν καὶ τὰ σάββατα μισεἶ ἡ ψυχή μου»· ὁ δὲ ἕτερος ἠγαπ᾵το· ἦν γὰρ λεἶος· τὸ γὰρ Εὐαγγέλιον λεἶόν ἐστιν καὶ συντετμημένον· ἀπαιτεἶ γὰρ πίστιν εἰλικριν῅ εἰς Θεὸν καὶ ἀγαθὴν συνείδησιν εἰς τὸν πλησίον. Εἰ δὲ κατ᾽ ἀναγωγὴν ἐξετάζει τις τὸ προκείμενον. ἀλλ᾽ ἐκ τῶν ὁρωμένων τὸ θεἶον θρησκεύων καὶ μηδὲν πλείω τούτων φανταζόμενος.

μὴ οὖσαν φυσικὴν ἀλλ᾽ ἐπείσακτον· εἷτα ἐπαναστάντων τῶν φυσικῶν κινημάτων οἱονεὶ λύκων ἐφόνευσαν καὶ αὐτήν. τὸ δὲ «὆ακὰ» Ἑβραίων φωνῆ ‘κατάπτυστον’ ἑρμηνεύεται. Δέονται δὲ αὗται τῶν γενικῶν τεσσάρων ἀρετῶν· ἄνευ γὰρ τούτων οὔτε κακίας ἀναίρεσις γίνεται. ὥστε πάσας συγκινηθ῅ναι πρὸς ἀναίρεσιν τῶν ἀτακτησάντων λογισμῶν. ἔλαβεν τὴν παλλακήν. ὅστις τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ τὸν ὁμόπιστον ἄθεον καὶ εἰδωλολάτρην ἥ αἱρετικὸν καὶ ἄπιστον ἀποκαλεἶ. πενταδικὴ δὲ ἡ φύσις. Ὅστις δὲ λέγει «὆ακά». ῍Η καὶ χρόνον καὶ φύσιν ὁ δωδέκατος σημαίνει ἀριθμός· ἑβδοματικὸς γὰρ ὁ χρόνος. τουτέστιν 'ἐμπτυσμένε καὶ ἀκάθαρτε'. οὔτε ἀρετ῅ς κατόρθωσις. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 40 Σί δήποτε πολλῶν ὄντων βαρυτέρων ὕβρεων ὁ Κύριος ἐν Εὐαγγελίοις τὸν λέγοντα τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ «μωρὸν» τ῅ς γεέννης ὑπεύθυνον ὁρίζεται. Εἷτα πρὸς τὸ καὶ εἰς ἐνέργειαν τὰ καλῶς κριθέντα ἐλθεἶν χρῄζουσιν καὶ τῶν πέντε αἰσθήσεων ἵνα ὁ δωδέκατος εἰς πέρας ἔλθῃ ἀριθμός. καὶ κατὰ τὸν Μωυσ῅ν λέγοντα «οὗτος λαὸς μωρὸς καὶ οὐχὶ σοφός». οὗτος τὸν βίον διαβάλλει τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ καὶ εἰκότως κουφοτέρου ἐπιτιμίου ὑπόκειται. Ἐπεὶ οὖν ἐπὶ τοῦ ἀθέου καὶ ἀπίστου τὸ «μωρὸς» ὄνομα εἴρηται κατὰ τὸ «εἷπεν ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ· "οὐκ ἔστιν Θεός"». (≡14Α_072≡> ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 41 Σί σημαίνει ἡ ἐν τοἶς Κριταἶς ἱστορία ἡ κατὰ τὸν ΛευἹτην καὶ τὴν παλλακὴν ἣν παραχρησάμενοι ἐφόνευσαν οἱ τ῅ς φυλ῅ς Βενιαμίν; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐπειδὴ ὁ κατ᾽ ἀρχὰς γενόμενος ἐκ Θεοῦ ἱερὸς νοῦς τὸν φυσικὸν νόμον διὰ τ῅ς παραβάσεως ἐθανάτωσεν. τουτέστιν τὴν νομικὴν λατρείαν. Διὰ τοῦτο ἐπικατάρατα τὰ τοιαῦτα κυήματα καὶ οὐκ εἰσέρχονται «εἰς Ἐκκλησίαν Κυρίου ἕως τρίτης καὶ τετάρτης καὶ δεκάτης γενε᾵ς». τὸ ἐπιθυμητικόν. [18] . ὁ πάντα τὸν Ἰσραὴλ χαρακτηρίζων. Εἰσὶν δὲ τρεἶς μὲν αἱ τ῅ς ψυχ῅ς δυνάμεις· τὸ λογικόν. εὐθέως ἡ ἐπιθυμία συγγινομένη συμλαμβάνει τὴν συγκατάθεσιν· εὐθέως οὖν καὶ ἡ δευτέρα προσέρχεται· ἔστιν δὲ ἡ ἡδονή· μεθ᾽ οὗ συγγινομένη συλλαμβάνει τὴν ἐνέργειαν.τοιοῦτον πρὸς τὸ συλλαβεἶν· ἔστιν μὲν οὖν ἡ πρώτη θυγάτηρ ἡ ἐπιθυμία· ἐπὰν γὰρ τὰς πρώτας τῶν προλήψεων μνήμας ἀνακινήσει ὁ νοῦς. Ὁ δὲ ἱερὸς νοῦς ἀγανακτήσας μελίζει ταύτην καὶ ἀποστέλλει εἰς π᾵ν ὅριον Ἰσραὴλ εἰς τὰς δώδεκα φυλάς. τὸν δὲ λέγοντα «὆ακὰ» τ῵ συνεδρίῳ ὑποκεἶσθαι λέγει; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Σὸ «μωρὸς» ὄνομα λέγουσιν ἐπὶ τοῦ ἄφρονος λαμβάνεσθαι καὶ ἀνοήτου. τὸ θυμικόν. οὗτος λέγει μωρὸν καὶ τ῅ς γεέννης δικαίως ὑπεύθυνος γίνεται. τουτέστιν τὰς νομικὰς ἐντολὰς διέλει καὶ ἑκάστην ἀπονέμει τῆ ἁρμοζούσῃ τ῅ς ψυχ῅ς δυνάμει.

πέντε δὲ σωματικὰς ἀντιλημπτικὰς τῶν αἰσθητῶν. κατασφαλιζόμενος αὐτὸν πρὸς μέλλουσαν πειρασμῶν ἐπανάστασιν. Σὸ δὲ φυγεἶν εἰς τὴν πέτραν σημαίνει τὴν κατὰ Φριστὸν πίστιν ἥ τὴν παγίαν ἕξιν τ῅ς πρακτικ῅ς ἥτις τὴν τῶν παθῶν ἀταξίαν εὐμαρῶς θανατοἶ· Ῥεμμὼν γὰρ ‘μετεωρισμὸς θανάτου’ ἑρμηνεύεται. ἐπεὶ ἕως ὅτε ἥ ὑψηλοφροσύνῃ κεκράτηται ἥ κενοδοξίᾳ ἥ τύφῳ ἥ ἀλαζονείᾳ. οὐ δέον πάντη τὴν χρειώδη τροφὴν τὴν πρὸς τὴν τ῅ς ζω῅ς σύστασιν ἀνελεἶν. εἰκότως γέγονεν πέντε παρθένοι μωραί. Ὅστις οὖν ἔχει τὴν λαμπάδα τ῅ς πρακτικ῅ς ἀρετ῅ς. φησίν. ὑποτίθου αὐτὸν διὰ τ῅ς διδασκαλίας τὴν φυγὴν τοῦ κακοῦ καὶ τὴν αἵρεσιν τοῦ ἀγαθοῦ· εἴτε οὐκ ἐνέχεταί τις τῆ κακίᾳ. Ὅστις δὲ τὴν πρακτικὴν δοκεἶ μετιέναι μὴ ἔχων τὸ τ῅ς γνώσεως ἔλαιον. οὗτος ὑποτάξας τὸ σῶμα καὶ τὰς τούτου αἰσθήσεις ταἶς νοεραἶς συνάψας. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 42 Σί ἐστιν ὅπερ ὁ Ἀπόστολος ἐπιστέλλων Σιμοθέῳ ἔγραψεν «ἐπίστηθι εὐκαίρως ἀκαίρως»; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Εἴτε τῆ κακίᾳ. Σὸ δὲ παρακληθ῅ναι τὸν Ἰσραὴλ ἐπὶ τοἶς ὑπολειφθεἶσιν τοῦ Βενιαμὶν τοἶς καταφυγοῦσιν ἐν τῆ πέτρᾳ Ῥεμμών. τουτέστιν μετὰ γνώσεως τὰς πράξεις γινομένας.Σὸ δὲ ἐν τ῵ πολέμῳ πολλοὺς τῶν Ἰσραηλιτῶν πεσεἶν καὶ μετὰ ταῦτα τοὺς ὀλίγους νικ῅σαι σημαίνει ὅτι δεἶ τὸν πρὸς τὴν ἁμαρτίαν ἀνταγωνιζόμενον καθαρεύειν παντὸς πάθους. ἀλλὰ τὰ μὲν παρὰ φυσικὴν δύναμιν περιποιεἶσθαι· οἸον. τὸν τοιοῦτον τὴν γνῶσιν ὑποτίθου. ἐν τ῵ πολεμεἶν δ῅θεν πρὸς τὰ πάθη ἀδρανὴς εὑρίσκεται καὶ πίπτει· ἀλλὰ δεἶ πάντων καθαρεύειν καὶ εἷθ᾽ οὕτως παρατάττεσθαι (≡14Α_074≡> καὶ οὕτως ὁ Κύριος παρέχει τὴν νίκην. γέγονεν πέντε φρόνιμοι. ἀλλ᾽ ἥ διὰ κενὴν δόξαν ἥ διὰ γαστριμαργίαν ἥ φιλαργυρίαν ταύτην ἀφρόνως ἐπιτηδεύει. ἀγωνίζεταί τις κατὰ τοῦ πάθους τ῅ς γαστριμαργίας. φησίν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 44 Σί δηλοἶ κατ᾽ ἀναγωγὴν ὁ παράδεισος ὁ κατ᾽ ἀνατολὰς φυτευόμενος; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ [19] . ὅντινα εὔκαιρόν ἐστιν διδαχθ῅ναι. δηλοἶ ὅτι τὸν πρὸς τὰ πάθη μαχόμενον οὐ δεἶ συναναιρεἶν τοἶς πάθεσιν τὴν φυσικὴν δύναμιν. δοκεἶ ἡ παραβολὴ τὸν καθένα αἰνίττεσθαι ἄνθρωπον. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 43 Σί σημαίνει ἡ παραβολὴ τῶν δέκα παρθένων; (≡14Α_076≡> ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐπειδὴ ὁ ἄνθρωπος πέντε αἰσθήσεις ἔχει νοερὰς ἀντιλημπτικὰς τῶν νοητῶν. ἐνέχεταί τις. ἥ κατακρίνει ἑτέρους ἥ ἄλλῳ οἱῳδήποτε πάθει ἐνέχεται. οὗτος τρέψας τὰς νοερὰς αἰσθήσεις περὶ τὰ αἰσθητὰ καὶ πρόσκαιρα· καὶ ταύτας ἀπογεώσας. ἐκ μόνων τῶν αἰσθητῶν γινωσκόμενος. ὅπερ δοκεἶ ἀκαίρως. ἀλλὰ τὴν ἁβροδίαιτον καὶ λυσσώδη δίαιταν. ἔχει δὲ καὶ τὸ ἔλαιον τ῅ς γνώσεως ἐπάρδοντα.

τοἶς δὲ μόνῃ τῆ αἰσθήσει ἐναπομένουσιν καὶ τῆ ἐπιφανείᾳ τῶν αἰσθητῶν φενακιζομένοις ἐπὶ τὴν ὕλην τὴν π᾵σαν ὄρεξιν τ῅ς ψυχ῅ς τρέψασιν. Ἀκούει δὲ τοῦ Λόγου παριόντος καὶ ἀνέρχεται ἐπὶ συκομορέαν ὅτ᾽ ἅν ὁ λόγος τ῅ς μετανοίας ἐν αὐτ῵ γένηται· πείθει γὰρ αὐτὸν ἐπάνω τοῦ φρονήματος τ῅ς σαρκὸς γενέσθαι· τοῦτο γὰρ ἡ συκομορέα· ἐκεἶθεν γὰρ εὐμαρῶς τὸν Λόγον θεάσηται καὶ ἀκούσῃ αὐτοῦ ὅτι "σπεύσας κατάβηθι". Εἰ δέ τις ἀπορῶν ἀνθυπενέγκοι ὅτι "πῶς δύναται ἐπὶ τοῦ ἑνὸς ἀνθρώπου τοῦτο ληφθ῅ναι ἵνα ποτὲ μὲν καλόν. καλοῦ μὲν κατὰ τὸ ἥδεσθαι φυσικῶς τὸ σῶμα τῆ ἀπολαύσει τῶν αἰσθητῶν. ποτὲ δὲ πονηρὸν ἡ περὶ τοῦ ἑνὸς γνῶσις γένηται;". ἡνίκα οὖν τὸ τ῅ς ψυχ῅ς κῦρος ἐπὶ τὴν αἴσθησιν καὶ τὸ σῶμα ὆έψει. ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν ἀρετῶν μετ᾽ ἐμοῦ ποίησον τὴν πορείαν". μετέχει δὲ καὶ τῶν ἑκατέρων ὁ ἄνθρωπος ὡς ἐκ ψυχ῅ς καὶ σώματος ὤν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 45 Σί σημαίνει τὸ μετὰ τὴν ἀνάστασιν δειχθὲν ὑπὸ τοῦ Κυρίου ὀψάριον κείμενον ἐπὶ τὴν ἀνθρακιάν; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ὁ ἰχθὺς δηλοἶ τὴν ἀνθρωπείαν φύσιν νηχομένην ἐν τῆ συγχύσει τῶν παθῶν. μὴ μόνον τὸ ἐπάνω τοῦ σαρκικοῦ φρονήματος γενέσθαι ἀρκεἶν οἰηθῆς.Παράδεισον οἷμαι δηλοῦσθαι τὴν τοῦ ἀνθρώπου καρδίαν φυτευθεἶσαν ἐν τῆ ἀνατολῆ τ῅ς τοῦ Θεοῦ γνώσεως. κακοῦσθαι δὲ τὴν ψυχὴν ἀρχομένην ὑπὸ τοῦ χείρονος καὶ τὰς φυσικὰς δυνάμεις ἐξασθενοῦσαν. Σὸ δὲ ἀποδίδωμι τετραπλοῦν τοῦτον δηλοἶ ἥ διὰ τῶν τεσσάρων γενικῶν ἀρετῶν ἑκάστῃ κεχρημένος πρὸς κατόρθωσιν τῶν ἀγαθῶν ἔργων ἥ καὶ τὴν [20] . τὸ δὲ «γνωστὸν καλοῦ καὶ κακοῦ» ἐπὶ τοῦ λόγου τῶν αἰσθητῶν· οὗτος γὰρ ἔχει γνῶσιν καλοῦ τε καὶ κακοῦ· τοἶς μὲν γὰρ ἐκ τ῅ς καλλον῅ς τῶν κτισμάτων τὸν δημιουργὸν ἐννοοῦσιν καὶ δι᾽ αὐτῶν (≡14Α_078≡> ἀναγομένοις εἰς τὸν αἴτιον τούτων. Πεινᾶ γὰρ ἀεὶ ὁ Λόγος τὴν ἡμῶν σωτηρίαν μετὰ τῶν ἑπομένων αὐτ῵· ὅθεν κατὰ μίμησιν αὐτοῦ καὶ θανεἶν ὑπὲρ τ῅ς ἡμῶν εἵλαντο σωτηρίας. βρῶσιν ἑαυτ῵ τε καὶ τοἶς ἀποστόλοις πεποίηται. γνῶσίς ἐστιν καλοῦ. Ἐν τ῵ μεσαιτάτῳ ταύτης ἐφύτευσεν ὁ Θεὸς «τὸ ξύλον τ῅ς ζω῅ς καὶ τὸ ξύλον τοῦ εἰδέναι γνωστὸν καλοῦ καὶ πονηροῦ». (≡14Α_080≡> ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 46 Σί σημαίνει ὁ ἐν τ῵ Εὐαγγελίῳ Ζακχαἶος ὁ τελώνης καὶ τί τὰ κατ᾽ αὐτόν; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ζακχαἶος ὁ τελώνης ἐστὶν ὁ τὴν τοῦ Θεοῦ κτίσιν τελωνῶν εἰς ἰδίαν ἀπόλαυσιν. πρὸς ὃν λεκτέον ὅτι ἐπειδὴ εἴρηται τὸν νοητὸν καὶ τὸν αἰσθητὸν κόσμον εἷναι τὰ δύο ξύλα. γνῶσίς ἐστιν κακοῦ. Καὶ τὸ μὲν «ξύλον τ῅ς ζω῅ς» λαμβάνεται ἐπὶ τοῦ λόγου τῶν νοητῶν. τουτέστιν "εἰ ὅλον με δέξασθαι ποθεἶς ἐν τ῵ οἴκῳ σου. ἰδοὺ μετέλαβεν τοῦ ξύλου καὶ ἔγνω τὴν πεἶραν καλοῦ τε καὶ κακοῦ. ἣν διὰ τὴν ἄφατον φιλανθρωπίαν ὁ Κύριος κατελθὼν ἐν τῆ θαλάσσῃ τοῦ βίου ἀνέσπασεν καὶ ὀπτήσας τ῵ πυρὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος καὶ πάσης γλισχρότητος παθῶν ἐκτήξας.

καὶ σταφίδος τ῅ς μνησικακίας—αὕτη γάρ ἐστιν θυμοῦ παλαίωσις—ἀλλὰ καὶ ὄξους. τὰ ἐπινοητικὰ καὶ συστατικὰ εἴδη τ῅ς κακίας. πρακτικ῅ς φημι καὶ θεωρητικ῅ς γνώσεως. Ἔνθεν τὸν Ναζιραἶον ἀπέχεσθαι τοῦ τοιούτου οἴνου ὁ λόγος παρεγγυᾶ· Ναζιραἶος δὲ ἑρμηνεύεται ‘περιπεφραγμένος·’ τὸν γὰρ τ῵ νόμῳ τοῦ Θεοῦ κατησφαλισμένον δέον ἀπέχεσθαι τοῦ τοιούτου τ῅ς ἀλογίας οἴνου. Σὸ δὲ «ἐνδυσάμενοι τὸν θώρακα τ῅ς δικαιοσύνης» ἐστὶν ἐπειδὴ ἡ δικαιοσύνη ἕξις ἀπονεμητικὴ τοῦ ἴσου ἐστίν.ἐνέργειαν καὶ τὴν συγκατάθεσιν καὶ τὰς προλήψεις τῶν μνημῶν καὶ τὰς ψιλὰς φαντασίας ἀποσκευάζων ἑαυτοῦ. ἀλλὰ καὶ σταφυλ῅ς. Διὰ τοῦτο ΢αμψών—ἑρμηνεύεται δὲ ψιλούμενος ‘εἰκάζων εἰκασίαν. φάσκων "μήποτε ὡς τὸ ἐπιθυμητικὸν τοῦ θεωρητικοῦ περισφίγγοντος". τὰς δὲ φαντασίας διὰ τ῅ς ἐκτενοῦς προσευχ῅ς. τὴν μὲν γὰρ ἐνέργειαν διὰ τ῅ς ἐγκρατείας. τὴν δὲ συγκατάθεσιν διὰ τ῅ς προσοχ῅ς καὶ τ῅ς τῶν λογισμῶν παραφυλακ῅ς. ἀφῃρέθη τὰς τρίχας.’ Γόμορρα δὲ ‘παραπικρασμός·’ ἀπὸ γὰρ τ῅ς ἀλογίας ὁ τ῅ς ἁμαρτίας παραπικρασμὸς καὶ ἡ ἐκστατικὴ τ῅ς κακίας μέθη τοῦ οἴνου.’ δασυνόμενος δὲ ‘ἥλιος αὐτῶν’—ἡνίκα ἐπὶ τὸν μηρὸν τ῅ς Δαλιδ᾵ς ἀνεπάη. καὶ ἡ κληματὶς αὐτῶν ἐκ Γομόρρας" καὶ τίς ὁ οἷνος ὃν οὐ (≡14Α_082≡> δεἶ πίνειν τὸν Ναζιραἶον καὶ τί τὸ ὄξος καὶ τὰ σίκερα καὶ σταφυλὴ καὶ στέμφυλα; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἄμπελος ΢οδόμων ἐστὶν ἡ ἀλογία· ΢όδομα γὰρ ἑρμηνεύεται ‘ἐνέωσις’ ἤγουν ‘τύφλωσις. δεἶ δὲ τὰς ἐν ἡμἶν τ῅ς ψυχ῅ς τρεἶς δυνάμεις ἰσοστατεἶν καὶ διὰ τούτων τὰς τέσσαρας γενικὰς ἀρετὰς ἰσοκρατῶς συνίστασθαι— τοῦτο γὰρ δικαιοσύνη—καὶ διὰ μὲν τ῅ς φρονήσεως τὸ λογικὸν κινούμενον πρὸς [21] . ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 48 Σί ἐστιν κατὰ τὸν Ἀπόστολον "περιζωσάμενοι τὴν (≡14Α_084≡> ὀσφὺν ὑμῶν ἐν ἀληθείᾳ" καὶ τὰ λοιπὰ ὅπλα τ῅ς πνευματικ῅ς παρατάξεως; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Σὸ «περιζωσάμενοι τὴν ὀσφὺν ὑμῶν ἐν ἀληθείᾳ» καλῶς ὁ τ῅ς θεολογίας ἐπώνυμος ἑρμήνευσε Γρηγόριος. τυφλωθεὶς τοὺς δύο ὀφθαλμούς. τουτέστιν τοῦ θυμοῦ. καὶ τοῦ σίκερα. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 47 Σί σημαίνει τὸ ἐν τῆ Ὠδῆ Μωσέως γεγραμμένον "ἐκ γὰρ ἀμπέλου ΢οδόμων ἡ ἄμπελος αὐτῶν. τ῅ς ἐπὶ ἀστοχίᾳ τῶν καθ᾽ ἡδονὴν λύπης. τοὺς λογισμοὺς δηλαδή. τουτέστιν ἰσχὺν αὐτοῦ διδόντας κατὰ τῶν παθῶν καὶ γέγονεν παίγνιον δαιμόνων. ῍Η τὴν πρακτικὴν λέγει καὶ φυσικὴν καὶ θεολογικὴν καὶ εὐκτικήν· ἡ γὰρ εὐκτικὴ τ῅ς θεολογίας ἐστὶν ὑψηλοτέρα· ἡ μὲν γὰρ ἐκ τῶν γεγονότων τὸ θεἶον θεολογεἶ. Ἀλλ᾽ οὐδὲ τὴν τρίχα ὁ τοιοῦτος κείρεται. τουτέστιν ἐπὶ τὸ παθητικὸν τ῅ς ἡδον῅ς μέρος ἔρριψεν. ἡ δὲ αὐτ῵ συνάπτει ἀγνώστως καὶ ἀπορρήτως τὴν ψυχὴν τ῵ Θε῵. τὰς δὲ προλήψεις διὰ τ῅ς ἐμμελοῦς ἀναγνώσεως. τοῦ ἐπὶ τῆ ἀμύνῃ τῶν πέλας ἥδοντος—γλυκέα γὰρ πάντα τὰ σίκερα— ἀλλ᾽ οὐδὲ τὰ στέμφυλα. τουτέστιν τοὺς διαφόρους τοῦ νοῦ συστατικοὺς καὶ κόσμον αὐτ῵ παρέχοντας λογισμούς.

ὁ δὲ χαλκὸς στιβαρὸς καὶ στίλβων καὶ μὴ δεχόμενος μείωσίν ἐστιν. Σὸ δὲ «ὑποδησάμενοι τοὺς πόδας ἐν ἑτοιμασίᾳ τοῦ Εὐαγγελίου τ῅ς εἰρήνης» οὕτως χρὴ νοεἶν· ἐπειδὴ «Εὐαγγέλιον εἰρήνης» τὸ χάρισμα τ῅ς ἀπαθείας εἷναι ὑπενοήσαμεν. Καὶ ἀντίκειται τ῵ ΔαυἹδ. τουτέστιν διὰ τ῅ς πράξεως ἀεὶ ταύτην ἐνεργὸν ἔχοντας μεταχειρίζεσθαι· ὡς γὰρ ἡ ἐκ σιδήρου μάχαιρα ἀεὶ χειριζομένη φοβερὰ τοἶς ὑπεναντίοις ἐστίν. εἰ δὲ ἀποτεθῆ καὶ ἀργήσει. τῶν πονηρῶν φημι λογισμῶν. τ῵ λογισμ῵ τ῅ς ταπεινώσεώς (≡14Α_088≡> φημι· Δαβὶδ γὰρ κατὰ μίαν τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ ἑρμηνείαν ‘ἐξουδενωμένος’ ἑρμηνεύεται.τὴν τῶν ὄντων ἐπίσκεψιν δίκην ἁλυσιδωτοῦ θώρακος λόγον ἀποδεσμεἶ λόγῳ· ὡσαύτως καὶ σωφροσύνης καὶ τῶν λοιπῶν τοὺς διαφόρους λόγους ἐν τ῵ ἑνὶ συνάπτοντα χρὴ κατασφαλίζειν ἑαυτὸν πρὸς τὸ μὴ τιτρώσκεσθαι ὑπὸ τῶν πεμπομένων ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ βελῶν. Θυρεὸν δὲ πίστεως δεἶ νοεἶν τὴν ἐν τ῵ σώματι περιφερομένην τοῦ Ἰησοῦ νέκρωσιν· ἐκ ξύλου γὰρ καὶ βύρσης κατεσκευασμένος ὁ θυρεὸς τὸ τοῦ σταυροῦ μυστήριον ἡμἶν ὑπαινίσσεται καὶ τὴν ἐν τ῵ σώματι νέκρωσιν· τοἶς γὰρ κεκτημένοις ταῦτα θυρεὸς πίστεως γίνονται. τ῵ οὖν μήπω εἰς αὐτὸ καταντήσαντι ὁ Ἀπόστολος παρακελεύεται πρὸς ἑτοιμασίαν τοῦ τοιούτου χαρίσματος τὰς βάσεις τ῅ς ψυχ῅ς τῆ νεκρότητι τοῦ σώματος ὑποδεδέσθαι· οὕτως γὰρ ὑπὸ τ῅ς ἀκάνθης τῶν παθῶν ἄπληκτος διαμένει καὶ ὑπὸ τῶν ὄφεων καὶ σκορπίων. ἐκ χαλκοῦ ἔχουσα τὴν κατασκευήν. τὴν ἄγονον τ῅ς ἀρετ῅ς ἕξιν. τῆ ἐλπίδι γαννύμενος. τριακοσίους δὲ πεντήκοντα ἐπειδὴ διὰ τῶν αἰσθήσεων προσβάλλοντες τῆ κτίσει τοῦ Θεοῦ τῆ ἐν ἓξ ἡμέραις γεγενημένῃ. τουτέστιν τοὺς ἐνκαθημένους τῆ ἀρετῆ θείους καὶ ἱλαστικοὺς λογισμούς—Νόμβα γὰρ ‘ἐγκαθισμὸς’ ἑρμηνεύεται—. τ῵ ἰ῵ δαπαν᾵ται. τὸν ταύτης δημιουργὸν ὑπερθαυμάζοντες δοξάζομεν διὰ τ῅ς τῶν λογισμῶν ἐπιστημονικ῅ς γνώσεως· ἑξάκις δὲ πεντήκοντα ποιεἶ τὸν τριακόσια ἀριθμόν· πάλιν δὲ τὰς δέκα ἐντολὰς τοῦ νόμου διὰ τῶν αἰσθήσεων ἐκπληροῦντες [22] . δεἶ νοεἶν ὅτι ἡ κατασφαλιζομένη τὴν πίστιν ἐστὶν ἡ ἐλπίς· αὕτη γὰρ στερρὰ καὶ ἀμείωτος οὖσα. ἡ δὲ κεφαλὴ τὴν πίστιν δηλοἶ. «Περικεφαλαία» (≡14Α_086≡> δὲ «σωτηρίου» ἐστὶν ἡ ἐλπίς· ἐπειδὴ γὰρ ἡ αἰσθητὴ περικεφαλαία ἐστὶν ἡ κάσσις. ἄτρωτος. ἀνόνητός ἐστιν καὶ ἄχρηστος καὶ ὑπὸ τ῅ς κακίας δαπαν᾵ται. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 49 Σί σημαίνει Δωὴκ ὁ ΢ύρος ὁ φονεύσας τοὺς τριακοσίους πεντήκοντα ἱερεἶς; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Δωὴκ ὁ ΢ύρος ὁ ‘ὑπερήφανός’ ἐστιν ‘λογισμὸς' ἥ 'τὸ τῶν παθῶν σάλος’ κατὰ τὴν τοῦ ὀνόματος ἑρμηνείαν. Πάντα γὰρ ἐλπίζει καὶ οὐκ ἐξίσταται τ῅ς περὶ Θεὸν πεποιθήσεως. ἀλλ᾽ εἰ καὶ δοξάζει κατὰ τὸν Ἰὼβ τοἶς πολλοἶς ἰοῦ δίκην ἐξουδενοῦσθαι. οὕτως καὶ ἡ διάκρισις εἰ μὴ συν῅πται τῆ πράξει. ἀλλ᾽ ἔνδον ὁ τοιοῦτος στίλβων ἐστὶν καὶ φαιδρός. Οὗτος φονεύει τοὺς ἱερεἶς Νόμβα. Καὶ εἰκότως τὰς ἡμιόνους βόσκει ὁ τοιοῦτος ΢αούλ. οὐκ ἐᾶ τὴν πίστιν παραβλέπεσθαι. Ἡ δὲ «μάχαιρα τοῦ Πνεύματός» ἐστιν ἡ διάκρισις «ἡ διαιροῦσα τὸ κρεἶττον ἀπὸ τοῦ χείρονος»· ταύτην δὲ μετὰ χεἶρας ἔχειν ἀεὶ ὁ Ἀπόστολος παραγγέλλει.

μὴ εὑρίσκων ἀποδοῦναι ὁ νοῦς τὸν ὑπὲρ ἀρετ῅ς λόγον. τουτέστιν ἡ κατὰ σάρκα αὐτοῦ πολιτεία τὴν τῶν ἐν οὐρανοἶς ἀγγέλων ἀρετήν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 54 Σίς ὁ Ἐζεκίας καὶ τίς ἡ ἀσθένεια καὶ τίς ἡ παλάθη ἐξ ἧς ἰάθη τὸ τραῦμα; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ [23] . Σοὺς λογισμοὺς οὖν τοὺς ἐκ τούτων ἱερουργοῦντας τ῵ Θε῵ καὶ τῆ ἀρετῆ ἐγκαθημένους ἀποκτέννειν πέφυκεν ὁ ὑπερήφανος λογισμὸς ἥ καὶ ὁ τῶν παθῶν σάλος. τὴν δὲ σάρκα διαπλασθ῅ναι ἐκ τῶν παρθενικῶν αἱμάτων.ἀποτελοῦμεν τὸν πεντήκοντα. (≡14Α_090≡> ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 52 Ἐκ τῶν αὐτῶν· «μὴ ἐγγυήσῃς σὸν φίλον· εἰ γὰρ μὴ ἔχεις» ἀποδοῦναι. λαμβάνουσιν οἱ δαίμονες καὶ εἰς ἃς ἐπανεπαύετο ἀσκήσεις ἐξ αὐτοῦ· τοῦτο γὰρ δηλοἶ τὸ στρῶμα. Εἰ γὰρ τῆ ἀσκήσει προσανέχων ὁ νοῦς ἄρξηται ὑπενδιδόναι. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Υίλον λέγει τὸ σῶμα διὰ τὴν πρὸς αὐτὸ τ῅ς ψυχ῅ς σχέσιν· τοῦτο μὴ ἐγγυ᾵σθαί φησιν. μὴ δὲ τοὺς ὑπὲρ ἀρετὴν πόνους ἀποδιδόναι ὀφείλοντα. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 53 Σί δηλοἶ τὸ ἩσαἹου ὆ητὸν "τίς ἐμέτρησεν τῆ χειρὶ τὸ ὕδωρ καὶ τὸν οὐρανὸν σπιθαμῆ καὶ π᾵σαν τὴν γ῅ν δρακί"; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐπειδὴ κατὰ τὸν προφήτην Ἀμβακοὺμ «ἐκάλυψεν οὐρανοὺς ἡ ἀρετὴ» τοῦ Κυρίου. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 50 Πῶς χρὴ νοεἶν τὸ ἐν τ῵ ΢υμβόλῳ λεγόμενον "σαρκωθέντα ἐκ Πνεύματος ἁγίου καὶ Μαρίας τ῅ς Παρθένου"; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Υασί τινες τῶν ἁγίων ὅτι ἐκ Πνεύματος μὲν ἁγίου δίκην γον῅ς ἀνδρὸς τὴν ψυχὴν καταβληθ῅ναι. τουτέστιν μὴ φειδοῦς ἀξιοῦν. ὅτι οὕτως ὁ Κύριος τὴν ἑαυτοῦ σάρκα γηἹνην οὖσαν περιέσφιγξεν ὡς μηδὲ τὰ φυσικὰ καὶ ἀδιάβλητα πάθη μὴ ἐφιέντος αὐτοῦ ἐνεργεἶν. σπιθαμὴν δὲ τὴν μετὰ πράξεως ἐκτεταμένην γνῶσιν τῶν αἰσθητῶν διὰ τὸ πέντε δακτύλους ἔχειν τὴν χεἶρα· τούτους οὖν τοὺς λόγους ἐνανθρωπήσας (≡14Α_092≡> ὁ Κύριος ἐξεμέτρησεν ἀνακεφαλαιωσάμενος τὰ πάντα ἐν αὐτ῵. Σὸ δὲ π᾵σαν τὴν γ῅ν δρακὶ τοῦτο δηλοἶ. ὕδωρ τροπικῶς ὀνομασθεἶσαν· ἡ γὰρ ἑνωθεἶσα τ῵ Λόγῳ φύσις π᾵σαν τὴν γνῶσιν κατείληφεν. «λήμψονται τὸ στρῶμα τὸ ὑπὸ τὰς πλευράς σου». ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 51 Σί ἐστιν τὸ τῶν Παροιμιῶν "χειρὶ χεἶρα ἐμβαλὼν οὐκ ἀθῳωθήσεται"; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Πράξει ἐναρέτῳ ὁ πρ᾵ξιν μίσγων φαύλην «οὐκ ἀθῳωθήσεται». αὐτὸς τῆ πράξει— τοῦτο γὰρ ἡ χείρ— ἐμέτρησεν π᾵σαν τὴν γνῶσιν. τὴν ἄνεσιν ἐ᾵ν μεταδιώκειν. Σὸν δὲ οὐρανὸν σπιθαμῆ· οὐρανὸν λέγων τὸν ὑψηλότερον τῶν ὄντων λόγον.

ὅπερ σημαίνεται διὰ τοῦ ἑκατοστοῦ ἀριθμοῦ. αἱ δὲ γυναἶκες εἰς τὸ ἐπιθυμητικόν. τ῵ φυσικ῵ καὶ τ῵ γραπτ῵ [24] . (≡14Α_094≡> ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 56 Σί σημαίνει ὁ ἐν τ῵ εὐαγγελίῳ τῶν ρνγ (153) ἰχθύων ἀριθμός; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐπειδήπερ ἀπὸ μι᾵ς ἀρχόμενος κατὰ σύνθεσιν μέχρις τῶν δέκα ἑπτὰ πληροἶς τὸν ἀριθμὸν τοῦτον. ἥ καὶ τοὺς διὰ πίστεως τ῅ς ἁγίας Σριάδος καὶ τ῅ς τῶν μελλόντων ἐλπίδος — ὑπερθετικὸς γὰρ τοῦ ἑβδοματικοῦ χρόνου ὁ πεντηκοστὸς ἀριθμός ἐστιν— καὶ τ῅ς διὰ τῶν ἐντολῶν ἐνεργείας. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 58 Ἐκ τῶν Παροιμιῶν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 55 Σί σημαίνει τὸ ἐκπεσὸν σιδήριον ἐν τ῵ Ἰορδάνῃ ἀφ᾽ ἑνὸς τῶν υἱῶν τῶν προφητῶν ὅπερ ὁ προφήτης Ἐλισσαἶος ἐμβαλὼν ξύλον. ἐπιθυμητικόν· οἱ μὲν οὖν ἄνδρες λαμβάνονται εἰς τὸ λογικόν. Ὅτι δὲ ἀξίνῃ ἔοικεν ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ διδάσκει Ἰωάννης ὁ Βαπτιστὴς λέγων "ἤδη δὲ καὶ ἡ ἀξίνη πρὸς τὴν ὆ίζαν τῶν δένδρων κεἶται" καὶ Ἰερεμίας δὲ λέγων "ὁ Λόγος Κυρίου ὡς πέλεκυς κόπτων πέτραν"».Ὁ Ἐζεκίας εἰς πρόσωπον λαμβάνεται τ῅ς ἀνθρωπότητος· τὸ δὲ τραῦμα τὸ ἐν τ῵ μηρ῵ σημαίνει τὸν νόμον τ῅ς ἁμαρτίας διὰ τὸ παρακεἶσθαι τ῵ μηρ῵ τὰ γεννητικὰ μέρη· ἡ δὲ παλάθη ἐστὶν ἡ σὰρξ ἡ ζωοποιὸς τοῦ Κυρίου. μὴ ἔχουσα ὀπὸν ἁμαρτίας. τὸ «διορατικὸν ἄνδρα καὶ ὀξὺν» «βασιλεῦσιν δεἶ παρεστάναι». οἱ δὲ ὄφεις εἰς τὸ θυμικόν. Ἀποκαθίστανται οὖν ἐν τ῵ μέλλοντι αἰῶνι αἱ τρεἶς αὗται δυνάμεις τῆ ἐπιγνώσει· ὑπὲρ αὐτῶν δὲ καὶ ὁ Κύριος τὸ ζωοποιὸν κατεδέξατο πάθος καὶ τὴν εἰς ᾅδου κάθοδον. σῳζομένους καὶ τὴν βασιλείαν ἀξιουμένους. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 57 Σίνες εἰσὶν οἱ ἄνδρες καὶ αἱ γυναἶκες καὶ οἱ ὄφεις ὑπὲρ ὧν ὁ Κύριος κατὰ Γρηγόριον τὸν Νύσης τὰς γ (3) ἐν τ῵ ᾅδῃ ἡμέρας πεποίηκεν; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Σρεἶς εἰσὶν τ῅ς ψυχ῅ς δυνάμεις. ἀποληψόμεθα πάλιν διὰ τ῅ς τοῦ ξύλου οἰκονομίας. ἐπιπολάσαι πεποίηκεν; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Εἰρηναἶος λέγει «δι᾽ ἔργου» δεἶξαι τὸν προφήτην ἐν τ῵ ἀναγαγεἶν τὸ σιδήριον ὅτι «τὸν στερεὸν Λόγον τοῦ Θεοῦ ὃν ἀμελῶς ἀποβαλόντες οὐχ εὑρίσκομεν. σημαίνει ὅτιπερ διά τε τ῅ς ἐκπληρώσεως τῶν δέκα ἐντολῶν καὶ τῶν ἑπτὰ ἐνεργειῶν τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἰσέρχονται οἱ σῳζόμενοι εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. πῶς νοήσωμεν; (≡14Α_096≡> τοῦ νο῅σαι ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Σὸν ὀξὺν περὶ τὸ πρακτικὸν καὶ θεωρητικὸν περὶ τὸ γνωστικὸν τοἶς τρισὶν νόμοις παρεστάναι ὁ λόγος βούλεται. ἐξ ἧς ἴασις ἡμἶν γέγονεν τ῅ς πληγ῅ς τ῅ς παραβάσεως. θυμικόν. λογικόν.

αὐτὴν τὴν φύσιν ἑνώσας ἑαυτ῵ καθ᾽ ὑπόστασιν. ἵνα ἐξ αὐτῶν ὁδηγούμενος κατορθώσῃ δεόντως πρακτικὴν καὶ φυσικὴν καὶ θεολογικὴν φιλοσοφίαν. δευτέραν δὲ τὴν τολμηθεἶσαν τοῦ Κάϊν μιαιφονίαν. εἰς τοσοῦτον τ῅ς ἐπ᾽ αὐτοῦ γενε᾵ς ἀθεἹας ἐξοκειλάσης ὡς αὐτὸν εἰς ἐπικουρίαν τ῅ς τοσαύτης ἀσεβείας ἀπὸ Θεοῦ πεμφθ῅ναι. ἥτις τὰς προλαβούσας γενεὰς εἰς κακίας μέτρον πάσας ὑπερηκόντισεν—ἐπεὶ οὖν. Ἐπεὶ οὖν αὐτὸς ἐν ἡμἶν λέγεται καὶ πίπτειν καὶ ἀνίστασθαι ὡς τὰ ἡμέτερα πάντα διὰ φιλανθρωπίαν καταδεξάμενος. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Δίκαιον ἐνταῦθα τὸν μόνον ἀληθῶς δίκαιον τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Φριστὸν ὑπολαμβάνειν χρεών. οἱανοῦν ἀρετὴν ἐξασκῶν. τετάρτην ἐπὶ τ῅ς πυργοποιἹας. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 59 Ἐκ τῶν αὐτῶν· «ἑπτάκις πεσεἶται ὁ δίκαιος καὶ ἀναστήσεται». ἔπεσεν δὲ ἡ φύσις ἡμῶν ἑπτάκις—κατά τε τὴν τοῦ προπάτορος παράβασιν πρώτην γενομένην. τρίτην ἐπὶ τ῅ς κατὰ τὸν Νῶε γενε᾵ς. ταύτην ἀφάτῳ φιλανθρωπίᾳ κινηθεὶς ἀνέστησεν ὁ Κύριος.καὶ τ῵ τ῅ς χάριτος. πέμπτην ἐπὶ τ῅ς κατὰ τὸν Ἀβραὰμ γενε᾵ς. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 61 Ἐκ τοῦ αὐτοῦ· «εἰς τὸ εἰδέναι ἡμ᾵ς τίς ἐστιν ἡ ἐλπὶς τ῅ς κλήσεως αὐτοῦ καὶ τίς ὁ πλοῦτος τ῅ς δόξης τ῅ς κληρονομίας αὐτοῦ ἐν τοἶς ἁγίοις καὶ τί τὸ ὑπερβάλλον μέγεθος τ῅ς δυνάμεως αὐτοῦ». (≡14Α_100≡> ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 62 Σοῦ αὐτοῦ Ἀποστόλου· «αὐτοῦ γάρ ἐσμεν ποίημα. πρῶτον τῆ φύσει καινοτομήσαντος φόνον. ὡς εἴρηται. ἑπτάκις ἔπεσεν ἡ (≡14Α_098≡> φύσις ἡμῶν. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ [25] . ὡς ὑπὲρ φύσιν οὖσα καὶ θεοὺς ἐξ ἀνθρώπων κατὰ χάριν τοὺς μετόχους ἀποτελοῦσα. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 60 Σίνας σημαίνει ὁ Ἀπόστολος λέγων "τοὺς προηλπικότας ἐν τ῵ Φριστ῵" πρὸς Ἐφεσίους γράφων; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Π᾵ς τις τῶν ἁγίων τῶν πρὸ τ῅ς ἐπιδημίας τοῦ Κυρίου. ἀλλ᾽ ἐκ μέρους φυσικῶς κινούμενος ἤλπιζεν καὶ προσεδόκα ὅτι ὁ τὴν φύσιν ποιήσας αὐτὸς καὶ παραφθαρεἶσαν ἀνασώσηται. ἑβδόμην ἐπὶ τ῅ς τῶν προφητῶν γενε᾵ς. ἕκτην ἐπὶ τοῦ Μωυσέως. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ «Ἡ τ῅ς κλήσεως ἐλπίς» ἐστιν ἡ κατὰ τὴν αὐτοῦ τοῦ Κυρίου πολιτείαν διὰ πράξεως ἀπάθεια· «πλοῦτος» δὲ «τ῅ς δόξης τ῅ς κληρονομίας αὐτοῦ ἐν τοἶς ἁγίοις» ἐστὶν ὁ κατὰ τὴν γνῶσιν τ῅ς ἀληθείας πλοῦτος· «ὑπερβάλλον» δὲ «μέγεθος τ῅ς δυνάμεως αὐτοῦ» ἐστιν ἡ τοἶς ἀξίοις δωρηθησομένη θέωσις. ἐφ᾽ ἧς οὐ κατέμεινεν τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ διὰ τὸ εἷναι σάρκας. ἐξ ἧς μόνος αὐτὸς τ῵ Θε῵ εὐηρέστησεν. κἅν εἰ μὴ τὸ ὅλον τ῅ς οἰκονομίας μυστήριον ἐγίνωσκεν. κτισθέντες ἐπὶ ἔργοις ἀγαθοἶς».

κατέπαυσεν. τοῦτο δὲ οὐκ ἐποίησεν. διὰ δὲ τ῅ς παραβάσεως παραπεσόντα ἀνέκτισεν πάλιν διὰ τ῅ς ἐνσάρκου αὐτοῦ ἐπιδημίας καὶ εἰς τὸ ἀρχαἶον ἀπεκατέστησεν. ἐπειδὴ κατ᾽ ἀρχὰς ποιήσας ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον. Ὁ Κύριος οὖν ἐλθὼν ἐν δόγμασιν κατήργησεν τὸν νόμον. ὡς οἷμαι. πνευματικῶς νοεἶσθαι παρασκευάσας· μ᾵λλον δὲ τὰς πολλάς. ἐλθὼν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Φριστὸς ὁ δεύτερος Ἀδὰμ «ἀνακεφαλαιώσατο ἐν αὐτ῵ τὰ πάντα» καὶ ἔδειξεν εἰς τί παρήχθη ὁ πρῶτος ἄνθρωπος. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 63 Σοῦ αὐτοῦ· «ὁ ποιήσας τὰ ἀμφότερα ἓν καὶ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας. Κατὰ γὰρ τὴν πρόσληψιν τ῅ς ἀνθρωπείας φύσεως πρῶτον ἀνέβη κινηθεὶς πρὸς τὸν αἴτιον. Σὸν νόμον τῶν ἐντολῶν ἐν δόγμασιν καταργήσας· νόμος ἐντολ῅ς ἐστιν τὸ οὐ φονεύσῃς καὶ τὰ λοιπά· ὁ δὲ φυσικῶς τῆ ἐντολῆ ἐπιβάλλων καὶ γινώσκων τὸν λόγον τ῅ς ἐντολ῅ς οἷδεν ὅτι οὐ μόνον σωματικοῦ φόνου ἀπέχεσθαι δεἶ. μὴ ἐπιστημόνως μὴ δὲ μετὰ γνώσεως πνευματικ῅ς κεχρημένοις αὐτοἶς ἡμἶν. ἀντὶ τοῦ "ἔπαυσεν". λέγων «ἐρρήθη τοἶς ἀρχαίοις "οὐ φονεύσῃς". Καὶ τὰς θυσίας δὲ τὰς κατὰ τὸν νόμον δογματίσας κατήργησεν. εἷτα καὶ [26] . ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 64 Ἐκ τῶν Παροιμιῶν· «τίς ἀνέβη εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ κατέβη; τίς συνήγαγεν ἀνέμους ἐν κόλπῳ; τίς συνέτριψεν ὕδωρ ἐν ἱματίῳ; τίς ἐκράτησεν τῶν ἄκρων τ῅ς γ῅ς; τί ὄνομα αὐτ῵»; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐπειδὴ κατ᾽ ἀρχὰς ὁ ἄνθρωπος ἐπὶ τοῦτο ἐπλάσθη ὥστε πρὸς τὴν αἰτίαν ἀναβ῅ναι τ῵ πόθῳ καὶ εἷθ᾽ οὕτως εἰς τὰ μετὰ τὴν αἰτίαν κτίσματα κατελθεἶν καὶ ταῦτα καλῶς τῆ γνώσει ἐπισκοπήσαντα ἀναβιβάσαι πρὸς τὸν ποιητὴν τούτων. «Καὶ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας»· μεσότοιχον ἥ τὴν σάρκα ἥ τὰ αἰσθητὰ ἥ τὴν νομικὴν λατρείαν ἐκάλεσεν. διετείχιζον ἡμ᾵ς ἐκ τοῦ Θεοῦ καὶ τῆ ἁμαρτίᾳ ὑπέβαλλον. εἴτε τὰ ἐπίγεια καὶ τὰ οὐράνια—συν῅ψεν γὰρ καὶ ταῦτα. τὴν ἔχθραν ἐν τῆ σαρκὶ» καὶ τὰ λοιπά. ἔνοχος ἔσται"». ἀλλὰ πρὶν ὑψωθ῅ναι πρὸς τὸν Θεὸν κατένευσεν πρὸς τὴν ὕλην. φραγμὸν δὲ τὴν ἁμαρτίαν· ταῦτα γὰρ τοίχου δίκην. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Εἴτε τοὺς δύο λαοὺς συνάψας ἐποίησεν ἕν. τύπον οὔσας τοῦ κατ᾽ αὐτὸν μυστηρίου δείξας. διεστηκότα πρὸς ἄλληλα—εἴτε καὶ εἰς τὸν καθένα λαμβάνεις· συν῅ψεν ψυχὴν καὶ σῶμα ἀεὶ πρὸς ἑαυτὰ στασιάζοντα· ὑπέταξεν γὰρ «τὸ φρόνημα τ῅ς σαρκὸς τ῵ νόμῳ τοῦ πνεύματος».Σοῦτο εἴρηται τ῵ Ἀποστόλῳ. Σὴν ἔχθραν ἐν τῆ σαρκί· τὴν ἁμαρτίαν ἔχθραν εἰπών· αὐτὴ γὰρ ἡμ᾵ς ἐχθροὺς τοῦ Θεοῦ κατέστησεν. ἀλλὰ καὶ παντὸς (≡14Α_102≡> πάθους λυμαινομένου τὴν φύσιν· καὶ γὰρ καὶ φθόνος καὶ καταλαλιὰ καὶ πάντα τὰ πάθη φθαρτικὰ τ῅ς φύσεώς εἰσιν. ἀλλ᾽ οὐ μόνον διδάξας ἀλλὰ γὰρ καὶ ποιήσας. ἐγὼ δὲ λέγω ὑμἶν· "π᾵ς ὁ ὀργιζόμενος τ῵ ἀδελφ῵ αὐτοῦ εἰκῆ.

τὸν μὴ πυρωθέντα διὰ πειρασμῶν καὶ βαστάσαντα. μὴ δὲ τὰ φυσικὰ τοῦ σώματος πάθη συγχωρῶν ἀλόγως ἐκφέρεσθαι. Οὕτω δεἶ καὶ ἡμ᾵ς πρῶτον ὑψοῦσθαι πρὸς τὸν Θεὸν καὶ στομοῦντας τὴν ψυχὴν τὸν ὅλον αὐτ῅ς πόθον πρὸς αὐτὸν τείνειν καὶ εἷθ᾽ οὕτως καταβαίνειν ἐπὶ τὴν ἔρευναν τῶν ὄντων καὶ ἕκαστον ὡς ἔχει φύσεως ἐπισκοπεἶν καὶ πάλιν δι᾽ αὐτῶν ἀναβιβάζεσθαι τῆ θεωρητικῆ γνώσει εἰς τὸν τούτων δημιουργόν. ὑπὲρ τὸν δίκην χρυσοῦ εὐθ῅ πλασθέντα Ἀδάμ. καὶ ἐπτώχευσεν τ῅ς φωτιζούσης αὐτὸν ἀρετ῅ς. καὶ πάλιν δὲ ἀνέβη κατὰ τὸ συναμφότερον ἐν τῆ (≡14Α_104≡> μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν ἀναλήψει. Ἐπεὶ οὖν κόλπος ἐστὶν ὁ ὀμφαλὸς ἐν ᾧ φασιν τὸν πρῶτον γόνον τὴν ἀρχὴν λαμβάνειν. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Οἱ δοκιμασθέντες διὰ τῶν πειρασμῶν καὶ ἐγκαταλειφθέντες πρὸς πλείονα πεἶραν ὡς Ἰώβ. ἀπράκτους αὐτοὺς ἀποπέμπων. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 65 Ἐκ τοῦ ἩσαἹου· «καὶ ἔσονται οἱ καταλελειμμένοι ὑπὲρ τὸ χρυσίον τὸ ἄπυρον». Ἀλλὰ καὶ συντρίβει ὕδωρ ἐν ἱματίῳ· ὕδωρ εἰσίν. Ὁ τοιοῦτος συνάγει «ἀνέμους ἐν κόλπῳ»· τοὺς γὰρ διαφόρους λόγους τῶν ὄντων τροπικῶς ἀνέμους ὀνομασθέντας συνάγει εἰς τὸν κόλπον τ῅ς ἑαυτοῦ καρδίας. Κρατεἶ δὲ καὶ τῶν ἄκρων τ῅ς γ῅ς.’ ἡ δὲ Δαλιδὰ ‘πτωχεύουσα·’ ἐπέπεσεν οὖν ὁ ΢αμψὼν ἐπὶ τὸν μηρὸν τ῅ς Δαλιδά. διὰ τὸ παρεκτικὸν εἷναι τὸν Κύριον γνώσεως. ξυρὸν δὲ ἡ ἀπάτη κατὰ τὸ γεγραμμένον "ὡσεὶ ξυρὸν ἠκονημένον ἐποίησας δόλον". οὗτοι ὑπὲρ «τὸ χρυσίον τὸ ἄπυρόν» εἰσιν. Ὅτ᾽ ἅν οὖν ἤρξαντο φύειν αὐτοῦ [27] . οἱ δὲ ζ (7) βόστρυχοι ἑπτὰ ἐνέργειαι κατὰ τὸν προφήτην ἩσαἹαν τοῦ πνεύματος. οἱ πειρασμοί· τούτους ἐν τ῵ ἰδίῳ σώματι ἥ καὶ ἐν τ῵ ἠθικ῵ μέρει τ῅ς φιλοσοφίας πάσχων μεθ᾽ ὑπομον῅ς συντρίβει. Σότε ἤνεγκεν κουρέα καὶ ξυρὸν καὶ ἐξύρησεν αὐτοῦ τοὺς ζ (7) βοστρύχους· κουρεύς ἐστιν ὁ διάβολος. ὁ Ἰωσὴφ καὶ οἱ κατ᾽ αὐτούς. τὴν τοῦ «δούλου μορφὴν» ὑποδύς. χρὴ νοεἶν ὅτι ἐν τ῵ γονίμῳ καὶ θεωρητικ῵ μέρει τ῅ς καρδίας συνάγων τοὺς διαφόρους λόγους ἀποτίκτει ἕνα λόγον Θεοῦ· οἱ γὰρ πολλοὶ τῶν ὄντων λόγοι εἰς ἓν συνάγονται. δαπανητικὸν δὲ τ῅ς μοχθηρίας· ὁ δὲ πράσινος λίθος ἐπειδὴ τονωτικός ἐστιν τ῅ς ὁρατικ῅ς δυνάμεως. (≡14Α_106≡> ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 66 Σί σημαίνει ὁ ἐν τῆ Γενέσει «ἄνθραξ καὶ ὁ λίθος ὁ πράσινος»; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐκάτεροι τὸν Κύριον δηλοῦσιν· ὁ μὲν ἄνθραξ ὡς φωτιστικὸς καὶ καυστικός. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 67 Σί σημαίνει κατὰ θεωρίαν ἡ τύφλωσις τοῦ ΢αμψών; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ ΢αμψὼν ἑρμηνεύεται ‘ἥλιος. ὡς τοῦ θεωρητικοῦ τ῅ς ψυχ῅ς τόνου ποιητικόν. ὡς πολλαχοῦ τ῅ς Γραφ῅ς εὑρήσεις λεγούσης. τουτέστιν ἐπὶ τὸ παθητὸν μέρος τ῅ς ἡδον῅ς. δηλοἶ καὶ αὐτὸς τὸν Κύριον.κατέβη κατὰ τὴν θεότητα.

διὰ τ῅ς σιαγόνος.αἱ τρίχες. τοὺς ἀλλοφύλους ἀνεἶλεν δαίμονας. τουτέστιν ὁ νόμος τοῦ Θεοῦ. οἵτινές εἰσιν θυμὸς καὶ ἐπιθυμία. Ἀλλὰ καὶ ἕκαστος ΢αμψών. τουτέστιν Ναζιραἶος. τὰς δὲ πέντε σατραπίας οὐδαμῶς; (≡14Α_110≡> ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Πάντα τὰ παρὰ φύσιν πάθη μισῶν ὁ Θεὸς κελεύει ἀπόλλυσθαι· τὰς δὲ κατὰ φύσιν τῶν πέντε αἰσθήσεων δυνάμεις οὐ βούλεται ἀναιρεθ῅ναι. σημαίνει τὴν συντέλειαν ἤγουν νέκρωσιν τοῦ σαρκικοῦ φρονήματος. ὑφ᾽ ὧν π᾵ς ἀλλόφυλος ἁλίσκεται νοῦς. τουτέστιν ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν. τοἶς ὤμοις τ῅ς πρακτικ῅ς ἀναλαμβάνει τὰς πόρτας. Σὸ δὲ δεθ῅ναι ἐκ τῶν ἰδίων τὸν ΢αμψὼν καὶ παραδοθ῅ναι τοἶς ἀλλοφύλοις σαφῶς ἐπὶ τοῦ Κυρίου πεπλήρωται· δήσαντες γὰρ αὐτὸν οἱ δοκοῦντες ἴδιοι εἷναι Ἰουδαἶοι παρέδωκαν τοἶς ἔθνεσιν. τουτέστιν καθαίρειν τὸν βίον κηλίδος πάσης [28] . Σὸ δὲ συναποθανεἶν τὸν ΢αμψὼν τῶν ἀλλοφύλων. τουτέστιν διὰ τ῅ς ἐγκρατείας τοῦ σώματος. ὅπερ ἐστὶν ἑτερογενὲς τ῅ς ψυχ῅ς καθὰ καὶ ὁ ὄνος τ῅ς ἐθνικ῅ς μερίδος τ῵ νόμῳ. (≡14Α_108≡> ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 68 Σί σημαίνει αὐτὸς ὁ ΢αμψὼν ἐν τῆ σιαγόνι τοῦ ὄνου ἀποκτείνας τοὺς ἀλλοφύλους; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐνταῦθα τύπον ὁ ΢αμψὼν φέρει τοῦ ἀληθινοῦ Ναζιραίου τοῦ Φριστοῦ· αὐτὸς γὰρ τὴν ἡμετέραν σάρκα λαβὼν ἄνικμον πάσης ἁμαρτίας. καὶ ἄγει αὐτὸν ἐπὶ τοὺς στύλους ἐφ᾽ ὧν ἐπεστήρικτο ὁ οἷκος τῶν ἀλλοφύλων. εἰ δὲ ἄρα παρὰ φύσιν ποτὲ κινηθῶσιν. Ἀλλὰ καὶ ἐπήγασεν ἐκ τοῦ σώματος τοῦ Κυρίου ὥσπερ ἐκ τ῅ς σιαγόνος τὸ τ῅ς γνώσεως ὕδωρ ὅπερ ἐδίψα λέγων "ἵνα γινώσκωσίν σε τὸν ἀληθινὸν Θεὸν καὶ ὃν ἀπέστειλας Ἰησοῦν Φριστόν". ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 69 Σίνος χάριν τὰ μὲν ἑπτὰ ἔθνη παρακελεύεται ὁ Θεὸς τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ἀπολέσαι. τότε χειραγωγεἶ αὐτὸν τὸ παιδάριον. τὰς ἐνεργείας αὐτῶν ἀποκτέννυσθαι. ἀποκτέννει τὰ πάθη διὰ τ῅ς πρακτικ῅ς. Εἷτα καὶ διψᾶ θείας γνώσεως καὶ διὰ τ῅ς ἐπικλήσεως ἐξ αὐτ῅ς τ῅ς ἐναρέτου πράξεως καταπέμπεται αὐτ῵ θεία γνῶσις. τουτέστιν ὅτ᾽ ἅν εἰς μετάμελον ἦλθεν τῶν αὐτ῵ πεπραγμένων. Σοῦτο οὖν ὁ λόγος παρακελεύεται νίπτειν. καὶ ἀνάγει εἰς τὸ ὅρος τ῅ς ὑψηλ῅ς γνώσεως. τουτέστιν τὰς αἰσθήσεις. Εἰ δὲ καὶ συνσχεθῆ ἔσω τειχῶν τ῅ς Γάζης. χαρακτηρίζων καθάπερ ἡ ὄψις ὁποἶοί τινές ἐσμεν κατὰ τὸν ἔσω ἄνθρωπον. ποτίζουσα αὐτὸν καὶ ἀναψύχουσα. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 70 Σί σημαίνει τὸ Εὐαγγέλιον λέγων "νίψαι σου τὸ πρόσωπον καὶ ἄλειψαί σου τὴν κεφαλήν"; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Σὸ πρόσωπον ἡμῶν ἐστιν ὁ βίος.

Κεφαλὴ δέ ἐστιν ὁ ἡμέτερος νοῦς. (≡14Α_114≡> Ἀλλὰ καὶ τούτους καταλιπεἶν χρὴ δίκην καπνοῦ καὶ θυέλλης καὶ μόνον ἔχειν τὸν Ἀαρών. δίκην ἀστραπῶν καταλαμπόμενον ταἶς θείαις ἐλλάμψεσιν. ἔνθα π᾵σα ἀλογία καὶ ἀνοησία. πάσης κεκαθάρθαι σαρκικ῅ς ἡδον῅ς. καὶ τῆ τρίτῃ τελειοῦμαι. (≡14Α_112≡> ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 72 Σί ἐστιν κατὰ τὸν Ἀπόστολον ὅτι «σὰρξ καὶ αἸμα βασιλείαν Θεοῦ κληρονομ῅σαι οὐ δύνανται»; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ ΢άρξ ἐστιν ἡ ἐπιθυμία.’ Φωρὴβ δὲ ‘νέωσις. μήτε μὴν ἄλογον. μόνους ἐπιφέρεται μεθ᾽ ἑαυτοῦ Ἀαρὼν καὶ τοὺς δύο υἱοὺς αὐτοῦ Ναδὰβ καὶ Ἀβιούδ. Οὕτω γὰρ κατὰ τὸν θεσπέσιον Μωυσέα διὰ τ῅ς φυσικ῅ς θεωρίας καὶ τ῅ς τοῦ χρόνου ἰδιότητος—ὅπερ δηλοἶ τοὺς ἑβδομήκοντα πρεσβυτέρους—γενόμενον καὶ παρελθόντα τὰς φωνὰς καὶ τοὺς ἤχους. μὴ συμπαραλαμβάνειν δὲ τὸ θ῅λυ. ὃν ὁ λόγος ἀλείφειν κελεύει.ἁμαρτιῶν. τὰς ἐκ τῶν φαινομένων δηλώσεις. Σοὺς δὲ ὑπὸ τὸ ὄρος ἁγνισθέντας τοῦ [29] . τουτέστιν τῆ θείᾳ καταφαιδρύνειν γνώσει. αἸμα δὲ ὁ θυμός· καὶ εἰκότως ὁ μὴ τούτων καθαρεύων βασιλείαν Θεοῦ κληρονομ῅σαι οὐ δύναται. τρεἶς δὲ ἡμέρας. τὸν ἁπλοῦν πρὸς τὴν νόησίν φημι λόγον. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 73 Σί δηλοἶ τὸ ἐν Φωρὴβ ΢ιν᾵ ὄρος καὶ τί τὰ γενάμενα ἐν αὐτ῵ μυστήρια; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ ΢ιν᾵ ἑρμηνεύεται ‘πειρασμός. ἀντὶ τοῦ τὰς τρεἶς τ῅ς ψυχ῅ς δυνάμεις. τοῦτο δηλοῦντος τοῦ λόγου. εἷτα καὶ τοῦτον καταλιπεἶν ἔξω καὶ εἰς τὸν γνόφον τ῅ς ἀγνωσίας εἰσδῦναι. τῆ θεωρίᾳ τ῅ς θείας γνώσεως τὸ τέλειον λαμβάνων. τουτέστιν ἰῶμαι διὰ τ῅ς πρακτικ῅ς τὰ ἴδια μέλη πρῶτος. εἷτα καὶ τὰς αἰσθήσεις πρὸς τὸ τοἶς αἰσθητοἶς ὑγιῶς ἐπιβαλεἶν.’ Φρὴ οὖν τὸν τοῦ ὕψους τ῅ς γνώσεως ἐφιέμενον πρῶτον ἐν τῆ ὑπομονῆ γενέσθαι τῶν πειρασμῶν καὶ νεῶσαι καὶ σπεἶραι καρπὸν γνώσεως καὶ δικαιοσύνης καὶ ἁγνίσασθαι ἀπὸ παντὸς πάθους. ἀλλὰ λαμπροἶς τοἶς ἱματίοις τ῅ς ἀρετ῅ς ἠμφιεσμένον προσβαίνειν τ῵ ὄρει τ῅ς γνώσεως. ὡς χρὴ τὸν ἄξιον θέλοντα γενέσθαι θείας φων῅ς μηδὲν ἔχοντα θηλυδριῶδες μήτε ἀλόγιστον. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 71 Σί ἐστιν ἡ τοῦ Κυρίου ἀπόκρισις λέγοντος «εἴπατε τῆ ἀλώπηκι»— περὶ τοῦ Ἡρῴδου λέγων—ὅτι «σήμερον καὶ αὔριον ἰάσεις ἐπιτελῶ καὶ τῆ τρίτῃ τελειοῦμαι»; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἡρῴδης ‘δερμάτινος’ ἑρμηνεύεται· χρὴ οὖν τοὺς σαρκικοὺς λογισμοὺς τοὺς θέλοντας ἀποσπάσαι τὸν νοῦν ἐκ τ῅ς πρακτικ῅ς ἀρετ῅ς βδελύττεσθαι καὶ λέγειν αὐτοἶς ὅτι σήμερον καὶ αὔριον ἰάσεις ἐπιτελῶ καὶ τῆ τρίτῃ τελειοῦμαι. τουτέστιν Ἀαρὼν τὸν λόγον καὶ τοὺς αὐτοῦ υἱοὺς θυμὸν καὶ ἐπιθυμίαν.

καὶ ἵνα ὆ιφῆ ἐν τ῵ πελάγει τ῅ς (≡14Α_116≡> θαλάσσης. Σοῦτο δὲ καὶ ὁ ἀπόστολος Πέτρος βεβαιοἶ λέγων "κρεἶσσον ἦν αὐτοἶς μὴ ἐπιγνωκέναι τὴν ὁδὸν τ῅ς δικαιοσύνης ἥ ἐπιγνοῦσιν εἰς τὰ ὀπίσω ἀνακάμψαι". τοὺς δὲ κατὰ Μωυσέα τοὺς δι᾽ ἀποφάσεως καὶ ἀγνωσίας ἑνουμένους τ῵ Θε῵. οἷμαι. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 74 Σί ἐστιν διάψαλμα; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Οἷμαι ὅτι ἥ ἀπὸ νοήματος εἰς νόημα μεταβολὴ ἥ καὶ τρόπου διδασκαλίας εἰς ἕτερον τρόπον. ὁ δὲ πνευματικὸς καὶ τὰ βάθη καθαίρων ἐστὶν οὗτος· ἐπειδὴ τὸ κράσπεδον ἐκ τοῦ στήμονος τοῦ ἱματίου ἐστίν. λέγει τοὺς κατὰ διάνοιαν ἀφελεἶς καὶ διὰ σμικρότητα νοὸς μὴ δυναμένους διακρίνειν τὰ τ῅ς προνοίας κρίματα. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 76 Σίνος ἕνεκεν μετὰ τὸ λιθοβοληθ῅ναι κατὰ πρόσταξιν Θεοῦ τὸν τὰ ξύλα ἐν σαββάτῳ συλλέξαντα. εἷτα ὆αθυμήσας.λαοῦ σημαίνειν οἷμαι τοὺς πρακτικούς. οἳ δίκην ὄνου ἐν μυλῶνι μόνῃ τῆ κινήσει τοῦ κόσμου ἐνήσχηνται. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 75 Σί ἐστιν τὸ «συνήφερεν αὐτ῵ ἵνα μύλος ὀνικὸς περιτεθῆ ἐν τ῵ τραχήλῳ αὐτοῦ καὶ ὆ιφῆ ἐν τῆ θαλάσσῃ ἥ ἵνα σκανδαλίσῃ ἕνα τῶν μικρῶν»; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Μικρούς. τοῦτο σημαίνει ὅτι δεἶ τ῵ ἱματίῳ τ῅ς πρακτικ῅ς καὶ ἠθικ῅ς φιλοσοφίας ἠρτ῅σθαι τὴν πίστιν—τοῦτο γὰρ ὁ στήμων— καὶ ἁπλῶς συμπεπλέχθαι πίστιν καὶ πρ᾵ξιν. τοὺς δὲ ἑβδομήκοντα πρεσβυτέρους τοὺς τὴν φυσικὴν θεωρίαν μετερχομένους. κελεύει εἰς τὰ κράσπεδα τῶν ἱματίων ἀποδεσμεἶσθαι κλῶσμα ὑακίνθινον. τουτέστιν ἐν τῆ συγχύσει τοῦ βίου. Ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ὁρῶν ὁ Θεὸς τὸ ὆άθυμον καὶ εὐόλισθον τῶν ἀνθρώπων. (≡14Α_118≡> ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 77 [30] . ὅπερ ἡ τ῅ς ὑακίνθου χρόα διὰ τ῅ς μελάνσεως ἐνδείκνυται. τοὺς δὲ περὶ τὸν Ἀαρὼν τοὺς τὴν θεολογίαν μετιόντας. κελεύει εἰς τὰ κράσπεδα τῶν ἱματίων ἀποδεσμεἶσθαι κλῶσμα ὑακίνθινον; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ὁ πράξει καὶ γνώσει σαββατίζων. ἥ καὶ ὁ γνωστικὸς περὶ τὴν ἐπιφάνειαν τῶν ὁρατῶν στραφείς· εἰκότως τοἶς θείοις λόγοις οἱονεὶ λίθοις τὰ τοιαῦτα ἀποκτέννονται πάθη. Σαῦτα μὲν ὁ φαινόμενος τοῦ νόμου σκοπός. ἐκ τούτων δὲ ἀποδεσμεἶσθαι ὑακίνθου τρόπον τὴν γνῶσιν ἤτουν σοφίαν· σοφίαν γὰρ κατὰ τοὺς ἐτυμολογοῦντας ἡ σοφία λέγεται. Ὅστις οὖν σκανδαλίσῃ τοὺς τοιούτους. συνέφερεν αὐτ῵ ἑλληνικ῅ς εἷναι μοίρας. ἵνα βλέποντες εἰς μνήμην ἔρχωνται τοῦ προστάγματος. ἄρξηται τὰς ἐξαπτικὰς τῶν παθῶν ὕλας ἑαυτ῵ ξύλων δίκην συλλέγειν. πρὸς τὸ μὴ τῆ λήθῃ κρατουμένους ἐκπίπτειν τ῅ς ἐντολ῅ς.

τουτέστιν εἰς τὸ πλάτος τ῅ς φυσικ῅ς θεωρίας. ἑπτὰ ἐκδικούμενα παραλύει. Ἀπαντήσας δὲ καὶ ἀδελφὸν μετὰ ἀδελφ῅ς ἀπέκτεινεν καὶ αὐτὸν καὶ ἔλαβεν τὴν ἀδελφὴν αὐτοῦ. καὶ ἔλαβεν ἐξ αὐτοῦ τὴν αἴσθησιν· ἀπέκτεινεν δὲ καὶ τὸν νεανίσκον. τουτέστιν "τ῵ μετανοοῦντί σοι μὴ μόνον τὰ μικρὰ τὰ ἐν συγκαταθέσει γινόμενα ἀλλὰ καὶ τὰς ἐνεργείας ἀφήσεις". Ὅτ᾽ ἅν οὖν μήπω τελείως κατορθώσας τὴν πρακτικὴν ἕξιν ὁ νοῦς χλευάζεται ὑπὸ τοῦ φρονήματος τ῅ς σαρκὸς καὶ ἐκβαίνει μετ᾽ αὐτοῦ εἰς τὸ πεδίον. Καὶ τὸν μὲν ἐκάλεσεν ἡ (≡14Α_120≡> Γραφὴ ἄνδρα. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 78 Σί δηλοἶ ἡ κατὰ τὸν Λάμεχ ἱστορία; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Υασί τινες τῶν τὰ θεἶα πεπαιδευμένων ὅτι ἐν τοἶς καιροἶς τοῦ Λάμεχ ἀταξίας καὶ ἀναρχίας οὔσης ὁ δυνατὸς τὸν ἀσθενοῦντα κατεδυνάστευεν. καὶ ἔλαβεν ἐξ αὐτοῦ τὴν διάνοιαν. ὅπερ ἐστὶν ἡ συγκατάθεσις—ὁ γὰρ φονεύων τὸ πένθος συγκατατίθεται τῆ κακίᾳ—. ὅπως ταύταις μιγνύμενος ὁ τ῅ς κακίας σπορεὺς ἀποτεκεἶν ποιήσῃ τὴν ἁμαρτίαν. τὸν πνευματικόν φημι νόμον. τουτέστιν ὑπὲρ τ῅ς συγκαταθέσεως καὶ ἐνεργείας δίκας εἰσπράττεται. Ὅστις οὖν ἀποκτέννει τὸν Κάϊν. ὁ δὲ Ἄβελ ἐπὶ τοῦ πένθους ἤγουν τ῅ς μετανοίας. τὸν δὲ νεανίσκον.Σίς ἡ κατὰ τὸν Ἄβελ καὶ τὸν Κάϊν κατ᾽ ἀναγωγὴν θεωρία; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ὁ Κάϊν λαμβάνεται ἐπὶ τοῦ φρονήματος τ῅ς σαρκός. τουτέστιν τὰ ἑπτὰ τ῅ς πονηρίας πνεύματα ἥ καὶ τὰ ὑπ᾽ αὐτῶν ἐνεργούμενα ἑπτὰ τ῅ς κακίας πάθη καταργεἶ. Σαῦτα μὲν κατὰ τὴν ἱστορίαν· κατὰ δὲ θεωρίαν λαμβάνεται ὁ Λάμεχ ἐπὶ τ῅ς ἐνεργείας τ῅ς κακίας. τουτέστιν τὸ φρόνημα τ῅ς σαρκός. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 79 Σί δηλοἶ τὸ χωνευτὸν καὶ τὸ γλυπτὸν καὶ τὸ θεραφὶν ἅπερ ἐποίησαν ἐπὶ τοῦ Γεδεὼν καὶ τί τὰ ἐνώτια καὶ οἱ μηνίσκοι ἅπερ ἐποίησεν ὁ Γεδεὼν ἐφοὺδ καὶ ἔστησεν ἐν τῆ πύλῃ καὶ γέγονεν εἰς σκάνδαλον τοῦ οἴκου αὐτοῦ; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐκεἶνος ποιεἶ χωνευτὸν κατὰ τὴν Γραφὴν ὁ ἐκ τῶν ἔξωθεν προλήψεων ἔχων τοὺς τύπους τ῅ς κακίας καὶ ἐξ αὐ τῶν χωνεύων καὶ εἰς [31] . Οὗτος οὖν ὁ Λάμεχ ὑπαντήσας ἄνδρα μετὰ τ῅ς γυναικὸς ἀπέκτεινεν αὐτὸν καὶ ἔλαβεν τὴν γυναἶκα αὐτοῦ. Ἀπέκτεινεν γὰρ ἐν ἡμἶν τὸν ἄνδρα. τὸν φυσικὸν νόμον. Ὅθεν ὁ Κύριος λέγοντι τ῵ Πέτρῳ "ποσάκις ἐὰν ἁμάρτῃ εἰς ἐμὲ ὁ ἀδελφός μου ἀφήσω αὐτ῵; ἕως ἑπτάκις;" ἀπεκρίθη ὁ Κύριος "οὐ μόνον ἕως ἑπτάκις ἀλλ᾽ ἕως ἑβδομηκοντάκις ἑπτά". Ἐκ τούτου οὖν τοῦ Λάμεχ ἑβδομηκοντάκις ἑπτὰ ἐκδικεἶται. Ἡ δὲ κατάρα τοῦ στένειν τὸν Κάϊν δηλοἶ τὴν τοῦ συνειδότος ἐπανάστασιν τοῦ ἀεὶ τύπτοντος καὶ κατασείοντος αὐτοῦ τὴν διάνοιαν. ἀποκτέννεται μὴ ἰσχύων τὰς ἐπιφανείας τῶν ὄντων διαπερ᾵σαι ἀλλ᾽ ἐν αὐταἶς ἐναπομένων.

ἐξαποστελεἶ Κύριος λόγον ἀναμιμνήσκοντα τὴν ἐξ Αἰγύπτου ἄνοδον. φησίν. τουτέστιν τὴν πρακτικὴν μετερχόμενος μετὰ τ῅ς γνώσεως· τοῦτο γὰρ ἡ ληνὸς τοῦ οἴνου. «Ἀνέβαινον δὲ καὶ αἱ κτήσεις αὐτῶν καὶ αἱ σκηναὶ σὺν τοἶς καμήλοις αὐτῶν ὧν οὐκ ἦν ἀριθμός». φησίν. «Ἔσπειρεν». σκανδαλίζονται εἰς τὸν εἰπόντα διδάσκαλον. φησίν. εἷτα ἐξ ὅλων συναγείρων ἓν μυστικὸν λόγον θεωρίας καὶ τοῦτον προτιθεὶς ἐν φανερ῵ εἴτε καὶ ἐν βίβλοις κατατιθέμενος—τοῦτο γὰρ ἡ πύλη—. «ἄγγελος Κυρίου καὶ ἐκάθισεν ὑπὸ τὴν τερέβινθον»—τὸ τοῦ σταυροῦ μυστήριον αἰνιττόμενος—«καὶ ἦν». «ἀνὴρ Ἰσραὴλ καὶ ἀνέβαινεν Μαδιὰμ καὶ Ἀμαλὶκ καὶ οἱ υἱοὶ ἀνατολῶν καὶ διέφθειρον τὸν καρπὸν τ῅ς γ῅ς»· Ἀμαλὶκ (≡14Α_124≡> γὰρ ἡ γαστριμαργία καὶ Μαδιὰμ ἡ πορνεία καὶ υἱοὶ ἀνατολῶν ἡ κενοδοξία· διαφθείρουσιν πάντα τὸν σπόρον τ῅ς καρδίας. παραδίδοται κατὰ συγχώρησιν ἑπτὰ ἔτη. Εἰ δὲ κατεξαναστῆ αὐτὴ τοῦ νοὸς ὥσπερ ἐκείνη τῆ ΢άρρᾳ—’ἄρχουσα’ δὲ ἡ ΢άρρα ἑρμηνεύεται—παρωθεἶται ἡ αἴσθησις καὶ συλλαμβάνει ὁ νοῦς τὸν Ἰσαάκ.ἐνέργειαν φέρων τὴν ἁμαρτίαν· γλυπτὸν δὲ ποιεἶ ὁ ἐξ ἑαυτοῦ δημιουργῶν τὸ πάθος· θεραφὶν δὲ ποιεἶ ὁ τὴν ἕξιν τῶν παθῶν κεκτημένος ὥσπερ δοχεἶον· φασὶ γὰρ τὸ θεραφὶν δοχεἶον εἷναι τοῦ αἵματος τῶν θυομένων. τουτέστιν τ῅ς πορνείας. φησίν. ἐκ ποιμνίου καὶ μόσχου καὶ ὄνου. «Καὶ οὐχ ὑπελείποντο ὑπόστασιν ζω῅ς ἐν τ῵ Ἰσραήλ». «Καὶ ἦλθεν». τουτέστιν ‘ὁ νοῦς ὁ τὸν θεὸν ὁρῶν. φησίν. ἡ παιδίσκη ΢άρρας. οἱ δὲ λογισμοὶ τούτου ἐκ μεταμελείας βοήσωσιν πρὸς Κύριον. τουτέστιν τὴν ἐκ τοῦ σκοτασμοῦ τῶν ἁμαρτιῶν λύτρωσιν. τὸν πνευματικὸν νόμον. γάρ φησιν. «Γεδεὼν ὆αβδίζων σἶτον ἐν λην῵». ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 80 Σί σημαίνει ἡ κατ᾽ αὐτὸν τὸν Γεδεὼν ἱστορία καὶ ὁ πόκος καὶ ὁ πόλεμος πρὸς τοὺς Μαδιηναίους καὶ τὰ λοιπά; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἀγάρ. «Καὶ ἐπτώχευσεν».’ Οὗτος ἐπειδὰν τυραννεἶται ὑπὸ τοῦ Μαδιάμ. ἀλλὰ χωρὶς γνώσεως τούτους ποιῶν ἀνονήτως κοπιᾶ. «οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ ἐν τοἶς ὄρεσιν τρυμαλιὰς καὶ σπήλαια»· πολεμούμενος γὰρ ὁ νοῦς δοκεἶ ἐπινοεἶν κακώσεις καὶ πόνους. «ὁ Ἰσραὴλ ἀπὸ προσώπου Μαδιὰμ καὶ ἐκέκραξαν πρὸς Κύριον οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ καὶ ἐξαπέστειλεν Κύριος ἄνδρα προφήτην»· ἡνίκα γὰρ πτωχεύσει ὁ νοῦς πάσης ἀρετ῅ς. ἐξ οὗ ὁ Ἰσραήλ. ὅνπερ ἄνευ γνώσεως ἐπιτηδεύειν δοκεἶ. τουτέστιν τὰ ποικίλα εἴδη τῶν παθῶν καὶ αἱ μνήμαι αὐτῶν καὶ αἱ φαντασίαι. «Καὶ ὤφθη αὐτ῵ ἄγγελος καὶ εἷπεν αὐτ῵· "Κύριος μετὰ [32] . λαμβάνεται ἐπὶ τ῅ς αἰσθήσεως· αὐτὴ συλλαμβάνουσα διὰ τ῅ς φυσικ῅ς θεωρίας γεννᾶ τὸν φυσικὸν νόμον. τουτέστιν ἐν τοἶς χρονικοἶς καὶ ἐπικαίροις πάθεσιν. τοῦτο (≡14Α_122≡> σημαίνει ὅτι ὅστις τῶν διδασκάλων ἀφ᾽ ἑκάστου λαμβάνων λόγον ἥ δόγμα— τοῦτο γὰρ ἐνώτια καὶ μηνίσκοι—περί τινος τῶν κατὰ τὴν κτίσιν προφαινομένων. τουτέστιν ἔκ τε τοῦ λογικοῦ καὶ θυμικοῦ καὶ ἐπιθυμητικοῦ. «Καὶ ἐποίησαν». Σὸ δὲ ποι῅σαι τὸν Γεδεὼν ἀπὸ τῶν ἐνωτίων καὶ τῶν μηνίσκων ἐφούδ. ὅσοι μὴ δύνανται νο῅σαι ἐκ νηπίας φρενὸς τὸ μυστικὸν τοῦ λόγου καὶ ἑνιαἶον.

Εἰς δὲ τὸν καθένα· πόκος ἐστὶν ἡ ἠθικὴ φιλοσοφία ἐκπιεζομένη εἰς τὴν λεκάνην τ῅ς γνώσεως· τὸ δὲ τὴν γ῅ν π᾵σαν ἔχειν τὴν δρόσον σημαίνει ὅτι μετὰ τὴν κατόρθωσιν τ῅ς ἠθικ῅ς φιλοσοφίας π᾵σα ἡ γ῅ τ῅ς καρδίας πληροῦται θείας γνώσεως. ἐκ τῶν ἰδιωμάτων αὐτὸν καλεἶ· "Κύριος μετὰ σοῦ". Καὶ ἐποίησεν οὕτως». «Καὶ εἷπεν πρὸς τὸν ἄγγελον· "Εἰ εὖρον χάριν ἐν ὀφθαλμοἶς σου. Ὁ δὲ πόκος σημαίνει τὴν Ἰουδαϊκὴν λατρείαν· ἐπ᾽ αὐτὴν γὰρ ἐγένετο δρόσος· εἷχεν γὰρ δικαιώματα λατρείας. εἰς τί ηὗρεν ἡμ᾵ς τὰ κακὰ ταῦτα;" «Καὶ εἷπεν πρὸς αὐτὸν ὁ ἄγγελος· "Πορεύου ἐν τῆ ἰσχύϊ σου· ταύτῃ σώσῃς τὸν Ἰσραήλ"». ὁ τοιοῦτος τὴν μὲν γ῅ν τ῅ς ἑαυτοῦ καρδίας ἄνικμον ἔχει. ἐσήμαινεν τὴν χάριν τοῦ Εὐαγγελίου· π᾵σα γὰρ ἡ γ῅ τ῅ς εὐαγγελικ῅ς (≡14Α_128≡> ἐπληρώθη δρόσου· κατελείφθη δὲ ξηρὸς πάσης πίστεως ὁ Ἰουδαίων λαός. π᾵σαν δὲ τὴν γ῅ν δρόσον. δυνατὸς ἰσχύϊ"»· τὸν γὰρ ὑποτάξαντα καὶ δουλωσάμενον τὰ πάθη καὶ τὸ κῦρος διὰ πρακτικ῅ς καὶ γνώσεως κατ᾽ αὐτὸν ἔχοντα. τότε τὸ πῦρ τοῦ Πνεύματος φωτεινὰς ἀπεργάζεται ταύτας καὶ ὁ τ῅ς ἀρχ῅ς τ῅ς γνώσεως λόγος συναφίπταται· οὐκέτι γὰρ ὡς τὸ πρότερον παρέπεται ὑπομιμνήσκων· ὅλῳ γὰρ τ῵ φωτὶ τοῦ Πνεύματος ὁ νοῦς ἐγκραθεὶς οὐκέτι τοἶς ἐναρχθεἶσιν προσκάθηται. οὐκ ἀποκινεἶται ἡ γνῶσις. τὴν δὲ ἔξω σκηνὴν ὥσπερ πόκον καλλωπίζων φαίνεται. προδιδούντων [33] .σοῦ. «Καὶ Γεδεὼν εἰσ῅λθεν καὶ (≡14Α_126≡> ἐποίησεν ἔριφον αἰγῶν καὶ ἔλαβεν οἰφὶ σεμιδάλεως καὶ ἄζυμα καὶ τὰ κρέα ἔθηκεν ἐν τ῵ κοφίνῳ καὶ τὸν ζωμὸν ἔθηκεν ἐν τῆ χύτρᾳ καὶ ἐξήνεγκεν πρὸς αὐτὸν ὑπὸ τὴν τερέβινθον καὶ εἷπεν πρὸς αὐτὸν ὁ ἄγγελος· "Λάβε τὰ κρέα καὶ τοὺς ἀζύμους καὶ θὲς πρὸς τὴν πέτραν ἐκείνην καὶ τὸν ζωμὸν ἔκχεον ἐπ᾽ αὐτῆ». μὴ δὴ κινηθῆς ἐντεῦθεν ἕως τοῦ ἐλθεἶν με πρὸς σέ"». σημαίνει τοὺς δειλίᾳ τὸ ἐπίπονον τ῅ς ἀρετ῅ς ἀποδιδράσκοντας. Σὸ δὲ δευτερῶσαι καὶ ἀνάπαλιν τὸν μὲν πόκον ἔχειν τὴν ξηρασίαν. Εἰ δὲ ἐπὶ μόνῃ τῆ τῶν ἠθῶν κατορθώσει δίχα τ῅ς προσφυοῦς γνώσεως ἐπαίρεταί τις. Σὸ δὲ ἐξενεγκεἶν τὰ κρέα καὶ τοὺς ἀζύμους καὶ τὸν ζωμὸν σημαίνει τὴν πρ᾵ξιν μετὰ τοῦ ἀτύφου περικεχυμένην τῆ γνώσει· τοῦτο γὰρ δηλοἶ ὁ ζωμός. τουτέστιν ἐν τῆ ἰσχύϊ τ῅ς πράξεως καὶ τ῅ς γνώσεως. Θεἶναι δὲ ταῦτα πρὸς τὴν πέτραν προστέταχεν· δεἶ γὰρ γνῶσίν τε καὶ πρ᾵ξιν τῆ εἰς Φριστὸν πίστει συνάπτεσθαι. Καὶ δείκνυται τὸ ταπεινὸν τοῦ τοιούτου νοὸς ἐκ τ῅ς ἀποκρίσεως· εἷπεν γάρ· "Καὶ εἰ ἔστιν Κύριος ἐν ἡμἶν. Ὅτ᾽ ἅν γὰρ ἡ τοιαύτη πρ᾵ξις καὶ γνῶσις τῆ πίστει τελειωθῶσιν. Σὸ δὲ ἐξιόντι τ῵ Γεδεὼν εἰς τὴν παράταξιν ὑποστρέψαι τὰς δέκα χιλιάδας. «Καὶ ἐξέτεινεν ὁ ἄγγελος τὸ ἄκρον τ῅ς ὆άβδου τ῅ς ἐν τῆ χειρὶ αὐτοῦ καὶ ἥψατο τῶν κρεῶν καὶ ἀνέβη πῦρ ἐκ τ῅ς πέτρας καὶ κατέφαγεν τὰ κρέα καὶ τοὺς ἀζύμους καὶ ὁ ἄγγελος ἀπ῅λθεν ἐξ ὀφθαλμῶν αὐτοῦ». Εἰς δὲ «π᾵σαν τὴν γ῅ν ξηρασία»· πάντα γὰρ τὰ ἔθνη ξηρὰ ἐτύγχανον τ῅ς τοῦ Θεοῦ γνώσεως. Σὸ δὲ ἐκπιάσαι εἰς τὴν λεκάνην τὸ ὕδωρ ἐσήμανεν τὴν μέλλουσαν τοῦ βαπτίσματος χάριν· εἷχεν γὰρ ἡ Παλαιὰ ἐν πολλοἶς τύπους τοῦ ἁγίου βαπτίσματος· οὗτοι οὖν ἐκπιασθέντες ἐν τῆ λεκάνῃ τοῦ βαπτίσματος τὸ κατ᾽ αὐτὸ μυστήριον ἡμἶν ὑπέδειξαν. Ὅτ᾽ ἅν γὰρ νόημα πνευματικὸν καταπεμφθῆ τ῵ ν῵ καὶ εὕρῃ ὁ νοῦς ἁρμόσαι τῆ τοιαύτῃ γνώσει διὰ τῶν προσφυῶν πράξεων τὰ ἐπιβάλλοντα.

ἀναιρεἶ τὰ πάθη. Σὸ δὲ λέγειν "὆ομφαία τ῵ Κυρίῳ καὶ τ῵ Γεδεὼν" σημαίνει ὅτι ὁ τὸν λόγον τοῦ Κυρίου τὸν τμητικὸν ἐπιφερόμενος μετὰ καὶ τ῅ς ἰδίας σπουδ῅ς. Σριακοσίους δὲ μόνον ἐκλέγεται τοὺς λάμψαντας· οὗτοι δέ εἰσιν οἱ σταυρώσαντες ἑαυτοὺς καὶ τὰς τρεἶς τ῅ς ψυχ῅ς δυνάμεις τῆ ἑκατοντάδι τ῅ς τελειότητος σώας φυλάξαντες· ἑκατοντὰς γάρ ἐστιν ἡ δεκαπλουμένη τῶν ἐντολῶν δεκάς. τῆ χάριτι θεωθέντες. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 81 Σί ἐστιν τὸ πρὸς τοὺς ἀποστόλους ἀπὸ τοῦ Κυρίου εἰρημένον τὸ «ἰδοὺ ἐγὼ μεθ᾽ ὑμῶν εἰμι ἕως τ῅ς συντελείας τοῦ αἰῶνος»; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Αὐτὸς ὁ Κύριος λέγεται μεθ᾽ ἡμῶν εἷναι ἐν τ῵ νῦν αἰῶνι. δηλοῦντος τοῦ λόγου τὸ κατ᾽ ἀρετὴν αὐτ῅ς τέλειον. τουτέστιν ἄσκησις προβαίνουσα. ἐν δὲ δεξιᾶ κερατίνην. καὶ οὕτως τοἶς πολεμίοις συμπλέκεσθαι. τουτέστιν τῆ θεωρίᾳ. ἑκάστης ἐντολ῅ς τὴν ἑτέραν ἐνπεριεχούσης καὶ σαφέστερον εἰπεἶν ἡ μία δέκα οὖσα· ὅθεν καὶ τῆ ΢άρρᾳ προκοψάσῃ προσετέθη τὸ ὆ό. ἀποκτέννει ἡμ᾵ς»· μαγὶς γὰρ κριθίνη κυλιομένη. Οὗτοι δὲ λάμπτοντες ταἶς χερσὶν τὸ ὕδωρ πίνουσιν· διὰ γὰρ τῶν πόνων τ῅ς πράξεως τὸ ὕδωρ ἀρύονται τ῅ς γνώσεως. σημαίνων διὰ τούτων ὅτι δεἶ τὸν πρὸς τοὺς ἀοράτους ἐχθροὺς παρατάττεσθαι μέλλοντα διὰ τ῅ς πρακτικ῅ς—τοῦτο γὰρ ἡ ἀριστερὰ χείρ— κρατεἶν τὸ σῶμα ἤδη διὰ τ῅ς ἀσκήσεως ἀποβάλλοντα π᾵σαν παθῶν νοτίδα καὶ ξηρὸν ὀστράκου τάξιν γενόμενον. Σὸ δὲ ἐνύπνιον ὅπερ εἷδον οἱ Μαδιηναἶοι δηλοἶ ὅτι ἡνίκα ἄρξηται ὁ νοῦς τῆ ἀσκήσει ἑαυτὸν ἐκδιδόναι καὶ κακουχεἶν τὸ σῶμα. διδάσκεται πάντα τὰ τοῦ αἰῶνος τούτου τ῵ Θε῵ ἀνατιθέναι. τουτέστιν διοδεύων τὸν ἑβδοματικὸν τοῦ χρόνου τούτου αἰῶνα τῆ σάλπιγγι τοῦ Εὐαγγελίου. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 82 Σί σημαίνει ἡ Ἰεριχὼ καὶ τίς ὁ Ἀχὰρ ὁ κλέψας ἐκ τοῦ ἀναθέματος καὶ διατί ὁ μὲν Θεὸς κα῅ναι αὐτὸν προστάσσει. τῆ δὲ δεξιᾶ. Σὸ δὲ συντρίβειν τὰς ὑδρίας σημαίνει ὅτι ἡ τελεία νέκρωσις τ῅ς σαρκὸς καὶ ἡ ταύτης ὑπεροψία ἐκκαλύπτει ἡμἶν τὸ φῶς τ῅ς γνώσεως. ἔνδον ἔχον τὸ φῶς τ῅ς γνώσεως. τουτέστιν τῆ γηἹνῃ προσπαθείᾳ ἡττημένοι. τὸ ὕδωρ τ῅ς γνώσεως πειρῶνται πίνειν· οὓς ὁ λόγος ἀποβλήτους τ῅ς πνευματικ῅ς παρατάξεως ὄντας ἀποβάλλεται. τεκμαίρονται οἱ τ῅ς πορνείας δαίμονες ὥσπερ δι᾽ ἐνυπνίου ὅτι "εἰ ἐξισχύσει ἐπεκτεἶναι ἑαυτὸν ὁ νοῦς τῆ τοιαύτῃ ἀσκήσει. ὁ δὲ Ἰησοῦς ἐλιθοβόλησεν αὐτόν; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ὅστις εἰς παράταξιν θείαν καταλεγεὶς κυκλοἶ τὴν Ἰεριχὼ ἑπτὰ περιόδοις σαλπίζων. Αἱ δὲ εἴκοσι χιλιάδες αἱ κύπτουσαι ἐπὶ κοιλίαν καὶ πίνουσαι τόδε τὸ ὕδωρ εἰσὶν οἱ τὰ αἰσθητὰ προδώσαντες μετὰ τῶν αἰσθήσεων· τὰ γὰρ τέσσαρα στοιχεἶα συντιθέμενα ταἶς πέντε αἰσθήσεσιν ἀποτελεἶ τὸν εἴκοσι. καταστρέφει τὰς σκηνὰς τῶν ἀλλοφύλων. Οὗτοι τῆ γῆ προσκυλινδούμενοι. τὰ συστατικὰ δηλαδὴ τῶν δαιμόνων πάθη. Ὅστις δὲ νοσφίσηται γλῶσσαν καὶ [34] .τὰς αἰσθήσεις καὶ τὰς αὐτῶν ἐνεργείας. (≡14Α_132≡> ἐν δὲ τ῵ μέλλοντι οἱ ἅγιοι μετ᾽ αὐτοῦ ἔσονται. κατέχειν τὴν τοῦ λόγου διδασκαλίαν· αὐτὴ γὰρ ἡ κερατίνη. Κελεύει δὲ τούτοις ὁ τ῅ς πνευματικ῅ς παρατάξεως (≡14Α_130≡> στρατηγὸς κρατεἶν ἐν μὲν τῆ ἀριστερᾶ ὑδρίας ἔνδον ἐχούσας λαμπάδας.

οὐ χρὴ μακαρίζειν τινὰ μέχρις διὰ πάσης ἀρετ῅ς διελθὼν ἀναντιρρήτῳ τέλει τὴν ζωὴν κατακλείσει. ἔπειτα δὲ καὶ θείοις λόγοις οἱονεὶ λίθοις βαλλόμενος ἀποκτέννυται. τουτέστιν τὸν λόγον ἐν τῆ γηἹνῃ τοῦ κόσμου σοφίᾳ. "οἱ πορευόμενοι ἐν νόμῳ Κυρίου". τὸ ὀπίσω.κρύψει ἐν τῆ γῆ. (≡14Α_136≡> Ἐπιτίθενται οὖν ἡμἶν οἱ δαίμονες ἔμπροσθεν μὲν ὅτ᾽ ἅν διὰ τῶν τ῅ς ὕλης ἐπιφανειῶν δελεάζουσιν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 86 Σί ἐστιν· «λάβετε ψαλμὸν καὶ δότε τύμπανον»; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ [35] . τὸ ἀριστερόν. ὁ ἀρξάμενος διὰ τ῅ς μετανοίας καὶ ἀσκήσεως τὸ ζῶν ἐν αὐτ῵ γήϊνον φρόνημα ταπεινοῦν καὶ ἀσθεν῅ ποιεἶν οὔπω μακαριστὸς μέχρις ἅν διὰ τοῦ συντόνου τ῅ς ἀσκήσεως πόνου νεκρωθῆ καὶ συντέλειαν λάβῃ· ὁ γὰρ τοιοῦτος μακάριος. ἥ καὶ ψιλήν—ὅπερ ἐστὶν ἱμάτιον—τουτέστιν τὸ ἦθος πρὸς ἀρέσκειαν τῶν θεωμένων ἐξασκῶν. τὸ δεξιόν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 83 Περὶ διαφόρων θελημάτων Θεοῦ. Σοῦτο γὰρ καὶ ὁ ψαλμῳδὸς σημαίνει λέγων "μακάριοι οἱ ἄμωμοι ἐν ὁδ῵". οἱ καθαροὶ δηλονότι κακίας. οὗτος ὑπὸ τοῦ στρατηγοῦντος λόγου πρῶτον μὲν ἐπ᾽ αὐτ῵ πυρὸς δίκην ζέσαντος. ὡς τ῵ Φριστ῵ συναποθανὼν διὰ τ῅ς τῶν κακῶν ἀπραξίας καὶ συνανιστάμενος πάλιν διὰ τοῦ ὕψους τῶν ἀρετῶν. οὕστινας χρυσοῦς ἐν τῆ γῆ τ῅ς ἰδίας σαρκικ῅ς ἀπολαύσεως κατακρύψας. οἱ διὰ τῶν ἀγαθῶν πράξεων ὁδεύοντες. ὀπίσω δὲ ὅτ᾽ ἅν διὰ τῶν προλήψεων τῶν λογισμῶν τ῅ς κακίας τὴν μνήμην ἀνακινοῦσιν. κατ᾽ οἰκονομίαν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 85 Σί σημαίνει ὁ ψαλμῳδὸς περὶ ἐχθρῶν λέγων "τῶν κύκλῳ συνεπιτιθεμένων"; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Σὸ κύκλῳ ἐστὶν τὸ ἐμπρός. καὶ διακοσίους χρυσοῦς. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 84 Σί ἐστιν· «μὴ μακαρίσῃς ἄνδρα πρὸ τελευτ῅ς αὐτοῦ»; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Καὶ κατὰ τὸν πρόχειρον τῶν πολλῶν νοῦν. διὰ τὸ ἄδηλον καὶ τὸ τ῅ς ἀνθρωπίνης προαιρέσεως εὐόλισθον. λέγοντα πρὸς αὐτὸν "ἔξελθε (≡14Α_134≡> ἐκ τ῅ς γ῅ς σου"· τὸ δὲ κατ᾽ οἰκονομίαν δηλοἶ τὰ κατὰ τὸν Ἰωσὴφ οἰκονομηθέντα πρὸς τὴν τῶν μελλόντων ἔκβασιν· τὸ δὲ κατὰ συγχώρησιν δηλοἶ τὰ κατὰ τὸν Ἰὼβ γενόμενα. δεξιὰ δὲ ὅτ᾽ ἅν διὰ κενοδοξίας καὶ ὑπερηφανίας τῆ ψυχῆ ἐπιτίθενται. Καὶ τὸ μὲν κατ᾽ εὐδοκίαν δηλοἶ τὰ κατὰ τὸν Ἀβραάμ. κατ᾽ εὐδοκίαν. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Σρία θελήματα ἐπὶ Θεοῦ χρὴ ὑπολαμβάνειν. κατὰ συγχώρησιν. Πρὸς δὲ τὸν ὑψηλότερον νοῦν. ἀριστερὰ δὲ ὅτ᾽ ἅν διὰ τῶν σαρκικῶν καὶ ἀκολάστων παθῶν τὴν ψυχὴν ἐκμοχλεύουσιν. τουτέστιν τὰ αἰσθητὰ πάντα μετὰ τῶν αἰσθήσεων.

ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 90 Σί δηλοἶ τὸ «ἐὰν διώκουσιν ὑμ᾵ς ἀπὸ ταύτης τ῅ς πόλεως. ἐπιτεταμένη ἀγρυπνία καὶ τὰ τοιαῦτα. ἅτινά (≡14Α_140≡> εἰσιν φρουρὰ καὶ ἀσφάλεια. οἸον. φεύγετε εἰς τὴν ἄλλην»; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Αἱ πόλεις ἐπὶ φρουρ᾵ς καὶ ἀσφαλείας καὶ φυλακ῅ς τιμίων εἰσίν· πόλις οὖν ἐστιν κατὰ τὸν τ῅ς ἀλληγορίας τρόπον ἡ ἐκ διαφόρων τρόπων ἐπινοουμένη ἄσκησις. Ἄγγελοι δὲ κατερχόμενοι καὶ ἀνερχόμενοι· ἀνερχόμενοι μὲν οἱ τῶν ἀρετῶν λόγοι δι᾽ ἡμῶν ὑψούμενοι. ὕδατος. Ἐὰν οὖν διώκουσιν ἡμ᾵ς οἱ δαίμονες ἀπὸ ἑνὸς τούτων. ἀέρος· εἷτα ἐκ τούτων δεύτερα σώματα. (≡14Α_138≡> ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 88 Σί σημαίνει ἡ τ῵ Ἰακὼβ ὀφθεἶσα κλἶμαξ καὶ τίνες οἱ καταβαίνοντες καὶ ἀναβαίνοντες ἄγγελοι; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Κλίμακα οἰόμεθα εἷναι τὴν εἰς Θεὸν εὐσέβειαν. γ῅ς. κατερχόμενοι δὲ οἱ διὰ τὴν τῶν ἀρετῶν ἡμῶν ὕψωσιν κατιόντες τ῅ς γνώσεως λόγοι. κρεἶττόν ἐστιν ὑποχωρεἶν τ῅ς τοιαύτης δοκούσης εἷναι ἀκριβεστέρας ἀγωγ῅ς. οὕτως καὶ τ῅ς ψυχ῅ς ἡ ἐκ τῶν τεσσάρων γενικῶν ἀρετῶν στοιχείωσις καὶ ἀρχὴ ποιεἶ τὴν τῶν ἠθῶν κατόρθωσιν· εἷτα ἐξ αὐτοῦ οἱονεὶ δεύτερον σῶμα ἡ ἕξις τῶν ἀρετῶν· εἷτα ἀπὸ ταύτης σωματοποιεἶται ἡ γνῶσις ἤτουν θεωρία· «πρ᾵ξις γὰρ ἐπίβασις θεωρίας». βρωμάτων ἀποχή. πυρός. Ὥσπερ οὖν ἀρχὴ καὶ στοιχείωσίς ἐστιν τῶν ἡμετέρων σωμάτων τὰ τέσσαρα στοιχεἶα. τύφον ἥ κενοδοξίαν διὰ τοῦ τοιούτου τ῅ς ἀσκήσεως εἴδους προσάγοντες. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 89 Σί σημαίνει τὸ δηνάριον τὸ ἐπιδιδόμενον τ῵ Κυρίῳ ὑπὸ τῶν Υαρισαίων; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Δηνάριόν ἐστιν ὁ κατὰ συγχώρησιν δεδομένος τ῅ς χρείας τοῦ σώματος νόμος· δεἶ οὖν προσαγόντων ἡμἶν τοῦτον τῶν εἰς τύπον τῶν δαιμόνων ὄντων Υαρισαίων κρατεἶν καὶ ἐξετάζειν διὰ τ῅ς διακρίσεως καὶ τῆ μὲν φύσει ἀπονέμειν τὰ τ῅ς χρείας—τοῦτο γάρ ἐστιν δοῦναι τὰ Καίσαρος τ῵ Καίσαρι—. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 87 Σί ἐστιν στοιχείωσις; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Σρία φασὶν λέγεσθαι σώματα· πρῶτον μὲν τὸ τῶν τεσσάρων στοιχείων. τὴν δὲ π᾵σαν τ῅ς ψυχ῅ς ἔφεσιν ἀπονεἶμαι τ῵ Θε῵. πάντα τὰ φυόμενα δένδρα τε καὶ λαχανηρά· ἐκ τούτων δὲ τρίτον σῶμα τὸ ἀνθρώπινον καὶ τὸ τῶν ἀλόγων· ταῦτα γὰρ τρώγοντες γίνονται σάρκες. ἐγκράτεια οἴνου.Λάβετε διδασκαλίαν ἔνθεον καὶ δότε πρ᾵ξιν ἐνάρετον διὰ τ῅ς νεκρώσεως τοῦ σώματος. ἵνα [36] .

τρίτον τὸν ἐπὶ τοῦ Νῶε. Ἡμεἶς δὲ πνευματικῶς ἑορτάζομεν οὕτως. ἐν ᾧ τὰς ἀπαρχὰς τῶν καρπῶν τ῅ς ἀρετ῅ς κατὰ τὴν ἀρχὴν τῶν φωτισμῶν τ῵ Θε῵ προσάγομεν· τῆ γὰρ [37] . οὔτε τὸν τὸ λογιστικὸν ἔχοντα τετυφωμένον διὰ κενοδοξίαν τινῶν ἀρετῶν σβέννυσιν. τουτέστιν τῆ νεκρώσει τοῦ σώματος· ἐν νεομηνίᾳ δὲ τῆ κατὰ τὴν σελήνην· μὴν γὰρ ἡ σελήνη λέγεται. ῍Η καὶ ἄλλως· πόλεις λέγει τὰς ἀνθρωπίνας ψυχάς· ἐπὶ γὰρ ταύτας οἱ ἀπόστολοι λόγοι παρὰ τοῦ ΢ωτ῅ρος πεμπόμενοι. τουτέστιν ταἶς ἀρεταἶς τὸ τ῅ς ἀνθρωπαρεσκείας καὶ κενοδοξίας (≡14Α_142≡> πάθος συναναβλαστάνειν. πέμπτον τὸν Μωσέως. δεκτικὰς τ῅ς αὐτῶν διδασκαλίας γεγενημένας. ἀλλ᾽ ἐᾶ ἔχειν τὴν προθυμίαν μέχρις ἅν εἰς τὸ τέλειον ἔλθοι τ῅ς ἐπιγνώσεως. ἕκτον τὸν προφητικόν. Σοῦτο γάρ ἐστιν. Καὶ τὰς τοιαύτας πόλεις τοῦ Ἰσραὴλ οὐ μὴ τελέσωσιν ἀληθῶς ἐνδημοῦντες αὐταἶς καὶ πῆ μὲν εἰσοικιζόμενοι. τουτέστιν τ῵ ἑβδόμῳ τ῅ς χάριτος νόμῳ τὴν εὔσημον τοῦ Εὐαγγελίου ἡμέραν ἐπιτελοῦντες· ἑπτὰ γὰρ νόμους ὁ τῶν ὅλων Θεὸς ἐξαρχ῅ς τῆ φύσει παρέσχετο· τ῵ μὲν Ἀδὰμ δύο. μήποτε ἀνασπάσαι τὰ τοιαῦτα πάθη θέλων τις. ἀπὸ μὲν τῶν ἀξίων ὑποδεχθέντες ἐν αὐτοἶς οἰκοῦσιν. τὸν πρὸ τ῅ς παραβάσεως ἀπὸ τοῦ καρποῦ τοῦ δένδρου μὴ φαγεἶν καὶ τὸν μετὰ τὴν παράβασιν «ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου» τὸν ἄρτον ἐσθίειν. ἀπὸ δὲ τῶν ἀναξίων ἑαυτοὺς κρινάντων ἀπελασθέντες εἰς ἑτέρων ψυχὰς μετοικίζονται. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 91 Σί ἐστιν· «κάλαμον συντετριμμένον οὐ κατεάξει καὶ λίνον τυφόμενον οὐ σβέσει»; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ὁ κατὰ μίμησιν τοῦ Κυρίου συμπαθείας λόγῳ χρώμενος. πῆ δὲ ἀπ᾽ αὐτῶν διωκόμενοι. Ὅθεν ὁ τῶν ψυχῶν γεωργὸς μὴ ἐκτίλλεσθαι ταῦτα προστάσσει μέχρι ἅν αἱ ἀρεταὶ λάβωσιν π῅ξιν. ἐν εὐσήμῳ ἡμέρᾳ ἑορτ῅ς ἡμῶν"; Σίς ἄρα ἡ εὔσημος ἑορτή; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Σοὺς διδασκάλους τ῅ς Ἐκκλησίας σαλπίζειν διὰ τοῦ λόγου τ῅ς διδασκαλίας ὁ Λόγος παρακελεύεται· σάλπιγγι δὲ σαλπίζειν. καὶ φυγεἶν εἰς ἄλλην ἀκενόδοξον ἀρετὴν μέχρις ἅν ὁ τ῅ς ἀπαθείας ἔλθῃ λόγος. τέταρτον τὸν ἐπὶ τοῦ Ἀβραάμ. τ῵ μὲν ἑβδόμῳ μηνί. οὔτε τὸν τῆ ἁμαρτίᾳ συντετριμμένον τῆ ἀπογνώσει εἰς τέλος κατεαγ῅ναι ποιεἶ. ἕως ἅν ἔλθῃ ὁ Τἱὸς τοῦ ἀνθρώπου κατὰ τὴν ἔνδοξον αὐτοῦ παρουσίαν τὰ πάντα πληρῶν. ὡς οἷμαι. ἕβδομον τὸν εὐαγγελικόν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 92 Σί δηλοἶ τὸ προφητικὸν αἴνιγμα "σαλπίσατε" λέγων "ἐν νεομηνίᾳ σάλπιγγι. καὶ τὸ συναυξάνειν τ῵ ἀγαθ῵ σπόρῳ τὰ ζιζάνια. «Εὔσημος» δὲ «ἑορτὴ» κατὰ τοὺς Ἰουδαίους τ῵ ἑβδόμῳ μηνὶ ἐπετελεἶτο ἡ τῶν σαλπίγγων· τῆ δεκάτῃ δὲ τοῦ αὐτοῦ μηνὸς τὴν νηστείαν τοῦ Ἱλασμοῦ καὶ τῆ πεντεκαιδεκάτῃ τὴν ΢κηνοπηγίαν ἐπετέλουν.μὴ εἰς ὑπερηφανίαν ἐμπέσῃς. τὸν τ῅ς περιτομ῅ς. συνεκτίλῃ τὴν τ῅ς ἀρετ῅ς προθυμίαν.

θέρμην δὲ ἀπὸ τ῅ς αὐτοῦ κατὰ τὴν ἀπόγνωσιν ψύξεως. νηστεύοντες ἀπὸ πάσης κακίας· τῆ δὲ πεντεκαιδεκάτῃ τὴν σκηνοπηγίαν ἄγομεν· προστιθέντες γὰρ τ῵ κατὰ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν μυστηρίῳ τὰς πέντε τ῅ς ψυχ῅ς ἀντιλημπτικὰς δυνάμεις. οἷκον εἷναι τὴν ἄσκησιν ἐκ τῶν κατὰ τὴν ἀρετὴν συγκειμένην λόγων. ἐπιπορευομένην δὲ τὴν θάλασσαν τοῦ βίου καὶ διαπορευομένην τὸν αἰῶνα τοῦτον. ἔτι δὲ σκέπη καὶ φυλακὴ τοῦ ἀνθρώπου. τὴν φύσιν εἰς τὸ κατὰ φύσιν ἐπανήγαγεν. ΢υγχωρηθ῅ναι δὲ τὴν ἀπόλαυσιν λέγει ἀντὶ τοῦ παραδοθ῅ναι τῆ αὐτονομίᾳ τ῅ς πλάνης. ὑπὲρ φύσιν γενόμενος ἄνθρωπος. ἣν σήμερον βοῦς καὶ ὄνος πατεἶ». τότε συνεχωρήθη ἡ ἀπόλαυσις». τὴν τοῦ σώματος νέκρωσιν. τὴν π῅ξιν ἐν αὐτ῵ λαμβάνομεν τῶν ἀρετῶν. Πλοἶον δὲ ἔλαβεν τὴν ἑκάστου ψυχήν. Σῆ δεκάτῃ δὲ τοῦ μηνὸς τὴν νηστείαν (≡14Α_144≡> τοῦ Ἱλασμοῦ τελοῦμεν διὰ τοῦ ὀνόματος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ τοῦ γενομένου ἡμῶν ἱλασμοῦ μυσταγωγούμενοι. Ἀδύνατον οὖν ἦν ἐνσχεθεἶσαν τὴν φύσιν τῆ ὑλικῆ προσπαθείᾳ ἐπανελθεἶν εἰς τὸ τέλειον μέχρις ὁ τ῅ς φύσεως ποιητής. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 93 Ἐκ τῶν Ἠθικῶν τοῦ ἁγίου Βασιλείου ἄπορον ἐν τ῵ 'Περὶ νηστείας' λόγῳ· «ὅτε». ἑπόμενοι τῆ φυσικῆ θεωρίᾳ. σανίδας δὲ προσηρτημένας. περιυφαινομένην πάντοθεν διὰ τῶν ἀρετῶν. ἐκ τούτου μανθάνομεν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 95 Ἐκ τοῦ 'Εἰς τὸ Βάπτισμα' λόγου τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου ἄπορον προφητικ῅ς λέξεως· «μακάριος ὁ σπείρων ἐπὶ π᾵ν ὕδωρ καὶ π᾵σαν ψυχὴν αὔριον ἀρουμένην καὶ ἀρδομένην. ὅτε τὰς δοθείσας αὐτ῵ φυσικὰς δυνάμεις ὁ ἄνθρωπος διὰ τ῅ς παρακο῅ς παρέτρεψεν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 94 Σοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ πρώτου ψαλμοῦ· τίνος χάριν ἐπὶ τ῅ς ἀρχ῅ς τῶν ψαλμῶν παράδειγμα ἔλαβεν οἴκου θεμέλια καὶ τρόπιν πλοίου καὶ ζῴου καρδίαν; (≡14Α_146≡> ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐπειδὴ ὁ οἷκος ἀπὸ λίθων συγκείμενος ἀποφυγὴ μὲν ψύχους καὶ καύσωνος γίνεται.πρώτῃ τοῦ μηνὸς τὰς ἀπαρχὰς τῶν καρπῶν οἱ κατὰ νόμον προσ῅γον. Καρδίαν δὲ ζῴου ἔλαβεν τὴν πίστιν. τῆ ἀκριβείᾳ οἸον ἀσφάλτῳ τὰς ἁρμονίας τ῅ς ψυχ῅ς ἀσφαλίσασαν καὶ μὴ συγχωροῦσαν εἰσδῦναί τι τ῅ς ἁλμώδους κακίας. φυλακὴν δὲ ἀπὸ τῶν ἐπιβουλευόντων δαιμόνων. οἸόν τινα τρόπιν τὴν κατὰ τὴν φρόνησιν ἔχουσαν π῅ξιν. σκέπην μὲν παρέχουσαν ἡμἶν ἀπὸ τοῦ διαβολικοῦ τῶν πειρασμῶν καύσωνος. εἰς μηδὲν τῶν αἰσθητῶν ἀσχολουμένας ἀλλ᾽ αὐτ῵ συνημμένας τ῵ Κυρίῳ. [38] . φησίν. ἐμπόρου τρόπον τὰ παρόντα διδοῦσαν καὶ ἀντικτωμένην τὰ μέλλοντα. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Σότε ἀπεγνώσθη ἡ τελείωσις. «ἀπεγνώσθη ἡ τελείωσις.

ἐμβάλῃ σε εἰς τὸ τ῅ς καθάρσεως ὕδωρ. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 98 Ἐκ τοῦ αὐτοῦ· «χθὲς ἐπὶ κλίνης ἔρριψο παρειμένος καὶ λελυμένος» καὶ τὰ λοιπά. οὕτως αἱ ἀσκήσεις ἐκ τ῅ς ἠθικ῅ς ἤρτηνται φιλοσοφίας· αἵτινες (≡14Α_150≡> μετὰ ταπεινοφροσύνης γινόμεναι ἱστ᾵ν πεφύκασιν τὴν τῶν παθῶν ὆ύσιν. ἣν ἐπάτει σήμερον βοῦς καὶ ὄνος—βοῦν τὸν Ἰουδαϊκὸν νόμον λέγων. βάλῃ σε εἰς τὴν κολυμβήθραν». μηκέτι κατασπασθεὶς ὑπ᾽ αὐτοῦ. ἐξ ἧς ἐν τῆ ὁδ῵ τοῦ βίου γενόμενος ἔπιεν τὸ ὑπὲρ ἡμῶν πάθος καὶ γέγονεν ἡμἶν εἰς οἷκον καταφυγ῅ς. παρειμένον δὲ ταἶς ἡδοναἶς.ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Σὴν ἀρουμένην μὲν διὰ τ῅ς πρακτικ῅ς καὶ τὰς ἀκάνθας τῶν παθῶν καθαιρομένην. ἀρδομένην δὲ διὰ τ῅ς γνώσεως ψυχήν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 96 Ἐκ τοῦ αὐτοῦ· «μακάριος ὃς κἅν χειμάρρους ᾖ σχοίνων ἐξ οἴκου Κυρίου ποτίζεται». ἐπειδὴ καθάπερ ἐκ τοῦ ἐνδύματος τὰ κράσπεδα. «ἵνα ὅτ᾽ ἅν ταραχθῆ τὸ ὕδωρ. τουτέστιν ἀνδρεἶον λογισμόν. «῎Ηρθης ἀπὸ κραβάτου. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Φειμάρρους σχοίνων ἐστὶν ἡ σὰρξ ἡ τ῵ χειμῶνι τῶν παθῶν παρασύρουσα τὰς τ῅ς ψυχ῅ς δυνάμεις καὶ σχοίνων δίκην τῆ τῶν ἁμαρτημάτων τραχύτητι πλήττουσα. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Κλίνην τὴν ἀνάπαυσιν λέγει τοῦ σώματος. Ἐξ οἴκου δὲ Κυρίου ποτίζεται ὅτ᾽ ἅν ἐκ τῶν ἐντολῶν τοῦ Κυρίου. αὔριον δὲ μεταβληθεἶσαν διὰ πράξεως καὶ γνώσεως· εἰς ἣν ὁ σπείρων τὰ τ῅ς ἀρετ῅ς σπέρματα μακάριος. Θεὸς μέν ἐστιν ὁ ἐνεργῶν. μ᾵λλον δὲ ἦρας τὸν κράβατον». τουτέστιν διὰ τ῅ς πρακτικ῅ς ἐβάστασας τὸ σῶμα. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 97 Ἐκ τοῦ αὐτοῦ· «χθὲς ἐξηραίνου θάλλουσα τῆ αἱμορροίᾳ· ἐπήγαζες γὰρ τὴν φοινικ῅ν ἁμαρτίαν». ὄνον δὲ τὴν ἐθνικὴν μερίδα—τουτέστιν τὴν τ῵ γράμματι (≡14Α_148≡> ἐμμένουσαν καὶ τῆ ἀλογίᾳ πιεζομένην σήμερον. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Φθές. ὅτ᾽ ἅν ἐν σοὶ γένηται λογισμὸς ταράσσων πρὸς διάκρισιν τοῦ καλοῦ καὶ τοῦ χείρονος. «ἄνθρωπον». «΢ήμερον ηὗρες ἄνθρωπον τὸν αὐτὸν καὶ Θεόν»· ὅτ᾽ ἅν γάρ τις τῆ διδασκαλίᾳ χρώμενος καθαίρει. φησίν. ξηρανθεἶσα τῆ ἁμαρτίᾳ· «ἥψω γὰρ τῶν κρασπέδων Φριστοῦ»· κράσπεδά εἰσιν τοῦ Φριστοῦ αἱ διάφοροι ἀσκήσεις. τοῦ τὴν ἡμετέραν σάρκα ἀναλαβόντος. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 99 [39] . ἀρδεύεται. ἔθαλλες δὲ τῆ ἁμαρτίᾳ· σήμερον ἀνέθηλας τῆ ἀρετῆ. ἄνθρωπος δὲ ᾥτινι ὀργάνῳ κέχρηται πρὸς σωτηρίαν τοῦ κάμνοντος. «Καὶ οὐκ εἷχες». φησίν. ἐξηραίνου τῆ ἀρετῆ.

τοἶς τὸν νόμον τ῅ς φύσεως τῆ παραχρήσει πατήσασιν· ἔστιν δὲ τοῦτο ὁ τ῅ς συνειδήσεως ἔλεγχος. δίκην σκώληκος ἀεὶ τὴν μνήμην ἀνακινούσης. ὃ π᾵σιν ἁμαρτωλοἶς ἐπιβρέχει θείῳ καὶ καταιγίδι μιγνύμενον. Καὶ ἄλλως· πηγή ἐστιν ὁ τ῵ λόγῳ τὸν βίον ἔχων συμφωνοῦντα. ὃ τ῵ ἀκοιμήτῳ (≡14Α_152≡> σκώληκι συντέτακται. (≡14Α_154≡> ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 100 Ἐκ τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸν 'Περὶ χαλάζης' λόγον εἰς τὸ «οὐ δέχομαι πηγὴν φράσσεσθαι καὶ χειμάρρουν φέρεσθαι». ἀεὶ διὰ πίστεως βλύζουσα. Σὸ δὲ «ὃ πρὸ προσώπου Κυρίου πορεύεται» φλογίζον «τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ» πῦρ ἐστιν αἱ τοῦ Θεοῦ ἐνέργειαι· αὗται γὰρ χαρακτηρίζουσιν τὸ τοῦ Θεοῦ πρόσωπον. ἐάν τε ἀγνοῶμεν τὴν πολλὴν ἄβυσσον». ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Πηγή ἐστιν ἡ εὐαγγελικὴ διδασκαλία. καταιγίδες δὲ αἱ ἀθρόαι περιστάσεις. χείμαρρος δὲ ὁ κατὰ τὸ γράμμα διδάσκων. διότι κατὰ τὸν Νύσσης Γρηγόριον δεἶ τὴν φύσιν τὰς ἰδίας ἀπολαβεἶν δυνάμεις καὶ τῆ ἐπιγνώσει ἀποκαταστ῅ναι εἰς ὅπερ γέγονεν ἐξαρχ῅ς. Καὶ ταῦτα μὲν τὰ εἴδη τοῦ πυρὸς οὐκ εἷπεν διαιωνίζειν. Θεἶον δέ ἐστιν αἱ διάφοροι περιστατικαὶ συμβάσεις. μὴ σβεννύμενον ἀλλὰ διαιωνίζον τοἶς πονηροἶς». ὅτ᾽ ἅν πυρὸς δίκην ταύτην κατακαίει. ὃ τ῵ αἰωνίῳ σκώληκι συντέτακται. χείμαρρος δὲ ὁ ἄπρακτος λόγος. τὸ πρ᾵ον καὶ τὰ τούτοις ὅμοια· αἵτινες τοὺς μὲν οἰκείως ἔχοντας πρὸς αὐτὰ φωτίζουσιν. τοὺς δὲ ἐναντίως ἔχοντας καὶ ἀπηλλοτριωμένους τ῅ς ὁμοιότητος φλέγουσιν. τὸ φιλάνθρωπον. [40] . ῍Η καὶ ἄλλως· πηγή ἐστιν ὁ κατὰ τὸν νοῦν τῶν ἐγκειμένων τοἶς μανθάνουσιν τὴν παράδοσιν ποιούμενος. ἥ τὸ τούτων φοβερώτερον. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐκείνοις ἐπιβρέχεται «΢οδομιτικὸν πῦρ». ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 101 Ἐκ τοῦ αὐτοῦ· «περὶ τῶν δικαίων τοῦ Θεοῦ κριμάτων. Ἐκεἶνο δὲ φοβερώτερον εἷπεν τὸ πῦρ. καὶ ἀναλογιζομένους τὴν ἀποτυχίαν καὶ στέρησιν τοῦ ἀγαθοῦ ἀπεράντως κατεσθίει καὶ βασανίζει διηνεκῶς πυρὸς σφοδρότερον. Ἐκεἶνοι δὲ τὴν συνείδησιν καίονται κατὰ μίμησιν τοῦ διαβόλου καὶ τοἶς ἀγγέλοις αὐτοῦ. ὅσοι διὰ τ῅ς ὑπερηφανίας φθονερῶς τὴν τοῦ Θεοῦ πρόνοιαν διαβάλλουσιν καὶ τῆ πρὸς τὸν πλησίον κέχρηνται ἀπάτῃ. ἐάν τε καταλαμβάνωμεν ἡμεἶς. ἥ τὸ ἡτοιμασμένον τ῵ διαβόλῳ καὶ τοἶς ἀγγέλοις αὐτοῦ. τοὺς μὴ διὰ τῶν ἀγαθῶν ἔργων ἑαυτοὺς λαμπρύνοντας. αἵτινες μιγνύμεναι σφοδροτέρως ἀλγυνοῦσιν. χείμαρρος δὲ ἡ ἔξω φιλοσοφία. ἐν μόνῳ τ῵ λόγῳ τὸ πειθανὸν ἔχουσα. οἸον. ἤτε ὃ πρὸ προσώπου Κυρίου πορεύεται καὶ φλογιεἶ κύκλῳ τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ. ὥστε τὸν Δημιουργὸν ἀναίτιον ἀποδειχθ῅ναι τ῅ς ἁμαρτίας.Ἐκ τοῦ αὐτοῦ· «οἷδα πῦρ οὐ καθαρτήριον ἀλλὰ κολαστήριον ἥ ΢οδομιτικόν. τὸ ἀγαθόν. ἐν μόνῃ τῆ προφορᾶ τὴν ἀκοὴν γοητεύων. μὴ σβεννύμενον ἀλλὰ καὶ διαιωνίζον τοἶς πονηροἶς· ὅπερ. φαινομένου τοῦ θείου καὶ εἰς ἀπόλαυσιν προκειμένου τοἶς ἀξίοις.

κατὰ τὸ εἰρημένον ἐν τ῵ ψαλμ῵ περὶ τ῅ς βυούσης τὰ ὦτα ἀσπίδος ἀντὶ τοῦ "τ῅ς φραττούσης"· ὡς οὖν πρὸς ἡμ᾵ς τοὺς μὴ δυναμένους ἐν περιλήψει γενέσθαι τ῅ς τὰ κρίματα βλυζούσης προνοίας εἰσὶν ἀκατάληπτα. ὡς εἷναι τὸν λόγον τὸν ἐν τ῵ ν῵ καὶ ἐκ τοῦ νοῦ γεννώμενον ἄλλον αὐτ῵ ἐκεἶνο τὸν γεννῶντα νοῦν μετὰ τ῅ς κατὰ τὴν [41] .ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἄβυσσος λέγεται ἡ ἀκαταληψία ἡ ἐκ τοῦ βύειν ἤγουν ἐκ τοῦ φράσσειν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 104 Ἐρώτησις ἀπόρου ἐκ τοῦ 'Περὶ εὐταξίας' λόγου τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου· «πῶς λόγος νοῦ γέννημα καὶ γεννᾶ λόγον ἐν ἄλλῳ νοἹ»; Περὶ ποίου ἄρα λέγει λόγου. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐὰν σταθμίζεται ἡ ἐλεημοσύνη τοῦ Θεοῦ. ἔχει ὡς ἀγέννητον ἑαυτήν. κατ᾽ ἄλλον δὲ τρόπον ληπτά. μερικῶς καὶ ἀφίεται· ὡσαύτως καὶ ἐπὶ τοῦ ἀγαπῶντος. εἰ καὶ π᾵σιν ὑφαιρεἶ τι τ῅ς ἀξίας καὶ τὸ τ῅ς ὀργ῅ς ἄκρατον φιλανθρωπίᾳ κίρνησι· κλίνων μὲν ἀπὸ τοῦ ἀποτόμου πρὸς τὸ ἐνδόσιμον». ὅσα μετὰ Θεὸν καὶ ἐκ Θεοῦ τὸ εἷναι ἔχει. εἰ καὶ τοἶς ἐν τ῵ ἀμπελῶνι ἔδοξεν». (≡14Α_158≡> Κλινεἶ δὲ ἀπὸ τοῦ ἀποτόμου πρὸς τὸ ἐνδόσιμον. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 102 Ἐκ τοῦ αὐτοῦ· «πῶς καὶ ἡ ἐλεημοσύνη εἰς σταθμοὺς (≡14Α_156≡> κατὰ τὸν ἅγιον ἩσαἹαν; οὐδὲ γὰρ τὸ ἀγαθὸν ἄκριτον. τελείως καὶ ἀφίεται· μερικῶς μετενόησεν. ἐξ οὐσίας καὶ ποιότητος ἤτουν δυνάμεως εἷναι. διὰ τῶν σωτηρίων ἐντολῶν ὑποτιθεμένη τῆ ψυχῆ τὴν κενωτικὴν τ῅ς τοιαύτης κρίσεως μετάνοιαν. ἅμα ὑποστῆ. πάντως καὶ ἡ ψυχὴ νοῦς ὑπάρχουσα κατὰ τὴν δύναμιν αὐτ῅ς. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ «Φεὶρ Κυρίου» ἐστὶν ἡ δημιουργικὴ δύναμις καὶ συντηρητικὴ καὶ τοῦ εὖ ποιητικὴ καὶ τοῦ φεῦ ἀποποιητική· π᾵σα οὖν ἁμαρτία. τουτέστιν ἐξ οὐσίας καὶ συμβεβηκότος. ὅτι ὥσπερ ἔχομεν δύναμιν ὀπτικὴν καὶ ἀκουστικὴν καὶ ἀναπνευστικὴν οὐχ ὅλον εἰσδεχομένας τὸν ἀέρα ἥ τὸ φῶς ἥ τὴν φωνήν— ἐπεὶ οὐκ ἅν ἄλλῳ ὑπελείφθη ἡ ἐκ τούτων μετοχή—ἀλλὰ κατὰ τὴν ἀναλόγως προσοῦσαν δύναμιν ἑκάστῳ μετέχει. καὶ τὴν ἐκ τοῦ τέλους ἐπ᾽ αὐτῆ κρίσιν ἔχει παραπεπηγμένην. Μ᾵λλον οὖν τοῦτο χρὴ ὑπολαμβάνειν. Εἰ δὲ τοῦτο. ἑαυτ῵ γεννῶντα γεννητῶς. τελείως τις μετενόησεν. τὰ δὲ ἄλλα πάντα. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 103 Ἐκ τοῦ αὐτοῦ· «καὶ ἡ ὀργὴ κατὰ λόγον τῶν ἁμαρτημάτων καὶ ποτήριον ἐν χειρὶ Κυρίου προσαγορευομένη καὶ κόνδυ πτώσεως ἐκπινόμενον. οὕτως καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ ἐλεημοσύνη κατὰ τὴν ἑκάστου τῶν ὑποκειμένων διαθέσεων ποιότητα καὶ τὴν ἄφεσιν καὶ τὴν χάριν δίδωσιν· οἸον. τοῦ ἐνδιαθέτου ἥ τοῦ προφορικοῦ; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Υασὶν οἱ πατέρες ἡμῶν μὴ εἷναι τὸ ἄφετον καὶ ἁπλοῦν κατὰ τὴν οὐσίαν ἥ μόνον τὸ Θεἶον. καὶ περιγράφεται εἰκότως.

γέννησιν ἰδιότητος τ῅ς μηδαμῶς δεχομένης ἀντιστροφήν. Αὐτὸς οὖν ὁ
λόγος ὁ οὕτω καὶ ὢν καὶ γεννώμενος, τ῅ς ὑπουργοῦ φύσεως τὴν φωνὴν
λαμβάνων, προφέρεται καὶ γεννᾶ λόγον ἐν ἄλλῳ νοἹ, διὰ τ῅ς τοῦ
δεχομένου ἀκο῅ς τ῵ ν῵ παραπεμπόμενος. Γεννᾶ δὲ λόγον ἐν ἄλλῳ νοἹ, οὐ
δημιουργῶν λόγον ἐν ἄλλῳ ἀλλὰ διδοὺς εἴδους, ἵν᾽ οὕτως εἴπω, καὶ
μορφ῅ς δύναμιν πρὸς τὸ σχηματίσαι νόημα τ῵ ἀκούοντι.
(≡14Α_160≡> ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 105
Ἐκ τοῦ λόγου τοῦ εἰρηνικοῦ τοῦ αὐτοῦ ἁγίου Γρηγορίου· «τριάδα
τελείαν ἐκ τριῶν τελείων, μονάδος μὲν κινηθείσης διὰ τὸ πλούσιον,
δυάδος δὲ ὑπερβαθείσης διὰ τὴν ὕλην καὶ τὸ εἷδος ἐξ ὧν καὶ τὰ σώματα,
τριάδος ὁρισθείσης διὰ τὸ τέλειον· πρώτη γὰρ ὑπερβαίνει δυάδος
σύνθεσιν».
ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢
Οὐ τοῦ εἷναι τὴν θείαν καὶ μακαρίαν Σριάδα αἰτίαν ἐνταῦθα
τίθεται, τ῅ς ὑπὲρ αἰτίαν καὶ λόγον, ἀλλὰ τ῅ς ἡμῶν πρὸς τὴν ἀληθεστάτην
εὐσέβειαν τ῅ς ἁγίας Σριάδος χειραγωγίας. Ὥσπερ γὰρ ἐκ τ῅ς οὐσίας τῶν
ὄντων τὸν γενεσιουργὸν ἐννοοῦμεν, οὕτω καὶ τὸν τρόπον τ῅ς ὑπάρξεως
τ῅ς ὑπεραρρήτου θεότητος ἔκ τινων τῶν κατὰ τὰ ὄντα συμβόλων
μυστικῶς διδασκόμεθα, αὐτ῅ς δηλονότι τ῅ς ἁγίας θεότητος κινούσης
ἡμ᾵ς εἰς ἐπίγνωσιν ἑαυτ῅ς καὶ εὐσεβεἶς παρεχούσης ἀφορμὰς πρὸς τὸ
τολμ᾵ν ἐξετάζειν τὸν τρόπον τ῅ς ὑπερφυοῦς αὐτ῅ς ὑπάρξεως. Λέγεται
οὖν κινεἶσθαι ἥ δι᾽ ἡμ᾵ς τοὺς ἐπ᾽ αὐτὴν κινουμένους ἥ ὡς αἰτία τ῅ς ἡμῶν
πρὸς τὴν γνῶσιν αὐτ῅ς κινήσεως. Ἐκίνησεν οὖν ἑαυτὴν ἐν ἡμἶν πρὸς τὸ
γνῶναι ὅτι ἔστιν τις αἰτία τῶν ὅλων· ὅπερ ἐστὶν μονάδος κινηθείσης.
Δυάδος δὲ ὑπερβαθείσης λέλεκται ὅτι συνθέσεως ἔξω καθορ᾵ται ἡ θεία
φύσις. Σριάδος δὲ ὁρισθείσης διὰ τὸ τέλειον εἴρηται ὅτι αὐτὸ τὸ ὅν οὐκ ἔξω
σοφίας καὶ ζω῅ς ἐστιν· ὅπερ νοήσαντες ὡρίσαμεν σοφίαν τὸν Τἱὸν καὶ
Λόγον τοῦ Θεοῦ, ζωὴν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἐπειδὴ καὶ ἡ ψυχὴ ἡμῶν, κατ᾽
εἰκόνα Θεοῦ κτισθεἶσα, ἐν τοἶς τρισὶ τούτοις καθορ᾵ται, ἐν ν῵ καὶ λόγῳ
καὶ πνεύματι.
(≡14Α_162≡> ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 106
Σί σημαίνει τὸ ἐν τ῵ Ἔσδρᾳ λεγόμενον "φοβέρισον αὐτοὺς ἐν νόμῳ
Κυρίου";
ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢
Σὸ φοβέρισον εἴρηται ἀντὶ τοῦ "κατάπληξον αὐτούς", οὐκ ἐκ τῶν
ἐπηγγελμένων ἀγαθῶν, ἀλλ᾽ ἐκ τῶν ἠπειλημένων φοβερῶν· δουλικὸν
γὰρ τοῦτο καὶ Ἰουδαίοις ἁρμόδιον.
ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 107
Ἐκ τῶν 'Ἠθικῶν' τοῦ ἁγίου Βασιλείου εἰς τὸν πρῶτον ψαλμόν· «ἵνα
ὥσπερ ἐν κοιν῵ τῶν ψυχῶν ἰατρείῳ πάντες ἄνθρωποι, ἕκαστος τὸ ἴαμα
τοῦ οἰκείου πάθους ἐκλεγώμεθα· 'ἴαμα', γάρ φησιν, 'καταπαύσῃ ἁμαρτίας
μεγάλας'». Σίνος χάριν ὁ διδάσκαλος ἐνταῦθα οὐ τῆ Γραφῆ ἠκολούθησεν;
[42]

ἐκείνη γὰρ τὸ ἴαμα τὸ ἐ᾵σαι τὸν ἐπεισελθόντα πονηρὸν λογισμὸν καὶ μὴ
παραδέξασθαι ἐξέδωκεν, αὐτὸς δὲ ἐπὶ τ῅ς ἰάσεως τὴν λέξιν ἐξέδωκεν.
ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢
Ἐπειδὴ π᾵σα ἀρχὴ καὶ τέλος ἔχει, καὶ π᾵σα ὆῅σις
ἀνθυπακουόμενον, καὶ π᾵σα ἐνέργεια ἀποτέλεσμα, πολλάκις οἱ
ἀκριβέστεροι τῶν διδασκάλων ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τὴν ἀρχὴν τοῦ
ἰδίου λόγου ποιοῦνται, καθάπερ καὶ ἐνταῦθα ὁ διδάσκαλος ἐχρήσατο· καὶ
γὰρ τέλος τοῦ ἐ᾵σαι καὶ μὴ παραδέξασθαι τὸ κακὸν ἴασίς ἐστιν καὶ ὑγεία.
ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 108
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ· «ἄλλα μὲν οὖν προφ῅ται παιδεύουσιν (≡14Α_164≡> καὶ
ἄλλα ἱστορικοί, καὶ ὁ νόμος ἕτερα, καὶ ἄλλο τὸ εἷδος τ῅ς παροιμιακ῅ς
παραινέσεως».
ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢
Προφ῅ται μὲν παιδεύουσιν τὰ προγνωστικά, ἱστορικοὶ δὲ τὴν τῶν
καλῶν ἀνάμνησιν καὶ παράθεσιν, ὁ δὲ νόμος τὴν τοῦ καλοῦ καὶ κακοῦ
εἴδησιν· τὸ δὲ εἷδος τ῅ς παροιμιακ῅ς παραινέσεως συμβουλὴν γνώμης
παρέχεται, τουτέστιν τοὺς τρόπους τῶν πρακτέων ὑποτίθεται.
ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 109
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ· «καὶ πού τις τῶν σφόδρα ἐκτεθηριωμένων ὑπὸ
θυμοῦ, ἐπειδὰν ἄρξηται τ῵ ψαλμ῵ κατεπᾴδεσθαι, ἀπ῅λθεν εὐθὺς τὸ
ἀγριαἶνον τ῅ς ψυχ῅ς τῆ μελῳδίᾳ κατακοιμήσας».
ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢
Οὐ περὶ τοῦ ἁπλῶς ψάλλοντος ἀλλὰ περὶ τοῦ εἰδότος ψάλλειν εἷπεν
ὁ διδάσκαλος· οὕτω γὰρ καὶ Ἐλισσαἶος παρὰ τῶν βασιλέων ἐπεζήτησεν
νεανίσκον εἰδότα ψάλλειν, τουτέστιν νοοῦντα καὶ δυνάμενον διὰ τ῅ς τοῦ
὆ητοῦ μεσιτείας τὴν ἐγκειμένην διάνοιαν πρὸς τὴν ψυχὴν διαβιβάσαι καὶ
ἐντυπῶσαι. Ὁ τοιοῦτος γὰρ οὐ μόνον κατακοιμ῅σαι δύναται τὸν θυμὸν
ἀλλὰ καὶ ἐκδιῶξαι δαίμονας, τουτέστιν οὐ μόνον τὰ πάθη τ῅ς σαρκὸς
σβέσαι ἀλλὰ καὶ τοὺς διεγείροντας ταῦτα δαίμονας ἀποδιῶξαι, κατὰ τὸν
μέγαν Δαβὶδ τὸ πονηρὸν πνεῦμα τοῦ ΢αοὺλ ἐκδιώκοντα.
ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 110
Σοῦ αὐτοῦ· «ὅπλον ἐν φόβοις νυκτερινοἶς, ἀνάπαυσις κόπων
ἡμερινῶν».
(≡14Α_166≡> ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢
Νύκτα ἐκάλεσεν τὰς τοῦ ἐχθροῦ κεκρυμμένας δολερὰς προσβολάς,
ἡμέραν δὲ τοὺς ὁμολογημένους καὶ ἐν φανερ῵ πειρασμούς. Ὁ οὖν τὴν
ἕξιν τ῅ς θείας γνώσεως εἰληφὼς καὶ μηδὲν ἀγνοῶν τῶν τοῦ ἐχθροῦ
νοημάτων οὐ φοβεἶταί τι τῶν κεκρυμμένων τοῦ ἐχθροῦ προσβολῶν· φόβος
γὰρ οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν ἥ προσδοκώμενον κακόν. Ἀλλὰ μὴν καὶ
ἀνάπαυσιν ἡγεἶται τοὺς ὑπὲρ τῶν ὁμολογημένων πειρασμῶν πόνους διὰ
τὴν ἐγγινομένην ἐκ τ῅ς πρὸς αὐτοὺς συμπλοκ῅ς τῆ ψυχῆ δοκιμασίαν καὶ
τὴν ἐλπιζομένην ἐκ ταύτης μακαρίαν ἐκδοχὴν τοῦ στεφάνου τ῅ς
ἀφθαρσίας.
[43]

ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 111
Ἐκ τοῦ Ἀποστόλου πρὸς Ῥωμαίους· «συνέκλεισεν γὰρ ὁ Θεὸς τοὺς
πάντας εἰς ἀπείθειαν».
ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢
Καθάπερ ἀποδρ᾵σαν καὶ πλανώμενον κτ῅νος διώκει ὁ ἴδιος
δεσπότης, ἐπὰν δὲ συγκλείσει αὐτὸ μετὰ τῶν διωκόντων καὶ εὕρῃ αὐτὸ
τετραυματισμένον ἐπιμελεἶται αὐτοῦ, οὕτως καὶ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος
ἐνανθρωπήσας συνέκλεισεν ἀντὶ τοῦ "κατέλαβεν" καὶ ηὗρεν πάντας
ἀπειθεἶς καὶ ἁμαρτωλούς, καὶ ἐλεήσας διέσωσεν.
ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 112
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ· «ὁ δὲ ἀσθενῶν λάχανα ἐσθίει».
ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢
Οὐ περὶ σωματικ῅ς νόσου τοῦτο εἴρηται τ῵ Ἀποστόλῳ— ἀεὶ γὰρ
ἔχαιρεν ἐπὶ ταἶς τοῦ σώματος νόσοις—ἀλλὰ τ῵ ἀσθενοῦντι (≡14Α_168≡> κατὰ
ψυχὴν λάχανα ἐσθίειν προστάσσει, τουτέστιν τὰ σχέδια καὶ λιτὰ καὶ
εὐκατέργαστα καὶ μὴ λιπαίνοντα τὴν σάρκα. Καὶ ταῦτα μὲν ὁ πρόχειρος
νοῦς· κατὰ δὲ τὴν θεωρίαν, ἐκεἶνος ἀσθενεἶ καὶ λάχανα ἐσθίει, ὅστις
ἀδυνάτως ἔχει πρὸς τὸ ὕψος τ῅ς γνώσεως ἀναβ῅ναι καὶ κατὰ Μωσέα
αὐτ῵ τ῵ γνόφῳ οὗ ἐστιν ὁ Θεὸς ἐμπελάσαι, ἀλλ᾽ ἀκμὴν εἴτε τῶν τοῦ λαοῦ
εἸς εἴτε καὶ τῶν ὑψηλοτέρων τούτων τῶν ἑβδομήκοντα πρεσβυτέρων
τυγχάνων, τὴν φυσικὴν θεωρίαν δίκην λαχάνων τρέφεται.
ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 113
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ· «λέγω μὲν Φριστὸν διάκονον γεγεν῅σθαι περιτομ῅ς
ὑπὲρ ἀληθείας».
ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢
Ἐπειδὴ κατ᾽ ἀρχὰς ἀπατηθεὶς ὁ ἄνθρωπος καὶ ἐν παραβάσει
γενόμενος παρεσυνεβλήθη τοἶς κτήνεσιν καὶ κατεδικάσθη κατὰ τὸν
αὐτῶν τρόπον καὶ γενν᾵σθαι καὶ ἀποθνῄσκειν, ὁ δὲ Κύριος τὸ ἴδιον
πλάσμα εἰς τέλος ἀπολέσθαι μὴ ἀνασχόμενος κατὰ μὲν διαφόρους
καιροὺς τὴν αὐτοῦ διεπραγματεύετο σωτηρίαν, ἐν δὲ τ῵ Ἀβραὰμ
ἐκδηλότερον ἐποιεἶτο τὴν μέλλουσαν ἔσεσθαι διὰ τ῅ς ἐνσάρκου αὐτοῦ
ἐπιδημίας σωτηρίαν, ὅθεν μετὰ πάσας τὰς πρὸς αὐτὸν ἐπαγγελίας
δίδωσιν αὐτ῵ τὴν περιτομήν, ἥτις ἐδήλου τὴν περιαίρεσιν τοῦ παθητικοῦ
τ῅ς ψυχ῅ς μέρους, ἐπεὶ οὖν πάντες οἱ ἅγιοι περιέτεμον μὲν τὸ ἐμπαθὲς
τ῅ς ψυχ῅ς μέρος, οὐ μὴν εἰς τὸ παντελὲς περιεἶλαν—ὑπέκειντο γὰρ τῆ
καταδίκῃ τ῅ς φύσεως, γεννηθέντες ἐκ συνουσίας—, αὐτὸς ἐλθὼν ὁ Κύριος
ὁ καὶ Δεσπότης τ῅ς φύσεως, ὁ καὶ δοὺς τ῵ Ἀβραὰμ τὴν περιτομήν,
διάκονος ταύτης καὶ πληρωτὴς ἀληθῶς γέγονεν, τὴν παντελ῅ τ῅ς
ἐμπαθοῦς γεννήσεως περιαίρεσιν (≡14Α_170≡> ποιησάμενος· ἄνευ γὰρ σπορ᾵ς
συνελήφθη καὶ δίχα φθορ᾵ς ἐγεννήθη.
ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 114
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ· «καὶ τοῦτο εἰδότες τὸν καιρόν, ὅτι ὥρα ἤδη ὑμ᾵ς ἐξ
ὕπνου ἐγερθ῅ναι».
[44]

δηλοῦται δὲ διὰ τούτων ὅ τε αἰσθητὸς καὶ νοητὸς κόσμος ἐν ἀλλήλοις ὑπάρχοντες— ὁ μὲν γὰρ νοητὸς κόσμος τοἶς τύποις ἐστὶν ἐν τ῵ αἰσθητ῵. Σὰ δὲ θηρία καὶ ἑρπετὰ τὰ διάφορα τῶν ἀνθρώπων ἤθη δηλοῦσιν τὰ ἐκ τῶν ἐθνῶν μέλλοντα τῆ πίστει τοῦ Φριστοῦ προσχωρεἶν. Σὸ δὲ θῦσον καὶ φάγε δηλοἶ ὅτι "πρῶτον τ῵ λόγῳ τ῅ς διδασκαλίας ἀπόκτεινον τὴν ἐν αὐτοἶς κακίαν καὶ τότε φάγε τὴν σωτηρίαν αὐτῶν οἰκειούμενος. π᾵σαν αἴσθησιν πρὸς τὰ αἰσθητὰ κατακοιμήσαντας. τῆ τοῦ λόγου διαιρέσει τὴν αἴσθησιν διελὼν καὶ πνευματικῶς ταῦτα ἀναλαμβάνων οἰκείωσαι". τουτέστιν "τ῵ ν῵ διανάσθητι ἐκ τῶν κατ᾽ αἴσθησιν καὶ θῦσον καὶ φάγε. ὁ δὲ αἰσθητὸς κόσμος τ῵ λόγῳ ἐστὶν ἐν τ῵ νοητ῵— ἐδείκνυτο οὖν τ῵ Ἀποστόλῳ πάντα τὰ τοῦ αἰσθητοῦ κόσμου· τὸ γὰρ «τέσσαρσιν ἀρχαἶς καθιέμενον» τὸν ἐκ τεσσάρων στοιχείων συγκείμενον κόσμον δηλοἶ. ὁ Απόστολος τοὺς ἐνδυάζοντας περὶ τ῅ς ἀναστάσεως ἐπιστομίζων ἔφη· "τί καὶ βαπτίζονται ὑπὲρ αὐτῶν;" Ὁ γὰρ τὸν τύπον ἐνταῦθα τ῅ς ταφ῅ς καὶ τ῅ς ἀναστάσεως διὰ τοῦ βαπτίσματος (≡14Α_172≡> ἐπιτελῶν ἐκδέξεται καιροἶς ἰδίοις καὶ τὴν παντελ῅ κατ᾽ ἀλήθειαν ἔσεσθαι ἀνάστασιν. καθὼς καὶ ὁ Κύριος ταύτην ἑαυτ῵ βρῶσιν ἐποιεἶτο". ῎Ηκουεν δὲ "ἀναστὰς θῦσον καὶ φάγε". ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 116 Σί σημαίνει ἡ ἐν ταἶς Πράξεσιν δειχθεἶσα τ῵ Πέτρῳ ὀθόνη καὶ τὰ ἐν αὐτῆ ὑπάρχοντα θηρία καὶ ἑρπετὰ καὶ τετράποδα; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐπειδὴ κατὰ τὸ ὀφθὲν τ῵ προφήτῃ Ἰεζεκιὴλ ὅτι «τὸ ἔργον αὐτῶν ἧν ὡς τροχὸς ἐν τροχ῵».ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Καιρὸν λέγει τὸν τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος καὶ ὅτι δεἶ πιστεύσαντας καὶ δικαιωθέντας πρὸς φυλακὴν τ῅ς ἐκ πίστεως καὶ χάριτος δικαιώσεως τῶν ἀρετῶν ἐκθύμως ἀντέχεσθαι καὶ κοιμωμένους διὰ τ῅ς ἀπραξίας τῶν ἐντολῶν καὶ πρὸς τὰ πνευματικὰ καὶ θεἶα τὸν νοῦν ἔχοντας ἀνενέργητον ἐξεγερθ῅ναι τῆ καρδίᾳ καὶ ἐγρήγορον ἔχειν τὸν νοῦν πρὸς τὰ οὐράνια καὶ νοητὰ κάλλη. (≡14Α_174≡> ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 117 [45] . ἐν τ῵ νοητ῵ ὑπάρχοντα καθαρὸν κατὰ τὸν ἐν αὐτοἶς ἐνυπάρχοντα λόγον. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 115 Ἐκ τοῦ αὐτοῦ· «εἰ ὅλως νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται. ῍Η καὶ τὴν Ἐκκλησίαν δηλοἶ τέσσαρσιν ἀρχαἶς τῶν Εὐαγγελίων στηριζομένην ἥ καὶ ταἶς τέσσαρσιν γενικαἶς ἀρεταἶς. ἵνα ἐξῆ ἡμἶν κατὰ τὸν ΢ολομῶντα λέγειν "ἐγὼ καθεύδω καὶ ἡ καρδία μου ἀγρυπνεἶ". τί καὶ βαπτίζονται ὑπὲρ αὐτῶν;» ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐπειδὴ περὶ τῶν νεκρῶν σωμάτων λέγει—ταῦτα γάρ ἐστιν τὰ πίπτοντα καὶ ἀνιστάμενα—βαπτιζόμεθα δὲ ὑπὲρ τ῅ς τούτων ἀναστάσεως—τὸ γὰρ βάπτισμα τύπον φέρει τ῅ς ταφ῅ς καὶ τ῅ς ἀναστάσεως· ἡ γὰρ κατάδυσις καὶ ἀνάδυσις τοῦτο δηλοἶ—.

σάρκα ἀναλαβὼν τὴν ἡμετέραν κατὰ ἀλήθειαν γέγονεν μόνος ἄνθρωπος. Εἰς δὲ τὸν καθένα λαμβάνονται οἱ λῃσταὶ πολλαχῶς· λαμβάνονται γὰρ καὶ ἐπὶ σώματος καὶ ψυχ῅ς. οὕτως καὶ τὸν ἀναιρέτην τοῦ θανάτου θάνατον μόνος καὶ πρῶτος ὑπομεἶναι κατεδέξατο. καὶ ἐπὶ τοῦ γραπτοῦ νόμου καὶ τοῦ τ῅ς χάριτος. ἀλλὰ καὶ ἐπὶ θυμοῦ καὶ ἐπιθυμίας. μηδένα δὲ θεωρ῅σαι· ἐν δὲ τ῵ διηγεἶσθαι τὸν Παῦλον ἐπὶ τῶν ἀναβαθμῶν τὴν αὐτὴν ὀπτασίαν λέγει τοὺς μετ᾽ αὐτοῦ ὄντας τὸ μὲν φῶς τεθε᾵σθαι. μόνος δὲ ὁ Κύριος σῶος καὶ ἄνευ τ῅ς οἱασοῦν ἁμαρτίας ἀπέθανεν. Οἱ δὲ λῃσταὶ λαμβάνονται ἐπὶ τ῅ς ἡμετέρας φύσεως διαιρουμένης (≡14Α_176≡> εἰς δικαίους καὶ ἁμαρτωλούς. μόνος τὸν τοῦ Θεοῦ σκοπὸν ἐν ἑαυτ῵ φυλάξας. Θεὸς ὢν φύσει. Καὶ ὥσπερ ἦν καὶ ἐγένετο μονογενὴς καὶ πρωτότοκος ἐν πολλοἶς ἀδελφοἶς. οὕτως καὶ τὸν ὑπὲρ αὐτοῦ θάνατον ἀποθνῄσκων ὁ Κύριος μόνος καὶ πρῶτος ταἶς πατρικαἶς παλάμαις τὴν αὐτοῦ ψυχὴν ἐναπέθετο. ὅνπερ εἷπεν "ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ᾽ εἰκόνα ἡμετέραν καὶ ὁμοίωσιν". τὴν δὲ φωνὴν τοῦ λαλοῦντος μὴ ἀκηκοέναι. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ [46] . ἵνα γένηται καὶ πρωτότοκος ἐκ νεκρῶν καὶ ἐν π᾵σιν αὐτὸς πρωτεύων.Σί δηλοἶ ἐν ταἶς αὐταἶς Πράξεσιν ὁ τῶν πέντε μυριάδων ἀριθμὸς τῶν καέντων βιβλίων; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐπειδὴ ὁ ἀριθμὸς τ῅ς μυριάδος τέλος ἐστὶν παντὸς ἀριθμοῦ. καὶ ἐπὶ τοῦ αἰσθητοῦ κόσμου καὶ τοῦ νοητοῦ. καὶ καθάπερ ὁ πρῶτος ἄνθρωπος ταἶς θείαις χερσὶν διεπλάσθη. δηλοῦται διὰ τούτου ὅτι πάσης μαγείας καὶ περιεργίας τέλος ἄλλο οὐκ ἔστιν εἰ μὴ ἡ τῶν αἰσθητῶν πλάνη. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 118 Σίς ἡ αἰτία τοῦ ἐκπνεῦσαι τὸν Κύριον ἐν τ῵ σταυρ῵ πρὸ τῶν λῃστῶν καὶ τί δηλοῦσιν οἱ λῃσταὶ καὶ αἱ κλάσεις τῶν σκελῶν; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐπειδὴ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Φριστός. Ἡ δὲ τῶν σκελῶν κλάσις δηλοἶ ὅτι πάντας μὲν ἀνθρώπους ἀποθνῄσκοντας οὐκ ἄνευ πλημμελημάτων καὶ συντριβ῅ς ἁμαρτίας εὑρίσκεσθε. εὐθέως οἱ δαίμονες ἐπιπηδῶντες τὰς πορευτικὰς καὶ διαβατικὰς τ῅ς ψυχ῅ς δυνάμεις ἡμῶν κατακλάννουσιν. ἡνίκα οὖν διὰ τ῅ς ἡμῶν κακοπραγίας καὶ ἀγνοίας τὸν λόγον ἀνενέργητον καὶ κλίνοντα κάτω ποιήσωμεν. ἣν οἱ διαγινώσκοντες τ῵ πυρὶ τ῅ς ἀποστολικ῅ς διδασκαλίας κατακαίουσιν. καὶ ἐπὶ τοῦ σαρκικοῦ καὶ πνευματικοῦ φρονήματος. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ἁμαρτανόντων ἡμῶν καὶ δικαιοπραγούντων ἀεὶ ὁ λόγος συγκαταβαίνων μέσος ἡμῶν σταυροῦται. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 119 Σίς ἡ διαφωνία τῶν ἐν ταἶς Πράξεσιν ἀναγεγραμμένων ἐν τῆ κατὰ τὸν Παῦλον ὀπτασίᾳ; Ἐν μὲν γὰρ τῆ κατὰ τὴν ὁδὸν ὀπτασίᾳ ἱστορεἶ ὁ Λουκ᾵ς τοὺς μετ᾽ αὐτοῦ ὄντας τ῅ς φων῅ς μὲν ἀκοῦσαι.

Καὶ ὥσπερ ἐπὶ τ῅ς ἰατρικ῅ς πολλαὶ αἱ ταύτης ὑποκείμεναι νόσοι. καὶ μὴ προνοητὴν εἷναι φύσει τῶν δεδημιουργημένων. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 120 Πῶς ὀφείλει εὐσεβῶς νοηθ῅ναι ἡ ἐν τῆ Γραφῆ κειμένη τοῦ Θεοῦ μεταμέλεια; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Υασὶν οἱ τὰ θεἶα εὐσεβῶς φρονεἶν διεγνωκότες ἀδύνατον εἷναι τὸν Θεόν. ἀνάγκη π᾵σά ἐστιν. πολλοὺς εἷναι παρ᾽ αὐτ῵ τοὺς περὶ τὴν προνοουμένην φύσιν τ῅ς σωτηρίας τρόπους. φύσει ὄντα δημιουργόν. τ῅ς Παύλου φων῅ς λέγει ἀκούειν αὐτοὺς τ῅ς λεγούσης "τίς εἷ. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 121 Σί δηλοἶ τὸ τοῦ ρδ' (104) ψαλμοῦ ὆ησίδιον τὸ «μετέστρεψεν τὴν καρδίαν αὐτοῦ τοῦ μισ῅σαι τὸν λαὸν αὐτοῦ»; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ὁ Θεὸς οὐ μόνον γινώσκει τὰ ὄντα πρὸ τῶν αἰώνων ὡς ἐν αὐτ῵ ὄντα αὐτῆ τῆ ἀληθείᾳ. Ἡ δὲ δευτέρα ἐξήγησις ἡ λέγουσα (≡14Α_178≡> τὸ μὲν φῶς τεθε᾵σθαι. διὰ τῶν προσφυῶς ἁρμοζόντων ταἶς ἐν τῆ φύσει ἀναφυομέναις κακίαις τρόπον ἐφευρίσκουσαν. ἀλλὰ καὶ τὸ τέλος τ῅ς ἑκάστου κατὰ τὴν κίνησιν διαθέσεως· οὐ γὰρ ἔστιν χρόνος ἥ αἰὼν ὁ ταύτην μεταξὺ Θεοῦ διακόπτων· [47] . ἀνάγκη πάντως καὶ τὴν θείαν πρόνοιαν. μίαν καὶ τὴν αὐτὴν οὖσαν. συμμεταβάλλεσθαι ταἶς ἡμῶν διαθέσεσιν. Ἐπειδὴ γὰρ ἀγχίστροφον ζ῵ον ὁ ἄνθρωπος. οὐδὲν δὲ τετρανωμένον θεωροῦσιν· προκόπτοντος δὲ τοῦ νοῦ καὶ ἐπὶ τῶν ἀναβαθμῶν γινομένου. (≡14Α_180≡> τοῦ ὑποκειμένου σώματος εἰς πολλὰ καὶ διάφορα πάθη μεταπίπτοντος. καὶ αὐτὸν εἰς κρείττονας τρόπους ἀπὸ τῶν ἡττόνων μεταβαίνειν. ἀλλ᾽ ἕκαστα τ῵ ἐπιτηδείῳ καιρ῵—οὐ γὰρ οἸόν τε τῶν ἅμα εἷναι τὸ ἄπειρον καὶ τὰ πεπερασμένα—. φυσικῶς προνοουμένου τοῦ Θεοῦ τ῅ς ἀνθρωπότητος. καὶ ἀνάγκη τὸν ἐπιστήμονα ἰατρόν. κἅν εἰ αὐτὰ τὰ πάντα. Κύριε;" οὐδένα δὲ ἔβλεπον ἄνθρωπον εἰ μὴ Παῦλον. οὐχ ἅμα τ῵ γνωσθ῅ναι καὶ τὸ καθ᾽ αὑτὰ εἷναι ἔλαβον. φων῅ς λέγει αὐτοὺς μὴ ἀκηκοέναι τ῅ς τοῦ Κυρίου πρὸς τὸν Παῦλον γεγενημένης. Κατὰ δὲ τὴν θεωρίαν οὕτως ἐκληπτέον τὸν τόπον· ὁ γνωστικὸς νοῦς κατὰ τὸν Παῦλον ἔχει συνόντας αὐτ῵ τοὺς λογισμούς· κατὰ οὖν τὴν πρώτην τοῦ Λόγου πρὸς τὸν νοῦν γινομένην ἐμφάνειαν οἱ λογισμοὶ ἀπηχήματα μόνον καὶ ἰνδάλματα τ῅ς γνώσεως ἀκούουσιν.Κατὰ μὲν τὴν ἱστορίαν ὁ Φρυσόστομος πάνυ ἐπιστημόνως ἑρμηνεύσας τὸν τόπον ἔφη ὅτι ἡ πρώτη ἐξήγησις ἡ λέγουσα "τ῅ς φων῅ς ἤκουον οἱ συνόντες". τὴν δὲ φωνὴν τοῦ λαλοῦντος μὴ ἀκηκοέναι. τά τε ὄντα καὶ τὰ ἐσόμενα. εὐχερῶς τοἶς καιροἶς καὶ τοἶς πράγμασιν συμμεταβαλλόμενον. τουτέστιν ἐπὶ τ῅ς ὑψηλ῅ς θεωρίας. μόνον δὲ τὸ φῶς τεθε᾵σθαι. Εἰ δὲ τοῦτο. οὐκέτι οἱ λογισμοὶ ἰνδαλμάτων ἀλλὰ τοῦ φωτὸς τ῅ς γνώσεως τέλειον ἐν μετουσίᾳ γίνονται. οὕτως καὶ ἐπὶ Θεοῦ ἡ ἀπὸ τοιοῦδε τρόπου ἐπὶ ἕτερον τρόπον τ῅ς προνοίας μετάβασις μεταμέλεια τοῦ Θεοῦ τῆ Γραφῆ σύνηθες ὀνομάζεσθαι.

κατὰ τοῦτο λέγεται μεταστρέψαι· ὥσπερ γὰρ ἐπιτόνιν ἠσφαλισμένον καὶ βίᾳ ὁρμὴν ὕδατος κατέχον. Ἐπειδὴ οὖν τὰς τοιαύτας κεκρυμμένας διαθέσεις καὶ παρ᾽ αὐτοῦ τὸ πρὶν κατησχημένας συνεχώρησεν εἰς ἐνέργειαν ἐλθεἶν. Αἰγύπτιοι δέ εἰσιν πάντες οἱ φιλήδονοι καὶ φιλόκοσμοι. δηλοἶ ὅτι ὅστις τὴν ἀφορμὴν τ῅ς ζω῅ς ταύτης πρὸς ἀδικίαν καὶ ἁρπαγὴν καὶ πλεονεξίαν ποιεἶται.οὐδὲν γὰρ ἐν αὐτ῵ πρόσφατον. Πρωτότοκα δέ [48] . εὐθὺς τὴν κεκρυμμένην ὁρμὴν τὸ ὕδωρ ἐκδίδωσιν. Υασὶν δὲ τὴν Αἴγυπτον οἱ γηογραφεἶς πάσης τ῅ς γ῅ς χθαμαλωτέραν εἷναι· διὰ τοῦτο ἡ Γραφὴ οὐ μόνον ἐξήγαγεν ἀλλὰ καὶ ἀνήγαγεν λέγει. (≡14Α_182≡> ἀλλὰ καὶ τὴν τῶν Ἰσραηλιτῶν εὐπειθῶς προσχωρεἶν μέλλουσαν τ῵ λόγῳ τ῅ς εὐσεβείας διὰ τ῅ς πίστεως. κατὰ τοσοῦτον ἦν ὁ Υαραὼ πρὸς τὰ ἐναντία διακείμενος. λαμβάνεται δὲ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦτον. ἀναγωγὴν δὲ τῶν ἀπὸ τῶν ὑλικῶν ἐπὶ τὰ νοητὰ ἀναφερομένων. εἰ τύχοι τινὰ στρέψαι τοῦτο. τοἶς δὲ οὐκ ἦσαν; Καὶ τίς ὁ ὀλοθρευτὴς καὶ τίς ὁ τῶν πρωτοτόκων θάνατος καὶ διατί ἡ Γραφὴ πῆ μὲν λέγει ἀναγαγεἶν ἐξ Αἰγύπτου. κἅν (≡14Α_184≡> εὐγενεἶς ὦσιν τ῵ σώματι· Ἰσραηλἶται δὲ πάντες οἱ φιλόθεοι καὶ μισόκοσμοι. τοἶς δὲ ὕδωρ κατὰ φύσιν· ἐπειδὴ γὰρ τὸ ὕδωρ θρεπτικόν ἐστιν καὶ ζωτικόν. πῆ δὲ ἐξαγαγεἶν; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ὁ Μωυσ῅ς τύπος ἐστὶν τῶν εὐσεβῶν καὶ τοῦ κατ᾽ αὐτῶν τέλους. τ῅ς ζω῅ς ὕδωρ ἐστίν. ἀλλὰ τὰ μέλλοντα ὡς παρόντα εἰσίν· οἱ δὲ χρόνοι καὶ οἱ αἰῶνες οὐ τ῵ Θε῵ ἀλλ᾽ ἡμἶν εἰσιν δεικτικοὶ τῶν ἐν τ῵ Θε῵ ὄντων. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 122 Σίνων τύποι ἦσαν ἐν τῆ Ἐξόδῳ ὅ τε Μωυσ῅ς καὶ ὁ Υαραὼ καὶ τίς ἡ Αἴγυπτος καὶ πῶς αἱ πληγαὶ τοἶς μὲν ἦσαν. ὁ δὲ Υαραὼ τῶν ἀσεβῶν καὶ τοῦ κατ᾽ αὐτῶν τέλους· καθ᾽ ὅσον γὰρ ἦν ὁ Μωυσ῅ς ὑπήκοος καὶ ἁπαλὸς πρὸς ἐκτύπωσιν τῶν θείων παραγγελμάτων. φονεὺς ὑπάρχων τῶν ὑπ᾽ αὐτοῦ ἀδικουμένων. οὕτω καὶ αἱ πονηραὶ καὶ αἱ ἀγαθαὶ διαθέσεις συγχωρούσης τ῅ς προνοίας διὰ τῶν μέσων πραγμάτων εἰς τὸ ἐμφανὲς ἄγονται. ᾔδει πάντως ὡς παροῦσαν τὴν μέλλουσαν οὐ μόνον ἔσεσθαι τῶν Αἰγυπτίων πονηρίαν καὶ πρὸς π᾵σαν ἀγαθῶν ἐργασίαν ἀπειθ῅ προαίρεσιν καὶ ἐπιτήδειον πρὸς ἐκδίκησιν τῶν ἐκ τ῅ς κατὰ τὴν Αἴγυπτον συνηθείας πεπραγμένων τοἶς Ἰσραηλίταις κακῶν διάθεσιν. Μὴ δὲ γὰρ ὅτε τι ὁρῶμεν τὸν Θεὸν ποιοῦντα. Εἰ δὲ τοῦτο ἀληθές. ἐξαγωγὴν δηλούσης τῶν ἀπὸ τ῅ς προσπαθείας τ῅ς σαρκὸς ἐπὶ τὸ πνεῦμα ἐρχομένων. τούτῳ τὸ ὕδωρ. Ἀποκτέννονται δὲ τὰ πρωτότοκα τῶν Αἰγυπτίων ἐπειδὴ οὐκ ἔχουσιν τὰς φλιὰς κεχρισμένας τοῦ αἵματος τοῦ ἀμνοῦ. τότε καὶ τ῅ς περὶ αὐτὸ γνώσεως ἦρχθαι νομίσωμεν. ὥσπερ οὖν καὶ ἔστιν. τὸ ὕδωρ αἸμα ἔχει· ὅστις δὲ τὴν ἀφορμὴν τ῅ς ζω῅ς ἐκ δικαίων πόνων ἔχει. Σοἶς μὲν οὖν τὸ ὕδωρ αἸμά ἐστιν. Αἴγυπτος δὲ κατὰ μίαν τῶν περὶ αὐτ῅ς ἐπιβολῶν ‘σκοτασμὸς’ ἑρμηνεύεται.

διὰ δὲ τοῦ ἀγροῦ ἡ γαστριμαργία· περὶ ἃ π᾵ς ἄνθρωπος ἀπασχολούμενος τῶν θείων ἐπαγγελιῶν ἐκπίπτει.εἰσιν τὰ πρῶτα τοῦ νοῦ γεννήματα καὶ διανοήματα. Καὶ πάλιν· πέντε λόγους λαλεἶ ὁ διὰ τ῅ς ἐν πνεύματι τῶν ὄντων θεωρίας τὸν κτίστην δεικνύων· πενταδικὴ γὰρ ἡ φύσις ἐξ εἴδους καὶ τῶν τεσσάρων στοιχείων οὖσα· μυρίους δὲ λόγους λαλεἶ ὁ λόγους κεκομψευμένους καὶ συμπλοκὰς πειθανὰς περὶ τ῅ς ἐνεργείας τῶν ὁρατῶν ποιούμενος πρὸς οἰκείαν δόξαν καὶ ἀπόλαυσιν καὶ θεοποιῶν τὴν κτίσιν παρὰ τὸν κτίσαντα· ἡ κτίσις γὰρ οὐχ ἵνα θεωθῆ ἐδόθη ἀλλ᾽ ἵνα Θεὸν διδάξῃ. μηκέτι [49] . κἅν εἷς ἐστιν ὁ λαλούμενος. καὶ μετὰ τρεἶς ἡμέρας ἔρχεται νέφος βροχ῅ς καὶ βρέχει ἐπάνω αὐτοῦ καὶ ἀναζῆ. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 123 Σί ἐστιν τὸ ἐν τ῵ οε' (75) ψαλμ῵ εἰρημένον. φλιαὶ δὲ αἱ αἰσθήσεις. ὅτι ἐν τῆ κρίσει ἀντισηκούμενον τὸ παροδικὸν καὶ ἀτελὲς τοῦ ἀγαθοῦ ἐνθύμημα τ῵ πονηρ῵ καὶ ἀπηρτισμένῳ ἐνθυμήματι τὸ πλέον ἔχει· τὸ μὲν γὰρ ἐτάζεται. τὸ δὲ χαρ᾵ς. Ἀριστοτέλης δὲ ἐν τ῵ 'Περὶ ζῴων' μέμνηται ζῴου μαργοῦ λεγομένου καὶ ὅτι γενν᾵ται ἀπὸ σήψεως μεταξὺ τ῅ς γ῅ς καὶ τοῦ ὕδατος· καὶ ἀφ᾽ οὗ γεννηθῆ. Διατηροῦνται δὲ τὰ πρωτότοκα καὶ τῶν Ἰσραηλιτῶν τῆ χρίσει τοῦ αἵματος. (≡14Α_188≡> ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 126 Σί ἐτυμολογεἶται γαστριμαργία; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Οὐδεὶς οὔτε γραμματικῶν οὔτε ὆ητόρων ἐμνημόνευσεν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 125 Σί δηλοῦσιν οἱ ἐν τ῵ Εὐαγγελίῳ παραιτούμενοι τὴν κλ῅σιν διὰ τὸν ἀγρὸν καὶ τὸν γάμον καὶ τὰ ζεύγη τῶν βοῶν; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Διὰ τ῅ς γυναικὸς ἡ φιληδονία δηλοῦται. ὁ λόγον παιδαγωγικὸν τῶν πέντε αἰσθήσεων λαλῶν· μυρίους δὲ λόγους ἐν γλώσσῃ λαλεἶ ὁ διὰ τοῦ ἰδίου λόγου πρόσκλησιν ποιούμενος παθῶν. τὸ δὲ ἑορτ῅ς καὶ χαρ᾵ς γίνεται πρόξενον. (≡14Α_186≡> ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 124 Σί δηλοἶ ὁ Ἀπόστολος λέγων "ἐμοὶ δὲ γένοιτο πέντε λόγους λαλ῅σαι ἐν Ἐκκλησίᾳ ἥ μυρίους λόγους ἐν γλώσσῃ"; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Πέντε λόγους λαλεἶ. οὐ παύεται γ῅ν φαγὸν ἕως ἐκτρυπ῅σαν τὴν γ῅ν εἰς τὴν ἐπιφάνειαν ἔλθῃ· καὶ ἐλθὸν θνῄσκει τρεἶς ἡμέρας. τουτέστιν τὰ θεἶα τοῦ νοῦ κινήματα τῆ νεκρώσει τῶν αἰσθήσεων. Σοῦτο οὖν λέγει. ὅτι «ἐνθύμιον ἀνθρώπου ἐξομολογήσεταί σοι καὶ ἐγκατάλειμμα ἐνθυμίου ἑορτάσει σοι»; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἡ μὲν ἑορτὴ εὐφραινομένων ἐστίν. ἡ δὲ ἐξομολόγησις ἐταζομένων· καὶ τὸ μέν ἐστιν λύπης. ὀλοθρευτὴς δὲ ὁ διάβολος. διὰ μέσου τῶν αἰσθήσεων δεσμεύων τὴν ψυχὴν πρὸς τὰ αἰσθητὰ καὶ π᾵ν αὐτ῅ς θεἶον κίνημα ἀναιρῶν. διὰ δὲ τοῦ ζεύγους τῶν βοῶν ἡ φιλοκτημοσύνη.

Καὶ ἐκ τούτου οἷμαι τοὺς ἀρχαίους φιλοσόφους ὁρμηθέντας τοὺς πολυφάγους γαστριμάργους ἀποκαλέσαι. διὰ τὸ μὴ κατὰ χρόνον τὴν αὔξησιν καὶ τὸ πέρας δέχεσθαι. ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐνάρετον καὶ τ῵ Θε῵ οἰκείαν. Δύναται δέ τις εὐσεβῶς τοἶς οὖσιν ἐπιβάλλειν εἰδώς. λυπεἶται πάντως τὴν [50] . ἄχρονος καὶ ἀσώματος οὖσα. ὅπερ φυσικῶς πάσχειν εἰώθασιν.ἀειφάγον ὄν. ὁ οὖν ἑβδομήκοντα ἔτη ἔχων οὐδόλως περὶ τ῅ς τοιαύτης ἀπαθείας μεριμνήσας ἐτελεύτησεν. καὶ κατὰ πνευματικὴν θεωρίαν ἐκλαβεἶν τὰ εἰρημένα. καθὰ καὶ Παῦλος λέγει ὅτι "λύπη μοί ἐστιν ἀδιάλειπτος" καὶ τὰ λοιπά; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ὁ μὲν περὶ τὰ πρακτὰ καταγινόμενος. ὁ δὲ κατὰ χάριν καὶ μόνον ὑπὲρ οὗ τὸν τ῅ς ἀσκήσεως ὑπέμεινεν κόπον. ὡς διὰ νέφους τ῅ς διδασκαλίας ἐπιφανεἶσα. πῶς παθοῦσιν τοἶς παροδικοἶς διὰ τ῅ς ἐναλλαγ῅ς τοῦ τρόπου. ὅλην τ῵ Θε῵ ἐγκολπώσας ἐτελειώθη· ἐν τῆ οὖν γινομένῃ κατὰ τὴν κρίσιν διανομῆ. διότι καὶ ἡ ψυχή. λυπεἶσθαι ἠδύνατο; ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 129 Σί οὖν οὐδεὶς τῶν ἁγίων ἐδέξατο λύπην καὶ πῶς περὶ (≡14Α_192≡> πολλῶν ἁγίων λέγεται λύπην ἐσχηκέναι. ὁ μὲν ἀξίως τὸν μισθὸν λαμβάνει ὡς εἰς πέρας τὸν σκοπὸν τοῦ ἐπαγγέλματος ἀγαγών. σταλαγμοὺς δίδωσιν γνώσεως καὶ ζωοποιεἶ. ἀχρόνως καὶ τὰς κινήσεις τ῅ς διαθέσεως ποιεἶται. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 128 Εἰ ἄρα τ῵ Ἰὼβ ἀπαράδεκτος γέγονεν ἡ λύπη ἐν τοἶς συμβεβηκόσιν αὐτ῵; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἀπαράδεκτον λύπης γεγεν῅σθαι λέγομεν τὸν Ἰώβ· ὁ γὰρ ἅπαξ εὐσεβῶς τὴν διάσκεψιν τῶν ὄντων ποιησάμενος καὶ βεβαιώσας ἐν ἑαυτ῵ τὸ πρὸς τὰ παροδεύοντα μἶσος καὶ τὴν πρὸς τὰ ἀπαρόδευτα ἀγάπην. Π᾵ν γὰρ πάθος ἀπὸ σήψεως γενν᾵σθαι πέφυκεν καὶ ἐπειδὰν γεννηθῆ οὐ παύεται ἐσθίον τὴν ὑποστήσασαν αὐτὸ καρδίαν ἕως ἅν διὰ τ῅ς ἀγωνιστικ῅ς ἕξεως εἰς φανέρωσιν ἔλθῃ· καὶ ἐλθὸν θνῄσκει ταἶς τρισὶ δυνάμεσι τ῅ς ψυχ῅ς. π᾵σαν αὐτοῦ τὴν πρὸς τὰ ὑλικὰ ἐμπαθ῅ διάνοιαν ἀνασπάσας. καὶ οὕτως ἡ χάρις τοῦ ἁγίου Πνεύματος. τὴν ψυχὴν ὅλην μετενέγκῃ πρὸς Θεόν. ὁ δὲ μίαν ἡμέραν ἔχων. ἕως ἅν ἡ συνείδησις αὐτὸν διὰ τὰς κατὰ μνήμην φαντασίας κεντᾶ πλήττουσα. οὐ κατὰ τὴν προτέραν ἐμπαθ῅ ζωήν. ἄλλος δὲ μίαν ἡμέραν· ἐπειδὴ δὲ ὁ τοῦ ἐπαγγέλματος σκοπός ἐστιν ἵνα τ῅ς πρὸς τὰ ὑλικὰ προσπαθείας καὶ σχέσεως ἀνασπάσας. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 127 Σίς ἡ παραβολὴ τῶν ἐν τ῵ Εὐαγγελίῳ μισθωθέντων ἐργατῶν εἰς τὸν ἀμπελῶνα καὶ τίς ἡ δοκοῦσα ἀνισότης; (≡14Α_190≡> ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἡ τοῦ Θεοῦ κρίσις οὐ κατὰ χρόνον καὶ σῶμα γίνεται. Καλὸν δὲ ἐν ὑποδείγματι διασαφ῅σαι τὰ λεγόμενα· πολλάκις ἐστίν τις ἑβδομήκοντα χρόνους ἔχων ἐν τ῵ μονήρει βίῳ.

ἡ δὲ χαράκωσις τὸν γραπτόν· οἸς τὴν φύσιν ὁ δημιουργὸς κατησφαλίσατο.ἐπαινετὴν λύπην· ὁ δὲ εἰς τὸ τ῅ς τελειότητος μέτρον ἐφθακώς. τὸ νοερὸν τ῅ς ψυχ῅ς Θε῵ ἀδιαιρέτως ἐξαπλώσας κατὰ τὴν ἴσην τ῅ς κινήσεως ταυτότητα. καὶ ὑπὲρ ταύτην γίνεται· ὁ γὰρ διὰ γνώσεως πεφωτισμένος. τουτέστιν τ῅ς πρακτικ῅ς—καὶ ἀπὸ ὀρέων παρδάλεων. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 132 Ἐκ τῶν Ἀισμάτων· «δεῦρο ἀπὸ Λιβάνου. καὶ καταπατεἶται ὑπὸ τῶν ταῦτα ἐνεργούντων δαιμόνων. χαρὰ δὲ ἐπὶ τῶν σῳζομένων. δεῦρο ἀπὸ Λιβάνου. τουτέστιν ἀπὸ τ῅ς ἀγνοίας· τὸ γὰρ ζ῵ον τοῦτο φυσικῶς κατὰ τῶν ὀφθαλμῶν τὴν ὁρμὴν ποιεἶται. Ἡ οὖν λεγομένη ἐπὶ τῶν ἁγίων λύπη ἔλεός ἐστιν καὶ συμπάθεια καὶ χαρ᾵ς περιουσία. (≡14Α_194≡> ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 131 Ἐκ τοῦ ἩσαἹου· «ἀμπελῶνα ἐφύτευσα καὶ φραγμὸν αὐτ῵ περιέθηκα» καὶ τὰ λοιπά. Ὅστις οὖν τὴν κατὰ φύσιν σπορὰν τοῦ ἀγαθοῦ γεωργήσει κατὰ προαίρεσιν γνησίως. καὶ τὴν ἀνεκλάλητον χαρὰν ἐν τῆ διηνεκεἶ τοῦ θείου κάλλους τρυφῆ κτησάμενος. δὲ ἕτερος ὁ τὰ πραττόμενα διανοούμενος. νύμφη. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ὁ Θεὸς Λόγος πρὸς τὴν νυμφευομένην αὐτ῵ δι᾽ ἀγαθῶν ἔργων λέγει ψυχὴν ἥ καὶ πρὸς τὴν φύσιν ἅπασαν τ῅ς ἀνθρωπότητος ἐξελθεἶν ἀπὸ τ῅ς εἰδωλολατρείας—τοῦτο γὰρ σημαίνει ὁ Λίβανος—καὶ τ῅ς κακοεξίας—ὁπερ αἱ μάνδραι τῶν λεόντων σημαίνουσιν· ὁ γὰρ λέων ἀεὶ κατὰ τῶν ὤμων ἐπέρχεται. οἱ δὲ ὀφθαλμοὶ προδήλως εἰς τὴν γνῶσιν λαμβάνονται. μὲν ὁ ὁρίζων τοἶς πρακτοἶς τὰ δέοντα. ἐκεἶνος καρπὸν τ῵ φυτευτῆ ἐποίησεν· ὅστις δὲ πρὸς τὸ μὴ ὅν παραλόγως φέρεται. ἀπὸ μανδρῶν λεόντων. λύπη μὲν ἐπὶ τῶν ἀπολλυμένων. πῶς τὴν ταύτης ἀντικειμένην λύπην δέξηται; Ποτὲ λυπεἶσθαι δὲ λέγονται οἱ ἅγιοι κατὰ μίμησιν τοῦ αὐτῶν Δεσπότου· λέγεται γὰρ ἐπὶ Θεοῦ καὶ λύπη καὶ χαρὰ κατὰ τὴν πρόνοιαν. ὅστις καὶ προηγεἶται τῶν πρακτῶν· β. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 130 Εἰ προηγεἶται ἡ θεωρία τ῅ς πράξεως; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Διττὸς ὁ τ῅ς θεωρίας τρόπος· α. ΕἸς οὖν ὁ λόγος τ῅ς λύπης. πολλοὺς ἐπιδέχεται τρόπους διαθέσεων. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 133 [51] . ὁ δὲ φραγμὸς τὸν φυσικὸν νόμον. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἡ τοῦ ἀμπελῶνος φύτευσις τὴν δημιουργίαν σημαίνει. τουτέστιν τὰ πάθη. ὅστις καὶ μετεπινοεἶται τ῅ς πράξεως. ἀπὸ ὀρέων παρδάλεων». θεοειδοῦς τελειότητος ἔνδον ἀποκειμένης καὶ πρὸς τὰ ἐκτὸς προνοητικῶς διαδιδομένης. ἐκεἶνος ἀκάνθας ποιεἶ.

οἱ δὲ αὐτεπάγγελτοι ἦσαν καὶ τί σημαίνουσιν τὰ προσαγόμενα»; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ [52] . τὴν εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Φριστὸν πίστιν. ὁ χάριν φιλενδειξίας καὶ λημμάτων ἁδροτέρων ἐπιτηδευόμενος. τουτέστιν τὴν προτέραν ἀγωγὴν ἐν ᾗ περιεπάτει. ὀρφανὸς δέ ἐστιν ὁ ὑπόκλοπος τρόπος. ἐπὶ δὲ τῶν κτισμάτων συμβεβηκότα. ὥστε δι᾽ αὐτὸ τὸ ἀγαθὸν καὶ μὴ διὰ φθειρομένην δόξαν γενέσθαι. τουτέστιν τὸν Τἱόν—σοφίας γὰρ τὸ ἀπονεἶμαι ἑκάστῃ φύσει τὴν πρόσφορον ἰδιότητα. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Σὰ μὴ ἔχοντα σκέπην πρότερον. πέτραν περιεβάλοντο». τὸν δὲ ὑπόκλοπον τρόπον διορθούμενος. Ἀλλ᾽ ἐπὶ μὲν τοῦ Θεοῦ ταῦτα ἐνυπόστατα εἰσὶν καὶ λέγονται. ἐν ζωῆ· καὶ ἐκ μὲν τοῦ τ῅ς οὐσίας τῶν ὄντων λόγου τὸ εἷναί τινα οὐσίαν πιστούμεθα. διακονοῦντες ἡμἶν τοὺς θείους λόγους.Ἐκ τοῦ ἩσαἹου· «ἐπὶ τὰ ὄρη καὶ τοὺς βουνοὺς κριθήσομαι μεθ᾽ ὑμῶν». ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 134 Σί σημαίνει τὸ τοῦ ψαλμοῦ "ὀρφανὸν καὶ χήραν ἀναλήψεται καὶ ὁδὸν ἁμαρτωλῶν ἀφανιεἶ"; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Φήρα ἐστὶν ψυχὴ τὸν φυσικὸν νόμον θνήξασα. πατέρα μὴ ἔχων τὸν Θεόν. ἐπὶ τούτων οὖν λέγει κριθήσεσθαι μεθ᾽ ἡμῶν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 135 Ἐκ τοῦ Ἰώβ· «παρὰ τὸ μὴ ἔχειν σκέπην. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 136 Εἰ δυνατὸν φυσικὴν ἀπόδειξιν εὑρεθ῅ναι περὶ τ῅ς ἁγίας Σριάδος; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Πάντα τὰ ὄντα ἐν τρισὶν τρόποις εἷναι πεπίστευται. ἐξαφανίζων τὰς ὁδοὺς τῶν ἁμαρτωλῶν. ὄρη λέγων τοὺς ἀγγέλους. ἀναλαμβάνει. βουνοὺς δὲ τοὺς πατριάρχας καὶ προφήτας. καὶ εὐκριν῅ καὶ ἄφυρτα καὶ πρὸς ἑαυτὴν καὶ πρὸς τὰ λοιπὰ διατηρεἶν ἕκαστον τῶν γεγονότων—ἐκ δὲ τ῅ς ζω῅ς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Διὰ οὖν τ῅ς ὑποθετικ῅ς συμβουλ῅ς ὁ Κύριος τὸν μὲν φυσικὸν νόμον ζωοποιῶν. (≡14Α_196≡> ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐπειδὴ τὴν ζωὴν τ῅ς ψυχ῅ς καὶ τοῦ σώματος καὶ τὸν περίγειον τοῦτον τόπον προνοητικῶς εἰσιν πεπιστευμένοι ἄγγελοι. ὁμοίως δὲ καὶ οἱ προφ῅ται διεκόμισαν ἡμἶν διὰ τῶν ἰδίων λόγων τοὺς τρόπους τ῅ς σωτηρίας. ἐν διαφορᾶ. ἐν οὐσίᾳ. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 137 Ἐκ τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου εἰς τὸ «πάντες μὲν εἰσέφερον τὸ κηρυχθὲν αὐτοἶς. τουτέστιν πίστιν. ἦσαν τὰ (≡14Α_198≡> ἔθνη· περιεβάλοντο δὲ πέτραν. ὅπερ ἐστὶν ὁ Πατήρ· ἐκ δὲ τ῅ς διαφορ᾵ς τῶν ὄντων τὴν σοφίαν.

ὁ δὲ Ἰωάννης φησὶν "ἡ ἀγάπη ἔξω βάλλει τὸν φόβον" καὶ εἰ ἔξω βάλλεται πῶς διαμένει; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Διττὸς ὁ φόβος· ὁ μὲν ἐπὶ ἐγκλήμασιν. αἵτινες ἴσχυσαν καταπιεἶν τήν τε πρακτικὴν τῶν βοῶν ἀκμαιότητα τήν τε γνῶσιν τὴν διὰ τῶν καλῶν σταχύων δηλουμένην. Καὶ χρυσὸν μὲν προσφέρει ὁ εὐσεβῶς τὸν περὶ θεολογίας λόγον ποιούμενος. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 138 Σί ἐστιν τὸ τοῦ ψαλμοῦ "δουλεύσατε τ῵ Κυρίῳ ἐν φόβῳ καὶ ἀγαλλι᾵σθε αὐτ῵ ἐν τρόμῳ" καὶ πῶς ἐστιν ἐν ταὐτ῵ δυνατὸν καὶ τρέμειν καὶ ἀγαλλι᾵σθαι καὶ πῶς πάλιν ἐν τ῵ ιη' (18) λέγει "ὁ φόβος Κυρίου ἁγνός. εὐφροσύνη δὲ ἡ ἐπὶ τῶν κτηθέντων ἀπόλαυσις. διαμένων εἰς αἰῶνα αἰῶνος". οἱ δὲ στάχυες τὴν γνῶσιν· ἐν γὰρ τ῵ ἑβδοματικ῵ τούτῳ χρόνῳ γνῶσις καὶ πρ᾵ξις ἐνεργοῦνται. ὁ δὲ κατ᾽ ἀξίαν τοῦ ἀγαπωμένου· ἡ οὖν ἀγάπη τὸν ἐπὶ ἐγκλήμασιν φόβον ἀποτίθεται. καθάπερ καὶ ἡ γνῶσις ἐκ πολλῶν καὶ διαφόρων θεωρημάτων. βύσσον δὲ κεκλωσμένην ὁ τὴν ἕξιν τ῅ς ἀρετ῅ς ἐν τοἶς ἀκουσίοις πειρασμοἶς ἀτίνακτον διαφυλάττων καὶ δι᾽ αὐτῶν ὕδατος τρόπον τοὺς ἐγγινομένους τῆ ψυχῆ ἐκ τ῅ς ἁμαρτίας λογισμοὺς ἀποπλύνων καὶ ἐξασπρύνων. Ἀγαλλίασις (≡14Α_202≡> δέ ἐστιν ἡ ἐπὶ κτήσει τινῶν ἐπίχαρτος διάθεσις. κόκκινον δὲ νενησμένην ὁ τῆ περιουσίᾳ τοῦ λόγου τὰ ἐφ᾽ ἡμἶν ἡδονῆ καὶ πάθη ἐξαφανίζων διὰ τ῅ς νεκρώσεως τῶν μελῶν τοῦ σώματος. κηρυττόμενοι δὲ οἱ ἐκ διδασκαλίας εἰς τὸ ἀγαθὸν ἐρχόμενοι. Δέρματα δὲ ἠρυθροδανωμένα προσφέρει ὁ τῆ αἰσθήσει παντελῶς νεκρωθείς. ἄργυρον (≡14Α_200≡> δὲ ὁ βίον καθαρὸν καὶ διδασκαλίαν λαμπρὰν καὶ διαφαν῅.Αὐτεπάγγελτοί εἰσιν οἱ ἐκ τῶν ἐνόντων αὐτοἶς φυσικῶν σπερμάτων πρὸς τὸ ἀγαθὸν ἐρχόμενοι. λαμβάνων πίστιν ὥσπερ χρυσὸν καὶ λαμπρὸν βίον ὥσπερ ἀργύριον καὶ ἠθικὴν φιλοσοφίαν ὥσπερ [53] . ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 139 Σί σημαίνουσιν αἱ τ῵ Υαραὼ καθ᾽ ὕπνον δειχθεἶσαι βόες καὶ οἱ στάχυες; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐνταῦθα ὁ Υαραὼ ἐπὶ τ῅ς φύσεως λαμβάνεται· οἱ δὲ βόες οἱ καλοὶ τὴν πρ᾵ξιν δηλοῦσιν. τρίχας δὲ ὁ τὴν παντελ῅ πρὸς τὰ παρόντα ἀναισθησίαν κτησάμενος. Ἀλλ᾽ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Φριστὸς ὁ ἀληθινὸς Ἰωσὴφ ὁ μόνος καὶ προγνώστης καὶ διορθωτὴς τ῅ς τοιαύτης λιμοῦ. λίθους δὲ τιμίους ὁ τὴν πρακτικὴν δυναστείαν θείοις λόγοις κοσμῶν. τὸν δὲ ἐπὶ τ῅ς ἀξίας τοῦ ἀγαπωμένου συντηρεἶ. Αἱ δὲ ἕτεραι βόες καὶ στάχυες αἱ αἰσχραὶ καὶ ἀνεμόφθοροι δηλοῦσιν τὴν ἄγνοιαν καὶ τὴν κακίαν. πορφύραν δὲ ὁ τὴν τῶν ὄντων γνῶσιν ἀκριβῶς καὶ ἀπταίστως ἐγκολπισάμενος· ἡ γὰρ πορφύρα κατὰ μίαν ἐπιβολὴν εἰς τὴν γνῶσιν λαμβάνεται· ἐκ πολλῶν γὰρ καὶ διαφόρων σύγκειται εἰδῶν.

Καὶ μετὰ τοῦτο ἐνεφανίσθη τ῵ Θε῵ καὶ Πατρὶ καὶ οὕτως τὸ Πνεῦμα κάτεισιν. Ἔστιν δὲ θεωρ῅σαι τὸ προκείμενον καὶ κατ᾽ ἄλλον θεωρίας τρόπον· ἐπειδὴ γὰρ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ἐν ταἶς αὐτοῦ δέκα ἐντολαἶς ἐγκέκρυπται. φησίν. αὖθίς τε ἀνάγει ἡμ᾵ς διὰ τ῅ς γνώσεως ὑψῶν ἡμ᾵ς. Σὸ δὲ γλυκανθ῅ναι ἐν τ῵ στόματι τοῦ προφήτου τὴν κεφαλίδα τοῦτο δηλοἶ. ὁ νοῦς διὰ τ῅ς ἐσπουδασμένης καὶ φιλοπόνου προσεδρείας ἰσχύσῃ ἀνύσαι καὶ τὰ ὑπὲρ φύσιν. Αὕτη γὰρ εἰ εἰς μετάμελον ἔλθοι. ὅτι ὁ ἀεὶ μελετῶν τὰ προειρημένα καὶ προσέχων τοἶς ἀπειλουμένοις τε καὶ ἐπηγγελμένοις τῆ ἐλπίδι γλυκαίνεται. τὴν λέγουσαν "Κύριος ὁ Θεός σου. Καὶ ἐάν. καὶ πῶς ἐγλυκάνθη ἐν τ῵ στόματι αὐτοῦ; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἡ κεφαλίς ἐστιν ὁ θεἶος Λόγος· ἐγγέγραπται δὲ ἐν αὐτ῵ θρ῅νος. χήραν δὲ τὴν χηρεύουσαν ἀγαθῶν ἔργων ψυχήν. μέχρις οὗ ἔλθωμεν εἰς τὴν πάντων ὑψηλοτέραν τῶν ἐντολῶν. τουτέστιν τὴν ἀληθ῅ γνῶσιν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 142 Σίνος χάριν μετὰ δέκα ἡμέρας τ῅ς ἀναλήψεως τοῦ Κυρίου τὸ Πνεῦμα κατ῅λθεν; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Υασί τινες τῶν τὰ θεἶα πεπαιδευμένων. μέλος αἱ τῶν ἀγαθῶν ἐπαγγελίαι. ἀλλὰ καὶ τὰ ἐν οὐραν῵. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 140 Σί ἐστιν ὁ ἐν τ῵ Εὐαγγελίῳ κριτὴς τ῅ς ἀδικίας καὶ τίς ἡ χήρα γυνή; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Κριτὴν ἀδικίας λέγει τὸν φυσικὸν νόμον. ἐκ τ῅ς παραβάσεως πωρωθέντα καὶ μήτε Θεὸν μήτε ἄνθρωπον ἐντρεπόμενον. κατὰ τὸν Ἀπόστολον. σωματοῦται δὲ ἐν ἡμἶν συγκαταβαίνων ἡμἶν διὰ τ῅ς πράξεως. φησίν. ἐκβιάζεται τὸν φυσικὸν νόμον διοχλοῦσα διὰ τ῅ς ἀσκήσεως καὶ ἐγκρατείας ἀποσχέσθαι τῶν (≡14Α_204≡> παρὰ φύσιν. ἀνιὼν κατὰ τὸ ἀνθρώπινον ὁ Κύριος—κατὰ γὰρ τὸ θεἶον πάντα πληροἶ—ἑκάστῳ τάγματι μίαν ἡμέραν ἀπένειμεν (≡14Α_206≡> ἀπὸ τ῅ς ἐσχάτης ἕως τ῅ς τελευταίας· ἐδέοντο γὰρ καὶ αὗται τ῅ς τοῦ Κυρίου πρὸς αὐτὰς ἐπιδημίας· ἐν αὐτ῵ γάρ. οὐαὶ δὲ καθότι οἱ μήτε τ῵ φόβῳ τῶν κολάσεων μήτε τῆ προτροπῆ τῶν ἐπαγγελιῶν σωφρονιζόμενοι καὶ βελτίους γινόμενοι τὸ οὐαὶ τ῅ς αἰωνίου κολάσεως πάντως ἐκδέξονται. τουτέστιν αἱ ἀπειλαὶ τῶν κολάσεων. πόσῳ μ᾵λλον.πρόβατα καὶ τὸ εὔδρομον καὶ πρόθυμον τοῦ κατὰ Θεὸν βίου ὥσπερ ἵππους. ὅτι ἐπειδὴ ἐννέα τάξεις κατὰ τὸν Διονύσιον τὸν Ἀρεοπαγίτην αἱ ἀγγελικαὶ δυνάμεις εἰσίν. ἀνεκεφαλαιώθη οὐ μόνον τὰ ἐπὶ γ῅ς. Κύριος εἸς ἐστιν"· ὅτε γὰρ ἐκ πάντων ἀφεθείς. μ᾵λλον δὲ [54] . ὁ Θεὸς εἰσακούσεται τῶν διὰ προσευχ῅ς ἐκτενοῦς καὶ ἀναιδοῦς προσεδρείας «βοώντων πρὸς αὐτόν»; ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 141 Σίς ἡ κεφαλὶς ἡ ἐπιδοθεἶσα Ἰεζεκιὴλ τ῵ προφήτῃ ἐν ᾗ ἐγέγραπτο «θρ῅νος καὶ μέλος καὶ οὐαί». παρέχει τὸν σἶτον.

καὶ ἐξ ἧς ἐξεπορεύοντο ἑκατόν. ἀμελήσωσιν δέ. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ [55] . παρέχοντες δόσεις ἀπεγράφοντο Ῥωμαἶοι καὶ ἔτρεχεν εἰς τὸ γένος τὸ ὄνομα· ἐπειδὴ οὖν καὶ οἱ γονεἶς τοῦ ἀποστόλου ὄντες ἐν Σαρσ῵ ἀπεγράφησαν εἰς τὸ καλεἶσθαι Ῥωμαἶοι. ἀλλ᾽ ἐπειδὴ αἱ πεντήκοντα ἡμέραι ἡμέρα λέγεται τ῅ς Πεντηκοστ῅ς. εἰ δυνατὸν ἦν αὐτ῵. τοῦ δύνασθαι ποτίσαι τοὺς ἐνδεεἶς τὴν θείαν γνῶσιν. κἅν εἰς τὸ μέτρον φθάσωσιν τῶν εἰρημένων ἀρετῶν αἱ τοιαῦται ψυχαί. τουτέστιν εἰς τὸν διδάσκαλον. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 145 Ἐκ τοῦ Ἀμὼς τοῦ προφήτου· «καὶ συναθροισθήσονται πόλεις δύο ἥ τρεἶς εἰς μίαν πόλιν τοῦ πιεἶν ὕδωρ καὶ οὐ μὴ ἐμπλησθῶσιν». ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 143 Σί δήποτε λέγοντος τοῦ Λουκ᾵ ἐν ταἶς Πράξεσιν περὶ τοῦ Παύλου ὅτι «ἔσπευδεν. φαίνεται γονυκλισίαν ποιήσας. ὑπολειφθήσονται δέκα». ποι῅σαι τὴν ἡμέραν τ῅ς Πεντηκοστ῅ς εἰς Ἱεροσόλυμα». οὐκ ἐμπιπλῶνται γνώσεως· οὐδὲ γὰρ αὐτ῵ (≡14Α_210≡> δίδοται τ῅ς διδασκαλίας ἡ χάρις. ὡς δ῅λόν ἐστιν ὅτι ἐν ταἶς νηστείαις ἔκλινεν γόνυ. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 146 Ἐκ τοῦ αὐτοῦ· «πόλις ἐξ ἧς ἐξεπορεύοντο χίλιοι. (≡14Α_208≡> ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 144 Σί δήποτε ὁ ἀπόστολος Παῦλος Ῥωμαἶον ἑαυτὸν ἀποκαλεἶ καὶ πρὸς τὸν χιλίαρχον διαλεγόμενος ἔφη ὅτι "ἐγὼ δὲ καὶ γεγέννημαι"; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Οἱ κατὰ π᾵σαν χώραν. ὑπολειφθήσονται ἑκατόν. ὡς δή τι μέγα τὸ Ῥωμαἶοι καλεἶσθαι νομίζοντες. Ἐπεὶ οὖν ὁ προφήτης ἐν εἴδει κατάρας τοῦτο ἔθηκεν. ἐπειδὴ δὲ τὴν πρ᾵ξιν οὐ μετέρχονται. εἰκότως ὁ ἀπόστολος ὡς ἐξ αὐτῶν γεννηθεὶς λέγει ὅτι "ἐγὼ δὲ καὶ γεγέννημαι". ἔσπευδεν ὁ Παῦλος τὴν ἀπὸ τ῅ς πασχαλίας πρώτην ἡμέραν ποι῅σαι εἰς Ἱεροσόλυμα. τότε τὰς πυρίνας γλώσσας δέχεται. ὃ τοἶς κανόσιν ἀπηγόρευται; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Οὐ περὶ αὐτ῅ς τ῅ς Πεντηκοστ῅ς ἐν ᾗ τὸ Πνεῦμα κατ῅λθεν λέγει. Σί δηλοῦσιν αἱ πόλεις; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Πόλεις ἐνταῦθα τὰς ψυχὰς ὑποληπτέον διὰ τὸ ὥσπερ οἰκίαις συγκεἶσθαι καὶ δεκτικὰς εἷναι τῶν ἀρετῶν· δύο δὲ πόλεις τὰς διὰ πράξεως καὶ θεωρίας πεπολισμένας ψυχάς· τρεἶς δὲ τὰς διὰ τ῅ς ἀνενδυάστου πίστεως τὴν θεολογίαν κατορθούσας. ἀποτυγχάνουσιν· κἅν εἰ συνάγεσθαι δοκοῦσιν εἰς μίαν πόλιν.πάντα ἀφεὶς ὁ ἡμέτερος νοῦς εἰς αὐτὸν τὸν Θεὸν καταλήξει. δοκοῦσιν μὲν ζητεἶν γνῶσιν. Θεὸς κατὰ χάριν γινόμενος. σημαίνει ὅτι ἡνίκα γένηται λιμός. οὐκ ἄρτου καὶ ὕδατος ἀλλὰ «λιμὸς τοῦ ἀκοῦσαι λόγον Κυρίου».

ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 148 Ἐκ τοῦ Χαλτηρίου· «τὰ λόγια Κυρίου λόγια ἁγνά. ἡ πρώτη ἀπὸ τ῅ς μονάδος δεκάς. κεκαθαρισμένον ἑπταπλασίως». Ὅστις δὲ καὶ τὴν ἐπὶ τούτοις γνῶσιν κατώρθωσεν δεκαπλασιάσας τὰ ἑκατὸν ἦλθεν εἰς τὴν χιλιάδα. πάλιν ἡ χιλιὰς μονάς ἐστιν τ῅ς μυριάδος—ἐπεὶ οὖν καὶ ὁ τ῅ς ἀρετ῅ς ἀριθμὸς κατὰ πρόσβασιν πληθύνεται καὶ τὴν προσθήκην λαμβάνει. τεἶχος δὲ τὸ σῶμα· ἐπειδὰν οὖν τὰς πρακτικὰς τ῅ς ψυχ῅ς δυνάμεις τῆ ἀπολαύσει τοῦ σώματος ἀπερείσηται. Ἐπειδὴ δὲ καὶ τοῦτο τ῵ προφήτῃ ἐν εἴδει κατάρας εἴρηται. τουτέστιν τοῦ θυμοῦ. τοῦτο δηλοἶ ὅτι διὰ τ῅ς ἀμελείας ὁ εἰς τὸ μέτρον τ῅ς κατὰ τὴν ἀρετὴν χιλιάδος ἐλθὼν ὑφίεται καὶ εἰς τὴν ἑκατοντάδα ἔρχεται· ὡσαύτως καὶ ὁ ἀπὸ τ῅ς κατὰ τὴν πρ᾵ξιν ἑκατοντάδος εἰς μόνην τὴν κατὰ τὸ ἦθος τῶν ἐντολῶν παρατήρησιν ἔρχεται ἥ καὶ Ἰουδαϊκῶς ταύτας ἐπιτελεἶ. καὶ αὕτη ἐστὶν σκότος καὶ οὐ φῶς. ἐξέρχεται ἡ ἡδονή—αὐτὴ γὰρ ὁ ὄφις—καὶ δάκνει αὐτόν· δι᾽ ἑκάστης γὰρ τοῦ σώματος αἰσθήσεως ὥσπερ δι᾽ ὀπ῅ς ἕρπουσα ἡ ἡδονὴ δάκνει τὴν ἀθλίαν ψυχήν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 147 Ἐκ τοῦ αὐτοῦ· «οὐαὶ οἱ ἐπιθυμοῦντες τὴν ἡμέραν Κυρίου. Καλὸν δὲ ἐπὶ μι᾵ς (≡14Α_214≡> ἐντολ῅ς σαφηνισθ῅ναι τὸ λεγόμενον· διαγορεύει ὁ νόμος τὸ οὐ [56] . ἐμπίπτει εἰς τὴν ἄρκον τ῅ς ἐπιθυμίας· εἷτα ἐκ τούτων στενοχωρούμενος ἐμπηδᾶ εἰς τὸν οἷκον καὶ τὰς χεἶρας εἰς τὸν τοἶχον ἀπερείδεται καὶ δάκνει αὐτὸν ὄφις· οἷκός ἐστιν ἡ ψυχή.Ἐπειδὴ ὁ π᾵ς ἀριθμὸς εἰς τέσσαρας δεκάδας ἐμπεριέχεται—οἸον. τοῦτο οἷμαι δηλοῦσθαι διὰ τῶν ἀριθμῶν. ἀργύριον πεπυρωμένον. οὗτος εἰκότως ταλανίζεται· ὑπὸ γὰρ τῶν παθῶν διοχλούμενος. δοκίμιον τῆ γῆ. ὅτι τὰς δέκα ἐντολὰς οὕτως κατορθώσας ὥστε ἑκάστην ἐντολὴν ἐμπεριέχεσθαι ταἶς λοιπαἶς. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἡμέρα Κυρίου ἐστὶν ὁ φωτισμὸς καὶ ἡ γνῶσις τοῦ Κυρίου· ὅστις οὖν ἐπιθυμεἶ ἐπιλαβέσθαι γνώσεως Θεοῦ ἄνευ πράξεως. οὗτος δεκαπλασιάσας ταύτας ἦλθεν εἰς τὴν ἑκατοντάδα καὶ κατὰ τὴν ΢άρραν τὸ «ρ» προσθήκην ἐδέξατο. Σ῵ οὖν οὕτως ἀσθενοῦντι τοὺς τ῅ς ψυχ῅ς ὀφθαλμοὺς ὁ τ῅ς γνώσεως ἥλιος σκότος ἐστὶν καὶ τύφλωσις. φεύγειν τὸ δακεἶν ζητῶν ἐκ τοῦ λέοντος. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ὡς ἁγνίζοντα ἡμ᾵ς ἀπὸ πάσης κηλίδος ἁμαρτιῶν εἴρηνται ἁγνά· ἀργύριον δὲ πεπυρωμένον διὰ τὸ διαφανὲς αὐτῶν καὶ φωτιστικὸν ὡς ἐν ἀργύρῳ· καὶ διὰ τὸ θεἶον αὐτῶν καὶ δοκιμαστικὸν τῶν ἡμετέρων καρδιῶν· γ῅ γὰρ ἡ καρδία ἐν τ῵ Εὐαγγελίῳ εἴρηται· κεκαθαρμένον δὲ ἑπταπλασίως ὅτ᾽ ἅν ἑκάστην ἐντολὴν ἑπταπλασίως καθαίρομεν. εἷτα πάλιν αὐτὴ τ῅ς ἑκατοντάδος ἐστὶν μονάς. ὃν τρόπον ὅτ᾽ ἅν φύγῃ ἄνθρωπος ἐκ προσώπου τοῦ λέοντος καὶ ἐμπέσῃ αὐτ῵ ἄρκος καὶ εἰσπηδήσῃ εἰς τὸν οἷκον αὐτοῦ (≡14Α_212≡> καὶ ἀπερείσηται τὰς χεἶρας αὐτοῦ εἰς τὸν τοἶχον καὶ δάκῃ αὐτὸν ὄφις». θυμοῦ τε καὶ ἐπιθυμίας. εἷτα ἑκατοντὰς μονάς ἐστιν τ῅ς χιλιάδος.

ἀεὶ τὴν δάμαλιν. τουτέστιν τὴν σάρκα ἡμῶν. ἵνα καὶ ἡμεἶς μάθωμεν μὴ τὸ σῶμα ἀποκτέννειν. καθαίρει τὸ λόγιον Κυρίου ἑπταπλασίως· τοῦτο δὲ καὶ ἐπὶ ἑκάστης ἐντολ῅ς δυνατὸν ἐφαρμόζειν. κἅν ἐν φυλακῆ ἴδῃ τρέχει πρὸς αὐτόν· καὶ ἁπλῶς ὁ ἑνὸς τούτων ἀμελήσας κατὰ τοῦτον φόνον εἰργάσατο· ἔασεν γὰρ ὅσον τὸ ἐπ᾽ αὐτ῵ ἀποθανεἶν. οὐ μόνον τοῦ διὰ χειρὸς φόνου ἀπέχεται. Διὰ τοῦτο δὲ τὴν δάμαλιν ζῶσαν κατελίμπανον. ΢υνάπτων οὖν τις τὰς ἀπηριθμημένας ἓξ τοῦ Κυρίου ἐντολὰς τ῅ς νομικ῅ς οὐ φονεύσῃς ἐντολ῅ς. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Υίλον ἐνταῦθα τὸ σῶμα ἡμῶν λέγει διὰ τὴν πρὸς αὐτὸ φυσικὴν ἕνωσίν τε καὶ στοργήν. δυνάμενος ἀνακτήσασθαι τὸν δεόμενον αὐτοῦ. κἅν ἴδῃ νοσοῦντα οὐ παρορᾶ. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 151 Σί σημαίνει ἡ κατὰ τὸν νόμον περὶ τ῅ς ἀγνοίας τοῦ φόνου νευροκοπουμένη ἐν τῆ φάραγγι δάμαλις; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ ΢ημαίνει διὰ τούτων τὸ πνευματικὸν βούλημα τ῅ς Γραφ῅ς ὅτι οὐ μόνον περὶ τῶν προδήλων ἁμαρτημάτων χρὴ δεδοικέναι ὡς μέλλοντας ὑπὲρ αὐτῶν διδόναι δίκην. τὰ τῶν ἐχθρῶν καὶ μισούντων ἐν σοὶ ἐνδείξηται. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 152 Σί σημαίνουσιν Ναδὰβ καὶ Ἀβιοὺδ οἱ «προσενέγκαντες πῦρ ἀλλότριον» καὶ διὰ τοῦτο κατακαέντες; [57] . ὑπὲρ ὧν ὁ πατριάρχης ἀπετίννυεν τοὺς τ῅ς ἀσκήσεως πόνους. Κλέμματα δὲ νυκτός εἰσιν ἅπερ διὰ τῶν ἔνδον λογισμῶν συλᾶ ἡμ᾵ς ὁ ἐχθρός. νευροκοπεἶν ἐν τῆ φάραγγι τ῅ς ἐγκρατείας καὶ τ῅ς ἀσκήσεως. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 150 Σί σημαίνει τὸ ἀπὸ τοῦ πατριάρχου Ἰακὼβ λεγόμενον τὸ «ἐγὼ ἀπετίννυον κλέμματα ἡμέρας καὶ κλέμματα νυκτός»; (≡14Α_216≡> ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ «Κλέμματα ἡμέρας» νόησον τὰ διὰ τῶν ἔξωθεν αἰσθήσεων συμβαίνοντα ἡμἶν ἀπὸ τοῦ πονηροῦ ἡττήματα. ἀλλὰ μόνῳ τ῵ τ῅ς ψυχ῅ς ἴχνει τὴν αὐτοῦ πρόνοιαν ποιεἶσθαι. καὶ τοῦτο δὲ σπανίως. ἀλλὰ κἅν ἴδῃ πεινῶντα τρέφει. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 149 Ἐκ τῶν Παροιμιῶν· «σπάνιον εἰσάγαγε σὸν πόδα πρὸς τὸν σεαυτοῦ φίλον. μήποτε τὴν ἀνάπαυσιν αὐτοῦ περὶ πολλοῦ ποιουμένου σου. Παραινεἶ οὖν ὁ λόγος τὴν περὶ τὸ σῶμα πρόνοιαν μὴ πεφροντισμένην ποιεἶσθαι. ὑπὲρ ὧν χρὴ ἡμ᾵ς κατὰ τὸν πατριάρχην ἀποτιννύειν πόνους καὶ ἀγρυπνίας καὶ τὰ λοιπὰ τ῅ς ἀσκήσεως εἴδη. κἅν ἴδῃ ξένον συνάγει. κἅν ἴδῃ διψῶντα ποτίζει. ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τῶν ἀγνώστως ἡμἶν πραττομένων δεδοικότας. κἅν ἴδῃ γυμνὸν περιβάλλει. μήποτε πλησθείς σου μισήσῃ σε». ἀλλὰ τὰς ἐπανισταμένας ἡδονὰς νευροκοπεἶν καὶ δαμάζειν.φονεύσῃς· ὅστις οὖν ταύτην τὴν ἐντολὴν θέλει ἑπταπλασίως καθ᾵ραι.

ποτὲ δὲ εἰς κλίβανον. ἡνίκα δὲ γένηται δεκατεσσάρων ἐτῶν εὐθέως ἡ ἐμπαθὴς κίνησις ἄρχεται ἐν αὐτ῵ διεγείρεσθαι. ἐξ῅λθεν πῦρ παρὰ Κυρίου καὶ κατέφαγεν αὐτοὺς καὶ προσέταξεν Κύριος τ῵ Ἐλεάζαρ ἀνελέσθαι τὰ πυρεἶα αὐτῶν καὶ ποι῅σαι αὐτὰ λεπίδας ἐλατὰς καὶ προσαρτ῅σαι τ῵ θυσιαστηρίῳ; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ὁ πεντήκοντα ἀριθμὸς ἐπὶ τῶν θείων ἀεὶ λαμβάνεται ὡς ὑπερβατικὸς τῶν ὑπὸ χρόνον· ὁ δὲ τῶν διακοσίων ἀριθμὸς ἐπὶ τῶν αἰσθητῶν καὶ αἰσθήσεων διὰ τὴν τοῦ τέσσαρα πρὸς τὸν πέντε ἀριθμὸν σύνθεσιν. τὸν λόγον δηλοἶ μετὰ τοῦ φωτισμοῦ τ῅ς γνώσεως· ὅτ᾽ ἅν δὲ εἰς τήγανον.ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Οἱ ἀεὶ τ῵ Θε῵ ἱερατεύοντες. δηλοἶ τὸν λόγον στερρὸν ὄντα διὰ τ῅ς ἐν ὑπομονῆ δοκιμασίας τῶν ἔξωθεν ἡμἶν προσπιπτόντων πειρασμῶν. [58] . δηλοἶ τὸν λόγον δεδοκιμασμένον καὶ συνεστῶτα ἐκ τῶν ἔνδοθεν προσπιπτόντων ἡμἶν ἡδονικῶν πειρασμῶν· ὅτ᾽ ἅν δὲ εἰς κλίβανον. προσ῅γον εἰς τὴν πρώτην ἡμέραν ιδ' (14) μόσχους καὶ ἑκάστης ἡμέρας ὑφαίρουσαν τὸν ἕνα μόσχον ἕως οὗ ἦλθον εἰς τοὺς ἑπτά; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐπειδὴ κατὰ τὸν λόγον τοῦ Κυρίου στραφ῅ναι δεἶ καὶ γενέσθαι ὡς τὰ παιδία. τὸ μυστικὸν τοῦ νόμου παραδηλοἶ. Ὅσοι οὖν τὰ αἰσθητὰ αἰσθητῶς λαμβάνουσιν καὶ τὰς θείας ἀρετὰς διὰ τὰ αἰσθητὰ μετέρχονται. τοῦτο οὖν. καὶ τὴν ζέσιν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἔχοντες (≡14Α_218≡> ἐν ἑαυτοἶς κατὰ τὸν Κλεόπαν. ποτὲ δὲ εἰς τήγανον; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Σὴν σεμίδαλιν ἐπὶ τοῦ λόγου ληπτέον ὡς λογικῶν οὖσαν τροφήν· καὶ ὅτε μὲν ἐλαίῳ πεφυραμένη. μέχρις ἅν εἰς τὴν τελείαν ἔλθωμεν ἀπάθειαν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 154 Διατί ἐν τ῵ ἑβδόμῳ μηνὶ εἰς τὴν πεντεκαιδεκάτην ἡμέραν ἑπτὰ ἡμέρας ἑορταζόντων τῶν κατὰ τὸν νόμον. καὶ προσάγοντες ἑαυτοὺς τ῵ Θε῵ θυσίαν ζῶσαν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 153 Σίνος χάριν ἡ σεμίδαλις ταἶς νομικαἶς θυσίαις ἀεὶ συμπαραλαμβάνεται καὶ ποτὲ μὲν ἐλαίῳ πεφυραμένη. τὸ δὲ παιδίον ἐστέρηται πάντη τ῅ς ἐμπαθοῦς κινήσεως. τὸ ἴδιον πῦρ τ῵ Θε῵ προσάγουσιν· ὅτ᾽ ἅν δὲ ὆αθυμήσαντες ἔξω ταύτης τ῅ς καταστάσεως γένωνται καὶ τὴν ἔξαψιν τῶν παθῶν ἐν ἑαυτοἶς συναγάγωσιν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 155 Σί σημαίνουσιν οἱ σν' (250) ἄνδρες οἵτινες ἐπεσυνεστήσαντο Μωυσῆ καὶ προσφέροντες τὸ θυμίαμα. ὅτι χρὴ καὶ τ῅ς φυσικ῅ς κινήσεως τὴν μείωσιν τ῵ Θε῵ ἱερουργεἶν. τότε τὸ ἀλλότριον πῦρ ἐπεισήγαγον καὶ κατακαίονται τὴν συνείδησιν τ῵ πυρὶ τῶν ἐλέγχων. ὡς (≡14Α_220≡> οἷμαι. οὗτοι ἐπισυνίστανται τ῵ θείῳ νόμῳ καὶ τ῵ πυρὶ τῶν ἐλέγχων τὴν συνείδησιν αὐτῶν κατακαίονται.

θυμὸν λέγων τὸν κύνα. τουτέστιν τῆ θείᾳ γνώσει. χόρτον. τὸ πῦρ αὐτὰ [59] . ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 157 Ἐπειδὴ προδήλως ὁ κα' (21) ψαλμὸς εἰς τὸν Κύριον ἀναφέρεται. καλάμην. τουτέστιν τὸν νοῦν ἐν ᾧ τὸν οὐ κατ᾽ ἐπίγνωσιν ζ῅λον τ῵ Θε῵ ἐνόμιζον προσάγειν. ὅτε δὲ μετανοῶμεν δίδωσι πάροδον. τ῵ δὲ ἄφρονι σκολιός. ὁ φόβος ἡμἶν προσγίνεται· ἄρα οὖν φόβος καὶ πόθος ἐστὶν ὁ φυλάσσων τὴν ὁδὸν τοῦ ξύλου τ῅ς ζω῅ς. Ἀλλὰ καὶ ἐν ἡμἶν γίνεται σκώληξ ἡνίκα ἁμαρτάνομεν. πῶς νοήσωμεν τὸ «ἐγὼ δέ εἰμι σκώληξ καὶ οὐκ ἄνθρωπος»; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Φριστὸς διὰ τὴν ἄφατον αὐτοῦ περὶ ἡμ᾵ς φιλανθρωπίαν ἐγένετο καὶ ἐκλήθη σκώληξ· ὡς γὰρ ὁ σκώληξ ἄνευ συνουσίας τίκτεται. ΢τρέφεσθαι δὲ λέγεται ἡ ὆ομφαία· ὅτ᾽ ἅν γὰρ ἁμαρτάνομεν διὰ τ῅ς συνειδήσεως ἡμῶν διελέγχουσα κατὰ πρόσωπον ὑπαντᾶ. τὴν συνείδησιν ἡμῶν διελέγχων καὶ κατατρώγων. ὅπερ ἐστὶν ὁ Κύριος. Ἀλλὰ καὶ τοἶς ἐχθροἶς ἐστιν σκώληξ· τῆ γὰρ σοφίᾳ ὁ σοφὸς εὐθὺς εὑρίσκεται. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 159 Ἐκ τοῦ Ἀποστόλου· «Ὅστις ἐποικοδομεἶ ἐπὶ τὸν θεμέλιον τοῦτον χρυσὸν ἥ ἄργυρον. προσάγει.Καὶ τότε ὁ ἱερατικὸς τ῅ς διδασκαλίας λόγος τὰ πυρεἶα αὐτῶν λαμβάνει. τροφὴ καὶ ζωὴ γίνεται τῶν ἡμετέρων ψυχῶν. λίθους τιμίους. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 158 Σί ἐστιν τὸ ἐν τῆ Γενέσει γεγραμμένον τὸ «καὶ ἔταξεν τὰ χερουβὶμ καὶ τὴν φλογίνην ὆ομφαίαν τὴν στρεφομένην. καὶ διὰ τ῅ς διδασκαλίας τὸ ἐπικείμενον αὐτ῵ πάχος ἐλαύνει καὶ λεπτύνει καὶ τ῵ θυσιαστηρίῳ. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 156 Σίνος χάριν «ἄλλαγμα κυνὸς καὶ μίσθωμα πόρνης» ἀπαγορεύει ὁ νόμος; (≡14Α_222≡> ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ ΢ημαίνει διὰ τούτων ὅτι δεἶ τ῵ Θε῵ τὰς ἀρετὰς προσάγειν θυμοῦ καὶ ἐπιθυμίας ἀνεπιμίκτους. ξύλα. Ὁδὸς δὲ ἡ ἀπάγουσα πρὸς (≡14Α_224≡> αὐτόν ἐστιν αἱ ἀρεταί· φυλάττεται δὲ αὐτὴ ὑπὸ τῶν χερουβὶμ καὶ τ῅ς φλογίνης ὆ομφαίας· χερουβὶμ δὲ ἑρμηνεύεται ‘πλ῅θος γνώσεως·’ διὰ δὲ τ῅ς γνώσεως ὁ πόθος ἡμἶν ὁ πρὸς τὸν Θεὸν ἐγγίνεται. Ἀλλὰ καὶ ὡς σκώληξ δέλεαρ γέγονεν τ῵ διαβόλῳ· περιχανὼν γὰρ ὡς σκώληκι τῆ σαρκί. οὕτως καὶ τὸ ξύλον τ῅ς ζω῅ς. φυλάσσειν τὴν ὁδὸν τοῦ ξύλου τ῅ς ζω῅ς»; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ὥσπερ τὸ ξύλον τὸ αἰσθητὸν τροφὴ γίνεται τ῅ς σαρκός. τουτέστιν τ῅ς διακρίσεως τ῅ς τῶν μοχθηρῶν ἀναλωτικ῅ς. τῆ θεότητι περιεπάρη. οὕτως καὶ ὁ Κύριος ἐκτὸς σπορ᾵ς συνελήφθη. πόρνην δὲ τὴν ἐπιθυμίαν. διὰ δὲ τ῅ς φλογίνης ὆ομφαίας.

Εἴ τινος οὖν τὸ ἔργον μενεἶ ὃ ἐποικοδόμησεν. πῶς οὖν δειχθήσεται ἡ θεία Γραφὴ ἑαυτῆ συμφωνοῦσα; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐπειδὴ ὁ Ἀπόστολος Θεὸν τοῦ αἰῶνος τούτου λέγει τὸν διάβολον. εἴτε κατὰ συγχώρησιν τὰ πάντα γίνονται. Ἐποικοδομεἶ δέ τις ἐν αὐτῆ ὡς χρυσὸν μὲν τὴν θεολογικὴν μυσταγωγίαν. λίθους δὲ τιμίους τοὺς εὐσεβεἶς λογισμούς. ζημιούσης δὲ τοῦ προλαβόντος χρόνου τὴν ἀργίαν τῶν ἀρετῶν. μισθὸν λήψεται· εἴ τινος δὲ τὸ ἔργον κατακαήσεται. καὶ σῶσον τὸν υἱὸν τ῅ς παιδίσκης σου"; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐπειδὴ κατὰ φύσιν δοῦλοί ἐσμεν τοῦ Θεοῦ.δοκιμάσει. ἐν δὲ ταἶς Παραλειπομέναις τὸν διάβολον τὸν ἐνεργήσαντα καὶ αἴτιον γενόμενον. μεταγνοὺς αἰτεἶται τὸν Θεόν. χόρτον δὲ ὁ τὴν ἀλογίαν τρεφόμενος. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Θεμέλιός ἐστιν ἡ τοῦ Φριστοῦ πίστις. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 160 Σί ἐστιν ὅπερ ὁ Δαβὶδ ψάλλει λέγων "δὸς τὸ κράτος σου τ῵ παιδί σου. τ῅ς δὲ παιδίσκης αὐτοῦ τ῅ς σοφίας υἱοί. Καὶ ἐπὶ μὲν τῶν ἐχόντων τὰς ἀγαθὰς πράξεις ἡ τ῅ς γνώσεως ἡμέρα δηλοἶ ὅτι ἐν πυρί. ξύλα δὲ τὴν περὶ τὰ αἰσθητὰ προσπάθειαν. ζημιωθήσεται. Ἑβδομήκοντα δὲ χιλιάδες πίπτουσιν ἥ οἱ (≡14Α_228≡> εὑρεθέντες μετὰ Ἀβεσαλὼμ ἥ οἱ τὸ πάθος ἔχοντες τ῅ς οἰήσεως καὶ ὑπερηφανίας. τὸ ἐν ταἶς Βασιλείαις γεγραμμένον ὅτι ὁ Θεὸς ἐπέσεισεν ἀντὶ τοῦ "παρεχώρησεν" νοεἶν ἐστιν εὐσεβές. καὶ θνῄσκουσιν οἱ περὶ τὰ χρονικὰ καὶ πρόσκαιρα λογισμοί· ὁ γὰρ ἑβδομηκοστὸς ἀριθμὸς τὴν χρονικὴν κίνησιν σημαίνει διὰ τὸν ἑβδοματικὸν κύκλον. Κατὰ δὲ τὴν θεωρίαν. τοῦτο σημαίνει ὅτι π᾵ς ΔαυἹδ. καλάμην δὲ ὁ τὴν φθορὰν ἐργαζόμενος. καὶ τότε διὰ τοῦτο ἡ σωτηρία ἡμἶν περιγίνεται. Διὰ τοῦτο γὰρ παραιτήσασθαι [60] . εἴτε κατ᾽ οἰκονομίαν. ὡς ἄργυρον δὲ τὸν διαφαν῅ βίον. τουτέστιν τὴν κατὰ τῶν παθῶν δυναστείαν. δοθ῅ναι ἡμἶν εὔχεται πρῶτον τὸ κράτος. τ῅ς φύσεως τὰς ἰδίας δυνάμεις σώας ἀπολαμβανούσης διὰ τοῦ πυρὸς τ῅ς κρίσεως. ὁ μὴ κατὰ διάθεσιν ἀλλὰ συναρπαγὴν ἐπάρσεως ἀπογεννήσας λογισμόν. οὕτως δὲ ὡς διὰ πυρός». Ἀλλὰ καὶ ἐν τ῵ μέλλοντι αἰῶνι τὰ ἔργα τ῅ς ἁμαρτίας (≡14Α_226≡> εἰς ἀνυπαρξίαν χωροῦσιν. ἐν δὲ ταἶς Παραλειπομέναις τὸν διάβολον λέγει. γέγονεν ἡ τούτων ἀποκάλυψις. κατὰ τοῦτο ἐκλημπτέον τὸ τῶν Βασιλειῶν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 161 Ἐπειδὴ ἐν ταἶς Βασιλείαις γέγραπται ὅτι ὁ Θεὸς «ἐπέσεισεν τὸν Δαβὶδ» ἀριθμ῅σαι τὸν λαόν. αὐτὸς δὲ σωθήσεται. τουτέστιν ἐν τ῵ Πνεύματι. Ἐν δὲ τοἶς ἁμαρτάνουσιν τὰ ἔργα κατακαίονται. τ῅ς διαγνώσεως δικαιούσης τὴν συνείδησιν καὶ μειούσης τὰς ἁμαρτίας διὰ τ῅ς μετανοίας καὶ σῳζούσης τὸν ἄνθρωπον. ῍Η καὶ ἄλλως· ἐπειδὴ χωρὶς τ῅ς τοῦ Θεοῦ προνοίας οὐδὲν γίνεται. ἀλλ᾽ εἴτε κατὰ εὐδοκίαν.

Κατὰ δὲ τὸν τ῅ς ἀναγωγ῅ς τρόπον. ἡδονὴν δὲ ὡς τὴν νάφθαν. καὶ οὐχὶ παἶδας τῆ ἡλικίᾳ ἀλλὰ τῆ φρονήσει. καὶ δροσίζεται τῆ ἐπιφοιτήσει τοῦ ἁγίου Πνεύματος. τὴν τοῦ λόγου δὲ παρατροπὴν ὡς στυππίον—τὸ γὰρ λίνον ἐπὶ τοῦ λόγου λαμβάνεται. Ἐὰν δέ τις κατὰ τοὺς μακαρίους παἶδας ἐπικαλέσεται τὸν Θεὸν διὰ τ῅ς ταπεινώσεως καὶ τ῅ς ἐκτενοῦς προσευχ῅ς. Ἐπεὶ οὖν ἤκουον τὸν προφήτην πολλὰ σημεἶα ποιοῦντα καὶ οὐκ ἐπίστευον ἀλλὰ κατεγέλων αὐτ῵. παραλυτικός ἐστιν π᾵ς νοῦς ἐν ἁμαρτίαις νοσῶν καὶ μὴ δυνάμενος διὰ τ῅ς φυσικ῅ς θεωρίας—αὕτη γὰρ ἡ θύρα—ἰδεἶν τὸν λόγον· διὰ τ῅ς πίστεως ἀποστεγάσας τὸ κάλυμμα τ῅ς παχύτητος τοῦ νομικοῦ γράμματος. ἐπειδὴ οἱ τῶν τόπων ἐκείνων αὐτόπται γενόμενοί φασιν τὰς στέγας τῶν οἴκων ἀπὸ λίθου κισηρήτου εἷναι ἐλαφροτάτου. γίνεται στυππίον καὶ δι᾽ αὐτοῦ εὐχερῶς τὰ λοιπὰ πάθη ἐξάπτονται. καὶ οὕτως δυνάμεθα διὰ τ῅ς ὑπομον῅ς καὶ εὐχαριστίας δροσίζεσθαι τῆ ἐλπίδι τῶν ἀποκειμένων ἀγαθῶν. ὑποκαίοντες θυμὸν μὲν ὡς κληματίδα. ἐπιθυμίαν δὲ ὡς πίσσαν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 162 Σί σημαίνει ὁ παραλυτικὸς ὁ διὰ τ῅ς στέγης ὑπὸ τεσσάρων χαλώμενος καὶ εἰ δυνατὸν κατὰ τὴν ἱστορίαν ἀποστεγασθ῅ναι τὸν οἷκον; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Κατὰ μὲν τὴν ἱστορίαν πάντως ἀπεστεγάσθη ὁ οἷκος. ὥστε τὸν ἀποστεγάσαι βουλόμενον εὐκόλως καὶ συντόμως δύνασθαι τοῦτο ποιεἶν. διὰ τῶν τεσσάρων ἀρετῶν χαλ᾵ται ἐκ τοῦ ματαίου ὕψους πρὸς τὸν ἑαυτὸν κενώσαντα λόγον καὶ τῆ πίστει καὶ τῆ πράξει λαμβάνει τὴν ἴασιν. παρ῅σαν δέ τινες μὴ κοινωνοῦντες τ῅ς ματαίας αὐτῶν [61] . ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 164 Σίνος χάριν καταγελωμένου Ἐλισσαίου τοῦ προφήτου ἐκ τῶν παίδων ηὔξατο καὶ ἐξ῅λθον ἄρκοι καὶ ἀνέρρηξαν μβ' (42) παἶδας; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Υασί τινες μὴ εἷναι Ἰσραηλίτας τοὺς παἶδας ἀλλ᾽ ἐκ τῶν ἀλλοφύλων.ἄμεινον τοῦ ἀπὸ τῶν ἐχθρῶν δαιμόνων διώκεσθαι καὶ λιμὸν τοῦ ἀκοῦσαι λόγον Κυρίου. Καὶ ὅτε μὲν ἑκουσίως. τουτέστιν τὴν πρακτικὴν καὶ τὴν κατὰ Θεὸν πορείαν. Ὅτ᾽ ἅν δὲ ἀκουσίως πειραζόμεθα καὶ ἀνάπτει ἡμἶν ὁ νοητὸς Ναβουχοδονόσορ τὴν κάμινον διὰ τῶν ἔξωθεν ἐπιφορῶν. παρακελευομένου τοῦ Ναβουχοδονόσορ. νοσῶν καὶ λοιπῶν ἀβουλήτων περιστάσεων. τουτέστιν τοῦ διαβόλου. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 163 Σί σημαίνει ἡ Βαβυλωνία κάμινος; (≡14Α_230≡> ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Διττῶς τοὺς πειρασμοὺς προσγίνεσθαι ἡμἶν συμβαίνει· ἑκουσίως διὰ τῶν ἐν ἡμἶν ἡδονικῶν παθῶν καὶ ἀκουσίως διὰ τῶν ἔξωθεν ἐπιφορῶν. ἐκλύεται τῶν δεσμῶν χειρῶν καὶ ποδῶν. ὅθεν καὶ οἱ ἱερεἶς ἱερατεύοντες λίνα ἐφόρουν—ὅτ᾽ ἅν οὖν ὁ λόγος παρατραπῆ. ἐξάπτομεν ἑαυτοἶς τὴν κάμινον τῶν παθῶν.

τουτέστιν τοἶς ἐπιταχθεἶσιν ἡμἶν μετὰ τὴν παράβασιν φυσικοἶς ὑποτασσομένους. δι᾽ ὧν ἀπαρτίζεται ἡ τελεία γνῶσις. οὗτος ἀπαρτίζει τὴν [62] . Σὸ δὲ καθίσαι καὶ βουλεύσασθαι σημαίνει. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 167 Σί σημαίνει ὁ ἐν τ῵ Εὐαγγελίῳ κατὰ τὴν παραβολὴν τοῦ Κυρίου πύργος ὃν ὁ μὴ δυνηθεὶς ἀπαρτίσαι ἐμπαίζεται ὑπὸ τῶν παραπορευομένων; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ὁ πύργος σημαίνει τὴν τῶν ἀρετῶν τελείωσιν μετὰ γνώσεως οἰκοδομηθεἶσαν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 165 Σί σημαίνει ἡ τοῦ Εὐαγγελίου παραβολὴ ἡ περιέχουσα τὴν συμβολὴν τῶν βασιλέων τῶν κ' (20) καὶ τῶν δέκα χιλιάδων; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ὁ μετὰ τῶν δέκα χιλιάδων παρατασσόμενος βασιλεὺς σημαίνει τὸν ἐν ἡμἶν βασιλέα νοῦν μετὰ τῶν δέκα ἐντολῶν πολεμοῦντα τ῵ ἑτέρῳ βασιλεἶ τ῵ ἔχοντι τὰς εἴκοσι χιλιάδας. ΢κώπτεται οὖν ἐκ τῶν τοιούτων λογισμῶν ὁ νοῦς πρὸς τὸ εἰς ὄκνον αὐτὸν ἐμβληθ῅ναι πρὸς τὴν ἀρετήν. Σούτους οὖν δι᾽ εὐχ῅ς ἀναιρεἶ διὰ τῶν δύο ἄρκων. ἵνα μὴ οὖν οὗτοι βλάπτωνται (≡14Α_232≡> καὶ τὸ βλάσφημον εἰς Θεὸν ἀνατρέχῃ. Κατὰ δὲ τὴν θεωρίαν π᾵ς νοῦς κατὰ τὸν Ἐλισσαἶον φαλακρός. τὰ πρὸς εἰρήνην πρεσβεῦσαί φησιν. τουτέστιν καθαρὸς ὑλικῶν νοημάτων. (≡14Α_234≡> ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 166 Σί σημαίνει ὁ ἐν τ῵ Εὐαγγελίῳ κωφὸς δαίμων; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Χυχὴ ἀνήκοος ταἶς ἐντολαἶς τοῦ Κυρίου ὀχλεἶται ὑπὸ τοῦ κωφοῦ δαίμονος· ὅτ᾽ ἅν δὲ ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ γένηται ἐν αὐτῆ διὰ τ῅ς ἐργασίας τῶν ἐντολῶν. τὴν κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον ἀδυνάτως ἔχοντας μετελθεἶν πολιτείαν. ἐπεξ῅λθεν αὐτοἶς ὁ Θεός. εἰ δυνατόν ἐστιν π᾵σαν κακοπάθειαν καὶ πόνον ὑπὲρ ἀρετ῅ς ἀναδέξασθαι· εἰ δὲ μή γε.γνώμης. ποιοῦσιν τὸν εἴκοσι· διὰ τούτων γὰρ ἡμἶν ὁ ἐχθρὸς παρατάσσεται. ἐν τῆ ἀναβάσει τ῅ς γνώσεως πολλὰ ὑπὸ τῶν λογισμῶν τῶν περὶ τὰ αἰσθητὰ καὶ τὴν ὕλην καὶ τὸ εἷδος καταγελ᾵ται. τουτέστιν διὰ ἡδον῅ς καὶ ἐπιθυμίας· κατ᾽ ἀντιστροφὴν γὰρ ἐπὶ τὸ κρεἶττον μεταχειριζόμενα τὰ τοιαῦτα πάθη. ἀλλὰ καὶ λαλεἶ διὰ τ῅ς γνώσεως τοῦ Θεοῦ. ἀποκτενοῦσιν τοὺς λογισμοὺς τοὺς ἐμπαίκτας. τότε οὐ μόνον ἀκούει. Ὅστις οὖν μετὰ τὴν κατὰ πρ᾵ξιν ἀπάθειαν ἔχει ἐπιτηδειότητα πρὸς ἐπίκτησιν φυσικῶν καὶ θεωρητικῶν καὶ θεολογικῶν λόγων. τουτέστιν τ῵ κοσμοκράτορι τ῵ μετὰ τῶν αἰσθητῶν καὶ τῶν αἰσθήσεων ἀντιπαρατασσομένῳ· αἱ γὰρ πέντε αἰσθήσεις προσκλινόμεναι τοἶς αἰσθητοἶς ἐκ τεσσάρων οὖσιν στοιχείοις. τοῦ τεσσαράκοντα δηλοῦντος τὰ αἰσθητά· ὕλη δὲ καὶ τὸ εἷδος προστιθέμενα ἀποτελεἶ τὸν τεσσαρακονταδύο ἀριθμόν.

ἥτις ἐκδιώκει μὲν τὰς παρὰ φύσιν κακίας. τονωτικῶς ταύτας φυλάττουσα. προσσαίνει δὲ ταἶς φυσικαἶς ἀρεταἶς. Ὁ δὲ κύων. ζητοῦσα τὴν τ῅ς ὑπερηφανίας ἀναίρεσιν ποιήσασθαι· ἡ δὲ σοφὴ γυνή. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 169 Σί σημαίνει ἡ κατὰ τὸν Ἰωὰβ ἱστορία ἡνίκα τὸν ΢άβεε τὸν υἱὸν τοῦ Βοχορὶ ἐπεδίωκεν «ἐπαίροντα χεἶρα αὐτοῦ ἐπὶ Δαβὶδ» καὶ τίς ἡ γυνὴ ἡ ὆ίψασα ἀπὸ τοῦ τείχους τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ὁ Ἰωὰβ δασυνόμενος ἑρμηνεύεται ‘ἔξωθεν ἥ ἐπιδιώκων. ἐκδιώκουσαν καὶ παροτρύνουσαν τὰς τ῅ς ψυχ῅ς δυνάμεις πρὸς ἀναίρεσιν αὐτ῅ς.οἰκοδομὴν τοῦ πύργου· ὁ δὲ ἕν τι τούτων ἐλλείπων. προσσαίνων δὲ τοἶς οἰκείοις. τὸν δὲ ΢άβεε ἐπὶ τ῅ς ὑπερηφανίας ἥτις ὡς κεφαλὴ οἰκίσκων τρόπον καὶ τὰ λοιπὰ πάθη ἐμπεριέχει. μιᾶ τῶν ἀρετῶν· ἐκπορθεἶ ταύτην ἡ ἀνδρεία. ἐκδιώκων μὲν τοὺς ἀλλοτρίους. δι᾽ ὧν π᾵σα σύστασις γίνεται ἐν τῆ ψυχῆ κακίας. Ἡ δὲ αἴτησις τῶν ψιχίων τ῅ς Φαναναίας τὴν ἁρμόδιον τῶν εἰσαγομένων εἰς τὸν κατ᾽ ἀρετὴν βίον ἐξ ἀπιστίας δηλοἶ διδασκαλίαν· ὁ γὰρ ἁπλοῦς καὶ τελειότατος τ῅ς γνώσεως λόγος εἰς πολλὰ μερίζεται κατὰ τὴν τῶν ὑποδεχομένων ἕξιν· ἄρα οὖν τοἶς εἰσαγομένοις ἁρμόδιός ἐστιν ἡ κατήχησις. τῶν δι᾽ ἐπιγνώσεως εἰς τὴν ὁμοίαν αὐτοῦ πίστιν καταντώντων καὶ υἱοθετουμένων αὐτ῵· δ῅λον γὰρ ὅτι εἴπερ υἱοθετοῦνται. καὶ αὐτὸς διὰ τοῦ ἐπὶ μέρους τὸ καθόλου ἐσήμανεν. τῆ ἐφευρέσει τῶν συστατικῶν τ῅ς ἀρετ῅ς αἰτιῶν ἀναίρεσιν ποιεἶται τῶν ποιητικῶν τῶν παθῶν αἰτιῶν. ὡς μὴ δυνηθεὶς εἰς πέρας ἀγαγεἶν τὴν οἰκοδομήν. (≡14Α_238≡> Ὅτ᾽ ἅν οὖν αἴσθηται ὁ ἐνάρετος νοῦς τ῅ς ἐπαναστάσεως τ῅ς ὑπερηφανίας. καὶ τοῦ οἴκου Ἰσραήλ εἰσιν καὶ συγκληρονόμοι καὶ σύσσωμοι. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 170 [63] . τουτέστιν τὴν ἀνδρείαν. ἀποστέλλει τὸν Ἰωάβ. ἐπαγγελίαν ὁ Θεὸς αὐτ῵ δίδωσιν πατέρα αὐτὸν ἔσεσθαι πολλῶν ἐθνῶν. Ἐπειδὴ γὰρ ἐν τ῵ Ἀβραὰμ τὸ διαρρυὲν ἐν τ῵ προπάτορι διὰ τ῅ς παρακο῅ς τ῅ς φύσεως ἀγαθὸν δι᾽ ἐπιγνώσεως ἀνεσώθη. ἥτις ψιχίων παρεικάζεται. λαμβάνεται ἐπὶ τ῅ς πρακτικ῅ς ἕξεως. ἐμπαίζεται παρὰ τῶν παραπορευομένων ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 168 *** εὐαγγελιστῶν δειχθήσεται ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Σὰ καθόλου φασὶ σημαντικὰ εἷναι τῶν ἐπὶ μέρους καὶ τὰ ἐπὶ μέρους τῶν καθόλου· ὁ οὖν εἰπὼν "ἦλθον τὸ ἀπολωλὸς ζητ῅σαι". Υεύγουσα οὖν αὐτὴ ἐγκρύπτεται ὡς εἴς τινα πόλιν. ἥτις ἐστὶν ἡ σοφία. ἐπειδὴ ζ῵όν ἐστιν ὑλακτικόν.’ ψιλούμενος δὲ ‘διδοὺς ἥ πάροχος·’ ἐνταῦθα δὲ ἐπὶ τ῅ς ἀνδρείας τὸν Ἰωὰβ ἐκληπτέον. τὴν καθόλου φύσιν ἐσήμανεν Ἰσραὴλ οὖσαν κατὰ τὸν τ῅ς Γενέσεως λόγον καὶ ‘τὸν Θεὸν’ ἀεὶ ‘ὁρῶσαν·’ ὁ δὲ εἰπὼν (≡14Α_236≡> εἰς τὰ πρόβατα οἴκου Ἰσραὴλ καὶ μόνον ἀπεστάλθαι.

τοῦ λόγου διὰ μὲν τ῅ς σκυτάλης τὴν περὶ τὰ αἰσθητὰ τοῦ μνησικάκου ἐλπίδα—π᾵ς γὰρ μνησίκακος λογισμός. ἐν αὐτοἶς καὶ τὴν ἐπερείδησιν ἔχει—διὰ δὲ τοῦ «πίπτειν ἐν ὆ομφαίᾳ» τὴν διὰ τοῦ τομωτάτου λόγου τ῅ς τοιαύτης σχέσεως ἀναίρεσιν. τοἶς ἡττημένοις ἐχθροἶς προσασχολουμένη. ὑπ᾽ αὐτῶν καὶ πληροῦται. καθ᾽ οὗ καὶ τὴν κατάραν δέχεται. ὡς μὲν εἰς τὸ ἴδιον πρόσωπον ἑρμηνεύεται ‘νήθων. οἷμαι. (≡14Α_242≡> Ὅστις δὲ ἀφεὶς τὸν ἴδιον λόγον παραλόγως πρὸς τὰ ἀνύπαρκτα φέρεται. τὸν ἑαυτοῦ τόπον πληρῶν καὶ τὴν εὐπρέπειαν ἐν τ῵ σώματι τοῦ Φριστοῦ ὡς μέλος εὔχρηστον ἐργαζόμενος. τὸ ἐπὶ σκυτάλης ἐπερείδεσθαι (≡14Α_240≡> καὶ ἐν ὆ομφαίᾳ πίπτειν. ὁ δὲ Ἰωὰβ ἐπὶ τ῅ς ἀνδρείας. οὐδὲ μετέχεται οὐδαμῶς ἀπό τινος· κατὰ δὲ τὴν προνοητικὴν πρόοδον ὑπὸ πολλῶν μετεχόμενος. πάθει τινὶ μάτην προσασχολεἶται. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 173 Σί σημαίνει τὸ εἰρημένον τ῵ Ἀποστόλῳ "τὸ πλήρωμα τοῦ τὰ πάντα ἐν π᾵σιν πληρουμένου"; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ὁ Θεὸς κατὰ μὲν τὴν οὐσίαν ἀποφατικῶς πάντων ὑφεξῄρηται τῶν ὄντων· οὔτε γὰρ λέγεται. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 172 Σίνος ἐπέχει πρόσωπον ὁ Φοῦσι ἡνίκα ἔπεμψεν αὐτὸν ὁ Δαβὶδ «διασκεδάσαι τὴν βουλὴν τοῦ Ἀχιτόφελ»; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐπειδὴ ὁ Φοῦσι υἱὸς ἦν τοῦ Ἰεμινί. ἀποκτέννει.’ ὡς δὲ πρὸς τὴν τοῦ πατρὸς σχέσιν λέγεται ‘υἱὸς δεξιός·’ λαμβάνεται δὲ ἐπὶ τ῅ς διακρίσεως· αὐτὴ γὰρ τῆ διαγνωστικῆ δυνάμει λεπτύνει καὶ διασκεδάζει τῶν ἀντικειμένων τὰς βουλάς. μέλος Θεοῦ λέγεται εἷναι καὶ τόπον ἐν τ῵ Θε῵ ἔχειν· ἀμέλει τοι καὶ εἰ κατ᾽ αὐτὸν κινηθείη σοφῶς τε καὶ λελογισμένως. οὔτε νοεἶται.Σί σημαίνει ἡ κατὰ τὸν Ἀμεσσαεὶ ἱστορία ἡνίκα ὁ Ἰωὰβ ἀπέκτεινεν αὐτόν; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ὁ Ἀμεσσαεὶ ‘ἠλειμμένος ἥ ἀλείφων’ ἑρμηνεύεται· λαμβάνεται οὖν ἐπὶ τ῅ς ἀπαθείας. Ὅτ᾽ ἅν οὖν ἡ ψυχὴ διὰ τ῅ς ἀνδρείας μετὰ τὴν ἐν ἕξει τελείαν ἀπάθειαν καταλείψασα τὴν εὐχήν. τουτέστιν ἄπρακτον ποιεἶ τὸν τελεώτερον τ῅ς θεωρίας τρόπον. δίκην [64] . Ἕκαστον γὰρ τῶν γεγονότων κατὰ τὸν ἑαυτοῦ λόγον. ἀεὶ ἐν τοἶς ὑλικοἶς εἰλούμενος. ἐν τ῵ Θε῵ γενήσεται. δηλοῦντος. ὡς π᾵σαν λαβὴν τῶν ἐναντίων διαφεύγων εὐχερῶς διὰ τὴν τελειότητα. τὸν ἐν τ῵ Θε῵ ὄντα. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 171 Σί σημαίνει ἡ κατὰ τὸν αὐτὸν Ἰωὰβ ἱστορία ὅτε ἀπέκτεινεν τὸν Ἀβεννὴρ καὶ τίς ἡ ἐπενεχθεἶσα αὐτ῵ κατάρα; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐνταῦθα ὁ Ἰωὰβ ἐπὶ τοῦ μνησικάκου λαμβάνεται λογισμοῦ.

ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 175 Σί σημαίνει ἡ κατὰ τὸν Ἀχαὰβ ἱστορία ἡνίκα ὁ προφήτης εἷδεν τὰς ἀγγελικὰς δυνάμεις ἐκ δεξιῶν καὶ ἐξ εὐωνύμων; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ὁ προφήτης ἐνταῦθα τὸν καθόλου τ῅ς προνοίας ὑφαίνει λόγον. καταλιμπανόμενος τῆ φιλαυτίᾳ ἤτοι τῆ ἐν αὐτ῵ ἁμαρτίᾳ. διὰ δὲ τῶν ἀριστερῶν τοὺς τ῅ς κρίσεως ἤτοι τῶν οὐκ ἐφ᾽ ἡμἶν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 174 Σί σημαίνει ὁ Ἀδωνιβέζεκ ὑπὸ τοῦ Ναυὴ Ἰησοῦ «κρεμνώμενος ἐπὶ διδύμου ξύλου»; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Σὸ δίδυμον ξύλον τύπον φέρει τ῅ς κατὰ ψυχὴν καὶ σῶμα πρὸς τὰ αἰσθητὰ ἐνεργείας καὶ σχέσεως. ἧς μὴ ὑπαρχούσης ἐκλιμπάνει ἡ πνευματικὴ διδασκαλία· ταύτης δὲ ἐκλειπούσης συνεκλείπειν αὐτῆ πέφυκεν καὶ τὰ δι᾽ αὐτ῅ς ἐν τ῵ νοἺ ἡμῶν συνιστάμενα νοήματά τε καὶ κινήματα. Ὅστις οὖν κατὰ τὸν Ἰησοῦν διὰ τῶν ἐντολῶν τέμνων τὴν ὁδὸν τ῅ς ἀρετ῅ς. τ῅ς ψυχ῅ς πρὸς τὰ τοῦ βίου πράγματα διὰ τὸν τοῦ λόγου λιμὸν κατερχομένης. [65] . βόες δὲ ἡ πνευματικὴ διδασκαλία. Ὅστις δὲ μήτε τῆ διδασκαλίᾳ τοῦ θείου νόμου. εἰδὼς π᾵σιν ἐμμεμίχθαι τὸν ἀρχικὸν λόγον· καὶ διὰ μὲν τῶν δεξιῶν τοὺς ὑποθετικοὺς τῶν καθηκόντων πράξεων εἰσηγεἶται λόγους. (≡14Α_244≡> ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 176 Σί σημαίνει ἡ ἐν τ῵ Εὐαγγελίῳ συγκύπτουσα γυνὴ ἐπὶ ἔτη ιη' (18); ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Χυχὴ τοἶς αἰσθητοἶς ἐνησχημένη διὰ τῶν ταύτης τριῶν δυνάμεων σημαίνεται διὰ τ῅ς συγκυπτούσης γυναικός. ἀνενέργητον τὴν κακίαν ἐπί τε ψυχ῅ς καὶ σώματος πρός τε τὴν αἴσθησιν καὶ πρὸς τὰ παρὰ φύσιν ποιήσει. ἥτις εἰς πλεἶονα κακῶν ὠθοῦσα βάθος οὐχ ἵσταται ἕως οὗ ἀποκτείνασα ἀμετανόητον τ῵ ἐκεἶσε παραπέμψῃ δικαστηρίῳ. Ὁ γὰρ ἓξ ἀριθμός. τρισσούμενος ἀποτελεἶ τὸν ὀκτωκαιδέκατον.δικαίως αἰωνίαν ὑφέξει τ῅ς γενομένης ὅσον ἐπ᾽ αὐτ῵ μομφ῅ς ἐν τ῵ σώματι τοῦ Φριστοῦ. ἐν ᾧ ὁ αἰσθητὸς εἰς γένεσιν παρήχθη κόσμος. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 177 Σί σημαίνει ἡ Ὠδὴ Ἀμβακοὺμ λέγουσα "ἐξέλειπον ἀπὸ βρώσεως πρόβατα καὶ οὐχ ὑπάρχουσιν βόες ἐπὶ φάτνης"; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Πρόβατά εἰσιν τὰ τοῦ νοῦ νοήματα καὶ κινήματα. φάτνη ἡ κατὰ πρ᾵ξιν ἀπάθεια. οὗτος τὸν ἄρχοντα τοῦ κόσμου τούτου ἐπὶ διδύμου ξύλου ἐκρέμασεν. οὗτος παραδίδοται. μηκέτι εἰς τὰ γήϊνα κατακύπτουσα ἀλλὰ τὰ οὐράνια περιαθροῦσα κάλλη. ὑγιὴς γίνεται. μήτε τῆ ἐπιφορᾶ τῶν συμβαινόντων θλίψεων πρὸς τὸ εὐθὲς ἄγεται. Ἐὰν οὖν διὰ τ῅ς μετανοίας προσέλθῃ τ῵ Λόγῳ καὶ Θε῵.

ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 181 Σί ἐστιν τὸ «οὐ μὴ καταμείνῃ τὸ Πνεῦμά μου ἐν τοἶς ἀνθρώποις τούτοις διὰ τὸ εἷναι αὐτοὺς σάρκας· ἔσονται δὲ αἱ ἡμέραι αὐτῶν ἑκατὸν εἴκοσι ἔτη»; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Κηδόμενος ὁ Θεὸς τ῅ς τῶν ἀνθρώπων τότε σωτηρίας προεἶπεν ἔσεσθαι τὴν αὐτῶν ζωὴν ἑκατὸν εἴκοσι ἔτη· ἕως οὗ γὰρ ἐχρηματίσθη ὁ [66] . ὅτι "οὐ μὴ πίω ἐκ τοῦ γενήματος τ῅ς ἀμπέλου ἕως ἅν αὐτὸ πίω καινὸν μεθ᾽ ὑμῶν ἐν τῆ βασιλείᾳ τοῦ Πατρός μου"; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐπειδὴ βρῶσις καὶ πόσις ἐστὶν τοῦ Θεοῦ ἡ ἡμετέρα σωτηρία κατὰ τὸ γεγραμμένον. ἐπαίροντες διὰ τῶν δεξιῶν ἔργων. οὐκέτι. φησίν. στρέψον τὴν ἄλλην. φησίν. Καλὸν οὖν ἡμ᾵ς ἀκούειν αὐτοῦ κελεύοντος καὶ ὑπάγειν δύο μίλια. τουτέστιν τὰ τ῅ς ἀριστερ᾵ς πράξεως ἔργα ὅσα ἡμἶν πέπρακται. τουτέστιν ἀνανεούμενον διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος καὶ θεοὺς χάριτι τοὺς ἀξίους ἀπεργαζόμενος διὰ τ῅ς ἐκστατικ῅ς καὶ μεμεθυσμένης τῶν ἀγαθῶν μετουσίας. ἀπαιτούμεθα δὲ καὶ τὰ ἔργα τ῅ς πίστεως. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 178 Σί σημαίνει κατ᾽ ἀναγωγὴν τὸ τοῦ Κυρίου παράγγελμα (≡14Α_246≡> "ἐάν τις ἀγγαρεύσῃ σε μίλιον ἕν. πίω ἐκ τοῦ γενήματος τ῅ς ἀμπέλου. τουτέστιν ὑπακούειν τ῅ς ἐντολ῅ς καὶ προστίθειν διὰ τῶν ἔργων τὸ ἄλλο ἓν μίλιον. Ἀλλ᾽ ἐν τ῵ μέλλοντι αἰῶνι πίνει τοῦτο καινόν. οἱ δαίμονες διὰ τῶν λογισμῶν ὆απίσωσιν εἰς τὴν δεξιὰν σιαγόνα. στρέψον αὐτ῵ καὶ τὴν ἄλλην»; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐάν σε. ταύτην δὲ διὰ τ῅ς κατὰ σάρκα οἰκονομίας ἐκπληρώσας ὁ Κύριος καὶ τὸν περὶ ἡμ᾵ς αὐτοὺς (≡14Α_248≡> σωτήριον σκοπὸν εἰς πέρας ἀγαγὼν διὰ τ῅ς αὐτοῦ διδασκαλίας καὶ πολιτείας. τουτέστιν τ῅ς οἰκονομηθείσης διὰ τ῅ς αὐτοῦ ἐνδημίας τοἶς ἀνθρώποις σωτηρίας. τοὺς διδασκάλους. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 179 Σί ἐστιν τὸ «ἐάν τίς σε ὆απίσῃ εἰς τὴν δεξιὰν σιαγόνα. ῍Η καὶ ἄλλως· ἀγγαρευόμεθα τὸ τ῅ς πίστεως μίλιον. διὰ τὸ μὴ ὑπάρχειν ἐπὶ τ῅ς φάτνης τ῅ς Ἐκκλησίας τοὺς πνευματικοὺς βόας. ὑπ᾽ ὄψιν ἄγων. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 180 Σί σημαίνει τὸ εἰρημένον ἀπὸ τοῦ Κυρίου πρὸς τοὺς μαθητάς. ὕπαγε μετ᾽ αὐτοῦ δύο"; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ὁ ἀγγαρεύων ἡμ᾵ς ἐστιν ὁ Κύριος διὰ τ῅ς αὐτοῦ διδασκαλίας τὸ ἓν τ῅ς ἐντολ῅ς αὐτοῦ μίλιον.῍Η καὶ ἄλλως· ἐξέλιπον τὰ λογικὰ πρόβατα ἐκ τοῦ μὴ σιτεἶσθαι τὴν πνευματικὴν τ῅ς διδασκαλίας βρῶσιν. τοὺς αὐτοῦ μαθητὰς ὑπὲρ τὴν αἴσθησιν ποιήσας γενέσθαι.

Καὶ ἀληθεύει ἡ Γραφὴ ἑκατὸν εἴκοσι ἔτη ἔσεσθαι τῆ γενεᾶ ἐκείνῃ ἐξότε ἠπείλησεν αὐτοἶς. μίαν τ῅ς μι᾵ς ὑψηλοτέραν. ἀλλὰ πολλαὶ ταύτης αἱ διαφοραί· ὁ μὲν γὰρ ἔχων τὴν ἑαυτοῦ γυναἶκα.Νῶε κατασκευάσαι τὴν κιβωτὸν ἐγένοντο εἴκοσι ἔτη· ἐν ἑκατὸν δὲ ἔτεσιν ἔμεινεν τεκταίνων τὴν κιβωτόν. διαλεγομένου τοῦ Παύλου»; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Π᾵ς νοῦς τὴν πρακτικὴν καθάπερ πρώτην στέγην ἀναβὰς (≡14Α_250≡> καὶ τῆ φυσικῆ θεωρίᾳ ὡς δευτέρᾳ στέγῃ ἐπιστήσας ἑαυτὸν καὶ διὰ τ῅ς ἀνενδυάστου πίστεως τ῵ τ῅ς θεολογίας ὕψει ὥσπερ τρίτῃ στέγῃ ἑαυτὸν ἐπιβιβάσας.’ δηλοῦται δὲ ὁ παράδεισος —ἔφυγεν διὰ τ῅ς παρακο῅ς καὶ δίδωσιν ἑαυτὴν ἐν τῆ θαλάσσῃ τοῦ βίου καὶ χειμάζεται καὶ καταπίνεται ὑπὸ τοῦ νοητοῦ κήτους καὶ ἐμεἶται διὰ τ῅ς τοῦ Κυρίου ἐν τ῵ ᾅδῃ τριημέρου ταφ῅ς. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 183 Πῶς τ῅ς προθέσεως οὐ ταὐτ῅ς οὔσης ἓν τὸ δηνάριον λέγεται ἐν τ῵ Εὐαγγελίῳ δίδοσθαι παρὰ τοῦ οἰκοδεσπότου τοἶς ἐν τ῵ ἀμπελῶνι καμοῦσιν. ὥστε διὰ τ῅ς παραστάσεως ἐλθεἶν αὐτοὺς εἰς διόρθωσιν· μετὰ ταῦτα δὲ ἐπήγαγεν τὸν κατακλυσμὸν καὶ ἦρεν ἅπαντας. διὰ τ῅ς μετανοίας πάλιν ζωοποιεἶται. Λαμβάνεται δὲ πάλιν καὶ εἰς τὸ προφητικὸν χάρισμα καὶ κηρύσσει ἐν τῆ [67] . (≡14Α_252≡> ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 184 Σί δηλοἶ τὰ κατὰ τὸν προφήτην Ἰων᾵ν καὶ τίς ἡ Ἰόππη ἐξ ἧς φεύγει; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Λαμβάνεται ὁ Ἰων᾵ς φεύγων ἀπὸ προσώπου Κυρίου εἰς τὴν ἡμετέραν φύσιν· αὕτη γὰρ οὖσα εἰς Ἰόππην—ἑρμηνεύεται δὲ ‘κατασκοπὴ χαρ᾵ς. ἕτεροι δὲ τὰς διαφόρους προθέσεις. ἐν αἸς δηλοῦνται αἱ πέντε κλήσεις καὶ τὸ ἓν τ῅ς σωφροσύνης δηνάριον· τοῦτο δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἀρετῶν ἔκλαβε. ὅτι οὐ συνεχῶς κέχρηται τῆ ἀδείᾳ τοῦ νόμου· ἄλλος δὲ διὰ μόνην τὴν ἐκ διαδοχ῅ς παιδοποιἹαν τοῦ γένους ταύτῃ κέχρηται· ἕτερος δὲ μετὰ τὸ τυχεἶν ἑνὸς ἥ δευτέρου παιδὸς τέλεον ἀφίσταται τ῅ς γαμικ῅ς ὁμιλίας· ἔστιν δὲ ὁ πάντων τούτων ὑψηλότερος ὁ μηδόλως ἑαυτὸν ἐπιδώσας τ῵ γάμῳ ἀλλὰ διὰ τὴν εἰς τὸν Κύριον ἀγάπην τὴν παρθενίαν ἀσκῶν. Ἔδειξεν οὖν ὁ λόγος πέντε προθέσεις. πίπτει ἀπὸ τοῦ εἰρημένου τριστέγου· εἰ δὲ ἐπιπίπτων αὐτ῵ ὁ λόγος τ῅ς διδασκαλίας εὕρῃ ἐν αὐτ῵ ζωτικόν τι καὶ μὴ πάντη διὰ τ῅ς ἀπογνώσεως ἐνεκρώθη. εἷτα τοῦ θείου λόγου καταμελήσας καὶ νυστάξας. ταύτης τυχὼν φυλάττει κατὰ τοῦτο τὴν σωφροσύνην· ἔστιν δὲ ἄλλος ὑψηλότερος τούτου. Σὸ δὲ δηνάριον ὑπόθου εἷναι τὴν σωφροσύνην. καὶ ὅτι αἱ κλήσεις διάφοροι; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Υασί τινες τῶν ἁγίων πατέρων τὰς διαφόρους κλήσεις τὰς διαφόρους ἡλικίας σημαίνειν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 182 Σί δηλοἶ ἐν ταἶς Πράξεσιν ὁ Εὔτυχος πεσὼν «ἀπὸ τοῦ τριστέγου.

Νινευή. Σὸ δὲ εἷναι ἐν τῆ πόλει δώδεκα χιλιάδας οἵτινες οὐκ ἔγνωσαν δεξιὰν ἥ ἀριστεράν. Ἡλίας δὲ καθήμενος ἐν τ῵ χειμάρρῳ λαμβάνεται ἐπὶ τοῦ νοὸς τοῦ γνωστικοῦ ἐν τ῵ χειμάρρῳ τῶν πειρασμῶν καὶ τῶν πόνων τ῅ς ἀσκήσεως ἱδρυμένου. δείλης δὲ κρέα; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ὁ κόραξ λαμβάνεται ἐπὶ τ῅ς φύσεως τ῅ς διὰ τ῅ς παρακο῅ς μελανθείσης. σημαίνει τοὺς μήτε ὑπερβολῆ μήτε ἐλλείψει ἀλλὰ μεσότητι καὶ ὁδ῵ βασιλικῆ τὴν ἀρετὴν μετιόντας. καὶ ἐπέπεσεν ταἶς δαιμονικαἶς φάλαγξιν. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Δ῅λον π᾵σίν ἐστιν ὡς περὶ τ῅ς ἐνσάρκου πολιτείας τοῦ (≡14Α_256≡> Κυρίου ὁ προφήτης τ῵ Πνεύματι ταῦτα προεἶπεν. ῍Η καὶ ἄλλως· Ἡλίας εἰς τύπον τοῦ Κυρίου λαμβάνεται· αὐτὸς γὰρ λιμοῦ νοητοῦ πάσας τὰς καρδίας κατέχοντος. διὰ δὲ τοῦ κρέατος τ῅ς πράξεως. διὰ τοῦ ἄρτου τ῅ς γνώσεως δηλουμένης. αἵτινες ἡμέρας δίκην φωτίζουσαι ἀνατέλλειν ἐν ἡμἶν τὴν δικαιοσύνην ποιοῦσιν. τουτέστιν ἐν τ῵ βίῳ. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 185 Σί δήποτε κόραξ διατρέφει τὸν Ἡλίαν πρωἺ μὲν ἄρτον. Ποίαν δικαιοσύνην ἥ τὴν ἀπονεμητικὴν ἕξιν τὴν μὴ ἐῶσαν ἐπανίστασθαι τὸ ἧττον τ῵ κρείττονι. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 187 Ἐκ τοῦ οα' (71) ψαλμοῦ· «ἀνατελεἶ ἐν ταἶς ἡμέραις αὐτοῦ δικαιοσύνη καὶ πλ῅θος εἰρήνης. τὰ δὲ ἔθνη τὰ τῆ εἰδωλολατρείᾳ μεμελανωμένα ὑπεδέξαντο καὶ ἔθρεψαν διὰ γνώσεως καὶ πράξεως. ὁ Κύριος Ἰησοῦς ὁ Φριστός. ἦλθεν ἐν τ῵ χειμάρρῳ. ἕως οὗ ἀνταναιρεθῆ ἡ σελήνη». καταργήσας αὐτῶν τὴν καθ᾽ ἡμῶν δυναστείαν. τῶν πειρασμῶν καὶ τῶν παθῶν ἑκὼν ἀνασχόμενος. δείλης δὲ κρέα· μυεἶται γὰρ τὸ ἐπ᾽ ἐσχάτων τοῦ Κυρίου γενησόμενον τ῅ς ἐνανθρωπήσεως μυστήριον. ἣν ὁ σκώληξ ἐξήρανεν. Ἡμέραι δὲ τοῦ Κυρίου εἰσὶν οὐχ ἃς ἐπὶ γ῅ς σωματικῶς διέτριψεν ἀλλ᾽ αἱ ἀρεταί. τουτέστιν «τὸ φρόνημα τ῅ς σαρκὸς τ῵ νόμῳ τοῦ [68] . τουτέστιν (≡14Α_254≡> γνῶσιν ἐκ τ῅ς τῶν ὄντων φυσικ῅ς θεωρίας συλλέγων. καὶ διαφθαρεἶσαν ἐπανορθώσηται. ὅτι πάντως ἐκ τοῦ μὴ ὄντος ὑποστήσας τὴν φύσιν.’ λαμβάνεται δὲ εἰς τὸν Κύριον· αὐτὸς γὰρ ἠγαλλιάσατο κατὰ τὴν ὁδὸν τ῅ς οἰκονομίας τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν πραγματευσάμενος. καὶ ἀδημονεἶ ἐπὶ τῆ κολοκύνθῃ· ἔστιν δὲ ἡ κολόκυνθα ἡ σωματικὴ τοῦ νόμου λατρεία. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 186 Σί ἐστιν τὸ ἐν τ῵ ψαλμ῵ "ἀγαλλιάσεται ὡς γίγας δραμεἶν ὁδόν"; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ «Γίγας» ἑρμηνεύεται ‘ἐπιπίπτων. Οὗτος τρέφεται ἐκ τ῅ς μελανθείσης φύσεως πρωἺ μὲν ἄρτον. καὶ οἱ ἴδιοι εἰς τὰ ἴδια ἐλθόντα οὐ παρέλαβον οὐδὲ ἔθρεψαν. τουτέστιν εἰς τὰ ἔθνη. ὁ εἰπὼν "ἐγώ εἰμι σκώληξ καὶ οὐκ ἄνθρωπος"· κατήργησεν γὰρ διὰ τ῅ς αὐτοῦ παρουσίας τὴν πρόσκαιρον τοῦ νόμου λατρείαν.

τουτέστιν αἱ πονηραὶ πράξεις. «Καὶ κατακυριεύσῃ». ἐν ᾧ κατὰ τὸν προφήτην ἀφανίζεται τὸ πρόσωπον τοῦ ἀντικειμένου εἰς τὴν θάλασσαν τὴν πρώτην καὶ τὰ ὄπισθεν αὐτοῦ εἰς τὴν θάλασσαν τὴν ἐσχάτην. ῍Η καὶ ἄλλως· ἀφανίζεται τὸ πρόσωπον τοῦ διαβόλου. τουτέστιν αὐτὴν τὴν διὰ τ῅ς τοῦ βίου καθαρότητος τοῦ χαρίσματος ἐνέργειαν διαδεικνυμένην καὶ τρόπον τινὰ φωνὴν ἀφιεἶσαν. Σοῦτο γὰρ ἐξουσιαστικῶς ὅπου θέλει πνεἶ. ῍Η καὶ θάλασσαν τὸ βάπτισμα νόησον. οὐδὲ εἰς ποἶον τέλος καταντᾶ ἡ τοῦ χαρίσματος δωρεά. ὅτι τοσαύτη γίνεται τῆ ψυχῆ ἐκ τ῅ς τοῦ Θεοῦ γνώσεως τ῅ς ἀνατελλούσης ἡμἶν τὴν δικαιοσύνην ὥστε καὶ αὐτὰς ψιλὰς τὰς φαντασίας τ῅ς ἀλλοιωτ῅ς ἡμῶν φύσεως—αὕτη γὰρ ἡ σελήνη—τέλεον ἀνταναιρεθ῅ναι. λέγων τὸ βάπτισμα. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 188 Ἡ πρὸς Νικόδημον ἀπὸ τοῦ Κυρίου γενομένη διάλεξις. τ῅ς ἀπλέτου δηλονότι γνώσεως. τουτέστιν τ῅ς γνώσεως. εἴτε διδασκαλίας ἐστὶν χάρισμα εἴτε ἰαμάτων εἴτ᾽ ἔτι *** *** *** (≡14Α_258≡> ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 189 Σί ἐστιν ἡ τοῦ Πνεύματος βλασφημία καὶ πῶς «π᾵ν ἁμάρτημα ἀφεθήσεται τοἶς ἀνθρώποις. περὶ ποίου λέγει πνεύματος; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Σινὲς μὲν περὶ τοῦ ἀερίου πνεύματος λέγειν τὸν Κύριον νομίζουσιν. διὰ τ῅ς δευτέρας θαλάσσης. πρώτην θάλασσαν. μόνον δὲ τὴν φωνὴν ἀκούουσιν. ἐν ᾗ ἐννήχονται διὰ τ῅ς τῶν ὄντων θεωρίας οἱ ταύτης μέτοχοι. ὡς εἴρηται. φησίν. διὰ τ῅ς πρακτικ῅ς· αὐτὴ γάρ. ἐμοὶ δὲ μ᾵λλον φαίνεται ὅτι περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος λέγει. οὐ γινώσκουσιν. πόθεν μὲν ἐδόθη αὐτοἶς τὸ οἱονοῦν χάρισμα ἥ διὰ ποίαν αἰτίαν. ἐξ ἧς ἀρχόμενος κυριεύει τῶν ὑποτασσομένων τ῵ αὐτοῦ νόμῳ «ἕως θαλάσσης». Σὸ δὲ οὔτε ἐνταῦθα οὔτε ἐν τ῵ μέλλοντι ἄφεσιν γίνεσθαι τοἶς βλασφημοῦσιν. ἐν ᾗ τὰ ὀπίσθια τοῦ ἐχθροῦ καταργοῦνται· τότε γὰρ ἡ φύσις ἡμῶν ἀποτίθεται τελείως τὸν διὰ τ῅ς παραβάσεως ἐντεθέντα νόμον τ῅ς ἁμαρτίας. τουτέστιν αἱ προλήψεις τῶν κακῶν καὶ αἱ φαντασίαι. οὔτε ἐν τ῵ αἰῶνι τούτῳ οὔτε ἐν τ῵ μέλλοντι»; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἡ περὶ τ῅ς τοῦ Πνεύματος βλασφημίας ἀπορία αὐτόθεν ἔχει τὴν λύσιν· τοῦ γὰρ Κυρίου ἰάσεις ποιοῦντος ποικίλας.πνεύματος»; «Πλ῅θος δὲ εἰρήνης» ἐν ἡμἶν γίνεται ὅτ᾽ ἅν κατευνασθέντα τὰ πάθη ἀστασίαστα πρὸς τὴν ψυχὴν διαμένουσιν· τὸ δὲ «ἕως οὗ ἀνταναιρεθῆ ἡ σελήνη» τοῦτο δηλοἶ. θέλει δὲ ἐν τοἶς δεκτικοἶς καὶ καθαροἶς τὴν διάνοιαν· οὗτοι γὰρ ἐμπνεόμενοι τὰ θεἶα χαρίσματα. οἱ Ἰουδαἶοι τὰς τοῦ Πνεύματος ἐνεργείας τ῵ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων ταύτας ἀνετίθεσαν. τοἶς δὲ εἰς αὐτὸ βλασφημοῦσιν οὐκ ἀφεθήσεται. [69] . ὡς εἴρηται. ἡ πρώτη θάλασσα· ἀφανίζεται δὲ καὶ τὰ ὀπίσθια. ἐν ᾗ λέγει ὅτι τὸ πνεῦμα ὅπου θέλει πνεἶ καὶ τὴν φωνὴν αὐτοῦ ἀκούεις. ἐσχάτην δὲ τὴν ἀνάστασιν. «ἀπὸ θαλάσσης ἕως θαλάσσης»· θάλασσαν ἐνταῦθα τὴν πρ᾵ξιν δηλοἶ.

ἀλλὰ καὶ περὶ πάντων τῶν κατ᾽ αὐτοὺς τῆ ἀρετῆ διαλαμψάντων λέγει ἀντὶ τοῦ "τῶν τῆ βάσει τῶν ἀρετῶν πλησίον μου ἐχόντων τὴν στάσιν". ἄλλον δὲ ἄνθρωπον εὖ ποιῶν. ὁ δὲ Ματθαἶος· «ἕως ἅν ἴδωσιν τὸν Τἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχόμενον ἐν τῆ δόξῃ αὐτοῦ». Ἐπεὶ οὖν ἅτινα εἰς ἀνθρώπους τις ἁμαρτάνει. τὸν ἐπὶ τῆ εὐχαριστίᾳ μισθὸν λαμβάνει. (≡14Α_262≡> ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 190 Ἐκ τοῦ Εὐαγγελίου· «ἀμὴν λέγω ὑμἶν· εἰσί τινες τῶν ὧδε ἑστώτων οἵτινες οὐ μὴ γεύσονται θανάτου ἕως ἅν ἴδωσιν τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ ἐληλυθυἶαν ἐν δυνάμει». ὡς εἴρηται. ἐν τῆ ἐξετάσει τῶν βεβιωμένων ὡς φύλαξ τ῅ς ἐντολ῅ς οὐ κρίνεται· τ῅ς γὰρ ἑαυτοῦ ἐντολ῅ς οὐκ ἐπιλήσμων ὁ ἀψευδέστατος. Ἀλλ᾽ ἐπειδὴ οἷδεν ὁ λόγος διαφόρους θανάτους—καὶ [70] . οὐ μόνον κατὰ τὴν ἱστορίαν τοἶς μαθηταἶς ἔλεγεν τὸ εἰσίν τινες τῶν ὧδε ἑστώτων. εἰ δὲ ἀχαριστεἶ. Ὠκονόμησεν φιλάνθρωπος ὢν ὁ Δεσπότης τ῅ς φύσεως. φοβούμενος οὐδένα κρίνει. ἀλλὰ πάντοτε ἐνεργὴς ὢν ἡλίου δίκην τὸ οἰκεἶον φῶς ἐπιλάμπει. ὅτι οὐ μὴ γεύσονται τοῦ φυσικοῦ θανάτου ἕως ἅν ἴδωσιν διὰ τ῅ς Μεταμορφώσεως τὴν εἰκόνα τ῅ς μελλούσης ἔσεσθαι τοἶς ἁγίοις λαμπρότητος. αὐτῆ καὶ ἀπελογήσατο—ἡ δὲ εἰς τὸ Πνεῦμα βλασφημία—ἔστιν δὲ ἡ ἀπιστία μὴ ἔχουσα ἑτέραν πρόφασιν συγχωρήσεως εἰ μὴ τὸ γενέσθαι πιστόν—. ὡς ἔδειξεν ὁ λόγος. Σὸ δὲ «οὐ μὴ γεύσονται θανάτου» εἴρηται μὲν καὶ περὶ τῶν ἀποστόλων. δι᾽ ἃς μὲν ἁμαρτίας παιδεύεται ἐκ τούτων καθαίρεται. καὶ ἡμῶν μὴ μετανοούντων. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐπειδὴ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος τοἶς καθ᾽ ἱστορίαν γινομένοις οὐ περιγράφεται. ἀκούων δὲ τοῦ Κυρίου λέγοντος "μὴ κρίνετε ἵνα μὴ κριθ῅τε". τρόπους μετανοίας· ἐν μὲν τ῵ μέλλοντι. Υασί τινες τῶν τὰ τοιαῦτα διὰ τοῦ Πνεύματος ἠκριβωκότων τέσσαρας (≡14Α_260≡> εἷναι τρόπους δι᾽ ὧν συγχώρησις γίνεται ἁμαρτημάτων. ἐφ᾽ ἃ τὴν ὆οπὴν ἕξει. συγχώρησις γίνεται· οὗτος μὲν ὁ εἸς τρόπος· δεύτερος δὲ οὗτος· ὅτ᾽ ἄν τις ἐν ἁμαρτίαις ἐνεχόμενος. εἴτε εἰς οἷκτον καὶ συμπάθειαν πρὸς τὸν πλησίον κινηθεὶς ἥ ὅσα ἄλλα φιλανθρωπίας ἐχόμενα. εἰς ἣν φύσιν ἥμαρτεν. δύο· ὅτ᾽ ἄν τις ἀδιαφόρως ἐνταῦθα ἁμαρτήσας καὶ πάλιν ἀδιαφόρως ἀγαθοεργήσας. Σαῦτα μὲν ὁ Μάρκος. εἰκότως τ῵ ἐν τῆ ἀπιστίᾳ τὸν βίον κατακλείσαντι οὔτε ἐνταῦθα οὔτε ἐν τ῵ μέλλοντι ἀφεθήσεται τ῅ς ἀπιστίας καὶ ἀθεἹας ἡ ἁμαρτία.ἑξ῅ς ζητητέον. ἐν ἀνάγκαις. πολλὰς ἔχει προφάσεις συγχωρήσεων—ἁμαρτάνων γάρ τις εἰς ἄνθρωπον. τὴν δὲ ὑπὲρ τ῅ς ἀχαριστίας εἰσπράττεται ποινήν. ταῦτα ἐν τ῵ μέλλοντι αἰῶνι ἐν τ῵ καιρ῵ τ῅ς κρίσεως ζυγοστατούμενα. Οἱ δὲ ἕτεροι δύο τρόποι ἐνταῦθα τὴν συγχώρησιν ἔχουσιν· ὅτ᾽ ἅν ἐν ἁμαρτίαις τις ὢν οἰκονομ῅ται ἐκ τ῅ς προνοίας ἐν συμφοραἶς. ἵνα ὑπὲρ αὐτῶν ἐνταῦθα μετανοήσῃ ὁ ἄνθρωπος. ἐν νόσοις—ὡς οὐκ οἸδεν γὰρ διὰ τῶν τοιούτων καθαίρει αὐτὸν ὁ Θεός—καὶ εἰ μὲν εὐχαριστεἶ πειραζόμενος. δύο ἐνταῦθα καὶ δύο ἐν τ῵ μέλλοντι. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ ἐξικνεἶται ἡ μνήμη ὅλου τοῦ χρόνου μνημονεύειν τὰ σφάλματα.

καὶ οὗτος ἔθανεν τῆ προτέρᾳ καταστάσει. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 191 «Καὶ ἐγένετο μεθ᾽ ἡμέρας ἓξ παραλαμβάνει ὁ Ἰησοῦς τὸν Πέτρον καὶ Ἰάκωβον καὶ Ἰωάννην καὶ ἀναφέρει αὐτοὺς εἰς ὄρος ὑψηλὸν κατ᾽ ἰδίαν καὶ μετεμορφώθη ἔμπροσθεν αὐτῶν καὶ ἔλαμψεν τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος. Σὸ δὲ λέγειν τὸν μὲν ἕνα τῶν εὐαγγελιστῶν "ἐρχόμενον τὸν Τἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῆ δόξῃ αὐτοῦ". ἡνίκα τὴν πρὸς τὰ πάθη μάχην ἀφέμενος ἐπὶ τὴν φυσικὴν θεωρίαν ἔλθῃ. ἀπέθανεν τῆ προτέρᾳ καταστάσει. ὁ δὲ τὰς ὀκτὼ εἰπὼν καὶ τὴν ἀρχὴν ἐν ᾗ εἷπεν ὁ Κύριος καὶ τὸ τέλος ἐν ᾗ ἡ Μεταμόρφωσις γέγονεν ἐσήμανεν. κατὰ δὲ τὸ ἀνθρώπινον γέγονεν δι᾽ ἡμ᾵ς Τἱὸς ἀνθρώπου. ἀλλὰ τῆ κατὰ ἀπόφασιν θεολογίᾳ παραδεικνὺς τὸ ἀπρόσιτον τ῅ς θεότητος κρύφιον. οἵτινες τῆ περιουσίᾳ τῶν ἀρετῶν καὶ τ῅ς γνώσεως τὰ φαινόμενα πάντα διέβησαν. ἀργήσας ἐκ τ῅ς κατὰ τὴν πρ᾵ξιν ἀγωνιστικ῅ς μάχης· ἀλλὰ καὶ ὁ περάσας τὴν φυσικὴν θεωρίαν καὶ πάντα τὰ αἰτιατὰ καταλιπὼν καὶ εἰς τὸν αἴτιον ἐλθὼν διὰ τ῅ς θεολογικ῅ς ἀποφάσεως. δεἶ τὸν θέλοντα συναναβ῅ναι τ῵ Λόγῳ εἰς τὸ τ῅ς θεολογίας ὄρος πρῶτον μὲν καθάπερ μίαν ἡμέραν περ᾵σαι τὰ παρὰ φύσιν καὶ καθάπερ ἓξ ἡμέρας περ᾵σαι τὴν [71] . τὸ ἄπορον ἐν τούτοις οἷμαι τὴν ἐπίλυσιν δέχεσθαι καὶ συντρέχειν τὴν ἱστορίαν ἁρμοδίως τῆ θεωρίᾳ· ὥσπερ γὰρ κατὰ τὴν ἱστορίαν ὁ τὰς ἓξ ἡμέρας εἰπὼν τὰς ἐν τ῵ μέσῳ εἷπεν. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Σὸ μεθ᾽ ἡμέρας ἓξ σημαίνει ὅτι ἐπειδὴ ἐν ἓξ ἡμέραις ὁ Θεὸς τὴν φαινομένην κτίσιν εἰς τὸ εἷναι παρήγαγεν. μηκέτι ἐν τοἶς πεποιημένοις κινούμενος ἀλλ᾽ ἐν τ῵ ποιητῆ τῶν ὅλων μεταβιβάσας τὴν κίνησιν—περὶ οὖν τοῦ κατὰ ἀφαίρεσιν πάντων γινομένου θανάτου λέγει ὅτι οὐ μὴ γεύσονται αὐτοῦ. οὕτως ἡμεἶς ἐν τῆ ἀναστάσει ἄφθαρτον ἀπολαμβάνοντες σῶμα ἐσόμεθα· τὸ γὰρ εἰπεἶν ἐληλυθυἶαν ἐν δυνάμει ἐσήμανεν ὡς οὔπω ἐνεργείᾳ πάρεστιν ἡ ἐλπιζομένη τῶν ἁγίων ἄφθαρτος καὶ αἰώνιος βασιλεία. τοῦτο σημαίνει· ἐπειδὴ κατὰ μὲν τὴν θεότητα ἔστιν Τἱὸς τοῦ Θεοῦ. ἐνασχολούμενος τῆ τῶν ὄντων θεωρίᾳ. τὰ δὲ ἱμάτια αὐτοῦ ἐγένετο λευκὰ ὡς τὸ φῶς». ἕως οὗ μεταμορφωθεὶς ὁ Κύριος παραδείξει ἑαυτὸν μηκέτι καταφασκόμενον ἐκ τ῅ς τῶν ὄντων θέσεως. οὗτοι τ῵ Λόγῳ συναναβαίνουσιν ἐν τ῵ τ῅ς θεολογίας (≡14Α_266≡> ὄρει. κατὰ δὲ τὸ γενέσθαι Τἱὸς ἀνθρώπου λέγεται ἔρχεσθαι ἐν τῆ δόξῃ αὐτοῦ. τουτέστιν οὐ μὴ πάθωσιν αὐτὸν (≡14Α_264≡> οἱ τῶν ἀποστόλων κατ᾽ ἀρετὴν ἰσοστάσιοι.γὰρ ἡ τῶν παθῶν νέκρωσις θάνατος λέγεται· ἀλλὰ καὶ ὁ πρακτικός. καθ᾽ ὃ μὲν οὖν ἐστιν Τἱὸς τοῦ Θεοῦ ἀεὶ τὴν δόξαν κέκτηται. τὸν δὲ ἕτερον "ἕως ἅν ἴδωσιν τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ ἐληλυθυἶαν ἐν δυνάμει". Οὕτως γὰρ ἐδόξασεν τὴν προσληφθεἶσαν ἀνθρωπότητα ὅτι ὥσπερ ἐν τ῵ παθητ῵ σώματι ὢν ὤφθη ἐν τ῵ ὄρει μεταμορφωθείς. οὕτως καὶ κατὰ τὴν θεωρίαν· ἐπειδὴ γὰρ ὁ ἄνθρωπος διὰ τ῅ς παραβάσεως εἰς τὸ παρὰ φύσιν ἐξωλίσθησεν. Ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ὁ Λουκ᾵ς ὀκτὼ ἡμερῶν ἐμνημόνευσεν καὶ δοκεἶ ἐναντιότητα τῶν εὐαγγελιστῶν δεικνύειν.

ὁ δὲ Ιωάννης ἑρμηνεύεται ‘περιστερά. ἅπερ λευκὰ βλέπουσιν οἱ τὸ μὲν γράμμα τ῅ς θείας Γραφ῅ς ἀποξέοντες τ῅ς ἐπικειμένης παχύτητος καὶ τῆ τοῦ Πνεύματος θεωρίᾳ τὸ λαμπρὸν τῶν νοημάτων ἐποπτεύοντες κάλλος καὶ οἱ τὴν αἰσθητὴν κτίσιν τῆ περιαιρέσει τ῅ς κατ᾽ αἴσθησιν ἀπάτης λαμπρῶς ἐποπτεύοντες καὶ ἐκ μεγέθους καλλον῅ς τὸν ταύτης Δημιουργὸν ἀναλόγως συλλογιζόμενοι. Πρόσωπον δὲ τοῦ Λόγου ἐστίν. οἸον. ὥσπερ οὐδὲ τῆ λαμπρότητι τοῦ ἡλίου. Ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ἱμάτιον ἐμνήσθη ἡ Γραφή. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 192 «Καὶ ἰδοὺ ὤφθησαν Μωυσ῅ς καὶ Ἡλίας συλλαλοῦντες αὐτ῵· ἀποκριθεὶς δὲ Πέτρος εἷπε τ῵ Ἰησοῦ· "Κύριε. σημαίνεται δὲ διὰ τούτων ἡ κατὰ τῶν τ῅ς ὑπακο῅ς τῶν ἐντολῶν ἄτρεπτος καὶ ἀμετακίνητος εἰς Θεὸν πίστις. φυσικὴ [72] . ΢ῶμα οὖν τοῦ Λόγου ἐστὶν ἡ τῶν ἀρετῶν οὐσία. κἅν εἰ πάνυ τις τὴν ὀπτικὴν δύναμίν ἐστιν κεκαθαρμένος. οὐκέτι τ῵ Θεὸς λέγεσθαι καὶ ἅγιος καὶ βασιλεὺς καὶ τὰ τοιαῦτα καταφασκόμενος. ἐλπίδα τε καὶ ἀγάπην συναναβαίνει ὁ Λόγος εἰς τὸ τ῅ς θεολογίας ὄρος καὶ μεταμορφοῦται ἔμπροσθεν αὐτῶν. ὁ δὲ Ἰάκωβος ἑρμηνεύεται ‘πτερνιστής.’ δηλοῦται δὲ διὰ τούτου ἡ ἐλπίς—εἰ μὴ γάρ τις ἐλπίσῃ τῶν παρερχομένων τούτων καὶ φθαρτῶν ἀντιλαμβάνειν τὰ ἀπαρόδευτα καὶ ἄφθαρτα. τοἶς οὖν κτησαμένοις πίστιν. Σρεἶς δὲ σκηναί εἰσιν· πραγματική. ἐπειδὴ ἡ πραότης οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν ἥ θυμοῦ καὶ ἐπιθυμίας εἰς τὰ παρὰ φύσιν ἀκινησία. ᾗπερ ἐνατενίσαι τῆ τῶν λογισμῶν ἑρμηνείᾳ ἀδύνατον. ποιήσωμεν τρεἶς σκηνάς. κατὰ τὸν Ἀπόστολον φάσκοντα "εἴτε προφητεἶαι παύσονται εἴτε γνῶσις καταργηθήσεται". ἡ πραότης καὶ τὰ τοιαῦτα· ἱμάτια δὲ τοῦ Λόγου εἰσὶν τὰ τ῅ς Γραφ῅ς ὆ήματα καὶ ἡ προβεβλημένη καὶ ἐκ Θεοῦ τὸ εἷναι λαβοῦσα κοσμουργία. καὶ ἐπειδὴ ὁ Πέτρος κατὰ τὸ πρῶτον τοῦ ΢ίμωνος ὄνομα ‘ὑπακοὴ’ ἑρμηνεύεται. ὅπερ ἔλαμψεν ὥσπερ ἥλιος.’ δηλοῦται δὲ διὰ τούτου ἡ ἀγάπη. καλόν ἐστιν ἡμ᾵ς εἷναι ὧδε· εἰ θέλεις. ἡ ἀγαθότης. Διατί δὲ «παραλαμβάνει Πέτρον καὶ Ἰάκωβον καὶ Ἰωάννην» μόνους κατ᾽ ἰδίαν; Ὡς ἀεὶ τοῦ Λόγου τὴν ὀχλώδη καὶ ταραχ῅ς ἀνάμεστον ἐκνεύοντος κατάστασιν. χρὴ κατὰ τὸν εἱρμὸν τ῅ς ἀκολουθίας καὶ τοῦ σώματος μνείαν ποιήσασθαι. ὁ δὲ μήτε δι᾽ ἐπιθυμιῶν μήτε δι᾽ ἀποτυχίαν (≡14Α_268≡> ὧν ἐπιθυμεἶ εἰς θυμὸν ἐρχόμενος προδήλως πάντας ἀγαπᾶ. συγκρινομένη τῆ μελλούσῃ καταστάσει. ἥτις ἐστὶν ὀγδόη· ὑπερθετικὴ γὰρ τοῦ χρόνου αὕτη καὶ τὴν μέλλουσαν χαρακτηρίζει κατάστασιν. σοὶ μίαν καὶ Μωσῆ μίαν καὶ Ἡλίᾳ μίαν"». Σίνος δὲ χάριν σκηνῶν ὁ Πέτρος ἐμνημόνευσεν; Ἐπειδὴ π᾵σα γνῶσις καὶ π᾵σα ἀρετή.φύσιν καὶ γενέσθαι ἐν τῆ ὑπὲρ φύσιν. ἀλλὰ κατὰ τὸ ὑπέρθεος καὶ ὑπεράγιος καὶ πάντα τὰ καθ᾽ ὑπεροχὴν λεγόμενα ἀποφασκόμενος. κατὰ δὲ τὸ Πέτρος δηλοἶ τὴν ἀτρεψίαν. ἡ χαρακτηριστικὴ τ῅ς οὐσίας αὐτοῦ κρυφιότης. οὐκ ἅν τὸν τὴν ἀπάτην ἀεὶ ἐν τοἶς αἰσθητοἶς ἔχοντα διάβολον πτερνίσαι δύναται—. (≡14Α_270≡> ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Οἱ γὰρ διαβαίνοντες ἀπὸ τοῦ γράμματος εἰς τὸ πνεῦμα ὁρῶσιν τόν τε νόμον καὶ τοὺς προφήτας συνόντας τ῵ Λόγῳ καὶ διαπρυσίῳ καταγγέλλοντας φωνῆ τὴν αὐτοῦ παρουσίαν. σκην῅ς εὐκαταλύτου οὐδὲν διενήνοχεν.

ἵνα καὶ διὰ τῶν ἀκουσίων καὶ ἐπιπόνων πειρασμῶν. Ποίου καιροῦ; Σοῦ κατὰ τὸν σταυρὸν πάθους. ἑκουσίων τε καὶ ἀκουσίων. τὴν δὲ φυσικὴν θεωρίαν τ῵ Μωυσῆ ὡς γεγραφότι τὴν τῶν ὅλων γέννησιν. Ὁ οὖν Μωυσ῅ς ὡς πρῶτος νομοθετήσας καὶ νηπίοις οὖσι τοἶς Ἰουδαίοις τὸν νόμον παραδούς. καὶ θριαμβευθεὶς ἐν τ῵ σταυρ῵ κατηργήθη. δυνηθείη εὑρεἶν ἐν αὐτ῵ τι τῶν ἀνθρωπίνων παθῶν· ἀπεκρούσθη δὲ καὶ διὰ τούτων.καὶ θεολογική· καὶ τὴν μὲν θεολογικὴν ὡς Θε῵ τ῵ Κυρίῳ ἀπένειμεν. (≡14Α_272≡> Ὁ δὲ Ἡλίας τοῦ προφητικοῦ χαρίσματος τύπον φέρων ὡς ὑπεραναβεβηκὼς τὰ νομικὰ παραγγέλματα νηστεύει τεσσαράκοντα ἡμέρας. νηστεύσας τὰς τεσσαράκοντα ἡμέρας. πρῶτον μὲν διὰ τῶν ἡδονικῶν πειράσας τὸν Κύριον ὁ διάβολος. ὡς ᾤετο. τεσσαράκοντα νηστεύει ἡμέρας. δέδωκεν ἡμἶν δύναμιν οὐ μόνον τῶν κατὰ πρ᾵ξιν καὶ συγκατάθεσιν ἁμαρτιῶν ἀπέχεσθαι ἀλλὰ καὶ αὐτῶν τῶν ψιλῶν φαντασιῶν ἀνωτέρους γενέσθαι. τουτέστιν ἡδονικῶν τε καὶ ἐπιπόνων. σημαίνων ὅτι ἡ κατ᾽ αὐτὸν νομοθεσία τῶν κατὰ πρ᾵ξιν ἁμαρτημάτων τὴν ἀποχὴν νομοθετεἶ· π᾵σα γὰρ ἁμαρτία ἐκ τῶν αἰσθητῶν καὶ τῶν αἰσθήσεων συνίστασθαι πέφυκεν. σημαίνων ὅτι τὸ προφητικὸν χάρισμα τὴν ἀποχὴν τῶν συγκαταθέσεων νομοθετεἶ. ὡς οἱ κακοπαθήσαντες ἐν τῆ ἐρήμῳ Ἰσραηλἶται τεσσαράκοντα ἔτη καὶ οἱ αὐτοὶ δουλεύσαντες ἐν Αἰγύπτῳ τετρακόσια ἔτη. διά τε γαστριμαργίας καὶ φιλαργυρίας καὶ κενοδοξίας—πάντα γὰρ ταῦτα ἡδον῅ς εἰσιν ποιητικά—καὶ ἀποκρουσθείς. προσβαλὼν τ῵ Κυρίῳ. Ἀλλὰ γὰρ καὶ ὁ κόσμος οὗτος ἐν ᾧ τὴν κάκωσιν ὑπομένομεν ἐκ τεσσάρων συνίσταται στοιχείων. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 194 Σί σημαίνει ἐν τ῵ Εὐαγγελίῳ ὅτε μετὰ τὸ πάντα πειρασμὸν τοῦ διαβόλου τοῦ Κυρίου ἀποκρουσαμένου ἐπισημαίνεται ὁ εὐαγγελιστὴς ὅτι «ἀπέστη ἀπ᾽ αὐτοῦ ὁ διάβολος ἄχρι καιροῦ»; Ποίου ἄρα καιροῦ; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Διπλῶν τῶν πειρασμῶν ὄντων. τὴν δὲ πρακτικὴν τ῵ Ἡλίᾳ ὡς παρθένῳ καὶ ζηλωτῆ καὶ ἀσκητῆ. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 193 Σίς ὁ λόγος τοῦ Μωσέα καὶ Ἡλίαν τεσσαράκοντα ἡμέρας νηστεῦσαι καὶ τί δήποτε ὁ Κύριος ὥσπερ τὰ τῶν δούλων ἐπισφραγίσας κατεδέξατο καὶ αὐτὸς τὰς αὐτὰς μ' (40) ἡμέρας ἄσιτος διαμεἶναι καὶ τί σημαίνει ὁ τεσσαράκοντα ἀριθμός; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ὁ μὲν τεσσαρακοστὸς ἀριθμὸς ὡς κακωτικὸς πολλαχοῦ ἐν τῆ θεοπνεύστῳ παρείληπται Γραφῆ. ἀπέστη ἄχρι καιροῦ. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ 195 [73] . Ὁ δὲ Κύριος ὡς πληρωτὴς τοῦ νόμου καὶ μόνος ἄρας τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου.

Ἐπειδὴ μεμαρτύρηται ὁ Ἰωάννης ὑπ᾽ αὐτοῦ τοῦ Κυρίου μείζων πάντων τῶν ἐν γεννητοἶς γενέσθαι—καὶ γὰρ καὶ ὁ βίος αὐτοῦ καθαρὸς καὶ ἁμαρτίας πάσης κεχωρισμένος ἦν—. πάντες οὖν οἱ ἐξ Ἀδὰμ γεννώμενοι ἐν ἀνομίαις συλλαμβάνονται. ἀγρυπνία. ἐλεημοσύνη. ἡ δὲ παράβασις τ῅ς ἐντολ῅ς τὸν γάμον εἰσήγαγεν διὰ τὸ ἀνομ῅σαι τὸν Ἀδάμ. Ἀρεταὶ δὲ σώματός εἰσιν αὗται· νηστεία. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Α. χαμευνία. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Α.3 Σί ἐστιν· «ἐν ἀνομίαις συνελήφθην καὶ ἐν ἁμαρτίαις ἐκίσσησέν με ἡ μήτηρ μου»; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐπειδὴ ὁ προηγούμενος σκοπὸς τοῦ Θεοῦ ἦν τοῦ μὴ διὰ γάμου γενν᾵σθαι ἡμ᾵ς καὶ φθορ᾵ς. ἀοργησία. ταπείνωσις. τίνος *** *** λείπει ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ Α' ΕΡΩΣΑΠΟΚΡΙ΢ΕΩΝ ἐρωτήσεις διάφοροι καὶ ἐκλογαὶ διαφόρων κεφαλαίων ἀπορουμένων (≡14Α_278≡> ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Α. συμπάθεια. ἐγκράτεια.4 Σί ἐστιν τὸ παρὰ τοῦ Ἀποστόλου λεγόμενον "ἀνάθεμα (≡14Α_282≡> εἷναι ἀπὸ τοῦ Φριστοῦ ὑπὲρ τῶν συγγενῶν μου"; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ «Ηὐχόμην». ὑποπίπτοντες τῆ τοῦ προπάτορος καταδίκῃ. ψαλῶ δὲ καὶ τ῵ νοἹ"; (≡14Α_280≡> ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ «Χάλλει τις τ῵ πνεύματι» ὅτ᾽ ἅν μόνον τὴν προφορὰν τῶν ψαλλομένων διὰ γλώσσης φέρει· «ψάλλει δὲ τ῵ νοἺ» ὅτ᾽ ἅν τὴν δύναμιν τῶν ψαλλομένων γινώσκων τῆ θεωρίᾳ εὐφραίνεται. Διὰ τοῦτο καὶ ἡμεἶς τῆ τ῅ς μητρὸς ὑποπίπτοντες καταδίκῃ κισσ᾵σθαι λέγομεν ἐν ἁμαρτίαις. μακροθυμία. τὸ ἄθυμον. τὸ ἄτυφον. τουτέστιν ἀθετ῅σαι τὸν ἐκ Θεοῦ δοθέντα αὐτ῵ νόμον. τὸ κατανυκτικόν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Α. παραδοθ῅ναι ἀπὸ τοῦ Φριστοῦ τ῵ διαβόλῳ ὥστε μαστιγωθ῅ναι καὶ τὰς ὑπὲρ τοῦ Ἰσραὴλ κολάσεις ὑπομεἶναι. ἅσπερ κατὰ [74] . σωφροσύνη. φησίν. τὸ ἀφιλάργυρον. ἀμνησικακία.1 Σίνες ἀρεταὶ ψυχ῅ς καὶ τίνες σώματος; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἀρεταὶ ψυχ῅ς εἰσιν αὗται· ἀγάπη. ἀκτημοσύνη. τὸ ἄφθονον. τὸ ἄκριτον. τὸ ἀκενόδοξον. πραότης. τὸ ἀπερίσπαστον. τὸ ἀνυπερήφανον.2 Σί ἐστιν τὸ ἐν τ῵ Ἀποστόλῳ εἰρημένον "ψαλῶ τ῵ πνεύματι. Σὸ δὲ καὶ «ἐν ἁμαρτίαις ἐκίσσησέν με ἡ μήτηρ μου» σημαίνει ὅτι ἡ Εὔα ἡ πάντων ἡμῶν μήτηρ πρώτη ἐκίσσησεν τὴν ἁμαρτίαν ὥσπερ ὀργῶσα τὴν ἡδονήν. ἀνεξικακία.

καὶ ὁ ἔσω καὶ ὁ ἔξω ἄνθρωπος.9 Σί ἐστιν τὸ ἐν τ῵ ψαλμ῵ εἰρημένον "καθήμενος κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ σου κατελάλεις. (≡14Α_286≡> ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Α.7 Σί ἐστιν τὸ ἀπὸ Ἐλισσαίου. δένδρων καὶ τῶν λοιπῶν. καὶ κατὰ τοῦ υἱοῦ τ῅ς μητρός σου ἐτίθεις σκάνδαλον"; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ὁ τὴν τοῦ ὁμοπίστου πρ᾵ξιν κακηγορῶν καὶ ὥσπερ ἐγκαθήμενος τῆ τούτου λοιδορίᾳ. κατὰ ἀπάτην.6 Σί δηλοἶ ἐν τ῵ Εὐαγγελίῳ ὁ Κύριος λέγων ὅτι «δύο στρουθία ἀσσαρίου πωλεἶται»; (≡14Α_284≡> ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Υασὶ τὸ ἀσσάριον δεκάνουμον εἷναι· δηλοῦται δὲ διὰ τοῦ δέκα τὸ ἰῶτα γράμμα· ἀρχὴ δέ ἐστιν τοῦτο τοῦ ὀνόματος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Φριστοῦ. οὗτος εἰκότως λέγεται κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ καταλαλεἶν. κατὰ διάθεσιν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Α. Ἐξαγοράζεται οὖν διὰ τοῦ ὀνόματος τοῦ Κυρίου ὁ παλαιὸς καὶ ὁ νέος λαός. Σροπολογία δέ ἐστιν ἡ ἐπὶ τῶν ἡμετέρων μελῶν. ὀρέων. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Α. βουνῶν.τὸ δίκαιον ἐχρεώστουν ὑπὲρ τ῅ς εἰς Θεὸν αὐτῶν ἀπιστίας. οἸον. ὁ δὲ ἐκ διαθέσεως ἁμαρτάνων καὶ μήτε τῆ πείρᾳ μήτε τ῵ χρόνῳ εἰς μετάνοιαν ἐρχόμενος ἀνήκεστον ἔχει τὴν κόλασιν.8 Κατὰ πόσους τρόπους αἱ ἀλληγορίαι καὶ τί ἐστιν τροπολογία; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἀλληγορία ἐστὶν ἡ ἐπὶ τῶν ἀψύχων. μόνον ἵνα σωθῶσιν· καθ᾽ ὃν τρόπον καὶ ὁ Κύριος «παρέδωκεν ἑαυτὸν καὶ γέγονεν ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα». ὆ηθὲν "ποῦ ὁ Θεὸς ἀφφώ;" ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Κατὰ τρεἶς ἐπιβολὰς ἑρμηνεύεται· ἥ "ποῦ ὁ Θεὸς τοῦ πατρός μου;" ἥ "ποῦ ὁ Θεὸς τοῦ μεγάλου μου;" ἥ "ποῦ ὁ Θεὸς τοῦ κρυβέντος;" ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Α. κατὰ συναρπαγήν. ἀναλαμβανομένου τοῦ Ἡλίου. οὗτός ἐστιν 'ὁ τιθεὶς τ῵ υἱ῵ τ῅ς μητρὸς σκάνδαλον'. οἸον. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Α.5 Κατὰ πόσους τρόπους ἐξαμαρτάνει ὁ ἄνθρωπος; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Οἷμαι κατὰ τέσσαρας τρόπους ἁμαρτάνειν τὸν ἄνθρωπον. ὀφθαλμῶν καὶ τῶν λοιπῶν· τροπολογία γὰρ ἀντὶ τοῦ τρέπεσθαι λέγεται.10 [75] . κατὰ ἄγνοιαν. κεφαλ῅ς. Καὶ αἱ μὲν πρῶται τρεἶς εὐχερῶς εἰς ἐπίγνωσιν καὶ μετάνοιαν ἔρχονται. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Α. Ὁ δὲ τὸν υἱὸν τ῅ς σοφίας κοσμούμενον φθόνῳ φερόμενος ἐνδιαβάλλων καὶ πάντας σκανδαλίζων.

Ἐπειδὴ ἐν τ῵ ἁγίῳ Διαδόχῳ ἐν τ῵ ἑκατοστ῵ κεφαλαίῳ γέγραπται 'κριθήσεσθαί τινας διὰ πυρὸς καὶ καθαίρεσθαι ἐν τ῵ μέλλοντι αἰῶνι'. παρακαλῶ ἐκκαλυφθ῅ναί μοι διὰ τ῅ς σαφηνείας τὸν σκοπὸν τοῦ πατρός. καθαίρονται τ῅ς κολάσεως. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Α. ἐκεἶνος κρινεἶ αὐτόν"; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ [76] . (≡14Α_292≡> ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Α. τὴν ἀγγελικὴν δὲ τ῅ς θείας γνώσεως ἄφθονον μετάδοσιν· τὴν δὲ θείαν δικαιοσύνην ὁρίζονται τὸ πάσχειν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτανόντων.25 Πῶς ὀφείλομεν εὐσεβῶς νο῅σαι τὸ τοῦ Εὐαγγελίου. (≡14Α_288≡> Οἱ δέ γε μὴ πάντη τὸ τέλειον κτησάμενοι ἀλλὰ καὶ ἁμαρτήματα καὶ κατορθώματα κεκτημένοι. Ὁ οὖν Κύριος τὴν ὑπόνοιαν ταύτην ἀναιρῶν. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Σρεἶς δικαιοσύνας οἱ τὰ θεἶα σοφοὶ λέγουσιν εἷναι. ἀνθρωπίνην. τοῦ Κυρίου λέγοντος μέλλειν πάσχειν αὐτόν. ἀλλ᾽ ἐπειδὴ αἱ τοῦ Κυρίου στερήσεις (≡14Α_290≡> ἡμῶν ἕξεις ἐγένοντο. ὁ αὐτοῦ θάνατος ἡμἶν ζωὴ γέγονεν. οἸον. δι᾽ ἀτιμίας δόξαν—ὡς οὖν ἀντικειμένην αὐτοῦ τὴν ὑπόνοιαν ταύτην λέγει· "ὕπαγε ὀπίσω μου" ἀντὶ τοῦ "ἕπου μου τῆ βουλῆ καὶ μὴ προλάμβανε ζητῶν ἀκολουθίαν πραγμάτων". Σὸ δὲ σαταν᾵ς ὄνομά φασιν ‘ἀντικείμενον’ ἑρμηνεύεσθαι· ὅπερ ὁ Κύριος οὐχ ὑβριστικῶς προήγαγεν ἀλλ᾽ ὡσανεὶ ἔλεγεν "ἀντικείμενέ μου τ῵ σκοπ῵". βεβούλευται διὰ θανάτου ζωήν.11 Περὶ διαφόρων δικαιοσυνῶν. οὗτοι ἐν τ῵ δικαστηρίῳ τ῅ς κρίσεως ἔρχονται κἀκεἶ διὰ τ῅ς τῶν ἀγαθῶν καὶ φαύλων πράξεων ἀντεξετάσεως οἱονεὶ πυρούμενοι. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Α. ὅτι "ὁ Πατὴρ κρίνει οὐδένα ἀλλὰ τὴν κρίσιν π᾵σαν δέδωκεν τ῵ Τἱ῵" καὶ πῶς ἐν ἄλλῳ τόπῳ λέγει ὅτι "ἐγὼ κρίνω οὐδένα ἀλλ᾽ ὁ Λόγος ὃν ἐλάλησα. κατὰ τὸν Ἀπόστολον ἐν νεφέλαις ἁρπάζονται καὶ εἰς κρίσιν οὐκ ἔρχονται. ὑπελάμβανεν τῆ φύσει τῶν πραγμάτων ἑπόμενος ὡς ἀδύνατόν ἐστιν τὴν ζωὴν ἀποθνῄσκειν ἥ τὴν τοσαύτην δόξαν ἀτιμασθ῅ναι. ἀγγελικὴν καὶ θείαν· καὶ τὴν μὲν ἀνθρωπίνην φασὶν τὴν ἐν τοἶς αἰσθητοἶς τοῦ κόσμου τούτου ἰσονεμίαν τε καὶ εὐγνωμοσύνην.12 Σίνος χάριν ἐπιτιμήσας ὁ Κύριος τ῵ Πέτρῳ εἴρηκεν αὐτὸν σαταν᾵ν; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Οὐχ ὥς τινες νομίζουσιν τὸν Πέτρον ἀποκαλεἶ σαταν᾵ν ὑβριστικῶς ὁ Κύριος. Ὁ οὖν ἀπόστολος Πέτρος. ὡς οὐ δεἶ φύσεως ἀκολουθίαν ἐν τοἶς ὑπὲρ φύσιν ἐπιζητεἶν—διὰ γὰρ τῶν ἐναντίων ταῦτα ποιήσας. ἡ αὐτοῦ ἀτιμία ἡμἶν ἐγένετο δόξα. εἴπερ ἡ τῶν ἀγαθῶν πλάστιγξ ἐπιβαρήσει. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Οἱ τὸ τέλειον τ῅ς πρὸς Θεὸν ἀγάπης κεκτημένοι καὶ τὸ πτερὸν τ῅ς ψυχ῅ς διὰ τῶν ἀρετῶν μετεωρίσαντες.

(≡14Α_294≡> ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Α. ὁ δὲ ὄφις ὁ ἀποστάτης διάβολος. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Α. τουτέστιν ἐπὶ τὸν νοῦν· ἄνθρακες πυρός.Καθ᾽ ὃ Θεός ἐστιν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Α. Λαμβάνεται οὖν ὁ πελεκὰν εἰς τὸν Κύριον· τὰ δὲ παιδία αὐτοῦ. Αὐτὸς δὲ τί μηχαν᾵ται; Εἰς ὕψος πήγνυσι τὴν καλιὰν αὐτοῦ. οὐ καθ᾽ ὃ Θεός ἐστιν ὁ Τἱὸς ἀλλὰ καθ᾽ ὃ ἄνθρωπος γέγονεν. Οὕτως γὰρ σωρεύεται ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ. Ἐνεφύσησεν οὖν ὁ ἀρχέκακος ὄφις διὰ τ῅ς παρακο῅ς τοἶς πρωτοπλάστοις καὶ γεγόνασιν νεκροὶ τῆ ἁμαρτίᾳ.29 Σί ἐστιν· «ἐκεἶ στρουθία ἐννοσσιεύσουσιν»; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ ΢τρουθία ἥ τὰς ψυχὰς ἥ τὰς διαφόρους ἀρετὰς λέγει.28 Σί σημαίνει τὸ ἐν τ῵ ἑκατοστ῵ πρώτῳ ψαλμ῵ εἰρημένον "ὡμοιώθην πελεκ᾵νι ἐρημικ῵"; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ὁ πελεκὰν οὗτος ὄρνεόν ἐστιν· ὁ δὲ ὄφις πολὺ ἐχθραίνει τῶν νεοττῶν αὐτοῦ. ὁ Ἀδὰμ καὶ ἡ Εὔα. δέον τρέφειν αὐτὸ δι᾽ ἐγκρατείας καὶ πόνων καὶ ποτίζειν τῆ μελέτῃ τῶν θείων λογίων. Ἐὰν οὖν ἐκ τ῅ς συνειδήσεως πιεζόμενον τὸ τ῅ς σαρκὸς φρόνημα πεινᾶ. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Α. ἀεὶ διὰ τ῅ς ἐπαναστάσεως τῶν παθῶν πολεμοῦν ἡμ᾵ς. Κρινεἶ δὲ πάντας συγκρίνων τὴν ἑαυτοῦ ὡς ἀνθρώπου πολιτείαν πρὸς ἡμ᾵ς. Ἔρχεται οὖν ὁ πελεκὰν καὶ θεωρεἶ ὅτι ἀπέθανον αὐτοῦ τὰ παιδία καὶ σκοπεἶ νεφέλην καὶ πέταται εἰς ὕψος καὶ μετὰ τῶν πτερύγων τύπτει αὐτοῦ τὰς πλευρὰς καὶ ἐξέρχεται αἸμα καὶ διὰ τ῅ς νεφέλης ἐπιστάζει τούτοις καὶ ἐγείρονται. Ὁ γοῦν Κύριος ἡμῶν καὶ Θεὸς διὰ τὴν πρὸς ἡμ᾵ς ἀγάπην ὑψοῦται ἐπὶ τοῦ τιμίου σταυροῦ καὶ νυγεὶς τὴν πλευρὰν διὰ τ῅ς νεφέλης τοῦ ἁγίου Πνεύματος ζωὴν ἡμἶν ἐδωρήσατο τὴν αἰώνιον.30 [77] . Ὁ δὲ Πατὴρ δέδωκεν τ῵ Τἱ῵ τὴν κρίσιν. ἥ διψᾶ θείαν γνῶσιν. ἐὰν διψᾶ πότιζε αὐτόν· τοῦτο γὰρ ποιῶν ἄνθρακας πυρὸς σωρεύσεις ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ»; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐχθρὸν ἔχομεν κατὰ τ῅ς ψυχ῅ς τὸ ἡμέτερον σῶμα. οὐδὲ ὁ Πατὴρ οὐδὲ ὁ Τἱὸς κρινεἶ οὐδένα· οὐδὲ γὰρ ἄνθρωπος ἀλόγων γίνεται κριτὴς ἀλλ᾽ ἀνθρώπων. τουτέστιν ὀρέγεται σωτηρίας. θεἶοι καὶ πνευματικοὶ λογισμοί. τουτέστιν ἡ διδασκαλία. πανταχόθεν περιφράσσων αὐτὴν (≡14Α_296≡> διὰ τὸν ὄφιν. ἡ δὲ καλιὰ αὐτοῦ ὁ παράδεισος. Σί οὖν ποιεἶ ὁ κακομήχανος ὄφις; Περισκοπεἶ ὅθεν πνέει ὁ ἄνεμος κἀκεἶθεν ἐμφυσᾶ τοἶς νεοττοἶς τὸν ἰὸν αὐτοῦ καὶ τελευτῶσιν. ἡ ἡμετέρα φύσις.27 Σί δηλοἶ τὸ τῶν Παροιμιῶν αἴνιγμα τὸ «ἐὰν πεινᾶ ὁ ἐχθρός σου ψώμιζε αὐτόν. ἥντινα διὰ τῶν ἔργων ἐνεδείξατο κατὰ τὸ γεγραμμένον "ὧν ἤρξατο ὁ Ἰησοῦς ποιεἶν τε καὶ διδάσκειν". Πάλιν δὲ ὁ λόγος αὐτοῦ κρινεἶ.

34 Ὅτι οὐ δύναται λέγεσθαι ὁ Φριστὸς Πνεύματος καθάπερ ἐπὶ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Τἱοῦ. τὴν προσβολήν. ἔκκοψον αὐτοὺς καὶ βάλε ἀπὸ σοῦ»; (≡14Α_302≡> ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ [78] . τὴν ἐπιθυμίαν. τὴν ἕξιν τοῦ κακοῦ καὶ τὴν ἐνέργειαν.35 Σί δηλοἶ τὸ ὑπὸ τοῦ Κυρίου λεγόμενον τὸ «ἐὰν ὁ ὀφθαλμὸς ἥ ἡ χεὶρ ἥ ὁ ποὺς σκανδαλίζῃ σε. Ἐπὶ μὲν οὖν τ῅ς πρώτης καὶ τ῅ς δευτέρας. τουτέστιν τὴν προσβολήν. ὥστε ἡνίκα πρὸς συνουσίαν συνέρχεσθαι μέλλει. Ἐπὶ δὲ τ῅ς τρίτης καὶ τ῅ς τετάρτης ἀσεβείας. δευτέραν δὲ τὴν ἐπιθυμίαν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Α. ὅτι λέγεται ἀδιαφόρως Πνεῦμα Θεοῦ καὶ Πνεῦμα Φριστοῦ. ἀπὸ μηδενὸς σκιαζομένη τῶν προσκαίρων· ὁ τεσσαρακοστὸς γὰρ ἀριθμὸς τὴν ἑκάστου τῶν τεσσάρων στοιχείων ἐμπεριέχει τελείωσιν. τεσσαράκοντα ἡμέρας πενθεἶν καὶ πάλιν μετὰ ταῦτα ἄλλας τεσσαράκοντα. ὡς μὴ τοῦ κακοῦ προβάντος εἰς τελείωσιν. τοσαύτῃ δὲ σωφροσύνῃ συζ῅ν. τουτέστιν τὴν πρ᾵ξιν. Σὴν δὲ καλιὰν πήγνυσιν ἐν τοἶς δένδροις ἔνθα μὴ ἐπισκιάζεται ὑπό τινος ἀλλὰ καθαρὸν τὸν ἀέρα ἔχει. ἀνοχὴν ποιεἶται ὁ Θεός. οὕτως καὶ τοῦ πνεύματος. ΢ημαίνει δὲ διὰ τούτων τὴν σωφροσύνην· αὕτη γὰρ ἡγεἶται πασῶν τῶν ἀρετῶν· ἀποδιάκειται δὲ καὶ τῶν αἰσθητῶν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Α. οὕτως οὐδὲ τὸν Τἱὸν λέγειν τοῦ Πνεύματος. τουτέστιν ἕξεως καὶ ἐνεργείας ἤγουν συγκαταθέσεως καὶ εἴρξεως. τουτέστιν ὑπὲρ τ῅ς συγκαταθέσεως καὶ τ῅ς πράξεως· ἡ γὰρ προσβολὴ καὶ ἡ ἐπιθυμία ἀνεύθυνός ἐστιν. διὰ μέσου δὲ τοῦ λόγου· καὶ ὥσπερ οὐ δυνάμεθα εἰπεἶν τὸν λόγον εἷναι τ῅ς φων῅ς. ταύτας. τουτέστιν τ῅ς προσβολ῅ς καὶ τ῅ς ἐπιθυμίας. τετάρτην δὲ τὴν ἐνέργειαν.33 Σί σημαίνει τὸ «ἐπὶ ταἶς τρισὶν ἥ τέσσαρσιν ἀσεβείαις Σύρου οὐκ ἀποστραφήσομαι»; (≡14Α_300≡> ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἀσεβείας οἷμαι τέσσαρας τὸν προφητικὸν αἰνίττεσθαι λόγον. Ἀποδίδοται οὖν ἕως τρίτης καὶ τετάρτης γενε᾵ς. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Α. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ὥσπερ ἐστὶν αἴτιος τοῦ λόγου ὁ νοῦς. τὴν ἀπειλὴν ὁ λόγος εἰκότως ἐνδείκνυται. ὡς μὴ εἰς πέρας τοῦ κακοῦ προελθόντος. τρίτην δὲ τὴν ἕξιν τοῦ κακοῦ. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Α. τουτέστιν τὴν συγκατάθεσιν.31 Σί ἐστιν τὸ «ἀποδιδοὺς ἁμαρτίας γονέων ἐπὶ τέκνα ἕως τρίτης καὶ τετάρτης γενε᾵ς τοἶς μισοῦσίν με»; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Πρώτην γενεὰν ὑπειλήφαμεν εἷναι τὴν σπορὰν τοῦ κακοῦ.Σί σημαίνει· «τοῦ ἐρῳδιοῦ ἡ κατοικία ἡγεἶται αὐτῶν»; (≡14Α_298≡> ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐρῳδιόν φασιν ὄρνεον εἷναι.

(≡14Α_306≡> ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Α. κριθέντες δηλονότι σαρκὶ καθὼς εἴρηται ὑπὲρ τῶν εἰς ἀνθρώπους πλημμελειῶν. τετάρτη ἡ τοῦ ἀπροσφόρου ἐπιτηδεύματος τοῦ κατὰ Θεὸν βίου. ἀφεθῆ αὐτοἶς ἡ τ῅ς ἀσεβείας ἁμαρτία καὶ ζήσωσιν κατὰ Θεὸν πνεύματι.37 Σί ἐστιν τὸ ἐν τῆ καθολικῆ Πέτρου γεγραμμένον "ἵνα κριθῶσιν μὲν κατὰ ἀνθρώπους σαρκί. τότε ἡ σελήνη ἵσταται ἐν τῆ τάξει αὐτ῅ς. πρὸς τύφον δὲ αὐτὴ ἐπαίρει σε καὶ ὑπερηφανίαν. πολέμων τε καὶ ἐπαγωγῶν καὶ ποικίλων συμβάσεων. τρίτη ἡ τοῦ τόπου τ῅ς ἐπιμιξίας τῶν ἀφυλάκτως βιούντων. ἵνα διὰ τ῅ς εἰς αὐτὸν πίστεως. ἔκκοψον αὐτήν· ἐὰν δὲ καὶ πρ᾵ξιν ἀστείαν. ὅσα μὲν οὖν εἰς ἑαυτοὺς ἡμάρτανον διὰ τῶν καθ᾽ ἑκάστην συμβαινόντων αὐτοἶς πειρασμῶν. τάξιν λαμβάνει βάσιμον. ἐὰν σκανδαλίζωσιν καὶ τὴν ψυχὴν καταβλάπτωσιν. καὶ αἰτία σοι γίνεται ἐπάρσεως. ἐκκόπτειν ὁ λόγος παρεκελεύσατο. οὗτοι δὲ εἷχον παντελ῅ ἀγνωσίαν Θεοῦ καὶ πονηροἶς ἐπιτηδεύμασι συνέζων. καὶ οἰκείων ὥσπερ χειρῶν ἡμῶν ὄντων ἀναγκαίων.45 Σί ἐστιν τὸ ἐν ψαλμοἶς εἰρημένον "σχολάσατε καὶ γνῶτε ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ Θεός"; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἕξ εἰσιν σχολαὶ ἅστινας κατορθοῦντες Θεὸν ἐπιγνῶναι δυνάμεθα· πρώτη ἡ τ῅ς ἁμαρτίας ἐνεργείας. ἔκκοψον αὐτήν· ὡσαύτως δὲ καὶ ἐὰν ἱκανότητα ἔχῃς διακονίας. τουτέστιν ἡ ἡμετέρα φύσις. ζῶσιν δὲ κατὰ Θεὸν πνεύματι"; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐπειδὴ περὶ τῶν ἐν τ῵ κατακλυσμ῵ εἴρηται ταῦτα. ΢υμφέρει γάρ σοι παρὰ ταύτας τὰς δοκούσας εἷναι ἀρετὰς γενέσθαι καὶ μὴ διὰ τ῅ς ἐπάρσεως καὶ ὑπερηφανίας εἰς παντελ῅ χωρ῅σαι ἀπώλειαν. ὅσοι πιστεύσουσιν. ὅπερ ἐστὶν ὁ πούς. καὶ ὡς ἐκ τούτου φυσ᾵σαι. δευτέρα ἡ τ῅ς ἐξαπτικ῅ς διαίτης. (≡14Α_304≡> ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Α.Ἔστιν μὲν καὶ περὶ φίλων ὡς ὀφθαλμῶν. ἡνίκα διὰ φιλανθρωπίαν ἐν τῆ τοῦ ᾅδου γένηται χώρᾳ. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Α. ἀπόσθητι ἀπ᾽ αὐτ῅ς. ἕκτη τὸ μὴ ἔχειν καθόλου ἴδιον θέλημα. Ἔστιν δὲ καὶ ἄλλως ἐκλαβεἶν τὸ παράγγελμα κατὰ τὸν τ῅ς ἀναγωγ῅ς τρόπον· ἐὰν ἔχῃς θεωρητικὴν γνῶσιν ὥσπερ ὀφθαλμόν. πέμπτη ἡ τ῅ς ὑπάρξεως τ῅ς διαβεβλημένης καὶ εἰς πολλὰ περισπώσης τὸν νοῦν. ἀφ῅κεν αὐτοἶς· τὰ δὲ περὶ τ῅ς εἰς αὐτὸν ἀγνοίας καὶ ἀσεβείας ἁμαρτήματα οὐκ ἀφ῅κεν αὐτοἶς. καὶ ἑταίρων ποδῶν δίκην διακονούντων ἡμἶν ὑπονοεἶν τὴν παραβολὴν κατὰ τὸ πρόχειρον αἰνίττεσθαι· οὕσπερ.36 Σί δηλοἶ τὸ «ἐπήρθη ὁ ἥλιος καὶ ἡ σελήνη ἔστη ἐν τῆ τάξει αὐτ῅ς»; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ὅτ᾽ ἅν ἐν ἡμἶν ὑψωθῆ ὁ ἥλιος τ῅ς δικαιοσύνης διὰ τῶν ἀγαθῶν ἔργων καὶ τ῅ς ἀληθοῦς γνώσεως. ἡ ὑπὸ τροπὴν οὖσα καὶ ἀλλοίωσιν. Καὶ τοῦτό ἐστιν καὶ ἀποταγὴ καὶ ὑποταγὴ ἡ ἀληθινὴ καὶ κατὰ Θεόν. [79] .

καθ᾽ ὃ δὲ φύσις ἀνθρωπεία ἐν αὐτ῵ ἥνωτο. οἸον. Σὸ δὲ κολόβιον. ἐκ τῶν ἀκουσίων πειρασμῶν ὑπενδώσωμεν τοῦ τόνου τ῅ς εὐσεβείας ἀλλὰ ἀναίσθητοι καὶ νεκροὶ διαμείνωμεν πρός τε τὰ ἀκούσια καὶ τὰ ἑκούσια πάθη. τὰ πόρρω γινόμενα. (≡14Α_308≡> [80] . Εἰ οὖν ἐν τοἶς ἁγίοις προφήταις διεγινώσκετο τὰ πόρρω καὶ οὐκ ἐφ᾽ ἡμἶν χάριτι. σημαίνει ὅτι χρὴ κατὰ τὸν Ἀπόστολον μὴ μόνον σταυρωθ῅ναι ἡμ᾵ς τ῵ κόσμῳ ἀλλὰ καὶ τὸν κόσμον ἡμἶν. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Α. πάντα ἐπίστατο καὶ τὰ θεοπρεπ῅ πάντα ἐν αὐτ῵ διεδείκνυτο. περισφίγγει δὲ ψύας καὶ ὀμφαλόν. ἐπειδὴ τὸ μὲν ὅλον σῶμα σκέπει. καθ᾽ ὃ μὲν ἡνώθη τ῵ Λόγῳ.68 Σί σημαίνει τὸ μοναχικὸν σχ῅μα καὶ πρὸ τούτου τίς ἡ ἀπόκαρσις τῶν τριχῶν; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ὥσπερ πάντων τῶν ἐν τ῵ σώματι μελῶν ἡ κεφαλὴ προτερεύει. καὶ ἡ μὲν ἐφ᾽ ἡμἶν ἐστιν. ἐπειδὴ καὶ ἐμπρὸς καὶ ὀπίσω τὸν σταυρὸν ἔχει. οὕτως καὶ ἐν τῆ ψυχῆ ὁ νοῦς κεφαλ῅ς τρόπον ἐπέχει· τοῦτον οὖν ἀποκείρειν δεἶ πάντων τῶν κοσμικῶν νοημάτων. μόνας δὲ τὰς χεἶρας γυμνοἶ. ἡ δὲ ἀδιάβλητος. καὶ «αἱ ψύαι» κατὰ τὸν μακάριον Δαβὶδ πληροῦνται τῶν δαιμονικῶν ἐμπαιγμάτων· «ἐμπαίγματα» δέ εἰσιν αἱ διάφοροι τ῅ς πορνείας ἐνέργειαι. ἡ δὲ οὐκ ἐφ᾽ ἡμἶν. λέγεται ἀγνοεἶν.ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Α. τὰ μέλλοντα γίνεσθαι. οὕτω καὶ τὸ ἀνθρώπινον τοῦ Κυρίου. σημαίνει τὴν νέκρωσιν διὰ τ῅ς ἐγκρατείας καὶ ὡς χρὴ ταύτην ἐπικεἶσθαι ἀεὶ ἐπὶ τῆ τ῅ς κακίας δυνάμει καὶ ἐνεργείᾳ· ἡ γὰρ δύναμις τ῅ς ἀντικειμένης τοῦ πονηροῦ δυναστείας ἐστὶν κατὰ τὸν Ἰὼβ «ἐπ᾽ ὀμφαλοῦ γαστρός».67 Πῶς ὀφείλομεν νοεἶν τὴν περὶ συντελείας τοῦ Τἱοῦ ἄγνοιαν; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Διπλ῅ τίς ἐστιν ἄγνοια· ἡ μὲν διαβαλλομένη. ἐπειδὴ ἀπὸ νεκρῶν δερμάτων γίνεται. Καὶ ἡ μὲν διαβαλλομένη καὶ ἐφ᾽ ἡμἶν. Ἡ δὲ ζώνη. Ὁ δὲ ἀνάλαβος. πῶς οὐχὶ μ᾵λλον πάντα ἐπίστατο ὁ Τἱὸς τοῦ Θεοῦ καὶ διὰ τοῦτο τὸ ἀνθρώπινον. ἡ περὶ τὴν ἀρετὴν καὶ εὐσέβειαν ἄγνοια· ἡ δὲ ἀδιάβλητος καὶ οὐκ ἐφ᾽ ἡμἶν ἐστιν ὅσα (≡14Α_310≡> θελόντων ἡμῶν γινώσκειν οὐ γινώσκομεν. μήτε δὲ πάλιν ἐκ τῶν ὄπισθεν διωκόμενοι ἐκ τοῦ κόσμου. οὐ φύσει ἀλλ᾽ ἑνώσει τῆ πρὸς τὸν Λόγον; Καθάπερ γὰρ σίδηρος πεπυρακτωμένος πάντα τὰ ἰδιώματα τοῦ πυρὸς ἔχει—φωτίζει γὰρ καὶ καίει—οὐ μὴν φύσει ἐστὶν πῦρ ἀλλὰ σίδηρος. σημαίνει ὡς χρὴ τὴν ἠθικὴν φιλοσοφίαν ἐνδεδύσθαι ἀφῃρημένους τὰς πρακτικὰς τ῅ς (≡14Α_312≡> ἁμαρτίας ἐνεργείας· αἱ γὰρ χεἶρες ὁμολογουμένως πράξεως καὶ ἐνεργείας εἰσὶν σύμβολον. ἵνα φευγόντων ἡμῶν τὸν κόσμον μηδὲν ἐμποδὼν ἔχωμεν μὴ δὲ τῆ πρὸς αὐτὸν σχέσει διὰ τ῅ς ἐπιφαινομένης ἀπάτης ἐγκρατηθῶμεν.

Σὸ δὲ τὴν ἀριστερὰν χεἶρα παραγυμνοῦσθαι σημαίνει ὅτι χρὴ τὰς ἀγαθὰς πράξεις ἐν ἡμἶν προφαίνεσθαι κατὰ τὸν τοῦ ΢ωτ῅ρος λόγον...... ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ *Εἰ τ῅ς γραφικ῅ς ζητεἶς μουσικ῅ς διασάφησιν. ἐπειδὴ τετράγωνόν ἐστιν. Σὸ δὲ «καὶ τ῵ πνεύματί σου» τ῵ λα῵ ἀποκρινόμενον (≡14Α_316≡> τοῦτο δηλοἶ· εἰρήνην μὲν ἡμἶν παρέσχες.. Σὰ δὲ σανδάλια τοῦτον ἔχει τὸν λόγον· ἐπειδὴ ἐκ νεκρῶν δερμάτων εἰσίν.... ἐκ τεσσάρων δὲ στοιχείων καὶ ὁ κόσμος... Σὸ δὲ μαῦρα τὰ ἐνδύματα εἷναι σημαίνει ὅτι χρὴ ἡμ᾵ς ἀφανεἶς εἷναι τ῵ κόσμῳ..... καὶ τὴν ἐν ἀλλήλοις ὁμόνοιαν· εἰρήνην δὲ δὸς ἡμἶν τὴν πρὸς σὲ ἀδιαίρετον ἕνωσιν. φησίν.. Εἰ ὅλως................. ὅπως ἴδωσιν οἱ ἄνθρωποι τὰ καλὰ ὑμῶν ἔργα καὶ δοξάσωσιν τὸν Πατέρα ὑμῶν τὸν ἐν τοἶς οὐρανοἶς..+ ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Α.. μικρ῵ δὲ μέρει τοῦ σώματος ὑπόκεινται.. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Α.... εἰρήνην τὴν οἰκείαν καὶ ἀφιέντα καὶ διδόντα.. τοῦ εἰκότος οὐχ ἁμαρτήσεται. Σὸ δὲ περιβόλαιον.. καὶ τούτῳ νεκρ῵ τῶν παρὰ φύσιν παθῶν........... (≡14Α_314≡> τὸν αὐτὸν τρόπον ᾗπερ τὸ ὅλον σῶμα πρὸς τὰ ἴχνη τοῦ σανδαλίου ἔχει..Σὸ δὲ κουκούλλιον δηλοἶ τὴν φρουροῦσαν καὶ σκέπουσαν τὸν νοῦν ἡμῶν χάριν τοῦ Θεοῦ.. ὃ ἡμἶν ἐν ἀρχῆ τ῅ς δημιουργίας ἐνέθηκας... ἵνα τ῵ Πνεύματί σου εἰρηνεύοντες.. «Αἰνεἶτε τὸν Κύριον ἐν φωνῆ σάλπιγγος»· ἐν τῆ μνήμῃ τ῅ς ἀναστάσεως σάλπιγγι γ῅ σειωμένη ὡς γέγραπται.. ἀχώριστοι τ῅ς σ῅ς ἀγάπης τυγχάνωμεν.... σημαίνει ὅτι χρὴ περιβεβλ῅σθαι ἡμ᾵ς τὴν φυσικὴν θεωρίαν...... ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ *Εἰ ὅλως νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται. ὡς τὸ πολίτευμα ἔχοντας ἐν οὐραν῵..... Εἰ δέ τις τὸ παλλίον τετράγωνον ὅν καὶ εἰς τὰς γενικὰς τέσσαρας ἀρετὰς ἐκλάβοι. οὕτως νοητέον.. Κύριε..69 . τὸν Κύριον τ῅ς καθέδρας μιμούμενος ἀναλαμβανόμενον..... «Αἰνεἶτε αὐτὸν ἐν τυμπάνῳ καὶ χορ῵»· ἐν σαρκὶ καὶ ψυχῆ. τί καὶ βαπτίζονται ὑπὲρ αὐτῶν; ὁ θεἶος ἔφη Ἀπόστολος...70 ............71 ... τὰ σώματα ἡμῶν οὐκ ἀνίστανται. τί καὶ ἐν τ῵ βαπτίζεσθαι εἰς ἀφθαρσίαν αὐτὰ μεταποιεἶσθαι πιστεύομεν;+ ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Α.... Ὁ γὰρ ἀποκειράμενος τὰ τοῦ κόσμου νοήματα τὴν περικεφαλαίαν δέχεται τοῦ σωτηρίου... ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ *«Εἰρήνην ὁ ἱερεὺς ἀπὸ τοῦ ὕψους τ῅ς καθέδρας τῆ Ἐκκλησίᾳ ἐπιφθέγγεται... ὥστε μὴ πρὸς αἴσθησιν καὶ πάθη τὰ ὁρώμενα βλέπειν ἀλλὰ διὰ τοῦ ἐν αὐτοἶς λόγου πρὸς τὸν τούτων δημιουργὸν ἀνάγεσθαι...... «Αἰνεἶτε αὐτὸν ἐν ψαλτηρίῳ καὶ κιθάρᾳ»· τῆ γλώσσῃ ἡμῶν καὶ τ῵ στόματι ὡς πλήκτρῳ τινὶ τ῵ Πνεύματι κρουομένων. οὕτω χρὴ τὴν ψυχὴν τ῵ σώματι κεχρ῅σθαι. [81] ..

ὥστε δεηθ῅ναι ταφ῅ς καὶ λύσεως τ῅ς εἰς φθοράν· ἀλλὰ σύντομον τὸν θάνατον οἱ τότε εὑρισκόμενοι ὑπομενοῦσιν.73 Ἐπειδὴ κατά τινα τῶν ἀντιγράφων τοῦ Ἀποστόλου περιέχεται ὅτι «πάντες μὲν κοιμηθησόμεθα. οὐ πάντες δὲ τὴν δόξαν καὶ τὴν παρρησίαν ἀνταλλαξόμεθα· ὅπερ ὁ αὐτὸς Ἀπόστολος ἐν ἄλλῳ σαφέστερον τίθησιν φάσκων "εἴπερ καὶ ἐνδυσάμενοι οὐ γυμνοὶ εὑρεθησόμεθα". οὐδὲ τὰ ἑαυτῶν πάθη κοιμήσομεν κατὰ τὸ «ἐγὼ καθεύδω καὶ ἡ καρδία μου ἀγρυπνεἶ»· σημαίνει γὰρ ὁ τῶν θείων ἐρώτων τὰ Ἄισματα γεγραφὼς ὅτι ὁ πάντη ἀνενέργητος γενόμενος πρός τε τὰ αἰσθητὰ πάντα καὶ νοητά. ταἶς ἁμαρτίαις τὴν παῦσιν καὶ τὴν ἀνενεργησίαν ποιησάμενοι. «Αἰνεἶτε (≡14Α_318≡> αὐτὸν ἐν χορδαἶς καὶ ὀργάνῳ»· ἐν καρδίᾳ καὶ ἐν παντὶ τ῵ ἔσωθεν σπλάγχνῳ καὶ νεύροις. παρακαλῶ μαθεἶν ποίαν χρὴ τῶν ἐκδόσεων ἐγκρἶναι καὶ τί τὰ ἐκ τούτων δηλούμενα; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Οἷμαι ὅτι καθ᾽ ἑκατέραν τῶν ἐκδόσεων. πάντες δὲ ἀλλαγησόμεθα.+ ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Α. εὐσεβῶς τις ἐκλαμβάνων τοῦ ἀποστολικοῦ οὐκ ἀποπεσεἶται σκοποῦ. εἰς (≡14Α_322≡> μετάνοιαν ἐρχόμενοι ὧν ἥμαρτον ἀναστατοῦντες τοὺς πιστούς. ἐπειδὴ καὶ τὰ ἀρχαἶα τῶν ἀντιγράφων τὰς δύο περιέχουσιν. δι᾽ ὧν τὰ ἐναρμόνια τ῅ς ψαλμῳδίας πλέκεται μέλη. τουτέστιν τὴν ἀφθαρσίαν ἐνδύσονται. Κατὰ δὲ τὸ οὐ πάντες μὲν κοιμηθησόμεθα. οὗτος μόνῃ τῆ καρδίᾳ ἀγρυπνεἶ. (≡14Α_320≡> μὴ δεόμενοι χρονικ῅ς κοιμήσεως διὰ τὴν παραυτίκα γινομένην ἀνάστασιν· πάντες δὲ ἀλλαγήσονται. μόνῃ τῆ τοῦ Θεοῦ θεωρίᾳ ἐνευφραινόμενος. Κατὰ μὲν τὸ πάντες μὲν κοιμηθησόμεθα. Ἔστι δὲ καὶ ἑτέρας θεωρίας ἐπιβολὴ περὶ τούτου· «οὐ πάντες κοιμηθησόμεθα». κατά τινα δὲ ὅτι «πάντες μὲν οὐ κοιμηθησόμεθα.ἀφ᾽ ἧς ὡς χοροὶ αἱ πρὸς Θεὸν διαβαίνουσιν δεήσεις. «Αἰνεἶτε αὐτὸν ἐν κυμβάλοις εὐήχοις»· τοἶς χείλεσιν. ὅτι πάντες μὲν τὴν διὰ τοῦ θανάτου κοίμησιν ὑπομενοῦμεν. ὅτι πάντες μὲν οὐ κοιμηθησόμεθα τὴν χρονικὴν κοίμησιν. οὐ πάντες δὲ ἀλλαγησόμεθα». οὐ πάντες δὲ ἀλλαγησόμεθα. πάντες δὲ ἀλλαγησόμεθα». ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Α.77 Σί ἐστιν τὸ ἐν τ῵ Ἀποστόλῳ εἰρημένον τὸ «ὄφελον καὶ ἀποκόψονται»; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Σοῦτο εἴρηται ἀντὶ τοῦ "θρηνήσουσιν καὶ κόψονται".78 Σίνος χάριν Μωαβεἶται καὶ Ἀμμανεἶται ἀπαγορεύονται εἰσελθεἶν εἰς τὸν ναὸν τοῦ Κυρίου «ἕως τρίτης καὶ τετάρτης καὶ δεκάτης γενε᾵ς καὶ ἕως εἰς τὸν αἰῶνα»; [82] . οὕτω χρὴ νοεἶν. οὕτω χρὴ ἐκδέχεσθαι. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Α. Σὸ δὲ πάντες δὲ ἀλλαγησόμεθα τὴν κοινὴν δηλοἶ τ῅ς ἀφθαρσίας ἀλλαγήν. ἅπερ ὄργανον κέκληκεν.

Ὁ δὲ ὁλόλεπρος τὴν μὲν χροιὰν τοῦ λεπροῦ ἔχει. τουτέστιν τ῅ς ἰδίας ἁμαρτίας. ἄλλου πταίσαντος ἐπ᾽ ἄλλῳ τὴν κατάραν φέρων· ἄλλως τε δέ. εἷτα μεταμεληθεὶς ἐπαναλαμβάνει τὴν ζωτικὴν τ῅ς ἀρετ῅ς δύναμιν. «ἐν ᾗ πάντων εὐφραινομένων ἡ κατοικία». οὗτος τὸ ἔντερον τοῦ πατρὸς ἐφανέρωσεν· ὅστις δὲ ἐξ αὐτοῦ τέκῃ τὴν ἁμαρτίαν. καὶ εἰ ὁ Φαναὰν κατηράθη. ἔδει (≡14Α_326≡> πάντως καὶ τὸ ἐξ αὐτοῦ γένος κατηραμένον εἷναι. μόνον δὲ τὴν συνείδησιν ἔχει κεχρωσμένην ταἶς προτέραις προλήψεσιν· οὐ δύναται γὰρ ἅπερ ἔπραξεν μὴ λογίζεσθαι ὡς μὴ πράξας· διὰ τοῦτο οὖν ὁ νόμος τὸν τοιοῦτον καθαρὸν ἀποφαίνει. ἄδικος ἐν τούτῳ φανήσεται ὁ δίκαιος Νῶε.ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐπειδὴ Μωαβείτης ἑρμηνεύεται ‘ἔντερον πατρός. εἰκότως ὁ Φαναὰν ὡς τὴν κατ᾽ ἐνέργειαν χαρακτηρίζων ἁμαρτίαν τ῅ς κατάρας τετύχηκεν. εὑρίσκομεν δὲ τὸ γένος αὐτοῦ μ᾵λλον τῶν ἄλλων τῆ τοῦ Φριστοῦ προσδραμόν*τα+ πίστει. ἀκάθαρτος γίνεται. ἐμίαινεν τὸν τοιοῦτον· οὕτω καὶ ὁ κατά τι μέρος τ῅ς ψυχ῅ς λεπρωθεὶς κοιλανθείσης τ῅ς ψυχ῅ς.79 Σί δήποτε ἐν μέρει λεπρὸς ἀκάθαρτός ἐστιν παρὰ (≡14Α_324≡> τοῦ νόμου. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Α. οὐκ εἰσελεύσεται εἰς οἷκον Θεοῦ. Ἐπειδὴ οὖν αὐτὴ πρώτως κατὰ τὴν ἕξιν ἐν τ῵ ἀνθρώπῳ λαμβάνει τὴν γένεσιν. ὅπερ ἐστὶν ἐν τ῵ [83] .81 Σί δήποτε ὁ Φὰμ ἔπταισεν καὶ ὁ Φαναὰν κατηράθη; καὶ εἰ κατὰ τὸ γράμμα τις τὴν τ῅ς Γραφ῅ς ἔννοιαν ἐκλάβοι.’ Ἀμμανείτης δὲ ‘πατὴρ μητρός. Οἱ τοιοῦτοι οὖν οὐκ εἰσελεύσονται εἰς οἷκον Κυρίου ἕως τρίτης καὶ τετάρτης καὶ δεκάτης γενε᾵ς καὶ ἕως εἰς τὸν αἰῶνα. τουτέστιν ὁ μὴ δι᾽ ἕξεως ἀγαθ῅ς καὶ πράξεως—αὕτη γὰρ τρίτη καὶ τετάρτη γενεὰ τῶν ἀρετῶν—καὶ διὰ τοῦ ὀνόματος καὶ τ῅ς πίστεως τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ καὶ διὰ τὰς δέκα τοῦ νόμου ἐντολὰς καὶ διὰ τ῅ς τοῦ μέλλοντος αἰῶνος ἐσομένης παλιγγενεσίας ἑαυτὸν τ῵ Θε῵ οἰκειῶν. ἐκ ταύτης δὲ ἡ κατ᾽ ἐνέργειαν προέρχεται ἁμαρτία. τουτέστιν ταπεινωθείσης διὰ τ῅ς ὑποχωρήσεως τ῅ς ζωτικ῅ς δυνάμεως τ῅ς ἀρετ῅ς. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Α.’ σημαίνεται διὰ τούτων ὅτι ὅστις ἀπ᾽ ἄλλου παραλάβῃ ὑπόδειγμα κακίας. τὸ δὲ ζωτικὸν αἸμα δι᾽ ὅλου τοῦ σώματος ἔχει ἐν τῆ ἐπιφανείᾳ ἐνεσπαρμένον. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Εὑρίσκομεν πανταχοῦ τὸν Θεὸν καὶ πάντας τοὺς ἁγίους κατὰ τ῅ς κακίας ἀγωνιζομένους καὶ ταύτῃ καταρωμένους. οὗτός ἐστιν πατὴρ μητρός. Εἰ δὲ καὶ κατὰ μόνην τὴν κίνησιν τ῅ς ψυχ῅ς τοῦτο σκοπ῅σαι θέλεις. Σοῦτο οὖν σημαίνει ὅτι ὁ εἰς τὸ ἔσχατον πέρας τ῅ς κακίας ἐλθών. καὶ ἡνίκα τῆ ἁφῆ τοῦ ἱερέως ὑπέκυπτεν ἡ κοίλανσις τ῅ς λέπρας. ὁ δὲ ὁλόλεπρος ὢν καθαρός ἐστιν; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ὁ κατά τι μέρος λεπρὸς νεκρὸν ἔχει τὸ μέρος ᾧ ἐστιν ἡ λέπρα· ὑποφεύγοντος γὰρ τοῦ ζωτικοῦ αἵματος κοιλαίνεται ὁ τόπος. τουτέστιν ἐν τῆ οὐρανίῳ πόλει.

. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ὄρη ΢ιών εἰσιν οἱ τὰ ὑψηλὰ σκοπεύοντες ἅγιοι· ἐπὶ τούτους καταβαίνει ἡ δρόσος τοῦ Ἀερμών...82 .. Καταβαίνει δὲ ἡ τοῦ Πνεύματος χάρις καὶ ἐπὶ τὴν ᾤαν τοῦ ἐνδύματος.......7 «Ὡς μύρον ἐπὶ κεφαλ῅ς τὸ καταβαἶνον ἐπὶ πώγωνα.. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Β... Ἀερμὼν δὲ ‘θηρίων’ ἑρμηνεύεται (≡14Α_332≡> [84] . «ἰδοὺ τὸ τερπνόν».... δι᾽ ἣν πάντα τὰ ὄντα τὴν πρόσφορον διεξαγωγὴν λαμβάνει....... Ἰεζεκιὴλ διὰ τῶν χερουβίμ· διαφόροις τρόποις ἑωρακέναι μεμαρτυρήκασιν οὗτοι πάντες. (≡14Α_328≡> ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Α. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Α. ἩσαἹᾳ διὰ τῶν σεραφίμ.. «Ἀδελφοὺς δὲ ἐπὶ τὸ αὐτὸ κατοικοῦντας» νόησον τὰς τρεἶς τ῅ς ψυχ῅ς δυνάμεις ἥ τὴν ψυχὴν καὶ τὸ σῶμα.. «ἰδοὺ τὸ καλόν»· ὅτ᾽ ἅν δὲ καὶ ἡ γνῶσις συμφωνεἶ... τ῵ Μωυσῆ διὰ πυρὸς ἐν βάτῳ.. κεφαλὴ δὲ ὁ νοῦς.. τὸν πώγωνα τὸν Ἀαρών. ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ Β' ΕΡΩΣΑΠΟΚΡΙ΢ΕΩΝ ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Β......83 . πώγων δὲ ὁ λόγος· ἐμπεριέχει γὰρ τὴν καρδίαν ὁ λόγος.. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ὤφθη τ῵ Ἀβραὰμ δι᾽ ἀγγέλου... (≡14Α_334≡> ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Β...8 Ὡς «δρόσος Ἀερμὼν ἡ καταβαίνουσα ἐπὶ τὰ ὄρη ΢ιών»......συναμφοτέρῳ..... ὅτ᾽ ἅν σύμφωνα ὦσι περὶ τὴν τῶν θείων γνῶσιν καὶ περὶ τὰς ἀγαθὰς πράξεις· ὅτ᾽ ἅν γὰρ εὖ πράττωσιν....... τὸ καταβαἶνον ἐπὶ τὴν ᾤαν τοῦ ἐνδύματος αὐτοῦ».. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Πρόνοια τοίνυν ἐστὶν ἐκ Θεοῦ εἰς τὰ ὄντα γινομένη ἐπιμέλεια· πρόνοιά ἐστιν βούλησις Θεοῦ.. ἕξις εἰς τέλος μὴ προελθοῦσα.... τουτέστι διαδίδοται διὰ τ῅ς πρακτικ῅ς καὶ ἐπὶ τὴν ἠθικὴν φιλοσοφίαν· ἡ γὰρ ᾤα τοῦ ἐνδύματος τὸ πέρας ἐστίν. «ἰδοὺ τὸ τερπνόν»... «ἰδοὺ τὸ καλόν»· ὅτ᾽ ἅν δὲ σύμφωνοι καὶ τοἶς ἔργοις. Πώγων δὲ Ἀαρὼν ὁ κατασφάττων ἐστὶ τὰ πάθη λόγος καὶ ἱερουργῶν τὰς ἀρετὰς τ῵ Θε῵. σώματός φημι καὶ ψυχ῅ς....6 Σί ἐστι τὸ «ἰδοὺ δὴ τί καλὸν ἥ τί τερπνὸν ἀλλ᾽ ἥ τὸ κατοικεἶν ἀδελφοὺς ἐπὶ τὸ αὐτό»; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Κατὰ μὲν τὸν πρόχειρον νοῦν ὅτ᾽ ἅν ὁμόπιστοι ὦσιν... τοῦτο ἐνέργεια ἐν τῆ ψυχῆ. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Μύρον ἐστὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον....

συν῅ψε τοὺς δύο λαούς. ὅπερ ἐστὶν ἡ τρυμαλιά. οὕτω καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Φριστός.’ Υασὶ δὲ καὶ τὸν Ἰορδάνην ἐκεἶ γενν᾵σθαι ποταμόν· σημαίνει δὲ διὰ τούτων τὴν τοῦ ἁγίου βαπτίσματος χάριν· αὕτη γὰρ ἀεὶ καταβαίνει ἐπὶ τοὺς ἁγίους καὶ δι᾽ αὐτ῅ς γίνεται ἡ τῶν νοητῶν θηρίων ἀποστροφή.18 Σί ἐστιν· «εὐκοπώτερόν ἐστι κάμηλον διὰ τρυμαλι᾵ς ὆αφίδος εἰσελθεἶν ἥ πλούσιον εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν»; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Εὐκολώτερόν ἐστι. ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ Γ' ΕΡΩΣΑΠΟΚΡΙ΢ΕΩΝ (≡14Α_344≡> ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Γ. Ὠκονόμησεν ὁ Θεὸς πολὺν αὐτοὺς χρόνον παρακατέχεσθαι ἐν τῆ ζωῆ ταύτῃ. ὅπως διὰ τῶν ἀλλεπαλλήλων συμβάσεων εἰς αἴσθησιν αὐτοὺς ἀγάγῃ ὅτι ἔστιν τις πρόνοια ἡ τὴν ποικίλην τῶν γινομένων διεξάγουσα κίνησιν. Ἡ δὲ τελευταία γενεά. ἐπειδὴ γνῶσιν ἔλαβε τοῦ τε γραπτοῦ νόμου καὶ τοῦ πνευματικοῦ. διὰ τοῦτο οὐ παρακατέχεται τῆ πολυχρονίῳ ζωῆ.1 [85] . οἱ δὲ τελευταἶοι ὀλίγα; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐπειδὴ πάντη ἀθεἹαν ἐνόσουν οἱ πρώην. τὸ σκολιὸν τῶν ἐθνῶν—τοῦτο γὰρ ἡ κάμηλος—εἰσελθεἶν διὰ τ῅ς στεν῅ς καὶ τεθλιμμένης. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Β.14 Πῶς νοήσομεν τὸ ἐν τ῵ ἁγίῳ Διονυσίῳ γεγραμμένον. Ἀλλὰ καὶ ὁ δι᾽ ἐγκρατείας λεπτύνας ἑαυτὸν καὶ κλώσας εὐκολώτερον εἰσέρχεται διὰ τ῅ς στεν῅ς πύλης εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν ἥ πλούσιος ὁ τραπέζῃ καὶ ἀνθρωπίνῃ δόξῃ ἑαυτὸν ἐμπλατύνων ἀεί. ζωὴν ἕως τοῦ αἰῶνος». (≡14Α_336≡> ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Β. εἰς τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν ἥ τῶν Ἰουδαίων τὸν λαὸν ἔχοντα νόμον καὶ προφήτας· ὥσπερ δὲ ἡ ὆αφὶς πίπτει εἰς δύο σχίσματα καὶ ἀποτελεἶ ἕν. φησί. ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἀρραβὼν γὰρ καὶ τῶν ἀγαθῶν πάντων καὶ τ῅ς ἀϊδίου ζω῅ς ἐστιν ἡ διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος διδομένη χάρις. κατὰ τὸν Ἀπόστολον ποιήσας τὰ ἀμφότερα ἕν.9 Ὅτι «ἐκεἶ ἐνετείλατο Κύριος τὴν εὐλογίαν.23 Διατί οἱ πρώην ἄνθρωποι ἔζων πολλὰ ἔτη. ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Β. κατὰ τοῦτο καὶ τὸ μὴ ὅν θέσιν λαμβάνει· Κυρίως γὰρ ἐπ᾽ αὐτοῦ λέγεται τὸ μὴ ὄν. ἐπειδὴ οὐδέν ἐστι τῶν ὄντων. (≡14Α_338≡> ΕΡΩΣΗ΢Ι΢ Β.‘ἀποστροφή. ἧς μέτοχοι γενοίμεθα χάριτι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Φριστοῦ. ὅς ἐστιν ἡ ὆αφίς. ὅτι «καὶ τὸ μὴ ὅν ἐφίεται» τοῦ Θεοῦ; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐπειδὴ οὐδὲν τῶν ὄντων ἐστὶν ὁ Θεὸς ἀλλ᾽ ὑπὲρ πάντα τὰ ὄντα.

εἴ πως ἑαυτὸν διὰ τ῅ς μιμήσεως τῶν θεοπρεπῶν τ῅ς ἀρετ῅ς γνωρισμάτων τ῵ Θε῵ ὅμοιον καταστήσῃ· διὰ τοῦτο οὖν παρέλειπεν ἡ θεία Γραφὴ ἐν τοἶς μετὰ ταῦτα λεχθεἶσιν τὸ «καθ᾽ ὁμοίωσιν». Σὸ δὲ «καθ᾽ ὁμοίωσίν» ἐστιν ἡ ἀπάθεια. θεοφύλακτε δέσποτα.Σί ἐστι τὸ «ποιήσωμεν ἄνθρωπον. ἵνα στομώσῃ. τό ἀεί καί μ᾵λλον. στάσει τήν κίνησιν περιγράφουσα καί ἀτρεψίᾳ γνώμης τήν ἔφεσιν· οἸς καί ἡ κατά χάριν ἐκθέωσις. Πρός οὕς μάλα σοφῶς καὐτός ἀπευθύνων τόν βίον. δέδωκε φυσικῶς τῆ ψυχῆ· ἃ (≡14Α_346≡> δὲ τ῅ς ἐνεργείας εἰσὶν τοῦ Θεοῦ. ὅσον τοῦ τί εἰδέναι. Ἀρσενίου Μέσκου). καὶ ὑποκαταβὰς λέγει «καὶ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον. ἕως ἄν αὐτοἶς ἡ πρός τόν αἴτιον ἀδίστακτος οἰκείωσις. ζητεἶν ἐπείγῃ τό π᾵σι προκείμενον δι᾿ ἀγαθότητα. τῆ Σό κείμενο προέρχεται ἀπό τήν πατρολογία τοῦ Migne. τὸ πρ᾵ον. μεἶζον τό γίνεσθαι· καί τούτου μ᾵λλον. ΟἸς Λόγος ὑπάρχει τό προσκυνούμενον. τὸ μακρόθυμον καὶ τὰ λοιπὰ τ῅ς ἀγαθότητος τοῦ Θεοῦ γνωρίσματα. κατ᾽ εἰκόνα Θεοῦ ἐποίησεν αὐτὸν» καὶ παρέλειπεν τὸ καθ᾽ ὁμοίωσιν; ΑΠΟΚΡΙ΢Ι΢ Ἐπειδὴ ὁ πρῶτος τοῦ Θεοῦ σκοπὸς ἦν τὸ ἄνθρωπον γενέσθαι «κατ᾽ εἰκόνα Θεοῦ καὶ ὁμοίωσιν». ταῦτα τῆ ἡμετέρᾳ αὐτεξουσίῳ ἀφ῅κε γνώμῃ. ἅπερ πάντα ἐνεργείας Θεοῦ εἰσιν παραστατικά. δεδωκὼς αὐτῆ μετὰ τούτων καὶ τὸ αὐτοδέσποτον καὶ αὐτεξούσιον. τούτοις καί βίος ἐκφάντωρ Λόγου τό κατορθούμενον· ἵνα σφραγἶδα γνώσεως ἀληθοῦς τήν πεἶραν λαβόντες τ῅ς πράξεως. κατορθωθείη. ἀναμένων τοῦ ἀνθρώπου τὸ τέλος. ὡς θέμις. τὸ «καθ᾽ ὁμοίωσιν» χαρακτηρίζοντα. . καί τοῦ. ταῦτα δέδωκεν ἔχειν τῆ ψυχῆ. μάθωσιν ἀφ᾿ ὧν. τ῵ ἀμηχάνῳ τ῅ς ὡραιότητος κεντρίζων τήν ἔφεσιν· τό δέ. (≡14Α_350≡> (1393) ΠΡΟ΢ ΘΕΟΠΕΜΠΣΟΝ ΢ΧΟΛΑ΢ΣΙΚΟΝ* Ἐρωτήσαντα περί τοῦ κριτοῦ τ῅ς ἀδικίας καί τοῦ. πεπόνθασιν. τόμος [86] 14 Α. ἔστι δὲ τὸ «κατ᾽ εἰκόνα» ἡ ἀφθαρσία. Σὰ οὖν τ῅ς οὐσίας αὐτοῦ. ΥΙΛΟΚΑΛΙΑ ΣΨΝ ΝΗΠΣΙΚΨΝ ΚΑΙ Α΢ΚΗΣΙΚΨΝ. καί πάντας δι᾿ ἀπειρίαν διαδιδράσκον· τό μέν. ἔπαθλον ἀντιδίδοται. σέ ἀντιπαράθεση μέ τό κείμενο τῶν ἐκδόσεων "ΣΟ ΒΤΖΑΝΣΙΟΝ" τ῅ς σειρ᾵ς "ΓΡΗΓΟΡΙΟ΢ Ο ΠΑΛΑΜΑ΢" Θεσσαλονίκη * 1992. ἡ ἀθανασία. τὸ ἀόρατον. ἅπερ εἰκονίζει τὸ θεἶον. ἅπερ πάντα τ῅ς οὐσίας τοῦ Θεοῦ εἰσιν εἰκονίσματα. τόμος 90ος (τό δακτυλογράφησε ἡ μητέρα τοῦ π. «ἐάν τίς σε ὆απίσῃ ἐπί τήν δεξιάν σιαγόνα». κατ᾽ εἰκόνα Θεοῦ καὶ ὁμοίωσιν». «μή μου ἅπτου. ἵν᾿ ἑλκύσῃ πρός ἑαυτό. οὕπω γάρ ἀναβέβηκα πρός τόν Πατέρα». ἅπερ τὸ κατ᾽ εἰκόνα δηλοῦσιν. ἱερ᾵ς τ῅ς κατά τόνδε τόν βίον καί θεοειδοῦς ἀγωγ῅ς.

διά τήν ἄνοιαν· τό δέ. καί ὧν ἡ ἐπίβασις. τόν οὔπω τελείως ὑπεραναβάντα τήν τῶν ἀστάτων καί διαστατῶν φύσιν καί γένεσιν· μή ὅτι γ᾿ ἐμοί τ῵ φορυτ῵ τούτων ἑκουσίως συμφυρομένῳ. τήν βάσανον· αἸς ἑαυτόν αὐθαδῶς περιέσπειρε. ὕβρεως ὄντα πατέρα καί διαχύσεως γέννημα. τῆ δεδομένῃ παρά τοῦ Κτίσαντος εἰς ἐξάνυσιν τῶν καθηκόντων αὐτεξουσίῳ τιμῆ παρά τό δέον ἀποχρησάμενος· καί τοῦ νοουμένου τό φανέν ἀγαθόν κρίνας. ἐκεἶνά φημι περί ὧν ἐκελεύσατε· στοχαστικῶς. καί τ῅ς ὑμετέρας ἀγάπης τιμήν. (=1396=) πῶς ποτε τήν ἐμήν ἀμβλυωπίαν πρός θεωρίαν ἐνάγειν ἐσπούδασας. Μόνῃ τῆ πρός αὐτήν ὁλικῆ ταύτῃ στοργῆ καί διαθέσει κρατούμενον· ἀλλ᾿ οὐ προσμένοντα διά τήν ἀπόνευσιν. τήν αἴσθησιν. ᾧ καί μ᾵λλον ἐπαύξεις σύν ἀσφαλείᾳ τήν πρόοδον· ἠξίωσας ἀγνώτην ὄντα με καί ταπεινόν ἐπιγνῶναι.τ῅ς ὑπεραπείρου καταπλήξει καί θείας ὑπεροχ῅ς περιστέλλον τόν κόρον. ἤ ὅσον ἕτεροι περί σέ τήν τοῦ λόγου χάριν παρά τούς ἄλλους προτερήματα· οἸς διά βίου κοσμούμενος. ἱερῶν καί ταῦτα λόγων. ὅ μή θέμις ἦν. καί σκώληκος δίκην τῆ σήψει τῶν ἀκαθάρτων καλινδουμένῳ καί ἡδομένῳ παθῶν. καί τῶν οὐ βλεπομένων ἐμφανιστικός· τοσοῦτον νοήσει παραδιδούς καί συνάπτων τόν τέως αἰσθήσει μή γνωριζόμενον. αἱρετώτερον. ἤ τοἶς δίχα φόβον πρός (≡14Α_352≡> ἀρετήν ἐπιστρέφουσιν· ἔνθεν τ῵ μεγέθει τ῅ς ἐπί τά καλά προκοπ῅ς συνεπεκτείνων τό μέτριον. (≡14Α_354≡> τ῅ς κατοικίας τήν παροικίαν ἠλλάξατο· μήτε Θεόν φοβούμενος. τοἶς τήν φλογίνην ὆ομφαίαν οὐ προθεωροῦσι σύν τοἶς Φερουβίμ τεταγμένην καί στρεφομένην. ἀλλ᾿ οὐκ ἀποφαντικῶς. τοῦ εἷναι. καί τοῦ θεός γενέσθαι πάμπολυ προετίμησε. τοῦ γράμματος ὅ λόγος συνδεκτικός τῶν ἀπόντων ἐστί. ᾗ θέαν τήν οἰκείαν ἀσωμάτως κεκίνηκας· προδείξας αὐτόν ἐπ᾿ ἀμφοἶν τούτοιν ἔχειν μ᾵λλον τό ἴσον περί τόν λόγον. ἤ τόν ὁρώμενον κόσμον· οἸς παραλόγως κατά σχέσιν ἐπαναπαυόμενος. μήτε μήν ἄνθρωπον τόν αὐτόν γεγενημένον δι᾿ ἡμ᾵ς ἐντρεπόμενος· τό μέν. διά τήν καταφρόνησιν· ἐκείνην τε μή προορωμένην τῶν κριμάτων τό μέγεθος καί ταύτην οὐκ εἰργομένην. τῶν ὑπέρ ἀξίαν κατατολμῶν. τόν ἡμέτερον λογισμόν. καί τήν αὐθαίρετον πρός τά τ῅δε ὆οπήν. Φήραν δέ διοχλοῦσαν. ὅσον διά ταύτης αὐτός χαραττόμενος παχύνεται σωματούμενος· ᾧ καί τήν ἐμήν οὐδένειαν εἰς πόθον ἤγαγες τόν ὑμέτερον πλέον. κρεἶττον ἤ κατά ἄνθρωπον. ἀρχ῅θεν ἐκ παραβάσεως ἄδικων πεποιημένον τήν κρίσιν· ὡς τήν τοῦ Κτίσαντος μέν οὐ δεξάμενον ἐντολήν· τήν δέ τοῦ φθείροντος ἑλόμενον συμβουλήν· ἐξ οὗ καί τό χοϊκός εἷναι. Κριτήν ἀδικίας ἐν τ῵ Εὐαγγελίῳ παραβολικῶς ὑπάρχειν καί λέγεσθαι. Πόλιν δέ εἷναι τούτου. Πλήν τ῅ς εὐπειθείας χάριν. ἥν τέως ἡ χρηστότης προσμένουσα τήν μεταβολήν ἀναστέλλει. δι᾿ οὗ τοἶς κατ᾿ αὐτήν ἡ φύσις τρόπου παρείχετο· φημί δέ. [87] . οὐκ ἄλλοις. τήν λογικήν ψυχήν ἅτε δή πρός καρπογονίαν ἱερῶν καί ὁσίων ἔργων οὐκ ἔχουσαν τόν τά καλά κατά φύσιν σπείροντα λόγον.

Ἀντίδικον δέ ταύτης, φημί τ῅ς ψυχ῅ς, τό τ῅ς δυστήνου σαρκός
ἔνυλον κίνημά τε καί φρόνημα, δι᾿ οὗ τ῅ς ἐν ἡμἶν θείας εἰκόνος καί τοῦ
κατ᾿ αὐτήν ἀξιώματος, τό τε κάλλος καταμολύνειν σπουδάζουσι, καί τό
διαυγές ἀμαυροῦν οἱ ἀκάθαρτοι δαίμονες, ὁπηνίκα, δι᾿ ἡδον῅ς
ὑποπίπτουσιν, ἐπεισφρήσουσι δεινῶς ἡμἶν τά τ῅ς ἀτιμίας αἴσχη καί πάθη·
δι᾿ ἅ καί ὁ θάνατος κατεκρίθη τ῅ς φύσεως, οὐχ ἑλομένης τό ἀπαρχ῅ς τ῅ς
ὄντως κατατρυφ῅σαι ζω῅ς.
Ὑπωπιασμούς δέ τούς ἐκ τ῅ς συνειδήσεως μεθ᾿ ὑποφωνήσεώς τινος
παρακλητικούς αἰκισμούς, οἸς προτινομένοις ἐκ τ῅ς ψυχ῅ς, ἡρέμα πως
εἴωθεν κάμπτεσθαι τό αὐστηρόν τοῦ λογισμοῦ, καί πρός τά καλά διά τήν
χρονιωτέραν ἕξιν ἀνύπεικτον, οὐ φέροντος ἐνδομυχοῦσαν, (=1397=) καί οἸον
αἰκίζουσάν τε συνεχῶς καί διοχλοῦσαν τήν βάσανον· ἕως λυμῄνηται τά
τήν ψυχήν λυμαινόμενα πάθη, δι᾿ ἐγκρατείας, καί τ῅ς πρός τά μέλη τ῅ς
σαρκός (≡14Α_356≡> ἑκουσίου νεκρώσεως. Εἷτα καί πρός ἀγχιστείαν αὐτοῦ τοῦ
λόγου δι᾿ εὐσεβείας, καί τ῅ς περί τά κρείττω τελεωτέρας ἀγάγοι σπουδ῅ς,
οἸς φυσικῶς ἐνεργουμένοις, τά οἰκεἶα καί πατρικά παραβάλλων, ὁ ὑπέρ
οὐσίαν καί φύσιν Θεός Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Φριστός, «ὁ δέ Θεός οὐ μή
ποιήσῃ», φησί, «τήν ἐκδίκησιν ὑμῶν», δι᾿ ἐμοῦ σαρκωθέντος, καί τήν τοῦ
καθαιρέτου τ῅ς φύσεως ποιουμένου καθαίρεσιν.
Οὕτω μέν οὖν τά περί τούτου διεξ῅λθον ἐπιτόμως ἐγώ, καθ᾿ ὅσον
τό ἐγχωροῦν τ῅ς διανοίας μέτρον ἐπήρκεσεν· εἰ καί ἄλλως ἄλλοι τόν
τόπον κατανοήσαντες· οἱ μέν εἰς Φριστόν· οἱ δέ τοὔμπαλιν, εἰς τόν
Ἀντίχριστον ἐξειλήφασι. Δέος δέ μοι νοεἶν, ἤ λέγειν ἑκάτερα· τό μέν, ὡς
ἀσύγκριτον· οὐ γάρ μείων μέν Τἱοῦ· μείζων δέ Πατρός, ἡ ἐκδίκησις· ἤ δι᾿
ἄλλου, καί ἄλλη τό σύνολον, πλήν τοῦ Τἱοῦ. Καί πῶς ἐπί τ῅ς αὐτ῅ς
συγκριτικῶς φησι, τό, «ὁ δέ Θεός», φησίν, «οὐ ποιήσει τήν ἐκδίκησιν
ὑμῶν»; Οὐ γάρ ἔχει χώραν· ἤ διάφορος πάντως δειχθήσεται, καί μετά τ῅ς
φύσεως οὐ δυναμένης τό ἴσον δρᾶν· καί διά τοῦτο λοιπόν οὐ
συντασσομένης· εἰκονιζούσης δέ μόνον, ὡς ὑπερκειμένην, τήν
ὑπερέχουσαν. Σό δέ, ὡς ἀνέκδεκτον καί ἀμήχανον, τό καλόν ποιεἶν τόν
κακίας εὑρετήν καί διδάσκαλον· «οὐ γάρ δύναται», φησί, «δένδρον σαπρόν
καρπούς καλούς ποιεἶν»· καλόν δέ ἡ ἐκδίκησις, καί τόν τήν ὄχλησιν
ἀφοσιοῦσθαι δεόντως τοῦ προσπελάζοντος· ἤ τούτῳ παραβάλλεσθαι
τυχόν, ὅ μή θέμις, τόν Πατέρα, καί πάσης ἀρετ῅ς καί ζω῅ς χορηγόν ἐξ
Τἱοῦ, καί ταῦτα μονογενοῦς, καί ἴσου τήν φύσιν καί τήν ἀγαθότητα. Οὐ
γάρ τά καλά διά τῶν κακῶν μηνύεσθαι πέφυκεν, ὥσπερ οὐδέ διά σκότους
τό φῶς, ἤ θανάτου ζωή· καί τοῦ μηδαμῶς ὄντος, τό ὄν. Καί οὐ λέγω ταῦτα
πρός τήν ἐκείνων ἀθέτησιν· ἔχομαι (≡14Α_358≡> γάρ καί ἀντέχομαι ζω῅ς πλέον,
τ῅ς τῶν φαμένων διδασκαλίας· ἀλλά τό οἰκεἶον μέτριον δι᾿ ἄκραν δειλίαν
ἀσφαλιζόμενος. Σήν δέ ἀνάγνωσιν τοῦ ὑπωπιάζειν κανονίζειν οὐ πρέπον
ἐμοί, διά τήν ἐν τούτοις ἀμαθίαν, ἤ τοἶς ἠσκημένοις καί σπουδῆ
προελομένοις τήν παίδευσιν· οἵ ταύτην ὀφείλειν φασί κανονίζεσθαι
βαρυτόνως μ᾵λλον, ἤ περισπωμένως, ὅτι τέ φασι τῶν ὆ημάτων οὐδέν
[88]

περισπ᾵ται, πλήν εἰ μή ἐκ συναιρέσεως βαρυτόνου καθέστηκεν, ὡς τό,
νοῶ, καί ποιῶ, καί χρυσῶ, καί ὅσα τοιαῦτα, φυλάσσοντα καί μετά
προθέσεως ἐπί τ῅ς αὐτ῅ς τόν τόνον.
Σήν δεξιάν, σιαγόνα, τήν δεξιάν πρ᾵ξίν φημι, καί ὅσην ἐνθέος ἡμἶν
διά τῶν ἐντολῶν συνιστάμενος βίος χαρακτηρίζει, ὆απιζομένην ὑπό τοῦ
πονηροῦ τῆ προλήψει τ῅ς ἐνεργουμένης καλοκαγαθίας· (=1400=) καί τῆ πληγῆ
τ῅ς ἐντεῦθεν οἰήσεως, φλεγμαίνουσάν πως διά κενοδοξίας, καί
ἐπαιρομένην κατά τῶν μηδεμίαν, ἅ μή τήν ἴσην τυχόν κεκτημένων· δι᾿ ἥν
ὥσπερ ἄλλην καί οἸον ἀριστεράν στρέφειν προσήκει, τόν ἤδη πρότερον
ἡμ᾵ς κατά τήν ἀπάτην τοῦ αἰῶνος τούτου καταμολύναντα βίον, τούτῳ τε
πλήττεσθαι συνεχῶς διά τ῅ς μνήμης· καί ὡς ἁμαρτωλούς μ᾵λλον
συστέλλεσθαι καί μετριάζειν, ἤ ὡς ἁγίους μετεωρίζεσθαι, καί δι᾿ ἔπαρσιν
καταπίπτειν, οὐκ ἔχοντας π῅ξιν ἱεράν τήν ταπείνωσιν. Σιμάσθω δέ μετά
τῶν κατά θεωρίαν λαμβανομένων· μ᾵λλον δέ καί πρό τούτων, εἰς
ἑτοιμασίαν ἱεράν καί προκάθαρσιν, καί σωματικῶς ταῦτα τελούμενα διά
τόν ἐντειλάμενον Κύριον· προσπαθείας ἐντεῦθεν ἕξιν τοἶς κατορθοῦσι
δορούμενον, καί τ῅ς τοῦ πλήττοντος περιγραφήν ἀπιστίας, τ῵ ἑτοίμῳ τ῅ς
παραδοχ῅ς τό πρόθυμον τ῅ς πληγ῅ς ἀναστέλλοντα, αἰδομένου τυχόν, εἰ
μή τι ἄλλο, τό ὑπερβάλλον τ῅ς ὑποπτώσεως· καί τό μηδαμῶς ἀντιτείνεν
τόν δυνάμενον τοῦτο ποιεἶν, εἰργόμενον δέ διά τήν πρόσαξιν.
Σό δέ, «μή μου ἅπτου», πρός τήν Μαγδαληνήν λέλεκται (≡14Α_360≡>
Μαρίαν παρά τοῦ Κυρίου, κηπουρόν αὐτόν εἷναι νομίσασαν· δηλοῦντος
τοῦ μυστηρίου, καί ὑπεκφαίνοντος, ὡς ψυχή π᾵σα νοερά, μήπω τό
συμφυές σκ῅νος ὑπεραναβ᾵σα, καί διά τοῦτο τῶν ἐν γενέσει καί φθορᾶ
μόνον, οὐδέν οὐδαμῶς διαφερόντων λαχάνων κηπευομένων· ἴση γάρ ἐπ᾿
ἀμφοἶν ἤ τε ὆οή καί ἀπο὇὆οή, καί ἡ τοῦ χρόνου περιγραφή καί περίοδος·
δημιουργόν εἷναι τόν Λόγον ὑπολαμβάνουσα, διά τήν περί ταῦτα, καί ἕως
τούτων πρόοδον αὐτοῦ καί συγκατάβασιν· οὐκ ἀξία τ῅ς τούτου κατά
πνεῦμα καθέστηκεν ἐπαφ῅ς, καί ταῦτα τοἶς φαινομένοις αὐτόν
ἐπιζητοῦσα· καί σάρκα δι᾿ ἡμ᾵ς γεγενημένον γινώσκουσα μόνον αὐτόν·
ἀλλ᾿ οὐχί πρεπόντως καί Θεόν ἐκ Θεοῦ τοῦ Πατρός γεγεννημένον
γινώσκουσα. Σοῦτο γάρ κατὰ τό εἰκός νοεἶν ὑποβάλλει, τό, «οὔπω
ἀναβέβηκα πρός τόν Πατέρα μου», τό μή δι᾿ ἄκρας θεολογίας καί
πίστεως, οἸς ἡ τῶν ὁρωμένων περιγράφεται φύσις, ὑψωθ῅ναι πρός τ῅ς
οὕτω διακειμένης ψυχ῅ς· ἀλλ᾿ ἔτι παιδαγωγικῶς δεομένης εἰς
ἐντελεστέραν τούτου κατάληψιν, ἐπί τήν ἀποκαλυπτικήν ἕξιν τῶν θείων
ὡσεί τινα Γαλιλαίαν διά θεωρίας ἀναδραμεἶν· καί σύν τοἶς ὑπ᾿αὐτοῦ
προτετυπωμένοις καί προβεβλημένοις λόγοις, ὅλον ὡς θέμις
περιληφθ῅ναι, καί γενέσθαι τοσοῦτον ὅπερ αὐτός ἦν ὁ γενόμενος ὅπερ
ἡμεἶς, ὅσον ἐδείχθη τοῦτο γενόμενος πλήν μόνης τ῅ς ἁμαρτίας, ὡς καί
ἡμεἶς ἐκείνῳ δίχα μόνης τ῅ς φύσεως, ἡνίκα τ῅ς δωρε᾵ς τ῅ς ἐπιτύχοιμεν·
ἥν δι᾿ ἐλπίδος νῦν προσδεχόμενος, καί προσήκουσι τῶν ἐντολῶν ἔργοις
δεόντως ἀποσεμνύνων, ἀπολαύσαις ὅσον ἐπίστευσας, καί τρυφήσαις
[89]

ὅσον ἐπόνησας· μ᾵λλον δέ πλέον καί ἀπειράκις ὅσον καί ὁ ταύτης δοτήρ
ὑπερουσίως ὑπερανέστηκε καί φύσεως κίνησιν, καί παντός αἰῶνος
περίληψιν.

(≡14Α_364≡>

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΕΙ΢ ΣΟΝ ΝΘ' (59) ΨΑΛΜΟΝ*
«Εἰς τὸ τέλος, τοἶς ἀλλοιωθησομένοις, εἰς στηλογραφίαν τ῵ ΔαυἹδ,
εἰς διδαχήν, ὁπότε ἐνεπύρισε τὴν Μεσοποταμίαν καὶ ΢υρίαν ΢ωβὰ καὶ
ἐπέστρεψεν Ἰωὰβ καὶ ἐπάταξε τὴν φάραγγα τῶν ἁλῶν, δώδεκα χιλιάδας».
«Εἰς τὸ τέλος, τοἶς ἀλλοιωθησομένοις» ὁ παρὼν ἐπιγέγραπται
ψαλμός, διά τε τὴν ἐπὶ τέλει τῶν χρόνων διὰ τ῅ς ἐπιδημίας τοῦ Φριστοῦ
γενομένην τοἶς ἀνθρώποις ἐξ ἀπιστίας εἰς πίστιν καὶ ἀπὸ κακίας εἰς
ἀρετὴν καὶ ἀγνοίας εἰς γνῶσιν Θεοῦ γνωμικήν τε καὶ προαιρετικὴν
μεταβολὴν καὶ ἀλλοίωσιν, διά τε τὴν εἰς ὕστερον ἐπὶ τέλει τῶν αἰώνων
γενησομένην δι᾽ αὐτοῦ τοῦ ΢ωτ῅ρος ἡμῶν Θεοῦ καθολικὴν τοῦ παντὸς
γένους τῶν ἀνθρώπων ἐν χάριτι φυσικὴν ἐκ θανάτου καὶ φθορ᾵ς εἰς ζωὴν
ἀθάνατον καὶ ἀφθαρσίαν διὰ τ῅ς προσδοκωμένης ἀναστάσεως ἀλλοίωσίν
τε καὶ ἀνανέωσιν· «εἰς στηλογραφίαν» δὲ τ῵ «ΔαυἹδ», τουτέστιν αὐτ῵ τ῵
Φριστ῵, διά τε τὴν γεγενημένην ἤδη κατὰ τὴν θείαν αὐτοῦ σάρκωσιν,
στήλης δίκην, ἐν αὐτ῵ μὲν ὡς ἀρχηγ῵ καὶ ΢ωτ῅ρι, καὶ μετ᾽ αὐτὸν ἐν τοἶς
κατ᾽ αὐτὸν εὐσεβῶς βιοῦσι τ῅ς κακίας ἀναίρεσιν, διά τε τὸν ἔτι δι᾽ αὐτοῦ
γενησόμενον παντελ῅ τοῦ τε θανάτου καὶ τ῅ς φθορ᾵ς ἀφανισμόν. «Εἰς
διδαχὴν» δέ, ὁπόταν «ἐνεπύρισε τὴν Μεσοποταμίαν καὶ τὴν ΢υρίαν
΢ωβά». Εἰς διδαχὴν ἡμἶν τοἶς ἀλλοιουμένοις καὶ ἀλλοιωθησομένοις,
δηλονότι τὴν ἐπαινετὴν καὶ θείαν ἀλλοίωσιν, ὁ ψαλμὸς ἐπιγέγραπται
παρὰ τοῦ (≡14Α_366≡> Δαβὶδ τοῦ νοητοῦ, λέγω δὲ Φριστοῦ τοῦ Θεοῦ. Μόνος γὰρ
αὐτὸς ἀληθινὸς βασιλεὺς ὑπάρχων τοῦ Ἰσραὴλ καὶ ὁρῶντος Θεόν, ὡς
πάσης ἀναιρέτης κακίας καὶ ἀγνωσίας καὶ νικητὴς παντὸς χρόνου καὶ
φύσεως, δι᾽ ὧν ἐν ἡμἶν ἡ κακία συνίστασθαι πέφυκεν, ἐνεπύρισε τὴν
Μεσοποταμίαν, διὰ σαρκὸς ἡμἶν ὁμιλήσας, τουτέστι τὴν ἐπικλυζομένην
τοἶς παρὰ φύσιν πάθεσι τ῅ς σαρκὸς ἕξιν τ῅ς κακίας, καὶ τὴν «΢υρίαν
΢ωβά», τουτέστι τὴν δεδουλωμένην τ῵ χρόνῳ ἤγουν ἠπατημένην τ῵
αἰῶνι τούτῳ διάθεσιν· ἑπτὰ γὰρ ἡ ΢ωβὰ ἑρμηνεύεται, σαφῶς δὲ τοῦτο
δηλοἶ τὴν χρονικὴν ἰδιότητα· ἑβδοματικὸς γὰρ ὁ χρόνος. Υύσιν γὰρ καὶ
χρόνον εἴωθεν ὁ διάβολος συνεπικινεἶν ἑαυτ῵ κατὰ τ῅ς ἀρετ῅ς καὶ τ῅ς
γνώσεως, τοὺς ἀφανεἶς συμπλέκων πολέμους, ὡς τὰς δύο ΢υρίας κατὰ
τοῦ Δαβὶδ ὁ Ἀδρααζάρ—Ἀδρααζὰρ γὰρ εἰς τὴν Ἑλλάδα φωνὴν
Σό κείμενο προέρχεται ἀπό τήν πατρολογία τοῦ TLG, σέ ἀντιπαράθεση μέ τό
κείμενο τῶν ἐκδόσεων "ΣΟ ΒΤΖΑΝΣΙΟΝ" τ῅ς σειρ᾵ς "ΓΡΗΓΟΡΙΟ΢ Ο ΠΑΛΑΜΑ΢"
*

Θεσσαλονίκη 1992, ΥΙΛΟΚΑΛΙΑ ΣΨΝ ΝΗΠΣΙΚΨΝ ΚΑΙ Α΢ΚΗΣΙΚΨΝ, τόμος

[90]

14 Α.

Ἀπώσατο ἡμ᾵ς ὁ Θεός. τοἶς αἰσθητοἶς συμπλέκεσθαι πέφυκεν. τοἶς αἰσθητοἶς ἡττηθῶσι. ὅταν. ὠργίσθης καὶ Ὠκτείρησας ἡμ᾵ς». ὃν καταφονεύει καλῶς ὁ τ῵ νοητ῵ Δαβὶδ ἐν τοἶς ὑπὲρ ἀληθείας ἀγῶσιν ὑπουργῶν καὶ γνωστικῶς τὰς ἀοράτους μάχας συνάπτων καὶ κατὰ τῶν πονηρῶν δυνάμεων πνευματικῶς παραταττόμενος· π᾵σα γὰρ ψυχ῅ς δύναμις. καθάπερ φάραγγι. τὸν δώδεκα ἀριθμὸν ἀποτελεἶ· τέσσαρα γὰρ ἐπὶ τρία καὶ τρία ἐπὶ τέσσαρα συντιθέμενα. «Ὁ Θεός. τὸν δώδεκα πληρώσαις ἅν σαφῶς ἀριθμόν. καὶ τ῵ χρόνῳ καὶ τῆ φύσει δουλώσας τὸν ἄνθρωπον· ἄνευ γὰρ τῶν ὑπὸ φύσιν καὶ χρόνον μάχεσθαι τοἶς ἀνθρώποις παντελῶς οὐ δύναται. τέσσαρσιν οὖσι. ὡς χωρίον παθῶν ἀτιμίας διὰ τ῅ς παρακο῅ς γενομένη. διὰ λόγου καὶ θεωρίας π᾵ς εὐσεβὴς καὶ φιλόθεος πατάσσει φύσιν καὶ χρόνον. ὅστις ἐστὶν ὁ διάβολος ὁ δι᾽ ἀπάτης τὴν πνευματικὴν ἰσχὺν τ῅ς ἡμετέρας φύσεως κατ᾽ ἀρχὰς τῆ παραβάσει τ῅ς θείας ἐντολ῅ς διαλύσας. ἑβδοματικὸς δὲ ὁ χρόνος.μεταφραζόμενος λύων ἰσχὺν ἥ κατασκάπτων δύναμιν ἑρμηνεύεται—. τοῦτον πληροἶ τὸν ἀριθμόν. ὅταν ἐπὶ τιμωρίᾳ καὶ κολάσει τ῅ς κακίας τ῵ τοῦ [91] . παρὰ φύσιν κινουμένη. Ὁ γὰρ δώδεκα ἀριθμὸς τὴν φύσιν δηλοἶ καὶ τὸν χρόνον. κατὰ τῶν ἐναντίων δυνάμεων. ὃν ἀναιρεἶ ὁ τ῵ Κυρίῳ πιστῶς προσχωρῶν καὶ καλῶς ἀριστεύων κατὰ παντὸς ἀφανοῦς καὶ πολεμίου πνεύματος. μηδαμῶς ἐμμένων (≡14Α_368≡> διὰ τὸ ὕψος τ῅ς ἀρετ῅ς καὶ τ῅ς γνώσεως τοἶς ὑπὸ φύσιν καὶ χρόνον νόμοις. Ἐπιγέγραπται γοῦν ὁ παρὼν ψαλμὸς «τοἶς μὲν ἀλλοιωθησομένοις» ἡμἶν. πέντε δὲ τοἶς ἑπτὰ συνθείς. δώδεκα χιλιάδας». ὡς π᾵σι καθέστηκεν εὔδηλον. δι᾽ ἧς π᾵σα γίνεσθαι πέφυκεν ἁμαρτία. τουτέστι τ῵ Κυρίῳ ἡμῶν Ἰησοῦ. Υάραγξ δέ ἐστιν Ἁλῶν ἡ σάρξ. Ἐπειδὰν οὖν ὅ τε λόγος καὶ ὁ θυμὸς καὶ ἡ ἐπιθυμία. «Καὶ ἐπέστρεψεν Ἰωὰβ καὶ ἐπάταξε τὴν φάραγγα τῶν Ἁλῶν. τουτέστιν εἰς ἀνάρρησιν τῶν ὑπὲρ ἡμῶν αὐτοῦ θείων καὶ σωτηρίων κατορθωμάτων· ἀνάρρησιν γὰρ κατορθωμάτων ἡ στηλογραφία δηλοἶ κατὰ τοὺς ἐπιστήμονας τῶν τοιούτων ὀνομάτων ἐξηγητάς. ἤγουν τὴν ἐπ᾽ αὐτοἶς τ῅ς ψυχ῅ς παράλογον πρόληψιν. ὅταν τοῦ ὕψους τ῅ς ἐν τ῵ παραδείσῳ δόξης διὰ τὴν ἡμῶν κακίαν ἀπεξένωσεν· ὠργίσθη. εἴπερ πενταδικὴ μὲν ἡ φύσις διὰ τὰς αἰσθήσεις. «εἰς διδαχὴν» τῶν εἰς ἡμ᾵ς παρὰ τοῦ νοητοῦ Δαβὶδ γενομένων ἀγαθῶν. Π᾵ς γὰρ ὁ τ῵ νοητ῵ βασιλεἶ Δαβὶδ στρατηγῶν. ὁ τῶν ἀνῃρημένων ἀριθμὸς ὑποσημαίνει. ἐν ᾗ. πατάσσει δώδεκα χιλιάδας ἐν τῆ φάραγγι τῶν Ἁλῶν. «εἰς στηλογραφίαν δὲ τ῵ ΔαυἹδ». ἀπώσω ἡμ᾵ς καὶ καθεἶλες ἡμ᾵ς. μὴ φυλάξαντες κατ᾽ ἀρχὰς (≡14Α_370≡> τὴν ἐντολήν. Συχὸν δὲ καὶ τὴν κακῶς δι᾽ ἀπάτης παρὰ φύσιν συμπλακεἶσαν τῆ τετράδι τῶν αἰσθητῶν τριάδα τῶν δυνάμεων τ῅ς ψυχ῅ς κατὰ τὴν σχέσιν. τρεἶς τὸν ἀριθμὸν οὖσαι γενικαὶ τ῅ς ψυχ῅ς δυνάμεις. ἀνάξιοι ἐφάνημεν τ῅ς κατὰ πρόσωπον αὐτοῦ ὁμιλίας· καθεἶλεν ἡμ᾵ς.

ὅταν διὰ τοῦ μονογενοῦς αὐτοῦ Τἱοῦ Θεοῦ Λόγου σαρκωθέντος καὶ τὴν ὑπὲρ πάντων ἡμῶν ὀφειλὴν καταδεξαμένου ἐλυτρώσατο ἡμ᾵ς τοῦ θανάτου καὶ εἰς τὴν ἑαυτοῦ δόξαν πάλιν ἐπανήγαγεν. ἤγουν τὴν ἑπομένην τῆ διὰ τ῅ς πρακτικ῅ς καθάρσει κατὰ τὴν πνευματικὴν θεωρίαν χαριζόμενος γνῶσιν· π᾵σα γὰρ γνῶσις πνευματικὴ κατανύσσει τὴν καρδίαν. ἀλλ᾽ οὐκ ἀπὸ τόξου· τὸ γὰρ τόξον τ῅ς ἁμαρτίας ἄνευ προσώπου τυχὸν οὐδέ τι δράσειε κατὰ τῶν φοβουμένων τὸν Κύριον. Σουτέστιν ἀπὸ τ῅ς ἐμφαινομένης τοἶς οὖσιν ἀπατηλ῅ς ἐπιφανείας· πρόσωπον γὰρ τόξου. ἅπερ σαλευθεἶσά τε καὶ ὀλισθήσασα διὰ τ῅ς παρακο῅ς κατ᾽ ἀρχὰς ἐκ τ῅ς ἐν τ῵ παραδείσῳ παραβάσεως ὑπέμεινε. Ἀγαπητοὶ δὲ Θεοῦ εἰσὶν οἱ κατὰ θεωρίαν συνεκτικοὶ τ῅ς θείας γνώσεως λογισμοί. Διόπερ ἀπὸ προσώπου τόξου φησὶν ὁ λόγος φεύξεσθαι τοὺς φοβουμένους τὸν Κύριον. ἡ τὴν αἴσθησιν ἐρεθίζουσα τῶν σωμάτων ἐστὶν ἐπιφάνεια. οὓς ὆ύονται οἱ κατὰ τὴν πρακτικὴν συνιστάμενοι [92] . καθάπερ ἀκὶς βέλους τὴν αἴσθησιν τιτρώσκουσα καὶ πρὸς τὰ πάθη τὴν ψυχὴν ἀπρεπῶς διερεθίζουσα. φημὶ δὲ ἑκάστου δαιμονιώδους πάθους. καθ᾽ ἣν ἡ παντελὴς τ῅ς ἁμαρτίας ἀπραξία συνέστηκε· σημείωσις γὰρ ἀληθὴς ἡ διὰ σταυροῦ νεκροῦσα τὸ φρόνημα τ῅ς σαρκὸς καθέστηκε δύναμις. δοὺς ἡμἶν τὴν μάχαιραν τοῦ Πνεύματος τὴν τὸ χεἶρον τοῦ κρείττονος γνωστικῶς διακρίνουσαν καὶ τὸν νόμον τοῦ Πνεύματος κατὰ τοῦ νόμου τ῅ς σαρκὸς ἐπεγείρουσαν καὶ τὸν κατὰ τῶν παθῶν ἐπαινετὸν πόλεμον ἐν ἡμἶν δημιουργοῦσαν καὶ τὴν ἐν ἡμἶν τῶν παθῶν συνέχειαν συσσείουσαν καὶ συνταράσσουσαν ἐπὶ ταἶς κατὰ πρόληψιν ἀτόποις μνήμαις τὴν συνείδησιν· ἰ᾵ται δὲ τὰ συντρίμματα τ῅ς ἡμῶν καρδίας. ΢υνέσεισεν ἡμῶν τὴν γ῅ν καὶ συνετάραξε. «Πρὸς τὸ φυγεἶν ἀπὸ προσώπου τόξου».θανάτου ἐπιτιμίῳ ἡμ᾵ς καθυπέβαλεν· Ὠκτείρησεν ἡμ᾵ς. τουτέστι τὴν καρδίαν. «Ἔδειξας τ῵ λα῵ σου σκληρά· ἐπότισας ἡμ᾵ς οἷνον κατανύξεως· ἔδωκας τοἶς φοβουμένοις σε σημείωσιν τοῦ φυγεἶν ἀπὸ προσώπου τόξου. Δεικνύει σκληρὰ τοἶς φοβουμένοις αὐτὸν διὰ τῶν ἐντολῶν ὁ Θεός. ὅτι ἐσαλεύθη». «Ἐφ᾽ ᾧ ὆υσθ῅ναι τοὺς ἀγαπητοὺς τοῦ θεοῦ». τοὺς μὴ κατὰ θέλησιν ἀνεχομένους τὸν θεἶον ζυγὸν ὑπελθεἶν τοῦ νόμου τῶν ἐντολῶν· ποτίζει δὲ οἷνον κατανύξεως. τὴν νέκρωσιν τοῦ Ἰησοῦ ἐν τ῵ σώματι περιφέρειν διδάσκων τοὺς φοβουμένους αὐτόν. κατὰ τὴν πρακτικὴν φιλοσοφίαν τοὺς τρόπους τ῅ς τοῦ σώματος νεκρώσεως ὑποτιθέμενος ἥ τοὐναντίον διὰ τ῅ς ποικίλης προνοίας καὶ κρίσεως φιλανθρώπως πρὸς τὸ συμφέρον (≡14Α_372≡> παιδεύων ἡμ᾵ς. ὅπως ἅν ὆υσθῶσιν οἱ ἀγαπητοί σου». εἰς συναίσθησιν ἄγουσα τοῦ μεγέθους τῶν ἐφ᾽ ἡμἶν θείων εὐεργεσιῶν· δίδωσι δὲ τοἶς φοβουμένοις αὐτὸν σημείωσιν τοῦ φυγεἶν ἀπὸ προσώπου τόξου. διὰ τ῅ς ἐν χάριτι πνευματικ῅ς ἀναγεννήσεως. «΢υνέσεισας τὴν γ῅ν καὶ συνετάραξας αὐτήν· ἴασαι τὰ συντρίμματα αὐτ῅ς.

πρῶτον διὰ τ῅ς μετανοίας ἄφεσιν διδοὺς ἁμαρτημάτων. ῍Η πάλιν ‘κοιλάδα ΢κηνῶν διαμετρεἶ’ ὁ τὸν κόσμον τῶν σωμάτων καθάπερ κοιλάδα σκηνῶν γνώσει περιλαμβάνων· «σκ῅νος» γὰρ πολλαχοῦ τ῅ς Γραφ῅ς τὸ σῶμα προσηγορεύθη. πασῶν δὲ ἐνεργητικὴ τῶν ἀρετῶν ἕξις—πράξεως γὰρ σύμβολον τὸν ὦμον εἷναι φασίν.τρόποι τῶν ἀρετῶν ἀπὸ πάσης πλάνης καὶ πασῶν τῶν διοχλουσῶν τῆ ψυχῆ κατὰ πρόληψιν τ῅ς ἁμαρτίας μνημῶν. πρὸς τῆ ἀφέσει τῶν ἁμαρτημάτων καὶ τὰ διὰ χάριτος πνευματικ῅ς διδοὺς ἐνεργήματα—· λαλεἶ δὲ ἐν τ῵ ἁγίῳ αὐτοῦ. πρὸς τὴν ἑκάστου ἕξιν κατάλληλον διδοὺς ἀγωγὴν καὶ προσφυλακὴν τῶν τιμίων. διδοὺς τ῵ δικαίῳ πρὸς τῆ ἀφέσει τῶν ἁμαρτημάτων καὶ πνευματικὰ χαρίσματα—ἀκούει μὲν γὰρ τοῦ ἱκετεύοντος αὐτὸν ὁ Θεός. ὁ διανέμειν εἰδὼς ἑκάστῳ διὰ τ῅ς καλ῅ς διδασκαλίας τὴν ἁρμόζουσαν πρὸς σωτηρίαν ὁδόν. τῶν ἄλλων ἐστὶν ἐπιφανέστερον. ἐπακούει δέ. ῍Η πάλιν ΢κηναὶ τυγχάνουσι τ῅ς παρούσης κοιλάδος οἱ (≡14Α_376≡> τῶν ἀρετῶν τρόποι. τὸν ἀποκεκρυμμένον ἀπὸ τῶν αἰώνων καὶ ἀπὸ τῶν γενεῶν κατὰ τὴν ἔνσαρκον αὐτοῦ τοῦ Φριστοῦ οἰκονομίαν. «Ἐμός ἐστι Γαλαὰδ καὶ ἐμός ἐστι Μανασσ῅ς καὶ ἘφραἻμ κραταίωσις τ῅ς κεφαλ῅ς μου». Ἀγαλλι᾵ται δὲ ὁ δίκαιος. σκηνῶν δίκην. ἱκανὸς γένηται ‘διαμερίσαι’ τὴν ‘΢ίκημα. [93] . ἐν ᾧ πάντων κατὰ τὴν ἑκάστου διάφορον γνώμην τὲ καὶ διάθεσιν ἀπαγὴς ὑπάρχει καὶ πρόσκαιρος. τοὺς προσφόρους ἑκάστῳ τῶν ὄντων κατὰ τὴν φυσικὴν θεωρίαν λόγους ἀπονέμων· ἡ γὰρ ‘κοιλὰς τῶν ΢κηνῶν’ ὁ παρών ἐστι κόσμος. διδοὺς τὸν μονογεν῅ αὐτοῦ Τἱόν— δεξιὰ γὰρ τοῦ Πατρὸς ὁ Τιός—λύτρον ὑπὲρ τ῅ς τοῦ κόσμου σωτηρίας· ἐπακούει δέ. Ὁ Θεὸς ἐλάλησεν ἐν τ῵ ἁγίῳ αὐτοῦ· Ἀγαλλιάσομαι καὶ διαμεριῶ (≡14Α_374≡> ΢ίκημα καὶ τὴν κοιλάδα τῶν σκηνῶν διαμετρήσω». ἡνίκα. ῍Η ΢κηναὶ κοιλάδος ὑπάρχουσιν αἱ διὰ Φριστοῦ τοῦ ΢ωτ῅ρος ἡμῶν Θεοῦ παγεἶσαι κατὰ π᾵σαν τὴν οἰκουμένην τῶν πιστευσάντων ἐθνῶν Ἐκκλησίαι. οὓς διαιρεἶ γνωστικῶς τοἶς διδασκομένοις. ὅπέρ ἐστιν ἡ πάντων μὲν ἐφεκτικὴ τῶν παθῶν. ὃ καὶ μ᾵λλον. ὡς οἷμαι. οἸον ζῶντας δεικνὺς διὰ τῶν ἔργων τοὺς λόγους καὶ πάσης φων῅ς γεγωνοτέρους. διὰ τ῅ς καθ᾽ ἡμ᾵ς ἀνθρωποπρεποῦς αὐτοῦ ἀναστροφ῅ς οἱονεὶ διαρρήδην βοῶν καὶ τ῵ βίῳ διδοὺς εἰς ὑποτύπωσιν αἰωνίου ζω῅ς εἰκόνα. ΢ώζει ὁ Θεὸς τῆ δεξιᾶ αὐτοῦ. τὴν τῶν ἀγαθῶν ἔργων ἐπίδειξιν· ‘λαλεἶ’ δὲ καὶ ‘ἐν’ ἑκάστῳ ‘ἁγίῳ’ φυλάττοντι αὐτοῦ τὰς ἐντολάς. Καὶ τὴν κοιλάδα τῶν ΢κηνῶν διαμετρεἶ. ἡ παροῦσα ζωή. «΢ῶσον τῆ δεξιᾶ σου καὶ ἐπάκουσόν μου. πάσης γεγωνοτέραν φων῅ς. τὸν θεἶον αὐτοῦ σκοπόν.’ τουτέστιν ἄλλοις ἀναλόγως ἐκ πείρας ἐπιστήμονος ὑποθέσθαι τοὺς κατὰ τὴν πρακτικὴν ἀνδρικοὺς τῶν ἀρετῶν τρόπους· ὠμίασις γὰρ ἡ ΢ίκημα ἑρμηνεύεται. τουτέστιν ἐν τ῵ σαρκωθέντι αὐτοῦ Λόγῳ. τελειωθεὶς τῆ χάριτι τοῦ Μονογενοῦς.

ἐμοὶ ἀλλόφυλοι ὑπετάγησαν».’ τουτέστι τὴν φρουροῦσαν τὴν ψυχὴν ἀπὸ τῶν πονηρῶν τοῦ διαβόλου τριβόλων τὲ καὶ (≡14Α_380≡> ἀκανθῶν ἄσκησίν τε καὶ ἐγκράτειαν—τοῦτο γὰρ χρὴ νοεἶσθαι τὸ ὑπόδημα—· ἄνευ γὰρ ἀσκήσεως καὶ ἀκριβοῦς ἐγκρατείας τὰ τ῅ς σαρκὸς πάθη καταπαλαἶσαι τὸν ἀσκητὴν τ῅ς εὐσεβείας ἀμήχανον. δι᾽ οὗ κατὰ τὴν πρακτικὴν φιλοσοφίαν. Δύναται δὲ πάλιν ὑπόδημα νοηθ῅ναι ψυχ῅ς καὶ ἡ διὰ λόγου καὶ θεωρίας νεκρωθεἶσα αἴσθησις. ἡνίκα γέγονεν ἄνθρωπος. τουτέστιν ὁ ὆υπτικὸς καὶ καθαρτικὸς τῶν ἐκ τ῅ς ἁμαρτίας ἡμετέρων κηλίδων τὲ καὶ μολυσμῶν. ἐμπλατυνόμεθα ταἶς θλίψεσιν. ἘφραἻμ δὲ ἑρμηνεύεται πλατυσμός. ‘κραταίωσις’ δὲ ταύτης καθέστηκεν ἀσφαλὴς ἡ τῶν μελλόντων ἀγαθῶν ἀδιάπτωτος ἐλπίς· καθ᾽ ἣν ὡς παρόντα τὰ μέλλοντα θεωροῦντες. ὡς δι᾽ ‘ὑποδήματος. Μανασσ῅ς δὲ ἑρμηνεύεται λήθη· ἀποκάλυψις δὲ καὶ λήθη εἰκότως προσγίνονται τ῵ δικαίῳ. Πάτερ ἅγιε». Ἰδουμαία αἱματώδης πηλὸς ἑρμηνεύεται. Δύναται δὲ πάλιν νοηθ῅ναι καὶ εἰς τὴν ἑκάστου ἡμῶν σάρκα.Γαλαὰδ κατὰ μίαν τῶν ἐπὶ τ῵ ὀνόματι τούτῳ ἑρμηνειῶν ἐστὶν ἀποκάλυψις. ἐξομολογούμενος πρὸς τὸν Πατέρα καὶ λέγων· «ἐξομολογοῦμαί σοι. ἀκατάπτωτοι ἐν τοἶς πειρασμοἶς διαμένοντες. ἐφ᾽ ἧς ‘ἐκτείνομεν τὸ ὑπόδημα.’ τοἶς ἀνθρωπίνοις. δι᾽ ἧς ἐπέβη. ὅς ἐστιν ἀληθινὸς βασιλεὺς τοῦ πνευματικοῦ Ἰσραὴλ καὶ ὁρῶντος Θεόν. ὁ ὑπὲρ ἡμῶν. τοὺς αὐτοῦ λόγους διὰ μέσης τ῅ς αἰσθήσεως ὡς ὑποδήματος φαντασιουμένης. Μωὰβ λέβης τ῅ς ἐλπίδος μου». ἄλλως χωρ῅σαι τὸν Ποιητὴν μὴ δυναμένης τ῅ς κτίσεως. Ἰούδας ἐξομολόγησις ἑρμηνεύεται· ἄρχει γὰρ ἡ δι᾽ εὐχῶν ἐξομολόγησις ἐν τοἶς ἁγίοις παντὸς ἀγαθοῦ. Μωὰβ δὲ 'ἔντερον πατρὸς' ἑρμηνεύεται. ἥτις ἐστὶν ἀντίληψις ‘τ῅ς κεφαλ῅ς’ τοῦ δικαίου. τὰς τῶν ὁρατῶν κατ᾽ [94] . «Ἰούδας βασιλεύς μου. Δύναται δὲ νοηθ῅ναι καὶ εἰς τὸν Κύριον ὁ Ἰούδας. λουτροῦ δίκην — ὅπερ δηλοἶ σαφῶς ὁ λέβης—. λαμβάνοντι μὲν διὰ θεωρίας τῶν ἀπορρήτων τὴν μύησιν. Δύναται δὲ πάλιν νοηθ῅ναι ὁ ‘Μωὰβ’ καὶ εἰς τὴν σάρκωσιν τοῦ Κυρίου· Τἱὸς γὰρ ἀνθρώπου δι᾽ ἡμ᾵ς γέγονέ τε καὶ ἐχρημάτισεν ὁ ἀληθινὸς ‘λέβης τ῅ς ἐλπίδος’ ἡμῶν. τουτέστι τ῅ς πίστεως· παντὸς γὰρ δικαίου κεφαλὴ ἡ πίστις ἐστὶ καὶ παντὸς ἔργου ἀγαθοῦ. ὅπέρ ἐστιν ἡ κατὰ πίστιν ἐπὶ τοἶς μέλλουσιν ἀγαθοἶς ἄπτωτος ἐλπίς. ἄπειρόν τε καὶ ἀχώρητον κατὰ φύσιν τυγχάνοντα.’ τουτέστιν ἡ διὰ βίου κατὰ τὴν κάθαρσιν πρὸς κληρονομίαν τῶν κατ᾽ ἐλπίδας ἀποκειμένων ἡμἶν ἀγαθῶν ἑτοιμότης. Δύναται δὲ ληφθ῅ναι καὶ εἰς τὴν σάρκα τοῦ Κυρίου. νοεἶται δὲ τὸ ἡμέτερον σῶμα. «Ἐπὶ τὴν Ἰδουμαίαν ἐκτενῶ τὸ ὑπόδημά μου. ἡ κάθαρσις πέφυκε γίνεσθαι τῶν ἁμαρτημάτων· κάθαρσις γάρ ἐστιν ὁ ‘λέβης τ῅ς ἐλπίδος. τὸν αἰῶνα τοῦτον ἀβλαβῶς διαπορεύεται. τῶν δὲ κατ᾽ ἀρετὴν πόνων τὴν λήθην διὰ τὴν διαδεχομένην τοὺς πόνους τῶν ἀρετῶν εὐφροσύνην τ῅ς πνευματικ῅ς θεωρίας. δι᾽ ἧς ἐπιβαίνουσα ἡ ψυχὴ τοἶς αἰσθητοἶς.

χαριζόμενος τοἶς ἀγαπῶσιν αὐτὸν καὶ τῶν ὁρωμένων τὴν ἐπιστήμην. καθὼς ἔδειξε προλαβὼν ὁ λόγος. περὶ ἣν ἡ ἐν πνεύματι φυσικὴ θεωρία συνίστασθαι πέφυκεν. δεξάμενα διὰ τ῅ς κλήσεως τὸ σωτήριον τοῦ Εὐαγγελίου κήρυγμα. ‘Ἰδουμαία’ δὲ ἡ τῶν αἰσθητῶν ἐπιστήμη. ὑπ᾽ ἄλλου μὲν οὐδενός. καθὼς ἕτερος ἔφη τῶν ἐκδοτῶν. δαμάσει οὐ μόνον τὰ ἐμφωλεύοντα αὐτῆ ἀκάθαρτα πάθη. ὑπετάγη τ῵ κράτει τ῅ς ἰσχύος αὐτοῦ οὐ μόνον καταργηθέντα τὰ πνεύματα τ῅ς πονηρίας. ἐστὶν ἡ πάντων τῶν ὑπὸ αἴσθησιν κτισμάτων σύστασις. ῍Η πάλιν ‘πόλις’ ἐστὶ ‘περιοχ῅ς’ ἡ λόγῳ καὶ βίῳ τετειχισμένη (≡14Α_382≡> ψυχὴ καὶ πάσαις ταἶς τῶν ἀρετῶν πλήθουσα χάρισιν. καθ᾽ ἣν τοῦ ἁγίου Πνεύματος γίνεται ναὸς τὸ ἡμέτερον σῶμα. εἰς ἣν ὁ αὐτὸς πάλιν ‘ὁδηγεἶ’ Κύριος. τοἶς τῶν ἐντολῶν συνοικοδομούμενον κάλλεσιν. «Ἐμοὶ ἀλλόφυλοι ὑπετάγησαν». ῍Η πάλιν ‘πόλις’ ἐστὶ ‘περιοχ῅ς’ ἡ τ῅ς ἀληθοῦς καὶ ἀπταίστου γνώσεως ἕξις ἡ ἐκ πάντων ἠθικῶν τε καὶ φυσικῶν καὶ θεολογικῶν θεωρημάτων περιεχομένη. Ἡνίκα γὰρ διὰ σαρκὸς τοἶς καθ᾽ ἡμ᾵ς ἐπεχωρίασε τόποις ὁ Κύριος. ὑπὸ μόνου δὲ τοῦ Θεοῦ τοῦ πάντας πρὸς ἑαυτὸν ἕλκοντος δι᾽ ἄφατον ἀγαθότητος μέγεθος. τοἶς τῶν ἀρετῶν ὀχυρώμασιν. ὁ ἀπωσάμενος ἡμ᾵ς;» [95] . τῆ γῆ τ῅ς σαρκὸς αὐτοῦ τὴν νεκροῦσαν τὸν νόμον τ῅ς ἁμαρτίας ἐγκράτειαν. εἰς ἣν ἀπάγεται π᾵ς εὐσεβής. καὶ διδάσκων τῶν μελῶν τ῅ς γηἹνης ταύτης καὶ ἐπικήρου σαρκὸς τὴν νέκρωσιν. ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐνεργοῦντας ταῦτα πονηροὺς καταργήσει δαίμονας. ἀλλὰ καὶ πάντα τὰ ἔθνη.εἷδος καὶ σχ῅μα διαφορὰς ἀναλεγομένη πρὸς τὴν τοῦ ἑνὸς μόνου τε καὶ ἀρχικοῦ Λόγου σύνεσιν καὶ ἐπίγνωσιν. «῍Η τίς ὁδηγήσει με ἕως τ῅ς Ἰδουμαίας;» Ἰδουμαία. εἰς ἃς ‘ἀπάγει’ τε καὶ ‘ὁδηγεἶ’ ἡ μόνη τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς σοφία. ῍Η πάλιν ‘πόλις’ ἐστὶ ‘περιοχ῅ς’ ἡ κατάστασις. περιεχομένη ἤγουν περιπεφραγμένη.’ ἡνίκα ἐπιβαλών. καθ᾽ ἣν ἀνάλωτος καὶ ἀπροσπέλαστος γίνεται τοἶς πολεμίοις διὰ τὴν φρουροῦσαν αὐτὸν τῶν ἁγίων δυνάμεων περιβολὴν ὅ γε ἀληθῶς θεοσεβὴς καὶ φιλόθεος. καθ᾽ ἣν ἐκ καλλον῅ς καὶ μεγέθους κτισμάτων ἀναλόγως ὁ γενεσιουργὸς τ῵ εὐσεβῶς ἀναλεγομένῳ τὴν τῶν ὄντων γνῶσιν θεωρεἶται. ῍Η ἵνα συνελὼν εἴπω. ‘πόλις’ ἐστὶ ‘περιοχ῅ς’ ἡ τῶν νοητῶν γνωστικὴ θεωρία. ὁ μονογενὴς Τἱός. «Σίς ἀπάξει με εἰς πόλιν περιοχ῅ς;» Πόλις ἐστὶ περιοχ῅ς ἡ ἐκ πολλῶν συνηθροισμένη θείων καὶ μυστικῶν θεωρημάτων σοφία. Διὸ ἐπάγων ὁ προφήτης φησίν· «Οὐχὶ σύ. ὥσπερ ὑπόδημα. ὁ Θεός. Ἤ τυχὸν ἡ κατ᾽ ἀρετὴν πρακτικὴ διὰ σαρκὸς φιλοσοφία. ὑπέκυψεν· ‘ὑποτάσσονται’ δὲ καὶ παντὶ δικαίῳ οἱ ‘ἀλλόφυλοι.

πρὸς ἣν ἀφορῶντες οἱ εὐσεβεἶς τὴν τοῦ θανάτου κατήφειαν ἀλύπως διαφέρουσιν. ὁ Θεός. ἐν οἸς ‘αὐτὸς’ ὁ Θεὸς μονώτατος καὶ ὅλως χωρῶν. ῍Η πάλιν ‘θλίψις’ ἐστὶν ὁ ὑπὲρ ἀρετ῅ς πόνος. «Καὶ οὐκ ἐξελεύσῃ. ἀλλ᾽ ἐν τοἶς ἐν αὐτ῵ τ῵ Θε῵ κερατιοῦσι τοὺς ἐχθροὺς καὶ ἐν τ῵ ὀνόματι αὐτοῦ ἐξουδενοῦσι τοὺς ἐπανισταμένους αὐτοἶς εἰκότως ὁ Θεὸς ἐξελεύσεται πρὸς τὸν κατὰ τῶν ἀοράτων ἐχθρῶν πόλεμον.’ δηλαδὴ τ῅ς κατασκεδασθείσης τ῅ς φύσεως διὰ τὴν ἁμαρτίαν καὶ μέχρι τῶν τοῦ ἅδου πυλῶν αὐτὴν καταπιεσάσης. ὅτι καὶ πάντων Δημιουργός. ‘Θλίψις’ γάρ. «Δὸς ἡμἶν βοήθειαν ἐκ θλίψεως· καὶ ματαία σωτηρία ἀνθρώπου». ‘Οὐ’ γὰρ ‘ἐξελεύσεται ὁ Θεὸς ἐν’ τ῵ ἐφ᾽ ἑαυτ῵ θαρροῦντι καὶ ἐπὶ τ῵ τόξῳ ἐλπίζοντι καὶ τὴν ὆ομφαίαν ἐπιγραφομένῳ ἑαυτοῦ σωτήριον. [96] . Εὐκτικῶς δέεται τοῦ Θεοῦ καὶ ΢ωτ῅ρος ἐκ προσώπου τ῅ς κοιν῅ς φύσεως ὁ προφήτης ‘δοθ῅ναι ἡμἶν βοήθειαν ἐκ’ τ῅ς ‘θλίψεως. (≡14Α_384≡> ‘ἀπάγεις εἰς πόλιν περιοχ῅ς’ καὶ ‘ὁδηγεἶς ἕως τ῅ς Ἰδουμαίας’ κατὰ τὴν προαποδεδομένην ἐξήγησιν. ἡ τοῦ θανάτου καὶ τ῅ς φθορ᾵ς ἐστι τυραννὶς καὶ ἐπικράτεια. ‘ἐξουδενῶν’ πάντας τοὺς ἀντικειμένους τῆ τε ἀρετῆ καὶ τῆ γνώσει πονηροὺς δαίμονας καὶ διὰ κακίας καὶ ἀγνωσίας ‘ἐκθλίβειν’ ἐπιχειροῦντας τοὺς φοβουμένους αὐτόν. ‘βοήθεια’ δὲ ἡ διὰ τ῅ς χάριτος βεβαία τ῅ς ἀναστάσεως ἐλπίς. πρὸς ἣν π᾵σα συγκρινομένη ἀνθρώπων σωτηρία ματαιότης ἐστὶ καὶ παντελὴς ἀνυπαρξία· τοῦτο γὰρ δίκαιον νοεἶσθαι τὴν ματαιότητα.’ αὐτὸς διὰ σπλάγχνα ἐλέους σου οἰκτειρήσας.Σουτέστιν ὅτι ΢ύ. Ἐν τ῵ Θε῵ ποιοῦσι δύναμιν οἱ μὴ ἐπιγράφοντες ἑαυτοἶς (≡14Α_386≡> τῶν ἀρετῶν τὰ κατορθώματα μηδὲ τῆ ἑαυτῶν σοφίᾳ τὴν τῶν θείων μυστηρίων κατάληψιν. Αὐτ῵ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων ἀμήν. π᾵σαν ἀρετὴν ἐργάζεται καὶ χαρίζεται γνῶσιν. ὁ Θεός. «Ἐν τ῵ Θε῵ ποιήσωμεν δύναμιν καὶ αὐτὸς ἐξουδενώσει τοὺς θλίβοντας ἡμ᾵ς». ἐν ταἶς δυνάμεσιν ἡμῶν». ὁ κατ᾽ ἀρχὰς διὰ τὴν ἁμαρτίαν ‘ἀπωσάμενος ἡμ᾵ς. ‘βοήθεια’ δὲ ἡ τοῦτον διαδεχομένη κατὰ Θεοῦ χάριν ἀπάθεια. κατ᾽ ἐμὲ φάναι. Αὐτὸς γὰρ πάντων ὑπάρχει ΢ωτήρ.