You are on page 1of 112

ΑΠΑΝΣΑ, ΜΑΞΙΜΟΤ τοῦ ΟΜΟΛΟΓΗΣΟΤ

*
7ος Σόμος - 14 S ......................................................................................................................................................................... 1
... συνέχεια ... ΢ΦΟΛΙΑ ΕΙ΢ ΣΑ ΣΟΤ ΑΓ. ΔΙΟΝΤ΢ΙΟΤ .................................................................................................... 1

7ος Σόμος - 14 S
... συνέχεια ... ΢ΦΟΛΙΑ ΕΙ΢ ΣΑ ΣΟΤ ΑΓ.
ΔΙΟΝΤ΢ΙΟΤ *
ΕΙ΢ ΣΟ ΠΕΡΙ ΘΕΙΩΝ ΟΝΟΜΑΣΩΝ
§ 1. Ἀρεοπαγίτου: Ὅτι τά γνωρίσματα, ἅπερ εἶχον Ἕλληνες
ἔτι ὄντες οἱ πάλαι ἅγιοι, καί μετά τό ἐπιστρέψαι πρός Φριστόν
ἀνερυθριάστως ἐπέγραφον ἑαυτοῖς· ἰδού γάρ Ἀρεοπαγίτην ἐπωνόμασεν
ἑαυτόν, ὡς καί ὁ θεῖος Ἰουστῖνος ἐν τ῵ Πρός Ἕλληνας λόγῳ, Ἰουστίνου
Υιλοσόφου.
΢υμπρεσβυτέρῳ: Ὅτι τό τοῦ πρεσβυτέρου ὄνομα καί τόν ἐπίσκοπον
δηλοῖ, ἐπίσκοπος δέ καί ὁ πρεσβύτερος· καί τοῦτο δηλοῦται ἐν ταῖς
Πράξεσι τῶν ἁγίων ἀποστόλων, ἔνθα ἐν Ἀσίᾳ συντάσσεται ταῖς
ἐκκλησίαις αὐτ῅ς ὁ Παῦλος.
(≡14S_014≡>

ΕΙ΢ ΣΟ ΚΕΥΑΛΑΙΟΝ Α'

§ 1. Θεολογικάς: ΢ημείωσαι, ὅτι ἑτέρα πραγματεία πεπόνηται τ῵
πατρί οἱονεί προεισαγωγή τις καί προθεωρία στοιχειώδης τῶν περί Θεοῦ
Σό ἔργο τοῦ ἁγίου Μαξίμου χωρίστηκε σέ τόμους καί ἀναγράφονται οἱ σελίδες
σύμφωνα μέ τή σειρά "ΓΡΗΓΟΡΙΟ΢ Ο ΠΑΛΑΜΑ΢" τῶν ἐκδόσεων "ΣΟ ΒΤΖΑΝΣΙΟΝ"
Θεσσαλονίκη 1992, ΥΙΛΟΚΑΛΙΑ ΣΨΝ ΝΗΠΣΙΚΨΝ ΚΑΙ Α΢ΚΗΣΙΚΨΝ, γιά νά μπορεῖ
εὔκολα ὁ ἀναγνώστης νά συμβουλεύεται μετάφραση. Σό κείμενο προέρχεται ἀπό τρεῖς
πηγές: 1) ἀπό τήν ἠλεκτρονική βιβλιοθήκη ἑλληνικῶν κειμένων, Thesaurus Linguae
Graecae, TLG (http://www.tlg.uci.edu), 2) κείμενα πού δέν περιλαμβάνονται στό TLG ἀπό
τήν πατρολογία τοῦ Migne, τόμος 90ος καί 91ος (τά δακτυλογράφησε ἡ μητέρα τοῦ π.
Ἀρσενίου Μέσκου), καί 3) τά σχόλια στά ἔργα τοῦ ἁγίου Διονυσίου τοῦ Ἀρεοπαγίτη ἀπό
τίς ἐκδόσεις ΒΤΖΑΝΣΙΟ, τό κείμενο περάστηκε ἀπό σκάνερ, ἀκολούθησε ὀπτική
ἀναγνώριση χαρακτήρων καί ἔλεγχος.
Σόμος καί σελίδα γιά τίς ἐκδόσεις ΒΤΖΑΝΣΙΟ ἀναγράφονται μέ τόν ἀκόλουθο
τρόπο: (≡15Β_010≡>, δηλαδή ἀκολουθεῖ ἡ δέκατη σελίδα τοῦ 15Β τόμου. Ἐπίσης ὑπάρχει καί
ἔνδειξη γιά τήν σελίδα τ῅ς πατρολογίας Migne (=0364=) ὅταν τό κείμενο προέρχεται ἀπό
ἐκεῖ.
* Σό κείμενο προέρχεται ἀπό τ῅ς ἐκδόσεις "ΣΟ ΒΤΖΑΝΣΙΟΝ" τ῅ς σειρ᾵ς
"ΓΡΗΓΟΡΙΟ΢ Ο ΠΑΛΑΜΑ΢" Θεσσαλονίκη 1992, ΥΙΛΟΚΑΛΙΑ ΣΨΝ ΝΗΠΣΙΚΨΝ ΚΑΙ
*

Α΢ΚΗΣΙΚΨΝ, τόμος 14
χαρακτήρων καί ἔλεγχος.

Ε. Πέρασε ἀπό σκάνερ, ἀκολούθησε ὀπτική ἀναγνώριση
[1]

ἐν ταῖς Γραφαῖς σποράδην εἰρημένων· ἤτοι ἐπίμνησις ἦν ἥστινος κατά
ἀκολουθίαν ἡ παροῦσα αὐτ῵ πεπραγμάτευται.
Οὐκ ἐν πειθοῖς: Ἡ ἀνθρωπίνη σοφία ἐκ τῶν αἰσθητῶν τάς
πιθανότητας τῶν ἀποδείξεων ἐρανίζεται· ἡ γάρ μεγάλη τῶν συλλογισμῶν
ἀνάγκη τ῅ς γεωμετρίας τάς ἀφορμάς παραλαμβάνει, ἐπί δέ τῶν
ἀσωμάτων, μ᾵λλον δέ καί ὑπερασωμάτων καί (≡14S_016≡> ὑπέρ π᾵σαν οὐσίαν,
πῶς ἄν τις λογικῶς ἐπιστήσειεν ἀνερμηνεύτως, εἰ μή μόλις τ῵ ἀκροτάτῳ
ἄνθει τοῦ νοῦ τήν περί Θεοῦ ἀγνωσίαν, ὅτι ποτέ ἐστι διά τ῅ς εἰλικρινοῦς
εὑσεβείας, ἀλαλήτως συννοεῖν δυνάμενος; ,
Ἐννο῅σαί τι περί τ῅ς ὑπερουσίου: Ὑπερούσιος ὁ Θεός, ὡς ὑπέρ
π᾵σαν οὐσίαν θεωρούμενος, εἴτε νοητήν, εἴτε νοεράν, πολλ῵ δέ μ᾵λλον
αἰσθητήν.
Ὑπερουσιότητος: Εἰ οὐσία λέγεται παρά τό εἶναι, τό δέ εἶναι
παραγωγ῅ς τινος ἔννοιαν ὑπογράφει, οὐκ ἄν λέγοιτο κυρίως οὐσία ἐπί
Θεοῦ. Πάσης γάρ οὐσίας ὑπέρκειται ὁ Θεός. Οὐδέν τι τῶν ὄντων ὤν, ἀλλ’
ὑπέρ τά ὄντα καί ἐξ οὗ τά ὄντα· ἡ γάρ τοῦ μόνου Θεοῦ π᾵σιν ἀπόκρυφος
θεότης θεαρχική δύναμίς ἐστιν, ἄρχουσα τῶν λεγομένων θεῶν, εἴτε
ἀγγέλων, εἴτε ἁγίων ἀνθρώπων, καθά καί δημιουργός ἐστι τῶν ἐκ
μεθέξεων γινομένων θεῶν ἡ τ῵ ὄντι ἐξ ἑαυτ῅ς καί ἀναιτίως αὐτοθεότης
οὖσα.
Αὐτῆ τήν ὑπερούσιον; Μόνῃ γάρ αὐτῆ τῆ θεότητι τά καθ' ἑαυτήν,
ὡς ἔχει φύσεως, ἐπιστητά.
Λογίων ἀκτίς: Καλῶς εἶπεν ἀκτίς καί οὐχ ἥλιος· ὥσπερ γάρ τ῵ ἡλίῳ
ἐνατενίσαι οὐ δυνάμεθα, ἀλλ’ ἴσως ταῖς περί αὐτόν ἀκτῖσιν, οὕτω Θεόν
αὐτόν νο῅σαι οὐ χωροῦμεν.
Σῆ περί τά θεῖα σωφροσύνῃ: Οὐ γάρ κατατολμητέον θεολογίας,
ἀλλά σωφρονοῦντι λογισμ῵ μετιτέον τήν περί τό Θεῖον σέβας ὁσιότητα,
μόνα φθεγγομένους καί πρός ἑρμηνείαν ἄγοντας ἐκεῖνα τά περί τοῦ Θεοῦ
κατά τήν Γραφήν χρησμῳδηθέντα, ὡς πρό μικροῦ εἶπεν.
Ἀληθεστάτῃ θεολογία: Ὅρα πῶς ἀληθ῅ θεολογίαν καλεῖ τήν τοῦ
θείου Παύλου Γραφήν αὐτός γάρ ἐστιν ὁ λέγων, ὅτι (≡14S_018≡> κατά τό μέτρον
τ῅ς ἑκάστου δυνάμεως ἡ παρά Θεοῦ χορηγεῖται σαφῶς ἔλλαμψις· ὥσπερ
καί ὁ Κύριος δηλοῖ λέγων τοῖς τελειοτέροις μαθηταῖς· «ὑμῖν δέδοται
γνῶναι τά μυστήρια τ῅ς βασιλείας», ἅτε καί νουνεχέστερον προσέχουσι
τοῖς θεσπιζομένοις. Οὐ μόνον δέ τοῦτο περί ἀνθρώπων φησί διαλέγεσθαι
ὁ μέγας Διονύσιος, ἀλλά καί περί τῶν ἀγγέλων, οὕς εἴωθεν ὀνομάζειν
κατά τινας τῶν τ῅ς ἔξω φιλοσοφίας νόας, οἵτινες τῶν ἄνω ταγμάτων νόες
εἴρηνται, ὡς τό π᾵ν νοῦς οὐσιωμένως ὄντες, καί πάντα νοοῦντες, ἑνιαίως
τά ἐκ Θεοῦ ρέοντα προσεχῶς εἰς αὐτούς· ὅθεν καί ὅλοι ὅλως
κατομματοῦσθαι λέγονται ἐν τοῖς ἁγιωτάτοις χερουβίμ.
Ἀνακαλύπτεται τά θεῖα: ΢ημείωσαι, ὅτι καί οἱ ἄγγελοι κατά τήν
οἰκείαν ἀναλογίαν τ῅ς θεογνωσίας ἀξιοῦνται.
[2]

Ἐν σωστικῆ δικαιοσύνῃ: Διά τοῦτο, φησίν, ἑκάστῳ κατά τήν αὐτοῦ
δύναμιν ὁ Θεός ἀποκαλύπτει, οὐχ ὅτι φθονεῖ τοῦ πλείονος, ἀλλά διά τό
σῶσαι τήν ἐν τῆ μετρήσει τ῅ς θεογνωσίας δικαιοσύνην· δικαιοσύνης γάρ
ἴδιον τό κατ' ἀξίαν ἐπιμετρεῖν ἑκάστῳ· τοιγαροῦν ἀμέτρητος μέν ἡ περί
Θεοῦ γνῶσις, ἡμεῖς δέ μέτρων δεόμεθα· εἰ γάρ ἀμέτρως ἡμῖν
ἀπεκαλυπτετο, οὐκ ἄν ἑσώθημεν, ὡς οὐδέ σωματικός ὀφθαλμός ὅλον
ἥλιον δεχόμενος.
Σήν ἀμετρίαν θεοπρεπῶς: Ἀμετρίαν νῦν λέγει αὐτό τό Θεῖον καί
τήν αὐτοῦ κατά τό δυνατόν ἔλλαμψιν.
Ὥσπερ γάρ ἄληπτα: Σό ἀκατάληπτον τ῅ς περί Θεόν γνώσεως
ἐντεῦθεν παρίσταται· εἰ γάρ οὐδέ τά ἁπλά καί ἀσχημάτιστα, κἄν οὐσίαι
τινές ὦσι, ταῖς αἰσθήσεσιν ὑποπίπτουσιν, (≡14S_020≡> ὡς ἄγγελοι καί ψυχαί
τοῖς σωματικοῖς, πόσῳ μ᾵λλον ὑπερέχει ὁ Θεός, ὁ μήτε οὐσία, ἀλλ’ ὑπέρ
οὐσίαν, μήτε ἁπλοῦς, ἀλλ’ ὑπέρ ἁπλότητα, μήτε νοῦς, ἀλλά καί ὑπέρ
νοῦν, μήτε ἑνάς, ἀλλά καί ὑπέρ ἑνάδα, καί οὔτε ὅρῳ τινί περιγραφόμενος,
ἀλλ' ἀοριστίᾳ τῶν ὄντων ἀφειμένος; Ἀκούων οὖν ἐν τῆ Γραφ῅ μορφήν
Θεοῦ; καί 'εἶδος', καί 'πρόσωπον', δι' ἀναγωγ῅ς καί ὑπέρ τά σώματα ἀξίως
Θεοῦ νόει· 'ἑνότητα' δέ ἀκούων, μή διαφόρων τινῶν πρός ἕνωσιν
συνδρομήν νοήσῃς, οὐ γάρ περί τοιούτων ὁ λόγος νῦν, ἀλλά περί Θεοῦ,
τοῦ μήτε ἀρχ῅ς ἀριθμῶν ὄντος καί ἀσυνθέτου, ἀλλά καί ὑπέρ τά
μονοούσια ἡνωμένου.
Ἑνοποιός: Ἐντεῦθεν μετά τό ἐξελθεῖν πάντων τῶν ἐν τοῖς οὖσι τά
περί Θεοῦ, λοιπόν τ῵ μέτρῳ τ῅ς ἡμετέρας γλώσσης ἀκολουθῶν (οὐ γάρ
ὑπερβ῅ναι ταύτην δυνατόν ἡμῖν), ἐξ αὐτῶν δοξάζει τόν Θεόν, ἐξ ὧν αὐτόν
ἐξεῖλε· καί ἑνάδα φησίν, ἀλλ’ ἑνοποιόν τῶν ἑνάδων, τουτέστι, δημιουργόν
τῶν ἁπλῶν οὐσιῶν, οἷον ἀγγέλων καί ψυχῶν· καί νοῦν ἀνόητον ἀντί τοῦ
μή νοούμενον ὑπό τινος νοῦ· εἰ γάρ τό ὅμοιον ὑπό τοῦ ὁμοίου γινώσκεται,
ἐχρ῅ν οὖν, εἰ νοῦς ἦν, ὑπό τῶν νοῶν νοεῖσθαι. Ἀλλά τίς ἔγνω νοῦν Κυρίου;
Οὐκοῦν νοῦς ἐστιν ὑπέρ νοῦν, καί ὄνομά ἐστι τό ὑπέρ π᾵ν ὄνομα· καί «τό
ὄνομα γάρ μου», φησίν, «οὐκ εἶπον αὐτοῖς»· διό καί ἀνώνυμος π᾵σιν.
Ἀλλά καί οὐδέ ὤν ἐστιν· εἰ γάρ αὐτός τά ὄντα ἐκ τῶν μή ὄντων
δημιουργεῖ, οὐκ ἄρα τῶν ὄντων ἐστιν, ἀλλ’ ὑπέρ τά ὄντα. Ἐάν δέ λέγη,
«Ἐγώ εἰμί ὁ ὤν”, ἀξίως νόει ἄναρχον καί ἀτελεύτητον, ἀλλά καί
ἀνεξερεύνητον.
§ 2. Ὅ,τί ποτέ ἐστιν ἐπιστήμη: Μόνος γάρ ὁ Θεός αὐτός τά περί
ἑαυτοῦ ἐπίσταται, ἐπιστητῶς καί κυρίως εἰδώς ἑαυτόν ὡς ἔστι, τοῖς δέ ἑξ῅ς
ἅπασιν ἀνεπίγνωστος ὤν κατ' αὐτό, τό τί ἐστι καί καθ' ὅ ἐστιν. «Οὐδείς
γάρ γιγνώσκει τόν Πατέρα, εἰ μή (≡14S_022≡> ὁ Τἱός, καί τόν Τἱόν, εἰ μή ὁ
Πατήρ»· γιγνώσκων γάρ ὁ Πατήρ τήν ἑαυτοῦ προσκυνητήν εἰκόνα,
τουτέστι τόν Τἱόν, γιγνώσκει καί ἑαυτόν. Σό αὐτό καί περί τοῦ ἁγίου
Πνεύματος· «οὐδείς γάρ οἶδε τά τοῦ Θεοῦ, εἰ μή τό Πνεῦμα τό ἐκ τοῦ
Θεοῦ». Πάντα τοίνυν, ὅσα περί Θεοῦ θεωρεῖ ὁ μακάριος οὖτος ἀνήρ, περί
τ῅ς σεβασμίας Σριάδος νοεῖ.
[3]

«Θεόν οὐδείς ἑώρακε πώποτε». ὅτι δημιουργός. τ῅ς τοιαύτης τελετ῅ς ἄρχουσα. ἵνα δύνηταί τις εἰπεῖν. Σήν ὑπερούσιον: Πῶς ποτέ μέν οὐσίαν τό Θεῖον καλεῖ. ὥσπερ νοῦν ἀνόητον. καί τά ἑξ῅ς. τουτέστι πέρας οὐκ ἔχουσα δύναμις. Ἡ οὗν προσκυνητή Σριάς. καί ὄνομα τό ὑπερ π᾵ν ὄνομα. χερουβίμ καί σεραφίμ (≡14S_024≡> τά πρόσωπα καλύπτουσι. μή πολυπραγμόνει. εἰκότως νοεῖται. ὅτι ἀγαθός. μόνον δέ. Ἐπιβάλλοντας: Ὧν γάρ τήν κατάληψιν δέδωκεν ἡμῖν ὁ Θεός. Ὅθεν οἱ θεόσοφοι δόξαν Θεοῦ. τίς ἡ οὐσία τοῦ Θεοῦ. δ῅λον ὅτι ἀπειρία ἐστί. τό δέ. ἀνάστασιν δέ τοῦ βελτίονος. οὐ σωματικῶς. Κρύφιον δέ τό περί τ῅ς ἀκατονομάστου ἐκείνης οὐσίας ἀκατάληπτον. ὡς ὁ φιλονεικήσας ὅλον ἥλιον τ῵ σωματικ῵ δέξασθαι ὀφθαλμ῵. ὅπερ μετά μικρόν φησι σώφρονι σιγῆ καί ἀνωτέρω. εἶτα τελουμένους. Οὐ μήν ἀκοινώνητον: Σουτέστι τά πάντα τ῅ς αὐτοῦ μετέχουσι κοινωνίας καί σωτηρίου προνοίας. ἀλλ' οὐ Θεόν ἑωρακέναι φασί. Καί τήν ἀγαθοδότιν ἀρχήν: Κατά τί ἐστιν ὁ Θεός ἀρχή πάσης φωτοφανείας. οὐκ ἐφικνεῖται μέν. τούτοις ἐπιβάλλειν προσήκει τόν ἡμέτερον νοῦν. καί τοῦ ὄντος ἐκπίπτει φωτός. «τόν δρόμον τετέλεκα. φησί. ὑφ' οὗ καί πεπέρασται· εἰ δέ ὁ Θεός τῶν ἁπάντων ἐστί τόπος. Οἱ γοῦν τῆ προκοπ῅ τελειούμενοι θεοῦνται πάντως. καί μηδέν πέρα τ῅ς ἡμετέρας ἀσθενείας ζητεῖν· οἷον. καί τίνες αἱ φωτοφάνειαι καί ἀναμορφώσεις. ὅτι φιλάνθρωπος. ὡς προειρήκαμεν.Ἀπειρίαν: Σό πεπερασμένον καί περιληπτόν ἐστιν εἰκότως. ὡς θεμιτόν αὐτ῵. ὅπερ αἱ θεῖαι καί νοηταί δυνάμεις αἰνιττόμεναι. Σῶν φωτιζομένων ἔλλαμψις: Βαθμηδόν. ἀγγέλων φημί καί ἁγίων. Σό μέν ὑπέρ νοῦν: ΢αφῶς ἐκ τούτων ἔστι λαβεῖν τήν Ἀρείου καί Εὐνομίου μανίαν. § 3. Σ῅ς θεαρχίας: Θεαρχίαν καλεῖ πανταχοῦ τήν παμβασιλίδα Σριάδα διά τό καί τῶν λεγομένων θεῶν ἄρχειν. ποτέ δέ ὑπερούσιον. Καί τοῦτό ἐστι τό. πρῶτον φωτιζομένους. ὅτε τόν Φριστόν εἶδεν· «Οὗτος κεῖται εἰς πτῶσιν καί ἀνάστασιν πολλῶν ἐν τ῵ Ἰσραήλ»· πτῶσιν μέν τοῦ ἐν ἡμῖν χείρονος. ἅτε καί πάσης τελειώσεως ποιητική τελετάρχις. Ἀνάστασις: Σοῦτό ἐστιν ὅ λέγει ΢υμεών. ἤγουν τ῅ς παμβασιλίδος καί ἀκατονομάστου οὐσίας τό ἀκατάληπτον+. Σελεῖσθαι δέ ἐστι. *Ὑπέρ νοῦν γάρ ἐστι τό τ῅ς θεαρχίας. τάς νοεράς ὄψεις ἀμαυρούμενος. καί ἱεροπρεπῶς. Ἀδυνάτως ἀπαυθαδιαζομένους: Καλῶς τό ἀδυνάτως· κἄν γάρ ἐπιχειρήσειέ τις. ὥσπερ ἐπί τά μείζονα προϊών. ἀλλά δημιουργικῶς (τόν γάρ οὐρανόν καί τήν γ῅ν καί τά πάντα αὐτός πληροῖ καί ἔξω τούτων ἐστί). δηλοῦντα μή προσερίζειν τῆ ὑπέρ αὐτούς θεωρίᾳ μή δεδομένῃ αὐτοῖς. θείας κοινωνοί φύσεως [4] . τήν πίστιν τετήρηκα». οὕτω καί οὐσίαν ὑπερούσιον. οἵ καί τεχνολογεῖν τήν ἄρρητον καί ὑπερούσιον οὐσιαν τοῦ Μονογενοῦς ἐθάρρησαν. τό εἰς τελειότητα ἄγεσθαι διά τ῅ς μετά (≡14S_026≡> τό βάπτισμα δι' εὐζωίας προκοπ῅ς.

γινόμενοι. ἀλλά γινομένων ἕν ἑνοειδές. [5] . τῶν ζώντων ζωή. θεῶν γεγενημένων ἀρχή τις ὤν. καί ἑνοποιουμένων ὑπερκοσμίως. ἀλλά μείνας καί μένων. Υησίν οὖν ὅτι. ἀνατεινόμενοι πρός Θεόν. κατά τόν Ἀπόστολον· ἐπεστραμμένη οὖν πρός τοῦτο τό πνεῦμα ἡ ψυχή. Ἐκφαντορικῶς: Ἐκφάντορες κυρίως ἐλέγοντο οἱ τῶν μυστηρίων τά ἄρρητα συμβολικῶς ἐκφαίνοντες. ἀλλά πνευματικόν. γινόμεθα ὑπό τ῅ς ἑνάδος ἐκείνης ἕν ἀμερές. ὧν ἀναλόγως ἡ θεαρχία ὁ Θεός. ὥς φησιν ἐν Εὐαγγελίοις. φησί. ἐπέστραπται καί πρός τάς ἐν αὐτ῵ αἰσθήσεις. τουτέστιν οὐκ αἰσθητῶς. Καί τῶν μεριστῶν: Ἐπί τῶν ὑπερουρανίων κόσμων καί τοῦδε τοῦ ὁρατοῦ τά κατώτερα ἔστραπται ἐπί τά ὑπερκείμενα. ὡς ἐν Εὐαγγελίοις εἴρηται· ὑπερήπλωται οὖν π᾵σαν ἁπλότητα ἀμερῶς ὑπεραίρων. φησίν. τῶν οὐσιῶν ὑπερούσιος. καί οὐκέτι ψυχικόν ἔχοντες σῶμα. τῶν πολυμερῶν ἡμῶν ἑτεροτήτων ἐκ τοῦ σκεδασμοῦ εἰς σύμπτυξιν ἀθροιζομένων. Ὡς μονάδα μέν: Ἐνταῦθα τρανοῖ τί μάλιστα θέλει δηλοῦν 'ἑνάς' καί 'μονάς' ἐπί Θεοῦ λεγομένη. φησί. § 4. εἰς κρείττονας. τῶν ἁπλῶν ἁπλότης ἐστί. γάρ. οὐκ ἔτι ἀσυμβάτων ὄντων ἡμῶν πρός ἑαυτούς. καθά προέφημεν· λέγει γάρ καί ἀλλαχοῦ· «ἦν» γάρ. καί φησιν. τό δέ ἀμερές καί ἀνέμφατόν ἐστι σώματος. τοῦτο λέγεται παρά τῶν θεολόγων· τό γάρ ὄγκοις καί πηλικότησι διειλημμένον. τουτέστι διά ψυχ῅ς συνεστός τε καί κινούμενον. κατά τόν Ἀπόστολον. καί ἁπλῶς πάντων ἀγαθῶν μεταδότις ἐστίν. καί δι' αὐτῶν πρός τό σῶμα· καί ἐν τ῵ ν῵ αἱ νοήσεις οἱονεί μερίζονται. ἐν τῆ ἑνάδι ἀμερῶς καί ἀσκεδάστως καί ὑπέστησε καί ὑφίστησι τά ἐν τῆ κτίσει· «ἕως γάρ ἄρτι ἐργάζεται ὁ Θεός». ἐπειδή διανοηθείς (≡14S_028≡> ὁ Θεός βουλητικῶς τά πάντα ὑπέστησεν. ἰσάγγελοι διά τ῅ς ἀναστάσεως γινόμενοι. Μετά γοῦν τήν ἀνάβασιν ταύτην εἰς ἁπλότητα προκόπτουσιν. ἤ εἰς φαύλους. «τῶν πιστευσάντων καρδία καί ψυχή μία». καί τό σωματικόν ἥδρασται ἐν τ῵ ζῶντι· «ἐν γάρ χειρί αὐτοῦ πάντα τά πέρατα τ῅ς γ῅ς»· ἀλλά γάρ καί οἱ οὐρανοί· «ἐν ᾧ». καί τῶν αἰσθήσεων ἀπηλλαγμένοι· ὅθεν καί ἑνίζονται εἰς ἑνάδα ἁπλότητος ἀγόμενοι. «ὅπερ πνεῦμα οἶδε τά ἐν τ῵ ἀνθρώπῳ». καί εἰς ἑτερότητας σκεδαστῶς προἸασιν ἀπό πρώτης νοήσεως εἰς δευτέρας. «τά πάντα»· ἐπί δέ τοῦ καθ' ἡμ᾵ς θνητοῦ τό ἀνάπαλίν ἐστι τῶν εἰρημένων· ἡ γάρ ψυχή ἔστραπται πρός τό πνεῦμα ἐν ᾧ εἰσιν ἐστηριγμέναι αἱ αἰσθήσεις καί οἱ λογισμοί. Ἡ τῶν ζώντων ζωή: Καθ' ἑαυτόν ὁ Θεός οὐ νοεῖται· ἐπεί δέ τῶν ὄντων πάντων ἐστίν αἰτία καί ἀρχή. ἀλλά νοερῶς. ἀλλά καί ὑπέρ π᾵σάν ἐστιν ἀσωματίαν· ἄλλως τε. τοῦτο ἅτε καί σῶμα μερίζεται. δι' ὧν τά ἐν τῆ σκέψει λογιζόμεθα. οὐχ οἷά τις νοῦς εἰς νοήσεις μερισθείς ἐπολλαπλασιάσθη. ἵνα παραστήση τήν ἀμέρειαν τοῦ Θεοῦ. ὅτι περ. ὡς καί αὐτός «ἕν ἐστιν». ἀντί τοῦ διά τοῦ παναγίου Πνεύματος ἐπί μέγα χυθέντος ἐπ' αὐτούς τ῅ς πολυσυνθέτου τῶν λογισμῶν ποικιλίας.

Ἐξ ἧς π᾵σα πατριά. εἴτε διά λόγου. ἐξουσίας· ἐφ' ἡμῶν δέ καί τάς πνευματικάς. Πατριάς νοητέον τάς τάξεις τάς ἐκ τ῅ς ὁμοταγίας. μία τῶν ὑποστάσεων ὁλικῶς ἡμῖν ἐκοινώνησεν. χερουβίμ. ὑπολαμβάνω τό χρονικόν μέτρον εἶναι τ῅ς ἐν σαρκί τοῦ Κυρίου διαγωγ῅ς. ὅσα ἤκουσαν. (≡14S_032≡> Καί παράτασιν εἴληφε: Σό 'παράτασιν' εἰρηκέναι τόν πατέρα. ἐπειδή οὐκ ἀριθμός. ὡς φῶς γνώσεως ἐμποιούσας καί θεούς τούς πειθομένους. ἐφ' ὅσον ἐν τῆ κατά φύσιν.Ὡς Σριάδα: ΢ημείωσαι Σριάδα τρισυπόστατον καί γονιμότητά φησι τήν πατρικήν ὑπέρ ἔννοιαν πρόοδον εἰς ἔκφασιν τοῦ Τἱοῦ καί τοῦ ἁγίου Πνεύματος· καλῶς δέ τό ὡς Σριάδα. ὅπερ οὐκ ἦν ἀσυγχύτως· καί σημείωσαι. καί τό τοῦ ὅλου ἀνθρώπου· διό καί ὁ Ἀπόστολος. ὅτι μία τῶν ὑποστάσεων ἡμῖν ἐκοινώνησεν ὁλικῶς καί ὅτι αὐτόν τόν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Φριστόν ἁπλοῦν εἶπεν. μυστηριωδῶς ἀποκαλύπτοντες τοῖς τελείοις· καί ὅτι ἐκ τῶν Ἀποστόλων ἐστί τό ἀσυγχύτως καί ἀμεταβλήτως. ὅπερ ἐνταῦθα ἐκφαντορικῶς εἴρηται. Καί ὅσα ἄλλα θεουργικά: Θεουργικά φῶτά φησι τάς διδασκαλίας τῶν ἁγίων. Κύριος εἷς ἐστιν». ὅ εἶπε. φησί. καί εἰσίν. γράφων Θεσσαλονικεῦσι. «χρ῅ναι φυλάττειν αὐτούς. ὥς φησιν ὁ Ἀπόστολος. ὡς γεγόνασι. ὡς συγγενεῖς. εἴτε ἐν ψυχαῖς. εἴτε ἐν ὁποιοισοῦν σώμασι γινομένη. ὅτι τά περί τῶν ἀνηγμένων καί ὑπέρ τήν τῶν πολλῶν ἀκοήν ὄντα. ΢ημείωσαι δέ. καί καλά λίαν γεγόνασι. «ἐν ᾧ κατοικεῖ π᾵ν τό πλήρωμα τ῅ς θεότητος σωματικῶς». ἡ δέ τοῦ κατά φύσιν παρατροπή. ὅτι εἷς τ῅ς Σριάδος ἔπαθε. ὡς ἄρχοντας τῶν ἱερέων. οἱονεί συνημμένας ἀλλήλοις. Ὅτι τά ὄντα πάντα: Πάντα τά τοῦ Θεοῦ δημιουργήματα καλά. εἶτα σύνθετον ἀνακαλούμενον πρός ἑαυτόν τήν ἀνθρωπίνην ἐσχατιάν· καλῶς οὖν λέγομεν. ὅτι ἐν μιᾶ τάξει θετέον τήν τε ἁγίαν Γραφήν καί τάς τῶν ἐπισκόπων παραδόσεις (οὕς ἱεράρχας εἴωθε καλεῖν. φησί. εἴτε περί θεολογίας εἴτε καί περί τ῅ς τοῦ ζωοποιοῦ Θεοῦ οἰκονομίας κρυφίως παρεδίδοσαν οἱ θεῖοι Ἀπόστολοι. Καθηγεμόνων κρυφία: ΢ημείωσαι. ὅτι εἷς τ῅ς ἁγιας Σριάδος ἦν ἐν τ῵ σταυρ῵. τουτέστι πρεσβυτέρων (≡14S_030≡> [6] . ἀλλά δόξα εἴρηται· «Κύριος ὁ Θεός. Καί ἀσυγχύτου: Ἔμεινε γάρ αὐτός Θεός Λόγος γενόμενος. μένουσι τάξει. Σοῦτο κατά Νεστοριανῶν καί Ἀκεφάλων· ἰδού γάρ. σεραφίμ. ἀρχάς. τό κάλλος ἀπόλλυσι καί τῆ τούτου διαμαρτίᾳ τό αἶσχος δημιουργεῖ. Πρός ἀλήθειαν ὁλικῶς: Σήν οἰκονομιαν ἐνταῦθα φράζει καλῶς. εἴτε ἐν ἀγγέλοις. ὡς δηλοῖ καί Μωϋσ῅ς τάς συγγενείας. Σοῦτο δέ τό ὁλικῶς καί κατά Ἀπολλιναρίου ἐστί· δηλοῖ γάρ τέλειον ἄνθρωπον ἀνειληφέναι αὐτόν. εἴτε δι' ἐπιστολ῅ς»· καί Σιμοθέῳ πάλιν «παραθήκην» λέγων «δεδωκέναι ἐν μυστηρίῳ». καί ἀλληλουχίας. ὅτι τό ἀσύγχυτον ἐκ τῶν ἀποστολικῶν κεκήρυκται καιρῶν. Διά τῶν ἱερῶν παραπετασμάτων: ΢ημείωσαι.

ἐξ ὦν. Ἀποπαύοντες: Ἀπόπαυσιν τ῅ς νοερ᾵ς ἐνεργείας εἶπε. ὡς δηλοῖ καί τό λέγειν αὐτούς θεοειδεῖς. ὥς φησιν ἐν τῆ καθ' ἡμ᾵ς ἱεραρχίᾳ· ὅθεν καί ταῖς αὐτῶν ρήσεσι περί τά δόγματα πειθόμεθα). Ἄνω δέ καί τά περί αὐτῶν σύμβολα δηλοῖ ἐν τ῵ Περί τ῅ς οὐρανίας ἱεραρχίας. ὅ ἐστιν ἡ ἐμψυχωμένη σάρξ. καί τῶν ὑπολαμβανόντων μή εἶναι καί νῦν καί ἔσεσθαι μετά σαρκός τόν Κύριον· καί ὅτι ἡ μέν τίς ἐστιν ὁρατή αὐτοῦ θεοφάνεια. ἐκεῖθεν τελείως ἐλλαμπόμενοι. ἐν αὐτ῵ καί [7] . ὡς τ῅ς ἁπάντων παραγωγ῅ς κατά τό αἴτιον καί τήν ἀρχήν αὐτοῦ ἀπηρτημένης. ἥτις κατά νοῦν ἔσται ἡμῖν μεθεκτή τότε τελειοτέρως. ἅτε καί θηριόμορφα. ἡ δέ νοητή. σημαίνων τό τ῅ς θείας φύσεως ἀκατάληπτον· οὐδέν γάρ τῶν ταύτης τῆ κινήσει τοῦ νοῦ καταλαμβάνεται. ὡς καί νῦν ἀγγελοπρεπής ὁ τῶν ἁγίων βίος ἐν τῆ τοῦ Θεοῦ αἰνέσει καί ὑπεροψίᾳ τῶν σᾳρκικῶν. πόδας καί χεῖρας καί πρόσωπα αὐτ῵ περιτιθεῖσα. Ἰστέον οὖν. καί πάντοτε σύν Κυρίῳ ἔσονται».καί διακόνων καί πυλωρῶν. ἐλευθερωθέντες τῶν κατά σύνθεσιν ἑτεροτήτων ἡμῶν. καί ὡς γέρων ἐν Δανιήλ. ὡς κατά ταὐτόν ἁρμόττειν τό ρητόν καί κατά Νεστοριανῶν καί Ἀκεφάλων. καί ὅσα τοιαῦτα· ἐπί δέ ἀγγέλων. Σῶν μεριστῶν συμβόλων: Ὅτι ἀνθρωπολογεῖ τό Θεῖον ἡ Γραφή ἐκ τῶν ἀνθρωπίνων αὐτό ὀνομάζουσα. Ὅθεν ἐπιστραφέντες πρός Θεόν. Ὅταν ἄφθαρτοι: Ὅτι ἐν τῆ ἀναστάσει οἱ ἅγιοι μετά ἀφθαρσίας καί ἀθανασίας τ῅ς χριστοειδοῦς τεύξονται καταστάσεως. ὅπερ δηλοῖ τάς κοσμικάς αἰσθήσεις καί ἐπιθυμίας. «ἐν τ῵ Θεῶ εἶναι ἡμ᾵ς πρό καταβολ῅ς κόσμου». πῶς φησιν ὁ Ἀπόστολος. φησι. λάμποντες ὑπέρ τόν ἥλιον. ὅτι καί τό θεῖον αὐτοῦ σῶμα ὁρατήν θεοφάνειάν φησιν. ὅτι «τότε ἔσονται ὡς καί αὐτός ἐστι. ὅτε ἐν τ῵ ὄρει μετεμορφώθη. ὡς τά χερουβίμ. Ὁρατ῅ς αὐτοῦ θεοφανείας: ΢ημείωσαι. ἐπειδή τά ὄντα πάντα ἐξ αὐτοῦ ἐστιν· εἰκότως. παρά τό ἀκατάληπτον. κἄν οὐ παντελεῖ· διό καί τά τ῅ς μιμήσεως μετριώτερα· τότε δέ τό τέλειον ἐν τούτοις φανήσεται. Σῶν νοητῶν θεαμάτων: Ὅτι ἐκ τῶν συμβόλων τά περί (≡14S_036≡> ἀγγέλων νοητά ἐποπτεύομεν· περί γάρ ἀγγέλων φησίν. ὅταν φαίνηται ὡς πῦρ. λογίων τά παχύτερα τοῖς ὑπερουσίοις περιτίθεται διά νόησιν καί μυσταγωγίαν ἡμετέραν ὡς ἐπί μέν Θεοῦ. ὅπερ τῆ οἰκείᾳ ἀνενεργησίᾳ καταλαμβάνεται. ὡς καί ὁ Κύριος. (≡14S_034≡> καί ὡς ἀνήρ παλαίων τ῵ Ιακώβ. Ὑπεραρρήτως προϋφέστηκε: Σό προϋφέστηκε σπουδαστέον νο῅σαι· τά γάρ ἕργα πάντα διατρανοῖ ἐφεξ῅ς· ἐκ τούτου τοίνυν νοηθήσεται. καί ἄλλοι ἐν τάξει ἀνδρῶν καί νεανίσκων. ἅτε καί μέλλοντα ἔσεσθαι διά τό αὐτοῦ ἀνεπινόητον θέλημα. καθά φησιν ὁ Ἀπόστολος περί τῶν ἁγίων. ἑνοειδῶς ἕν γενώμεθα. συνάπτει δέ νῦν καί περί Θεοῦ. Ἐν θειοτέρᾳ μιμήσει: Θειοτέραν μίμησιν εἴρηκε τήν ἀκριβεστέραν καί τελεωτέραν σημαίνων. ἤ πρός τινα ὁμολογουμένην καί τρανήν πληροφορίαν ἡ νόησις φέρεται.

ἤτοι τό τέλος ἑκάστης οὐσιώδσυς γνώσεως. ἤτοι νόημα· ἀπό τε γάρ διαφόρων δυνάμεων γίνονται καί ἰδιότητι κινήσεως· ἡ μέν γάρ νόησις ἐνέργειά ἐστι καί ποίησις. ὅν καί πρό μικροῦ εἶπε· «πάντα τά πέρατα πασῶν τῶν γνώσεων»· ἤ οὖν τοῦτο δι' ἑκατέρας φων῅ς ὑποτίθεται. καί οὐχ οἵῳ ἡ αἴσθησις. τ῵ εἰδότι. Προαιωνίως οὖν ἐν αὐτ῵ προεγνωσμένα. καί πρό πάσης ἑτέρας κτίσεως ἔγνωστο αὐτ῵ τά ἐσόμενα. Οὐδεμία τοίνυν. ὅπως ἕξει φύσεων καί δυνάμεως. § 5. Ἰστέον δέ. τό παθητικόν καί (≡14S_040≡> μορφωτικόν ἐστι κίνημα. ὡς εἴρηται· «ὁ εἰδώς πάντα πρίν γενέσεως αὐτῶν»· καί πάλιν «πρό τοῦ με πλ᾵σαί σε ἐν κοιλίᾳ ἔγνωκά σε». ἡ δέ φαντασία πάθος καί τύπωσις ἀναγγελτική αἰσθητοῦ τινος ἤ ὡς αἰσθητοῦ τινος· καί ἡ μέν αἴσθησις ἀντιλαμβάνεται τῶν ὄντων κατά ἀθρόαν μόρφωσιν. τουτέστιν ἀντιλαμβάνεται τῶν ὄντων ἑτέρῳ τρόπῳ. οὗ ἡ οὐσία ὑπερούσιός τε καί ὑπεράγνωστος. τῶν ἐν ἑτέρῳ τό εἶναι ἐχόντων. Εἰ γάρ αἱ γνώσεις: Ἐπεξήγησις τῶν εἰρημένων. μεταφράζων τό εἰρημένον τοῖς Ἕλλησι· «Θεόν νο῅σαι μέν ἀδύνατον. φαντασία χώραν ἔχει ἐπί Θεοῦ πάντων γάρ ἁπαξαπλῶς ὑπέρ ἔννοιάν ἐστι καί ὑπέρκειται· δόξα δέ ἐστιν ἡ ἐκ τοῦ φαινομένου κατά τό δοκοῦν τοιάδε τις ὑπόληψις. Οὔτε φαντασία: Ἕτερόν ἐστι φαντασία. ὁ δέ νοῦς ἐσάπτεται. ὅτι ἕτερον οὐσία καί ἕτερον δύναμις· ἡ μέν γάρ τῶν καθ' ἑαυτά ὑφεστώτων. ἀλλά ἀθρόως ἐν τ῵ Θε῵ προϋφεστάναι. Αὗταί εἰσιν αἱ οὐσίαι καί δυνάμεις πάσας ἅμα καί οὐκ ἀνά μέρος. ἥν καί ἰδίως φανταστικήν καλοῦσι· τρίτην ἐν ᾗ π᾵σα ἡδονή τοῦ κατά φαντασίαν δοκοῦντος ἀγαθοῦ ἤ δοκοῦντος κακοῦ κατά λύπην συνίσταται. εἰκότως καί γνώσεως ἐπέκεινά ἐστιν. ἡ δέ. Σοῦτο οὖν τ῵ τ῅ς ψυχ῅ς ἀντιληπτικ῵ καί τό φανταστικόν ὑποστεῖλαι δεῖ· διαιρεῖται γάρ ἡ φανταστική εἰς τρεῖς μοίρας· πρώτην μέν εἰς τήν τῶν ἀντιλήψεων εἰκονιστικήν πρός τά ποιοῦντα αἰσθητήν τήν ἀντίληψιν· δευτέραν δέ τήν ἐκ τῶν μενόντων ἐγκαταλειμμάτων ἀπό τούτων ἀνατυπωτικήν. καθά εἴρηται. προϋφέστηκε· πρίν γάρ τά νοητά παραχθ῅ναι. διά τό τ῅ς θείας φύσεως ἀκατάληπτον. φησί. φράσαι δέ ἀδυνατώτερον». μή ἔχουσαν ἐρηρεισμένας ἐπί τι τάς εἰκόνας. καί ἕτερον νόησις. ὅτι ἐν τ῵ Θε῵ π᾵σα γνῶσις ἀργεῖ καί τέλος ἔχει πάσης κινήσεως. Καλῶς δέ εἶπεν· εἰ γάρ αἱ γνώσεις περί τάς οὐσίας καί τά ὄντα εἰσίν. ὅπερ καί προπαρετέθη. [8] . ὁ Θεός δέ οὔτε ἐν οὐσίᾳ οὔτε τι τῶν ὄντων ἐστίν. ὅπερ ἀϊδίως καί οὐκ ἐν χρόνῳ περί αὐτήν θεωρεῖται. τόν αὐτόν ἐπανελάβετο λόγον. Περί μέν οὖν τό σωματικόν ἤ τό πνευματικόν ἤ ἐν τ῵ τάς αἰσθήσεις εἶναι καί πρῴην ἔφημεν. ἤ μ᾵λλον πέρας καί ἀποπεράτωσις. καί ὅτι παράξει καί ὁπότε παράξει. εἰδότι ἕκαστον τῶν πρός γένεσιν παραγομένων.προϋφέστηκε. (≡14S_038≡> Καί πασῶν: Εἰπών ἀποπερατώσεις τῶν οὐσιωδῶν γνώσεων καί δυνάμεων. κατά τόν ἄρρητον τ῅ς προγνώσεως αὐτοῦ λόγον. ἅτινά εἰσιν αἰῶνες. τῆ ψυχῆ καί τ῵ ν῵ δοτέον. τό δέ κριτικόν καί ἀντιληπτικόν. Ὅν οὔτε ἐννο῅σαι δυνατόν: Οὕτω γάρ φησι καί ὁ θεολόγος Γρηγόριος.

ὅπερ ἐστί τ῅ς ἀνενοχλησίας καί τελειότητος εἰς ἑνάδα πρόξενον. Ἀκλήτου καί ὑπερωνύμου: Ἀκλήτου. Ἀλλ' ὅπερ: Ζητεῖται ὁ Περί θεολογικ῅ς ὑπστυπώσεως λόγος. τ῅ς ἀγγελομιμήτου ἑνώσεως πρός Θεόν αὐτούς ἔφη ἐφικνεῖσθαι. ἤ παραδέχονται παρ' αὐτοῦ τ῅ς ἀγαθότητος αὐτοῦ τήν ἀποκάλυψιν· καί οὕτως ἀκατάληπτοί εἰσιν οὐ μόνον ἡμῖν.Οὔτε ἐπαφή: Ἐπαφήν νῦν φησι τήν νοεράν κατάληψιν· καί γάρ τοῖς νοητοῖς καί ἀΰλοις τ῵ ν῵ ἐπιστητῶς ἐπιβάλλοντες. καί τά λοιπά πάντα. δοκοῦμεν ὥσπερ ἅπτεσθαι αὐτῶν καί διά τοῦ νοῦ αἰσθάνεσθαι ὁποῖά εἰσιν. ὅτι οὐ σῶμα. Ἐν δέ τ῵ Περί τ῅ς οὐρανίας ἱεραρχίας λόγῳ φησί καί τάς τάξεις τάς ἀγγελικάς. τό κατά φύσιν πράττειν ποιοῦσιν. ἅς δυνάμεις ἀγγέλους προεῖπε· τούς καθ' ἡμ᾵ς θεολόγους νοητέον. ἀλλά λέγει. καθώς διά τῶν ἑξ῅ς ἐσήμανεν. οὐχ ἕξις. καθόσον πρέπει ἀγγέλους ἑνοῦσθαι Θε῵. ἤ ἐπιβάλλουσι κατά τήν οἰκείαν ἀξίαν τῆ ἀγαθότητι τοῦ Θεοῦ. ὡς δυνατόν. κατά ἀπόπαυσιν πάσης ἐνεργείας κοσμικ῅ς ἐκθεουμένους· ἐπί γάρ τῶν νοερῶν π᾵ν κίνημα καί π᾵σα ἐνέργεια καί π᾵σα ἠρεμία ἐνεργῶς ἐστι. τουτέστιν εἰς τήν ἑκάστου τῶν νοητῶν παραγωγήν. εἰ μή παύσεταί τις τῶν ὑλικῶν ἐνεργειῶν κατά τε αἴσθησιν καί κατά διάνοιαν. Ἀπόπαυσιν: Ἀδύνατον γάρ ἑνωθ῅ναι Θε῵ καί θεόν τρόπον τινά γενέσθαι. ὅτι οἱ τρόποι τῶν πρός Θεόν ἑνώσεων. Δυνατόν δέ καί οὕτω νο῅σαι. ἀλλά καί τοῖς κατωτέροις ἀγγέλοις· μόνοις δέ τοῖς ἀνωτάτω ἀγγέλοις γινώσκονται. Υησίν οὖν. φησί. μάλιστα ἐκ τοῦ «ἀγγελομιμήτως» εἰπεῖν· ἄγγελος γάρ ἄγγελον οὐ μιμεῖται. ὅτι ἀνεννόητος ἡμῖν ἐστι καί ἄφθεγκτος. οὐ δύναμις. τί περί τοῦ Θεοῦ λογιστέον. ἅτε ἠξιωμένοις τόν εἰρημένον τρόπον τῶν ἑνώσεων. ἀντί τοῦ. (≡14S_044≡> Σῶν ὄντων ἀφαιρέσεως: Ἀφαίρεσιν πάντων τῶν ὄντων καλεῖ τό πρός μηδέν τῶν ὄντων παραβάλλειν τό Θεῖον. οὕς ἀγγελομιμήτως φησί. ἐκ τοῦ ἐλάττονος λοιπόν τό περί Θεοῦ συνίστησιν· εἰ γάρ τά περί τῶν ἀγγέλων ἡμῖν ἄγνωστά (≡14S_042≡> ἐστι. καί τῶν ἐνεργειῶν αἱ ἀποπαύσεις. Σήν ὁμόθεον: Ὁμόθεόν πως λέγει τήν παναγίαν Σριάδα. ἀλλ' ὁ ἐλάττων· νόας δέ καλῶν τούς θεολόγους. ὡς καί διά τ῅ς ἁφ῅ς τῶν αἰσθητῶν· ἐπί δέ Θεοῦ οὐδέ νοερῶς ἐφαπτόμεθα. καί πρός αἰωνίοις καί ἀσωμάτοις αἱ οὖσαι ἠρεμίαι καἰ ἡσυχίαι. καθ' ἥν πρός Θεόν ἕνωσιν. Σαύταις οἱ θεοειδεῖς: Σούς θεοειδεῖς νόας. μή καλουμένου τινί γνωρίσματι. ὡς τόν Κῦρον πρό τοσούτων ἐτῶν καί τόν Ἰωσίαν. [9] . καθ' ὅσον ἐφικνοῦνται εἰς ἕνωσιν ἄγεσθαι τῶν ἁγίων δυνάμεων. Ἀγγελοπρεπεῖς ἑνώσεις: Εἰπών περί τοῦ Θεοῦ. Αὐτός γάρ καλεῖ τά μή ὄντα ὡς ὄντα. προφήτας τέ φημι καί ἀποστόλους· οὐ γάρ δή ὑποληπτέον ἀγγέλους. τήν εἰς τό καθ' ἕν τῶν παραγομένων μεριζομένην ἀμερῶς κίνησιν. ὅτι αἱ ἀγγελικαί δημιουργίαι οἷά τινές εἰσιν ἐπιβολαί τ῅ς τοῦ Θεοῦ ἀγαθότητος· ἐπιβολήν δέ νοητέον.

τήν ἑαυτῶν οὐσίαν ἄνευ αἰσθήσεως. Ὅσα οὖν κατά τό νοερά εἶναι ἅτε νοῦς νοεῖ. Σαῦτα δέ πάντα καί τά ἄλλα ὅσα τούτοις συγκατείλεκται οὐκ οὐσία ἐστίν. ἀνεπίγνωστα γάρ. μόνον ἐκ τ῅ς αἰσθήσεως συνελαυνόμενα εἰς τό πεινῆν καί διψῆν. ὡς εἴρηται. Ἀλλ' ὡς πάσης ἕξεως: Ἕξις μέν ἐστι διάθεσις ἔμμονος· κίνησις δέ ἐστι τό ἀντιδιαστελλόμενον τῆ ἠρεμίᾳ μετά πολλῶν τιθέμενον· ζωή δέ. οὐ τολμῶσιν ὑμνεῖν αὐτόν. τουτέστιν ἐκ τ῅ς οὐσίας αὐτοῦ. οὐδαμοῦ δέ ἐστι καθ' ἕτερον λέγοντα· «ἤ ποῖος τόπος τ῅ς καταπαύσεώς μου. καί ἐν αὐτ῵. μόνην ἀναισθήτως τε καί ἀψύχως ἔχει κίνησιν. ὅπερ καί τροφή ἐστι τοῦ νοεροῦ ἀντί τούτου νοοῦντος. δι' οὗ κονοῦνται πρός αὔξην καί εὐθάλειαν· διά τοῦτο δοκεῖ καί ταῦτα ἐφίεσθαι τ῅ς θείας προνοίας. ὅσα διά τό νοῦς εἶναι. τό ταῦτα δεικνύον ἐνεργά· φαντασία δέ τό ἐν διανοίᾳ ἀνατυπωτικόν· δόξα δέ. πάντα μέν δι' αὐτοῦ. Σ῅ς θεαρχίας πρόνοια: Ἐκ τούτων αἱ ἀνόητοι δοξαι ἐκλύονται τῶν τολμησάντων λέγειν τό δημιουργικόν φύσει τινί ἐνεῖναι τ῵ Θε῵. ὡς τό· «πάντα πρός σέ προσδοκῶσι τοῦ δοῦναι τήν τροφήν αὐτῶν εἰς εὔκαιρον»· καί τοιαῦτα πολλά καί παρά τ῵ Ἰώβ καί τ῵ Δαυίδ εὑρήσεις. ταῦτα λογικά ὄντα. νοεῖ τά ὑπερκείμενα νοητά· νοητόν γάρ ἐστι τό νοούμενον. Καί τά ἄλλα μέντοι ὅσα τήν φυτικήν. Εἰ γάρ μόνον ἦν πανταχοῦ. ὅτι τό μέν ἔστιν ἐπί τοῦ διανοητικοῦ τ῅ς ψυχ῅ς. ὡς ὑπέρ τά ὄντα. ἐν πνεύματι ἐνύλῳ ἔχει τό εἶναι· ταῦτα. ἀλλ’ ἐκ τ῅ς εἰς τά ἔξω προόδου. ἀλόγων δέ. τήν περί τά πάντα πρόνοιαν τοῦ Θεοῦ ὑμνολογοῦσι· τά γάρ πάντα τ῅ς θείας προνοίας ἐφίεται. ἐφίεται εἰκότως αἰσθητῶς τοῦ χορηγοῦντος. ὧν ἡ ψυχή ἐκ τῶν στοιχείων καί τοῦ ἐνύλου πυρός συνεστῶσα. ἐμψύχων μέν σωμάτων. ὡς πανταχοῦ ὤν. αὐτός ἄν ἦν τά πάντα καί ἐν π᾵σι τοπικῶς· οὕτως οὖν καί οὐδέν. δι' ἧς καί ὑπάρχει καί συνίσταται. ἕτερα δέ δι' αὐτοῦ τά πάντα. τά αἰτιατά. τουτέστι τά ἐξ αἰτίου αὐτοῦ συστάντα. ὡς καί τοῖς ἀραχνίοις τό ὑφαίνειν· φησί γάρ διά μόνην ἀγαθότητα τό π᾵ν παραγαγεῖν τόν Θεόν· διό καί πάντες (≡14S_046≡> οἱ θεολόγοι ἐκ μέν τῶν αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ. ἥτις ἐστί πρόνοια. πεπληροφορημένη ὑπόληψις· διαφέρει δέ νόησις διανοίας. τό δέ τήν τοῦ διανοητικοῦ κίνησιν δηλοῖ.Αὐτό δέ οὐδέν: Σό οὐδέν εἶναι τόν Θεόν οὕτω νοητέον. καί εἰσί ψυχή αἰσθητική. καί τά τοιαῦτα κατά τό ἀποξηραίνεσθαι τοῦ φυτικοῦ πνεύματος στερούμενα. ὡς τά δένδρα πάντα. ὅτι αὐτός οὐδαμοῦ· καί πληροῖ μέν τά πάντα. ἐφ' ᾧ καί συνεστάναι καί ἀνθεῖν· ὅθεν καί ταῦτα παραλαμβάνεται ἐν τ῵ ρμη' [10] . ὡς τῶν ὄντων μηδέν ὄντα· ὑπέρ γάρ τά ὄντα ὁ αἴτιος τῶν ὄντων· ὅθεν ὁ Θεός καί πανταχοῦ καί οὐδαμοῦ θεολογεῖται· ἐπεί γοῦν οὐδαμοῦ ἐστι.». θηρίων λέγω καί πάντων. ὡς τά φυτά πάντα καί βοτάναι π᾵σαι. ὡς μή ὄντι μηδέν τῶν πάντων· καί ἐν αὐτ῵ πάλιν. ἅτινα καί ζωτικόν πνεῦμα μόνον συνιστῶν ἔχουσι. κατά τόν προφήτην. ἤτοι ζωτικήν. ὡς πανταχοῦ ὄντι. ἀλλά τά μέν νοερά καί λογικά γνωστικῶς· νοερά δέ λέγεται. ἀλλά περί οὐσίαν ὁρ᾵ται· ὅθεν καί διεῖλεν αὐτήν ἀπό τούτων. γνωστικῶς ἐπιβάλλοντα τῆ τοῦ Θεοῦ προνοίᾳ ἀναλόγως ἐφίεται τοῦ Θεοῦ· ὅσα δέ ὑποβέβηκε τά νοερά.

ᾕτινι μόνον τό αἰσθητικόν πρόσεστι. καί ἐν π᾵σίν ἐστι. Σά μέν νοερά: Νοερά μέν τήν ἀγγελικήν φύσιν. καθ' ἥν διάθεσιν καί δύναμιν ποιόν τι λέγεται· κατά ταύτην οὖν τήν ἕξιν τ῅ς φυτικ῅ς ζω῅ς εἰς αὔξησιν καί κίνησιν μόνον μετέχοντα οὐσιοειδῶς τε καί ἑκτικῶς. οὔτε ἐν τῆ νεφέλῃ παρεγένετο ὁ Κύριος λαλ῅σαι τ῵ Ἠλίᾳ. τά μέν φησι κατά τήν ζωτικήν κίνησιν. καί παρ' οὐδενός ἐμπεριλαμβάνεται. Σά πάντα ἐν π᾵σι: Πάντα δέ τά ὄντα. Ἑστίαν αὐτόν πάντων ἔφη. ἵνα μή τις. ἀλλά φωνῆ αὔρας λεπτῆ καλεῖ ὁ Κύριος· τοῦτο δέ δηλοῖ. ἵνα καί μετέχῃ αὐτοῦ. εἴ γε ὁ ἀεί ὤν αὐτός ἐστιν. ἀλλά πάντα ἐξ αὐτοῦ εἶναι. ἀψύχως δέ καί ἀναισθήτως. λέγεται ἐφίεσθαι τ῅ς ἀγαθότητος τοῦ Θεοῦ. ὡς οἴκησιν ὄντα πάντων τῶν ἁγίων. καί κατά τήν ἑκτικήν ἐπιτηδειότητα. ἀλλά κατά μόνον τό ζῆν. διά τ῅ς αὐτοῦ συστάσεως. Διό καί αἰσθητῶς εἶπε. πέρατος δέ. ὡς καί ἐν Εὐαγγελίοις φησίν ὁ Κύριος· «Πνεῦμα ὁ Θεός. § 7. ἥτις ἐστίν ἰδιότης τ῅ς δυνάμεως· ἕξις γάρ λέγεται ἡ ἕμμονος ποιότης. διά τό ἐξ αὐτοῦ εἶναι τά πάντα. Μετέχει οὖν καί ταῦτα τ῅ς ἀφάτου προνοίας. εἰς σύνθεσιν τόν νοῦν καταγαγών. ἐκπέσοι τ῅ς ἀληθείας. ὁ κατασκευάσας τά ἄκρα τ῅ς γ῅ς»· ὁ δέ Θεός οὐ δεύτερός ἐστι τοῦ αἰῶνος. ἀλλ’ αἰώνων ποιητής. ὅτι οὔτε ἐν τ῵ συσσεισμ῵. ὡς τό εἶναι παρασχομένης. τουτέστι τήν θρεπτικήν τε καί αὐξητικήν. § 6. ταῦτα γάρ δή ἐν τοῖς φυτοῖς πρόσεισι. Ὡς αἰώνιον: Ὅρα πῶς σαφῶς ἐκ τῶν αἰτιατῶν καί κτιστῶν τόν ἁπάντων ἀνώτατον ὑμνολογοῦσιν· αἰώνιον μέν φασι τόν τῶν αἰώνων ποιητήν καί τ῵ ὄντι αίῶνα. καί τούς προσκυνοῦντας αὐτόν ἐν Πνεύματι καί ἀληθείᾳ δεῖ προσκυνεῖν».ψαλμ῵ αἰνεῖν τόν Θεόν. Ὡς ἐν αὔρᾳ: Σοῦτό ἐστι τό εἰρημένον ἐν Βασιλείαις. ὡς αὐτός ἑαυτόν ἐξηγεῖται. Καί ἐστία. εἰ καί ἀψύχως καί ἀναισθήτως. «΢ύ δέ ὁ αὐτός εἶ. (≡14S_050≡> Ὡς ἀγήρω: Κατά τό. ἤγουν τά φυτά καί ὅσα πάντῃ ἄψυχα καί ἀκίνητα. ὡς ἐν τ῵ εἶναι συνεχούσης. αὐτόν εἶναι πάντα καί ἐν αὐτ῵ τά πάντα. τά δέ ἄψυχα ἐν τ῵ ἔχειν ἐν ἑαυτοῖς τό ὅλως εἶναι· τοῦτο γάρ εἶπεν οὐσιώδη καί ἑκτικήν ἐπιτηδειότητα. καί τά ἔτη σου οὐκ ἐκλείψουσιν». ὑπονοῶν ἅπαντα (≡14S_048≡> [11] . Ὡς ἀρχ῅ς: Ἀρχ῅ς μέν. «ἐνοικήσω ἐν αὐτοῖς καί ἐμπεριπατήσω». ἀλλά τό αἰῶνος μετέχον· καί γοῦν φησιν ὁ Ἠσαΐας· «ὁ Θεός ὁ αἰώνιος. Καί τό ἀνώνυμον: Ἀνώνυμον διά τό πάντα εἶναι καί μηδέν τῶν ὄντων εἶναι. οὕτω καί αὐτός οἶκος ἡμῶν ἐστι· καλῶς δέ εὐθύς ἐπήγαγε τό 'ἡνωμένως'· ἐπειδή γάρ εἶπεν. τόν ἐν τοῖς π᾵σιν ἀπερίληπτον· ἡ γάρ πνοή καί παρά πάντων μετέχεται. ὅτι καί ἐν σώματί φησιν εἶναι τόν Θεόν. ὅθεν καί αἰών λέγεται· αἰώνιον δέ ἐστιν οὐκ αὐτός ὁ αἰών. ὡς αὐτός ὁ Κύριός φησιν. λογικά δέ τήν ἀνθρωπίνην φησί· τά δέ τούτων ὑφειμένα τήν ἄλογον. τουτέστιν αἰσθητικῶς τά δέ ἄλλα. «μείνατε ἐν ἐμοί»· ὥσπερ γάρ ναός αὐτοῦ ἐσμεν κατά τό.

ὑπ' οὐδενός κατεχόμενος ἤ περιγραφόμενος σωματικῶς. τουτέστι μετά διαιρέσεως τοῖς ἁγίοις ἐφανέρωσε. ὅτι οὐ δεῖ τοῖς μή δεχομένοις τόν λόγον ἐν ἀληθείᾳ λαλεῖν περί τοιούτων. εἰπών (≡14S_052≡> «ἡνωμένα». ὅπερ καλεῖ ΢υμβολικήν θεολογίαν. ὅτι Πατήρ καί Τἱός καί ἅγιον Πνεῦμα· οἱ γάρ τρεῖς. καί αὐτός ἐν π᾵σιν· ἐξ αὐτοῦ γάρ τά πάντα συνέστηκε. ὅτι ὕπαρξις μέν κυρίως ἐπί Θεοῦ οὐ λέγεται καί γάρ ἐστι προ὘παρξις. μ᾵λλον δέ ὑπέρ ἑνάδα μείναντα ὑπερηπλωμένον ἀμερῶς καί ἀμιγῶς τοῖς οὖσιν εἶναι τά πάντα καί ἐν π᾵σιν· ἀλλά καί ἀσχέτως ἐστίν· ἐν π᾵σιν. Ὁ ἱεράρχικός: ΢ημείωσαι. μία καί ὅλη καί μόνη θεότης. τήν τοῦ σεραφίμ · τά δέ ἑξ῅ς εἴρηται διά τήν τοῦ Ἰεζεκιήλ ὅρασιν. Καί θώκους: Θρόνους. τουτέστιν ἐν τῆ οἰκείᾳ ἑνάδι. Σήν θεαρχικήν: Ἐκ τοῦ κεφαλαίου τούτου μάλιστα καί Ἀρειανοί καί Εὐνομιανοί τό ἀνόμοιον πρεσβεύοντες πολεμοῦνται. ἐξῃρημένως δέ μ᾵λλον· ἔξω γάρ ἐστι τῶν ἁπάντων. ταχέως ἐθεράπευσε τό ἀπεμφαῖνον. ἀντί τοῦ. (≡14S_054≡> [12] . εἰ μή ἐν τ῵ καιρ῵ τ῅ς οἰκονομίας.συμφορεῖσθαι σωρηδόν ἐν τ῵ Θε῵. Πάντα δέ ἁπλῶς: Σουτέστιν ἀσυνθέτως· ἐν οὐδενί γάρ τῶν ὄντων συνετέθη ἤ σωματικῶς ἡνώθη. ΢υμβολικῆ θεολογίᾳ: Ἄλλο σύνταγμα ὑπισχνεῖται γράφειν. Θεοειδεῖς: Ἀντί τοῦ θεοφανεῖς. ΕΙ΢ ΣΟ ΚΕΥΑΛΑΙΟΝ Β' § 1. ὅτι μάλιστα ἱερεῦσι πρέπει θεωρεῖν τήν θείαν Γραφήν. καί ἑτέρας τινάς θεωρίας. σημείωσαι. Ἰστέον δέ. Ἀνακτόροις: Ἕλληνες ἀνάκτορα ἐκάλουν τῶν παρ' αὐτοῖς θεῶν τά τεμένη· ἐμφαίνει οὖν ὁ ἅγιος ἐν τούτοις τό παρά τ῵ Ἠσαΐᾳ· δοκεῖ γάρ ἐν τ῵ να῵ ὑπαγορεύειν αὐτόν ἑωρακέναι τήν θείαν ἐκείνην δόξαν καί ὄψιν. § 8. τῶν τριῶν ὑποστάσεων τάς ἰδιότητας ἐκφαίνουσα. τουτέστιν ἀκοήν εὑσεβ῅ καί ἀξίαν τῶν ἁγίων. τήν ἐν Βαβυλῶνι. ἤ κατά τήν σύνθεσιν τόν Θεόν εἶναι τά πάντα. οὐδαμοῦ ὤν. καί τό πῶς αὐτό λέγει. καί Νεστοριανοί δέ καί Ἀκέφαλοι. Καί ὦτα ἱερά. ὡς θεομάχος κρίνεται. Ἀμύστων: Σουτέστι τῶν ἀμυήτων· ὅτι ὁ μετά γέλωτος καί ἐμπαιγμῶν τῶν θείων ἀκούων λογίων ἤ τῶν περί αὐτά ἑρμηνειῶν. Θείων φασμάτων: Ὅτι φάσματα καλεῖ τάς ἐν συμβόλοις ἀποκαλύψεις τοῦ Θεοῦ. Θεαρχικήν δέ ὅλην ὕπαρξίν φησι τ῅ς ἁγίας καί μόνης προσκυνητ῅ς Σριάδος τήν ἐν τρισίν ὑποστάσεσι γνωριζομένην θεότητα· ἔθος γάρ αὐτ῵ ὅλην θεότητα καλεῖν τήν σεβασμίαν Σριάδα· αὕτη γάρ καί τί ἐστιν ὅλη θεότης ἑαυτήν ἀποκαλύπτουσα μετ' ἀφορισμοῦ τῶν προσώπων. Ὦτα διεντέλλεται ἱερά τοῖς ἁγίοις παρατίθεσθαι. Σιμοθέῳ δέ γράφει καί ὁ Ἀπόστολος. ἐξ αὐτοῦ πάντων ὄντων.

ἵνα νοηθῆ καί ὑπέρ ταῦτα. Καί ὁλοκλήρου: ΢ημείωσαι ὅλης θεότητος τήν Σριάδα σημαίνεσαθαι. ΢ημείωσαι. δίχα μόνης τ῅ς ἐνανθρωπήσεως· μόνη γάρ ἐστι τοῦ Τἱοῦ. ὅτε ἦν ἐν Πάτμῳ ὁ θεῖος Εὐαγγελιστής. ὅπου καί τήν Ἀποκάλυψιν εἶδεν. καί ἀνθρωπίνως λεχθείσης τ῅ς φων῅ς. ὅτι θεογόνον θεότητά φησι τόν Πατέρα. Σάδε λέγει ὁ ὤν: ΢ημειωτέον. Θεογόνου θεότητος. οἷον τ῵ Πατρί τό Πατήρ. καί υἱικήν θεότητα τόν Μονογεν῅. Ὁ οὖν Θεός λέγεται [13] . ὅτι δέχεται τήν Ἀποκάλυψιν τοῦ ἐν ἁγίοις Ἰωάννου τοῦ Εὐαγγελιστοῦ ὁ ἅγιος οὗτος Διονύσιος· ἐκεῖ γάρ ἐστι τό ρητόν τοῦτο. Σήν θεαρχίαν: Ἐν ἄλλοις θεαρχικήν ζωήν. διεξοδικῶς περί τῶν ὑποστάσεων σημαίνει· τοῦτο γάρ εἰς τόν δημιουργικόν Λόγον ἐδέξαντο πάντες. ὅτι κοινωνικῶς ἥνωται τά τ῅ς ἁγίας Σριάδος. «Ἐγώ ἐν Πνεύματι Θεοῦ ἐκβάλλω τά δαιμόνια»· τό σέβας. Ἀφορίζουσα: Σουτέστι γνωρίζουσα καί δεικνύουσα. καί τοῦτο μαθήσῃ κάτω ἐκ τ῅ς ι' ἐπιστολ῅ς. Σάς θεουργίας: Οἷον τό. Καί αὐτοῦ: Σοῦ Λόγου δηλονότι. ἀποσχίζει ἀσεβῶς τήν ἑνότητα τ῅ς προσκυνητ῅ς Σριάδος. ἤτοι τῶν χαρισμάτων.τουτέστι καί πρό αὐτ῅ς τ῅ς ὑπάρξεως ἔπειδή δέ π᾵σα ὕπαρξις ἐξ αὐτοῦ. ἐκ τῶν δι' αὐτοῦ φανέντων ὀνομάζεται. Διεξοδικῶς: Ἀντί τοῦ πλατυτέρως. πηγήν ὕδατος ζῶντος». ἐν τ῵ λέγειν· «λήψεσθε δύναμιν ἐπελθόντος τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐφ' ὑμ᾵ς». ὁ μή κοινάς εἶναι λέγων (≡14S_056≡> τάς θεωνυμίας. ἀλλ’ αὐταί μέν κοιναί εἰσι τ῅ς Σριάδος. Εἰ μή περί τ῅ς ὅλης: ΢ημείωσαι ὅτι. Σά πάντα δι' αὐτοῦ: ΢ημείωσαι. ἧς ἔγραψε πρός αὐτόν τόν ἅγιον Εὐαγγελιστήν καί θεολόγον Ἰωάννην. περιληπτικῶς τήν ὅλην θεότητα σημαίνει. Οὐ μερικῶς: Καλῶς τό 'οὐ μερικῶς'· αἱ γάρ ἐνέργειαι καί π᾵σαι τ῅ς θεολογίας αἱ ὑμνολογίαι οὐχ ἑνί καί μόνῳ τῶν τ῅ς θείας Σριάδος προσώπων ἀποκληρωτικῶς ἀπονενέμηνται. ὅταν λέγῃ. Προφητῶν: Ὁ Δαυίδ τοῦτο λέγει. ὅ παρά τοῦ Πατρός: Ἐπίσκεψαι. Κοινωνικῶς καί ἡνωμένως: ΢ημείωσαι. (≡14S_058≡> Σήν πηγαίαν: Εἴρηται ἐν τοῖς Χαλμοῖς. ὡς τό· «εἰς τό ἅγιον Πνεῦμα βλασφημήσαντι οὐκ ἀφεθήσεται»· τό δέ τῶν δωρεῶν. «τά πάντα δι' αὐτοῦ καί εἰς αὐτόν ἔκτισται». τουτέστι τήν ἁγίαν Σριάδα· ὅταν δέ φῆ. Σό ὄν. ὅτι τά πάντα ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐστι. Σήν θεαρχίαν: ΢ημείωσαι ὅτι. «Ἐμέ ἐγκατέλιπον. πῶς φησι τήν χρ῅σιν ταύτην· οὐ γάρ φέρεται νῦν οὕτως. τῆ θεότητι ταύτην ἀνατίθησι διά τήν τοῦ προσώπου ἑνότητα. καί οὐκ ἄλλῳ τινί· οὕτω καί ἐπί τοῦ Τἱοῦ καί τοῦ ἁγίου Πνεύματος. ἐγίνωσκεν ὁ ἅγιος Διονύσιος. καί ἐν Ἰερεμίᾳ. ὡς ἐφεξ῅ς λέγει· μόναι δέ αἱ χαρακτηριστικαί τῶν τριῶν ὑποστάσεων ἰδιότητες μερικῶς καί ἰδίως ἑκάστῃ ὑποστάσει πρόσεισιν. Ὅτι δέ. «ὅτι παρά σοί πηγή ζω῅ς».

κἀγώ ἐργάζομαι». ἀληθείας λόγον καί δόξαν ὀρθήν προβαλλομένη. Παντελ῅ δέ αὐτήν φησι κατά Ἀπολλιναρίου. οὐδεμίαν φησίν ὅλως εἶναι ἀντιστροφήν ἤ κοινωνίαν· ὁ γάρ Πατήρ οὐκ ἄν εὐσεβῶς κληθείη Τἱός. ἅτε αἰτίου παντός καλοῦ. εἰκότως καί πηγαίαν αὐτό αἰτίαν θεολογεῖ· τό δέ ἀνέκλειπτον τοῦ δημιουργεῖν ἐκεῖθεν νόησον εἰς τό· «ὁ Πατήρ μοι ἕως ἄρτι ἐργάζεταί. ταῦτα αἱ θεῖαι Γραφαί 'πηγαίαν αἰτίαν' φασί· διά τό δημιουργικόν τοίνυν καί ἀνέκλειπτον τῶν διά τοῦ Πνεύματος ὑφισταμένων. ἤτοι γένη ἤ ὅλα ἤ περιέχοντα. Ἡ καθ' ἡμ᾵ς Ἰησοῦ: ΢ημείωσαι. ὡς καί ἐν τῆ ΢οφίᾳ εἴρηται. ἤ λόγος ἀληθής ἐπί διάνοιαν ἀμετάπτωτος. ὡς ἐκ ψυχ῅ς [14] . § 2. ὅτι μόνου τοῦ Θεοῦ Λόγου ἐστίν ἡ ἐνανθρώπησις. ὡς ἐπί τοῦ Πατρός. Ἐπιστήμη δέ ἐστι (≡14S_060≡> δόξα ὀρθή λογισμ῵ δεθεῖσα. καί ὅτι οὐ χρή φροντίζειν πείθειν τούς μή δεχόμενους τήν θείαν Γραφήν. Ὡσαύτως καί τό Πνεῦμα τό ἅγιον. μή δεομένη τ῅ς ἐκ παραθέσεως τοῦ ὁμοίου βεβαιώσεως. καί ὅμως διαστρέφουσιν ἑαυτούς. οἷον ὀνομάτων. Ἐπί τήν θεολογικήν: Θεολογικήν ἐπιστήμην ἀνωτέρω περί Θεοῦ διηγούμενος. Σάς θείας ἐκφαντορίας: Ἐκφαντορίας φησί τάς τά μυστήρια ἐκφαινούσας διδασκαλίας. Σό τοῦ Πατρός: Κατά κοινοῦ δέ τό ὑπερούσιον. Ἐν ἑαυτοῖς ἀπλήθυντα: Ὅτι οὐ δεῖ παρεξιέναι τήν θείαν Γραφήν ἐν τ῵ θεολογεῖν. ὡς γέγραπται. οἷον ὡς ἀθάνατος. § 3. οὐδέ ὁ Τἱός Πατήρ· τό αὐτό καί ἐπί τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Θεοπρεποῦς διαιρέσεως: Θεοπρεπ῅ διαίρεσιν ἐπί τ῅ς ἁγίας Σριάδος τήν περί τῶν ὑποστάσεων ἀσύγχυτον ἔφη γνῶσιν. οἷά τις μήτρα καί ἀρχή καί αἰτία τῶν φανέντων καί προελθόντων εἰς οὐσίαν ἁπάντων· ἅ γάρ καλεῖν εἰώθασί τινες καθολικά. ἐνταῦθα δέ τά περί θεολογίας ἐπιστήμην φησίν. καί κτισθήσονται». Καί ὅσα τ῅ς ὑπεροχικ῅ς: Κατά ἀφαίρεσιν ὑπέρ ἔνοιαν δοξολογεῖται· ἐκ γάρ τῶν μή θεωρουμένων περί αὐτόν ὑπεραναβεβηκότως προσκυνεῖται. ἅτε περιληπτικά τῶν μερικῶν ἐξ αὐτῶν προόδων. σύν τ῵ Πατρί καί τ῵ Τἱ῵ ἀεί ἐργάζεται ἀνεκλείπτως· εἴρηται γάρ· «ἐξαποστελεῖς τό Πνεῦμά σου. καί ὅτι τό Πνεῦμα τό ἅγιον καί αὐτό πάντων τῶν ὄντων αἴτιον. οὐκ ἔφη αὐτήν ἐπιστήμην εἶναι. οὕτω καί ἐπί τοῦ Τἱοῦ καί ἐπί τοῦ ἁγίου Πνεύματος. οὗ καί λέγεται ἐπιστήμη. καί ὅσα τοιαῦτα· κοινά γάρ τ῅ς Σριάδος καί ταῦτα· αἰτιολογικά δέ εἰσιν ὅσα ἐπί τήν κτίσιν ἔρρευσε παρ' αὐτοῦ.πηγή. ὅτι «π᾵ν ἐστι καλόν αὐτοῦ». Σό γάρ κοινῶς ἐπί τ῅ς ἁγίας Σριάδος θεολογεῖν οὐκ ἔστι σύγχυσιν εἰσάγειν τῶν ὑποστάσεων. Ἐπί δέ τῶν διακεκριμένων τ῅ς ἁγίας Σριάδος. ὡς ἀτελεύτητος καί ἀόρατος καί ἀνεδεής. Ἀδιαστρόφοις ἐννοίαις: Καλῶς εἶπε τό 'ἀδιαστρόφοις'· ἐπειδή καί οἱ αἱρετικοί ἀναγινώσκουσι τάς Γραφάς καί ἐντρέφονται ἐν αὑταῖς. καί ἡ ἀκριβής εἴδησις τοῦ πράγματος καί ἀπόφανσις.

καί τό εἰσελθεῖν τῶν θυρῶν κεκλεισμένων πρός τούς μαθητάς. ἡμεῖς ὡς ἀμαθεῖς ἀγνοοῦμεν. Παννόητος δέ πάλιν ὁ Θεός. Παραδόσεως ἱερομύσται. πολύφωνον δέ. δυνάμενοι μαθεῖν ἅ τέως ἀγνοοῦμεν. ὅτι σωτήρ ἐστιν. Σό ἄφθεγκτον. τήν πεῖναν. καί πῶς ἐν ἀγνωσίᾳ τήν περί αὐτοῦ κτώμεθα γνῶσιν. καί τό ἐγεῖραι τούς νεκρούς. ἀγνοοῦντες (≡14S_064≡> λοιπόν καί ἀδιάκριτοι μένοντες διά τήν πρός τήν ἑνότητα στάσιν. ἁπλοῖ γινόμεθα. Ἡ ὑπέρ ἑναρχίαν: Ἡ ὑπέρ ἑναρχίαν ἑνότης τό ὑπέρ π᾵σαν ἑνότητα καί ἁπλότητα ἐν τοῖς οὖσι τ῅ς θείας φύσεως ἀμερές τε καί ἁπλοῦν σημαίνει. Καί θέσιν μέν τήν ὕπαρξίν φησιν. § 4. μή τήν διά τ῅ς ἀμαθίας λάβης· αὕτη γάρ σκότος ἐστί ψυχ῅ς· μήτε τήν γινώσκουσαν. τοῦ Ἰησοῦ τήν ἀναλλοίωτον ὡς Θεοῦ καθ' ἡμ᾵ς ὕπαρξιν· καί ὅτι οὐσιώδη φησί τά ἐν τῆ ἀνθρωπότητι μυστήρια. οὐδείς γνώσεταί ποτε. καί αὐτό τό πάθος. καί ὅσα τοιαῦτα. τί ἐστιν. ὅπερ ἐστί καί · κατά Εὐτυχοῦς· κατά Νεστορίου δέ. εἶδος γινόμεθα τοῦ πρό πάντων ὄντος· ἐάσαντες μέν πάντα τά εἴδη καί τάς νοήσεις. Οὐσιώδη μυστήρια: ΢ημείωσαι τό οὐσιώδη ἐπί τ῅ς σαρκώσεως· τοῦτο γάρ ἔφη. Σάς διακρίσεις: Διακρίσεις φησί τάς ἐνυποστάτους προσκυνητάς ὑπάρξεις. ὅτι ἀγνοεῖται ὁ ἄγνωστος· εἶδος γάρ καί αὐτή γνωριστικόν· ἀλλά κατ' ἐκείνην τήν ἄγνοιαν γινώσκεται γνωστός. αἵτινες πληθυνόμεναι σκεδάννυνται. ἀγνοοῦμεν ὅτι ἀγνοοῦμεν. ὅτι φησί. ἀλλά τά παρά πάσης λογικ῅ς κτίσεως εὐσεβῶς ἀγνοούμενα ἀγνοοῦντες· ἐν ταύτῃ γάρ στάντες τῆ ἀγνοίᾳ. καί βεβαίως ἑστῶτες ἐν τῆ ἑνώσει. (≡14S_062≡> καί τό ἐπί ὕδατος βαδίσαι. ὅτι ἀγνοοῦμεν· εἶτα πάλιν ὑποστρέψαντες ἐκ τ῅ς ἐν ἀφασίᾳ σιωπ῅ς. ἀφιστάμεθα λοιπόν τοῦ περί ἀγνώστου ζητεῖν. τοῦ μέν Τἱοῦ τόν ἐκ Πατρός ἀνέκφραστον ἀπαυγασμόν. ἐν ἀφασίᾳ δέ κρείττονι πάσης φθέγξεως ἱδρυμένοι.νοερ᾵ς καί ἡμετέρου σώματος· τοῦτο γάρ δηλοῖ τό εἰπεῖν αὐτόν «καθ' ἡμ᾵ς». οὐκ οὖσαι ἑνάς. συνιέντες ὅτι ἠγνοοῦμεν. ἐκ τῶν δέ. ὅ. ὅτι τῆ ποικιλίᾳ τῶν εὐεργετουμένων τό πολύφωνον ἔχει. τουτέστι. Σό παννόητον: Πῶς ἄγνωστος καί παννόητος ὁ Θεός. τοῦ δέ ἁγίου Πνεύματος τήν ἐκ Πατρός ἀνεννόητον ἐκπόρευσιν. καθ' ἤν ἁπλωθέντες ὑπέρ τάς νοήσεις. καί ἀπό τ῅ς σιγ῅ς εἰς φθέγξιν καταβαίνοντες. ρητέον· ἀγνοίᾳ γάρ γίνεται γνωστός ὁ Θεός· ἄγνοιαν δέ. καί αὖθις συμπτύσσονται. Κρυφίας καί ἀνεκφοιτήτους: Κρυφίας ἑνώσεις φησί τάς περί τ῅ς θείας οὐσίας ἀκαταλήπτους γνώσεις· τήν οὐσίαν αὐτήν τ῅ς ἁγίας Σριάδος. τουτέστιν οὐχ ἑτέρου τινός εἰδότες. ἐκ τῶν φιλοδώρων προνοιῶν νοούμενος. ὡς ἐξ αὐτ῅ς τ῅ς πάντων [15] . Ἱερομύσται λέγονται οἱ τά ἱερά μεμυημένοι. καί ἐκ τῶν δημιουργημάτων· ἐκ τῶν μέν. ὅτι δημιουργός. Ἄφθεγκτον διά τό ἀκατονόμαστον τ῅ς οὐσίας.τι ἐστί. τ῵ μηδέ τοῦτο γινώσκειν. τόν κόπον. ἐκβάλλων τήν κατά φαντασίαν δόξαν. Ὅθεν οὖν π᾵σαν νόησιν περί Θεόν ὑπερβάντες.

ἀλλ' ἀδιαίρετον τ῅ς ἑαυτοῦ μον῅ς ἐποιήσατο τήν ἔξοδον. Παράδειγμα εἶπεν ἐπί τ῅ς ἁγίας Σριάδος. ὥσπερ τριῶν τινων λύχνων. ὡς αὐτός ἑαυτόν ἁρπάσας διά τ῅ς ἀπειρίας· οὐ γάρ ἐστιν αὐτοῦ πέρας. οὐχ ὡς μή ὤν τό ἐναντίον. οὐδέ μήν τῶν οἰκείων ἐξελθών ἐκείνοις κατέλιπεν. τῶν δέ τό φθαρτόν εἰς ἀφθαρσίαν καί τό θνητόν εἰς ἀθανασίαν μετάγει. Καθάπερ φῶτα λαμπτήρων: Ὅλος ὁ νοῦς τοῦ πατρός τοῦτον ἔχει τόν τρόπον. ὕδατος τό ὑγρόν. καί ὁ Πατήρ ἐν ἐμοί»· οὕτω καί περί τοῦ ἁγίου Πνεύματος ὁ Ἀπόστολος λέγει. ὡς τά πάντα θείς καί ποιήσας καί ἱδρῦσθαι παρασκευάζων· ἐν αὐτ῵ γάρ τά ἅπαντα συνέστηκεν· ἀφαίρεσις δέ πάντων ἐστίν. «ἐκ τοῦ Πατρός μου ἐγώ ἐξ῅λθον. δυνάμεσι καί ποιότησι τό παρηλλαγμένον ἔχουσι. τῶν τε στοιχειωδῶς θεωρουμένων καί τῶν ἄλλως πως μιγνυμένων. ἡ πάντων θέσις καί ἀφαίρεσίς ἐστι· θέσις μέν πάντων. οἷον γ῅ς τό βαρύ. ὡς ἀγγέλων καί ψυχῶν. ταῖς μέν ὑποστάσεσι διακεκριμένων. οὐ τοπικῶς. Σαῦτα εἰπών. ἤ κηρῶν ἡμμένων ἔν τινι να῵ ἤ οἴκῳ. πάντως καί φθείρεσθαι· αὐτός δέ πλούτῳ ἀγαθότητος τῶν μέν ἀνεῖλε καί τό φθαρτόν. καί πρός τόν Πατέρα μου ὑπάγω». ὡς ἀφῃρημένος τῶν ὄντων. ἤγουν κεχωρισμένων ἀλλήλων· ἄλλος γάρ καί ἄλλος λύχνος ἐστίν ἰδικῶς ὁ καθείς. (≡14S_068≡> συνεξελεύσεται καί τό οἰκεῖον ἅπαν φῶς. ὅταν αἱ ποιότητες ἀφαιρεθῶσι τῶν εἰδῶν. καί ὑπ' οὐδενός νοούμενος τῶν ἐν δημιουργίᾳ ἤ καταλαμβανόμενος. εἰ καί τόν ἕνα τις τῶν πυρσῶν ὑπεξάγοι τοῦ δωματίου. Λέγουσι δέ καί οἱ φιλόσοφοι 'θέσιν' τά ἐπιτιθέμενα εἴδη τῆ ὕλη. σαφηνίζει καθά φησιν· Ἀλλ'. ποῖον μέν ἐστι φῶς τοῦδε τοῦ λύχνου. ὡς καί τήν θέσιν αὐτήν τῶν ὄντων καί τήν ποίησιν μεταρρυθμίζων καί μετασκευάζων καί ἀφαιρῶν ἐκ τῶν τεθειμένων τά κατά φύσιν· εἰ γάρ ὁμολογεῖται τά ἐν γενέσει. ἀλλά κατά τό αἴτιον· οὔτε ἀφαίρεσις αὐτός ὤν. Σό γάρ ἀθάνατον καί ἀκατάληπτον καί ἄγνωστον καί ὅσα τοιαῦτα ἔχει. ὅτι. ὡς τό· «Ἐγώ ἐν τ῵ Πατρί. καί θεμέλιος καί ρίζα πάντων ὤν. τ῵ δέ φωτί ἡνωμένην ἔχουσι καί ἀχώριστον τήν κοινωνίαν τ῅ς φύσεως καί τ῅ς ἐνεργείας· καί οὐδείς δύναται ἐν τ῵ οἴκῳ ἐν τ῵ ἀέρι αὐτοῦ διακρῖναι καί εἰπεῖν. Ὅπου γε καί τήν ὑπερούσιον: Αἱ τῶν σωμάτων ἑνώσεις. κατά τινα μονήν καί ἵδρυσιν τάς θείας ὑποστάσεις. μετέρχεται λοιπόν ἐκ τοῦ τριαδικοῦ εἰς τόν τ῅ς οἰκονομίας λόγον καί τήν ἔνδοξον ἔξοδον τοῦ Θεοῦ Λόγου τήν ἐκ Πατρός κατά τήν αὐτοῦ φωνήν τήν φάσκουσαν. ὁ καί ταῦτα μετασχηματίζων.οὔσης ὑπάρξεως. ποῖον δέ τοῦ ἑτέρου. οὐδέν τ῅ς τῶν ἑτέρων φώτων ἐν ἑαυτ῵ συνεπισπώμενον λαμπηδόνος. ΢ημείωσαι δέ τό ἐν ἀλλήλαις εἶναι. αὐτός καί ὑπέρ θέσιν ἐστί καί ἀφαίρεσιν. φησίν. ὡς τά σώματα ἡμῶν ἐν τῆ ἀναστάσει· δ῅λον ὡς αὐτός ταῦτα (≡14S_066≡> ἡμῖν ὑπάρχων. ὧν αὐτός ἔχει· αὐτό γάρ ἀθάνατον αὐτός ἔχει. καί ἕτερόν τι παρά τήν τῶν ἁπλῶν [16] . Ἐλθών γάρ ὁ Τἱός ἐκ τοῦ Πατρός καί ἐπιδημήσας ἐν τ῵ κόσμῳ οὐδέ τόν Πατέρα καί τό Πνεῦμα συνήγαγεν ἐν ἑαυτ῵. ἀλλά κατά ἰδιότητά τινα π᾵σιν ἄρρητον καί ἀνεπινόητον· ἐξῄρηται γάρ τῶν ἁπάντων. Ὁ οὖν Θεός. ἤ τό ἑαυτοῦ τοῖς ἑτέροις καταλεῖπον. 'ἀφαίρεσιν' δέ.

καί ὅτι οὐκ ἀντιστρέφει τά ὀνόματα. ἅστινας. καί φησιν ἑνοῦσθαι τάς ζωούσας οὐσίας ταύτας ἁπάσας. πῶς ἀμεθέκτως μετέχεται ὁ Θεός. Σαῦτα καί ὁ θεολόγος Γρηγόριος ἐν τοῖς Κατά Εὐνομίου λόγοις φησίν. Οὐκ ἔστιν ἡ σφραγίς: Ἀντίθεσις καί λύσις ἐκ τοῦ παραδείγματος τ῅ς σφραγῖδος. ὡς εἰκόνος ζώσης. ὡς εἴρηται ἐν τ῵ παραδείγματι τῶν ἐν οἴκῳ τινί πολλῶν λαμπτήρων ἀλλήλοις ἀμιγῶς τε καί ἀσυγχύτως ἑνουμένων. Κοιναί δέ εἰσι τ῅ς τρισυποστάτου καί διακεκριμένης ἑνάδος αἱ δημιουργικαί πρόνοιαί τε καί ἀγαθότητες· ἡ γάρ παμβασιλίς Σριάς ἐν μεθέξει τῶν δυναμένων μετέχειν γίνεται ἀσχέτως τε καί ἀμεθέκτως· ταὐτόν γάρ δηλοῖ ἑκάτερον· μετέχεται γάρ ὁ Θεός ἀσχέτως οὐ κατεχόμενος ἐν τόπῳ τ῵ μετέχοντι. ὅτιπερ ὁ Θεός καί Πατήρ. ἀλλ’ οἱ μέν ἐρρωμενέστερον. ἀμερῶς τε καί ἀμειώτως μείνας ἐν τῆ οἰκείᾳ ὁλότητι ὑπερηνωμένος καί ὑπερηπλωμένος. ὅτι καί τάς ψυχάς καί τούς νόας ἅπαντας ὑπερουράνια φῶτα καλεῖ. καί ἔστι μεθεκτή ἡ φωνή. ἀλλ’ ὅλος ἐν μετοχῆ ἑκάστου ὤν καί ἐξῃρημένος τῶν ἁπάντων· ὥσπερ φων῅ς μεγάλης γενομένης ἅπαντες μετέχουσιν οἱ παρόντες κατά τήν οἰκείαν δύναμιν. θεοειδεῖς τε οὔσας καί μετεχούσας ἀναλόγως ἑαυτοῖς τ῅ς τοῦ Θεοῦ ὑπερηνωμένης ἑνώσεως. Ἐκ τῶν μετοχῶν καί τῶν μετεχόντων: Σό κατ' οὐσίαν μέν ἡ θεότης οὐ μετέχεται. καί τοῦ παναγίου Πνεύματος προσκυνητῶς καί ὑπεραεννάως ἐκπορευομένου ἐκ τοῦ Πατρός. ἡ διά πλ῅θος ἀγαθότητος πρόοδος τοῦ Θεοῦ εἰς τήν πολυείδειαν τ῅ς δημιουργίας τ῅ς ἀοράτου καί ὁρατ῅ς. κινηθείς ἀχρόνως καί ἀγαπητικῶς. πρός τήν τ῅ς ἀκουστικ῅ς ἐνέργειαν. ἐπί τά ἀσώματα. Καί ὑπερουράνια φῶτα: ΢ημείωσαι. Ἑνώσεις τε καί διακρίσεις: Σά περί τ῅ς ἀφράστου Σριάδος μέχρι τριῶν ὑποστάσεων προόδου νῦν θεολογεῖ. Ὑπερουσίου θεογονίας: ΢ημείωσαι. καί ἐφ' ἑαυτ῅ς ἀμέθεκτος μείνασα. ἡ δέ ἐν τῆ ἁγίᾳ Σριάδι θεότης καί ὅσα ταύτης. [17] . ἅ καί δι' ἀλλήλων ἀσυγχύτως χωρεῖ. προ῅λθεν (≡14S_070≡> εἰς διάκρισιν ὑποστάσεων. καί ἀνήρ καί νήπιον καί ἄλογα. Ἔστι δέ καί κατά ἄλλον λόγον θεία διάκρισις.φύσιν ἡ τούτων ἕνωσις ἀποτελεῖ· ὡσαύτως καί ψυχικαί δυνάμεις τό ἑτεροειδές κατά τήν κίνησιν διάφορον ἔχουσι· καί μήν καί αἱ τῶν ἀγγέλων πρός τάς θείας ἐλλάμψεις ἑνότητες τό ἀνά μέρος καί ἀνάλογον ταῖς οἰκείαις τάξεσιν ἔχουσιν. οὐδέ αἰσθητῶς μετεχόμενος. καί ὑπ' αὐτ῅ς συνέχεσθαι εἰς τό εἶναι. Ἐν ἑκάστῳ τῶν ἑκτυπωμάτων: Παραδειγματικῶς φησι. οὐδενί τῶν εἰρημένων διακοπτομένη ἤ ἑαυτ῅ς διαφέρουσα. οἱ δέ ἀμυδρότερον. ὅτι ὑπερούσιον θεογονίαν καί πηγήν τόν Πατέρα καλεῖ. τοῦ οἰκείου ἀπαυγάσματος εἰς ὕπαρξιν προελθόντος. ἑνώσεις δηλονότι. εἰκότως ὑπέρ ταύτας τάς ἑνώσεις εἶναι δοξάζεται. ὡς μυσταγωγεῖ ὁ Κύριος· ἀγαθότητι δέ ἐπληθύνθη ἐπί τρισυπόστατον θεαρχίαν ἡ αἰτία πάντων καί πηγή. οὔτε νοεῖται· μεθεκτή δέ ἐστιν ἐν τ῵ ἐξ αὐτ῅ς εἶναι τά πάντα. § 5. § 6.

Σαῖς μετοχαῖς μόναις: Προσυπακουστέον ὀνόματα. «αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν» περί τοῦ Λόγου τ῅ς ζω῅ς. ΢ημείωσαι δέ ταῦτα μάλιστα κατά Νεστοριανῶν καί Ἀκεφάλων καί Υαντασιαστῶν. καί τοῖς γηΐνοις καί ἐμπαθέσιν ἀνεπιθολώτως μένων. σῶμα καί ψυχήν λογικήν κατά ἀλήθειαν ἐσχηκώς. ὅτι διακέκριται τ῅ς ἁγίας Σριάδος ἡ ἐνανθρώπησις τοῦ Λόγου ὁλικῶς καί ἀληθῶς. ὁ τοῖς θείοις διόλου ἐνασχολούμενος. ἀκινησία. ἑκούσιος νέκρωσις.(≡14S_072≡> Ἀπομόργματα: Ἀπομόργματα ἐνταῦθα τά ἐκτυπώματα λέγει. Σό καθ' ἡμ᾵ς: Ἐνταῦθα περί τ῅ς οἰκονομίας πάλιν διαλαβών. Ἀδιατήρητά φησι καί ἐξαίρετα. καί τά ὅμοια. καί ὅτι ἀνθρωπική αὐτοῦ ἐστι θεουργία πάντα τά ἐν τῆ οἰκονομίᾳ. αἷμα. ἤ κατά ἀπόπαυσιν πάσης κινήσεως νοητικ῅ς τῶν ὄντων· τοῦτο· γάρ δηλοῖ τό ὑπέρ νοεράν ἐνέργειαν εἰπεῖν. Ὑπέρ νοεράν ἐνέργειαν: Σῶν περί Θεοῦ λεγομένων τήν διάνοιαν μέν ἀναπτύσσει ὁ ἱερός νοῦς. (≡14S_074≡> Γεγονώς ὁ ἀναλλοίωτος: Πῶς λέγει τόν Λόγον παθεῖν. ἤ πάλιν τά τ῅ς ὑγρ᾵ς οὐσίας. τότε καταλαμβάνει τό ζητούμενον. καί ὅτι οὐκ ἐκοινώνησεν εἰς ταῦτα Πατήρ. Διακέκριται δέ: ΢ημείωσαι. τουτέστιν ὅταν τ῵ ἀκαταλήπτῳ τοῦ Θεοῦ πάντοθεν περισχεθῆ. μήτε τοῦ Πνεύματος ἐπικοινωνησάντων. ὡς καί τό. ἤγουν ἑρμηνεύει. αὔξησις. Σοῖς δέ ὡς μυστικοῖς: Κατά τήν δύναμιν τήν ἐνυπάρχουσαν ἐν τ῵ ἄρτῳ καί τ῵ ποτηρίῳ. § 7. ρύσις. Μετοχάς δέ φησιν. δάκρυον. τ῵ Θε῵ Λόγῳ ταύτην προσάπτει. τρ῅σις. [18] . πλήν κατά βουλήν μόνην. οὔτε τό Πνεῦμα τό ἅγιον. τοῦτ' ἔστιν ὁ τ῅ς ἐνανθρωπήσεως καί σαρκώσεως τοῦ Φριστοῦ Λόγος. μήτε Πατρός. ΢ημείωσαι δέ τήν ἀκριβ῅ τ῅ς οἰκονομίας διήγησιν. καί οὐσιώθη καθ' ἡμ᾵ς ἐξ ἡμῶν ὁλικῶς. Σούτοις γάρ ὁ Πατήρ καί τό Πνεῦμα κατ' οὐδένα τρόπον ἤ λόγον κεκοινώνηκεν. ὧν οὐδέν ἐπιδέχεται τήν ἐκ δακτυλίου σφραγῖδα. νηπιότης. τουτέστι. δίψα. ἀφθεγξία. λύπη. εἰ μή τῆ εὐδοκίᾳ καί βουλήσει τ῅ς σαρκώσεως καί εἰς τό συνεργάζεσθαι τ῵ Τἱ῵ Θε῵ τάς θεοσημείας. ἅτινά ἐστι τόκος. εἰμή τις φαίη κατ' εὐδοκίαν τε καί βούλησιν. Καί μήτε ἀντίτυπα: Ὡς λίθοι καί ξύλα. κόπος. ἐπεί μεμένηκε Θεός. πτύελος. καί ὅτι Θεός Λόγος ἐστί κατ' ἀλήθειαν ὁ παθών. δηλονότι σαρκί. αὐτοῖς δέ τοῖς θείοις οὐκ ἄλλως ἐπιβάλλει. Διακέκριται: Σοῦτ' ἔστι κεχωρ῅σθαι τοῦ τριαδικοῦ καί θεολογικοῦ Λόγου τό καθ' ἡμ᾵ς ἐξ ἡμῶν ὁλικῶς καί ἀληθῶς σαρκωθ῅ναι. φθορά. τοῦτ' ἔστιν καθαρά καί ἀδιάβλητα τ῅ς ἀνθρωπίνης αὐτοῦ φύσεως. ἐξεθέμεθα. ὧν μετέχομεν τήν ἐξ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ παροχήν. ὅτι οὐσιώθη ὁ ὑπερούσιος Θεός Λόγος ἀναλλοιώτως. καί δρ᾵σαι καί παθεῖν ὅσα τ῅ς ἀνθρωπικ῅ς αὐτοῦ θεωρίας ἐστίν ἔκκριτα.

§ 8. ἥν ἐκάλεσε πρό μικροῦ 'γνῶσιν ἐν ἀγνωσίᾳ'. ἐκ τοῦ Πατρός μέν φύσει τοῦ Τἱοῦ ὄντος. Σαῦτα κατά Νεστοριανῶν μάλιστα. οὕτως ἀξίως ποσῶς ὑμνηθήσεται. στάντων ἡμῶν βεβαίως ἐν τῆ τοῦ ἡμετέρου νοῦ ἀδιακρισίᾳ. τουτέστιν αἱ τρεῖς ὑποστάσεις τ῅ς ἁγίας Σριάδος. Πατριάν δέ λέγει τήν οἱονεί πατρότητα. ἅτε καί αὐτοῦ μεθεκτοῦ ἐν τούτῳ γινομένου. Καί ζῆν εἴ τις φαίη: Ὅτι περισσῶς καί οὐσιωδῶς προσένεστι τά τῶν αἰτιατῶν τοῖς αἰτίοις. καί τάς περί Θεοῦ ὀνομασίας ποιούμεθα. τόν ταῦτα εἰπόντα. Καί πάλιν· «ἀπό γάρ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν». ἅτε καί τήν τοιαύτην μέθεξιν δόντος. § 9. ὅτι πηγαία θεότης ὁ Πατήρ. Πατρός δέ πάντων δημιουργικῶς καί διδασκαλικῶς· ὅθεν καί ἀσώματοι καί νοητοί θεῶν πατέρες καί υἱοί διδασκαλικῶς καί ὑπερκειμένως ἐν ἀγγέλοις καί δικαίοις. Πάλιν. ἅπερ ἡμῖν κατά χάριν· τοῦτο γάρ σημαίνει τό 'κατά μέθεξιν’· λέγει γάρ ὁ Ἀπόστολος· «χάριτί ἐστε σεσωσμένοι»· καί ἡμεῖς μέν σεσωσμένοι λεγόμεθα. «Πατρός τῶν φώτων» καί «Υῶς ἐκ φωτός». καί ὅτι καθ' ἡμ᾵ς θεοπλασίαν φησί τήν τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ σάρκωσιν. ὡς αὐτός φησιν· «ἐφανέρωσά σου τό ὄνομα τοῖς ἀνθρώποις»· ὅτι καλεῖται Πατήρ ὁ αὐτόν ἔχων Τἱόν.Κρυφιότητα: Ὅτι καί τό Θεός ὄνομα οὐ δηλοῖ οὐσίαν. αὐτός δέ ἡμῶν ΢ωτήρ ἐστι. τουτέστι τοῦ Πατρός. ἐπιβάλλοντας ταῖς ἐκεῖθεν ἐκφοιτώσαις δωρεαῖς· θελήματι γάρ τά ὄντα παράγει. καί πάντων τῶν υἱῶν ἄρχοντος τοῦ Τἱοῦ. ὁ δέ Τἱός καί τό Πνεῦμα τό ἅγιον βλαστοί εἰσι τ῅ς θεογόνου (≡14S_076≡> θεότητος. τό ἀνδρικῶς αὐτόν [19] . Καλῶς δέ προσέθηκε τό 'ἐνδεχομένας'· οὐ γάρ ἁπάσας. οἱ δέ ἄλλοι ἑρμηνευταί στάχυας καί βλαστούς· φῶτα δέ. αἰτίων φησί καί αἰτιατῶν. Ἀλλά καί τό πάσης θεολογίας: Ὅτι θεολογίαν καλεῖ τά περί τ῅ς ἐνανθρωπήσεως. Πρόδηλον οὖν ὅτι οὐδεμία ἐμφέρεια τούτων πρός ἄλληλα. Ἐπιφέρει γοῦν υἱότης· καί γοῦν φησιν ὁ Ἀπόστολος· «ἐξ οὗ π᾵σα πατριά ἐν οὐραν῵ καί ἐπί γ῅ς ὀνομάζεται»· τό γάρ εἶναί τε πατέρας καί υἱούς ὀνομάζεσθαι ἄνωθεν ἔρρευσεν. ὡς καί ὁ Ἀπόστολος δηλοῖ. καί ἄνθη. καί φῶτα ὑπερούσια. καί τ῅ς δραστικωτάτης. ἀλλ’ εὐεργεσίαν τινά εἰς ἡμ᾵ς· καί ὅτι ἐκ τῶν μετοχῶν τῶν ὑπό τοῦ Θεοῦ δωρουμένων ἡμῖν. οὐδέ τί ἐστιν ὁ Θεός. εἴτε ἐν οὐραν῵. θεόφυτοι. νοερ᾵ς δέ. Ὥστε οὐ καλῶς λέγομεν ζῆν καί φωτίζεσθαι τό θεῖον· τοῦτο γάρ τοῦ ζῆν ἡμ᾵ς καί φωτίζεσθαι (≡14S_078≡> αἴτιον· οὐσιωδῶς οὖν προσένεστι τ῵ θείῳ. Μ᾵λλον δέ βλαστούς φησιν εἰρ῅σθαι ἐν τῆ Γραφ῅ ἀπό τ῅ς τῶν ἐλαιῶν ὀπτασίας Ζαχαρίου τοῦ ἑνδεκάτου τῶν προφητῶν· δύο γάρ κλάδους τ῅ς ἐλαίας φασίν οἱ Ἑβδομήκοντα. δέξεται ἡμ᾵ς διά σιγ῅ς ἁγίας. Σοῖς αἰτιατοῖς: Αἰτιατά ἐστι πάντα τά παραχθέντα εἰς κτίσιν. πάντων τῶν πατέρων ἄρχοντος τοῦ κυρίως Πατρός. π᾵σίν ἐστιν ἀνεπινόητον· καί γάρ ἡ θεία ὕπαρξις. τό δέ τί ἐστιν ὁ Θεός. αἴτια δέ τά ὑπερόντα. ἐν οἷς εἴρηται. ὅτε πάσης ἐνεργείας. εἴτε ἐπί γ῅ς. ὅτι μέν ἐστι πηγαία: ΢ημείωσαι τά σεβάσμια καί φρικτά ἐπί τ῅ς ἀχράντου Σριάδος ὀνόματα. πάντως ὑφ' ἡμῶν ἀπολυθεῖσα.

ἐπειδή καί π᾵ν μέρος τοῦ παντός ἐστι μέρος. ὡς παρά Ματθαίῳ · «τέλειοι γίνεσθαι. αὐτός τά στίγματα τοῦ Φριστοῦ ἐν τ῵ οἰκείῳ σώματι περιφέρει· εἰκότως οὖν καί συμβασιλεύει τ῵ Φριστ῵ καί τά θεῖα αὐτοῦ θαρρεῖται μυστήρια. ἀλλά καί ὑπέρ π᾵σαν οὐσίαν· μέρη δέ ὅλου τοῦ κόσμου εἰσί τά κατ' εἶδος ὁρώμενα. γ῅. ὡς ἄρχων πάσης τελειότητος. φυτά. χερουβίμ.οὐσιωθ῅ναι λέγειν· ὅρα δέ ὅτι ἐκ τῶν παρθενικῶν αἱμάτων φησί τό σῶμα τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ διαπλασθ῅ναι. τόν ἅγιον Ἱερόθεον αἰνίττεται. τήν ἀλληλουχίαν τῶν δημιουργημάτων συσφίγγων. Καί τ῵ κλειν῵: Ἐνδόξῳ. Ἡ πάντων αἰτία: Σά θεῖα ταῦτα παρίστησι ρήματα. Πρεσβυτάτους δέ ἀγγέλους εἴωθε καλεῖν. Ὁ γάρ παθών πείρᾳ λαμβάνει τό διδασκόμενον. τουτέστι τά μέρη τ῵ παντί. καί πρῶτον αὐτῶν τινα εἶναι. σεραφίμ. καί παρά Κλήμεντι βιβλίῳ ε' τῶν Ὑποτυπώσεων. πῶς καί ὁ Τἱός «τά πάντα ἐν π᾵σι». καί οἷον ἐνσημανθ῅ναι τῆ διανοίᾳ τήν γνῶσιν τῶν ὑπέρ φύσιν. ὡς πρός ἡμ᾵ς τούς ἀτελεῖς. καί τήν τοιαύτην τῶν θειοτέρων μύησιν συμπάθειαν ἐκάλεσεν. ἀλλά τῆ θείᾳ ἐκλάμψει ἐντυπωθ῅ναι. θειότερον ἑρμηνεύσει τά θεῖα. οὕτως ἐνεπνεύσθη· τί δέ ἐστιν οὐ μόνον μαθών. ὅταν καί ὁ ἅγιος Ἱερόθεος λέγεται μή μόνον μαθεῖν. (≡14S_080≡> οἷον ὁ τυπτόμενος. τίς ὁ τοιοῦτος πόνος γινώσκει. ὁ δέ σταυρῶν ἑαυτόν καί τήν ἑαυτοῦ σάρκα. καί τά λοιπά· καί ἔστι μέν οἷά τις τελεία λεγομένη ἡ αὐτοῦ θεότης. ὡς μηδέν ὤν ἐξ αὐτῶν (≡14S_082≡> τῶν. ἤγουν συνδιάθεσιν. ἀλλά καί παθών. ὡς οὐ διδακτῶς διά λόγου τήν περί τούτων δέξασθαι μύησιν λέγων. Καθηγεμόνι: Καθηγεμόνα οἰκεῖον. καί μ᾵λλον ἄν παραστήσειεν. εἴρηται μέν οὖν καί ἐν τῆ πρός Ἑβραίους· «ἔμαθε γάρ ἀφ' ὧν ἔπαθε τήν ὑπακοήν». ἵνα καί συναναστῶμεν αὐτ῵ καί συμβασιλεύσωμεν». ΢ημείωσαι δέ. «συνταφῶμεν τ῵ Φριστ῵. καί «κεφαλή πάντων» κατά τόν Ἀπόστολον· καί φησιν. πρεσβυτάτους ἀγγέλους εἶναί τινας. οὔτε μέρος. καί οὔτε π᾵ν. μήτε τ῵ πρωτίστῳ τῶν ἀγγέλων ἐφικτόν εἶναι τόν τρόπον τ῅ς ἐνανθρωπήσεως. καί καλῶς λέγεται παθεῖν τό ἐπωφελές τοῦτο πάθος. θρόνους. τάς ἀνωτάτω τρεῖς τάξεις. ὅτι πάντων ἐστί πλήρωμα καί συνοχεύς. ὡς εὐθύς δηλοῖ· μετά γάρ τόν Παῦλον ἐκ τούτου ὠφελήθη· λέγει δέ ὅτι ἴσως παθών τά θεῖα ἐκεῖνος. ὡς δηλοῖ ἐν τ῵ Περί τ῅ς οὐρανίας ἱεραρχίας λόγῳ πολλάκις· φησί δέ ἐνταῦθα. ὁποῖόν ἐστι τό ἄλγος· οὕτω καί ὁ δι' ἀποκαλύψεως μυούμενος. Παθεῖν αὐτόν ἔφη τά θεῖα. καί μέρος εἰκότως. Οὕτω καί εἶδος λέγεται [20] . ἀλλά καί παθεῖν τά θεῖα· καί ὁ δι' ἀποκαλύψεως τά θεῖα μυούμενος. ὡς τό π᾵ν ὤν· ὡς τοῦ παντός οὖν συναγωγεύς. Σό δέ παθεῖν τά θεῖα τοιοῦτόν ἐστιν· εἴρηται τ῵ Ἀποστόλῳ. ἐπειδή καί προτέλειος. § 10. πῶς φησι. ὅτι ἐγώ τέλειός εἰμι»· πρός δέ ἀγγέλους τούς τελείους οὐ τέλειος. ἵνα Θεοῦ γένηται καταγώγιον. ἀλλ’ ὑπερτέλειός ἐστι· καί τελετάρχης ὁ Τἱός. Ἄλλως. ἐξίσταται ἑαυτοῦ. μ᾵λλον τοῦ μόνον ἀκούσαντος· οὐ μήν καί τυπτηθέντος ποτέ. ἀήρ. Λέγει δέ πρεσβυτέρους ἀγγέλους ὁ θεῖος Ἰωάννης ἐν τῆ Ἀποκαλύψει· καί ἑπτά εἶναι τούς πρώτους ἐν τ῵ Σωβίᾳ ἀνέγνωμεν.

Ὅπερ εἶπεν ἄνω. πολλαπλασιάζεσθαι λέγεται τό ἕν· ἐπειδή γάρ ἐξ αὐτοῦ ἄπαντα. ἀλλά κατά τό ἀεί ὤν. καί εἶχε τά ἡμῶν ὑπέρ ἡμ᾵ς. τό ἀναμάρτητον. Πλήρης ἐν τοῖς ἐνδεέσιν. Καί μέτρον ἐστί: Μέτρον ἐστί τῶν ὄντων. ΢ημείωσαι τάς ἐμφάσεις τῶν λέξεων. ὅσα ἐκ τῶν αὐτ῅ς δωρεῶν τῶν εἰς τά μετ' αὐτήν ὀνομάζεται. ἕως ἐκείνου ἔφθασε τοῦ ἀτιμοτέρου. καί οἱονεί πληθυσμούς. ἅς τινας δωρεάς διακρίσεις φησί. ὅταν καί πάντων ὑποταττομένων τ῵ Πατρί. αἰών. ἀλλ’ οὐ χρόνος. λέγεται· οὐ κατά τοῦτο οὖν λέγεται αἰών. αὐτός λέγεται διά τῶν παρ' αὐτοῦ γενομένων. ἐπειδή καί ἕως φύσεως ἐλήλυθε· φύσεως μέν τ῅ς ἡμετέρας νόησον· καί ὅτι τό φύσεως οὐ καλῶς λέγομεν ἐπί Θεοῦ· ἰδού γάρ πῶς φησιν. καί δι’ αὐτοῦ. οἷον τό ἐκ παρθένου. [21] . εἰκότως πολλαπλασιάζεσθαι λέγεται διά τῶν παρ' αὐτοῦ γενομένων. καί αὐτός ἐστι κεφαλή πάντων τῶν ὄντων. ἀειζωΐα. ὑπερτέλεια ἐν τοῖς τελείοις. Ποιητής δέ αἰώνων. καί ἐν τοῖς κατ' οὐσίαν ὑπερούσιος. τό περιπατεῖν ἐπάνω τοῦ ὕδατος. καί ὅτι ἐν τοῖς φυσικοῖς ἡμῶν ἔμεινεν ὑπερφυής. ἅτε τῶν ἀγγέλων ποιητής ὤν· ἀθάνατοι γάρ οὗτοι. § 11. καί τόν οὐρανόν μετρῶν σπιθαμῆ. ΢ημείωσαι οὖν. ὅτι οὐδείς οὕτω θεολογεῖ περί τ῅ς οἰκονομίας κατά Νεστοριανῶν καί Ἀκεφάλων καί Υαντασιαστῶν. τ῵ Πατρί ὑποτάττεσθαι. «τότε καί αὐτός ὁ Τἱός ὑποταγήσεται»· καί ὁ τοιοῦτος ἐν τ῵ πληθυσμ῵ τ῅ς πάντων παραγωγ῅ς ἔμεινεν εἷς καί ὁ αὐτός ἐν τῆ ἀνελαττώτῳ χύσει τῶν αὐτοῦ μεταδόσεων. Ἀφορίζουσα: Ἀντί τοῦ διακρίνουσα καί πρός τό ἀσύγχυτον διασῴζουσα. καί αὐτός τάς ὅλας οὐσίας παρήγαγεν. ὥς φησιν ὁ Ἀπόστολος. Σά κοινά καί: Κοινά καί ἡνωμένα τά τ῅ς ἁγίας Σριάδος ὀνόματα. εἰς αἰῶνας τέλος οὐκ ἔχοντας. ἀτελεύτητος καί ἀεί ἐσόμενος. παράτασις. ὧδέ φησιν ὑπερπλήρης ἐν τοῖς πλήρεσι· καί τό ἀτελής οὖν οὕτως ὀφείλεις νοεῖν. ἐπειδή δεύτερα αὐτοῦ καί τά εἴδη καί αἱ ἰδέαι. καί τήν γ῅ν δρακί». ἀτελής δέ ἐν τοῖς τελείοις. ΢ημείωσαι. 'ἕως φύσεως κατ῅λθε'. καί τά ἔτη σου οὐκ ἐκλείψουσι»· καί πάλιν· «ὁ ἀριθμῶν πλήθη ἄστρων. καί εἰς αὐτόν ἔκτισται. Ἀναλλοιώτως. καί αἰών μάλιστα δικαίως ἄν λέγοιτο· εἰ γάρ αἰών λέγεται. καί ἀρχή παντός εἴδους· πρός δέ ταῦτα τά εἴδη ἀνείδεος καί ὑπέρ εἶδος. ὅτι ἀναλλοιώτως καί ἀσυγχύτως ἐκοινώνησεν ἡμῖν καί ἀπαθῶς. ἐν (≡14S_086≡> τ῵ παντί μέρος ὤν. «΢ύ δέ ὁ αὐτός εἶ. καί οὗπερ αὐτός οὐκ ἐκέκτητο. καί μηδέν ὤν τοῦ παντός· ἔστι γάρ ὑπερούσιος· καί ἡμῖν ἀνέφικτος· ἑρμηνεύει δέ αὐτό ὑποκατιών. καί ὅσα τοιαῦτα. αὐτός ἐστιν ὁ ἀεί ὤν· εἴρηται γάρ. ὡς ἁπάσης τ῅ς εἰδοποιίας δημιουργός. τουτέστιν. τό ἐν ἐξουσίᾳ Θεοῦ λαλεῖν καί πάντα πράττειν. οἱονεί ἀεί ὤν. Πληθύεται δέ ἑνικῶς: Σοῦτο κατά Υαντασιαστῶν. ἐπειδή ἐν αὐτ῵ τά πάντα πεπέρασται. καί ἡ ἀθανασία.ἐν τοῖς ἀνειδέοις καί ἀσωμάτοις. (≡14S_084≡> Καί ἕως φύσεως: Ὁρᾶς πῶς φησιν. κατά τόν χρόνον τόν τέλος ἔχοντα.

ἀλλ’ αἱ διακρίσεις τῶν στοιχείων. Προαιτία δέ καί ἐπικρατεστέρα ἡ τοῦ Θεοῦ ἀμέριστος ἑνάς. οὔτε κατά στέρησιν. καί μένων ἐν τῆ ἑνότητι· εἴρηται γάρ καί περί τοῦ Ηλίου τ῅ς δικαιοσύνης. ἀλλά τό ἕν. ἤτοι πρός τό εἶναι ἐλθεῖν τά γεγονότα. Καί μετά τήν τοῦ ἑνός. ἤτοι ὅτι κτίζων τά ὄντα ὁ Θεός. ὁ καθ' ἡμέραν μεριζόμενος. καί τά ὅμοια· οὔτε κατά θέσιν. μένων δέ ἀμερές ἕν. ὅτι ἡ πάντων αἰτία. ὡς π᾵σιν ἀσύμβλητον ρητέον. καί οὐ κατά μικρόν τι καί μερικῶς κτισθ῅ναι. Ἐννοήσας ὁ κοινός ἡμῶν: Κοινός καθηγεμών καί χειραγωγός ὁ ἀπόστολος Παῦλος δηλονότι· δι' αὐτοῦ γάρ ἐπίστευσεν. Πάσης οὖν διακρίσεως. ὅτι καί ὁ ἅγιος Ἱερόθεος τ῵ ἁγίῳ Παύλῳ ἐμαθητεύθη. προνοητικαῖς προόδοις. τό πολλά εἶναι τά τῶν θείων μετέχοντα δωρεῶν προκατάρχουσι τοίνυν καί ἐπικρατοῦσι τά τῶν ἑνώσεων· οὐ γάρ ἐκ τῶν πολλῶν συνήχθη τά τ῅ς μι᾵ς θεότητος καί [22] . τουτέστι πατρότητος. ἄνευ γε δηλαδή ὧν προϋπεστείλατο ἰδιοτήτων. ὅν τρόπον τά πολλά εἴδη. ὑπονοεῖν ἀσθένειαν. ἤτοι τά ἑνιαίως τε καί μοναδικῶς ἐπί τ῅ς θεότητος θεωρούμενα. ἑνάδα περί αὐτοῦ ἀκούοντα. κἄν θεοί πολλοί καί κύριοι ὦσι. τουτέστιν εἰς τό εἶναι τά πάντα παρόδου. ὡς ζωή τυχόν καί τό ἕν. Ἀνελάττωτον δέ μετάδοσιν. καί τ῅ς ἐκ τοῦ Πατρός Πνεύματος ἐκπορεύσεως· διακρίσεις δέ. τάς ἑνώσεις τῶν διακρίσεων ἐπικρατεστέρας εἶναι· καί γάρ οὐ δεῖ τόν νουνεχῶς ἀκροώμενον περί Θεοῦ. δευτέρας τάς ἐκ τ῅ς συνθέσεως ἑνώσεις ἐργάζονται· ἐπί δέ τῶν θείων οὐχ οὕτως· ἐπί αὐτῶν γάρ προϋποῦσα ἡ ἕνωσις τάς διακρίσεις βουλήματι δευτέρας ποιεῖ. οὐ κατακερματισθείσης τ῅ς θεότητος εἰς μέρη θεοτήτων. Ἐπί δέ τῶν αἰσθητῶν τό ἐναντίον· οὐδέ γάρ αὐτῶν ἐστιν ἑνάς. ὥσπερ ἤλιος ἀκτῖνας πολλάς ἐκπέμπων. οὐδέν τῶν οἰκείων μειοῖ ἀγαθῶν. Ἑνώσεις μέν ἐπί τῶν θείων φησίν. προϋποῦσαι. ὅπερ ὡσαύτως ἔχει καί ἐν ταῖς ἀνεκφοιτήτοις τ῅ς οἰκείας ἑνάδος τῶν λοιπῶν ὑποστάσεσι· μένει γάρ ὁ αὐτός. καί ἕνα τόν ἀληθῶς Κύριον Ἰησοῦν. τόν ἕνα κόσμον. οὔτε τῶν πολλῶν θεῶν συμπληρούντων τήν αὐτοῦ θεότητα. καί μή δαπανώμενος· καλῶς δέ καί ἐπί τῶν θείων εἴρηται. ὡς ἔγνωμεν ἐν ταῖς Πράξεσι. ἀλλά πληθύνεσθαι λέγεται ὁ Θεός. οὔτε ἁπλοῦν ὡς ἀδύνατον· οὐδέν γάρ ἐπί Θεοῦ οἰκείως (≡14S_088≡> παρ' ἡμῶν λέγεται τ῅ς ἰδιότητος ἐκείνης ἐφικνούμενον. πολλαπλάσιαζόμενος μέν.Καί τῆ ἑνιαίᾳ: Ἑνιαίαν ἔφη τῶν ὅλων παραγωγήν. ὡς χρυσός εἰς νομίσματα πολλά. Καί σημειωτέον. τοῦτο δηλοῖ. ὡς ἀθάνατος. καί δημιουργός θεότης κατά μετάδοσιν ἀμέριστον καί ἀσκέδαστον τ῅ς ἐπωνυμίας τ῅ς οἰκείας θεότητος καί κυριότητος τούς λεγομένους θεούς καί κυρίους προήγαγεν. πλήν ἕνα εἶναι τόν ἀληθῶς Θεόν καί Πατέρα. δηλῶν ἅμα τ῵ βούλεσθαι. κἄν τό βούλημα δοκῆ διακρίνεσθαι εἰς τήν τῶν λοιπῶν παραγωγήν. υἱότητος. σύνδρομοι γινόμεναι καί ἑνούμεναι. Καί γάρ εἴπερ εἰσί λεγόμενοι: Σό. τ῵ καθ' ἕκαστον εἰς παραγωγήν τῶν ὄντων βουλήματι.

πίπτομεν ἐξ ὕψους. ΢τοιχειωθέντας: ΢τοιχειωθέντας λέγει ἀντί τοῦ ὠφεληθέντας.κυριότητος. 'Ὑφαρπάζοντας' δέ λέγει ἀντί τοῦ 'κρυφιως ἰδιοποιουμένους καί σφετεριζομένους'. Πολυφώτου σειρ᾵ς: Καλῶς ἀπείκασεν οὐρανίᾳ σειρᾶ τήν καθ' ἡμ᾵ς προσευχήν. πέτραν δέ τόν Φριστόν. εἴρηται ἡμῖν ἀνωτέρω ἐν τῆ ἐξηγήσει. Εἰκαιολογ῅σαι: Ματαιολογ῅σαι. Ἡμ᾵ς οὖν αὐτούς: ΢ημείωσαι. ὅν κρατοῦντες ἀσάλευτοι διαμένομεν πρός αὐτόν. [23] . Πρεσβυτικῶς: Σό πρεσβυτικῶς μέν ἴσως ἔλαβεν ἀντί τοῦ ἐμπείρως καί ἐπιστημονικῶς· συνοπτικούς δέ ὅρους φησί τούς σύντομον ἔχοντας τήν θεωρίαν· τοῦτο γάρ ἐδήλωσε καί 'ἑνιαίας' εἰπών· συνελίξεις δέ φησι τάς δι' ὀλίγων ἐκφράσεις. ὅτι τά τοῦ ἁγίου Ἱεροθέου ΢υγγράμματα ὡς δευτέραν ἁγίαν Γραφήν νομιστέον. Θέσιν φασίν οἱ φιλόσοφοι. ὅτι μετά Παῦλον ἐμαθητεύθη τ῵ ἁγίῳ Ἱεροθέῳ. καί ἐγώ ἐγγιῶ πρός ὑμ᾵ς. ὅτι ἡ εὑχή ἡμ᾵ς ἀνάγει πρός (≡14S_090≡> τόν Θεόν. Σό αὐτό καί περί τ῅ς νηός. καί ὅσοι καθ' ἡμ᾵ς διδάσκαλοι οὕτως ἡρμήνευσαν· αὕτη ἡ σύνθεσις τοῦ ὑπερβατοῦ. τῆ κατά μικρόν ἐργασίᾳ καί προσευχῆ τόν νοῦν αὐτοῦ πρός Θεόν ἀνυψοῖ· ἐάν δέ τάς χεῖρας ἀπολύσωμεν τ῅ς σειρ᾵ς καί μή φροντίσωμεν τ῅ς ἐπί τά ἄνω φορ᾵ς. οὕτω καί ὁ ἐκτενῶς προσευχόμενος διά τῶν πράξεων. Σήν ἁπανταχ῅: Πῶς πανταχοῦ πάρεστι καί οὐδαμοῦ ὁ Θεός. Ἰστέον δέ. Σήν ἀγαθαρχικήν: Σήν ἀρχηγόν πάσης ἀγαθότητος. νοήσεις δέ αὐτό καί ἐκ θείου χρησμοῦ· «ἐγγίσατε πρός μέ. τόν βίον ἡμῶν ἕλκοντες. οὐκ αὐτόν πρός ἡμ᾵ς κατάγει· σημείωσαι δέ καί τά παραδείγματα ὡραῖα ὄντα. Ὥσπερ οὖν ὁ κατά μικρόν ἑαυτόν τ῅ς γ῅ς κουφίζων ταῖς χερσί δοκεῖ μέν καθέλκειν τήν σειράν. αὐτός δέ κουφίζεται καί πρός ὕψος αἴρεται τῆ κατά μικρόν ἀναβάσει. ἅς ὁ λόγος χεῖρας καλεῖ. ὅ ἐν ἐκείνοις πληθυσμός θεωρεῖται. ΕΙ΢ ΣΟ ΚΕΥΑΛΑΙΟΝ Γ' § 1. θάλασσαν δέ τόν βίον τόν γέμοντα πολλῶν χειμώνων. ἀλλά ἐκ τοῦ ταύτης μοναδικοῦ. § 2. ἧς ἡ ἀρχή. (≡14S_092≡> Ὡς οἷον ἡμῖν: Σουτέστιν ὡς δυνατόν ἐμοί καί αὐτός προέτρεψας ἑρμηνεῦσαι. Σοῦ κλεινοῦ: Ἐνδόξου. λέγει Κύριος». ἵνα νοήσωμεν ναῦν τήν ἡμῖν διάνοιαν ριπιζομένην τοῖς τοῦ βίου ἀνέμοις. Δεύτερα λόγια: ΢ημείωσαι. φησί μέν καί αὐτός. Οὐ πάντα δέ: Πῶς οὐ πάντα πάρεστι τ῵ Θε῵. Ὥσπερ γάρ ὁ εἰς ὕψος οὐρανοῦ ἀνιέναι θέλων ἐπιδράττεται ταῖς χερσίν ἰσχυρῶς τ῅ς σχοίνου ταύτης. Πεισμάτων: ΢χοινίων.

τήν μετά τῶν κακούργων λῃστῶν συναρίθμησιν. τό ἄοικον αὐτοῦ. πάντα ὑπομείνας ἄχρι θανάτου. θανάτου δέ σταυροῦ καί τάς ἀσθενείας ἡμῶν αὐτός αἴρει. τήν χολήν. ἵνα ἡμεῖς τήν ἐκείνου πλουτήσωμεν θεότητα. Σοῦτο τό ὡσανεί μωρόν καί ἀσθενές τοῦ Θεοῦ. τάς γονυπετήσεις. συγκατάβασιν· ἁμαρτίαν γάρ πάντῃ ἀγνοήσας. τήν μετά πορνῶν καί τελωνῶν ἀδιάφορον συνδιαγωγήν. ἐνυπόστατος. τήν εἰς Αἴγυπτον φυγήν. Σοῦ ζωαρχικοῦ: Ζωαρχικόν καί θεοδόχον σῶμα τάχα τό τ῅ς ἁγίας Θεοτόκου λέγει. καί περί ἡμῶν ὀδυν᾵ται. ἀφθέκτῳ σιγῆ δι' ἔργων. Πρεσβυτικ῅ς: Ὅτι ἡ πρεσβυτική ἀξία τελειοτέρα καί διδασκαλικωτέρα πάντων ἱερέων ἐστί. ὅς εἴκοσι τέσσαρας πρεσβυτέρους εἶπεν ἑωρακέναι ἐν οὐρανοῖς περί τόν τοῦ Θεοῦ ἀνεκλάλητον θρόνον. μή ἐκστάς τῶν οἰκείων. τήν διά τ῅ς λόγχης νύξιν τ῅ς πλευρ᾵ς. Εἰς τό αὐτό καλῶς τό τ῅ς ἀσθενείας τ῅ς θεαρχικ῅ς εἴρηκε· διά γάρ τήν πρός ἡμ᾵ς ἑκούσιον συγκατάβασιν. Σί δέ ἐστι πρεσβυτική. τήν τοῦ δούλου δι' ὑπερέκχυσιν ἀγαθότητος ὑπέδυ μορφήν. ἀλλ’ αὐτός ὁ Κύριος ἥξει καί σῴσει ἡμ᾵ς»· καί ἐκ τ῅ς τοῦ ἁγίου Ἰωάννου Ἀποκαλύψεως. τάς διαπερονήσεις τῶν ἥλων. καί «τ῵ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἰάθημεν». νοήσεις ἐξ Ἠσαΐου λέγοντος· «οὐ πρέσβυς.Αὐτοπτικήν: Σήν ἀνεπικάλυπτον καί ἐμφανεστέραν κατανόησιν λέγει. κατά Παῦλον τόν θεσπέσιον. ὁ ἀδελφόθεος Ἰάκωβος. ἐκβοώμενον πάσῃ τῆ κτίσει ἀκαταλήπτως· «εἰ γάρ καί ἐσταυρώθη ἐξ ἀσθενείας. τόν ἀκάνθινον στέφανον. τό ὄξος. Σ῅ς θεαρχικ῅ς ἀσθενείας. Λόγος ἁπλοῦς ὤν. Σῶν θεολόγων: Περί τῶν ἁγίων ἀποστόλων λέγει. τόν ἄτιμον ἐπί σταυροῦ θάνατον («ἐπικατάρατος γάρ π᾵ς ὁ κρεμάμενος ἐπί ξύλου»). Θεαρχικήν ἀσθένειαν ἐνταῦθά φησιν τήν ἑκούσιον τοῦ Τἱοῦ ἄχρι σαρκός. πτωχεύει τήν πλουτοποιόν πτωχείαν. τά ἐμπτύσματα. ἁμαρτίας δίχα. τῆ ὑπερδυνάμῳ καί ὑπερσόφῳ ἐκνικήσει τοῦ κρείττονος διαπρυσίως ἀπεδείχθη. οὐκ ἄγγελος. κατηξίωσεν ὑπέρ ἡμῶν. τήν ἐκλογήν τῶν πτωχοτάτων ἁλιέων. ἀναλαβών ὑπερφυῶς τήν ἡμῶν σάρκα. τήν εὐτελεστάτην κηδείαν τε καί ταφήν. ΢ημείωσαι δέ καί τό. ἀλλά ζῆ ἐκ δυνάμεως». καί ὅτι συμπαρ῅ν Πέτρῳ καί Ἰακώβῳ τοῖς ἀποστόλοις ὁ θεῖος οὗτος ἀνήρ. τά ραπίσματα. καί τό πάθος αὐτοῦ ἴδιον λέγεται κατά τήν τοῦ Πέτρου φωνήν τήν λέγουσαν· «Φριστοῦ οὖν [24] . ἀναμαρτήτως ἁμαρτίᾳ διά τ῅ς δι' ἑαυτοῦ ἡμῶν υἱοθεσίας εἰς τήν ἀρχαίαν ἐπαναγάγῃ ἐλευθερίαν· πλούσιος γάρ ὤν θεότητι. τήν φάτνην. καί ἐν μορφῆ Θεοῦ καί Θεός (≡14S_094≡> κατ' οὐσιαν ὑπάρχων. τούς διαπαιγμούς καί διαγελασμούς. τό αὐτοσχέδιον καί ἀπροπαράσκευον πάντῃ τ῅ς ὅλης αὐτοῦ ἐνσάρκου ζω῅ς. τ῵ λόγῳ τ῅ς οἰκονομίας σοφώτερον καί ἰσχυρότερον ἀσυγκρίτως τῶν ἀνθρώπων. τότε κοιμηθείσης. καί γεγονώς ἀτρέπτως σάρξ· ἔτι πρός τούτοις καί π᾵σαν τήν ἔνσαρκον αὐτοῦ πενιχράν πολιτείαν.

οὐκ ἄλλο τι ὤν παρά τό φῶς. (≡14S_096≡> Ὑμνολόγος κρινόμενος: Ὅτι καί ψαλμούς ἔλεγον τότε ἐμμελεῖς οἱ περί τόν ἅγιον Ἱερόθεον καί Ὠδάς. Σῶν θείων: Γραφῶν δηλονότι καί θεωρημάτων. ὡς σκοτεινήν καί σχεδόν ἀφαν῅ εἰκόνα τοῦ [25] . οὐκ ἄν τόν Κύριον τ῅ς δόξης ἐσταύρωσαν»· ὅθεν καί κυριοκτόνοι οἱ Ἰουδαῖοι λέγονται. Ἀφορίζουσι: Σό μέν ἀφορίζουσι ἀντί τοῦ ἀνατιθέασιν (≡14S_098≡> ἐκληπτέον. οὐ συμβατόν ἔχει τό φῶς καί ὡς ἄλλο τι ὤν ἤ ψυχικῶς προαιρέσει τοῦ εὐεργετεῖν ἔσωθεν λαμβάνει τό φῶς καί διαδίδωσιν εἰς πάντα· τοὐναντίον γάρ· οὔτε ψυχικός ὤν. Ὡς οὐσιῶδες: Ὅτι οὐσιῶδες ἀγαθόν αὐτό τό Θεῖον. οὐσία ἡλίου. ἀλλ' οὐσία τοῦ ἀγαθοῦ αὐτός ὁ Θεός ὑπάρχων. ἀλλά καί ἑτέροις μεταδιδόναι τῶν ἐνδεχομένων· εἴρηται γάρ. «ὑψηλότερά σου μή ζήτει. καθάπερ τινά ποιότητα. τό πάντα ἐξ αὐτ῅ς παρ῅χθαι πρός ὕπαρξιν δηλοῖ. τό δέ ἀπό πάντων δηλοῦσθαι τήν θείαν ἀγαθότητα. πόθεν ἐπί τό συγγράφειν ἦλθεν. ἀλλά καί ἑτέροις μεταδιδόναι· καί ὅτι κατά φύσιν οἱ νόες ἔφεσιν ἔχουσι πρός τήν ἐγχωροῦσαν τῶν ὑπερφυῶν θεωρίαν. ΕΙ΢ ΣΟ ΚΕΥΑΛΑΙΟΝ Δ' § 1. ἄλογος γάρ· καί οὐδέ ἑτέρωθεν τό φῶς λαμβάνων· αὐτό γάρ τοῦτο φῶς ἐστι καί φωτίζει· οὔτω χρή τοῦτο μόνον καί ἐπί Θεοῦ νοεῖν. Διά περισσήν εὐλάβειαν: Ὅτι εὐλαβές τό μή ζητεῖν τά θειότερα. «εἰ ἔγνωσαν. Εἶεν δέ οὖν: Ἄγε δή οὖν. ὡς δηλοῖ καί τό ὑμνολογεῖν καί τό ὑμνῳδεῖν καί ὅτι τά μέν ὑψηλά καί μυστικά ἄρρητα τοῖς πολλοῖς δεῖ φυλάττειν. ὅτι ὁ Θεός τό ἀγαθόν οὐ συμβεβηκότως ἔχει. ὡς ἡμεῖς τάς ἀρετάς. οὔτε προαίρεσιν ἔχων εὐεργετεῖ. Σούτοις οὖν καί ἡμ᾵ς: ΢ημείωσαι. ὥσπερ ὁ ἥλιος. ἀλλ’ οὕτω νοείσθω. Σά μέν ὑπέρ ἡμ᾵ς: Ὅτι οὐ δεῖ τά ὑπέρ ἡμ᾵ς πολυπραγμονεῖν. Εἰλήφαμεν: ΢ημείωσαι ὅτι οὐ δεῖ τ῅ς ἐνδεχομένης τῶν θείων γνώσεως ἀμελεῖν. ὥσπερ καί τό φῶς. οὐδέ ἀμελεῖν τ῅ς θείας γνώσεως.παθόντος ὑπέρ ἡμῶν σαρκί»· καί. Ἐγκελευομένη: Κατά τόν Ἀπόστολον εἰπόντα· «ταῦτα παράθου πιστοῖς ἀνθρώποις». καί βαθύτερά σοι μή ἐρεύνα· ἅ προσετάγη σοι. Ἱερόθεῳ: Ὅτι ἐν τοῖς λεχθησομένοις τά Ἱεροθέου ἑρμηνεύει. § 3. ταῦτα διανοοῦ». ὡς τοῦ ἡλίου τά ποιητά. ὁμιλεῖν δέ καί διδάσκειν δεῖ τούς πολλούς τά δυνατά καί εὐαπόδεικτα. Ὥσπερ ὁ καθ' ἡμ᾵ς ἥλιος: Μηδείς ὑπολαβέτω πρός τό τοῦ ἡλίου παράδειγμα ὁλοκλήρως τά περί Θεοῦ κρίνειν τόν μέγαν Διονύσιον. καί ὡς αὐτό τό ἀγαθόν ὤν ὁ Θεός ἐκτείνει περί πάντας τήν τ῅ς ἀγαθότητος αἴγλην διά τοῦ εὐεργετ῅σαι τούς φωτιζομένους· ὅθεν φησί τό τοῦ ἡλίου παράδειγμα. καί ὅτι τοῦ ἀγαθοῦ πάντα τά ὄντα μετέχει.

Σό γάρ νοητόν τροφή οἷά τις τοῦ νοεροῦ ἐστιν. Σά μέν οὖν ὑπερκείμενα καί προσεχ῅ τ῵ Θε῵ τάγματα νοητά κυρίως λεκτέον. τῶν τοῦ κόσμου μερῶν ἑστῶσα παγίως. Σοῦτο δέ καί ἄνω φησί. Δύνῃ δέ καί ἄλλως νο῅σαι τό 'δυνάμεις' καί 'ἐνέργειαι'· δυνάμεις μέν γάρ. περί τό τέλος τοῦ πρώτου κεφαλαίου. οὑ μήν ἕξω ἑαυτοῦ χωρῶν σκεδαστῶς καί μεριστῶς· τοῦτο αἰνίττονται καί οἱ παρά τοῦ θεσπεσἰου Ἰεζεκιήλ τροχοί πολυόμματοι· καί ὅτι περί τόν θεῖον ἔρωτα ἐν ταὐτότητί εἰσι καί ἀκρότητι· ταὐτότητα δέ νοητέον τήν ἀναπόστατον πρός Θεόν προσοχήν. Ἐκεῖθεν αὐταῖς: ΢ημείωσαι τά περί τῶν ἀγγέλων. τά δέ ὑποβεβηκότα νοερά. ΢ημείωσαι δέ καί τό τ῅ς ρευστ῅ς ἀλλοιώσεως ὡς ἡρμήνευσα. ἀλλ' ἀρχέτυπα. Αἱ νοηταί καί νοεραί: Κατά κυριότητα ἕτερόν ἐστι νοητόν. ἐπειδή νόες εἰσί καί οὐσίαι ζω῅ς καί νοῦ ἀνωτάτου δημιουργηθεῖσαι. καί οἱονεί βαθμός καί τάξεις εἰσίν πρῶται καί δεύτεραι. θεῖος ὤν καί ἑνοποιός. Οἰκείως ἐλλάμπονται: Ὅτι τά ἀσώματα καί οὐράνια νοοῦνται καί νοοῦσι. ὡς νόες ἀσώματοι καί ὑπερκόσμιοι ἄνωθεν ἐλλαμπόμενοι τούς περί τῶν ὄντων λόγους καί διαβιβάζοντες αὐτούς μυστικῶς εἰς τούς ὑποβεβηκότας ἀγγέλους νοητῶς καί ἀποκαλυπτικῶς. ὡς ἄϋλοι. συνάπτει [26] . δυνάμει πάντα ἐν τ῵ Θε῵ προϋφεστήκει. κατά γνώμην δηλονότι. ἐν τῆ ἕκτη παραγραφῆ. πεσών ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. καί τῶν ρευστῶν καί σωματικῶν ἀλλοιώσεων ὑπέρτεραι· διό νοοῦνται μέν. Υίλων ὁ Ἰουδαῖος ἐν τ῵ Περί τ῅ς φλογίνης ρομφαίας καί τῶν χερουβίμ λόγῳ φησίν οὕτως· Ἡ δέ μονή. ἀλλά καί ἐνέργειαι ἐκεῖ ἐνυπόστατοί εἰσι καί οὐσίαι· π᾵σα γάρ κίνησις καί ἠρεμία ἐκεῖ μέντοι ἐνυπόστατοί εἰσι. οὐχ ἕλιξίν τινα σωματικήν. ἀλλ’ ὑπερκόσμιον καί νοεράν. Υθορ᾵ς καί θανάτου: Σαῦτα γάρ σωμάτων ἴδια. καί ἕτερον νοερόν. ὅς. ὡς μαρτυρεῖ ὁ διάβολος καί τό τάγμα αὐτοῦ. οὐκέτι ἦσαν παραδείγματα. ἑστία πρός τῶν παλαιῶν εὐθυβόλως ὠνόμασται. ὅ ἐστι νοερόν. ὅτι. ἅτε νοοῦντα τά ὑπερκείμενα· οὐχ ὅτι δέ νοητά ἐστι τά νοούμενα. Καί φρουρά καί ἑστία: Μονή καί ἑστία ἐκ παραλλήλου ταὐτόν σημαίνουσι. τήν τ῅ς νοήσεως αὐτῶν καί οὐσίας ἤδη πως εἰς θέωσιν πρόοδον νόησον· καί τάς ἑνώσεις δέ. νομιστέον αὐτά μή νοεῖν· νοεῖ γάρ καί (≡14S_100≡> αὐτά. § 2. εἴπερ τό νοούμενον. καί οὐκ οὐσίαν.παντελῶς ἀκοινωνήτου ἀρχετύπου ἔχει· εἰ γάρ αἱ εἰκόνες ἀλήθειαν εἶχον. μέλλοντα παράγεσθαι δι' αὐτοῦ εἰς τό εἶναι· ἐνέργειαι δέ. ἐπειδή τρεπτοί καί οἱ ἄγγελοι. καί ὅτι τά ἄϋλα καί ἐν ἀλλήλοις χωρεῖ ἀσυγχύτως καί ἀποχωρεῖ. νοοῦσι δέ τά ὄντα. καί μήπω τῶν ἐν τῆ κτίσει φανέντων. μεῖζόν ἐστι καί προεπινοούμενον τοῦ νοοῦντος. τάς πρός ἀλλήλας τῶν νοητῶν. ἀκρότητα δέ. καί ὅτι (≡14S_102≡> οἱ θεῖοι νόες ἐκεῖ περί ἑαυτούς ἑλίσσονται. ὡς καί ἐν τ῵ Ἰώβ ἔχομεν. ὅ ἐστι νοητόν. ἐξ ἑαυτοῦ προϊών εἰς ἐπινοήσεις καί εἰς ἑαυτόν ἀναστρέφων. καί οἵαν πεφυκε νοῦς ἑλίττεσθαι. τόν πρός ἀλλήλους θεοπρεπ῅ νόησον ἔρωτα. ὅτι καί πρός ἔργον ἡ δημιουργία παρήχθη. καί δυνάμεις ζῶσαι.

διά τήν ἀγαθότητα τοῦ Θεοῦ οὕτω παρήχθῃ. καί ἐν μετουσίᾳ τῶν ἐλλάμψεων αὐτοῦ γινόμεναι. αἱ ζωήν ἀγγελικήν ἐπιτηδεύουσαι. Ἀμφιβίως λαχόντα: Σά ἑρπετά λέγει ἀμφιβίως λαχόντα. Εἰ δέ καί ὑπέρ πάντα: Ὅρα πῶς αἱ στερήσεις ἐπί [27] . ὅτι αἱ ψυχαί εἰσι μετά τούς ἀγγέλους ὑποβεβηκυῖαι αὐτῶν. § 3. καί ἄλλο ζωή. χορός· ἐπί δέ αἰσθητῶν ἕνωσις. ἤγουν ἐπί τόν Θεόν. Αἱ ἀγγελοπρεπεῖς: Ἀγγελοπρεπεῖς καθάρσεις φησίν. ὅτι αἱ ψυχαί ἄλλαι μετά τούς ἀγγέλους εἰσίν ὑποβεβηκυῖαι αὐτῶν. πεποιωμένα ἑκτικῶς. ὡς καί τῶν νοητῶν. ὡς καί τῶν αἰσθητῶν ὁμωνύμως λεγομένων. ὅτι ἐπί τήν πάντων τῶν ἀγαθῶν ἀγαθαρχίαν ἀνάγονται αἱ τῶν δικαίων ψυχαί. ἅτε κτισθεῖσαι οὐσιώδεις ζωαί· καί ὅτι διά τῶν ἀγγέλων αἱ ψυχαί χειραγωγοῦνται. ὡς ἐκεῖ ἀνέγνωμεν ἐν τ῵ (≡14S_104≡> Ποιμένι· ἀλλά καί αὐτοί οἱ ἄγγελοι πῶς καθαίρονται καί τελεσιουργοῦνταί φησιν ἐν τ῵ Περί οὐρανίας ἱεραρχίας λόγῳ. Ἀλόγων ψυχῶν: Ἀλόγων ψυχῶν καί αἰσθητικῶν φησι· καί σημείωσαι ὅτι ἄλλο ψυχή. ὡς βάτραχοι. ὀκτάποδες. αἱ ζωήν ἀγγελικήν ἐπιτηδεύουσαι· οὕτω καί ἐν τ῵ Ποιμένι ἀνέγνωμεν. ὅτι ἕξις ἐστί ποιότης ἔμμονος· ὅσα οὗν ἐστιν ἄζωα καί ἄψυχα. Ἐν τ῵ Περί τῶν ἀγγελικῶν: Ἰδού ἄλλο πόνημα Διονυσίου ζητεῖται. διαίρεσις δέ κατά σωρείαν. Αἱ ψυχαί: ΢ημείωσαι. ἀλλ’ ἐν τῆ οὐσίᾳ καί τήν τ῅ς ἕξεως ποιότητα θεόθεν ἔλαχον. ἀλλ' ἀγαπητῶς συνδεσμῶν. Καί εἶναι ἀγγέλους: Διά τί ἄγγελοι λέγονται. καί ὅτι ἀθάνατοί εἰσιν. δένδρον. χορός. Περί τῶν ἀγγελικῶν ἰδιοτήτων καί τάξεων. καί ὅτι ἀθάνατοί εἰσιν. ζῶον. πατριά. καθά καί ἀνωτέρω λέλεκται. καί ὅτι καί αὐτοί φῶτα. ἐγκεχωσμένα δέ. δ῅μος σωρός. οὐ σωρηδόν συγκομίζων.αὐτούς. οἷον τήν Ἠσαΐου καί τήν Ἰεζεκιήλ φαγόντος ἐν ἐκστάσει τήν κεφαλίδα τοῦ βιβλίου. οἷον σωρηδόν· καί νοητῶν μέν ἡνωμένα. τά δέ διῃρημένα καί ἐν παραθέσει. Ἐν τοῖς Περί ψυχ῅ς: Ζητεῖται τό Περί ψυχ῅ς. οἷον ζῶον καί φῶς καί νοητός κόσμος καί ὅσα τοιαῦτα. ὡς ἀσπάλακες καί ὅσα τοιαῦτα· σημείωσαι δέ. κόσμος. ὡς ἐπί τοῦ Δανιήλ καί τοῦ ἀγγέλου τοῦ ἑρμηνεύσαντος αὐτό. καί ὅσα περί τήν ἰατρικήν καί τήν ἡμῶν χρ῅σιν· ταῦτα οὗν οὐκ ἔξωθεν τήν ἕξιν κτῶνται. Δι' αὐτό τ῅ς οὐσιώδους ἕξεως: Καί ἤδη ἄνω εἴπομεν. παρρησιασμένως πρεσβεύουσι. Σῶν δέ ὄντων καί τῶν νοητῶν. ἀλλά καί βοτάναι καί ρίζαι καί γ῅ καί τά μεταλλικά περί τι χρήσιμον ποιωθέντα. καί περί τοῦ ποιμένος τόν Ἑρμ᾵ν τελειώσαντος. Σελεσιουργίαν δέ ἀγγέλων λέγει. τάξις. ἅτε κτισθεῖσαι οὐσιώδεις ζωαί· καί ὅτι διά τῶν ἀγγέλων αἱ ψυχαί χειραγωγοῦνται. ποίμνη. Ἀγαθαρχίαν: ΢ημείωσαι. τά μέν ἔστιν ἡνωμένα καί ἀλληλουχούμενα. οἷον στρατιά. διῃρημένα δέ καί ἐν παραθέσει. οἷον λίθοι διάφοροι.

οὔτε ἀρχήν. τοῦ θελήματος τοῦ Θεοῦ κυκλικῶς ὑποστ᾵σαν τῶν οὐρανῶν σφαιροειδ῅ δημιουργίαν· τό γάρ κυκλικόν σχ῅μα ἀρχόμενον ἐξ ἑαυτοῦ. εἰς ἑαυτό περατοῦται· τήν δέ οὐρανίαν οὐσίαν ἀναυξ῅ καί ἀμείωτόν φησιν. οὐχ ὅτι ἐστί μέν. ὅ μήτε αὔξει. ἥν ὁ ἥλιος μέν κατ' ἐνιαυτόν ποιεῖται τόν ζῳδιακόν κύκλον περιϊών.Θεοῦ ὑπερβολαί εἰσι θέσεων δραστήριοι. πῶς ἐφίεται. Λέγομεν. ΢ημείωσαι δέ καί πόθεν αἱ χρονικαί ἀριθμήσεις. ΢ημείωσαι δέ. Καί τ῅ς τῶν δύο φωστήρων. ὅπερ λέγει κατωτέρω. ἤτοι κέντρου. οὔτε πέρας ἔχει τό Θεῖον. καί ἔτι ἐκ τῶν μηνῶν. ὅτι αὐτούς μόνους ἐδέξατο κινεῖσθαι. ὡς κάτω ἀποδεικνύει· ὅτι καί αὐτό τό λεγόμενον κακόν τοῦ ἀγαθοῦ ἕνεκα γίνεται. καί ὡς ἀνείδεος. Ἐνταῦθα δέ τό πλέον φησίν. ὥσπερ ἀπό τινος ἀρχ῅ς ἐπί τι. Ὅρα δέ πῶς λέγει μήτε τῶν ἄνω φθανουσῶν αὐτ῅ς τήν ὑπεροχήν. οὐ κυρίως δέ πέρας ἔχειν. § 4. ἀννούσιος. τῶν οὐρανίων καί ὑπερτέρων δυνάμεων ταύτην μή καταλαβουσῶν. διά τό σφαιρικήν μέν εἶναι τήν κίνησιν. Καί αὐτό τό μή ὄν: Πῶς τό μή ὄν ἐφίεται τοῦ ἀγαθοῦ. ὅτι τό μή ὄν ἐνόησεν εἶναι τό κακόν. ἀλλ’ οἱονεί πέρας τήν ἐπί τό αὐτό. ΢ημείωσαι δέ καί τοῦτο. ἡ δέ σελήνη δι' ἡμερῶν τινων τόν ἀπό συνόδου μέχρι τ῅ς παντελοῦς ταύτης μειώσεως. Καί τῶν οὐρανίων: Σό αἴτιον τῶν οὐρανίων ἀρχῶν καί ὑποπερατώσεών φησιν εἶναι τήν ἀγαθότητα τοῦ Θεοῦ· καί ταῦτα γάρ δι ' ἀγαθότητος ὑπερβολήν παρήγαγεν ὁ Θεός· ἀρχάς δέ οὐρανίας καί ὑποπερατώσεις νοητέον τήν ἐκ σημείου. Ἐπέκεινα θεότητος: Σοῦτο καί ἐν τοῖς ἄνω παρέγραψα. οὐ παρατραπεῖσαν· τέλειον δέ ἐστιν. Περιοδικήν δέ ἀποκατάστασιν τήν ἀπό τοῦ αὐτοῦ εἰς τό αὐτό φοράν λέγει. ὅμως ἐν τ῵ Θε῵ τ῵ ὑπερουσίως ὄντι κατά τήν ἀφαίρεσιν ἁπάντων (οὐδέν γάρ ἐστι τῶν ὄντων) ὑπεροχικῶς νοοῦνται· ἐν δέ τοῖς ἑξ῅ς τελειότερον αὐτό σαφηνίζει. οὕς τά Λόγια καλεῖ μεγάλους: (≡14S_108≡> Δύο φωστ῅ρας τόν ἥλιον καί τήν σελήνην φησί· μεγάλους δέ εἶπεν ἑπόμενος τ῵ Δαβίδ· Λόγια δέ τούς ἐκείνου Χαλμούς ὀνομάζει. μήτε τῶν κάτω ταύτην διαβαινουσῶν· τουτέστιν. οἷον πέρας φέρεσθαι τυχόν ἀνατολήν. μήτε μειοῦται. ὡς καί αἱ χρονικαί ἀριθμήσεις ἐκ τούτων εἰσί. ὅτι καί κινεῖσθαι ἀψόφως φησί καί ἀνεπαισθήτως τόν οὐρανόν· τό δ' ἐνίων ἀστέρων μεταβατικ῅ς πολυκινησίας περί τῶν πλανητῶν φησι. Ἀφορίζουσι: Σελέως ὁρίζουσιν. ἄνους· ταῦτα γάρ ἔννοιαν ἔχοντα τοῦ μή ὄντος. ὡς τελείως ἔχουσαν καί αὐτάρκως πρός ὅ γέγονε· διό καί ἀναλλοίωτον αὐτήν λέγει. Εἰ γάρ μή ἔστιν αὐτό. ὅτι καί τῶν μή ὄντων ἐστί πληρωτικός. καί οὐκ ἀποπερατώσεις. ὅτι καί ἔτι ὑπέρ πάσας τάς οὐσίας ἐστίν. ΢ημείωσαι δέ. ὅτι καί ἐν τοῖς π᾵σιν ὁ Θεός. ἐξ οὗ γέγονεν. οὐ κατελήφθη δέ· μή οὕτω νοήσεις· ἀλλ' ὅτι αὐτό οὔτε ἐστί· τοῦτο γάρ ἐστιν 'ἡ ἐν ἀγνωσίᾳ (≡14S_106≡> [28] . ἄζωος. καί οὐδέν τῶν ἁπάντων. Ὑποπερατώσεις δέ αὐτά κέκληκε.

καί τ῅ς βο῅ς καί τοῦ λεχθέντος ἀκούουσιν. ἀλλ’ οὖν ἱκανόν χρόνον· ἀλλ’ εἰδώς ὁ Θεός. οὕτω καί ἐπί τοῦ Θεοῦ. εἰ καί σφόδρα τύχοι τῶν ἀναγκαίων. ἤ ὅτι πίστει παρά τῶν εἰς αὐτόν φοιτώντων χωρεῖται. Ὑπέρτεροι γάρ γενόμενοι καί διά φιλοθεΐας ἑνωθέντες ταῖς ἄνω δυνάμεσι. Καί φωτίζει: Σουτέστι τά χωροῦντα τήν ὁλότητα αὐτοῦ πρός τό μέτρον ὅ χωροῦσι· διό καί μέτρον εἶναι λέγεται τῶν ὄντων· ἤ ὅτι τήν ἀρχήν καί τό πέρας ἁπάντων ἐπίσταται. καί μή διαστρέφου. ὅτι τό μέν ψυχρόν ἅπαν ἄγονον παντελῶς. οἶον τό ὕδωρ· δυνατόν γάρ ἡμ᾵ς διαγενέσθαι καί ἡλίου χωρίς καί ὕδατος. Ἀλλά καί πρός τήν γένεσιν: Μή νομίσῃς τόν ἥλιον γενέσεως ἤ ζω῅ς ἤ αὐξήσεως ἤ τελειότητος αἴτιον εἶναι τῶν ὄντων τινός. καί ὅτι φυτά καί τά σπέρματα θερμότητος δεῖται. ὡς ἐσθ῅τες καί ἄλλα. μήτε τ῵ πληθυσμ῵ τούς ἀσθενεστέρους καταβαπτίζων. ἵνα τά εἰρημένα παντα ποιῆ ἐκ τοῦ δημιουργοῦ τό δύνασθαι λαβών. ἀνανεοῖ δέ καί τά ψυγέντα σπέρματα. ἐάν ἐρρωμένοι τάς ἀκοάς ὦσι. Σάς τάξις: Σάξις διά τοῦτο λέγεται ὁ Θεός. καί οἱ μέν παρεστῶτες. οἱ δέ βραχύ ἀφεστῶτες. ἑαυτόν ὥσπερ ἐπεξηγούμενος κατωτέρω ἐν τ῵ τέλει τοῦ πέμπτου κεφαλαίου καί ἐν τ῵ τέλει τοῦ ἕκτου. ἐν δέ τ῵ ἑξ῅ς κεφαλαίῳ τελεώτερον αὐτό σαφηνίζει. καθαίρονται δέ πολλά. πάντες παρ' αὐτοῦ ἁγιάζονται. τούτου χάριν τόν ἥλιον οὕτως ἔχειν φύσεως ἐποίησεν. οἱ δέ ἐπί μεῖζον διάστημα κεχωρισμένοι πολλοστόν τι μέρος καί ἀμυδρότατον τοῦ ἀπηχήματος λαμβάνουσιν. εἰ καί μή τελείως. ὡς καί τά σώματα (≡14S_112≡> πάντα τά ζωήν ἔχοντα εἴτε αἰσθητικήν εἴτε φυτικήν. Σοῦτο τελείως φησίν ὁ ἅγιος Διονύσιος. γινώσκομεν ὅτι μετά πάντων τήν θείαν ἀγνοοῦμεν φύσιν. ὡς καί εἰς λευκότητα φέρεσθαι. Κατά πολλοστόν ἀπήχημα: Ὥσπερ ὁ αἰσθητός ἥλιος πάντα τά ὁρατά φωτίζει. Σί δέ ἐστι ‘πολλοστόν ἀπήχημα' λεκτέον. Ὥσπερ γάρ εἴ τις μέγα βοήσας καί ἀνακράξας εἴποι τι. ὡς μόνος δημιουργός· ἑαυτόν γάρ παρακατιών ἑρμηνεύει. μή νο῅σαι δέ τό ἐκφωνηθέν· τοσοῦτον ἔστιν ὑπολαβεῖν τό ἡλιακόν φῶς τ῵ ἀληθιν῵. τοσοῦτον ἀδρανέστερον τοῦ φθέγματος ἀκροῶνται. Νόει οὖν ἀσφαλῶς. ὥσπερ οὐδέ ἄλλο τι στοιχεῖον. πρῶτον μέν παραχρ῅μα ἐπήγαγε ‘κατά πολλοστόν ἀπήχημα'. Καλῶς δέ τό ἀπεμφαῖνον τῶν ἐπί τ῵ ἡλίῳ λεγομένων εὐθύς ἐθεράπευσεν ὁ θεῖος Διονύσιος· ἐπειδή γάρ ἐμφαν῅ εἰκόνα τ῅ς ἀγαθότητος τοῦ Θεοῦ τόν ἥλιον εἶπε τόν ἄψυχον. ἤ ἐπειδή μετ' εὐταξίας τά πάντα ἐδημιούργησεν. ὅσον ἀπέχουσι. ὡς φων῅ς μέν ἀσήμου τινός ἀκοῦσαι. ὡς καί ἀσύμβλητον εἶναι τό μέσον. [29] . τό δέ μεμετρημένως θερμόν γενεσιουργεῖ. καί τά μή μετέχοντα τοῦ φωτός αὐτοῦ δι' οἰκείαν ἀδράνειαν οὐ μετέχει.γνῶσις'. ἀλλά πρός τό ἐμόν ἀγγεῖον οὕτως ἐμοί πηγάζων τήν ἀγαθότητα. ὅσοι βούλονται. μήτε τῆ συγκαταβάσει ἐπ' ἔλαττον (≡14S_110≡> παρά τῶν ἁγιωτέρων χωρούμενος. τό δημιούργημα τοῦ δημιουργοῦ καλέσας εἰκόνα. οὐκ ἐκ προαιρέσεως ἰδίας ἤ δυνάμεως.

ἐπειδή τ῅ς ἡμέρας ἄρχει· ἡ δέ ἡμέρα ἀνακυκλουμένη τόν χρόνον ποιεῖ· διά τοῦτο μέτρον ἐκλήθη. Σουτέστιν ἀρχή καί αἰτία τ῅ς πρό τό ὄντως ἑνώσεως ἤ ὁμοιώσεως. καί μετέχειν τ῅ς ἀγαθότητος αὐτοῦ. κατά τό π᾵ν ζῶον τό ἐκ σώματος καί λογικ῅ς ψυχ῅ς συνεστώς.Μέτρον ἐστί: Μέτρον διά τοῦτο λέγεται ὁ ἥλιος καί ἀριθμός ὡρῶν. ὅπερ ἐστί μόνον τῆ φυσικῆ ἐφέσει συνεχόμενα παρά τοῦ ἀγαθοῦ εἰς τό εἶναι αὐτά. καλῶς λέγεται καί ἡ ἔφεσις τοῦ ἀγαθοῦ. Σά δέ ἄλογα ζῶα κατ' αὐτήν τήν αἰσθητικήν δύναμιν ζω῅ς ἐφίεται· διό καί τοῦ ἀγαθοῦ· τά δέ ἀναίσθητα. καί τά πρόσωπα ὑμῶν οὐ μή καταισχυνθῆ». καί ὅτι ἡμερῶν τριάδα φησίν. πρός τό μέτρον τ῅ς ἀγάπης· ὅπερ λέγει ἄνω. ὡς ἐν τῆ κωμωδίᾳ εἴρηται. καί φωτίσθητε. καί ὅτι ἀναιρεῖ τό εἶναι Θεόν τόν ἥλιον. Ὡς ἐναρχική. ὡς ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἁγίων ἀποστόλων δηλοῦται· ἤ τόν μωρόν *τόν+ τῶν Ἑλλήνων λόγον φησί· παλαιόν γάρ καί ἀρχαῖον τόν ἥλιον ἔλεγον. οὐ μήν λογικῶς καλοῖτο ἄν. Γνωστικῶς δέ φησι τά νοερά καί λογικά ἐξίεσθαι τοῦ Θεοῦ. Αὐτό γάρ ἐστι τό φῶς: ΢ημείωσαι. ὡς καί ὁ μέγας Βασίλειος ἐν τῆ Ἑξαημέρῳ σαφῶς φησιν ἐκεῖνο δέ μή παραδράμῃς. Πάντα ἀολλῆ ποιεῖ: Ἀολλ῅. μή τήν π᾵σαν (≡14S_114≡> ἔχουσα σχέσιν πρός σῶμα. Ὅτι ἠγάπησαν πολύ: Σ῵ γάρ ἀγαπῶντι πολύ καί πολύ δοθήσεται. ὅτι τά προειρημένα οὐ περί τοῦ ἡλίου. αἱ τήν σχέσιν ἔχουσαι πρός τό σῶμα. Ἀνακαθαίρειν: Εἴρηται γάρ· «προσέλθετε πρός αὐτόν. τότε νοερός ὁ ἄνθρωπος. εἶτα λογικά. ἤ ὅτι Ἕλληνες ὑπ῅ρχον. ἐφίεται μέν φυσικῶς τοῦ ἀγαθοῦ. Ὅρα πῶς διαιρεῖ τό ὄντα πάντα. ἀλλά περί τοῦ σχηματισθέντος εἰς ἥλιον πρωτοκτίστου φωτός ἐρρήθη. εἰ καί πολλά εἴπομεν τ῅ς εὐχερῶς διαστρεφομένης δοκοῦντα ἐναντία εἶναι. Κατά τόν τ῅ς παλαιότητος: Κατά τόν τ῅ς παλαιότητος λόγον. § 5. οἷον αἱ ὑπερκόσμιοι δυνάμεις π᾵σαι· λογικά δέ αἱ ἀνθρώπιναι ψυχαί. καθώς ἐστιν ὁ αἰσθητός ἄνθρωπος· εἰ γάρ ὁ ἔσω ἄνθρωπος μόνον ἐνεργεῖ. Υησίν οὖν πρῶτον νοερά. οἷον τά φυτά καί τά ἄψυχα καί ἄζωα. οἷα τήν ἡμετέραν μετρῶν ζωήν· λέγει γάρ παντός τοῦ καθ' ἡμ᾵ς χρόνου. τ῵ δέ ἔλαττον. τουτέστιν ἡ ψυχή. ὅτι τάξις καί μέτρον ἡμῶν ἐστιν ὁ Θεός. ὡς φύσει προσούσης αὐτοῖς τ῅ς ὀρέξεως ταύτης. τοῦ γνῶναι τόν τῶν πάντων βασιλέα. Καί οὗ ἐφίεται πάντα. ὅτι ὁ ἥλιος καί τάς τρεῖς ἡμέρας τάς πρό τ῅ς αὐτοῦ ποιήσεως ἐφώτιζεν ἀσχηματιστος ὤν· καί ὅτι τό πρωτόκτιστον φῶς τῆ τετάρτῃ ἡμέρᾳ μετεσχηματίσθη εἰς ἥλιον. Ὅτι ὁ ἥλιος λέγεται παρά τό ἀολλῆ ποιεῖν καί συνάγειν τά διεσκεδασμένα. διά τό εἶναι τήν ψυχήν γνωστικήν καί λογικήν. θεῖος Διονύσιος καί ὁ θεῖος Σιμόθεος. Νοερά οὖν εἰσι τά μή μεμιγμένα σώμασιν. συνηθροισμένα. ἀλλ’ ἵνα μείνη. οὗ καί τά ὄντα ἐφίεται πάντα. κατά τόν Ἀπόστολον. καί περί τόν πάντων ὄντα βασιλέα. οὐ μήν ἵνα καί γν῵ αὐτό. [30] .

εἰς διοίκησιν αὐτῶν τεταγμένων. περικόσμιος ὁ ψυχικός. αὐτά δέ αἰτιατῶς καί κατά μετοχήν· ἑνοειδῶς γάρ ἐστι καλόν ὁ Θεός. ἅς ἐφαρμογάς φησι· καί αἱ τῶν ὄντων εὔτακτοι συνδέσεις διαρκοῦσι. Υαντασίας: Υαντασίας φησί τάς πλασματώδεις ἐννοίας περί αἰσθητά. καί ἐπί τῶν ἑτέρων κοσμικῶν διατάξεων· καί ὁ ψαλμῳδός δέ φησι· «παρεμβαλεῖ ἄγγελος Κυρίου»· ὑπερκόσμιός ἐστιν ὁ πνευματικός. ὡς μ᾵λλον τό φῶς συνάγει. Καί ὑπερκόσμιον: Σό ὑπερκόσμιον εἰρ῅σθαι νοῦν. Καί σημείωσαι. καί αὔξουσα. καί ὡς ἐν ποιότητι κεκτημένα τό καλόν. ἐγκόσμιος ὁ σαρκικός. Μεθ' ἑαυτοῦ μονοειδές: Μονοειδές καλόν ἐστιν ὁ Θεός. τουτέστι τῶν ἐπί τῆ λειτουργίᾳ τῶν κόσμων. ἤ ὡς αἰσθητά. ὡς ἔφη ἄνω. μήτε πρός ἐνίους μέν τό καλόν κέκτηται. § 7. ἐθναρχῶν τε καί πολιούχων· καί ἐπί τῶν ἐκκλησιῶν καί τῶν ἁγίων. λεγόμεναι φιλίαι καί κοινωνίαι πάντων ἐναρέτων λογικῶν. ὡς ἡ τῶν πρωτοτόκων Ἐκκλησία ἐν οὐραν῵ καί ἐπί γ῅ς· ἐπί δέ τῶν (≡14S_116≡> [31] . ὡς ἐν τῆ Ἀποκαλύψει φησίν ὁ θεῖος Ἰωάννης. τάξεων ἀγγελικῶν. ὥς τινων μέν ὑπέρ τούς πάντας κόσμους ὄντων νοῶν ἁγίων ἀνωτάτω. Ἐκ τοῦ καλοῦ τούτου: Σό. Λέγεται δέ καλόν καί τό κάλλους μετέχον. πρός ἐνίους δέ οὔ. ἐπεί μήτε σκεδάννυται εἰς ἕξεις καί διαφοράς καλλοποιούς. Δοξασμάτων: Σῶν εἰδώλων καί τ῅ς αὐτῶν πολυθεΐας. καί ὅτι πάντα πρός ἑαυτοῦ καλεῖ· καλόν δέ. Ἄλλως ὑπερκόσμιός ἐστιν ὁ καί τήν θεολογίαν κατορθώσας. ὡς ἀεί ὄν καί μηδέποτε μειούμενον ἤ αὖξον. Διαιρετική: Διαιρεῖ γάρ ἀπό τοῦ Θεοῦ ἡ ἄγνοια. τῶν παρά τισι καί κοσμαγωγῶν λεγομένων. αἱ πρός Θεόν που διανοήσεις. Σινῶν δέ ἐγκοσμίων νοῶν ὄντων. «π᾵ν εἴ τι καλόν αὐτοῦ» ἐκεῖθεν ἐκ τοῦ ἀναιτίου καλοῦ γέγονε· διά γάρ τό καλόν αἱ τῶν στοιχείων γεγόνασιν ἀλληλουχίαι.§ 6. καί θάλπουσα. ἀλλ' ἀτρέπτως αὐτό τό καλόν ἀνάρχως καί ἀπολύτως. καί αἴτιον ὤν τοῦ καλοῦ· ὅθεν καί ὑπεροχικῶς ἔχει τό καλόν· κἄν γάρ πολλά καλά. καί οὐδέ κατ' αὐτόν καλά· πόθεν ὅ γε ἀναιτίως καλόν. ἀλλ’ ἐξ αὐτοῦ εἰσι καλά. εἰς μετέχοντα καί μετεχόμενα. ἀνεπιτηδεύτως καί ὥσαύτως ἀεί ἐστι· καί διά τοῦτο προέχειν ἐν ἑαυτ῵ λέγεται τήν καλλονήν. καί μεταποιοῦσα. ὥσπερ οὖν καί κάλλος λέγεται· καί ὁ Δαυίδ· «ὡραῖος κάλλει παρά τούς υἱούς τῶν ἀνθρώπων». ἐπεί ἐξ αὐτοῦ τά μετ' αὐτόν καλά. πῶς διαιρεῖται τό καλόν καί τό κάλλος ἐπί τῶν ὄντων. τινῶν δέ ἐπικοσμίων. οὐχ οὕτω· κάλλος μέν γάρ λέγεται (≡14S_118≡> διά τήν ἐξ αὐτοῦ διαδεδομένην π᾵σι καλλονήν. ὡς καί πρό τῶν δημιουργημάτων πηγή. ἐγκόσμιος ὁ τήν πρακτικήν ἀρετήν. περικόσμιος ὁ τήν φυσικήν θεωρίαν. Πάντα συνάγουσα: Ὁμοῦ πάντα ποιοῦσα. καί ἀολλ῅ ποιεῖ. καί ἀρχή. ἐπί δέ τοῦ Θεοῦ. ἀνθρώπων τε καί ἀγγέλων. καί τό κατά τόν Ζαχαρίαν. «ἰδού πάντα καλά λίαν». Καί ὡς καλόν: Καλός μέν εἴρηται ὁ Θεός καί ἐν τ῵ Ἄσματι τῶν ἀσμάτων.

ἐν ταῖς [32] . νῦν δέ. Ἑνώσεις δέ λέγονται. Πάντα οὖν ἥνωται τ῵ καλ῵ τῆ μεθέξει πρός τόν αἴτιον ἐπεστραμμένα. Ἑτερότητες δέ καθό καταγωγός οὖσα ἡ ἑτερότης καί μεριστή. καί πρίν παραχθ῅. ἔτι δέ ὅτε καί τό κακόν οὕτω καλεῖ κατά διαφόρως ἐννοίας. ΢ημείωσαι δέ. πῶς φησι. ὅτι ταὐτόν εἶναί φησιν τ῵ ἀγαθ῵ τό καλόν. ἐπειδή καί ἐξ αὐτοῦ εἰσι καί προσεχεῖς αὐτ῵. ὥς φησιν ὁ Ἀπόστολος. Ὑπάρξεις καθ' ἑαυτάς ἀνώτεραι τῶν οὐσιῶν εἰσι. ὡς πάντων τῶν ἐσομένων τούς προορισμούς ἐν ἑαυτ῵ προειληφότα. ἐν τ῵ θελήματι αὐτοῦ περατουμένων τῶν ὄντων. Αἱ οὐσιώδεις ὑπάρξεις: Καλῶς τό οὐσιώδεις. οὕτω καί μέσον. Ἄνω δέ πρό δύο φύλλων. καθό μετεβλήθη εἰς εἶδος καί ἀπηλλάγη τ῅ς πρῴην ἀμορφίας· ἤ ὅτι τό κακόν μετέχει τοῦ ἀγαθοῦ. Καί πέρας πάντων: Πέρας πάντων λέγεται ὁ Θεός. ποτέ δέ τήν ὕλην. ἅτε αἴτιος. καί ὡς συνέχων πάντα. οὔτε ἔφεσιν ἔχει. κατά τόν θεῖον Ἰωάννην ἐν Ἀποκαλύψει. οὔτε μετοχήν πρός τι τῶν ὄντων. Λεκτέον οὖν ὅτι τό μή ὄν διαφόρως νοεῖ ὁ θεῖος οὗτος ἀνήρ· ποτέ μέν γάρ αὐτό τό Θεῖον οὕτω καλεῖ. τοῦ ἀγαθοῦ ἐφίεται. τό προωρίσθαι ἐν ἑαυτ῵ προγνωστικῶς τά ἐσόμενα. καί μή ὄν. καί ἐξ αὐτοῦ παρήχθησαν ἐλλάμψαντα καί ὑποστάντα καθ' ὑπόβασιν ἅπαντα τά ὄντα ὡς καί εἰς διακρίσεις ὑποστάσεων φην῅ναι. ὡς οὐδέν ὤν τῶν ὄντων. καί παραδειγματικόν. καί ὡς αὐτοῦ γε ἕνεκα πάντων εἰς τό εἶναι παραχθέντων καί ἑτέρου τινός εἰς τό τετελέσθαι οὐ δεομένων· ὅθεν ὡς ἀρχή πάντων. τό μή ὄν εὑρίσκεται καλόν καί ἀγαθόν. τουτέστι πρίν ἀφορισθῆ καί διακριθῆ διά τ῅ς περιεχούσης τά πάντα ἑνιαίας προγνώσεως τοῦ Θεοῦ. ὡς καί ὁμοιότητες. οὐχ ὅτι συνέκειντο σωρηδόν ἕν τι ἀποτελοῦντα. καί τά ἑξ῅ς· ταῦτα γάρ ὁ ἅγιος Διονύσιος παραδείγματα ἐνόησε. ὡς ἀρχήν ὄντα καί τέλος. εἰκότως τ῵ 'ὑπάρξεις' προσέθηκε τό 'οὐσιώδεις'.ἀλόγων αἱ ἀγελαῖαι συνδιαγωγαί. ἐφ' ὄν καί ἐπέστραπται. Εἰ γάρ μή ὕπεστιν αὐτό. Ἔστιν οὖν εἰπεῖν ὅτι ἡ ὕλη μετέχει τοῦ ἀγαθοῦ. καί τό μή ὄν μετέχειν τοῦ ἀγαθοῦ. καθό προαιρέσει καλῆ καί αὐτό τό δοκοῦν θέλει κακόν εἶναι. ὡς τήν εἰς τό συνεστάναι (≡14S_120≡> παράτασιν διδούς. ἀλλ’ ὅτι πηγή αὐτῶν καί ἀρχή ἦν ὁ Θεός. καί πρίν ἤ προαγαγεῖν. ὅτε περί Θεοῦ λέγεται· ὁ γάρ Θεός καί ὄν λέγεται. καί τελευτή. ὡς. ὡς καί ὑπέρ τά (≡14S_122≡> ὄντα ὄντος. ἀλλ’ ὑπερηρμένος ἀγνώστως τῶν ἁπάντων· οὐ γάρ ἐστί τι τό γινῶσκον κατά τί οὐδέν ἐστιν ὁ Θεός. καί μηδέν ὄντος τῶν ὄντων. ΢ημείωσαι ἀναγκαῖον. Ὅτι καί τό μή ὄν: Πῶς δύναται τό μή ὄν μετέχειν τοῦ ἀγαθοῦ. καθό καί τελικόν αὐτόν φησιν. καί ὅτι ἀεί βούλεται εἶναι τό κακόν· π᾵ν δέ τοῦ εἶναι ἐφιέμενον. Σαῦτα εὑρήσεις καί ἐν τ῵ ἑξ῅ς πέμπτῳ κεφαλαίῳ. τόν Θεόν φησι καί ὑπέρ τά ὄντα εἶναι· οὐκοῦν καλῶς ἄν εἴποι τις τόν Θεόν ὑπέρ τά ὄντα εἶναι. ἐπειδή περί τῶν κτιστῶν φησιν. «οὕς καί προώρισε». λέγεται. Σαὐτότητες δέ εἰσιν αἱ ἀναγωγοί καί ἑνωτικαί πρός Θεόν δυνάμεις τῶν νοητῶν. ὡς μηδέν ὄν τῶν ὄντων. ἐπί δέ τῶν ἀψύχων αἱ πρός ἄλληλα ἑκτικαί συμπάθειαι. καί ὡς πάντων εἰς ἀσφάλειαν περιδεδραγμένος.

προνοίας χάριν τῶν ὠφεληθησομένων. καί κινεῖσθαι εἰς τάς περί τούς εὐεργετουμένους διακονίας· κινοῦνται δέ ἐν τ῵ νοεῖν τά ὑπερβεβηκότα. καί πάντων τῶν νοητῶν ἐσχάτη ἐστί. ἐπείπερ ἐξ ἑαυτῶν προΐασι. Αἱ δέ κινήσεις τῶν νοῶν καί ψυχῶν τροχοειδεῖς εἰσι καί κυκλικαί. καί πῶς νοεῖται ψυχ῅ς ἑλικοειδής κίνησις. νοεῖ τάς [33] . νοερά μέν εἰσι τά νοοῦντα. καί οὐκ ἐμφερές. (≡14S_124≡> Αἱ στάσεις π᾵σαι: ΢τάσεις καί κινήσεις λέγει τρεῖς. ὡς μόνον νοούσης τά ὑπερβεβηκότα· αὕτη γάρ ὑπ ' οὐδενός νοεῖται. καί κατ' εὐθεῖαν καί ἑλικοειδῶς. καί ἑστ᾵σιν ἐν τ῵ νοεῖσθαι παρά τῶν καταδεεστέρων. καί εἰς ἑαυτά οἰκειοῦνται. εἰκότως οὖν ἐπί ψυχ῅ς νοερ᾵ς φησι δυνάμεις (≡14S_126≡> αὐτ῅ς. Χυχ῅ς δέ κίνησις: Ἐπειδή καί. καί τ῅ς καθ' ἕκαστον ἄνθρωπον ἰδιότητος· τ῵ μέν γάρ κοιν῵ τ῅ς οὐσίας λόγῳ πάντες ἡνώμεθᾳ. κἄν ἀποστέλλοιντο καί καταβαίνοιεν ἐπί τά ὑποβεβηκότα. ὡς Ἠσαΐας φησί καί Ἰεζεκιήλ περί τῶν σεραφίμ καί χερουβίμ· ἐπειδή αὐτοί εἰσιν οἱ ἀναβαίνοντες καί καταβαίνοντες. Ἀσυμμιξίαι δέ τῶν ἡνωμένων εἰσίν. ἤ κατ'εὐθεῖαν. Καί ταῦτα μέν ἐπί τῶν ἀσωμάτων· στάσις δέ καί κίνησις ἐπί τῶν σωμάτων νοηθήσεται. ὡς ἐπί τ῅ς τοῦ ἀνθρωπείου γένους κοινότητος. ὡς ἄνω προεγράψαμεν. ἤ ἑλικοειδῶς. καί σωμάτων· δεῖ τοίνυν· προσφόρως νοεῖν. κινουμένης δέ εἰς τάς τῶν γινομένων ἐξ αὐτ῅ς τροπάς καί μεταλλαγάς σωμάτων ἐμψύχων τε καί ἀψύχων. τῆ δέ καθ' ἕκαστον ἰδιότητι. τουτέστι κατά ἀθρόαν ἐπιβολήν. ὡς νοητά. ἐπειδή τό γινόμενον ἕτερον ἄν εἰη τοῦ δημιουργήσαντος κατά πάντα. Ὁρᾶς ἐντεῦθεν. καί εἰς ἑαυτά ἐπαναστρέφουσιν ἀνεξόδευτα ἑαυτῶν. νοῶν καί ψυχῶν. Κυκλικῶς μέν: ΢ημείωσαι. Κοινωνίαι δέ τῶν ἐναντίων αἱ τῶν στοιχείων εἰσί κράσεις· ἐκ γάρ τῶν τεσσάρων στοιχείων εἰσί τά σώματα πάντα. τροφή δέ τῶν νοερῶν τά νοητά. μένοντα ἐν τῆ οἰκείᾳ ταυτότητι· φρουραί γάρ εἰσι ἑαυτῶν καί μοναί. καί ἐφ' ἑαυτά συνεστραμμένα. Ἀνομοιότητες δέ πάλιν. ὡς καί Ἰεζεκιήλ φησιν. Δυνάμεις δέ εἰσι ψυχ῅ς αἱ πρός τάς αἰσθήσεις ἐπιτηδειότητες. Οἱ θεῖοι νόες κινοῦνται. ἀλλήλων ἐχόμεναι· ἐκ τούτων νοήσεις καί τά ἑξ῅ς. Ἑλικοειδῶς.ὑποβεβηκυίαις καί ἐσχάταις προόδοις τοῦ θείου θελήματος εἰς ὁρατά ἐπληθύνθη. Ἀλληλουχίαι δέ τῶν ὁμοστοίχων εἰσίν αἱ τῶν κόσμων. νοητά δέ τά νοούμενα. Καί γοῦν πάντα τά καταδεέστερα ἐπέστραπται ἐπί τά ὑπερβεβηκότα. καί οἱονεί σειρά. τοῦτό ἐστι τό ἑστάναι βεβαίως ἐν τῆ πρός Θεόν ἐγγίσει. ἤ κυκλικῶς. μενούσης μέν τ῅ς ὕλης ἐν ὑποκειμένῳ. ἄς καί καταλέγει. πόση διαφορά ψυχ῅ς πρός τά νοητά· τά μέν γάρ νοερῶς καί ἑνιαίως. ἐκ μι᾵ς οὐσίας τ῅ς ὕλης εἰς σώματα πληθυνθεῖσαι στερεωμάτων. ὥς φησι Μωϋσ῅ς· τό μέν γάρ ἐπεστράφθαι ἀλήκτως ἐπί τόν Θεόν καί ἱδρῦσθαι ἐν τῆ πρός αὐτόν ἀνατάσει. καί ἀσκέδαστα ἐπί τά ἀλλότρια τ῅ς θεοσεβείας. πῶς κινοῦνται τά οὐράνια κυκλικῶς. καθ' ὑπόβασιν κατατάξεις. Οἱ μέν οὖν νόες ἵστανται καί κινοῦνται. τοῦ τε ὁρατοῦ καί τοῦ νοητοῦ. τό ἀσύμμικτον ἔχομεν.

τουτέστιν εἰς μερικά μεριζομένη. ὡς ἔφην ἕκαστον ζῆν καί μετά τοῦ ὅλου κινητικῶς τά μέρη μετά τῶν καθολικῶν. καί εἰς αὐτόν ὁρᾶ. Πῶς νοηθήσεται τό π᾵ν ἕν καί πλ῅θος. καί τήν εἰς τό πλ῅θος. εἰς λογισμούς κατιών. ὡς ἔφημεν. ὅτε καί νοεῖ· τοῦτο γάρ οἰκεῖον ψυχ῅ς. καί ὕδωρ ψῦχον. τούτων σημαίνει τήν γένεσιν. καί ἐκ μετοχ῅ς διδασκομένη· ὁ γάρ νοῦς. Καί κίνησιν: Κίνησιν ἄν τις προαχθείη νο῅σαι τῶν αἰσθητῶν (≡14S_128≡> τήν ἀλλοίωσιν καί τήν φθοράν· ἐξ οὗ γάρ ἡ στάσις. τά δέ ἄψυχα καί ἄπνοα φυτικῶς τε καί ἑκτικῶς. τά δέ ἄλογα αἰσθητικῶς. ὅταν μεταβατικῶς ἐνεργῆ. ὅταν τά αἰσθητά αὐτά κατά τάς οἰκείας δυνάμεις καί ποιότητας ἐνεργῆ. οἷον κλάδους. καί πλ῅θος διά τήν πολυείδειαν τῶν καθ’ ἕκαστον. Ὑπόθου τόν πάντα κόσμον φυτόν μέγα. ἥτις ἐστί νόησις [34] . πρόδηλον ὡς ἡ κίνησις τό ἐναντίον ἐμφαίνει· σημείωσαι οὖν. ἤ κατ' εὐθεῖαν. καί μετά τῶν αὐτοῦ μερῶν· ὡς ἔστι ζῆν.ὑπερκειμένας θείας ἐλλάμψεις. οἷον ὅταν μετά διάλυσιν τῶν γινομένων πάλιν εἰς τά στοιχεῖα τά φθειρόμενα ἀναλύηται. Αἱ ψυχαί αἱ λογικαί κινοῦνται ἤ κυκλικῶς. τό ὑπεραναβεβηκός. ἤ ἑλικοειδῶς. ὅταν αὖθις εἰς τάς οἰκείας ἀνατρέχῃ. οἷον πρέμνα καί στελέχη. ὡς ἑκάστου προσφόρως τε καί ἰδίως ζῶντος. οἱονεί μερίζεται καί δέεται τοῦ διά πλειόνων παραδειγμάτων διεξοδεύοντος λόγου πρός παράτασιν τοῦ νοουμένου. Δι ' οὗ π᾵σα στάσις: Δι ' οὗ ἀγαθόν καί καλόν δηλονότι. Σούτων οὖν καί τῶν αἰσθητῶν: Ὅρα. γνῶσῃ τοῦ παντός τήν εἰς τό ἕν συμφυΐαν τε καί σύζησιν. Π᾵ν ἕν καί πλ῅θος. τά μέν νοερά νοερῶς τε καί λογικῶς. ἡ δέ ψυχή λογικῶς καί διεξοδικῶς. καθ' ἥν αὐτό δε τό δένδρον ζῆ καθ' ἑαυτό. ἀκρέμονάς τε καί φύλλα· εἰ γάρ μοι τούτων ἕκαστον οἷον αὐτοτελές ζῶον ὑπολάβοις. Οἱ ὅροι: Ὅροι εἰσίν οἱ ἑρμηνευτικοί λόγοι τ῅ς οὐσίας ἑκάστου τῶν πραγμάτων. καί τ῅ς διαφορ᾵ς. ΢υμμίκτως οὖν ἐνεργεῖ ἡ ψυχή καί μεταβατικῶς. καί τοῦ γένους. Καί πάλιν εἰ ἐξ ἑνός καί μόνου Θεοῦ τά πάντα. καί τῶν μερῶν τά μέρη. 15 καί ζῶν καθ' ἑαυτό. τηροῦν δέ τήν ἐν τ῵ ὅλῳ ἕνωσίν τε καί τάξιν. ὅτι καί τά ἀλλοιούμενα καί τά φθειρόμενα ἐξ αὐτοῦ. κατά τό αὐτῶν μέτρον ἀποκαλυπτομένας. εἰκότως καί ἕν λέγονται διά τήν σύνδεσιν καί ἁρμονιαν. οἷον πῦρ θερμαῖνον. καί τό τί ἐστι δηλοῦντες. ὅτι καί τῶν αἰσθητῶν τρεῖς φησιν εἶναι τάς κινήσεις· τήν κυκλοειδ῅ καί τήν ἑλικοειδ῅ καί τήν κατ' εὐθεῖαν· προαγόμεθα δέ ταύτας νοεῖν ἐκ τῶν περί ψυχ῅ς εἰρημένων· κυκλικήν μέν αὐτήν. οἷον ἐξ ὑδάτων ἰχθύες καί πετεινά καί ἡ ράβδος Μωϋσέως εἰς ὄφιν καί τά τοιαῦτα· κατ' εὐθεῖαν δέ. Ἀρχή παραδειγματική: Παραδειγματικόν αἴτιον. καί δι' αὐτοῦ. καθ' ὅλα τά μέρη αὐτοῦ τά ἔμψυχα ζῶν τρόπον τινά. καί τά ἑξ῅ς ὁμοίως· ἑλικοειδῶς δέ. καί ὅτε ἔξωθεν ἐπί τά ὑψηλότερα χειραγωγεῖται· ἐκ γάρ τῶν ἀλλοτρίων ἀναβαίνει. ἤτοι ἀρχή ἐστιν τοῦ πρός ὅ γίνεται τό γινόμενον· τοῦτο δέ ἐστιν ἤ ἰδέα.

τό οὗ ἔνεκα τό γινόμενον τελειοῦται. ὡς ὑπερβεβηκώς. ἤ παράδειγμα αἰώνιον ἐνεστώς τῆ φύσει. Καί τά ἥττω τῶν κρειττόνων: Παρέγραψα καί ἄνω τό ὅμοιον ἐν τ῵ πρώτῳ κεφαλαίῳ. Αὐτός οὖν καί τοῦ μηδενός αἴτιος. δι' ὅν τοῦ καλοῦ καί ἀγαθοῦ ἐφιέμεθα· (≡14S_132≡> πρακτικόν γάρ καί γεννητικόν τό Θεῖον κατά τό εἰρημένον. καί π᾵ς ὑφ' οὗ γίνεται τό γινόμενον. ἐπεί καί πρό τούτων ἐστίν· ἐξ αὐτοῦ γάρ ἐγνώσθῃ. ΢ημείωσαι ὡς μητρίδα καί πατρίδα ταὐτό φησιν. μ᾵λλον δέ καί ὑπεραναβεβηκώς καί ὑπερούσιος ὤν. καί ἁπλῶς πάντα ἀλλήλων καί αὑτῶν ἐρᾶ. τί ἐστι ταῦτα καί γοῦν οὐδέ τί οὐκ ἔστιν ὁ Θεός. ὡς ἡ τῶν ὅλων ὕλη· ὁ δέ Θεός καί ταύτην παρήγαγε· ποιητικόν δέ αἴτιόν ἐστι τό κεχωρισμένον τοῦ ἀποτελέσματος. γινώσκομεν. ἤτοι (≡14S_130≡> ἀρχή ἐστιν. ὡς καί νῦν περί ἔρωτός φησι. ὡς ὑπ' ἐκείνων περιεχόμενα καί προνοούμενα· κοινωνικῶς δέ τά ὁμόστοιχα τῶν ὁμοταγῶν. κἀγώ ἐργάζομαι». § 11. ἤ ἐξ οὗ ἐνυπάρχοντος γίνεται τό γινόμενον. ὡς ὁ Θεός. ὅτι ἀγαθός ἔρως. κατά τήν τοῦ εἶναι καί μή εἶναι αἰτίαν· καί γάρ αὐτοῦ τό μηδέν στέρησίς ἐστιν· ἔχει γάρ τό εἶναι διά τό μηδέν εἶναι τῶν ὄντων. καί τά ἑξ῅ς εἰρημένα τ῵ Θεολόγῳ Γρηγορίῳ ἐν τ῵ πρώτῳ περί Τἱοῦ. οὐκ ἔμεινεν ἄγονος. [35] . πάντων αὐτοῦ ὑστέρων ὄντων. ἀλλ’ ἔτεκεν ἡμῖν τόν ἀγαθόν ἔρωτα. καί ὅτι οὐ χρή προσέχειν λέξεσιν. εἰς σύστασιν ἡμῶν. εἰ μή γε καί ἐν θείᾳ ἐμφέροιντο Γραφῆ. ἵνα καί πρακτικόν ἦ κονούμενον. ὅτι οὐ δεῖ τά ἀπεμφαίνοντα ὀνόματα λέγειν περί Θεοῦ. ἤ πῶς ἄρρητος καί ἀκατάληπτος· οὐ γάρ ταῦτα ἀρχή αὐτοῦ. πρός ὅ γίνεται τά γινόμενα· ἀσώματοι γάρ αἱ ἰδέαι καί τά παραδείγματα· τελικόν δέ αἴτιον. καί μή μείνῃ ἄγονον· ἐκ τούτου νοήσεις καί τό 'μονάδος μέν κινηθείσης'. καί μή ὤν ἐστι διά τό εἶναι καί ὑπερ εἶναι. ὅ ἀχώριστόν ἐστι τοῦ ἀποτελέσματος. Δι' ἑτέρων ὁμοδυνάμων: Ὅτι καί διά τῶν ἰσοδυνάμων οὐ κωλυόμεθα ἐκφωνεῖν τάς λέξεις. ὥστε περί αὐτήν τά τ῅ς ἀγαπητ῅ς ἐπιδείκνυσθαι κινήσεως. Καί μή τις ἡμ᾵ς οἰέσθω: ΢ημείωσαι. ἀλλ’ ἐξ αὐτοῦ. ἤ τελικόν αἴτιόν ἐστιν. καί μηδέν ὤν. Ἀνάγνωθι καί ἐν τ῵ προτέρῳ φύλλῳ τήν ἐμήν παραγραφήν περί τοῦ μή ὄντος.αὐτοτελής. «ὁ Πατήρ μου ἕως ἄρτι ἐργάζεται. Γεννητικήν ὑπερβολήν: Σουτέστι τήν κτίσιν παρήγαγεν. ἀλλά τῆ δυνάμει τοῦ σκοποῦ· θείως γάρ αὐτά διέξεισι. οἷον ἄναρχος. ἀϊδιος τοῦ ἀϊδίου Θεοῦ. Ἀλλά καί ὁ Θεός πάντων ἐρᾶ. ΢ημείωσαι δέ ἐντεῦθεν κίνησιν θείαν· ὁ γάρ ἀγαθοεργός ἔρως ἐκίνησε τό Θεῖον εἰς πρόνοιαν. ἀθάνατος καί ὅσα τοιαῦτά ἐστι· καί γάρ οὐκ ἔστι ταῦτα ὁ Θεός. ὅτι ἀεί τά ὑποβεβηκότα ἐπέστραπται πρός τά ὑπερκείμενα. ἵνα τά πάντα ἀγαθά ποήσῃ. πάντα ὡς ποητής. Αὐτός γάρ ὁ ἀγαθοεργός: Θαυμαστῶς λέγει. ἐν τ῵ ἀγαθ῵ προϋπάρχων. Καί πάντα τά οὐκ ὄντα: Πῶς τά μή ὄντα ἐν τ῵ ἀγαθ῵ οὕτω νόησον· ἐπειδή αἱ στερήσεις ἐν αὐτ῵ εἰσιν ὑπερουσίως· οὔτε γάρ ἄν εἴπομι οὐσίαν τήν στέρησιν. ἄφθαρτος.

ὡς καί αἰσθήσεις. Πλάσμα δέ καί (≡14S_136≡> τοῦτο δοκοῦν αὐτοῖς· ὁ γάρ ἅγιος Παῦλος. Ἰγνάτιος δέ πρό Δομετιανοῦ μαρτυρεῖ· ὥστε προγενέστερος Διονυσίου. ὡς μή ὅν τοῦ θείου Διονυσίου. τοῦτό ἐστιν· Ἡνίκα τόν προφορικόν λόγον κινοῦμεν. καί φησιν αὐτάς τούς σαφεστέρους λόγους καί τά τρανέστερα τῶν ὁρατῶν. αἵτινες κατώτεραί εἰσι καί σκεδασμός τοῦ νοῦ. ὡς ἔφημεν· τότε γάρ νοῦς ὅλη γενομένη καί εἰς τό ἔσω στραφεῖσα. Ἐπιδηλότεραι τῶν αἰσθήσεων: Ἐξηγεῖται.Δέον εἰδέναι: Διά τί συλλαβαῖς καί λέξεσι χρώμεθα· σκόπει τήν ἀνάγνωσιν· ὅ θέλει εἰπεῖν. τουτέστι τόν νοῦν αὐτόν ἀποστρέψαι ὁφείλει τῶν μερικῶν. μεθ' ὅν ὁ Ἰγνάτιος ἐπίσκοπος γίνεται Ἀντιοχείας. ὅτι καί τότε ἦσάν τινες ἐπιλαμβανόμενοι ὀνομάτων. τότε λέξεων καί συλλαβῶν καί στοιχείων καί γραφῶν δεόμεθα πρός δήλωσιν τοῦ λαλουμένου εἰ δέ ἀφ' ἑαυτ῅ς ἡ ψυχή πρός τά νοητά κινεῖται διά τῶν ὀρθῶν ἐνεργειῶν. μετατεθέντος Πέτρου ἐν Ρώμῃ· ἐπέζησε δέ ὁ ἅγιος Παῦλος χρόνον πολύν. τότε τούς σαφεστέρους λόγους καί τά τρανότερα τῶν ὁρατῶν χρή ἐπιζητεῖν. οὐ γάρ καταλαμβάνεται τούτοις. Καίτοι ἔδοξέ τισιν: Ὅτι καί ἡ ἀγάπη ἔρωτα δηλοι. τί εἰσιν αἱ ἐπιδηλότεραι τῶν αἰσθήσεων διαπορθμεύσεις. ὅτι ἕτερον νοῦς καί ἕτερον ψυχή. § 12. ἐπιλαβεῖν δυνήσεται ταῖς θείαις ἀκτῖσι. τοῦτον περί τινος τῶν αἰσθητῶν. ᾧ ἀντιγράφει Διονύσιος. περιτταί μετά τῶν αἰσθητῶν αἱ αἰσθήσεις· ὑψηλά γάρ φαντάζεται· ὅταν δέ θεοειδής γένηται. οὕς ἐπιστομίζει ἐκ τ῅ς θείας Γραφ῅ς. τότε (≡14S_134≡> καί αἱ νοηταί ἐνέργειαι περιτταί εἰσιν. ἑνάς λοιπόν καί ἁπλότης γενομένη. καί δι' ἑνώσεως ἀγνώστου πρός τό ἀπρόσιτον φῶς τάς ἐπιβολάς ἔχῃ. Ὁ θεῖος Ἰγνάτιος: Καί ἐκ τούτου τινές οἴονται διαβάλλειν εὐκαίρως τό παρόν σύνταγμα. ὁ φωτίσας Διονύσιον. Ὥσπερ καί αἱ νοεραί δυνάμεις: ΢ημείωσαι. ἀλλά τ῅ς γινωσκούσης ὅτι ἀγνοεῖ τά περί Θεοῦ ἀκατάληπτα· γνώσεται δέ ἀπολαύουσα τῶν θείων μαρμαρυγῶν· οὐ διά τῶν αἰσθητῶν ὀμμάτων. [36] . οὐ τ῅ς ἐξ ἀμαθείας ἀγνοίας. προκόπτουσα ταῖς κατά μικρόν ἀνατάσεσι. διά τ῅ς ἐπαινετ῅ς ἀγνωσίας. ὁ φωτίσας Διονύσιον. Νοεράς ἐνεργείας καί δυνάμεις φησί τά νοήσεις. καί ὅτι θειότερον ὄνομα τοῦ ἔρωτος. ἀλλά ταῖς ἀνομμάτοις τοῦ νοῦ καταστάσεσιν. ἐπειδή Ἰγνάτιον λέγουσι μεταγενέστερον αὐτοῦ εἶναι· πῶς δέ δύναταί τις τῶν μεταγενεστέρων μεμν῅σθαι. καί Διονύσιος μετ' αὐτόν ἔζησεν· ὁ δέ Εὐαγγελιστής Ἰωάννης ἐπί Δομετιανοῦ ἐξορίζεται εἰς Πάτμον. Ὅταν οὖν ἡ ψυχή βούληται πρός Θεόν ἀνανεῦσαι καί κατά τό δυνατόν ἑνωθ῅ναι αὐτ῵. ἐπειδή τά ὑψηλότερα τούτων ἡ ψυχή διανοεῖται. μεταγενέστερος ἧν τ῵ χρόνῳ τοῦ ἁγίου Πέτρου. καί ἐπί τά καθολικώτερα ἀναπηδ῅σαι· μερικά δέ εἰσιν αἱ νοήσεις. τό ὄμμα αὐτ῅ς. Ἀκουέτωσαν: ΢ημείωσαι. λοιπόν ἡνωμένη Θε῵ · ὅταν δέ ὁμοῦ χαμαίζηλα φαντασθῆ καί περί τινος τῶν αἰσθητῶν σπεύσῃ κινηθ῅ναι.

ὅτι ὁ θεῖος ἔρως. πῶς νοεῖται τό. Σολμητέον: Ὅτι καί ὁ Θεός πάντων ἐρᾶ. δ) Ὡς δυσχερέστερον: Ὡς διαβεβλημένον δηλονότι. καί τίς ἡ τοῦ ἔρωτος ἐνέργεια. θείου καί μεριστοῦ. τουτέστι τά περί τά κτίσματα. § 14. (≡14S_138≡> β) Σοῖς θείοις μ᾵λλον: Διά τί τοῖς θείοις μ᾵λλον ἀνατιθέασι τόν ὄντως ἔρωτα οἱ θεολόγοι. καί κατά τοῦτο εἴρηται. ὅπερ ἐν πολλοῖς πολλάκις γενόμενον ἔγνωμεν· καί γάρ δίχα τούτου ἵσταται ἀπαραλείπτως τό σῶμα τοῦ λόγου· ἤ τάχα σύνηθες αὐτ῵ εἶναι ἀπόφθεγμα. ὅτι προεισαγωγάς καλεῖ τ῅ς θείας Γραφ῅ς τά ΢ολομῶντος.Ὁ ἐμός ἔρως: Ζητητέον πῶς ἐπί Ὀνησίμου τοῦ μετά Σιμόθεον Ἰγνατίου διαλεγομένου. 'ἐξεστηκῶς Θε῵'. α) Ὅτι ἡ ἀγάπη ἔρωτα δηλοῖ. Σί δέ ὅλως: Σ῅ς μέν ἀγάπης καί τοῦ ἔρωτος αὐτόν δηλαδή τόν Θεόν προβολέα φησί καί γεννήτορα· αὐτός γάρ ταῦτα ἐν ἑαυτ῵ ὄντα προήγαγεν εἰς τά ἐκτός. Διό καί ζηλωτήν: Κατά τἰ λέγεται ζηλωτής ὁ Θεός. καί οἷς ἡ τοῦ ἐφίεσθαι δύναμις ἀναλόγως αὐτοῖς. Καί ἐν ταῖς προεισαγωγαῖς: Ἐπιστητέον. ὡς Ἰγνατίου ἤδη γράψαντος. ἔτεκε τόν ἐν ἡμῖν ἔρωτα. Ἐξεστηκώς: ΢ημείωσαι. ἤτοι σωματοπρεποῦς. καί ἐν τ῵ ἄσματι ὁμοίως ἀγάπη εἴρηται· καί πάλιν γλυκασμός καί ἐπιθυμία. καί ὅτι θειότερον ὄνομα τοῦ ἔρωτος. ἀλλ' ἁπλῶς. προϋπάρχων ἐν τ῵ ἀγαθ῵. «ὁ Θεός ἀγάπη ἐστί». καί γράφοντος Ρωμαίοις τό. ζ) ΢υγκρατικ῅ς: Σουτέστι συγκιρνώσης τά ἐρῶντα πρός ἄλληλα. § 13. κινεῖ τά πρός τοῦτο ὁρῶντα. ὕστερον κατά ἄγνοιαν ἔσω παρενετέθῃ. 'ἐμός ἔρως ἐσταύρωται'. πρός πλείονα σύστασιν τῶν περί θείου ἔρωτος τ῵ ἁγίῳ Διονυσίῳ εἰρημένων. ε) Ἐπέπεσε. τεκμήριον δέ τό μή προσκεῖσθαι. γ) Σά πλήθη: ΢ημείωσαι. καί μήποτε παρά τινος τῶν φιλολόγων ἔξω παρατεθέν. τίς φησιν: Ὁ Δαυίδ λέγει περί τοῦ Ἰωνάθαν ἐν τῆ πρώτῃ τῶν Βασιλειῶν. καί περί δύο ἐρώτων. ὡς καί τό θεοφόρος πολλάκις αὐτ῵ λεγόμενόν τε καί γραφόμενον. Ἐκστατικός: Περί ἐκστάσεως ἐρωτικ῅ς καί ὁ Δαυίδ· «ἐγώ εἶπον ἐν τῆ ἐκστάσει μου». Διονύσιος νῦν Σιμοθέῳ γράφων τούτου μέμνηται. τ῵ δέ αὐτόν εἶναι τό ἀληθῶς ἐραστόν καί ἀγαπητόν. ὅ ἐστιν ἔρως· τό δέ ἀγαπητόν καί ὄντως ἐραστόν αὐτός ἐστι. (≡14S_140≡> αὐτός κινεῖσθαι λέγεται ὁ τούτου γεννήτωρ. δι ' οὗ τοῦ ἀγαθοῦ ἐφιέμεθα. Γράφει δέ τισι. η) Διά τό καλόν: Ὅπερ εἶπεν ἄνω. Σ῵ μέν οὖν τό ἀγαπητόν ἔρωτα ἐξ αὐτοῦ προχεῖσθαι. Γράφει δέ καί ὁ θεῖος Ἰγνάτιος. τουτέστι Ρωμαίοις. ὅτι πρός ὅ χωροῦσι τά πλήθη. ἀφ' οὗ καί τά ρητά. ς) Σάττεται πρός τῶν ἱερῶν: Ὅτι τό αὐτό δύναται ἀγάπη καί ἔρως. [37] . θ'. δεῖ καί ταῖς λέξεσι χρ῅σθαι· λέγει δέ τί ποιεῖ ὁ ἔρως. ὡς ἐραστής τ῅ς πάντων σωτηρίας.

καί τά ἑξ῅ς. τήν αἰσθητικήν φιλίαν. ὅθεν καί ἀγγελικόν αὐτόν φησιν. καί πρός ἑαυτόν συναρμοστήν τοῦ ἐρ᾵σθαι αὐτόν ὑπό τῶν αὐτοῦ ποιημάτων καί ἀγαπ᾵σθαι· κινητικόν δέ φησιν. Καί τ῵ μέν κινεῖται: ΢ημείωσαι κίνησιν θείαν. ἤτοι ἀγάπη. Σόν ἔρωτα: Ἐπίστησον. εἰ καί παρά τοῖς τῶν ἔξωθεν πρ᾵γμα σημαίνει οὐκ εὐαγές.Ἐραστόν καί ἀγαπητόν: Προσαγωγικόν καί κινητικόν πρός ἐρωτικήν συνάφειαν τήν ἐν πνεύματι τόν Θεόν εἶναί μοι νόει. καί ὁ Κύριος. § 15. ἄνουν μέντοι δηλονότι· ἐκ γάρ τ῅ς ἐρωτικ῅ς ταύτης δυνάμεως καί πτηνά ἀγεληδόν (≡14S_142≡> [38] . μήτε λήγοντος. γέγραπται δέ. καί εἰς αὐτόν πάλιν ὁρᾶ· ἐν ἑαυτ῵ δέ καί ἐστι καί μένει τό ἐρᾳν τ῅ς συμφυοῦς ἀγαθότητος. καί τῶν πρός τό ἀγαθόν ἀνατεινομένων. δ῅λον ὅτι πάντων ἑνοποιός ἔρως. ὅτι αΐδιον κύκλον προϊών φησιν εἶναι ἐν τ῵ ἀγαθ῵. πρός οὕς ὁ Παῦλός φησιν. Καί τ῅ς ἐξῃρημένης: Ἡ πρός Θεόν ἀγαπητική ἕνωσις πάσης ἐξῄρηται καί ὑπέρκειται ἑνώσεως· ἐξῃρημένην οὖν τήν ἀνωτέραν φησίν. τοῦ ἀγαθοῦ προϋπάρχουσα. ΢ημείωσαι δέ. προϊόντος μέν αὐτοῦ ἐπί τά νοητά καί αἰσθητά. ὡς κινοῦντα ἕκαστα. οἵ εἰσι τ῅ς Ἐκκλησίας. κατά τόν οἰκεῖον λόγον πρός αὐτόν ἐπιστρέφεσθαι. «ἵνα τό αὐτό λέγηται». πάλιν δέ πρός ἑαυτόν ὑποστρέφοντος καί μήτε ἱσταμένου. Ἐκεῖθεν οὖν μεταβατικῶς πρόεισιν ἐπ' ἀγγέλους. ἀτελεύτητος καί ἄναρχος οὖσα. Ἐρωτικήν κίνησιν: Ὅτι ἡ ἐρωτική κίνησις. τουτέστι μεσίτην ταύτης. ὁ Θεός ἐστιν. λοιπόν δέ καί περί πάντων ἀνθρώπων. Καί ταῦτα μέν περί τῶν ἐξ ἀληθείας Φριστιανῶν. καί ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ προϊοῦσα. ὅπως μέγας Ἱερόθεος τά περί τοῦ ἐπαινετοῦ ἔρωτος ἄριστα φιλοσοφεῖ· πρῶτον μέν θεῖον αὐτόν λέγων. ἐν τ῵ ἀγαθ῵ ἁπλ῅ καί αὐτοκινητος οὖσα. ἐν ᾗ κινεῖται καί αὐτοῦ ἐστι προαγωγεύς καί κινητικός ὁ Θεός. ὅτι «Θεός ἀγάπη ἐστί». ἐν οἷς ὁ περί φιλίας νόμος· τάς δέ λογικάς ψυχάς νοεράς προσεῖπεν ἐκ τοῦ θείου νοῦ προσειπών αὐτάς· ψυχικόν δέ ἐκάλεσεν ἔρωτα τόν τῶν ἀλόγων. Σό δέ τ῅ς προαγωγίας ὄνομα. αὖθις ἐπί τό αὐτό ἐπιστρέφει. ὡς ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ προϊόντα καί πρός τό ἀγαθόν ἐπαναστρέφοντα κατά σχ῅μα κυκλικόν· ἐπεί καί ἡ τοῦ κύκλου γραμμή οὐ γνώριμον ἔχει ὅθεν ἤρξατο καί οὗ κατέληξε· καί γάρ ἐξ αὐτοῦ ἡ τοῦ ἀγαθοῦ ἔφεσις. ἐπειδή καί πρῶτον αἴτιον τοῦ οὐρανίου ἔρωτος ὁ Θεός ἐστιν ἐξῃρημένως καί ἀναιτίως· εἰ γάρ ὁ ἔρως αὐτός ἐστιν ἡ ἀγάπη. ὅπερ δηλοῖ τήν ἡμῶν ἔφεσιν πρός τό Θεῖον. τουτέστι παρά θεοσόφοις ἀνδράσιν. ὡς προείρηται. «ἵνα ὦσιν ἕν. καί νοερόν φησιν ἔρωτα. ἔνθα μάλιστα καί τόν τ῅ς ἑνότητος εὕροι τις ἄν ἔρωτα θεῖον· οὐδέν γάρ ἀσύμφωνον ἤ στασιάζον παρ' αὐτοῖς· εἶτα μετ' ἀγγέλους. ἀλλ’ ἐνταῦθα τήν πρόξενον τ῅ς ἐν Θε῵ ἑνώσεως μεσιτείαν φησί. καθώς καί ἡμεῖς ἕν ἐσμεν». ἄναρχον δέ καί ἀτελεύτητον τόν θεῖον ἔρωτα λέγει. Ἐκ τοῦ ἁγίου Ἱεροθέου. α.

Ὅμοιον οὖν τι καί περί τόν παντέλειον νοῦν κατά ἀναλογίαν θεωρητέον· ὅλη γάρ ἡ ἐνέργεια περιέχει καί τά μέρη. Πῶς οὖν ὁ Θεός τό ὅλον καί τό μέρος. νοητά δέ τά νοούμενα. ὡς αἴτιον καί π᾵σι χορηγοῦντα κατά τήν ἑκάστου δύναμιν. καί αὐτά ἐπέστραπται πρός τόν Θεόν. Ἄσχετος αἰτία: Ἄσχετόν φησι τό ἀπόλυτον. ὡς κύκνοι καί χ῅νες καί γέρανοι καί κόρακες καί ὅσα τοιαῦτα· καί πεζά μέντοι εἰσί τοιαῦτα. ἐρώντων τοῦ (≡14S_144≡> δημιουργοῦ διά τό ὑπ' αὐτοῦ συνεστάναι· κατά οὖν τήν ζωτικήν. ἀλλά νοῦς νοητῶν. ἤ ἐξ ἀποκαλύψεως ἔχουσιν. ἐπεί μή αἰσθητά). ὡς ἐπεστραμμένα πρός αὐτά καί ὥσπερ ἀναβεβηκότα· ἐρᾶ δέ καί τά νοητά τῶν νοερῶν προνοητικῶς τ῵ μεταδιδόναι τ῅ς ἴσης ὠφελείας· ὡμολόγηται οὖν. Ἐπειδή τούς ἐκ τοῦ ἑνός: Καί ἄνω εἴπομεν. ἅτε νοούμενον ὑπ' αὐτοῦ. τῶν δέ μερῶν ἕκαστον ἀπήρτισται· καί τό μέν αὐτοδικαιοσύνη. τό δέ ὀφθαλμοί. Ἀπάντων ὁλικός ἔρως. Ἐφίεται γάρ αὐτοῦ: Ἐπειδή εἶπε. § 17. καί ἀζητήτως τά νοερά ὑπερβαίνεσθαι ὑπό τῶν νοητῶν. § 16. Υυσικόν δέ ἔρωτά φησι τόν τῶν ἀψύχων καί ἀναισθήτων κατά τήν ἑκτικήν ἐπιτηδειότητα. νοητά καί νοερά εἴρηται ἐκ μετοχ῅ς τοῦ ὄντος ἀγαθοῦ τοιαῦτα γενόμενα. ἤτοι τήν φυσικήν κίνησιν. οὗ πρός τό π᾵ν οὐδεμία σχέσις. ἤτοι οἰκειότης φυσική.ἵπτανται. Σῶν γάρ εἰδῶν μεταλαμβάνει ἕκαστος πρός τήν οἰκείαν ἐπιτηδειότητα· οὕτω καί ὁ Θεός καί ὅλον καί μέρη τοῦ ἔρωτος. λέγων τόν Θεόν εἶναι τόν ὁλικόν καί τόν μερικόν. εἶναι δύναται. οὕτως ἐστί καί νοητόν τ῵ τινι νοητόν. ὅτι οἱ τῶν τοιούτων ἔρωτες ὑπερεστ᾵σι τῶν αἰσθητῶν. καί πάντα τέλεια. καί ἄλλο τό ἁπλῶς ἀγαθόν καί αὐτό τό ἀγαθόν. βόες. καί τά παραπλήσια· καί νηκτά δέ εἰσιν. ἀλλά καί ἑκάστη διακέκριται. καί οὔτε μετά ἀταξίας τό ἀδιαίρετον ἔχουσιν ἐν τ῵ μεταλαμβάνειν αὐτῶν ἕκαστον ὡς δύναται. ἤτοι τ῅ς ποιότητος. ἕκαστον μέρος ὁλόκληρον ἔμβρυον ἀποτελεῖ· ἔσται δέ τοῦ σπέρματος τό μέν ρίς. καί τά ἑξ῅ς. Εἰπών 'ὁλικόν ἔρωτα'. ἀνεκφοιτήτως ἑαυτ῵ συνών. καί τό μή ὄν ἐφίεσθαί πως τοῦ ἀγαθοῦ καί ἐν αὐτ῵ βούλεσθαι εἶναι. ἐρωτικήν οἱονεί ἀπορροήν. ὡς θύννοι καί κέφαλοι καί ὅσα ὁμοιότροπα. § 18. ὅπερ καί ἄνω πρό ὀλίγων [39] . ἔλαφοι. Οἱ δέ αὐτονόητοι ἔρωτες οἱ θεῖοί εἰσιν. Ἀλλά ταῦτα. ἐνέργεια ὤν καί ζῶν καί ζωή· τά γάρ μετά τοῦτο νοητά ἐκ ζητήσεως καί τ῅ς περί τά προβλήματα ἀκολουθίας εὑρίσκουσιν. ἐάν δέ μερισθῆ τό σπέρμα εἰς διαφόρους κύστιδας τ῅ς μήτρας. ἐκ τοῦ (≡14S_146≡> σπερματικοῦ λόγου σαφές ἔσται· ὅταν μέν γάρ τό σπέρμα ἀδιακόπως ὀμοῦ εἰς τήν μήτραν καταβληθῆ ἕν ἀποτελεῖται τό ἔμβρυον. νοερά μέν εἶναι τά νοοῦντα. καί τά ἑξ῅ς· οὕτω καί οὔτε συγκέχυται εἰς ἀλλήλας. ὅθεν καί τροφήν εἶναι τῶν νοούντων τά νοούμενα· τῶν οὖν νοητῶν τά νοερά ἐρᾶ. Καί τά μή ἀγελαῖα δέ πρός τήν τῶν ὁμοστοίχων σύνοδον ἔνθεν κινοῦνται. καί ἁπλῶς νοητόν· οὐχ ὁ χρόνος ἥ ὁ τόπος (νοητά γάρ καί ταῦτα. δηλοῖ καί μερικούς. τό δέ αὐτοανδρία. οἶμαι. ἀντί τοῦ οἱ τοῦ Θεοῦ· ὥσπερ γάρ ἐστιν ἀγαθόν ὧτινί ἐστιν ἀγαθόν.

Πάντα κατά Μανιχαίων. εἰκότως ἀγαθοειδ῅ λέγονται. αἵτινές εἰσιν ἕξεις· πότε γάρ γέγονε τό πῦρ ἄνευ θερμότητος ἤ φωτός ἤ τοῦ λευκοῦ τ῅ς χροι᾵ς. ἔσται πάντως καί ἔσχατον· καί εἰ ἔστιν ὄν. Εἰ πάντα ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ. πόθεν τά κακά. Διό οὔτε εἰκών Θεοῦ. νοεῖται ἐν αὐτ῵. οἷον Μανιχαίων. ἐκ μή ὄντων δηλονότι ὑπό Θεοῦ παρήχθη. τί ὀνομάζεται μή ὄν. οὐκ ἄνευ μέν ὕλης ἐστί. πάντως ἀπειροπληθεῖς φανήσονται. Καί πῶς ὁ ἀγαθός: Ὄρα ὅπως προβλήματα ὡς ἐν ζητήσει παράγει. Πῶς ἡ δαιμονία πληθύς: Λοιπόν προβλήματα διαγυμνάζει λέγων. ἅτε καί ὑπ’ αὐτοῦ παραχθεῖσα ἡ ὕλη· ὑπερούσιος δέ. ἀλλ ' ὅτι μή ἐστι· τό γάρ ὄντως ὄν ὁ Θεός. καί αὐτό τό ἀγαθόν. εἴδους ὁπωσοῦν μετέχον. καί διά τί μίαν ἀρχήν τῶν ὄντων εὐσεβές καί ἐπάναγκες εἶναι. πῶς ὁ ἀγαθός αὐτό παραγαγεῖν ἠβουλήθη. ἔσται καί κακόν. Εὑρήσει δέ ὁ λόγος καί τά ἐναντία τῶν εἰρημένων ἀναγκαίως· ἔνθα γάρ ἀρχή. (≡14S_148≡> Λέγεται δέ μή ὄν ἡ ὕλη. λόγῳ μόνῳ θεωρητόν. Καί τό αἰσθητόν δέ εἴδωλον τοῦ ὄντως νοητοῦ κόσμου. Σαῦτα εὑρήσεις ἐν τοῖς λεχθησομένοις σποράδην ἐγκείμενα. ἔχοντα μέν καί αὐτάς τάς τῶν ἐχθρῶν ἀντιθέσεις. ὅτι. ἥν καί ἔσχατον αἶσχος ὀνομάζουσι. Εἰ οὖν ἀρχή μία ὁ Θεός. ὡς τά λογικά. καί ὅσα τοιαῦτα τῶν ἀντιδίκων εἰσίν. ἀλλά μ᾵λλον συμπληρωτική τούτων καί ἕσχατόν τι καί ὑποστάθμη τῶν ὄντων. τά πάντα ἐκείνου ὡς ἀγαθοῦ συνέχοντος. Οὐδέποτε οὖν δειχθήσεται ἡ ὕλη δίχα τοῦ εἴδους καί τῶν ποιοτήτων. εἶτα κοσμηθείσης. Οὐκ ἔστιν ἀγαθοειδές: Καλῶς καί ἀκριβῶς ἐπί τῶν ἀγγέλων τέθεικε τό ἀγαθοειδές· ὁ μέν γάρ Θεός οὐσιωδῶς αὐτό τό ἀγαθόν ὤν. Σοῦτο γάρ ὑγιές ἐστι φρονεῖν. τά δέ μετ' αὐτόν. Ἐν μέν οὖν τ῵ Θε῵ ἐστιν. ὅπερ αἰσθητόν. ἔσται καί μή ὄν· καί εἰ ἔστιν ἀγαθόν. καί Μανιχαίους τούς τοῦ κακοῦ δόγματος προεστῶτας). ὡς διδάσκει Μωσ῅ς ὁ θεῖος.φύλλων εὑρήσεις αὐτόν λέγοντα. εἰ καί ἐξ ἑλληνικῶν σαφηνίζεται δογμάτων (πρός γάρ Ἕλληνας μάχεται μάλιστα. (≡14S_150≡> γ. ὡς ἐκ μετοχ῅ς καί ἔξωθεν ἀγαθυνόμενα τῆ περί αὐτόν ἐφέσει. οὐ πρότερον ὕλης ἀμόρφου ὑποκειμένης. οὐκ αὐτόχρημα ἀγαθά. οὕτω καί τό ὄντως ὄν. δηλούσας δέ ὅμως τόν σκοπόν τοῦ θείου τούτου ἀνδρός τό ὀρθόν. κρεῖττον δέ τ῅ς ὕλης. τό μή ὄν ἀνείδεον ἄν εἴη καί ἀνούσιον. καί ἀσχημάτιστον· ἐξ οὗ γάρ τά ὁρατά καί τά ἀόρατα γέγονεν. καί πόθεν ἄγγελοι ἐγένοντο δαίμονες. οὐχ ὅτι παντελῶς οὐδέν ἐστιν. καί ἄποιον. Ἔστι γάρ αὕτη ὁ Θεός· εἰ γάρ εἶεν ἀρχαί διάφοροι. Σό μή ὄν οὖν τοῦτο καί ἀνείδεον ὕλην ἐκάλεσαν οἱ παλαιοί. ἤ τό ὕδωρ ἄνευ ψυχρότητος ἤ ὑγρότητος ἤ τοῦ κυανίζοντος χρώματος. Διά τοῦτο καί λόγῳ θεωρητήν εἶπον τήν ὕλην ἀνείδεον. ἐκ τούτων [40] . Ἀλλ' ἐπειδή τά ὄντα οὐσίαι εἰσί καί εἴδη. Λέγει γάρ. Ἡ γ῅ καί ὁ ἀήρ ὁμοίως. δεῖ πλατύτερον παραστ῅σαι. Εἴτα λοιπόν. β. πῶς δέ καί προνοίᾳ ἐστί τό κακόν. ἐκ τίνος ἀρχ῅ς παρήχθη τό κακόν· καί εἰ ἐξ ἄλλης αἰτίας. οὔτε εἴδωλον τοῦ ὄντως ὄντος. καί αὐτό τό ἀγαθόν· παρ῅κται γάρ ἐκ μή ὄντων ὑπό τοῦ Θεοῦ καί ἡ ὕλη· ἀλλ’ οὐχ ὥς τινες ὑπέλαβον ἀνείδεος καί ἀσχημάτιστος· ὅθεν οὐδέ ἀρχή τῶν αἰσθητῶν ἡ ὕλη.

εἰ μή δοίημεν κακόν ἐναντίον (≡14S_154≡> τ῵ ἀγαθ῵. πῶς θαυμασίως πλέκει τήν λύσιν ἐκ διαφόρων ἐπιχειρημάτων. «καί ἔσονται ὡς μή ὄντες». καί παρ῅λθον. ἤτοι θυμούμενος (ὡς ἐν ὑποδείγματι δέ ὁ λόγος. καί ἐζήτησα αὐτόν». Σό οὖν ἁπλῶς αὐτόκακον οὐδαμῆ οὐδαμῶς. οὔτε τοῦ ἐναντία ἔσται. οὔτε ὄν. Νῦν δέ φησιν ὁ ἀντιθείς. ἀλλά κατά στέρησιν τοῦ ἀγαθοῦ γινόμενον. κακόν τι ποιοῦντος τοῦ πρός ὅν θυμοῦται. οὔτε πάντῃ ἀγαθόν. Καί εἰ τά ὄντα πάντα: Ἔφημεν ἀνωτέρω. καί ἐν Θε῵ λέγεται. τουτέστι τό ἀγαθόν τῆ τοιαύτη κινήσει χρ῅ται. ὡς ἐξ εὐλογαφανοῦς ἀντιθέσεως· εἰ γάρ μή δοίημεν εἶναί τι τ῵ καλ῵ ἐναντίον. ὡς ἔσχατον τῶν ὄντων. πλατέως γυμνάζει τήν ὑπόκρουσιν. καθό καί ἀναίσθητος καί ἀνείδεος ὁρ᾵ται· ὅθεν νοήσεις καί τό παρά Ἀβδιοῦ τ῵ προφήτῃ εἰρημένον. ἔσται αὐτό τό ἀγαθόν ἐναντίον ἑαυτ῵ ἐν τοῖς κατ’ ἔλλειψιν τοῦ ἀγαθοῦ ἁμαρτάνουσιν· ἀλλά καί πρό τ῅ς [41] . τό δέ τ῅ς ὕλης κατ' ἔλλειψιν τ῅ς ἀγαθότητος. πρός τούς ἁμαρτωλούς δηλονότι. δι' ἀγαθότητα αὐτοῦ γενομένη. τουτέστιν ἡ ὕλη. καί ὅτι μόνη ἡ πρόνοια διοικεῖ τό ὅλον. ἀλλ’ οὖν οὐκ ἔστιν. εἰ ὁ Θεός ὑπερουσιως (≡14S_152≡> ὤν λέγεται ὡς ἄναρχος καί πάντων αἴτιος. ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ ταύτην ἔσχε. μή ἔχον ὑπόστασιν· μή οὖν ὑπολάβοις αὐτόν ἐναντίον λέγειν τι. οὔτε ἐν τοῖς μή οὖσιν. δεικνύς ὡς οὔτε ἐνυπόστατον τό κακόν. ἤ καί σφόδρα ἐπαίρεται. ἀλλ’ αὐτό τό ἁπλῶς κακόν) οὔτε ἐν τοῖς οὖσίν ἐστι. ἥτις ὡς εἶδος καί ποιότης συμβαίνει τ῵ λογικ῵ καί ἀποσυμβαίνει. ὡς ὑπερούσιου τοῦ Θεοῦ. τό ἀντίθετον. τουτέστι τό κακόν. ὡς ἐκ τούτου μίαν ἀγαθήν ἀρχήν εἶναι τοῖς οὖσι. πρός τό ἐναντίον τοῦτον μεταγαγεῖν βουλόμενος. ὡς δοκεῖ). εἰ καί διά τοῦ μεμίχθαι τοῖς αἰσθητοῖς οὐ πάντῃ κακόν. καί ἔστιν ἐντεῦθεν εἰκότως ἀνουσιώτερον τ῅ς ὕλης. § 19. Σαῦτα καί ἐν τοῖς προβλήμασιν ἐξήτασεν ὁ θεῖος οὗτος ἀνήρ· παρακατιών γάρ ἀναλύει σαφῶς τά προβλήματα. Καί τοῦτο αἰνίττεσθαι τό ἐν ψαλμ῵ τριακοστ῵ ἕκτῳ εἰρημένον· «εἶδον τόν ἀσεβ῅ ὑπερυψούμενον ὡς τάς κέδρους τοῦ Λιβάνου. οὐκ ὀφθήσεται ἀγαθόν ἡ ἀρετή. τοῖς ὁπωσοῦν ἐφιεμένοις τοῦ ἀγαθοῦ. τουτέστιν ἴχνος· ἅμα γάρ τ῵ φαν῅ναι διαλέλυται. καί ἀνούσιον. τό αὐτό κακόν ὡς πάντῃ οὐδέν ὄν. εἰ καί ὅλως παραγωγήν ἔσχε τό κακόν. «καί οὐχ εὑρέθη»· τοῦτο γάρ δηλοῖ.δεικνύς. καί μή ὄν λέγεται. ἀντί τοῦ 'ἐν τοῖς ὑλικοῖς' ὡς νοουμένοις ἐν τ῵ ὑπερουσίῳ. ὡς δηλοῖ διά τό ἄστατον· ἔχει μέν γάρ τό κακόν ἐν τ῵ ἀστάτῳ μερίδα δέ τοῦ ἀγαθοῦ. ὅτι. τουτέστι τόν τόπον αὐτοῦ. οὔτε ἀρετ῅ς ἐπαινουμένης. ΢ημείωσαι. ἐπειδή καί ὑπό Θεοῦ παρήχθη. οὔτε ὡς μή ὄν λογιζόμενον. ἀλλά καί τοῦ μή ὄντος. Ὁ τῶν ὄντων σκοπός: Καί γάρ ὁ ὀργιζόμενος. Πόθεν οὖν ἐστι τό κακόν: Ἐντεῦθεν ἀντίθεσιν προτιθείς. ὅ ἐστι τ῅ς ὕλης. οὔτε καταλείψει τόπον ἑαυτοῦ. Σό κακόν οὐκ ἔστιν ἐκ τἀγαθοῦ. καί ἐν Θε῵ ἐστι· αὐτόκακον (οὐ λέγω ἡ κακία. καί ἰδού οὐκ ἦν. ὅτι τό κακόν. οὔτε ἐν φύσει. τό κακόν πλέον ἀφέστηκε τοῦ ἀγαθοῦ. ἀλλ’ ἀναμίξ ἀδιάκριτα ἔσται πάντα.

διά τοῦ ἀλόγου καί τοῦ λογικοῦ. πῶς ἐν ψυχῆ καί πρό ἐνεργείας διακέκριται τά κακά ἐκ τῶν ἀρετῶν. ἡ μέν γάρ περί χρήματα. οἷον τό ὠόν φθείρεται μέν. ὡς ἐκάλεσε Μωϋσ῅ς τόν δημιουργόν Λόγον. ἀκολασία δέ ἡ ἡλιθιότης ἀπό τοῦ ἐπιθυμητικοῦ. ὡς ἀπεδείξαμεν. § 20. ὡς ἵπποι μέν σφηκῶν γένεσις. τουτέστι τ῵ ἐνδιδόναι τ῵ ἀλόγῳ καί μή κρατεῖν αὐτοῦ. ἀλλ’ οὖν ἡ φθορά αὕτη. ὡς ὄμμα σκότους ὄντος. πῶς ἔσται τό κακόν αὐτό ἑαυτό φθεῖρον. ὅταν δέ τό ἄλογον μέρος τ῅ς ψυχ῅ς. μεταστοιχειοῦται δέ εἰς πτηνόν· καί ὁ κύαμος δέ. εἰ ὑφέστηκε τό αὐτόκακον· οὐ γάρ τό τινι κακόν. εἰς οὐδέν τῶν ἀγαθῶν ἐμποδίζεται. ᾞ κακόν: Σό 'ᾖ κακόν' ἀντί τοῦ καθ' ὅ κακόν. ἡ δέ θρασύτης περί τό ὁρμᾶν ὑπερβολή. Κακύνεται οὖν τό ἄλογον ἐκ τ῅ς πρός τήν ὕλην ἐπιμιξίας. ὡς τό εὐφθαρτότερον· ὕλη δέ ἐστι. Εἰ γάρ ἐν τῆ ὕλῃ τό κακόν. τ῅ς ἀδικίας εἴδη πρός τήν τ῅ς ὀρέξεως ὕλην. κωλύεται ὁρᾶν· οὐ δείκνυσιν οὖν τοῦτο. καί πάλιν. πρός τό λογικόν τ῅ς ψυχ῅ς μέρος. Ἤ οὐχί πολλάκις: Ἔτι τ῅ς ἀντιθέσεώς εἰσι καί ταῦτα. Καί ἔσται τό κακόν: Λύσις τῶν προβληθεισῶν ἀντιθέσεων. καί ὄν τό κακόν· κἄν γάρ τό κακόν φθορά ἐστι τῶν ὄντων. ὡς αὐτή φθαρτή οὖσα. ἡ δέ περί τιμάς συμβαίνει. ὅτι μ᾵λλον καί ἐν τοῖς οὖσίν ἐστι. Καί μή ὄν δέ λέγεται ἡ ὕλη κατά ἀντιπαράθεσιν τ῅ς θείας κατά οὐσίαν ὑπάρξεως. εἰ ἐν τοῖς οὖσι τό φθείρεσθαι ὁρ᾵ται. ἕτερον ἔσθ’ ὅτε εἰς γένεσιν ἄγει. κακύνεται. ἤγουν εἴ τινα τῶν ὄντων ὑπόκειται φθορᾶ. εἰ ἡ φθορά κακόν. Πρός τόν λόγον: Ἀντί τοῦ. τό δέ λογικόν οὐ τ῵ μεμίχθαι τῆ ὕλη. Καί εἰ φθορά ἐστι τῶν ὄντων: Ἀντί τοῦ. καί ἄλλα μυρία τοιαῦτα. [42] . καί τοῦτο ἑαυτό φθείρει· διά τοῦτο γάρ ἡ ὕλη καί ἀνούσιος λέγεται κατά ἀντιπαράθεσιν τ῅ς ὑπερουσίου τοῦ Θεοῦ οὐσίας. Γίνεται δέ καί ἀπό τῶν ἐνεργειῶν εἴδη κακῶν· ἡ μέν γάρ δειλία οἷον περί τό ὁρμᾶν ἐστιν ἔλλειψις.. ταῦροι δέ μελισσῶν. Γίνεται δέ καί κατά προσθήκας εἴδη κακῶν καί ἀπό τῶν μερῶν τ῅ς ψυχ῅ς· δειλία μέν γάρ ἧ θρασύτης ἀπό τοῦ θυμικοῦ. τοῦτ' ἔστι τό αὐτόκακον. τοῦτο δηλοῖ. ἐπικρατῆ. ὅπερ μέμικται ὕλη καί σώματι. ἐκ τούτου δείκνυται τό εἶναι τό κακόν· τό γάρ 'οὐκ ἐκβάλλει'. τότε ἐμποδίζεται τό λογικόν οἰκείως ἐνεργεῖν. ὥς φησιν ὁ Ἀπόστολος. εὔδηλον. καί οὐκ ἀεί οὖσα. φθείρει δέ ἡ φθορά καί τό κακόν. ἡ δέ ἀκολασία περί τό πάσχειν. (≡14S_156≡> καί ἐν τ῵ μή κρατεῖσθαι αἰχμαλωτεύοντα τό λογικόν. καί ἀνείδεος κατά ἀντιπαράθεσιν τοῦ εἴδους τοῦ Θεοῦ. καταμασσόμενος καί ἐν τῆ γῆ κρυπτόμενος. ἀλλα καί κακία ἐστίν εἶδος οὖσα καί συμβεβηκός τοῦ κακοῦ· ταῖς γάρ προσθήκαις καθίσταται εἰς τό τόδε τι εἶναι. ἀλλά τ῵ νεύειν εἰς ὕλην. ΢αφές οὖν γέγονε. μετασχηματίζεται εἰς ἐμβρύου εἶδος· καί τά σώματα δέ ἡμῶν εἰς σκώληκας. καί ἕτερα ζῶα.ἐνεργείας τ῅ς ἀρετ῅ς τοῦ ἐναρέτου ἀνθρώπου ὁρῶμεν ἐν τῆ ψυχῆ αὐτοῦ διακεκριμένας τ῅ς ἀρετ῅ς τάς κακίας· ὅταν μέν γάρ τό λογικον μέρος τ῅ς ψυχ῅ς τά οἰκεῖα ἐνεργῆ. μερῶν ὄντων τ῅ς ψυχ῅ς. Σαῦτα δέ τά τοῦ ἀλόγου ἕτερον νόμον δείκνυσιν ἡμῖν «ἀντιστρατευόμενον τ῵ ν῵». οἷον ἀδικία μέν ψυχ῅ς ἐστι πονηρία.

ἀλλά μερικῶς. Σό οὖν κακόν οὐκ ἐν ὑπάρξει. καί κατακρατοῦντος ἔσθ ' ὅτε τοῦ λογικοῦ τ῅ς ψυχ῅ς. τουτέστιν ἐν ἡμῖν. ὅτι καί τά μαχόμενα τῆ δυνάμει τοῦ ἀγαθοῦ δι' αὐτοῦ ὑπέστη καί σῴζεται. τούς δέ ἀφεστηκότας ἀναλόγως τῆ διαστάσει ἧττον ἀκοῦσαι τοῦ φθέγματος. ὡς καί ἤδη ἔφημεν. οἷον ἔφην. Δεῖ οὖν τό κακόν τοιοῦτόν τι εἶναι. ὡς καί ἔσχατον. συνεστάναι ποιεῖ. τοῦ δέ λογικοῦ μέρους. ὡς τοῦ ἀλόγου τ῅ς ψυχ῅ς μέρους μεμιγμένου τ῵ ὑλικ῵ σώματι. ὡς ἐξ ἀμυδροῦ καί ἐσχάτου ἀπηχήματος· ὡς γάρ ἔφημεν. καί αὐτοαγαθόν οὐσιῶδες· οὐ γάρ λέγω νῦν τ῵ ἑτέρῳ ἀγαθόν· συμβεβηκός γάρ τοῦτο· πῶς οὖν ἔσται τό κακόν οὐσιῶδες καί ἑτέροις. οὐδενός κατά τό παντελές ἀμετόχου ὄντος τοῦ ἀγαθοῦ.Μ᾵λλον δέ. ὡς καί φέρον αὐτόν ἐσχάτως· λέγει γάρ καί ἡ ΢οφία· «βρίθει γάρ τό γεῶδες τοῦτο σκ῅νος νοῦν πολυφρόντιδα». ἤδη ὑπόθου τινά βο῅σαι μέγα· καί τούς μέν πλησίον ὄντας καί ἐρρωμένους τό ἀκουστικόν ὅλην δέξασθαι τήν βοήν καί γνῶναι καί τό λαληθέν. ἀλλ' ἐν παρεισδύσει. ἑαυτ῵ κακόν οὐσιῶδες. καί αὐτοειδοποιόν. τοῦ μέν ἀλόγου τ῅ς ψυχ῅ς μέρους. καί ὅμως μετέχον ἀγαθότητος αὐτοῦ. Καί τά μαχόμενα αὐτ῵: Ὅρα πῶς φησιν. οὕτω πάντων ἔσχατον τό σκυβαλῶδες τοῦτο τό παχύ τ῅ς ὕλης μέρος καί γεῶδες· ὅθεν καί ὑποπόδιον λέγεται τοῦ Θεοῦ. καί αὐτό τό ἐστερημένον τοῦ ἀγαθοῦ. τ῵ ὅλως κατά τι μετέχειν τοῦ ἀγαθοῦ· οὐ γάρ ἡ μερική. ὥσπερ ὁ Θεός πάντων αὐτοπέρας καί αὐτόμετρον. ἀλλ' ἡ παντελής ἔλλειψις τοῦ ἀγαθοῦ ἐστι τό κακόν. Ἐκτείνεται δέ ἄχρι τῶν ἐσχάτων: Ἔσχατον νοητέον τά ὑλικά σώματα καί γήϊνα· ὥσπερ γάρ πάντων ἀρχή ὁ Θεός. τοσοῦτον κατά στέρησιν καί ἔλλειψιν τοῦ ἀγαθοῦ ἧττον μετέχει. πάντων καθάπαξ τῶν ὄντων μεμιγμένως κακυνομένων καί ἐχόντων τό εἶναι ἐν τ῵ ἀγαθ῵. ὡς εἴρηται. Καί ἀμιγ῅ καί ὁλόκληρα: Σά μέν ἀμιγ῅ ἀγαθά καί ὁλοτελ῅· ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ ἐγγίνεται τοῖς ὑπερκοσμίοις νοητοῖς. καί διά τοῦτο πρός ὕλην νεύοντος· τό μέν γάρ αὐτόκακον δεῖ θεωρεῖν αὐτοάμετρον. ἐν τῆ τοῦ ἀγαθοῦ στερήσει φαινόμενον. τούς δέ πάνυ πόρρω διεστηκότας ἀμυδρότατα ὡς ἀπηχήματος ὑστάτου ποσῶς αἰσθέσθαι. οὐ μήν ἑτέρῳ κακόν· τοῦτο γάρ εἶδός ἐστι καί συμβεβηκός κακίας. (≡14S_160≡> Παρέστι τἀγαθόν: Ὅσον γάρ ἐπί τό παχύτερον καί ὑλικώτερον ὑποβαίνει τά ἐν δημιουργίᾳ. μετά τήν ἔκθεσιν τ῅ς προτέρας γνώμης ἐξ ἐπιλογισμοῦ τά ἀκριβέστερα παραδίδωσιν. τά δέ μεμιγμένα ἀγαθά περί τά λογικά σώματα θεωρεῖται. αὐτοανείδεον. Οὑκοῦν αἴτιος τῶν (≡14S_158≡> [43] . ὡς ὁρᾶς. μετέχοντος ὕλης διά τοῦ σώματος τοῦ εἴδους μετέχοντος. ἅτε καί ἀσωμάτοις. ρέποντος πρός τό ἄλογον καί ἐνδιδόντος ἔσθ' ὅτε αὐτ῵. ὅτι καί ἐν τοῖς θείοις λόγοις ἀκώλυτος ἡ ἐξ ἐπιλογισμοῦ τῶν ἀκριβεστέρων παράδοσις· ἰδού γάρ. ΢ημείωσαι. ἀλλά πάντων πρός τήν ἰδίαν ἐπιτηδειότητα μετεχόντων τοῦ ἀγαθοῦ. Καί τήν ἑαυτοῦ στέρησιν: Σό μή ὅλως ἐστερημένον τοῦ καλοῦ.

Ἐκ τούτου οὖν καί οἱ θεομαχοῦντες. Σί οὖν. Ὅμως. μή τ῅ς ἕξεως. καί τά νοῦ. ὡς μηδέ παραχθέντα ὑπό τοῦ ἀγαθοῦ. Σίς ἄλλος δημιουργός. ὅτι οὐκ ἔστιν οὐσία τό ἁπλῶς αὐτόκακον· καί φησιν. κἄν διεφθαρμένη δοκῆ ἡ φιλία εἶναι. Ἀλλ' οὔτε δύναταί τι ὑφεστάναι. τοῦ ἀγαθοῦ μετέχον κατά συμβεβηκός· πολλά μέν γάρ καί καταλειφθέντα ὑπό τ῅ς προσγενομένης ἕξεως. ἐν ᾧ συνίστασθαι χρή. Ἔνθεν καί ὁ θυμικός ἔσθ' ὅτε ἐσφαλμένως ἐπέξεισιν· ὅμως οὐκ ἄμοιρος ἀγαθοῦ. διά τό ὅλως εἶναι ὑπό τοῦ ἀγαθοῦ. καί τό τοῦ πλάσματος αὐτεξούσιον· εἴρηται γάρ· «ἡ ἀγάπη πάντα στέγει»· καί πάλιν «ὁ ἀνατέλλων τόν ἥλιον αὐτοῦ ἐπί δικαίους καί ἀδίκους». συνδοξάζει δέ οὕτω λοιπόν τ῵ ἀλόγῳ. καί ἁμαρτωλῶν ἀνέχεται. Ἀλλά καί τά ζω῅ς ἄμοιρα. ἤτοι ποιότητος. ὡς πάντων ἀρχή καί δημιουργός. μένει συνεστῶτα· οἷον ὁ σίδηρος πυρωθείς καί θερμότητος ἄκρας μεταλαβών. ὥς φησιν ὁ Ἀπόστολος.κακῶν ὁ Θεός. σβεσθέντος τοῦ πυρός. ἵνα καί τήν ἰδίαν δείξη φιλανθρωπίαν. διά δέ γ῅ς παριόν. καί ὅμως ἐστί καί πρόεστιν· οὕτω δέ καί οὐκ ἔστιν εἰπεῖν ἐπί τοῦ ἀγαθοῦ· εἰ μή γάρ μετέχοι ποιότητος τοῦ ἀγαθοῦ. καί ἔτι συνέστηκεν· οὕτω καί τά χιονιζόμενα καί ψυχόμενα. ἐμποδίζεται μέν τά οἰκεῖα ἐνεργεῖν. ὅμως ὑφίσταται. ἐπειδή κατά ψευδοδοξίαν δοκεῖ αὐτός ἀγαθοῦ τινος ἔχεσθαι καί ἡνῶσθαι κατά φιλίαν τ῵ συμφθειρομένῳ αὐτ῵. ἀλλά μερικῶς αὐτό τό ἐστερημένον τοῦ ἀγαθοῦ συνεστάναι. ὡς ἐν στερήσει ὤν τοῦ ἀγαθοῦ κυρίως οὐκ ἔστιν. ὁ ἀκόλαστος ἐν τ῵ ἀκολασταίνειν οὐκ ἐστέρηται τοῦ ἀγαθοῦ. ἀλλ' οὔτε ὄντων ἐκθυμεῖ· τί γάρ ἐστιν αὐτοακολασία δίχα τοῦ εἴδους τοῦ ἀκολασταίνειν. καί ὅμως ὑφέστηκε· καί φησί μέν κατ' αὐτό τό ἀκολασταίνειν. καί ἄστρα. ἔτι συνέστηκεν. ὅτι οὐδέν τῶν ἐν τοῖς οὖσι καί ἐν δημιουργίᾳ ἀμέτοχόν ἐστι παντελῶς τοῦ ἀγαθοῦ· τά γάρ πάντῃ ἄμοιρα τοῦ ἀγαθοῦ. μένει ὅπερ ἦν· καί τό ὕδωρ καθ' ἑαυτό μέν τό στοιχεῖον ἄποιον λέγεται εἶναι. οὐ δύναται ὑφεστάναι «ἐν αὐτ῵ γάρ ζῶμεν καί ἐσμέν». συγχωροῦνται· τό γάρ μή ἐστερημένον τοῦ καλοῦ. παυσαμένης τ῅ς ψυχρότητος. ποιεῖ τό ὅλως μετέχειν τι τοῦ ἀγαθοῦ. (≡14S_162≡> ἤτοι ποιότητος. οὔτε αἱ ψευδεῖς διάνοιαι τῶν διανοιῶν τοῦ λογικοῦ μέρους· οὔτε γάρ διάνοιαι κυρίως αἱ ψευδεῖς. Καί οὐσίας δέ ὁ Θεός ἐξῄρηται ὑπερούσιος ὤν. Σό προκείμενον αὐτ῵ ἐστιν ἀποδεῖξαι. ὡς τά κτήνη. οὔτε εἰσί. μήτε συμψηφίζεσθαι ταῖς πράξεσιν αἱ γάρ ψευδοδοξίαι οὔκ εἰσι τοῦ λογικοῦ δόξαι. ὡς δένδρα. Σό δέ κατά πάντα τρόπον. παύεται τ῅ς ποιότητος. Οὐ γάρ ἡ μερική. καί λίθοι. Μή γένοιτο! Ὁ μέν γάρ Θεός. ὅτι. ὅταν κρατηθῆ ὑπό τοῦ ἀλόγου μέρους τό λογικόν τ῅ς ψυχ῅ς. δοκῶν ἐπί διορθώσει τοῦ κολαζομένου τ῵ θυμ῵ χρ῅σθαι. καί διά τοῦ ἀγαθοῦ φαντασίαν ἔχει· οὐ γάρ δεῖ ἀγνοεῖν. καί ὁ αἰσχρός οὕτως ὑπονοῶν ἀγαθόν τέλος τήν ἡδονήν. ἀλλ’ ἡ παντελής ἔλλειψις τοῦ ἀγαθοῦ ἐστι τό κακόν· καί οὐ τό [44] . (≡14S_164≡> ὡς μήτε κρατεῖν αὐτοῦ τῶν ὁρμῶν. ἐκεῖθεν ποιοῦται· καί ὅμως μετοχετευθέν. δι' ὑπερβολήν ἀγαθότητος καί δι' ἀγάπην ἄφατον. ὅμως τοῦ θείου ἔρωτος ἀμυδρόν ἐστιν ἀπήχημα.

οὐ κακόν τοῦτο· οὐ γάρ ἐν τῆ ὁπωσοῦν ἐλλείψει. μετέσχε δ' οὖν ὅμως τοῦ ἀγαθοῦ. ἔχει τι τοῦ ἀγαθοῦ. Σό γοῦν ἐλλεῖπον ὀλίγον τοῦ ἀγαθοῦ οὐ κακόν· δύναται γάρ καί τέλειον εἶναι ὡς πρός τήν ἑαυτοῦ φύσιν· ἔστι μέν γάρ τι ὡς πρός μέν τό ἀγαθόν ἐλλιπές. ὅτι καί ὁ τ῵ θυμ῵ ἀποχρώμενος μετέχειν λέγεται τοῦ ἀγαθοῦ ἐν τ῵ πρός διόρθωσιν κινεῖσθαι τῶν δοκούντων κακῶν· οὕτω καί ὁ χειρίστης. ἐν τ῵ δοκεῖν καλόν ποιεῖν. οὔτε τάξιν ἐχομένη. ἔχομεν ἐξουσίαν πράττειν καί τό κακόν· ἀφισταμένου γάρ τοῦ ἀγαθοῦ. καί ἡ νόσος ἀφανίζεται. κακόν δέ οὐδαμῶς· καίτοι τε ἐλλείψεως μετέχον ὡς πρός τό πρῶτον ἀγαθόν. ἐν ὅσῳ σῴζεται ἐν ἡμῖν. ὅ δή ἀγαθόν μέν ἐστι. λέγει γάρ μή εἶναι ὄν τό κακόν. ἀλλ' ὡς ἐν [45] . Εἰ γάρ μικτόν εἴη τ῵ ἀγαθ῵ τό κακόν. Σό δέ μή παντελῶς ἄμοιρον τοῦ ἀγαθοῦ. Σό γάρ πάντῃ ἄμοιρον: Ὁ σκοπός τοῦ θείου Διονυσίου ἐκ πολλῶν σαφής· μαχόμενος ταῖς τινων Ἑλλήνων δόξαις περί τοῦ κακοῦ. κἄν ἀμυδρῶς καί ἐσχάτως. οὔτε ἐστίν. ἀλλά κατά τό πλέον ἐγγίζον τ῵ κακ῵. καί οὐσιοῦται ἐξ αὐτοῦ. ἤγουν κακίστης ζω῅ς ἐφιέμενος. Οὐκοῦν οὐκ ὄν τό κακόν ἁπλῶς. πῆ δέ μή ὄν διά τό εἶναι ὅλως τόν ποιοῦντα. δ῅λον ὡς οὔτε καθ' ὅλου ἀγαθόν. οὔτε μικτόν ἀγαθόν. οὔτε κακόν ἔστιν εὑρεῖν ἐν ἡμῖν. τουτέστι. μετέχει τοῦ ἀγαθοῦ. ἀλλ’ ἐν τῆ παντελεῖ ἐλλείψει τοῦ ἀγαθοῦ τό κακόν. Καθ' ὅσον καί νόσος: Ἡ νόσος. Οὔτε ὄντων ἐπιθυμεῖ: Ὅτι ὁ ἀκόλαστος. ἀλλά δι' ἀκρασίας τῶν ὑλῶν μι᾵ς ὑπέρ τήν εὔτακτον στασιαζούσης ποιούντων τήν νόσον. μετέχει τοῦ ἀγαθοῦ ἐν τ῵ τ῅ς ἀρίστης ζω῅ς αὐτ῵ δοκούσης ἐφίεσθαι· καί ὁ τό κακόν δέ μετιών. ὡς δέ πρός τήν ἑαυτοῦ φύσιν τέλειον. τοῦ σώματος λυομένου ἐν ᾧ συνεστήκει ἡ νόσος· οὕτω καί ἐπί τοῦ ἀγαθοῦ. ἀλλά τό παντελῶς τοῦ ἀγαθοῦ ἐστερημένον. κἄν τοῦτό τισι τῶν Ἑλλήνων δοκῆ· ὅ γάρ ὅλως ὑπό Θεοῦ παρ῅κται. Σοῦτο δέ προϊών ἐν τ῵ δεκάτῳ κεφαλαίῳ τούτου τοῦ προβλήματος τελείως ἀποδείκνυσιν. Ἄνελε γάρ τά σώματα καί τό φῶς. οὐδ' ἐστί τι ἐν τῆ φύσει. ὅμως κατ' αὐτό τό τ῅ς ἑνώσεως καί φιλίας σχ῅μα ἀμυδρῶς μετέχει τοῦ ἀγαθοῦ. οὐ πάντῃ κακόν· ὥσπερ καί τό ἔλλατον ἐγγίζον τ῵ ἀγαθ῵. ἐφ' ὅσον ὁπωσοῦν ἡ τάξις ἐλλείποι καί τό σῶμα συνίσταται· εἰ γάρ παντελής ἀμετρία λύσει τό σῶμα. Πῶς οὖν ἔσται τό κακόν μή ὑπό τινος οὐσιούμενον. οὔτε αὐτόκακον· ἔνθα γάρ οὐκ ἔστι τό ἀγαθόν. ὡς ἔλλειψίς ἐστιν ὑγιείας. εὔδηλον. οὔτε μέτρον.μερικῶς. οὐδέ ἐν τῆ ὕλη αὐτῆ τῆ ἀνειδέῳ. εἰ καί κατά τό αὐτό τό ἀκολασταίνειν οὔτε ἐστίν οὔτε ὄντων ἐπιθυμεῖ. τουτέστι τῶν ὑλῶν τήν τάξιν. τοῦτο οὔτε ἦν. εἰ μή τό κατά παντελ῅ ἔλλειψιν τοῦ ἀγαθοῦ ὁλοσχερῶς ἄμοιρον ὄν τούτου· τοῦτο γάρ οὐκ ἔστιν οὐδαμοῦ εὑρεῖν. καί ὑπερβολή σωμάτων ἐνύλων. οὔτε ἔσται. Ἐπί τοσοῦτον (≡14S_166≡> μέν οὖν ἡ νόσος ἐστιν ἐν τ῵ σώματι. Κακόν γάρ αὐτό καθάπαξ οὐσιῶδες οὐκ ἄν εἴη. πῆ μέν μή ὄν διά τ῅ς ἐπ' ὀλίγον ἐλλείψεως τοῦ ἀγαθοῦ. (≡14S_168≡> καί τήν ἑαυτοῦ στέρησιν οὐσιοῖ ἐν τ῵ ὅλως μάχεσθαι ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ· εἰ γάρ ἀκράτως καί παντελῶς ἀπουσία εἴη τοῦ ἀγαθοῦ. Πρός τό δοκοῦν καλόν: ΢ημείωσαι. οὔτε εἶναι δύναται. καί οὐκ ἔσται σκιά.

Π᾵σα γάρ δυάς: Ὅτι π᾵σα δυάς οὐκ ἀρχή· μονάς δέ πάσης δυάδος ἀρχή.. Οὐκοῦν οὐχ ἁπλοῦν ἡ ἐκ συνθέσεως ἀρχή· καί πῶς ἄν κληθείη ἀρχή. Σῆ ὅλως αὐτοῦ μεθέξει: Ὅτι τῆ μερικῆ τοῦ ἀγαθοῦ μεθέξει. τήν μέν μονάδα τοῦ παντός ἀριθμοῦ ἀρχήν τιθεμένη. Διό καί φίλα τά ἀγαθά: Ἐπειδή τοῦ ἀγαθοῦ πάντα μετέχει. Ἡ τοίνυν ἀρχή τό ἁπλούστατον ἐν ἑκάστῳ γένει δηλοῖ. οὔτε φαίνεται. Παντελῶς ἐναντία: ΢ημείωσαι ταῦτα· πάνυ γάρ κατά Μανιχαίων ἀγωνίζεται.ὑποκειμένῳ. ἀλλ’ εἶδος κακοῦ· τό γάρ πάντῃ κακόν αὐτό οὔτε ἐστίν. τό δέ κακόν δίχα τοῦ ὑποκειμένου τοῦ ὑπό τοῦ ἀγαθοῦ φυλαττομένου· πάντα γάρ ἐξ αὐτοῦ οὔτε ἐστίν. οὐ γάρ ἐστιν ἁπλ῅ ἀρχή ἡ δυάς. ἀφ' οὗ μονάδων συντεθεισῶν. καί ἡ στέρησις αὐτοῦ οὐσίωται. τήν δέ δυάδα τῶν ἀρτίων. Δ῅λον οὖν ἁπανταχόθεν. (≡14S_172≡> καλά [46] . Ἄτοπον καί ἀδύνατον: ΢ημείωσαι. μετέχει ἀμυδρῶς τοῦ ἀγαθοῦ· πάντα (≡14S_170≡> γάρ τά ὄντα ἐν τ῵ ἀγαθ῵ εἰσι καί μένουσιν· εἰ δέ οὐδέν ἔχει ἀγαθοῦ. ὅτι καί ἐπί τοῦ Θεοῦ καλῶς λέγεται ἔν τισι τό 'οὐ δύναται. ἤ ἐν τ῵ ἀγαθ῵ ἐστιν· οὐδέ γάρ φύσις πυρός τό ψύχειν· εἰ δέ ἄρξεται ψύχειν. τί φησι παρακατιών· εἰ γάρ πάντα μετέχει τοῦ ἀγαθοῦ καί ἐν π᾵σι τοῖς οὖσίν ἐστι τό ἀγαθόν. οὔτε ὕπεστιν· αὐτό γάρ τό θέλειν ὑπεῖναι ἀγαθ῅ς ἐστι μεταλήψεως. ὅ μηδέ ἐστι. οὐκ ἔσται πῦρ. καί αὐτό καθ' ἑαυτό ἀγαθόν. οὐσιοῖ ἄρα τό κακόν. ἡδον῅ς δέ αἰσχρ᾵ς ὡς ἀγαθοῦ τινος ἀντέχεσθαι. Ἡνίκα τοῖς μέν ἔστι κακόν: Σαῦτα εἴδη εἰσί τοῦ κακοῦ. καί ἀρνήσασθαι ἑαυτόν οὐ δύναται». καί αὐτ῵ τ῵ εἶναι εἰς τό ἀγαθόν ἀνάγονται. ἤ οὐκ ἔστιν. ἀλλά σύνθετος. τό κακόν. ὡς καί ὁ Ἀπόστολός φησιν· «εἰ ἀπιστοῦμεν. ἀλλά παντελῶς ἀνύπαρκτον καί οὐδαμῆ οὐδαμῶς ὄν. Σό γάρ τόδε εἶναι κακόν. ἐπειδή μετέχει. Καί οὐσιοῖ: Σουτέστιν οὐσιοῖ τό κακόν· εἰ γάρ τό κακόν στέρησίς ἐστι τοῦ ἀγαθοῦ. μή ὄντος ὑποκειμένου τινός. Καί μήν οὔτε δύο: Ὅτι οὐ δυνατόν δύο ἐναντίας ἀρχάς ἐναντίων εἶναι. τῶν δυάδα ἀρχήν ἐναντίων δογματιζόντων ἀνοήτως· ἡ μέν γάρ ἀριθμητική τό ἐν ἀριθμοῖς διαίρεσιν ἔχον πλήθους εἰς πέρας ἀνάγει. Οὐδ' ἐκτός δυσχερείας: Οὐκ ἀβλαβής. τό δέ ἀγαθόν οὐσιοῖ τήν ἑαυτοῦ στέρησιν. οὐκ αὐτόκακον. ὡς ἀνωτέρω πολλάκις εἴρηται. τό ἕν. ὡς ἀσύστατον τῶν δύο ἀρχῶν τό δόγμα. ὅπερ στέρησις ἐστι τοῦ ἀγαθοῦ. τό δέ ἀγαθόν καί δίχα τοῦ ὑποκειμένου καί φύσιν ἔχει καί σῴζεται. τό ἀγαθόν καί τό καλόν τῶν πάντων οὐκ ἄν εἴη τό πρῶτον καλόν. προδήλως. δυάς ἀπετελέσθη. ὡς προείπομεν· οὐ γάρ τό οὐσιῶδες αὐτόκακον. Πρό γάρ τ῅ς συνθέτου ταύτης ἀρχ῅ς ἔσται ἡ κυρίως ἀρχή. οὗ πάντα μετέχοντα. Οὐκοῦν καί τό κακόν. κἄν κατ' ἔσχατον ἀπήχημα. οὔτε φθείρεται· πῶς γάρ. Πῶς οὖν ἡ δυάς ἀρχή πάντων ἔσται. ΢ημείωσαι κατά Μανιχαίων. ἐκεῖνος πιστός μένει. ἐάν μέν ὕπεστι. τοῦ ἀγαθοῦ· ὅρα γάρ.

γίνονται, ὁμοιωθέντα πως τῆ μεταλήψει τ῵ καλ῵, πλήν πολλ῵
ἀμυδρότατα ὁμοιοῦται τοῦ ἑνός ἀγαθοῦ καί καλοῦ, καθάπερ αὐξομένου
καί εἰς τήν τῶν καλῶν φύσιν ἐκφαινομένου· ὅθεν, καί πάντα καλά λίαν.
Ἡ δέ τῶν καλῶν φύσις, προϊοῦσα κατά πλ῅θος, ἤδη πως καί εἰς τά
σύνθετα, ἅ δή καί μάλιστα καλά εἰώθασι καλεῖν οἱ ἄνθρωποι,
ἀποδείκνυται πολλαχῶς τοῦ κακοῦ συντιθεμένου καί κατά πολλούς
τρόπους λεγομένου· τό δέ ἐν τοῖς οὖσι καλόν οὔτε οὐσία ἐστίν, οὔτε γένος,
ἀλλά συμβεβηκός ὁμοιότητά τινα κεκτημένον, κατά μικρόν
συναπτομένην· οὐ γάρ καθ' ἕν εἶδος λέγεται τά καλά, ἀλλά πολλαχῶς·
προσέοικε δέ μόνον ἀλλήλοις ὡς ὅμοια, κἄν πολυειδῶς περί τό καί αυτά
καλά εἶναι κατά τά οἰκεῖα εἴδη ἕκαστα, καί κατά τοῦτο ἅτε ὁμοιούμενα
καί προσήγορα ὄντα ἀλλήλοις.
Εἰ δέ ἐν Θε῵ τἀγαθόν: Ὅτι τό ἀγαθόν ἐν Θε῵ ὕπαρξίς ἐστιν.
Οὔτε ἁπλῶς: Ἀντί τοῦ, ἀϊδίως.
Κατά χρόνον. Ἀντί τοῦ, μεθεκτῶς.
§ 22. Ἀλλ' οὔτε ἐν ἀγγέλοις: Περί ἀγγέλων, ὅτι οὔτε ἐν αὐτοῖς τό
κακόν, καί διά τί ἄγγελοι λέγονται.
Σήν ἀγαθότητα τήν θείαν: Θεῖα λέγει τά περί φύσεως ἀγγέλων τῶν
μεινάντων θεοειδῶν. Εἴπομεν δέ ἀνωτέρω, διατί ἀγαθοειδεῖς καί οὐκ
αὐτοαγάθους τούς ἀγγέλους φησί· κατά τάς αἰτίας τοίνυν ταύτας οὔτε ἐν
ἀγγέλοις τό κακόν. Ἐτυμολογεῖ δέ, διά τί ἐκλήθησαν ἄγγελοι.
Εἰκών ἐστι τοῦ Θεοῦ: ΢ημείωσαι, ὅτι τούς ἀγγέλους εἰκόνας φησί
τοῦ ἀγαθοῦ· καἵ σημείωσαι πῶς λέγει.
(≡14S_174≡> Ἀλλά τ῵ κολάζειν: Ὡς ἐξ ὑποκρούσεως προλαμβάνει τήν
τινων αἱρέσεων ἀντίθεσιν, τῶν τούς κολαστάς κελεύσει Θεοῦ ἀγγέλους,
καί αὐτήν δέ τήν κόλασιν τοῦ κακοῦ τιθεμένων· καί εὐθύς ἐκλύει ταῦτα
φιλοσοφώτατα καί προσφυῶς, καί ἐκ τῶν ἱερέων τούς ἐναγεῖς καί
βεβήλους τ῅ς Ἐκκλησίας εἱργόντων καί ἐξωθούντων ἐπί βεβήλοις καί
ἐναγέσι πράξεσι, δηλῶν ὡς οὐδέ αὐτοί, τιμωρούμενοι τούς ἐναγεῖς, ἐκ τοῦ
κακοῦ εἰσι· μή γένοιτο! εἴρηται γάρ· «οὐ γάρ εἰκῆ τήν μάχαιραν φορεῖ·
διάκονος γάρ ἐστι Θεοῦ εἰς ὀργήν τ῵ τό κακόν πράσσοντι». ΢ημείωσαι οὖν
τάς λύσεις· πολλάς γάρ ζητήσεις διαλύει τῶν λεγόντων, Εἰ ἐκ Θεοῦ οἱ
δήμιοι καί οἱ ἄρχοντες.
Οἱ τόν βέβηλον τῶν θείων μυστηρίων ἀπείργοντες: ΢ημείωσαι, ὅτι
δεῖ τούς βεβήλους ἀπείργεσθαι τῶν θείων μυστηρίων διά τῶν ἱερέων.
Οὐδέ τό κολάζεσθαι: Ὅτι οὐ τό κολάζεσθαι κακόν, ἀλλά τό
κολάσεως ἄξιον γενέσθαι. ΢ημείωσαι περί ἱερέων καί ἀρχόντων, τῶν
βεβήλους κολαζόντων.
Ἀλλ' οὔτε οἱ δαίμονες: Ὅτι οὔτε οἱ δαίμονες φύσει κακοί.
Ἔπειτα οὐδέ τοῦτο παντί. ΢ημείωσαι, ὅτι οὐ παντί καί ἀεί κακόν ἡ
φθορά, ὡς ἐπί θηρίων καί ἑρπετῶν καί βοτανῶν ὀλεθρίων.
Ἀλλ' οὐδέ φθείρεται: Ὅτι οὐδέ φθείρεταί τι τῶν ὄντων, καθ' ὅ οὐσία.
[47]

Ἀλλά τῆ ἐλλείψει: ΢ημείωσαι, ὅτι φθοράν καλεῖ καί τήν πλημμελ῅
καί ἀναρμόνιον παρά τήν τάξιν κίνησιν τ῅ς φύσεως. Ἔχεις δέ καί τοῦτο
παρά τ῵ Ἰεζεκιήλ περί τοῦ διαβόλου· «ἐφθάρη ἡ ἐπιστήμη σου σύν τ῵
κάλλει σου»· φησί δέ τό παρ' (≡14S_176≡> Ἕλλησι καί Μανιχαίοις λεγόμενον
διαλύων, ὅτι οὔτε οἱ δαίμονες φύσει κακοί. Εἶτα τά καθ' ὑπόθεσιν παρ'
αὐτῶν ἀντιτιθέμενα προτίθησι καί διαλύει, λέγων· Πρῶτον μέν οὐ
φθείρουσιν οἱ δαίμονες οὐσίας· αἱ γάρ οὐσίαι καθ' ὅ οὐσίαι, οὐ χωροῦσιν
εἰς ἀνυπαρξίαν· ἔπειτα, καί εἰ τοῦτο ἦν, οὐ π᾵σιν οὐδέ παντων ἡ φθορά
κακή, ὡς ἐν τοῖς θηρίοις, καί τοῖς ἕρπουσιν, καί πόαις ὀλεθρίαις, καί τοῖς
ἄλλοις τοῖς ὁμοίοις. Ζητητέον οὖν, μή δύναμιν ἤ ἐνέργειαν φθείρουσιν οἱ
δαίμονες, καί τέως ἐν συντόμῳ χρή εἰπεῖν, τί δύναμις καί τί ἐνέργεια·
ἰστέον οὖν, ὅτι ἡ διαφορά τ῅ς δυνάμεως πρός τήν ἐνέργειαν τοιαύτη ἐστίν,
ὡς ἡ ἕξις πρός τήν ἐνέργειαν τήν κατά τήν ἕξιν· ἡ μέν οὖν ἕξις ποιότης
ἐστίν ἔμμονος. ΢αφές δέ ἔσται οὕτω· Σό πῦρ δύναμιν ἔχει θερμαντικήν,
καί ἔστιν αὐτοῦ ἕξις, ἤτοι ποιότης, τό θερμαντικόν. Ἔστιν οὖν ἐνέργεια ἡ
κατά τήν ἕξιν, ἤτοι ποιότητα, ὅτε καί τι σῶμα θερμαίνεται· ἰδού γάρ
ἀποτελεῖται ἡ ἐνέργεια τ῅ς ἕξεως τοῦ πυρός· ἡ οὖν δύναμις παρ' ἑαυτ῅ς
ἔχει τήν ἐνέργειαν· αὐτ῅ς γάρ ἐστι τ῅ς δυνάμεως ἡ ἐνέργεια τό ἐξ αὐτ῅ς
ἀποτελούμενον· ἡ γάρ δύναμις κατά τό ποιεῖν λαμβάνεται. Υθορά οὖν
δυνάμεως ἡ ἐνέργεια, ὥσπερ οὖν καί οὐσίας ἡ δύναμις, ταὐτόν δέ καί περί
τ῅ς ἐνεργείας ἡ παρά τήν τάξιν καί τήν συμμετρίαν καί ἁρμονίαν
ἀσθενής πρόοδος, καθ' ἥν προϊοῦσαν πλημμελῶς οὐ δύνανται μένειν ὡς
εἶχον ἡ δύναμις, καί ἡ ἐνέργεια, καί ἡ οὐσία· εἰ γάρ παντελής, ὡς ἔφημεν,
ἔσται ἀσθένεια, οὐ μήν ἡ μερική τῶν εἰρημένων· καί τό ὑποκείμενον
φθείρει, ἐν ᾧ ἡ δύναμις καί ἡ ἐνέργεια, καί οὔτε ἡ δύναμις καί ἡ ἐνέργεια,
ὡς οὔτε ἡ οὐσία, (≡14S_178≡> ἀλλ’ οὔτε αὐτή ἡ φθορά παραλειφθήσονται,
ἀπολομένων ἐκείνων περί ἅ ἡ φθορά. Ἐνέργεια μέν οὖν νοητῶν καί
νοερῶν νοῶν τό κατά φύσιν πράττειν, τουτέστι τό εἰς Θεόν ἀνατετάσθαι·
δύναμις δέ νοῦ τό εἰς νοήσεις κατιέναι, περί οὗ τά εἰρημένα, πλημμελῶς
κινούμενα, ἐλλείπουσι τοῦ ἀγαθοῦ. Υύσει οὖν κακόν οὐδέν.
Ἀλλ' ἐλλιπές ἀγαθόν. Ὡς μή τήν τελείαν φθοράν τ῅ς φθορ᾵ς
εἰσάγον.
Εἶτα, πῶς οἱ ἐκ Θεοῦ: Πρός τούς λέγοντας· Εἰ ἐκ Θεοῦ ἐγένοντο οἱ
δαίμονες, πῶς εἰσι κακοί; Ἔστι δέ λύσις τ῅ς πεύσεως, εἰ κακοί εἰσιν οἱ
δαίμονες· καί φησιν, ὅτι οὐ καθό ἀγαθοί εἰσι κατά τήν παραγωγήν τ῅ς
οὐσίας αὐτῶν (ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ γάρ παρήχθησαν ἀγαθοί), ἀλλά καθό
ἠσθένησαν τ῅ς φυσικ῅ς αὐτῶν ἐνεργείας.
Καί ἀγαθήν ἔλαχον οὐσίαν. Ὅτι ἀγαθή τῶν δαιμόνων ἡ οὐσία.
Ὡς τά Λόγιά φησι: ΢ημείωσαι, πῶς νοεῖ τό, 'ἀγγέλους τε τούς μή
τηρήσαντας τήν ἑαυτῶν ἀρχήν'· ἀρχήν γάρ αὐτῶν φησι τήν εἰς τό εἶναι
παραγωγήν· παρήχθησαν γάρ καί αυτοί εἰς π᾵ν ἔργον ἀγαθόν, ὥσπερ καί
ἠμεῖς. Ἐκ τούτων οὖν εἰσιν οἱ δαίμονες, ἐν τούτῳ μόνῳ κακυνόμενοι, ἐν τῆ
παύσει τ῅ς ἕξεως τῶν ἀγαθῶν, καί ἐν τ῵ μή ἐγεργεῖν τό ἀγαθόν· ὥστε
[48]

κατά προαίρεσίν εἰσι κακοί, ἀλλ’ οὐ κατά φύσιν· τό δέ ἀγαθόν πρόσετι
τοῖς οὖσι κατά φύσιν· πολλή τοίνυν διαφορά.
Σῶν θείων ἀγαθῶν ἕξεως: ΢ημείωσαι τό ἕξεως καί ἐνεργείας· ἰδού
γάρ ἥν προεῖπε δύναμιν, ταύτην νῦν ἕξιν φησίν, ὡς ἡρμηνεύσαμεν ἐν τοῖς
ἀνωτέρω ἐν τῆ μεγάλῃ παραγραφῆ.
Οὐκοῦν, εἰ ἀεί: Ὅτι οὐ πάντῃ ἄμοιροι οέ δαίμονες τοῦ ἀγαθοῦ.
Σό γάρ ἀεί ταὐτόν: Ὅτι τό ἀεί ταὐτόν, ἴδιον τοῦ ἀγαθοῦ.
(≡14S_180≡> Κακοί δέ εἶναι: Διά τί κακοί λέγονται οἱ δαίμονες.
Αὐτοῖς ἔκβασις: Ἔκβασιν τήν ἀναχώρησιν τοῦ ἁρμόζοντος λέγει,
ἀτέλειαν δέ τήν τοῦ τελείου, ἤτοι τ῅ς τελειότητος την ἔλλειψιν.
Υαντασία προπετής: Σί ἐστι φαντασία, ἐν πρώτῳ κεφαλαίῳ
εἴπομεν.
Ἀλλά ταῦτα: Ἰδού καί ἑτέρα λύσις τοῦ μή εἶναι τό κακόν φύσει
κακόν, ἀλλά κατά ἔκπτωσιν τοῦ ἀγαθοῦ· τό γάρ ἐν φύσει ὄν ἀεί ὡσαύτως
ἔχει καί οὐ καταβάλλεται, ὥσπερ αὐτό τό ἀγαθόν, τό δέ κακόν ἄστατόν
ἐστιν, ἐπειδή φθείρει καί ἀλλοιοῖ τό προστυχόν, ὡς εἴπομεν ἄνω. Οὐκοῦν
οὐκ ἐν φύσει τό κακόν, ὥσπερ ἐπί τῶν δαιμόνων φησίν ὁ θεῖος οὗτος ἀνήρ
εἰ γάρ ἐν φύσει ὄν, ἀεί ὡσαύτως ἔχει. Ἀπέδειξεν οὖν, ὅτι καί δαίμονες
καθό εἰσί καί νοοῦσι καί ζῶσι καί ἔφεσιν ἔχουσι τοῦ ἀγαθοῦ, οὔκ εἰσι
φύσει κακοί, ἀλλά κατά παρατροπήν τοῦ ἀγαθοῦ, ἐν ᾧ καί ἐγένοντο.
α. Οὐδέ αὐτά καθ' αὑτά κακά: Ὁ θυμός ὁ ἄλογος καθ' ἑαυτόν, καί ἡ
ἄνους ἐπιθυμία καθ' ἑαυτήν, καί ἡ προπετής φαντασία, οὐ πάντως καί ἐπί
πάντων κακόν, καθ' ἑαυτά σκοπούμενα, ἀλλ' ἔσθ' ὅτε καί ἡ ἀναίρεσις
αὐτῶν λυμαίνεται τ῵ ταῦτα ἔχοντι ζώῳ, ὥς φησι τελείως ἐν τ῵ ζ'
κεφαλαίῳ τούτου τοῦ λόγου. Καλῶς δέ ἐν ταῖς σχέσεσι ταύταις τά
διαβάλλοντα τέθεικεν, ἐπεί ἔστι καί θυμός μετά λόγου, ὡς ὁ κατά τ῅ς
ἁμαρτίας καί κατά τῶν ἐχθρῶν τοῦ Θεοῦ· καί ἐπιθυμία ἔννους, ὡς τό
ἐπιθυμεῖν τοῦ βελτίονος, καί τό, «ἐπιθυμία ἐπεθύμησα φαγεῖν τό πάσχα
τοῦτο μεθ' ὑμῶν». Οὕτως ἐστί καί φαντασία οὐ προπετής, (≡14S_182≡> καθ' ἥν
ἐφαπτόμεθα τῶν νοητῶν, τ῵ ν῵ ἡμῶν τοῦτο ποιοῦντες.
Οὐχ ἡ σχέσις: ΢χέσιν μέν φησιν αὐτό τό ἔχειν ἁπλῶς, τά δέ
προειρημένα, λέγω δή θυμός καί τά συνημμένα, τ῅ς ἔν τισι ζώοις
ἰδιότητος συστατικαί δυνάμεις εἰσί, καί κατά τοῦτο οὐ κακόν τά τοιαῦτα.
β. Ἀλλ ' ᾖ οὐκ ἔστι: Κατά κοινοῦ τό κατά φύσιν.
γ. Οὐ μήποτε αὐτάς: Ἰδού ἐνταῦθα σαφῶς φησιν, ὅτι ἐξ ἀγγέλων οἱ
δαίμονες· τάς γάρ δοθείσας αὐτοῖς ἀγγελικάς δωρεάς οὐκ ἀποβάλλουσι,
τουτέστιν ὅπερ ἐκ φύσεως ἔχουσιν ἀγαθόν, οὐ μετατρέπουσιν, εἰ καί
αὐτοί μή βούλονται ὁρᾶν τό ἐν αὐτοῖς φῶς, μύσαντες αὑτῶν τάς
ἀγαθοπτικάς δυνάμεις, ὡς τό εἰρημένον περί τῶν Ἰσραηλιτῶν· «τούς
ὀφθαλμούς αὑτῶν ἐκάμμυσαν, καί τοῖς ὠσίν αὑτῶν βαρέως ἤκουσαν,
μήποτε ἐπιστρέψωσι καί ἰάσωμαι αὐτούς», ΢ημείωσαι δέ, ὅτι φωτοειδεῖς
καί οἱ δαίμονες, μ᾵λλον δέ φῶτα κατ' οὐσίαν, ὡς καί οἱ λοιποί ἄγγελοι·
οὕτω καί ἐν Εὐαγγελίοις· «ἐθεώρουν τόν ΢αταν᾵ν ὡς ἀστραπήν».
[49]

ἐπεί καί παντελής ἐγένετο ἄν φθορά καί αὐτ῅ς τ῅ς φθορ᾵ς. Εἰ δέ τό κακύνεσθαι: ΢ημείωσαι. Ἐπειδή δέ πείθει τινάς ὅλως εἶναί τι. τοῦ μή ὄντος ἐρᾶ. γ. τό δέ οὐχ ἕξει· καί τό μέν ἀγαθόν οὐσιῶδες. Σοιγαροῦν ὥσπερ καί ἐπί τῶν ψευδῶς ὄντων. Ὁ Θεός ὄν ἐστιν ὑπέρ τά ὄντα. φαντασία προπετής. ἥντινα ἀποθέμενοι. Πρός ὅ λεκτέον. ὅταν καί κακοῦ ἐφίενται τοῦ ψεύδους. τό δέ κακόν ἔξωθεν. ἀλλ’ οὖν ὡς ἐν σκότῳ βλέπειν κωλυομένη ψυχή. ἵνα καί ἀνόμους κερδήσω». Ἀλλ' ὡς ἔλλειψις: Πῶς νοεῖται τό κακόν. [50] . Ἔφημεν δέ καί ἀνωτέρω ἐν τ῵ ε' κεφαλαίῳ. καί ὄντως μή ὄν. Λέγονται κακοί: Οὐχ ἁπλῶς τό λέγεσθαι. οὔτε εἰσί. καί πατέρες τοῦ ψεύδους». ἔσται σκοτεινόν καί ἀμυδρόν τῶν ὁπωσοῦν ὄντων εἴδωλον. 'καθό οὔκ εἰσιν'. οὕτω καί ὁ τοῦ ψεύδους ἐρῶν. Οἱ οὖν δαίμονες. Σό κακόν. ἀλλά τό μέν ἕξει. καθώς φησιν ὁ Ἰησοῦς. Ἀλλ' οὐδ' ἐν ζώοις: Ὅτι οὔτε ἐν ζώοις ἀλόγοις ἐστί τό κακόν. τουτέστιν ἀληθινῶς καί ὄντως ψεῦδος· ὅθεν καί ἐνεργείᾳ μή ὄν. καί ἐν τ῵ ὄντι. ὥσπερ ἡ ἀρετή συνεργόν τί ἐστι πρός ἀγαθόν. οὕτω νοητέον· Οὐ γεγόνασιν ἐπί παρατροπῆ τῶν θεόθεν αὐτοῖς δεδομένων ἀγαθῶν. τό ψεῦδος. α. δ. β. κατά τό εἰρημένον· «ἐγενόμην τοῖς ἀνόμοις ὡς ἄνομος. λεκτέον οὕτως. γεγόνασι κακοί. ὥσπερ οἱ δαίμονες. Σό δέ. ποιήσει κακά. ἐπεί μήτε φύσει κακά εἰσιν. ἀναιρεθέν. Ἀλλά καί οὕτως ἐρεῖ τις κακόν εἶναι τῆ ψυχ῅ τόν ἐμποδισμόν (≡14S_186≡> τ῅ς οἰκείας κατά φύσιν ἐνεργείας. καθ' ἥν οὔκ εἰσι τό εἶναι λαχόντες. ἀλλ' εἶδος κακοῦ. π᾵σαν τήν οὐσίαν τοῦ πράγματος ἀναιρεῖ. ἀλλ’ οὐδέ ἐν τοῖς κατ' οὐσίαν οὖσι ὡς συμπληρωτικόν ταύτης ὁρ᾵ται. ὥσπερ δύναμις καί ἐνέργεια τό κακόν· καί πρός τήν τοιαύτην τ῅ς ἐννοίας ἀπόδοσιν ὁ π᾵ς περί τούτου σκοπός ὁρ᾵ται τοῦ πατρός. «ψεῦσται ὄντες. ἐπειδή καί ἡ ἀλήθεια ὁ Θεός (≡14S_184≡> ἐστίν· εἰκότως οὖν τό ἀντικείμενον τῆ ἀληθείᾳ ψεῦδός ἐστι. ἀλλ' οὔτε αἱ σχέσεις αὐτῶν κακαί. ὡς αὐτή ἡ Ἀλήθειά φησιν. οὐ μήν αὐτόκακον· οὐ γάρ ἡ κακία πρῶτον κακόν. ὅτι ἐκ τῶν εἰρημένων εὑρίσκεται ὁ ἐμποδισμός ποιητικόν κακοῦ. ἕξεων τε καί ἐνεργειῶν. § 24. ἀλλά κατ' ἔλλειψιν τοῦ ἀγαθοῦ μερικήν. Οὐκοῦν κατά τοῦτο οὔτε ἡ ψυχή παντελές ἔχει τό κακόν.δ. καί ἡ ἀλήθεια οὖν τό ὄν ἐστιν. Διό καί ἐνεργείᾳ εἴδωλον. τουτέστιν ἐν τῆ ἀληθείᾳ οὐχ ἔστηκεν. Καί τοῦ μή ὄντος: Πῶς οἱ τοῦ μή ὄντος ἐφιέμενοι τοῦ κακοῦ ἐφίενται. § 25. καί τό ὅλον τοῦτο ψεῦδος ὄντων. ἀλλά τό ὄν τῆ φύσει ζητητέον. Εἰ καί ἔξωθεν τοίνυν ἦν ὁ ἐμποδισμός. καί ἐνεργείᾳ ψεῦδος. μήτε ὄν· ἔξω γάρ ἐστι τοῦ Θεοῦ παντελῶς· μήτε εἰκών ἀληθείας ὄν· οὐδέν γάρ ἀγαθόν ἐκ τοῦ Θεοῦ ἔχει. ἐπιθυμία. οὐκ ὄν ἐστι. καί τοῦ μή ὄντος ἐφίενται. οὔ τοι πρῶτον ἀγαθόν. μή παντελ῅ στέρησιν γενέσθαι τοῦ ἀγαθοῦ ἐν τοῖς οὖσιν. οἷον θυμός. ὅτι τό συγγίνεσθαι κακοῖς ἐπί προνοίᾳ τοῦ καί αὐτά ἀγαθύνεσθαι οὐ κακόν. ὡς ὄν κακόν: Σουτέστιν οὐκ οὐσία τις τό κακόν.

οἱ τ῅ς φύσεως λόγοι. καθόλου καλεῖ. ἡ γάρ δεδημιουργημένη ὕλη τοῦτο φέρει ἐν ἑαυτῆ· οὐ γάρ δεῖ πῦρ προσελθεῖν. τῶν ἐν τοῖς δημιουργήμασι λόγων φυσικῶν ὄντων. φησίν. καί ἐν οὐδενί ἐναντιουμένων τῆ ὅλῃ φύσει ἐξ ἀγαθοῦ οὔσῃ. τό δέ κινοῦν αὐτήν ὁ ἀκίνητός ἐστι λόγος ὁ ἐν τ῵ ὅλῳ. η. ἥν ἔφημεν φύσιν. εἴτε ἐν ζώοις καί λοιποῖς. ἀλλά βούλησις καί διανόησις οὖσα Θεοῦ. Εἰ γάρ οἱ πάντες. Πῶς οὖν ἐν τῆ καθόλου φύσει τό κακόν. θερμ῅ς ἤ ψυχρ᾵ς. οὕτω καί ἐπί τ῅ς φύσεως τῶν ὅλων. κακόν· τοῦτο γάρ ἔφη στέρησιν τῶν τ῅ς φύσεως. τούς λόγους εἶναι τούς ποιητικούς κατά τήν φύσιν εἶναι λόγον τόν μένοντα· λόγους δέ τούς κατά τάς μορφάς τῶν ὁρωμένων τ῅ς φύσεως εἶναι γεννήματα. ἔστι τι ἐν αὐτοῖς μένον. οὐχ ἑαυτοῖς εἰσι παρά φύσιν. [51] . Σ῅ς καθόλου φύσεως: Καθόλου φύσιν τήν θείαν φύσιν καλεῖ. οἵ διά χειρῶν ποιοῦσι τά ἑαυτῶν ἔργα. Εἰ γάρ ἀνέλοις: Ὅτι φυσικαί εἰσιν αἱ σχέσεις τῶν ἀλόγων. ὅπερ ὅλον ὅλοις ἀντίκειται· τό γάρ τινι τῶν ὄντων παρά τήν αὐτοῦ φύσιν ἑτέρῳ φύσις ἐστί· τοῦτο δέ ἀγαθόν. πρόδηλον ὡς οὐδέ ἐν φύσει τό κακόν· τοῦτο δέ τ῵ καλ῵ ἐναντίον· οὐκοῦν οὐκ ἔστι τό κακόν.ε. τούς δέ καθ' ἕκαστον ἐν τοῖς δημιουργήμασι λόγους μή ἐναντιοῦσθαι τῆ καθόλου φύσει. παρά τ῅ς θείας φύσεως ὑπάρχουσιν. ὥσπερ λέοντι καί ἑρπετοῖς ὁ θυμός. εἴτε ἐν κράσεσιν. Ὥσπερ οὖν ἐπί τῶν κηροπλαστῶν καί τῶν τάς πλαστικάς μετιόντων τέχνας δεῖ εἶναί τι ἐν αὐτοῖς μένον. ἵνα πῦρ ἡ ὕλη γένηται. Σά δέ ἐν τοῖς κατ' εἶδος τ῅ς δημιουργίας ἐναντία. ἀλλά τοῖς ἄλλοις· ἐν οἷς δέ παρά φύσιν πλημμελῶς φέρονται. ἀρχή κινήσεως οὖσα καί στάσεως. (≡14S_188≡> προϊοῦσα οἷον τέχνη εἰς γένεσιν τῶν φυομένων· οὐ γάρ δεῖται ἡ φύσις τινῶν μενόντων. ἐπειδή ἐξ αὐτ῅ς ἔφυ τά ὅλα· ὅλην δέ φύσιν πάντα τά ὑπό τοῦ Θεοῦ κτισθέντα (≡14S_190≡> ἐκάλεσεν. καί κυσί τό ὑλακτικόν· ὅθεν ὡς φυσικαί. ἑτέρων δέ ὡς κινουμένων· ἡ γάρ ὕλη ἐστίν ἡ εἰς γένεσιν κινουμένη. οὕτως αἶσχος ἀσυμμετρία ἐστί τῶν αὐτῶν. Οὐδέν οὖν ἐστιν ἐν τῆ φύσει. οὐδέ ἐν τ῵ καθόλου. οὐ διά χειρῶν ἐργαζομένη. ἥν. § 27. ἧς θείας τέχνης τά ἀποτελέσματα φυτά τε καί ζῶα καί καρποί καί τῶν στοιχείων εἰς ἄλληλα μεταβολαί. Εἰ τοίνυν ἀποδέδεικται τήν καθόλου φύσιν ἐκ τἀγαθοῦ εἶναι. οὐ μήν ἐξ ὕλης καί εἴδους· τί γάρ αὐτή ὕλης δεῖ. εἶδος οὖσα. τοῦ κατά φύσιν ἐστίν ἀσθένεια. ἤγουν αἱ αἰτίαι καθ' ἅς γεγόνασι καί εἰσί. Πάντες. ὅς ἐστιν ἡ θεία τέχνη. τό μή ἐκτελεῖν καθ' ὁποιανοῦν αἰτίαν τά ἐφ' οἷς παρήχθη πρός γέννησιν. ἤτοι τοῦ κατ' αὐτήν ἀκινήτου καί μένοντος λόγου. οὐ μήν τοῦτο κακόν· κακία δέ τάξεως μ᾵λλόν ἐστι. ζ. οὔτε κακαί. Ἀλλ' οὐδ' ἐν σώματι: Ὥσπερ τό κάλλος συμμετρία ἐστί μελῶν καί μερῶν μετά εὐχροίας. Ἀλλ' οὐδ' ἐν τῆ ὅλῃ: Υύσις ἐστί καθ' ἕξιν θεία τέχνη εἰς γένεσιν προϊοῦσα. § 26. τουτέστι ἡ δύναμις. ς. Πάσῃ οὖν φύσει τό μή μένειν ἐφ' οἷς γέγονε. ἀλλά λόγον· ὅ καί σημεῖόν ἐστι οὐ μικρόν τοῦ καί ἐν τοῖς ζώοις καί τοῖς φυτοῖς. τουτέστι λόγον καί νοῦν. ὡς εἴρηται.

τήν τῶν νοητῶν ὕλην ὀνομάζουσι. ἀλλ’ ἐξ ἑτέρου κοσμεῖται εἰς ταῦτα. Σαῦτα οὖν λύων ὁ θεῖος Διονύσιός φησι· Πῶς ποιήσει κακόν ἡ ὕλη. Ὡς οὖν οὐδέν οὖσα τῶν ὄντων ἐπ' αὐτῆ. ἀΐδιον. οἵ καί δίχα σώματος.θ. εἴδους φασί καί ποιότητος. ἀέρος. ὕλῃ καί σώματι μεμιγμένου. § 28. Εἰ δέ μή ὄν αὐτήν λέγετε. ἐκλήθη κακόν παρ' αὐτῶν. ὡς ἀνωτέρω δι῅λθεν. ἀστέρων. καί ταῦτα γάρ ἐξ εἴδους καί ὕλης εἰσί. ὥς φασιν. ἀλλά πάντων ἐστερ῅σθαι τῶν ἐπ' αὐτ῅ς συμβαινόντων. ὅ λέγουσι. ὡς ἐν τοῖς δαίμοσι. ζώων. Ἐπεί οὖν ἐκεῖνος ὑπέρ τό ὄν ἐστι. ἀληθές. ἤ ἐκ Θεοῦ ἐστιν ἤ ἐξ ἑαυτ῅ς. ἤ ἐξ ἑτέρας ἀρχ῅ς. ἀλλά μή ὄν· φασί γάρ χρ῅ναι τήν ὑπόβασιν καί μέχρι τῶν ἐσχάτων ἱέναι. οἱονεί τό ὑποκείμενον ταῖς νοηταῖς οὐσίαις· (≡14S_192≡> τήν δέ ἐν τοῖς αἰσθητοῖς ὕλην. ἡ παντελῶς μή οὖσα τῆ ἐνεργείᾳ. ὅν ἔφησαν γενέσθαι ἀπό τοῦ πρώτου καί ὑπερόντος· ὥστε ἕτερον αὐτήν οὖσαν τοῦ ὄντος οὐ λέγουσιν αὐτήν εἶναι ὄν. [52] . ἕτερον ὄν τοῦ ὄντος καθ' ὑπόβασιν· τό γάρ ὄν. ἵνα καί οἱ συλλογισμοί τοῦ θειου Διονυσίου νοηθῶσι. τό ὄν ἐξ αὐτοῦ ὄν ἐκλήθη. Παρυφίστασθαι κακίαν: Ὅτι δυνατόν καί ἄνευ σώματος παρυφίστασθαι κακίαν. φησί· Πῶς οὖν ἐξ ὕλης γενν᾵ται καί τρέφεται ἡ ἔκφυσις τῶν ἀπό γ῅ς. ᾖ κακόν: Ἀνατρέπων τάς δόζας τῶν λεγόντων (≡14S_194≡> κακόν εἶναι τήν ὕλην. τουτέστιν εἰς εἶδος καί ποιότητα ἐνεχθ῅ναι δυναμένη. ἐκ τοῦ ἀλόγου τ῅ς ψυχ῅ς μέρους. ὅτι τό ὄν. οὔτε ποιοῖ. ὕδατος. λόγῳ μόνῳ θεωρητήν. καί αὐτή καί ὁ Θεός· εἰ δέ ἀναγκαῖον ἡ ὕλη. ὡς ὠφέλιμον. γ῅ς. ὡς μηδέ καλόν εἶναι. Καί σώμασι κακόν: Σί ἐστι κακόν. οἵα ἐστίν ἡ ἀρετή ὠφελοῦσα. Ἄλλο οὖν τό κακόν. Καλοῦσιν οὖν τήν ὕλην μή ὄν ἐκ τοῦ τοιούτου· φασί γάρ. καί μή ὄν. παγκάλως ὁ θεῖος Διονύσιος λύει τό ἐπαπόρημα ἐκ τῶν ἄλλων ἀσωμάτων καί ἀμιγῶν σώματος πάντῃ. Οὐδέν οὖν φασιν αὐτήν ἐνεργείᾳ εἶναι. καί ὡς πάντων ἐνδεής. ὅ ἐστιν ἐν τοῖς νοητοῖς διακόσμοις. καθ' ἑαυτήν μόνον οὖσα· ἐξ ἑτέρου γάρ καθ' ἡμ᾵ς κοσμεῖται εἰς εἶδος καί ποιότητα· οὐ πάσχει οὖν καθ' ἑαυτήν οὖσα. Ἐγένετο δέ αὕτη. ὡς παντελῶς οὐδέν οὖσαν. Ἥ μηδέ τό πάσχειν δύνασθαι καθ' ἑαυτήν: Εὔλογον ἐπιδρομάδην ἐκθέσθαι τάς δόξας τῶν λεγόντων τήν ὕλην μή ὄν. καί διά τοῦτο ἕτερόν φασι τήν ὕλην τοῦ ὄντος καί τοῦ καλοῦ. οὐ μήν ἐνεργείᾳ τι οὖσα τούτων. ἐλλείψει τοῦ ἀγαθοῦ πλημμελοῦσι. ἥν καἱ αὐτήν εἶδος καί ζωήν φασιν. καθ' ἑαυτήν ἐνεργείᾳ μή οὖσα. διό καί ὡς ἀνείδεος καί ὡς ἄποιος. μόνον δέ δυνάμει οὖσα ταῦτα. Ὅρος γάρ ἀναγκαίου. πῶς κακόν ἡ ὕλη. Αἴτιον τῆ ψυχῆ: Ἐπειδή τινες τῶν φιλοσόφων φασίν. ὑπό τοῦ ὄντος. Σό γάρ κακόν. καί ἄλλο τό ἀναγκαῖον. οἷον οὐρανοῦ. φυτά καί ζῶα. ἐκ τοῦ πρώτου τοῦ ὑπό τό ὄν ὄντος ἐγένετο. ρεπούσης ἐπ' αὐτό τ῅ς ψυχ῅ς τά κακά πράττειν. οἷον εἴδους καί ποιότητος· οὔτε γάρ ἑαυτήν μορφοῖ εἰς εἶδος. καί πῶς καλοῦσιν αὐτήν μή ὄν. ὡς ἐνδε῅ πάντων τῶν ἐν τοῖς νοητοῖς· οὔτε γάρ εἶδος. εἰκότως μή ὄν ἐστι. τό γάρ ποιεῖν ἐνεργείας ἐστίν· ἀλλά μηδέ πάσχειν τι δυναμένη. ὡς συμπληρωτικόν κόσμου. οὔτε ζωή αὐτή. οὔτε κακόν ἔσται οὔτε ἀγαθόν· εἰ δέ ἐστί τι ὄν.

Σό δέ μερικόν εἴρηκεν. ἀναγκαίως καθ' ὑπόβασιν τῶν κτισθέντων. Οὐκ οὖν οὐδαμῶς ἡ ὕλη κακόν. ὡς ὁ οὐρανός καί τά ἄστρα. ἀποβ῅ναι τοιαύτην· διό καί φθείρονται τά κατώτερα καί ἀστατοῦσι. ὅτι (≡14S_196≡> οὐ κατά φύσιν. τοῦ τί ἦν [53] . Καί τ῅ς ὅλης αἰτίας: Ὅλην αἰτίαν τήν τῶν ὅλων φησι. δύναμιν λέγεται ἔχειν. Κακά δέ νῦν φησιν. καί οὐκ εὐθύς φθείρει καί φθείρεται. ἐφέλκεται εἰς κακίαν τάς ψυχάς ἡ ὕλη διά τοῦ ἀλόγου μέρους τ῅ς ψυχ῅ς. θανάτους καί τά τοιαῦτα· νομίζονται γάρ ἡμῖν κακά. § 30. ἀλλά κατά μερικήν ἔλλειψιν τοῦ ἀγαθοῦ ἐστι. β. Π᾵ν τό κατά φύσιν: Σουτέστιν οὐκ ἄτακτοι τῶν φύσεων οἱ λόγοι. μή δυνάμενα ἰδρῦσθαι καί βεβαίως ἔχειν ἐφ' ἑαυτοῖς. ἔχουσα καθ' ἡμ᾵ς ἐν ἑαυτῆ τό ἀναγκαῖον. οἷον πολέμους. Εἰ οὖν ἀναγκαίως οὕτω γέγονε. διά τό ἐκ τοῦ καθαρωτέρου τ῅ς ὕλης γενέσθαι. καί δέχεται ταῦτα ὡς ἀγαθά. ὡς ἔφημεν ἄνω λέγειν τινάς. Ἀνάγνωθι τό κβ ' κεφάλαιον.Σό οὖν αὐτόκακον πῶς γεννᾶ καί τρέφει. ὡς ἔχουσά τι τοῦ ἀγαθοῦ. Εἰ δέ τό κακόν ἀΐδιον: Σαῦτα κατά Μανιχαίων ἔλεγχος καί τ῅ς δόξης αυτῶν ἀνατροπή. α. διά τοῦτο τόν οὐρανόν καί τά ἄστρα μή φθείρεσθαι. ἔσται τοῦ ἀγαθού τι ἐν αὐτῆ. Ἀλλ' αὐτή ἡ ἐπιθυμία δύναμις ἀγαθοποιός λογικοῖς μέν πρός τό δι' αὐτ῅ς πρός τό ὄντως ἀνατείνεσθαι ἀγαθόν. Εἰ γάρ καί μήπω ἡ αἵρεσις. Ἐπειδή δέ ἔνιοι τῶν Ἑλλήνων φασί. δ. καθό καί εἴδους καί κόσμου ἐρᾶ. ἕπεται δέ τ῵ κατά φύσιν τό ὡρισμένον· ὅρος γάρ ἐστι καί ὁ ἑρμηνευτικός λόγος τ῅ς οὐσίας τῶν πραγμάτων. Ἴσως δέ καί πρός τινας τῶν ἕξωθεν δόξας τά τοιαῦτα. καί τό τί ἦν εἶναι δηλῶν. διό οὔτε ἐστίν· ἡ γάρ παντελής στέρησις καί αυτό τό ὑποκείμενον σῶμα φθείρει. 29. Ἀλλά καθό οὐ παντελής: Ὅρος σύντομος τοῦ κακοῦ. ὡς μηδέ νόσον ἔτι ὑπομεῖναι· ὅθεν καί ἀδύναμον αὐτήν εἶπεν· ἡ δέ μερική. ἀλόγοις δέ πρός ὄρεξιν τῶν ἐπιτηδείων τ῅ς οἰκείας διαμον῅ς. ἀλλά περί τό ἐστερημόνον τοῦ πεφυκότος καί ἐπιβάλλοντος εἴδους γίνεται. πῶς ἡ ὕλη κακόν. ἵνα τό καθόλου ἀνέλῃ· παντελής γάρ ἔλλειψις τό μή εἶναι συνίστησιν. Οἶδεν ὁ Θεός τό κακόν: Καί τά λεγόμενα κακά οἶδεν ὁ Θεός ἔσθ' ὅτε ὡς ἀγαθά. τά δέ προσεχ῅ τοῖς φθαρτοῖς σώμασιν ἐκ τ῅ς ὑποστάθμης καί παχυτέρας ὕλης λέγουσι γενέσθαι. ἐσχάτην οὖσαν. Παρ' αὐτ῵ αἱ αἰτίαι: Αἰτία τοῦ ἐν τ῵ ἀσελγαίνειν κακοῦ ἡ ἐπιθυμία παρά λόγον κινηθεῖσα. Ἀλλ' οὔτε. γ. διά τοῦ σώματος μεμιγμένη τ῵ ἀλόγῳ τ῅ς ψυχ῅ς· πολλοί γάρ ἐκράτησαν τοῦ τοιούτου μέρους. ὡς καί ἐνταῦθα· μερικῶς γάρ τ῅ς στερήσεως οὔσης ἐν τῆ ὕλῃ τοῦ εἴδους. Σό δέ αὐτόκακον οὔτε ἀγαθοῦ μετουσίαν δέχεται. εἰσί δέ δυνάμεις ἀγαθοποιοῦ αἰτίας· καί γάρ διά τῶν εἰρημένων μετάνοια καί ἐπίγνωσις Θεοῦ καί εὐσεβείας τοῖς πλείοσιν ἐγένετο πρόφασις· καί ἐν τοῖς προφήταις ἡ κακία παιδεία λέγεται. νόσους παιδευτικάς. ὡς οἱ ἅγιοι τοῦ Θεοῦ. αὕτη γάρ ἕξις τοῦ κακοῦ. Ἡ στέρησις κατά δύναμιν: Ἡ στέρησις οὔκ ἐστιν ὑπόστασίς τις. ἀλλά προφυλακτικῶς ἐνεπνεύσθη τά τήν πλάνην αὐτῶν ἀνατρέποντα.

ἐφ' οἷς καί γεγόνασι. ὡς ἄνω ἔφην. Εἰ δέ ταῖς ἐνεργείαις: Ἵνα ᾖ ὁ νοῦς ἐν συντόμῳ οὕτως· ἡ φύσις τ῅ς ψυχ῅ς ἀγαθή. ὅταν ἤ τό θερμόν ἤ τό ψυχρόν. Εἰ οὖν παρά φύσιν. εἰκότως καἱ ἐν ἀοριστίᾳ· οὐ γάρ ἐστι αὐτοῦ λόγος. δι' ἥν αἰτίαν γίνεται τό γενόμενον. ἀλλ' ἀλλοτρίου τινός ἐπισυμβαίνοντος. ἄστατον. μή λόγῳ κρατουμένων τῶν κινήσεων εἴσω μένειν τῶν ὅρων. ὅπερ ἡ ἀμετρία ποιεῖ. ὡς οὔτε ἐν τῆ τέχνη ἡ ἀτεχνία. ὡς ἀσθενής καί εὐκίνητος οὖσα πρός τά πάθη. καί ἔσται οὐσιῶδες αὐτῆ τό κακόν. πολλά τ῵ κακ῵· καί. καί οὐ τό κακόν· διό καί ἀγαθοειδής λέγεται. Πάντων καί τῶν κακῶν: Ὅτι πάντων καί τῶν κακῶν ἀρχή καί τέλος ἐστί τό ἀγαθόν. ἔσται τ῅ς οὐσίας αὐτ῅ς ἡ στέρησις τοῦ ἀγαθοῦ. ἐπειδή καί π᾵ν ποιοῦντες. ἤ τινα οὐσιώδη ἰδιότητα ταῦτα λογίζεσθαι χρή. Καί πῶς ἔσται ψυχή. Πῶς δέ συσταίη κακόν. ς. ὡς ἐποιήθησαν. καί [54] . Εἰ μέν φύσει: Εἰ μή κατά στέρησιν μερικήν τοῦ ἀγαθοῦ κακύνεται ψυχή. Εἰ τ῵ ἀγαθ῵ τό κακόν: Σ῵ ἑνί ἐναντία τά πολλά· οὐκοῦν εἰ τ῵ ἑνί καί ἀγαθ῵ αἰτίῳ ἐναντίον τά πολλά αἴτια.εἶναι. Πῶς οὖν ἐνυπόστατον τό κακόν. Εἰ οὖν τό κακόν ἀναίτιόν ἐστιν. (≡14S_200≡> δι' ὧν καί παρυφίσταται τό κακόν. τ῵ τί ἐστιν ἴσα δυναμένου. ἐξ ἀνάγκης. ζ. ΢ημείωσαι δέ ὅτι ἡ ἐνέργεια τ῅ς ψυχ῅ς οὐκ ἔχει τό ἀμετάβλητον. εἰ τῶν κατά φύσιν. ἔξωθεν τ῅ς οὐσίας αὐτ῅ς. οὐδέ κατά φύσιν. καί αἱ ἐνέργειαι αὐτ῅ς ἀγαθαί· ὁρῶμεν γάρ τούς ἀγαθούς ἄνδρας ἐνεργοῦντας τά οἰκεῖα· ἐκ παρατροπ῅ς δέ καί ἐλλείψεως τοῦ ἀγαθοῦ παρεισδύνει τό κακόν. ἤ τό ξηρόν. Ἀσθενείᾳ δέ τῆ περί τά οἰκεῖα. κατά φύσιν ἐνεργεῖν κακύνεται. ἤ τό ὑγρόν πλέον τῶν ἄλλων κρατήσῃ· ὅθεν καί νόσοι πολλάκις. ὡς συμβαίνουσα καί ἀποσυμβαίνουσα. Οὐκοῦν οὐκ ἐν φύσει. Π᾵ν οὖν τό κατά φύσιν ἐξ αἰτίας ὡρισμένης ἐστί. καί πέρας οὐκ ἔχον οὔτε ὡρισμένον. ἀλλ' ἐπί τά ὑλικά καί πρόσκαιρα ἔνδοσις· ὅθεν καί πλημμελῶς λοιπόν κινεῖται. μενόντων. § 31. Ἀσθένεια δέ ψυχ῅ς οὐχ ὡς ἐπί σωμάτων παχύτης ἤ ἰσχνότης εἰς τήν οὐσίαν αὐτ῅ς. Λόγοι καί δυνάμεις: Σουτέστιν οὐ κατά λόγον ἀναγκαῖον τῆ φύσει. οὐδέ ἐνούσιον τό κακόν. τῶν παρά φύσιν ποιητικά αἱ πλημμελεῖς τῶν κατά φύσιν ἐξ ἀσθενείας καί ἀδυναμίας συμβαίνουσαι. οὐ γάρ (≡14S_198≡> διά τι γέγονεν. ὧν οὐδέν ἐν τῆ δημιουργίᾳ ὁρῶμεν. Ποιεῖ δέ κακά ἔσθ' ὅτε καί μίξις τῶν ἀνομοίων ἀσύμμετρος. μετέχει τοῦ ἀγαθοῦ. τό δέ τούτων ἐναντίον τό αὐτόκακον. Εἰ δέ ψυχή ἐστι. τουτέστι ζω῅ς· οὐσιῶδες οὖν ἕξει τό ἀγαθόν. τό τί ἦν εἶναι ἑρμηνεύων. λόγοι καί δυνάμεις εἰσί τά ποιητικά. ε. Μίξιν δέ τῶν ἀνομοίων οἶμαι νο῅σαι τήν τῶν φυσικῶν δυνάμεων ἐπί τά μή προσήκοντα κίνησιν. Σαῦτα μέν γάρ ἐκ κινήσεως βουλήματι Θεοῦ παρήχθη καί ἀκίνητα ἐν τοῖς ἰδίοις ὅροις μένει ἑστῶτα καἱ πεπερασμένα ἐν τ῵ Θε῵. οὔτε γάρ ἔσται ζῶσα οὐ γάρ ἕξει ζωήν· ἀγαθόν δέ ζωή. τῶν γενομένων ἁπάντων. ἀγαθόν ποιεῖν νομίζομεν. ἐπειδή ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ παρήχθη. Ἔκγονα δέ ταύτης ἐνταῦθα τά ποιήματα λέγει. οὐχ ἕξει ἐν τῆ φύσει λόγος.

Ὅτι. 'διά τό ἀγαθόν'. Οὕτω νόει. εἰ καί ἡ ἔκβασις τουναντίον δείκνυσιν. Ἡ δέ στέρησις οὐκ αὐτοϋπόστασις. ἀνώτερος ψυχ῅ς ἐστιν. τό γάρ ἐξ ἀνάγκης ἡμ᾵ς ἄγεσθαι ἐπ' ἀρετήν [55] . ὅ ἡμῖν μέν νομίζεται καλόν. ἀποτυγχάνοντες. Πῶς ὅλως τά κακά: Εἰ πρόνοια ἐν π᾵σι. ὁ παρά τόν ἀγαθοειδ῅ νοῦν κινηθείς. ἀλλά δοκοῦντες ἀγαθόν ποιεῖν. αὐτό τό τ῅ς στερήσεως καλεῖ. ἤ ἄλλο τι τοιοῦτον. καί ἄσκοπον. Οὐ πάντα π᾵σι: Θείως τάς ὑποβάσεις τῶν ἐν τῆ δημιουργίᾳ διέσωσεν· ὁ μέν γάρ νοῦς. ἤ ἀδικίαν. καθ' ὅν οὐσίωνται οἱ θεῖοι νόες καί πάντῃ ἄϋλοι. τοῦ ἀγαθοῦ ἕνεκα. καί οὐ σφάλλῃ. ἀλλά τό πεφυκός καί ἐπιβάλλον παρεῖναι μή παρόν· ὅθεν καί ἁμαρτίαν. οὐδαμοῦ φύσει τό κακόν. Καί ἁμαρτία: Σό 'ἁμαρτία' μή νοήσῃς τήν γενομένην ἐν ἡμῖν. Σοῦτο δέ καί ἀνωτέρω εἰρήκαμεν. τουτέστι τοῦ σημείου ἐφ' ὅ τοξεύουσιν. καθό νοερά καί λογική. καλῶς προΐασιν. δαίμων ἀπέβη. στέρησιν ἀποδείξας τῶν ἐν τάξει καί φύσει. ἤτοι τάξεως. Ἤ ἄλλων ἤ ἰδικήν: Πρός τούς λέγοντες. ἡ δέ ψυχή. οἷον μοιχείαν. οὕτως οἱ ἔξω τοῦ σκοποῦ τοξεύοντες ἁμαρτάνουσι τοῦ προσήκοντος. πράττομεν ἔσθ' ὅτε ἀγνοοῦντες τό κακόν. Σί γάρ. κἄν θέλωμεν. ὅτι οὐ πρός τό κακόν ὁρῶντες τοῦτο πράττομεν. πῶς ἐπιπλήττει τοῖς λέγουσι· Διά τί γάρ μή ἐποίησεν ἡμ᾵ς ὁ Θεός οὕτως. Σ῵ ὄντι δέ οὐκ ὀρθόν: Ἐφιέμενοι γάρ κατά φύσιν καἱ δύναμιν τοῦ ἀγαθοῦ ἑκτικήν. οὐκ ἐνεργεῖ τά οἰκεῖα. τοιοῦτόν ἐστι. τουτέστιν ἀτευξίαν καί ἀπόπτωσίν τινα τοῦ προσήκοντος. Ὅτι τοῦ ἀγαθοῦ ἕνεκα: Ὅ εἶπε καί ἐν τ῵ πρό τούτου κεφαλαίῳ. μή ἁμαρτάνωμεν. ΢τέρησις ἄρα ἐστι: Θαυμασίως ἔδειξεν ἀνυπόστατον τό κακόν. καί οὐχ ἑαυτοῦ γινόμενον. ἀλλά παρυπόστασιν. ἀλλ' ὅ λέγει. Σοῦ ἀγαθοῦ καἱ τ῅ς κατά φύσιν κινήσεως. ἐπειδή νομίζομεν ὅ ποιοῦμεν ἀγαθόν. ἤ λέγειν· Διά τί μή ἀνόητα καί ἄλογα ἡμ᾵ς ἐποίησε. (≡14S_202≡> § 32. φονεύομεν ἐσθ' ὅτε τόν ἀδικήσαντα μή ἄξιον ὄντα θανάτου. οὐ κατά λόγον ἐνεργοῦσα τόν ὑποβεβηκότα (≡14S_204≡> νοῦν τόν νοητόν. ἐπιτυγχάνοντες τοῦ σκοποῦ. Σοῦτο γάρ οὐδέν ἕτερόν ἐστιν. Ἀλλά καί τοῖς γινομένοις: Ὅτι καί τοῖς γινομένοις καί νομιζομένοις κακοῖς ἀγαθοπρεπῶς κέχρηται ὁ Θεός πρός διόρθωσιν ἤ ὠφέλειαν ἡμῶν ἤ ἑτέρων. φερόμεθα εἰς τήν παρά φύσιν ἄλογον καί παντελ῅ καί ἀνούσιον ἀνυπαρξίαν· ὅθεν καί μηδαμῆ μηδέν ὄν λέγει τό κακόν. ὅτι ἐχρ῅ν ἡμ᾵ς καί ἄκοντας εἶναι ἀγαθούς. § 33. παρά τόν σκοπόν βάλλον.ὅτι ὑπόστασιν οὐκ ἔχει τό κακόν. τά δέ σώματα τά ὑποβεβηκότα τόν νοερόν λόγον παρά φύσιν εὑρεθέντα. ὅ δή καί σκοπός λέγεται. ἐκ μεταφορ᾵ς τῶν τοξευόντων· ὥσπερ γάρ ἐκεῖνοι. ἵνα. ὡς προέφημεν. Οἵ χρ῅ναί φασι τήν πρόνοιαν: ΢ημείωσαι. ἀντί τοῦ. τιμωροῦντες τ῵ ἠδικημένῳ. τῆ δέ ἀληθείᾳ ἐστί κακόν. Ὁ οὖν ἄγγελος. οὐκ ἔρρωνται εἰς τά ἑαυτῶν.

Πρόοδον δέ τήν θείαν ἐνέργειαν λέγει. § 34. αὐτοκινήτων. Ὅρα δέ πῶς φησι τό ἀγαθόν. καί μή ποιῶν αὐτό. τίς ἡ οὐσία τοῦ Θεοῦ· κυρίως γάρ οὐσία ἐπί Θεοῦ οὐκ ἄν λέγοιτο· ἔστι γάρ ὑπερούσιος. Οὐ τήν ὑπερούσιον: Ἕν ὠνόμασαν τόν Θεόν οἱ πάλαι οὐχ ὡς ἀριθμῶν ἀρχήν. Ἀλλά ταῦτα μέν ἡμῖν: ΢ημείωσαι. ὅτι οὐκ ἔστιν ὄν τό κακόν. καί τήν σοφίαν ὑπέρ τά νοερά καί λογικά καί αἰσθητικά ἐκτείνεσθαι. «ὁ δοῦλος ὁ εἰδώς τό θέλημα τοῦ κυρίου αὐτοῦ. ὡς καί ὁ Ἀπόστολος δηλοῖ. ὡς εἶναι δ῅λον. ὧν φησι πρόσφορον τήν πρόνοιαν. ὅτι καί ἄλλο ἐστίν αὐτοῦ σύνταγμα περί δικαίου καί θείου δικαιωτηρίου· σημείωσαι δέ. (≡14S_206≡> ὅτι ἐχρ῅ν ἡμ᾵ς καί ἄκοντας καί ἀνάγκης εἶναι καλούς· τοῦτο γάρ φθορά ἦν ἡμῶν τ῅ς οὐσίας· ἀνῄρητο γάρ τό αὐτεξούσιον. ἥτις π᾵σαν οὐσίαν παρήγαγε. Ἤ τ῅ς γνώσεως: Γνῶσίν φησιν ἴσως τήν ἐκ διδασκαλίας προσγινομένην. ἀλλά καί διά τό ἀσύνθετον καί ἁπλοῦν· οὐ τοῦτο δέ παρίστησι. καί οὔτε εἰκών Θεοῦ ἑσόμεθα. Καί γάρ ἡ τἀγαθοῦ θεωνυμία: Πῶς ἀγαθός λέγεται ὁ Θεός. ἀντί τοῦ αὐτεξουσίων καί αὐτοκρατόρων εἰρ῅σθαι νοητέον· οὐ γάρ τῶν ἑαυτούς κινούντων. ὅτι [56] . Εν γνώσει δέ ἁμαρτάνοντας: Ὅρα πῶς ἑρμηνεύει τό. οὔτε τήν νοεράν ψυχήν· ἄνελε γάρ ἡμῶν τό αὐτεξούσιον. ΕΙ΢ ΣΟ ΚΕΥΑΛΑΙΟΝ Ε' § 1. καί ὅτι εἴκοσι καί τρεῖς συλλογισμούς ἔχει τό κεφάλαιον τοῦτο. ὅτι καί τά ἀσώματα καί τά ἄϋλα ἀλλοιοῦται. ἤ ἑτεροκινήτων. ὡς οἴκων καί ὀρῶν. Καί ἀλλοίωσις: ΢ημείωσαι. ὡς ἀεί ἑστώς καί βέβαιον.οὔτε αὐτοκράτοράς τινας ἡμ᾵ς ἐδείκνυ τῶν καθ' ἑαυτούς. ὡς λίθων καί ξύλων. Ὅπερ δέ φησιν. οἷον ἐμψύχων. πρός ἀντιδιαστολήν τῶν ἀκινήτων. δαρήσεται πολλάς». δημηγορῶν παρ' Ἀθηναίοις. ἐκτείνεσθαι εἰς τά ὄντα πάντα καί εἰς τά οὐκ ὄντα εἶναι· τό δέ ἕν ὑπέρ τά ὄντα εἶναι καί ὑπερεκτείνεσθαι αὐτό· τήν δέ ζωήν ὑπέρ τά ζῶντα εἶναι. Περί γάρ ἀρετ῅ς διαλεγόμενος τούς αὐτοκινήτους παρέλαβεν. Ἄκοντας ἡμ᾵ς: Καλῶς ἀνέτρεψε τόν λόγον τῶν λεγόντων. καί τό. ἀλλά διά τό πάντων ἐξῃρ῅σθαι καί (≡14S_208≡> μηδέν ἔχειν συναριθμούμενον τῶν μετ' αὐτόν. τήν διά τῶν εὐεργεσιῶν. Θεαρχικ῅ς οὐσιαρχίας: Οὐσιαρχίαν φησί τήν πάσης ἀρχήν οὐσίας καί αἰτίαν· αὐτή γάρ ἡ θεότης ὑπέρ π᾵σαν οὐσίαν. ἥν καί ἀνωτέρω φησίν ἐξ ἀκο῅ς ἐγγίνεσθαι· ἄληστον δέ τήν γνῶσιν οἰητέον τήν ἐκ φυσικ῅ς θεωρίας ἤ ἐλλάμψεως ἀδιδάκτως προσγινομένην. ἤτοι τήν αὐτοῦ θεωνυμίαν. οὐκ οὖσα ὅπερ ἔδει αὐτήν εἶναι. τό δέ τρεπόμενον οὐ ταὐτόν. καί τ῵ ὄντι φθαρήσεται ἡ φύσις. οἷον τήν διά νόμου καί προφητῶν. «οὐαί τοῖς ἐν γνώσει ἁμαρτάνουσι». § 35. ἀποδεικνύντας. μή μένοντα ἐν τῆ τοῦ ἀγαθοῦ ὁλοτελῶς ταὐτότητι· τό μέν γάρ ἀγαθόν ταὐτόν. οὔτε ψυχή λογική καί νοερά. ἥν καί λήθη πολλάκις δύναται ἀμαυρῶσαι.

ὡς καί αἱ ἀνθρώπιναι ψυχαί. ἀλλά καθαπτόμενος τῶν παρ' Ἕλλησι σοφῶν καί τῶν ἀπό ΢ίμωνος αἱρετικῶν. κατά τό εἰρημένον. ἤτοι καλά λίαν. καί ἄλλο τό ὄν. Ἐκφαντορικάς: Ἐκφαντορικάς φησι τάς ἐκφαινούσας. τουτέστι τ῅ς ὕλης. καί οὐ πολλά. τό δέ ὄν. τούς ἀγγέλους νοητά φησι. καί πάλιν· «ἐν ἀποκρύφῳ καταιγίδος». τουτέστι τά ἄλογα. φησίν· Οὐκ ἄλλο δέ εἶναι τό ἀγαθόν. Σ῅ς ὑπέρ π᾵σαν ἀγαθότητα: ΢ημείωσαι. οἵ κοσμοποιούς φασι θεούς. οὐ πάντα δέ ζω῅ς ἤ λόγου ἤ σοφίας μετέχουσι· διό τάς τοιαύτας ἐπωνυμίας κατά [57] . ὡς πολλάκις ἐδηλώσαμεν ἄνω· ἤ οὕτως. μερικάς. «ἔθετο σκότος ἀποκρυφήν αὐτοῦ». καί μή πολλάς θεότητας δημιουργούς· τοῦτο δέ οὐ περιττῶς εἶπεν. καί εἰσίν ἀγαθά.τό ἀγαθόν. ὡς πολλάκις ἀνωτέρω παρεστήσαμεν καί τάς ἑρμηνείας ἐκθέμενοι τοῦ νοητοῦ καί νοεροῦ. τήν ἁγίαν καί μακαρίαν Σριάδα. ἕως καί τ῅ς τῶν ἁπάντων ὑποστάθμης. τάς δέ ἡμετέρας ψυχάς νοεράς. καί τά αἰσθητικά δέ. Καί ὑπέρ τά ζῶντα: Ἐπισημήνασθαι χρή. ὡς καί ὁ θεῖος Βασίλειος ἐν τῆ Ἑξαημέρῳ δείκνυσι. οἷον ζωήν καί σοφίαν καί λόγον· καί πάντα μέν γάρ τά ὄντα δι' ἀγαθότητα Θεοῦ παρήχθη πρός ὕπαρξιν. ὡς εἰς τό εἶναι καλοῦν αὐτά. ἄλλο τήν ζωήν. Ἡ δέ σοφία ἐστίν ὁ Τἱός ὁ ὤν· πάντα οὖν ἐν τ῵ Τἱ῵ τ῵ ὄντι ἐγένοντο. τοσοῦτον καί τά ἀσθενέστερα τῶν κτισμάτων παράγοντας. ἵνα δείξῃ τό ἀπερίγραπτον αὐτοῦ. τρεφομένους τῆ νοήσει. ἤτοι παριστάσας. (≡14S_212≡> Καί τήν μέν εἶναι: Σήν τοῦ ἀγαθοῦ ἐπωνυμίαν παντελοῦς προνοίας δεκτικήν εἶναί φησι. Ἔμψυχα δέ ὅμως πάντα σοφίας μετέχουσι θείας καί ἐν ταῖς φυσικαῖς αὐτῶν ὁρμαῖς. εἰπών τοῦ ὄντος αἴτιον. καί οὕτω καθεξ῅ς. τ῵ ἐπεστράφθαι (≡14S_210≡> ἐπί τήν θείαν σοφίαν. ἤ καί κατά τό εἰρημένον αὐτ῵ τ῵ πατρί. ἤ τήν σοφίαν· ἕν γάρ εἶναι τῶν ἁπάντων αἴτιον. ὅτι ἐστίν ὑπέρ π᾵σαν ἀγαθότητα καί θεότητα· ὑποβεβηκυίας οὖν θεότητας νόησον ἀγγέλων καί ἀνθρώπων δικαίων. Καί αἰσθήσεως μετειληφότων: Ἐπειδή πρό μικροῦ ἔδοξέ πως ὑπόβασιν λέγειν τό ἀγαθόν. «πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησας». ὅτι καί αὐτό τό μή ὄν καλόν. εἰκότως καί τούς ἀγγέλους μεθ' ἡμῶν νοερούς φησιν. Νῦν δ' ἐπειδή περί τοῦ Θεοῦ πρῶτόν φησιν. καί αὖ πάλιν. καθόσον ὑποβεβήκασι. τοῖς οὖσι νόει ἀκολούθως (τοῖς λοιποῖς). ὅσον οἷόν τε. ἵνα μή οἱ ἀσυνέτως ἀναγινώσκοντες εὕρωσι μέμψεως ἀφορμήν. ὅταν ἐν Θε῵ διά τό ὑπερούσιον θεωρ῅ται. Ἐν ἀποκρύφοις: Ὡς τό. καί μίαν εἰκότως θεότητα πάντα παράγουσαν. εἰκότως φησί καί ὑπέρ τά οὐκ ὄντα αὐτόν εἶναι. § 2. καί αὐτό δέ τό ἐν σοφίᾳ γενέσθαι πάντα. ὅταν μέν περί ἀγγέλων φησί καί ἀνθρώπων. πῶς. ζω῅ς καί σοφίας αἴτιον. τάς δέ λοιπάς. φησίν. καί τοῦ ὄντος καί ζω῅ς καί σοφίας αἴτιον. ἅτε καί αὐτούς διά τοῦ νοεῖν τόν Θεόν. ἐπειδή οὐ περιγράφεται τόπῳ ὁ Θεός. Καί εἰς τά οὐκ ὄντα ἐκτείνεται: Καί εἰς τά οὐκ ὄντα ἐκτείνεται τό ἀγαθόν. ὥς φασι. Ὄντα δέ τά οὐκ ὄντα ὑλικά φησιν. ὅτι καλῶς λέγομεν. τοὐτέστιν ὁ Θεός.

ὡς αἴσθησιν μή ἐχόντων. κατά τούς εἰρημένους ὑπό σοῦ βαθμούς. τουτέστιν αἱ ὑπερκόσμιοι (≡14S_214≡> δυνάμεις. τουτέστι σοφίας καί λόγου καί νοερότητος. καί αἰσθήσεως. καί πάλιν τοῦ ὀνόματος τ῅ς ζω῅ς ὑπεραίροντος τήν σοφίαν. τουτέστι τά ἄλογα· τῶν γάρ φυτῶν καί βοτανῶν τιμιώτερα ἐν ζωῆ τά ἄλογα. ὡς ἡττόνων. ἅτε καί τ῅ς τάξεως τοῦτο ἀπαιτούσης. τουτέστι τοῦ νοῦ καί λόγου μετειληφότων. [58] . ὡς καί αὐτός πρό βραχέως ἐδήλωσεν εἰπών. Καίτοι ἔδει τά τῶν μειζόνων: Μείζονας δωρεάς φησι τάς ἐπί πλειόνων θεωρουμένας. καί ζω῅ς. ἀλλά τά τούτων μόνον μετέχοντα οὐκ ἐν πρώτοις καί κρείττοσιν. ὡς ἡμῶν τῶν λογικῶν ἀνώτεραι. Δέον γάρ. τῶν ἀλόγων πλέον λεγόμεθα ζῆν· παλιν τά ἄλογα. § 3. τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ τοῦ ὄντος ὑπερέχοντος τ῅ς ζω῅ς τήν προσηγορίαν. καί ὄν. τά ὄντα καί μειζόνων δωρεῶν ἀπολαύοντα τοῦ Θεοῦ ὑπέρ τά ἄλλα εἶναι. ἐξ ἐναντίου δέ ἐστιν. πλέον ζῆν τῶν φυτῶν. οἶμαι τό λεγόμενον τοιοῦτόν τινα νοῦν ὑποφαίνειν· ὥς τινος ἐπαποροῦντος καί λέγοντος· Διά τί. οἷον οὐρανοῦ καί ἄστρων καί γ῅ς καί ὕδατος καί ἀέρος καί τῶν ἐξ αὐτῶν πλησιαίτερα περί τήν πρόνοιαν τοῦ Θεοῦ τά ζῶντα. εἰ καί τήν φυτικήν ζῶσι ζωήν. κατά τό ἄυλον καί νοερόν ἐγγίζουσαι μ᾵λλον ἡμῶν τ῵ Θε῵· καίτοι ἔδει τό ἐναντίον. οὐκέτι τήν τάξιν ταύτην ὁρῶμεν ἐν τοῖς οὖσι. πλησιάζειν Θε῵· οὐκέτι μέν οὕτως. τῶν δέ λογικῶν οἱ νόες. Καί τ῅ς ζω῅ς τήν σοφίαν: Ἀσαφέστερόν πως ἐγκειμένης τ῅ς ρήσεως. ὡς αἴσθησιν ἔχοντα. οἷον τόν οὐρανόν. τά δέ τῶν ὁλικωτέρων οὐ μετέχουσι τ῅ς τῶν κρειττόνων ἰδιότητος. Καί αὐτή μέν ἡ ἐπαπόρησις· λοιπόν οὖν ἀποκρίνεται ὁ θεῖος Διονύσιος ἐκ τοῦ νοῦ καί τοῦ λόγου καί τ῅ς αἰσθήσεως καθ' ὑπόβασιν καί τά προτιμήσεις τάττων· οὕτως εὑρήσεις ματά μίαν σελίδα. Πάλιν ἡμεῖς ὡς λογικοί. εἰ καί διά μερικωτέρων ἐπωνυμιῶν σημαίνονται. οἷον ζωήν· φθάνει γάρ ἐπί φυτῶν καί ζώων.ἀντιδιαστολήν τ῅ς παντελοῦς τέθεικεν. τοῦ ζῆν. Καί ζῶσιν ὑπέρ τά ἄλλα: Ὅτι τά ὑπερκείμενα καί μ᾵λλον Θε῵ πλησιάζοντα λέγεται πλέον ζῆν τῶν ὑποβεβηκότων. ὡς μ᾵λλον Θε῵ πλησιάζοντες. λογικῶν τε καί ἀλόγων· σοφία δέ καί λόγος μερικώτεραι ἐπί μόνων γάρ λογικῶν ὁρῶνται ταῦτα. ἤγουν ὀλιγωτέρων δωρεῶν μετέχοντα. καί κατά τοῦτο ἥττονα. οἷον τό ὄν καί τήν ζωήν. καί κρείττονα καί Θε῵ πλησιαίτερα. τά ὄντα πλέον τῶν ζώντων καί τῶν αἰσθανομένων καί τῶν νοερῶν καί λογικῶν. ὡς πλειόνων. οἷα τά φυτά καί τά τοιαῦτα. Ὁλικωτέρας δέ φησι τάς ἐπί πλειόνων θεωρουμένας. ἐπειδή τά μέν ὑπερέχοντα καί τάς τῶν ὑφειμένων ἔχουσιν ἰδιότητας τοῦ εἶναι. ἀλλ' ἐν τοῖς ἥττοσιν ὁρρῶνται. ἀλλά μόνην τήν φυτικήν ζωήν. καί νοῦ. καί λόγου μετειληφότων. τά ἄστρα καί τά τοιαῦτα. οἷον οἱ θεῖοι νόες ὑπέρ ἡμ᾵ς ζῶσιν. καί τῶν ζώντων πλησιαίτερα τά αἰσθητικά. καί κατά τοῦτο κρείττονα. καθ' ὅ κἄν μόνον αἰσθάνωνται. καί σοφίαν τήν οὐσιοποιόν καί ζωοποιόν καί σοφοδότιν αἰτίαν τῶν οὐσίας. τῶν φυτῶν μή αἰσθανομένων. καί ζωήν. ὥσπερ οὖν τά ἕτερα.

τουτέστι τ῅ς ἀδιαστάτου καί ἀπείρου ζω῅ς. Ἐκεῖνο γοῦν ἐστιν ἄπειρον. τό μή ἐπιλεῖπον· καί τοῦτο κυρίως. Ὁ οὖν Θεός. ὑπερουσίως νοεῖται· διό καί αἰών λέγεται εἶναι τῶν παρηγμένων ὑπ' αὐτοῦ αἰώνων· ὅπερ γάρ μηδέ ἦν. ἐκφαν῅ναι δέ καθ' ὑπόβασιν. ἀλλά τό αἰῶνος μετέχον. Σήν οὖν εἰς τά αἰσθητά πρόοδον τ῅ς εἰς τό ταῦτα δημιουργεῖν ἀγαθότητος τοῦ Θεοῦ καλοῦμεν χρόνον· οὐ γάρ ἡ κίνησις τῶν εἰς μοίρας καί ὥρας καί νύκτας καί ἡμέρας διαστάσεων. ὡς καί τοῦ εἶναι ὑπερκείμενος (τό γάρ εἶναι ἐξ αἰτίας τινός δηλοῖ εἰς τό εἶναι ἀχθ῅ναι) ὤν. ὅτι μηδέν ἑαυτοῦ ἀναλίσκει οὕτως οὖν ὁ Θεός καί αἰών. Λέγεται δέ καί ταῦτα διά τό κατά π᾵σαν ἐπίνοιαν ὑπερουσίως αὐτόν εἶναι. τό μή μεταβάλλειν εἰς τό ἔσται. μήτε ἔσται. οὔτε τό ἔσται κυρίως λέγεται ἐπί Θεοῦ· ὑπέρ γάρ ταῦτα ὁ Θεός. αὐτός ἄν εἴη ὑπεραιωνίως καί ἀχρόνως ταῦτα ὡς αἴτιος. ἅτε καί χρόνων αἴτιος· ὅπερ γάρ ἐν τοῖς νοητοῖς αἰών. Καί οὔτε ἦν: Ὅτι οὔτε τό ἦν. Ὥσπερ οὖν τά ὁρώμενα εἰκόνες εἰσί τῶν ἀοράτων καί νοητῶν. αἰών αὐτῶν ὤν καί συνοχεύς. Ὁ ὤν ὅλου τοῦ εἶναι. μήτ' αὖ μεταβεβηκέναι ἀπό τοῦ ἦν εἰς τό ἔστι. [59] . εἴτε ἔδαφος. κατά τό εἰρημένον. Αἰών τοινυν ἐστίν οὐ τό ὑποκείμενον. ὅλου συλλήβδην τοῦ εἶναι ὑπέρεστι· τοῦτο γάρ φησιν ὑπερούσιον. Ὡς οὖν καί τῶν αἰῶνος. τοῦτό ἐστιν αἰών· οὐ γάρ μόνον τά ὄντα πάντα δεῖ παρεῖναι τ῵ παντί καί ὅλῳ. (≡14S_216≡> ἀντί τοῦ ὑπέρ τό ἐν γενέσει ὄν· τό γάρ ὄν οὐσία· ἀπό γάρ τοῦ εἶναι τό ὄνομα παρ῅κται τ῅ς οὐσίας. ἐάν τό ὑπό πήχεως μετρούμενον. ἀλλ’ ἔστι μόνον. Ὁ οὖν καί ταῦτα διατάξας. οὕτω (≡14S_218≡> καί χρόνος ὁ ἄχρονος λέγεται. ἀλλά τό ἐξ αὐτοῦ τοῦ ὑποκειμένου ἐκλάμπον· τά οὖν νοητά καί τά μή ὁρώμενα κατά τόν Ἀπόστολον αἰώνια. τοῦτό ἐστιν ἐν τοῖς αἰσθητοῖς χρόνος. καί ἄπειρον ἤδη καί ἀκλιν῅ πάντῃ καί ἐν ἑνί καί προεστῶσαν. πρός διορισμόν καί δήλωσιν ἡμῖν ἐναργ῅ παρά Θεοῦ ἐγένοντο. καί αἰῶνας ποιῶν. «ἔστωσαν εἰς τά σημεῖα καί εἰς καιρούς καί εἰς ἐνιαυτούς». ἀλλά καί τό μηδέν τοῦ ποτε μή ὄντος· οὐδέ γάρ τι προσγέγονεν αὐτ῵. αἰώνιον δέ οὐκ αὐτός ἐστιν ὁ αἰών. ὅτε καί ὕστερον φύσιν ὁρατήν ἐχρ῅ν προελθεῖν. ἤ ἕτερον. εἴτε τεῖχος. ἀλλ' ὁμώνυμον τ῵ χρόνῳ· ὥσπερ γάρ τό μετροῦν καί μετρούμενον εἰώθαμεν ὁμωνύμως καλεῖν. τουτέστι τοῦ ἀεί ὄντος μετεχόντων. μηδ' αὖ μένειν. οὐκ ἄν εἴη π᾵σα.§ 4. Σό 'ὄν' ἐπί τοῦ Θεοῦ λεγόμενον. μή ὄν πρότερον. πεποιηκέναι τούς αἰῶνας λέγεται. τοῦτο ἐστώς ἔχων τό εἶναι. ἐγγύς δέ ἄν εἴη τοῦ ὁρίζεσθαι τί αἰών. Αἱ γοῦν τῶν ἀστέρων φοραί. οὔτε τό ἔστιν. οὕτω καί τόν χρόνον τότε μέν ἐν τ῵ ἀεί ὄντι ἀναπαύεσθαι. οὕτω καί ἐνταῦθα· οἷον. τοῦτο χρόνος. π῅χυν λέγομεν. τ῵ π᾵σαν ἤδη εἶναι καί μηδέν ἀναλίσκειν αὐτ῅ς τ῵ παρεληλυθέναι. καί αἰῶνα λέγομεν τήν ἀτρεμ῅ ἐκείνην καί ὁμοῦ π᾵σαν ζωήν. ἀντί τοῦ τά νοητά. καθ' ὁμοιότητα αἰώνων λεγομένων ποιητής ὁ Θεός. Αὕτη οὖν ἡ διάθεσις καί φύσις καλοῖτο ἄν καί εἴη αἰών· αἰών γάρ ἀπό τοῦ ἀεί ὄντος εἴρηται. Εἴ τις οὖν οὕτω τόν αἰῶνα λέγοι ζωήν ἄπειρον.

«ἐν ἀρχῆ ἦν». Ἔστι δέ ὁ Θεός καί ὑπέρ τό ἦν. Ὁμοιότητα δέ καί ἄνω διεξήλθομεν καί ταὐτότητα. οὐχ ὡς μερισθέντος τοῦ Θεοῦ εἰς τό εἶναι καί προεῖναι. ὡς ἁπάντων αἴτιος· εἶτα τό εἶναι τά πάντα ἐξ αὐτοῦ. ἀφ' ἧς ἔσμέν. Οἱ γοῦν ἀόρατοι καί ἀνώτατοι νόες (≡14S_222≡> πρῶτον τοῦ εἶναι μετέσχον. ἅπερ εἰσί νοήσεις αὐτοτελεῖς ἀΐδιοι τοῦ ἀϊδίου Θεοῦ. ἐπινοοῦνται οἱονεί στοιχεῖα καί ἀρχαί καί ὕλη ἄϋλος καί ἀσώματος τῶν μετεχόντων καί αὐτῶν τῶν ἰδεῶν. Σό οὖν εἶναι κατ' ἐπίνοιαν ἐκ μετοχ῅ς ὑπέστη τοῦ προεῖναι αὐτου. ὅτι ἀρχή καί αἰτία πάντων ὁ Πατήρ διά τοῦτο οὖν. «ὁ Λόγος». οὕτω καί ἐπί τῶν ἀσωμάτων νοῶν. Καί ἔστιν αὐτό καθ' αὑτό: Σαῦτα οὐ δεῖ νομίζειν περί τοῦ τῶν ἁπάντων αἰτίου λέγεσθαι. ἐπί δέ τῶν αἰσθητῶν ἀρχή κτίσεως οὐρανός καί γ῅· «ἐν ἀρχῆ γάρ ἐποίησεν ὁ Θεός τόν οὐρανόν καί τήν γ῅ν»· τῶν γάρ αἰσθητῶν πρωτόκτιστα ταῦτα. ἐπινοεῖται αὐτός ὁ Θεός· πρῶτον γάρ ἐστί τι. ἀλλ' ἔσται ποτέ. καί τούτου τοῦ θείου θελήματος εἰς τό εἶναι κτίσιν προορισθέντος. οἱονεί ὕλη. ἀρχάς λεγομένας. τήν διαμονήν αὐτῶν ἐσήμανε. ὡς ἀπό στοιχείων. ὅπερ ἐπί Θεοῦ λέγειν ἀνόσιον καί ἀπρόσφορον. τάς ἀναγωγούς ἐπί Θεόν δυνάμεις. καί καθ' ὅ οὐσίωται εἰς ζωήν καί σοφίαν καί ὁμοιότητα. Ὥσπερ γάρ ἐφ' ἡμῶν πρώτη τις ὑπέστη ὕλη. τό δέ 'καί αὐτό τό εἶναι τῶν ὄντων' προσθείς. καθά εἴρηται. Ἰδού γάρ ἐνταῦθα κεῖται τό ἦν. ἀλλ' ὅτι. καί οὕτω ζω῅ς καί σοφίας. Εἶτα καί ἄλλως αἱ ἰδέαι καί τά παραδείγματα. καί οὕτω τά ἑξ῅ς.Οὔτε ἦν: Καλῶς εἶπεν. Πολλάκις λέγομεν. τοῦτο λέγεται εἶναι προϋποστάν ἐν τ῵ Θε῵. πρεσβυτέρα τις ἀρχή ἡ τοῦ εἶναι. νοεῖται αὐτό τό ὄν ἑκάστου διά ζω῅ς εἶδος. καί λοιπόν λέγεται καί ὤν. εἰκότως πρό τῶν ἄλλων. πρό τῶν μετ' αὐτάς ἐδημιουργήθησαν· οἷον ἐπί μέν τῶν νοητῶν ἀρχή κτίσεως θρόνοι. Ἐρεῖς οὖν· Καί πῶς κεῖται περί τοῦ Θεοῦ Λόγου. § 5. καί τούτων καθ' ὑπόβασιν μετέχουσι τά μετά ταῦτα πρῶτον καί αὐτά τοῦ εἶναι μετέχοντα. Μ᾵λλον δέ οὔτε ἐστι: Προσυπακουστέον καί ταῦτα οἷς ἐπιλέγεται κυρίως τό 'ἐγένετο' καί τά σύν αὐτ῵ κειμενα· ἤ καί ἑτέρως νοητέον. Διά δέ τοῦ εἰπεῖν 'τά ὄντα' τό ὅλως αὐτά πρός ὕπαρξιν ἀχθ῅ναι δηλοῖ. ὅτι νῦν οὐκ ἔστιν. ὧν μετέχει τά ὄντα τοῦ Θεοῦ. ἐπειδή ὁ Τἱός ἐν τ῵ Πατρί ἐστι. καθά προέφημεν. Προών μέν οὖν λέγεται ὁ Θεός. ἀλλά τό θέλημα αὐτοῦ τό παραγαγόν εἰς τό εἶναι τά ὄντα. καί τότε ἐστί καί ζωή καί σοφία. τουτέστιν ὑπέρ χρόνον. οἷον τῶν παραχθεισῶν ἀσωμάτων τάξεων· ἡ γάρ αὐτοζωή καί αὐτοσοφία καί αὐτόταξις καί [60] . Σοῦτο γάρ δηλοῖ. φησίν. ἀλλά περί τῶν ἐξ αὐτοῦ δημιουργικῶς ὑποστάντων νοητῶν τε καί νοερῶν καί αἰσθητῶν καί λοιπῶν· καθά γάρ προειρήκαμεν. «ἐν ἀρχῆ ἦν ὁ Λόγος»· τό δέ ἔσται σαφές ἐστι. οὔτε ἦν· τό γάρ 'ἦν' δηλωτικόν ἐστι χρόνου. οὐχ ὅτι ἐξ αὐτῶν τά ὄντα. καθ' ἅς ὁμοιοῦνται αὐτ῵ προσεχεῖς αὐτ῵ οὖσαι. «ἐν (≡14S_220≡> ἀρχῆ ἦν ὁ Λόγος». ὁ Θεός πρό τοῦ εἶναι καί γάρ ἐστι προών· τό δέ εἶναι οἷον ἔμφασιν ἔχει τινά προϋπόντος αἰτίου. Ἀρχάς δέ τῶν ὄντων τάς πρώτας ὑποστάσεις ἐν τῆ κτίσει οὐσίας νόησον. ὡς ὑπέρ π᾵σαν τοῦ εἶναι ἔννοιάν τε καί φαντασίαν ὑπάρχων. Καλῶς οὖν εἶπεν.

καί τά ἄλλά δέ ὁμοίως. ἀλλ’ αὐτός ἀρχέτυπός ἐστι τούτου τοῦ παντός· καί ἅ νοεῖ. ἐν τ῵ μήπω ὄντι νοήσει αὐτά. πάντων μέν ὁμοῦ ὄντων. παρ' ἑαυτοῦ ἔχει. οἷον ἡ αὐτοσώματος λευκότης. τήν αὐτοομοιότητα. διακεκριμένων δέ. τά γάρ αἰσθητά οὔκ εἰσιν ὄντα. εἰθ' οὕτω τό ὁπωσοῦν εἶναι αὐτά θεωρεῖ.τἄλλα τά ἐν Θε῵ παραδείγματά εἰσιν. οὐκ ἐπείσακτον ἔχων τό φρονεῖν. ὡς αὐτοῦ ὄντα· ἀλλαχοῦ μέν ὄντα οὖν οὐ δυνατόν νο῅σαι· ποῦ γάρ ὄντα ἐν αἰσθητοῖς. εἰπών. ἵνα αὐτό νοήσας [61] . οἷον αὐτό τό εἶναι ἤ ζωή. Πάντων οὖν εἰκότως: Ἑαυτ῵ ταύτην τήν προσηγορίαν ἔθετο ὁ Θεός. καί ἐν ἀμερεῖ ὄντων ἐν αὐτ῵. ἐγένετο τόδε. καί τά σύν αὐτοῖς εἰπών. ἅτε τρεπτά ὄντα. ὅτι προϋπών ὁ Θεός. ἤ σοφία. οὐ παρ' ἄλλου· εἰ δέ παρ' ἑαυτοῦ καί ἐξ αὐτοῦ νοεῖ. Σάς αὐτομετοχάς: Μετοχάς φησιν. ὧν μετέχουσιν αἱ δημιουργίαι. εἰς ἑαυτήν ἐστραμμένη. τά δέ ὄντα εἰσί τά εἴδη. Εἰ οὖν νοῶν ἑαυτόν τά ὄντα νοεῖ. ἅς καί ἀρχάς τῶν ὄντων ἐκάλεσε. ἐνεργείᾳ ἐστίν. αὐτός ἐστι τά ὄντα· ἤ γάρ ἑτέρωθι ὄντα αὐτά νοήσει. εἶτα νοῦς ἐνεργείᾳ γινομένη· ὅθεν καί ἐστι νοῦς μόνον καθαρός. καί γινόμενα. Οὐκοῦν νοῦς ὤν. ὧν τά ὄντα μετέχουσιν. αὐτός ἀνόητος ἔσται. ἅ δέ νοεῖ ἔτερα αὐτοῦ. αἱ κατ' εὐθεῖαν γραμμαί ἐπί τόν κύκλον φερόμεναι. οὐχί δέ τήν τοιάνδε ζωήν εἰσηγήσατο. οὕτω καί ταῦτα νόει. οὐ τύπους λαμβάνων ἀφ' ἑτέρων. εἰπών καθ' αὑτό τό εἶναι. ὅς καί τ῵ προορισμ῵ τ῅ς οἰκείας ἀρρήτου γνώσεως προϋπεστήσατο τό ὅλως εἶναι τά πάντα· τούτῳ γάρ ἀθρόῳ κατά πρώτην προσβολήν ἐπιβάλλει ὁ νοῦς τ῵ εἶναι. αἵτινες μετοχαί θεῖαι τυγχάνουσι δωρεαί. Ἐπειδή δέ καί ποιητής τῶν ὄντων ἐστίν ὁ Θεός. ἐν τ῵ ἀμερεῖ ἀμερῶς. Καί εἰ βούλει τῶν ζώντων: Ὥσπερ λόγῳ τινί ἐπί τῶν ποιοτήτων οἱονεί προ὘πεισιν αἱ αὐτοποιότητες· εἶτα συμβαίνουσαι ποιοῦσιν. αὐτός ὤν τῶν ὄντων παράδειγμα· ὥστε οὔτε αὐτός ἐν τόπῳ. Σ῵ δέ εἰπεῖν 'προεῖναι' καί 'ὑπερεῖναι'. § 6. ἀλλ’ ἔχει αὐτά ὡς ἑαυτόν ἔχων καί ἑνών αὐτοῖς. οὐ τό πῶς εἶναι ἐδήλωσεν. ἐπιγενομένη σώματι. ἤτοι ἡ ζωή. ἤγουν ἡ οὐσία αὐτοῦ· εἴ τι δέ (≡14S_226≡> ἔχει. ὥσπερ ἑξ῅ς τήν αὐτοζωήν. ἤ ἐν ἑαυτ῵. Εἰ γάρ ἡ μέν οὐσία αὐτοῦ ἄλλη ἐστίν. ὅτι. (≡14S_224≡> εἰκότως ἀναγορεύεται. ἤτοι κέντρου. λευκαίνει τοῦτο· οὕτω καί τά εἰρημένα ὧδε νόησον ἀναλόγως. οὐ δυνάμει. Καί ἔστιν ἐξ αὐτ῅ς καί ἐν αὐτῆ: Οὕτω νοητέον· ἡ αὐτοϋπεραγαθότης. νοῦς οὖσα. τοῦτο πρῶτον κατηγοροῦνται τό εἶναι. ὡς σημείου. Ἑαυτόν οὖν ἄρα καί ἐν ἑαυτ῵ νοεῖ. ἀλλά παρ' ἑαυτοῦ πάντως νοεῖ. αὐτός ἐστιν ἅ νοεῖ. τό ἄναρχον καί πάντῃ ἀκατανόητον τοῦ εἶναι τόν Θεόν ὑφηγήσατο. καί ὅλη ἐνέργεια. οὔτε τά ἐν αὐτ῵ ὡς ἐν τόπῳ. «Ἐγώ εἰμι ὁ ὤν»· διό πρό τῶν ἄλλων. ζωοῖ πάντα τά αὐτοῦ μετέχοντα. ἤ τάξις. Σό οὖν ἁπλῶς εἶναι. πρότερον οὖσα ἀφροσύνη. Νοήσεις δέ οὐχ οὕτως ἀκουστέον. οἷον ζω῅ς καί σοφίας καί τῶν τοιοῦτων. καί ἀπολλύμενα. ἤ ἐστί τόδε· ταύτης γάρ τ῅ς νοήσεως προηγεῖσθαι δεῖ νοούμενόν τι. ὄντως νοεῖ. ὅσα περί αὐτοῦ λέγεται. τό ὅλως εἶναι ζωήν. καί τά λοιπά. ἐπειδή τόδε ἐνόησεν. καί ἁπλῶς τό ζῆν. Αἱ τοίνυν νοήσεις αὐτοῦ εἰσι τά ὄντα. τά ὄντα ὡς ὤν.

ἀλλ’ ἔστι πάντῃ καί κατά πάντα ὑπερηρμένον. τήν μέν φυσικήν (≡14S_228≡> ἐνεργοῦσα περί τό σῶμα δύναμιν. καθ' ἥν δύναμιν τῶν αἰσθητῶν ἀντιλαμβανόμεθα· τήν δέ δοξαστικήν. εἰπόντες οὐσίαν· ἐν τῆ τοιαύτῃ φωνῆ περιλαμβάνονται καί τά τ῅ς καθ' ἕκαστον [62] . τοῦτων ἀργουσῶν. κέντρῳ αὐτόν περεικάζων. ἀσύγχυτοι μένουσι. ἅτε ἑαυτόν νοῶν καί τοῖς ἐνοῦσι συναπτόμενος· αὐτή γάρ αὐτ῵ ἡ νόησις γένεσίς ἐστι τοῖς οὖσι. Εἰσί δέ ὁμοῦ πολλαί ἐπιστ῅μαι οὖσαι. ὡς αἰτίου τ῅ς τούτων ὑπάρξεως. ἅ ἔμψυχά τε καί ἄψυχά φαμεν· ταῦτα πάντα ὑπό μίαν κατηγορίαν ἤγαγον. μόνῳ τ῵ συνέχειν καί προνοεῖσθαι τούτων ἐφαπτόμενον. ἑνοειδῶς τούς πάντας περιείληφεν ἀριθμούς· οὕτω καί τό κέντρον. καθ' ἥν μέμνηται· ὀρεκτικήν δέ. καθ' ἥν τρέφει τοῦτο καί αὕξει καί πρός γένναν ἐπιτήδειον ποιεῖ. Ἀλλά καί ἐν τῆ ὅλῃ τῶν ὅλων: Πρόδηλον ὅτι ἐν τ῵ ὅλῳ τά μέρη· οὐκοῦν οἱ ἐν τοῖς καθ' ἕκαστον τῶν ὄντων φυσικῶς θεωρούμενοι τῶν ἐνυπαρχουσῶν αὐτοῖς δυνάμεων ἤ κινήσεων λόγοι ἐν τῆ καθόλου λαμβανομένῃ φύσει θεωροῦνται. Καί τά ὁπωσοῦν τ῵ εἶναι: Ἐκ τ῅ς τοῦ Θεοῦ ὑπεραγαθότητός φησιν. ὅλος ἐστίν ἐπιστήμη. ἤτοι σημεῖον. καθ' ἥν ἀναπλάττει· καί μνημονευτικήν. καθ' ἥν ὀρέγεται καί κινεῖ τό ζῶν κατά τόπον· καί εἰκαστικήν. ὡς ἄν τις εἴποι.ποιήσῃ· ἀλλά νοεῖ τά ὄντα. Σό οὖν ἐνόν ἐν αὐτοῖς. ὡς αἰτία ἀριθμῶν. καί τοῦτό ἐστιν ἡ ἰδέα· αὐτός δέ. καί θυμοειδ῅. Καί ἔχει πάντα ἀριθμόν: Ὁ γάρ ἀριθμός ἐκ πολλῶν μονάδων συντιθεμένων εἰς μέγεθος παραύξει· ἡ οὖν μονάς. καί ἐπιθυμητικήν. (≡14S_230≡> Ἑνοειδῶς ἡνωμένας: Σό ἑνοειδῶς ἐνταῦθα τέθεικεν ἀντί τοῦ ἁπλῶς καί ὁμοίως· οὐ γάρ ἑτεροίως. Μετά δέ θάνατον ὁ νοῦς μόνος ἔσται ἐνεργῶν. ἤγουν κατά ἁπλ῅ν τινα καί περιεκτικήν τῶν ὅλων αἰτίαν καί ἄσχετον· οὐδενί γάρ λόγῳ ἤ νοήματι καί πράγματι ἔχει τό Θεῖον τήν πρός τά ὄντα σχέσιν τε καί κοινωνίαν. τάς ἐπί τόν κύκλον εὐθείας περιέχει. τήν δέ αἰσθητικήν ἐνεργεῖ δύναμιν περί φλέβας καί ἀρτηρίας καί τήν σάρκα καί τά νεῦρα. Καί ἐν κέντρῳ: Σαῦτα βεβαιωτικά τοῦ λόγου ὑποδείγματα. ὡς καί ἀπό τῶν γραμμικῶν τά περί Θεοῦ σαφηνίζει. καθ' ἄς προνοεῖ τοῦ σώματος. Σά δέ ἑξ῅ς ὑποδείγματα πιστωτικά τοῦ λόγου τοῦ εἶναι πάντα ἐκ Θεοῦ. τά δέ ἐξ αὐτοῦ καί ἐν αὐτ῵ νόες ἐοικότες θεωρήμασι τ῅ς ἐπιστήμης. ἥτις ἐστίν αὐτό τό εἶναι αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ. καθ' ἥν κρίνει τά αἰσθητά· ἀναζωγραφικήν δέ. νοῦς ὤν ὅλος. Σαύτας γάρ ἔχει δυνάμεις σώματι χρωμένη ἐν τ῵ ἀλόγῳ αὐτ῅ς μέρει. ἄλλο παρά ταῦτα ὑπάρχοντος καί ἐν ἑαυτ῵ συνεστάναι ἄλλῳ παρά ταῦτα ὑπάρχοντι. ὅταν δέῃ· καί πάσας ὁμοῦ τάς δυνάμεις ἡ ψυχή ἐν ἑαυτῆ ἔχει. καί ἐνεργοῦσι ἕξω κατά μίαν. Ἑνιαίως φησίν. ΢ημείωσαι. καί ὅμως ἀσυγχύτως αὐτάς κατά καιρόν προβάλλει. φησίν· οἷον οἱ τ῅ς ἔξω φιλοσοφίας πάντα τά καθ' ἑαυτῶν ὑπάρχοντα καί ἐν ἄλλοις θεωρούμενα. ἡ ὕπαρξις τῶν ὄντων καί ἡ τούτων διαμονή. τοῦτό ἐστι τό εἴδος.

§ 7. ἡ δέ τοῦτο λέγουσα Γραφή ἐστι· «τά γάρ βλεπόμενα πρόσκαιρα. τά οἰκεῖα ἐνεργεῖν δηλοῖ τούς νόας καί τῶν θείων ἐμφορεῖσθαι. καί συμμετρία γινομένη αἰτία κοινωνίας τῶν πρός ἄλληλα παντός τοῦ ὄντος. τήν δέ στάσιν. καίτοι κατά τόν τ῅ς οὐσίας. σοφία. ταῦτά φησιν ἐν ἑτέροις θεωρούμενα ὑπάρχειν. ὡς αἴτιος αὐτός ὑπάρχων ὑπερουσίως. ἅστινας χαρακτηρίζουσιν ἀθανασία. καθά προέφημεν ὁμοῦ καί ἑνοειδῶς. Λέγεται δέ ταῦτα εἶναι ὁ Θεός. καί οὐκ ἐν τόπῳ· οὐ γάρ σώματά εἰσιν. ποικίλως ἐνεργοῦσαν ἐν τοῖς μέλεσιν. τουτέστι λογικῶν τε καί ἀλόγων. ἤτοι ἠρεμίαν. ὡς θεοί καί κύριοι καί δυνατοί ἰσχύϊ ἄγγελοι κατά μέθεξιν καί ἄνθρωποι. κατ' ἐπίνοιαν δέ λέγονται ἐν τοῖς νοητοῖς καί ἡμῖν. Διαφόρως δέ ταύτας νοητέον· καί ἐπί μέν τῶν νοητῶν καί τῶν νοερῶν ἡ φύσις. στάσις δέ τό ἀεί ὡσαύτως ἔχειν καί ἀνεκφοιτήτως ἑαυτοῦ τήν ἀνεπίγνωστον ἠρεμίαν καί ἀτρεμῆ ἀοχλησίαν κεκτ῅σθαι. (≡14S_234≡> Π᾵ς ὅρος καί τά ἄλλα: Ὅσα τ῵ εἶναι ὄντα εἰσί. οὕτω νοήσεις· τό κοσμηθέν ἔχει τό εἶδος μεμερισμένον. ἤτοι τοῦ ἁπλῶς εἶναι. Ἐπί δέ τῶν αἰσθητῶν ἡ φύσις ἀρχή οὖσα κινήσεως καί στάσεως. Ἀρχή γάρ ἐστι τῶν ὄντων: Εἰ αἴτιον ἐστι τό δι' ὅ γίνεται τό γινόμενον. ἀρχή οὖσα κινήσεως καί στάσεως. ὅτι τάς νοητάς δυνάμεις αἰωνίας ἐκάλεσεν. καί οἱ λόγοι ἀσύγχυτοι μένοντες· ἕτερος γάρ τῶν ἐμψύχων. ἐάν ὁμοῦ γένωνται. ἐνέργειαν δηλοῖ· ἥ τε γάρ κίνησις ἡ εἰς διακονίας θείας καί διδασκαλίας τῶν ὑποβεβηκότων ἐνέργειά ἐστι ζωτική. καί ἀλλαχοῦ τόν ἄνθρωπον· καί αὖθις ἄλλῃ τό πῦρ. τάξις. ἅπερ ἐν ἑτέροις [63] . Σά δ' ἐν ἑτέροις ὑπάρχοντά εἰσιν. ὡς ἐν τῶ κόσμῳ. τῶν καθ' ἑαυτά εἰσι. ἀλλά καί π᾵σα στάσις καί π᾵σα κίνησίς ἐστι τῶν ὄντων ὁ Θεός. ΢ημειωτέον δέ. ἀλλ' ἐν ἀϊδίοις νοήσεσιν. τήν διά τ῅ς φθορ᾵ς τοῦ εἶναι ἤ παῦσιν ἤ μετεβολήν. καί τά ἐναντία. Σό δέ ἐν ψυχῆ μονοειδῶς εἴρηκε. καί ἄλλῃ τό ὕδωρ. συμφθείρονται· ἐν δέ ταῖς νοήσεσι τοῦ Θεοῦ καί πάντα ὁμοῦ ἦσαν ὄντα καί ἀσυγχύτως. εἰκότως ἐν τ῵ πάντων αἰτίῳ πάντα προϋφέστηκεν. Πῶς δέ καί ἡνωμένως καί ἐναντία. καί τά σύν αὐτοῖς. καί πρός τοῖς ἄλλοις. ὡς αἰῶνος μετεχούσας. συνηνωμένοι λόγον. Κίνησις δέ ἐπί Θεοῦ ἡ εἰς τά ἐξ αὐτοῦ καί δι' αὐτοῦ ἐν ἀγαθότητι προνοητική πρόοδος. οὔτε ἐν σώματι. καί τάξις ἐστί τῶν ὡς τεταγμένων· τάξις δέ ἐστιν ἐργασία ὁμοιότητος πρός ἄλληλα πάντων τῶν ὄντων. ἤτοι ἠρεμίας. σημαίνων μίαν εἶναι τήν ἐκ ψυχ῅ς ἐνδιδομένην ὅλῳ τ῵ σώματι ζωτικήν δύναμιν. οἷον ἁγιασμός. καί οὐ καθ' ἑαυτά· αἱ γάρ οὐσίαι (ταῦτα γάρ ἐκάλεσεν ὄντα). τήν μέν κίνησιν δηλοῖ εἰς τό εἶναι παραγωγήν. ἁρμονία. εὐζωία· ταῦτα γάρ ἐν νοηταῖς καί νοεραῖς οὐσίαις τοιαῦτά εἰσι. ταὐτόν γάρ ἐστι. Ἐναντία γάρ ὄντα. ἀθανασία. ἤτοι ἠρεμίας.οὐσίας ἰδιώματα. τά δέ μή βλεπόμενα αἰώνια». καί ἄλλος τῶν ἀψύχων ὁ λόγος· ὡσαύτως καί τῶν αἰσθητικῶν. αἵτινές (≡14S_232≡> εἰσι παραδείγματα· ὅθεν καί πάντων ἀρχή ὁ Θεός· ἀρχή γάρ ἐστι π᾵ν τό προϋφεστώς τοῦ γινομένου. ὡς ἐν τ῵ Θε῵ εἴρηται ἐπιθεωρούμενα. ἀλλαχοῦ τά ἄστρα. ὡς ἐν ἰδέᾳ καί παραδείγματι. ἥ τε ἠρεμία καί στάσις αἰώνιος οὖσα καί ἄτρεπτος.

ἤγουν τοῦ δημιουργοῦ· τό οὖν πολλαπλασιάζεσθαι δηλοῖ. «ὁ ποιῶν τούς ἀγγέλους αὐτοῦ πνεύματα». Καί αὐτοῦ ἐστι τό εἶναι: Αὐτοῦ μέν. καί τά τοιαῦτα. τό ἐν τοῖς πολλοῖς τόν αὐτόν αἴτιον θεωρεῖσθαι. ἤ κατά τό συντηρεῖσθαι ληπτέον. θέρος. προσδοκῶνται δέ. καί πρό τοῦ εἶναι. ὡς αἴτιος πάντων. καί ἔξω πάντων ἐστίν. καί παραγωγεύς δείκνυται. ἐνηλλαγμένως τήν σημασίαν τήν χρονικήν πολλάκις προαγούσης. τ῵ συντηρεῖσθαι παρ' αὐτοῦ· οὐκ αὐτός δέ τοῦ εἶναι. ἀλλά διά τόν Θεόν. τουτέστι τό εἶναι αὐτόν ἔχει αἴτιον. οἷον ἡ τοῦ παντός μεταστοιχείωσις καί [64] . καί οὐχί αὐτός ὡς ἐκ προηγουμένης αἰτίας ἔχει τό εἶναι. Καί τό ἐστί καί τό ἔσται: Ἅπερ ἐν τ῵ πρό αὐτοῦ ἀπέφησε. ὡς ἐντεῦθεν δηλοῦται· τό γάρ αὐτό εἶναι. Σό μέν οὖν ἐγένετο καί γίνεται καί γενήσεται ἐπί μέν τῶν κτισμάτων κυρίως κατηγορεῖται· τά μέν γάρ ἅπαξ ἐγένετο. § 8. λόγον. ὅτι τό 'νοηταί' ὡς πρός ἡμ᾵ς. ἤ κατά τήν συνήθειαν τ῅ς Γραφ῅ς. (≡14S_236≡> Καί οὐκ αὐτός ἐν τ῵ εἶναι: Προσυπακουστέον ἐν ἀμφοτέροις τό αἴτιον. ἥλιος καί τά τοιαῦτα. οἷον νόημα. σχ῅μα. ἡ ἡμέρα. καί αἰσθήσει ὑποπίπτοντα μηδαμῶς. καί τοῖς τῶν πάντων γνωρίσμασι προσαγορεύεται. ἐν αὐτ῵ δέ. οἷον χρῶμα. ἐφ' ὧν χώραν οὐκ ἔχει τό γίνεται. ὡς τά πάντα παραγαγών. ὤν τοῦ εἶναι. ἅτινα οὔπω γεγόνασιν ὅλως. οἷον οὐρανός. διά τό εἶναι τόν Θεόν. καί ἀντί παρῳχηκότος μέλλοντι κεχρημένης. αἴσθησιν. οὐδέ ἐν τ῵ εἶναι συνεχόμενος· ὑπέρ γάρ τό εἶναι ὁ ὑπερούσιος. ἤτοι παράδειγμα. ὡς ἐξ αὐτοῦ ἐστι τό εἶναι. καί τά ὅμοια. Αἱ νοηταί καί νοεραί: ΢ημείωσαι δέ.ὑπάρχειν λέγονται· ὥσπερ καί τά κατ' αἴσθησιν περί τά σώματα ὁρώμενα. ἥν ἐνταῦθα ἐπίνοιαν ἐκάλεσε. γενήσεται. ἅτε καί ἰδέα. Καί τά ἄλλα πάντα: Ὅτι αὐτός αἴτιος τοῦ εἶναι τά πάντα. οὐκ αὐτό ἐστιν ὁ Θεός. «ὁ Πατήρ μου ἕως ἄρτι ἐργάζεται». Ἐπί τούτων μέν οὖν κυρίως τό ἐγένετο· γίνεται δέ καί τά ἐν γενέσει καί φθορᾶ πάντα καί ὅσα κατά ἀντιπεριχώρησιν. οἷον ἡ νύξ. Καί τό εἶναι: Καί τό θεοειδῶς εἶναι. Κατά π᾵σαν τῶν ὄντων ἐπίνοιαν: Ἡ τῶν ὄντων θεωρία. πολλή τις οὖσα καί ποικίλη πάσῃ ἐπιβολῆ τοῦ νοῦ. καθά εἴρηται. Διεῖλε δέ αὐτά ὁ πατήρ τῶν κατ' ἐπίνοιαν· ταῦτα δέ εἶναί φαμεν τά τῆ νοήσει καταλαμβανόμενα. ἅπερ σωμάτων ἐκτός συνίστασθαι ἀδύνατον. τό δέ παρά τοῦ Δαυίδ λεχθέν. τό δέ 'νοεραί ' ὡς πρός τόν Θεόν νοεῖται. πηλικότης. καί ἔαρ. καί τό ἔμπαλιν. γενήσεται δέ μόνον. οὐ μήν ὁ Θεός ἐν τ῵ εἶναί ἐστι· πρό γάρ τοῦ εἶναι ἦν· ὅμως διά τό πάντων αἴτιος εἶναι. ἄγγελοι. ἤ καί κατ' ἐπίνοιαν λέγει τά νοητά. προϋπαντῶσαν εὑρίσκει τοῦ αἰτίου τήν ἔννοιαν. ἅτινα τῆ ἐπινοίᾳ μόνῃ οἱονεί τῆ ἐπενθυμήσει γνωρίζομεν. νῦν ἐπειπών τ῵ Θε῵ ἀναγκαίως ἑαυτόν ἑρμηνεύων κατά τήν τοῦ αἰτίου ἔννοιαν ταῦτα νοεῖν ὑποβάλλει. καί τά τοιαῦτα. καί τό εἶναί ἐστι καί λέγεται· διό ἐν τ῵ Θε῵ ἐστι τό εἶναι ὡς ἰδέα.

καί τά ὅμοια· τό δέ πάνσχημος καί πανείδεος τό παντός εἴδους καί σχήματος αἴτιον αὐτόν ὑπάρχειν δηλοῖ. ἐπειδή κατά π᾵σαν ἐπίνοιαν εἶπεν αὐτόν πολλαπλασιάζεσθαι. Ἄνω μέν γάρ αὐτόν δημιουργόν εἶπε πάσης ὑπάρξεως. καί οὐδέν ἐξ αὐτῶν ὄντα. ἥτις ἐστίν ὁ Θεός. «καί εἴδομε αὐτόν. καί αὐτῶν καί τῶν ὄντων αἴτιον καί δημιουργόν. οὔτε γίνεται. καί ἐν π᾵σι τοῖς ὁρωμένοις ἐστί. ἐπ' αὐτοῦ καί τό ἐστί. τό εἶναι· ἐνταῦθα δέ. Ἐν αὐτ῵. Σό δέ 'ἔστι' καί τό 'ἔσται' ὡς πάντῃ τό ἀναλλοίωτον καί κατά πάντα ἀμετάβλητον ἔχοντος· διό καί ὑπερούσιος λέγεται. Καί οὐδέν ἐστι τῶν πάντων: Πρός τό 'πάνσχημος' τό (≡14S_240≡> 'ἄμορφος'. Αἱ δέ χρήσεις. ὡς καί τοῦ κάλλους ἐξ αὐτοῦ γεγονότος.τά σύν αὐτ῅. οὔτε γενήσεται. 'ταῦτα ἐπ' αὐτοῦ κατηγορεῖται'. οὔτε ἐστίν. ἤ ἐπ' αὐτοῦ νοεῖσθαι. οὔτε ἐν χρόνῳ. πάντα τά αἰσθητά ζωογονεῖ καί τρέφει καί αὔξει καί ἐναλλάττει. καί τά ἑξ῅ς. ὅτι οὐδέν ἀφ' ἑαυτοῦ ποιεῖ ὁ ἥλιος. ἤ καί ἀπό σπόρου τό ἐξ αὐτοῦ φυόμενον βλαστόν ἤ δένδρον. καί τό ἔσται. Κατά τήν τοῦ αἰτίου ἔννοιαν πάντα αὐτοῦ φησι τοῦ Θεοῦ λέγεσθαι. οἷον καιρόν ἤ χρόνον ἐπινοήσῃς. ὅτι οὐδέν τῶν ὄντων ἐστί. ὥσπερ λέγομεν. καί τό ἔσται. ἀλλ’ ἐκ τ῅ς πάντων αἰτίας καί ἀρχ῅ς. Καθό καί τά ἑξ῅ς νοητέον. ἆρα ἐναντίως ἑαυτ῵ λέγει ὁ ἅγιος Διονύσιος. Εἰς τό αὐτό. ἀλλ' ὅτι καί αὐτοῦ τοῦ εἶναι ἀνώτερός ἐστι. Εἰ γάρ ὁ καθ' ἡμ᾵ς ἥλιος: Κάτω ἐν τ῵ τέλει τοῦ ἑξ῅ς λόγου. γάρ εἶπε. καί τό γίνεται. ἤτοι τοῦ ἕκτου κεφαλαίου. καί τά ἑξ῅ς. καί ὑπέρ τά ὄντα καί προόντα. καί τό ἐγένετο. ἀλλά «κυρίως ὑμνεῖται». ὅτι οὔτε ἀπό χρόνου. Ἀκαλλ῅ δέ λέγει. οὔτε μετά χρόνον ἤρξατο ὁ Θεός. ἵνα νοήσῃς. διά τό (≡14S_238≡> πάσης ἀρχ῅ς ἀνώτερον ἐπ' αὐτοῦ θεωρεῖσθαι τό ἦν. οὐδέ κάλλος». Καλῶς δέ ἀπέδειξεν ἐκ τοῦ ἡλίου τό περί Θεοῦ νοούμενον· ὥσπερ γάρ αὐτός εἷς ὤν ὁ ἥλιος. Σό δέ ἦν καί τά σύν αὐτ῵ κατά π᾵σαν ἐπίνοιαν οὐκ ἄλλῳ τινί ἤ τ῵ Θε῵ ἁρμόσει. Διό καί πάντα αὐτοῦ καί ἄμα κατηγορεῖται. καί ἐν τοῖς π᾵σίν ἐστιν. οὔτε ἐγένετο. οὔτε ἦν. ἐπ' αὐτοῦ καί τό ἦν. καί γενήσεται κυρίως ὑμνεῖται. ὑποστάσεως. οὐ μεμορφωμένον πρός τι τῶν ὄντων. ἐκεῖ τόν Θεόν εὑρήσεις. Πῶς ἀνωτέρω εἰπών. πρός δέ τό 'πανείδεος' τό 'ἀκαλλής'. τό ἀκαλλής. τουτέστιν ἀπό μικρῶν μεγάλα ποιεῖ. Ὡς τούτων οὖν ἁπάντων αἴτιος ὁ Θεός ὑμνεῖται· οὐ γάρ εἶπε. οὐδέν ἐκ τῶν ὄντων [65] . ὧν ἐστιν αἴτιος. φύσεως καί τοῦ χρόνου· εἰκότως οὖν ἐπί αὐτοῦ τό 'ἦν' ἔταξε καί τά ἕτερα. οὐσίας. καί οὐκ εἶχεν εἶδος. διά τό εἶναι καί ὑπερεῖναι· διό καί αἱ ἀποφάσεις τοῦτο δηλοῦσιν. Μή γένοιτο. αὐτοῦ δέ καί ὑπέρ κάλλους ὄντος. διά τό ὑπέρ ἀσωματίαν καί ὑπέρ ἀϋλίαν εἶναι. ἵνα. οἷον τό ἄμορφος. Αὐτός δέ οὐδέν τῶν πάντων ἐστίν. ὅπου τό σημεῖον δείκνυσιν. Σό γάρ κατηγορεῖσθαι κατά φιλοσόφους τοῦτο δηλοῖ. μηδέν ἐξ αὐτῶν ὑπάρχων. δικαίως εἶπεν. οὕτω καί ὁ Θεός καί αὐτοῦ τοῦ ἡλίου καί πάντων τῶν αἰσθητῶν καί τῶν νοητῶν καί τῶν νοερῶν ὤν αἴτιος. ἐνταῦθά φησιν.

ἅς καθολικάς ἀρχάς ἀρχηγικώτερά φησι. Καί τούτων. τά ἄλλα· δεῖξαι γάρ θέλει ἡ τοιαύτη δόξα. ἤτοι εἰς οὐσίαν παραγωγούς. μή τ῅ς ἀξίας τ῅ς αὐτ῅ς εἶναι τά πάντα. ΢αφέστερον δέ οὕτως ἔσται τό λεγόμενον· ἔστι τις δόξα γραμμῆ ἀπεικάζουσα τά πάντα. ὅτι παραδείγματα καλεῖ τούς ἐν τ῵ Θε῵ τῶν ὄντων οὐσιοποιούς καί ἑνιαίως προϋφεστῶτας λόγους. § 9. Σόν οὖν ἱερόν Κλήμεντά φησι λέγειν. ἅπερ εἰσί τά ἰδίως νοητά. ἀλλά τάς νοήσεις τοῦ Θεοῦ· κἄν γάρ λέγηται παραδείγματα ἐν κτίσει. Πρόεισι μέν. ἀλλ’ ἐξ ἀλλήλων ἔνια γενόμενα. οἷον τό ἔνυλον πῦρ πρός τό αἰθέριον· ἀλλ' οὐ ταῦτα κυρίως ἰδέας φησίν ὁ μέγας Διονύσιος. οἷον τά τῶν νοητῶν. ὅτι ποίησιν αὐτοτελ῅ ἀϊδιον τοῦ ἀϊδίου Θεοῦ τήν ἰδέαν. οὗ μέμνηται ὁ Ἀπόστολος. τοῖς δέ ἐκ τῶν νοητῶν. ἤδη μέν καί ἀνωτέρω ἐδηλώσαμεν. ὥς φησι Μωϋσ῅ς. ἅτινα καί ἰδέας καλοῦσιν. αἰτίας ἀρχικάς ἔχειν τάς ἰδέας. (≡14S_242≡> εἰπόντα. Ποῦ δέ ταῦτα εἶπεν ὁ ἅγιος Κλήμης. τῶν καθολικῶν ἐν δημιουργίᾳ καί ἀρχῶν. ΢ημείωσαι οὖν. οὐκ ἐδήλωσε. Ἀφοριστικά δέ ἔφη τά θεῖα θελήματα καί ποιητικά. καθ' ἥν εἰδοποιήθη τά αἰσθητά. αἰνιττόμενος τόν θεῖον Παῦλον. τούτους καί ἐκάλεσε»· καί ἑτέρωθι· «προορίσας ἡμ᾵ς ἐν τ῵ θελήματι αὑτοῦ»· θέλημα γάρ καί προορισμόν τά παραδείγματα καί τάς ἰδέας λέγει. τοῦ Θεοῦ· περί ἅς ἰδέας παραδειγματικάς οὔσας. εἶναι καί ἐν τοῖς ποιήμασι παραδείγματα γενικώτερα. ὅς ἐν τῆ πρός Ρωμαίους φησίν· «οὕς δέ προώρισε.ἐστί. οὐ διά κυρίων: Μ᾵λλον ὁ μακάριος (≡14S_244≡> Κλήμης δόξῃ τινί κατηκολούθησε λεγούσῃ. καί ἐν τῆ γενέσει τῶν ὄντων αἰσθητῶν εἶναι ἀρχικάς τινας αἰτίας. ὅτι μόνῳ τ῵ βούλεσθαι τά πάντα ὑφίστησι καί ποιεῖ· τό δέ. τοῖς μέν ἀρχηγικωτέροις. προορισμούς καλῶν τάς ἰδέας. ἀλλ’ οὐ προσκυτητά. τό μετ' ἐκεῖνο· εἶθ' οὕτω καθ' ὑπόβασιν τ῅ς γραμμ῅ς. καί ἐν τοῖς π᾵σίν ἐστι· αὐτοῦ γάρ τά πάντα μετέχει· διό καί ἡ Γραφή «δικαιοσύνης Ἥλιον» αὐτόν ὀνομάζει. 'ἐν τοῖς οὖσιν εἶναι παραδείγματα ἀρχηγικώτερα. καί τ῅ς γραμμ῅ς τό μέν ἄνω μέρος τοῖς νοητοῖς ἀποδιδοῦσα. τοιοῦτον εἶδός φησιν ἀρκτικόν. τό δέ κάτω τοῖς αἰσθητοῖς. ἀντί τοῦ τῶν ὑποβεβηκότων εἰδῶν τῶν πρός τι τῶν ὑπερβεβηκότων ὑπόδειγμα ὑποστάντων. ἤτοι νοήσεις. ὅπως ὁρίζονται. οἷον τά ὑφειμένα εἴδη. τό ἐπί τῆ ὕλῃ ἡ εἰρημένη φησί δόξα· τόν γάρ λόγον τ῅ς ἐν γενέσει φύσεως. τήν δέ ἔννοιαν εὐσεβῶς ἐξηγήσατο. τόν Ρώμης ἐπίσκοπον. ἤτοι ἀσωμάτων ἀγγέλων ἐνεργείας. καί διά τό ἑτεροειδ῅ καί διάφορα τά ὄντα γενέσθαι. Παραδείγματα: Σά παραδείγματα. ἤτοι προορισμούς. τό πρῶτον καί ἀνώτερον μέρος. φησί· καί ἐνταῦθα μέντοι σαφηνίζει ὁ μέγας Διονύσιος τήν Γραφήν. ὁ δέ πατήρ τῆ μέν λέξει ἐχρήσατο. τό μέν. ἤτοι ἰδέας τῶν πρός τι. Παραδείγματα δέ φαμεν εἶναι: Πλάτων μέν τάς ἰδέας καί τά παραδείγματα ταπεινῶς καί ἀναξίως Θεοῦ ἐξείληφεν. οἷον τῶν πρός τι'. Ἔοικεν [66] . ἤτοι τό παράδειγμα. αἴτιον ἀρχικόν καί εὐδαιμονικόν καί δημιουργικόν τό εἶδος. Παράγει μέντοι καί τόν μακάριον Κλήμεντα. τά νοητά εἶναι ὡς ἐνεργείας ἀρχικάς καί εὐδαιμονικάς καί ἡγεμονικάς· ἐπί δέ τῶν αἰσθητῶν.

ὡς καί τήν ὕλην ἐξ οὐκ ὄντων παραγαγών· φησί γάρ ἡ Γραφή· «ἐξ αὐτοῦ καί δι' αὐτοῦ καί εἰς αὐτόν τά πάντα». ἀλλά χυθ῅ναι καί ὁδεῦσαι καί τά ὄντα ὑποστήσασθαι. (≡14S_248≡> Ἐν ἑνί γάρ. Καί πέρας πάντων: Σ῵ πέρατι πάντως ἡ ἀπειρία ἀντεπινοεῖται. ὁ δέ Θεός πέρας πάντων· οὐδέν γάρ ἐκβαίνει τήν αὐτοῦ πρόνοιαν καί δυναστείαν· καί ἀπειρία δέ. καί οὔτε δαπαν᾵ται ἐκ τοῦ πλήθους. οἱονεί κατά τήν ἕξιν ἤ στέρησιν. καί οὔτε μεριζόμενος δαπαν᾵ται. σύνθετος ἄν εἴη ὁ Θεός ἐκ παραδείγματος καί (≡14S_246≡> ἑαυτοῦ. ὅτι ἀσώματος καί μία οὖσα ὑπό πολλῶν ὁμοίως ἀκούεται. § 10. νοήσεις ὑπερηπλωμέναι οὖσαι τοῦ ὑπερηπλωμένου καί ὑπερηνωμένου Θεοῦ. καί ἀπειρία ἐστί πάσης ἀπειρίας. Καθάπερ καί φωνή μία: ΢ημείωσαι τό τ῅ς φων῅ς. Σό δέ προέχει ἐνταῦθα ἀντί τοῦ προώρισε καί προείληφε κεῖται. καί τοῖς καθ' ἕν ἕκαστον καί τοῖς π᾵σιν ὁμοῦ πάρεστι καί ὁμοίως. Πάντα μέν ἐν ἑαυτ῅: Ὅτι ἐπί π᾵σι τοῖς οὖσιν ἀγάλλεσθαί φησι τόν Θεόν. ὅς μόνος προσκυνητός. Παρών τοῖς π᾵σι: Πανταχοῦ γάρ παρών. καί ἐν Παροιμίαις· «Ἐγώ ἤμην ᾗ προσέχαιρε». Κἄν οὖν ἀπειρία λέγηται καί ἡ ὕλη. Ὡς τοῦ ἕνεκα: Ἄνω ἐν τ῵ πρό τούτου κεφαλαίῳ εἴπομεν. τ῵ [67] . καί τά ἑξ῅ς. Κατά ἀναλογίαν δέ τ῅ς πίστεως. Προόδου καί ἀγαθότητος: Πρόοδόν φησι τό μή μόνον αὐτήν περί τήν αὐτ῅ς ἀσχολεῖσθαι θεωρίαν. εἰ καί ἄστατός ἐστι καί ἀόριστος ὑπό Θεοῦ μεταγομένη εἰς εἰδοποιίας. ὡς πολλάκις: Ἀντίκειται τό πέρας τῆ ἀπειρίᾳ κατά ἀπόφασιν καί κατάφησιν. κατά ἀπόφασιν καί κατάφασιν. ἀλλ'. καί φησιν· Εἰ γάρ μή ἁπλῶς καί ἑνιαίως εἶεν αἱ ἰδέαι. τελείως ὁρίσαντες τελικόν αἴτιον εἶναι τό οὗ ἕνεκα τό γινόμενον. Π᾵σαν διπλόην: Ἐπειδή τινες τάς ἰδέας καί τά παραδείγματα ἐνυπόστατα ἔφησαν. ὅπερ διπλόην ὠνόμασε.οὖν τάχα τοῦτο εἰρηκέναι ὁ μακάριος Κλήμης· οὐκ ἔστι δέ κυρίως ταῦτα εἰπεῖν παραδείγματα. τούτους ἐπιρραπίζει νῦν Ἕλληνας ὄντας. Καλῶς δέ τό 'ὡς ἀντικειμένων'· οὐ γάρ κυρίως ταῦτα ἀλλήλοις ἀντίκειται. Καί εἰκότως ὁ Θεός πέρας ἐστί τ῅ς τοιαύτης ἀπειρίας καί ἄπειρος τοῖς πέρασι τῶν ὄντων. ὡς ἀεί μετασχηματιζομένη καί ἄλλοτε εἰς ἄλλα εἴδη μεταβάλλουσα. ἤτοι ἰδέας ἀρκτικάς. Καί ἑστώς δέ λέγεται ὁ Θεός. ὡς εἴρῃται. ἐπεί κατά τήν θείαν Γραφήν· «καί τ῅ς συνέσεως αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ἀριθμός»· καί πάλιν· «καί τ῅ς βασιλείας αὐτοῦ οὐκ ἔσται πέρας». ὡς τό θνητόν καί τό ἀθάνατον. Ὡς οὖν ἀπερίληπτος καί ἄπειρος· ταῦτα γάρ ὑπερεξόχως ἔχει ὁ Θεός καί πάντα ὑπερβεβηκώς καί πέρας παντός πέρατος ὤν· εἰς αὐτόν γάρ τά πάντα περατοῦνται. ἤγουν ἀρχικά αἴτια· οὐ γάρ ἐξ αὐτῶν ταῦτα. ἀλλ’ οὖν πεπέρασται ἐν τ῵ Θε῵. κατά τό ψαλμικόν· «εὐφρανθήσεται Κύριος ἐπί τοῖς ἔργοις αὐτοῦ». Οὕτω καί ὁ Θεός ὑπό πάντων ἐπίσης μετέχεται· τοῦτο γάρ ἐστι τό 'ἑνικῶς'. Σό δέ ἀγαλλομένη συμφωνεῖ τ῵ Δαβίδ· «εὐφρανθήσεται Κύριος». ἀλλ' ἐκ τῶν Θεοῦ νοήσεων.

ΕΙ΢ ΣΟ ΚΕΥΑΛΑΙΟΝ S' § 1. καί τοῦ ἡλίου. διά τό πρό τ῅ς τοῦ χρόνου φύσεως γενέσθαι αὐτάς· χρόνος γάρ ἀπό τ῅ς τοῦ οὐρανοῦ καί γ῅ς ποιήσεως ἀριθμεῖται. 'πάντων ἀρχή καί τελευτή τῶν ὄντων'· τό γάρ 'οὔτε ἑστώς'. τό πρός αὐτοῦ ἐξηγεῖται τό μένων ἐφ' ἑαυτοῦ. καί οἱ βίοι· μετρούμενοι γάρ ὑπό χρόνου. 'οὔτε κινούμενος'· πῶς γάρ τό αὐτό πρ᾵γμα καί ἵσταται καί κινεῖται. ἅτε καί λογικῶν οὐσῶν ἀθανασίαν· μετά δέ τάς λογικάς ψυχάς. χρόνοι λέγονται. καί ἄτρεπτος καί ἀναλλοίωτος αὐτός ἐστι κατά τό εἰρημένον. ΢ημείωσαι δέ. ἀλλά τό αἰῶνος μετέχον. στάσιν εἴπομεν ἐν τοῖς ἔμπροσθεν τήν γένεσιν. ὡς ὑπό μέτρου μετρεῖται τοῦ αἰῶνος. Πρῶτον μέν οὐ δεῖ ἐκ τῶν αἰσθητῶν κατανοεῖν τά θεῖα. Ἐξ αὐτ῅ς καί αἱ ψυχαί: Μετά τήν τῶν ἀγγέλων ζωήν ἀκολούθως τάττει τήν τῶν ἡμετέρων ψυχῶν. διότι πάντα μετασχηματίζει καί ἀλλοιοῖ πρός τό κρεῖττον· δι' αὐτοῦ γάρ καλλίους γινόμεθα· ὅθεν καί περί αὐτοῦ πρό μικροῦ φησιν ὁ θεῖος Διονύσιος. Ἔστιν οὖν ὁ Θεός πάντων γένεσις· ἀεί γάρ ταῦτα εἰς τό εἶναι παράγει· ὥστε ἕστηκεν ὁ Θεός· κινεῖται δέ πάλιν. οἷον ἄγγελοι. 'οὔτε ἑστώς'. Καί ἑστώς καί κινούμενος: Δοκεῖ πῶς ἐναντίον εἶναι τό εἰρημένον. τό 'ἑστώς' καί 'κινούμενος'. τ῵ συνέχειν τά ὄντα καί συντηρεῖν· καί ταῦτα δέ ὑπέρ π᾵σαν ἐπίνοιαν· διό καί ἐπήγαγε τό 'οὔτε ἑστώς'.κατά μηδέν ὅλως ἐν αὐτ῵ μεταβολήν θεωρεῖσθαι. τάς ὑπερκοσμίους φησίν οὐσίας. Καί συνοχικ῅ς αἰτίας: ΢υνοχικήν ὠνόμασεν. κινούμενος δέ. καί (≡14S_250≡> διά τό ἐν π᾵σιν ἄσχετον· αἰωνίως γάρ ὄντα. 'οὔτε κινούμενος'. «΢ύ δέ ὁ αὐτός εἶ». ἤτοι μεταβολήν. 'οὔτε κινούμενος'. Ἐν δέ τ῵ ἐφεξ῅ς κεφαλαίῳ εὐθύς ἐν ἀρχῆ. ἤδη καί ἄναρχον. ἀλλά καί εἰς τό διαμένειν συνέχουσαν. εἰ καί ὁμωνύμως τ῵ μετροῦντι αἰῶνι καί τά μετρούμενα λέγονται· αἰῶνες γάρ λέγονται καί οἱ ἄγγελοι· οὕτω καί ἐπί τῶν αἰσθητῶν· τά γάρ μετρούμενα τ῵ χρόνῳ ὁμωνύμως χρόνοι λέγονται. ὅτι εἰσί τινα τῶν ὄντων αἰώνια. τῆ τοῦ αἰωνίου φωνῆ καί ἐπί τοῦ Θεοῦ κέχρηται. Σό δέ 'προσήκει τι' νόησον κατ' οὐσίαν. ἐπάγει λοιπόν τήν ζωήν τ῅ς αἰσθητικ῅ς ψυχ῅ς καί [68] . αἰώνιον λέγεσθαι κυρίως οὐκ αὐτόν τόν αἰῶνα. Ἤ τῶν χρονικῶς: Εἴρηται καί ἀνωτέρω. ἤ οὔτε ἵσταται οὔτε κινεῖται. ἤ τάς εἰκόνας ἐντεῦθεν λαμβάνειν· ἵνα δέ μή δόξαιμεν λύσεως ἀπορεῖν. καί ὅτι οὐ τό αἰώνιον. ὡς τήν ζωήν τῶν ἐν τοῖς οὖσιν οὐ μόνον δημιουργήσασαν. Οὔτε ἔν τινι τῶν ὄντων: Οὐκ ἔν τινι εἶπεν· ἐν π᾵σι γάρ. κίνησιν δέ τήν ἀλλοίωσιν. καί ἐπί πάντα προϊών· μεταδίδωσι γάρ π᾵σι τοῖς οὖσι τ῅ς οἰκείας ὁλότητος. Καί τά τῶν ὄντων μέτρα: Μέτρα τῶν ὄντων εἰσίν οἱ αἰῶνες τῶν νοητῶν καί ὁ χρόνος τῶν αἰσθητῶν· τά γάρ νοητά. ὡς καί ἡ κίνησις τῶν ἄστρων. Οὐκοῦν καί πρόεισι καί ἐφ' ἑαυτοῦ μένει ὁ Θεός. καί.

διά τό παρά φύσιν εἶναι τ῅ς ὕλης τό ἀπαθανατίζεσθαι. τοῖς νοητοῖς καί ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν οὐκ ἄν ἀφέλοι αὐτῶν τό ζῆν· ἐπεί οὐσίαι ἔσονται. ἐπάγει. οὐ μήν ἀγγελικήν ὀνομάζει. θνητούς μέν ἡμ᾵ς ἀποφαίνει. ὅτι καί αὐτή διαμένει ἀνώλεθρος. τρόπον τινά ἀναζῆ. ζωῶν φησι τό τοῦ Δαβίδ εἰρ῅σθαι· «ἀντανελεῖς τό πνεῦμά σου καί ἐκλείψουσι καί εἰς τόν χοῦν αὐτῶν ἐπιστρέψουσιν. ἀλλά παρεμφερ῅· καί ἡμ᾵ς μέν μερικῶς φησιν εἶναι τάς λογικάς ψυχάς. φάσκων τό περί ἀναστάσεως δόγμα ἄπιστον δοκεῖν τῆ παλαιότητι. ἤτοι φυτικ῅ς. ἅτε ἐξ ἀθανάτου ψυχ῅ς καί θνητοῦ σώματος ὄντας θνητούς. Σό δέ «ἀνταναιρεῖσθαι» ἀντί τοῦ 'κεχωρίσθαι' τέθεικεν. Περί τούτων οὖν μόνων τῶν ἐσχάτων. οὐκ ἐν τ῵ ζῆν θεωρούμενα.τ῅ς θρεπτικ῅ς. ὡς εἴρηται. οὐχ ὡς αὐτοαγγελικήν. Παλαιότης δέ λέγεται ἡ ἀνοησία· εἰ δέ καί ὑπέρ φύσιν τό πρ᾵γμα τ῅ς ἀναστάσεως. καί τ῅ς τελευταίας καί κοιν῅ς ἀναστάσεως λέγει. οὐ μήν περί τούτων· καί περί τ῅ς ζω῅ς δέ τ῵ν ἑκουσίως ἀποβάντων δαιμόνων. ὅλους δέ ἡμ᾵ς τούς ἐκ ψυχ῅ς καί σώματος ὄντας· ἀπαθανατίζεσθαι δέ φησι τά σώματα ἡμῶν ἐν τῆ ἀναστάσει. ἥν μικρ῵ πρόσθεν τρανότερον τίθησιν ὁ πατήρ· ἐνταῦθα δέ τό ρητόν παρήγαγε. τήν δέ ζωήν οὐσιώδη τ῅ς ψυχ῅ς ἐλάττονά φησι τῶν ἀγγελικῶν οὐσιῶν. Διονύσιος· περί γάρ τ῅ς τῶν νοητῶν ζω῅ς ἤ τ῅ς καθ' ἡμ᾵ς οὐ νοεῖ ταῦτα· τήν γάρ ζωήν ταύτην οὐσιωδῶς δημιουργήσας εἰς ἀθανασίαν ὁ Θεός. ἅς καί κατ' ἔσχατον ἀπήχημά φησιν. ὀλίγως μετέχουσαν ζωτικ῅ς δυνάμεως. ἤτοι τῶν ἀλόγων. Ἐξαποστελεῖς τό πνεῦμά σου καί κτισθήσονται καί ἀνακαινιεῖς τό πρόσωπον τ῅ς γ῅ς»· ἐπί γάρ αἰσθητικ῅ς μόνης ψυχ῅ς καί τ῅ς φυτικ῅ς ζω῅ς ταῦτα δέχεται τά θεῖα λόγια ὁ μέγας. ἀλλ’ (≡14S_254≡> ἐπακτήν ἐκ Θεοῦ· τά γάρ ὅσον ἐφ' ἑαυτῶν. καί ὡς αὐτός φησι. παρ' ὅσον αὐτήν καί ἀγγελοειδ῅ ζωήν. τοῦ ἐξ ἀρχ῅ς ποιήσαντος αὐτούς ἀθανάτους· ἔσχατον δέ ἀπήχημα λέγει τήν ἀμυδροτέραν μετοχήν τ῅ς ζω῅ς. Αἱ δέ ζωαί τῶν (≡14S_252≡> ἀλόγων καί τῶν φυτῶν οὔκ εἰσι θεῖαι. πάλιν ζῶα γίνεται. Σήν ὡς συμμίκτοις: Θαυμασίως πάντα τά δόγματα μετά ὀρθότητος διδάσκει. Ἧς ἀνταναιρουμένης: Σό μέν ψαλμικόν ρητόν περί ἀνθρώπων. ὥσπερ καί τό «ἐπιστρεφόμενα» ἀντί τοῦ 'μετέχοντα'. Σόν γάρ περί τ῅ς ἀναστάσεως τρόπον νῦν παραδιδούς. οἷον πρός τόν παρόντα βίον τόν διά τροφ῅ς καί ἐκκρίσεως καί νόσων [69] . Ἀσθενεῖν δέ ταῦτα πρός τό μετέχειν τ῅ς ζω῅ς ταύτης φησί. κἄν αὐτοί ἀπέστησαν τοῦ Θεοῦ· «ἀμεταμέλητα γάρ τά χαρίσματα τοῦ Θεοῦ». § 2. διά τό μή οἴκοθεν καί παρ' ἑαυτῶν ἔχειν τήν ζωήν. ἀλλά καί περί ζώων ἀπό γ῅ς ἀνανεουμένων φησίν ὁ Δαβίδ. τόν λόγον ποιούμενος περί πάντων τῶν ὁπωσοῦν ζῆν ἐχόντων. καί τῶν φυτῶν. ὅπερ ἄνω πολλάκις ἡρμηνεύσαμεν. δεικνύς μή ἄλλως ταῦτα ἤ ἐκ Θεοῦ τό ζῆν θεωρεῖσθαι ἐν αὐτοῖς. καί οἷον εἰπεῖν. τοῦ κτίσαντος αὐτούς Θεοῦ τοῦτο βουλομένου. τῆ δέ πρός τόν Θεόν ἀναθέσει τοῦτο ἔχοντα. ἀντί τοῦ 'τῆ ἀνοήτῳ δόξῃ τῶν Ἑλλήνων'. ἀλλά τοῦ ἐνύλου πυρός τε καί πνεύματος.

Εἴτε λογικήν. νοητῶν. διά τά τῆ αἰσθήσει ληπτά ἀπιστεῖν τοῖς περί Θεοῦ λόγοις. ΕΙ΢ ΣΟ ΚΕΥΑΛΑΙΟΝ Ζ' § 1. 'τό σῶμα (≡14S_256≡> ἡμῶν ἀνίστασθαι καί ἀθανατίζεσθαι'. ἐπειδή ἄνω εἶπε καί τόν ἥλιον ζωήν διδόναι καί τρέφειν πάντα. Οἱ δέ εἰρηκότες κατά ΢ίμωνος καί περί τούτων αὐτόν ἐλέγχουσιν Εἰρηναῖος καί Ὠριγένης καί Ἱππόλυτος καί Ἐπιφάνιος. ὡς ἔφην. Σ῵ προφανεῖ τ῅ς αἰσθήσεως: Οὐ χρή. Ὁ οὖν Θεός. πῶς διαιρεῖ τά περί ζω῅ς μεθεκτ῅ς· ζω῅ς γάρ ἀρχήν φησιν. Σό δέ οἴεσθαί τινα ἐκ φανερῶν καί αἰσθητῶν τούτων τάς ἀποδείξεις πορίζεσθαι κατά τ῅ς ἀκαταλήπτου καί π᾵σαν ἀφανοῦς αἰτίας τῶν πάντων. λογικῶν. ὡς παρά φύσιν ὄντος τοῦ πράγματος. Υημί καί τά συζυγ῅ σώματα: Ὅτι καί τά σώματα ἡμῶν ἀθανασίας μετέχειν ὁ θεῖος βούλεται λόγος. ὅ ἐστι ζω῅ς ὑπάρχουσαν· διό καί ζωοῦσι τά σώματα. παρά φύσιν εἶναι τήν ἀνάστασιν τῶν σωμάτων· τ῵ γάρ Θε῵ οὐδενός ὄντος ἐναντίου. τό ἀθετεῖν τά ὑπέρ αἴσθησιν. Ἐάν βούλησθε τόν Θεόν λέγειν ὑπέρ π᾵σαν σοφίαν καί σύνεσιν. οἷον τήν ἡμετέραν ψυχήν καί τήν αἰσθητικήν δέ· αὗται γάρ ἀρχαί εἰσι ζω῅ς τοῖς δι' αὐτῶν ἀρχομένοις εἰς ζωήν κινεῖσθαι σώμασι· ζω῅ς δέ οὐσίαι αἱ νοηταί δυνάμεις καί αἱ ἡμέτεραι ψυχαί· τήν γάρ οὐσίαν ζωήν οὖσαν ἔχουσιν. ἀλλά πρός τόν Θεόν. ὅς ἐστιν ἡ πάντων ἀφανής αἰτία. εἴτε ζωή. τοῦτό ἐστι ἀληθῶς παρά φύσιν· τά γάρ δοξαστά καί νοητά πῶς ἀνατρέψει τό ὑπέρ π᾵σαν αἴσθησιν καί νόησιν. ποιεῖτε αὐτόν ἄσοφον καί ἀσύνετον. ὡς τάς διαφοράς πάσης ζω῅ς διατάξας. πῶς ἔσται τι παρά φύσιν. αἰσθητικῶν. ΢ίμωνος ἀντιρρητικοί λόγοι: ΢ίμωνός φησιν ἀντιρρητικούς εἶναι λόγους κατά τοῦ δόγματος ἡμῶν τοῦ λέγοντος. Πρός οὕς λεκτέον· Ὁ Θεός ἡμῶν ὑπέρ πάντα τά νοούμενα καί ὄντα ἐστίν. αἱ ψυχαί. ὅτι ἀφ' ἑαυτοῦ τοῦτο ἔχει. ὡς αἴτιος καί συμπληρωτικός τ῅ς ζω῅ς ἡμῶν. εἴτε ὕπαρξις. διά τό τῶν αἰσθητῶν προφανές. εἴτε σύνεσις. Εἴτε οὖν σοφία. ὑπέρ ταῦτα πάντα ἐστίν. εἴτε οὐσία νοεῖται παρ' ἡμῶν. § 3. ἀλλ’ ἐκ τ῅ς πάντων ἀρχ῅ς καί αἰτίας. οὐδέν παρά φύσιν οὐδέ ὑπέρ φύσιν. εἴτε θρεπτικήν: ΢ημείωσαι. μή νοήσῃς. Ὑπέρ π᾵σαν σοφίαν: Εἰσί τινες τῶν ἀκαίρων φιλοσόφων λέγοντες. Κυρίως γάρ τοῦτό ἐστι παρά φύσιν εἰπεῖν. ἀρχή πάντων ἐστίν· ὥστε.διεξαγόμενον. ἐπειδή αὐτός ἐστιν ὁ πάσης ζω῅ς αἴτιος. αὐξητικῶν. κατά τόν Ἀπόστολον· «δεῖ γάρ τό θνητόν τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀθανασίαν». Ὑπέρ φύσιν: Σοῦτό φησι διά τό μόνῳ Θε῵ κατά φύσιν εἶναι τό ζωοῦν. ὅτι. εἴτε ὑπόστασις. οἷον ὕλην τινά καί ὑποκείμενον καί αὐτοεῖδος. εἴτε αἰσθητικήν. οὐχ ὡς μή μετέχων αὐτῶν (τοῦτο γάρ (≡14S_258≡> [70] . φησι. ὡς συνοχεύς καί διαιρετικός. τουτέστι κατά τοῦ Θεοῦ. Ὁ δέ μέγας Διονύσιος θείως ἐκλύει τό λεγόμενον παρά ΢ίμωνος.

μ᾵λλον δέ ὑπερπλήρη σοφίας καί δυνάμεως καί σωτηρίας· ἀλλά καί ἀσθένειαν Θεοῦ τό διά σταυροῦ τρόπαιον ὀνομάζουσιν. ἡ π᾵σαν σοφίαν καί ἐπιστήμην ὑπεραίρουσα τῶν ἀνθρώπων σύνεσις τοῦ Θεοῦ. Πρός οὕς ἐννοῶν ὁ θειότατος Παῦλος ἰλιγγιάσας ἀνέκραγεν· «ὤ βάθος πλούτου καί σοφίας Θεοῦ. μεθ' ὧν καί τούς Ἕλληνας. Πάλιν εἴρηται· «ἐθαυμαστώθη ἡ γνῶσίς σου ἐξ ἐμοῦ. «Υῶς οἰκῶν ἀπρόσιτον»· ᾧ γάρ μηδέν πρόσεισιν. ὅτι ἥλιον ἑαυτοῦ καί τοῦ ἁγίου Ἱεροθέου τόν ἀπόστολον Παῦλόν φησι. Σό οὖν ὑπεραῖρον πάσης κτιστ῅ς σοφίας μέθοδον ἴσον ἄν εἴη τοῖς οὐ θεοδιδάκτοις μωρίας λόγοις. ἀλλά γνῶσις. τουτέστιν (≡14S_262≡> ἀντιπεριτροπήν τοῦ Λόγου πάσχοντος· διά τῶν τάς στερήσεις δηλουσῶν ἀποφάσεων. [71] . ᾧ μή δύναται προσβαλεῖν μηδέν. καί χρόνος ὀνομάζεται. (≡14S_260≡> ὅπερ ὁ θεῖος Ἀπόστολός φησι. ὅτι καί αὐτῶν ἐστι δημιουργός· εἰ γάρ ταῦτα ἄλλως ἔχειν εἴπωμεν. οἵ συλλογισμοῖς αἰσθητοῖς ἀποδεικνύναι φαντάζονται Θεοῦ σάρκωσιν ἀδύνατον εἶναι μέχρι θανάτου οἰκονομηθεῖσαν. Λόγοις γάρ οὐκ ἄν ἐξομαλισθείη. ὅτι ἀπροσπέλαστον καί ἀκατόπτευτον. ὡς τό· «ἔθετο σκότος ἀποκρυφήν αὑτοῦ». ὅπερ τ῅ς αὐτῶν ἐστι τόλμης. εὑρίσκεται ὁ Θεός ὕστερον σοφισθείς ἤ συνετισθείς. Ἀντιπεπονθότως ἐπί Θεοῦ: Ἀντιπεπονθότως. οὐ δύνωμαι πρός αὐτήν». καί αἰών κυρίως. σιγῆ γινώσκουσα. πίστεως οὐ προηγουμένης.ἀνόητον· ὁ γάρ αἴτιος τῶν γινομένων πῶς οὐ μετέχει τῶν ἐξ αὐτοῦ. Καί σύνηθές ἐστι τοῖς θεολόγοις: Σό εἰρημένον ἔθος εἶναι τοῖς θεολόγοις ἀντιπαθῶς ἐπί Θεοῦ τάς στερήσεις ἐκφέρειν. ἀλλ’ ὡς τῶν πάντων ἐξ αὐτοῦ προελθόντων καί τ῅ς αὐτοῦ μετεχόντων ὁλότητος· π᾵ν γάρ τό μετεχόμενον ἀρχαιότερόν ἐστι τῶν ἐξ αὐτοῦ. ὡς ἀνεξερεύνητα τά κρίματα αὐτοῦ». πῶς ἔλαβεν ὁ πατήρ τό ρητόν τοῦ Ἀποστόλου· ὁ γάρ Φρυσόστομος καί οἱ λοιποί τῶν Πατέρων περί τοῦ σταυροῦ αὐτό ἔλαβον. Ὥσπερ οὖν ἡ ἀκατάληπτος καί ἀπερινόητος ἀκράτως τοῦ Θεοῦ γνῶσις ἀγνωσίᾳ παρεικάζεται τῆ ὑπερούσῃ π᾵σαν ἐν κτιστοῖς γνῶσιν (ἡ γάρ περί Θεόν ἀγνωσία τῶν περί τά θεῖα σοφῶν οὐκ ἔστιν ἀμαθία. οὕτως οὖν καί κένωσιν καλοῦσι τοῦ Θεοῦ Λόγου τήν ἐνανθρώπησιν. Νοήσαι δέ ἄν τις τό λεγόμενον. καίτοι πλήρη τυγχάνουσαν. ΢ημείωσαι δέ. λίαν ἐκραταιώθη. οἷον ἐπειδή θανάτῳ αἱ πονηραί καί ἀόρατοι δυνάμεις τοῦ διαβόλου κατελύθησαν. ὅτι ἐστίν ἄγνωστος ὁ Θεός). σκότος ὠνόμασαν. ἤ δι' αἰσθητῶν ἀποδείξεων τό μυστήριον. μήτε αἰσθητόν. ἐννοῶν τούς ἀπό τῶν αἱρέσεων. ὡς καί τούς αἰῶνας καί τούς χρόνους ποιήσας· οὕτως οὖν καί ἐπί τ῅ς σοφίας καί τ῅ς ζω῅ς λεκτέον. ὅπερ ἐν ἐτέρῳ 'δύναμιν ὑπεροχικ῅ς ἀποφάσεως' εἴρηκε. καί ἀντί θανάτου ἀνάστασις νεκρῶν καί βασιλεία οὐρανῶν ἀντεισήχθη· τοῦτον οὖν τόν τρόπον καί μωρία Θεοῦ. ἡ περί Θεοῦ ὑπεροχή δηλοῦται. οὕτως ἄν νοήσαιμεν· βουλόμενοι γάρ ἐκεῖνοι τό φῶς τό θεῖον ὅσον οἷόν τε παριστ᾵ν. Διό καί ὤν. ὅμοιόν ἐστι τ῵ μή ὁρῶντι ὑπεροχικῶς σκότῳ. μήτε ἄϋλον. οὐχ ἡμέτερον· μή γένοιτο! Καί τοῦ καθηγεμόνος ἥλιος: ΢ημείωσαι.).

ὡς νοούμεναι καί καταλαμβανόμεναι. ὅτι. καί τό λέγειν Θεόν παθόντα σαρκί. αἱ δέ νοήσεις παμπληθεῖς καί σκεδασταί. καθ' ὅ καί ἀνώταταί εἰσι. νοεραί δέ. ὅπερ τήν ὄντως ἐδήλου ἀλήθειαν. Ἐνειλούμενοι. καί σκεδασμός εἰκότως καί μερισμός τ῅ς ἑνότητος τοῦ νοῦ αὐτοῦ· ὁ μέν γάρ νοῦς ἁπλοῦς καί ἀμερής. ἐγκαλινδούμενοι. ὡς μή ἔχουσαν λόγον ἤ νοῦν ἑρμηνευτικόν. Καί γάρ ἀγνοοῦσι μωραίνειν ἐν τοῖς αἰσθητοῖς. Σαύτην οὖν τήν ἄλογον: Ἐνταῦθα μάλιστα τρανοῖ. ἵνα τά θεῖα σοφισθῶσι. ὁ νοῦς νοεῖν βουλόμενος. Σήν μέν ἔχει δύναμιν: Καί ἀνωτέρω εἴπομεν. ἀντί τοῦ. Δείκνυσι δέ διά τούτων. τῶν νοουμένων. ἐλάττονά εἰσι τῶν νοητῶν. τό περί ἀϋλίας καί ὑπερουσιότητος φέρε εἰπεῖν τοῦ Θεοῦ κατεξετάζοντες (≡14S_264≡> δόγμα. δι' ἧς πρός τά ἐπέκεινα ἑαυτοῦ ἀνατείνεται. ἐκ τῶν αἰσθητῶν ἐκεῖνα σταθμώμενοι· οἷον τό περί Σριάδος τ῅ς μόνης προσκυνητ῅ς διεξιόντες κήρυγμα. λέγοντες. Πῶς οἷόν τε τρεῖς ὑποστάσεις ὑφ' ἑαυτῶν εἶναι. ὅτι οὐ δεῖ τά θεῖα τοῖς ἀνθρωπίνοις παραβάλλειν. εὐθύς ἰλιγγιῶσιν. τουτέστι τά νοοῦντα. καθώς ἐν τοῖς ἑξ῅ς σαφέστερον λέγει. καί παράλογον δοκεῖ καί ἄτοπον. τό ὑπέρσοφον τ῅ς περί Θεοῦ ἀκαταληψίας μέγεθος· φησί γάρ ὅτι τ῵ αἰσθητ῵ περικεκλεισμένοι.Σό φαινόμενον ἐν αὐτῆ παράλογον: Καί γάρ τό κατά τόν σταυρόν πάθος. τ῵ μηδεμίαν αὐτῆ δύνασθαι προσβάλλειν σοφίαν· ὥσπερ οὖν καί ἄλογον καί ἄνουν. Ὥστε οὖν ἡ παρά ἀνθρώποις μωρία τοῦ Θεοῦ τά πνευματικά εἰσιν. Ἕνωσιν δέ φησι τοῦ νοῦ. πῶς μωρία τοῦ Θεοῦ. τ῵ πάντων ἐκστ῅ναι τῶν αἰσθητῶν καί τῶν νοητῶν. πλανώμεθα. καί οἷον εἴδη τοῦ νοῦ· διά τοῦτο τά νοερά. ἐάν εἴπω ὑμῖν τά ἐπουράνια πιστεύσετε. § 2. ὥσπερ αἱ ἄνω τάξεις· νοηταί μέν καθ' ὅ ἐκ τῶν ὑποβεβηκότων νοοῦνται. εἰς τά σώματα προσέχοντες. ἤγουν καταληπτικόν αὐτ῅ς. Ἐξ αὐτ῅ς αἱ νοηταί: ΢ημείωσαι. ἤγουν τῆ περί Θεοῦ προσβάλλει θεωρίᾳ. πῶς νοεῖ ὁ πατήρ τό τοῦ Ἀποστόλου ρητόν· ὁ γάρ Φρυσόστομος καί οἱ λοιποί τῶν Πατέρων περί τοῦ σταυροῦ τοῦτο ἐξέλαβον. ὅτι «ὁ ψυχικός ἄνθρωπος οὐ δέχεται τά τοῦ πνεύματος· μωρία γάρ αὐτ῵ ἐστιν». ὅσον ἐφικτόν.»· καί ὁ θεῖος Παῦλος λέγει. κάτεισιν ἑαυτοῦ εἰς τάς νοήσεις καταβαίνων· αἱ γάρ νοήσεις κατώτεραί εἰσι τοῦ νοοῦντος. καί τόν ὑπέρ πάντα Θεόν νοεῖν. εἶθ' οὕτω τ῅ς θείας γνώσεως δέξασθαι τήν ἀκτῖνα. τοὐτέστιν ἐπιστρεφόμενοι. πρός οὕς ὁ Κύριος ἀποτείνεται· «εἰ τά ἐπίγεια εἶπον ὑμῖν καί οὐ πιστεύετε. καί τοιαῦτα ἕτερα μυρία. τρέφουσαι δέ τούς ὑφειμένως νοοῦντας. Ἐν ἄλλοις ἐνιλλόμενοι. ἅτινα μεταδιωκτέον· μωράν γάρ σοφίαν εἶπε. καί ἀδιαιρέτους εἶναι. πῶς. ὡς καί ἐν ἄλλοις νοηταί εἰσι καί νοεραί δυνάμεις· καί εἰκότως ἐν αὐτοῖς εἰσιν οἱ αὐτοί καί νοητοί καί νοεραί. Αἱ γάρ ἡμέτεραι ψυχαί νοεραί [72] . καί τόπου δεόμενα καί διαστημάτων. ἔτι δέ καί τ῅ς οἰκείας κινήσεως. καί τρισυπόστατον ἀμέριστον καί ἀδιαίρετον ἀκούοντές τινες θεολογίαν. ΢ημείωσαι. ἀνατείνονται. ἄνωθεν μέν τρεφόμεναι τῆ νοήσει.

καί ἕτερον ὄψις. ἤτοι τῶν νοουμένων· ἔσθ' ὅτε δέ καί διά λόγων τῶν διεξοδικῶν. καί κύκλῳ περιεῖναι τά πάντα. καί τάς ἰδέας ἐποπτικῶς νοοῦντες. Αἱ δέ νοεραί φύσεις. ἵνα καί νοηθῶσιν· ἡ ἄλογος γάρ καί ἄνους ψυχή μεθ' ἡμ᾵ς. τά ὑπερβεβηκότα. Καί ἔστιν αὐταῖς: Σοῖς ἀγγέλοις νοεράν εἶναί φησι δύναμιν καί ἐνέργειαν ἐκ τ῅ς ὑπερφυοῦς σοφίας τοῦ Θεοῦ γενομένην· ἐξ αὐτοῦ γάρ οἱ θεῖοι ἄγγελοι κατά μετοχήν τήν δύναμιν τ῅ς νοερ᾵ς ἐνεργείας ἔχουσι. ἑνιαίᾳ καί ἁπλῆ νοήσει τ῅ς ἀληθείας τήν γνῶσιν ἐλλάμπονται. εἰς ἅς διανοήσεις κάτεισιν ἡμῶν ὁ νοῦς ἐκ τῶν μεριστῶν. Ἐπείσακτον οὖν ἔχουσιν ἐξ αἰτίου τοῦ Θεοῦ τήν νοεράν ταύτην ἐνέργειαν. καί οὐ μερίζονται εἰς τόν σκεδασμόν τ῅ς ποικιλίας τῶν ὄντων. οὐκέτι ἔχουσι νοερόν τι μετά ταύτας. Καί ταῦτα μέν περί τῶν νοητῶν· περί δέ Θεοῦ ὅπως νοεῖ. ἑνιαίως τά πλήθη τ῅ς κτίσεως νοοῦσι. ὅσον οἷόν τε. καί νοοῦσι τά ὄντα λίαν ὑπεραναβεβηκότως τῶν ψυχῶν. ἅτε καί θεοειδῶν ὄντων. ἔχεις καί ὧδε καί ἄνω ἐν πέμπτῳ κεφαλαίῳ ἐγγύς τοῦ τέλους· ὅ δέ εἴπομεν περί ψυχῶν. πάντα ἐν τ῵ ἁπλ῵ θεωροῦσαι. ἀκοινωνήτως εἰς τά τοιαῦτα πάντα ἔχουσαι. τήν τῶν ὄντων γνῶσιν τελείαν ἀπολήψονται. ἔχουσιν ὁμοῦ πάντα ἐν αὐταῖς ἀσυγχύτως διακεκριμένα· καί ἔξωθεν μέντοι αἱ ψυχαί ἐπείσακτον ἔχουσι τό νοεῖν. Οἵ γε μήν ἄγγελοι κατά τήν ἐνοῦσαν αὐτοῖς θεοείδειαν. εἴ γε αἱ μέν ψυχαί ἐκ τῶν ὄντων αὐτῶν νοοῦσι τά ὄντα καί τοῖς εἴδεσιν ἐπιβάλλουσιν. ἀπό μεριστῶν δέ τῶν μαθήσεων. ὅτε. τουτέστι τῶν αἰσθητῶν καί διεξοδικῶν λόγων. τήν τῶν ὄντων γνῶσιν δηλονότι παιδευθησόμεθα. ἀντί τοῦ τῶν εἰδῶν καί τοῦ πλήθους. τήν νόησιν (≡14S_268≡> τῶν πολλῶν εἰς ἕν συνελίττουσαι. Σαῦτα δέ ἡ τῶν δικαίων ἀνάστασις τελείως ἕξει. τῶν ἀγγέλων ἐξ ἑαυτῶν καί ἐν ἑαυτοῖς νοούντων. εἰς μίμησιν ἀγγέλων. τότε δέ πρόσωπον πρός πρόσωπον». ἤτοι εἰς τά αἰσθητά. αἱ δέ νοήσεις τῶν θείων νοῶν οὐκ (≡14S_266≡> ἐν διανοήσεσι ταῖς καθ' ἡμ᾵ς. ὅτε αὖθις ἐν τοῖς ἑαυτῶν σώμασι γενόμεναι. κατά τό εἰρημένον· «καί οὕτως πάντοτε σύν Κυρίῳ ἐσόμεθα»· καί πάλιν· «νῦν ὡς ἐν κατόπτρῳ καί αἰνίγματι βλέπομεν. μάλιστα ἐν τῆ ἀναστάσει τελείως ἕξουσιν. τό δέ νοεραί ὡς πρός τόν Θεόν. τουτέστι σαφ῅ καί διηπλωμένην τήν ἐξήγησιν ποιουμένων. ὅτι ἀγγελοειδῶς εἰς ἕν τά πολλά συνελίξασαι νοοῦσι. ὅπερ ἐστί τῶν ὑλικῶν συλλέγουσαι τάς νοήσεις ἀΰλως. ὅπερ διεξοδικώτερόν ἐστι νοεῖν. καθ' ἥν νοοῦσιν ἑαυτούς καί τά ὄντα. [73] . ἅς νοήσεις ὠνόμασε τοῦ Θεοῦ εἶναι.μόνον· νοοῦσαι γάρ ἐπιστητῶς. ἤ ἐν μεριστοῖς μέν τοῖς κατά μέρος νοήμασι. Νοηταί: Σό νοηταί νόησον ὡς πρός ἡμ᾵ς. καί τά ἄλλα ὁμοίως· καί ἀπό μεριστῶν τῶν κατά ταῦτα αἰσθητῶν τήν τῶν ὄντων γνῶσιν ἀναλαμβάνομεν. ὡς αἱ λογικαί ψυχαί· ἐκείνου δέ ποσῶς ἀξιοῦνται αἱ ψυχαί. Ἤ ἀπό μεριστῶν: Ἡμεῖς ἐν μεριστοῖς τοῖς αἰσθητηρίοις· ἄλλο γάρ ἀκοή.

καί τό. καθ' ὅ νοῦν ἔχουσιν. ἤ κατά τινα χρόνον μή γινώσκων. τῆ στερήσει τοῦ κατά φύσιν τό παρά φύσιν ποιοῦσα· πρός τοῦτο γάρ τό τοῦ φωτός παρήγαγεν ὑπόδειγμα· τῆ γάρ τούτου στερήσει τό σκότος παρυφίσταται. ἤγουν αἴτιον αὐτῶν ἐκ τούτου εἶναι συνάγεσθαι· οὐ γάρ περί τούτων ἐστίν ὁ λόγος τ῵ πατρί· ἤδη γάρ ἔδειξε μήτε ὄν. ἐάν συστείλῃ τό οἰκεῖον φῶς. ἀλλά περί τῶν ἐν οὐσίᾳ ὄντων. τό δέ εἴποι. Συχεῖν οὖν ἐφίεται: Ἐφίεται μέν ἐξ ἀλογίας τό ἰσόθεον ὁ δαιμόνιος νοῦς. Ὥσπερ καί τό φῶς: Ἄπτωτον τό τ῅ς παραβολ῅ς· ὥσπερ γάρ εἴ τις ὑπόθοιτο τό φῶς τοῦτο τό ὁρατόν ἔννουν εἶναι καί λογικόν. ἀλλ’ ὡς ποιητής τούτων τήν εἴδησιν τῶν οἰκείων ἔργων προέχει. εἰ γάρ τό φῶς. εἶτα πυθοίμεθα αὐτοῦ. ὧν ἡ παρατροπή καί ἔλλειψις. ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ τοῦτον κέκτηνται· ἀλογίσαντες δέ καί μή βουληθέντες μεῖναι ὅπερ ἦσαν. περί τό ἕν αἴτιον τήν τῶν ποικίλως θεωρουμένων συνάγει ἔννοιαν καί τῶν ἰσαγγέλων ἀξιοῦται νοήσεων. τό κακόν εἰσάγει. Διεξοδικῶς τοίνυν καί κύκλῳ. [74] . ἤγουν ἡ ἀποτυχια καί ἀδυναμία. ἅ καί προϋφεστάναι ἐν τ῵ Θε῵ κατά πρόγνωσιν καί τό προωρίσθαι εἴρηκε. γινώσκειν καί πρίν γένηται ἄν τό σκότος· γινώσκειν δέ οὐ κατά τινα πεῖραν (πῶς γάρ ἴδοι σκότος τό φῶς. Καί οὐσίαν προέχει: Ὅτι ἡ γνῶσις τήν οὐσίαν προέχει καί προσυνείληφεν. καθώς καί προεῖπεν. καί ὡς ἄν τις εἴποι. καθ' ὅ καί τ῅ς ἀγγελικ῅ς ἀπολείπεται θεοπτίας. οὐκ ἔσται σκότος). ἀλλά τήν ἀληθ῅ τῶν ὄντων κατανόησιν ἐκ τοῦ κατά μέρος δεχομένη. Ἐνταῦθα οὖν ὁ πατήρ περί τῶν ὑπό Θεοῦ εἰς γένεσιν ἀχθέντων καί τ῅ς ἑκάστου τούτων φύσεως τόν λόγον ποιεῖται. εἰδώς ὅπως αὐτά. ὥστε λέγειν καί τῶν κακῶν ἐν ἑαυτ῵ κατ' αἰτίαν προέχειν τόν Θεόν. ἀλλά γινώσκειν εἴποι τό φῶς καθ' ὅ φῶς (≡14S_272≡> ἐστι· διό καί οἶδεν. εἰ γινώσκει τό σκότος. τουτέστιν οὐκ ἀθρόᾳ τοῦ νοῦ ἐπιβολῆ ἡ ἀνθρωπίνη ψυχή τήν θείαν κατακαλύπτεται γνῶσιν. ὅτι τά κατά στέρησιν λεγόμενα ἐπί τοῦ Θεοῦ καί τά ἐναντία. οὐ τῆ πείρᾳ ταύτην ἐπικτησάμενος.Διεξοδικῶς δέ καί κύκλῳ: Είρηται τί τό διεξοδικῶς νοεῖται. οὐδείς ὄψεται· οὕτω καί ὁ Θεός κατ' αἰτίαν ἐν ἑαυτ῵ τήν πάντων εἴδησιν ἔχει. οἷον ἀγγέλων καί τῶν λοιπῶν κτισμάτων. ἔχει· τοῦτο γάρ ἐδήλωσεν εἰπών· Οὐκ ἐκ τῶν ὄντων τά ὄντα μανθάνων. ἐπεί οὕτως εὑρίσκεται μεταγενέστερος ὁ Θεός τ῅ς γνώσεως. ἔκπτωσιν σοφίας ὑπέμειναν. Καί πάντα τἄλλα ἔνδοθεν: Μηδείς ἐκ τούτων πρός ἀτόπους ἀπαγέσθω ἐννοίας. οὐ φύσει παθών τήν ἄγνοιαν. ὧν τήν γνῶσιν οὐκ ἐκ τοῦ μανθάνειν αὐτά. καί ἐφ' οἷς παράξει πρός γένεσιν. Οὐ κατ' ἰδέαν ἑκάστοις ἐπιβάλλων. ὅτι. οὐκ οἶδε δ' ὅπως τούτου τυχεῖν ἔνεστιν. αἰτίαι. καί αἰτίαν ἔχει τήν ἀπουσίαν τ῅ς τοῦ φωτός φύσεως. ὁποῖά τινά εἰσιν. ἀλλ' ἐκουσίως τό παρά φύσιν αἱρούμενος. ὥσπερ καί τῶν στερήσεων αἱ ἕξεις ἀρχηγικώτεραι τυγχάνουσι. ὑπεροχικῶς νοοῦνται. ΢ημείωσαι δέ. μήτε ἐν τοῖς οὖσι τό κακόν. (≡14S_270≡> Καθ' ὑπεροχήν: Περί τοῦ. ὅτι οἱ δαίμονες.

ὅπερ ἐστί κατά Μανιχαίων. ἤτοι παραδειγμάτων. λαβεῖν τήν χολήν τοῦ ἀνελθόντος ἰχθύος. ἤτοι παραδείγματα τῶν ἐν ν῵. οἷον ὡς ἐν τ῵ Σωβίᾳ. τάς ἰδέας λέγων ὅτι ἦσαν· καί τάς εἰκόνας καί τά ὁμοιώματα τῶν ἰδεῶν. τουτέστι τά εἴδη. ὅτι οὐ κατ' αἴσθησιν τοῖς ἀγγέλοις ἡ γνῶσις τῶν αἰσθητῶν· οὐδέ γάρ τοῖς καθ' ἡμ᾵ς αἰσθητηρίοις κέχρηνται. Ἀλλά καί ἐν τ῵ Δανιήλ. Σαῦτα δέ πολλαχῶς ἐν τ῵ πέμπτῳ κεφαλαίῳ εἴρηται πῶς ὁ Θεός ἑαυτόν γινώσκων. ὅτι ποτέ ἐστιν. Καί πῶς τοῦ αἰωνίου πυρός αἰσθήσεται ὁ διάβολος (≡14S_274≡> καί οἱ ἄγγελοι αὐτοῦ. ὅτι τά πάντα ἦσαν καί γεγόνασι. οἷον αἱ ἀγγελικαί τάξεις. εἰκόνες εἰσί καί ὁμοιώματα τῶν θείων ἰδεῶν. Ἐν τ῵ προσφόρῳ τόπῳ λεχθήσεται. Κατά ἀφαίρεσιν οὖν τούτων (≡14S_276≡> [75] . ὡς ἡμεῖς. Σῶν γάρ νοητῶν τά νοερά εἰκόνες. ΢υζητεῖ πῶς Θεόν γινώσκομεν. Σοῦ σκότους: Ὅτι τό σκότος οὐχ ἑτέρωθεν. ὅτι τό πῦρ καυστικόν. ἐξ ἐλλείψεως τοῦ φωτός παρυφιστάμενον. καί τῶν ὑπερβεβηκότων τά ὑποβεβηκότα. ἀλλ’ ἐκ τ῅ς ἰδίας. οὐχ ἕτερα ὄντα αὐτοῦ καί παραχθέντα γέγονεν. ἀλλά διά δυνάμεως ἐπαναβεβηκυίας ἐπιβάλλων νοεῖσθαι. οἶδεν ὁ γράφων γράμματα μή μαθών. οὐδέν τοῦ σκότους ἔχων ἐν ἑαυτ῵. δι' ἅς καί καθ' ἅς ἅπαντα ἦν ἐν αὐτ῵. οὐκ αἰσθήσει οἶδεν. καί φησιν ὀρθῶς. § 3. εἰκότως ἡ τῶν ὄντων διάταξις γνῶσίς ἐστι τοῦ διατάξαντος· τά γάρ ὄντα. ἐν τ῵ κεφαλαίῳ τοῦ Βαλθάσαρ. κατά τόν θεῖον Ἀπόστολον. οὐκ ἐκ τ῅ς πάντων γνώσεως. ἀλλά νοῦ δυνάμει καί φύσει. ΢ημείωσαι δέ. ὡς ἀφαιροῦσαν λευκώματα ὀφθαλμῶν γινόμενα ἀπό ἀφοδευμάτων στρουθίων· οὐ γάρ ἄν τις ὑπονοήσειεν. Καί γάρ καί τούς ἀγγέλους: Σό τούς ἀγγέλους εἰδέναι τά ἐπί γ῅ς οὐ δι' αἰσθήσεως προσβάλλοντας τοῖς αἰσθητοῖς. Ἐπί δέ τούτοις ζητ῅σαι χρή. ἐκ διαφόρων λογίων. οὔτε τινί πώποτε τῶν ἐν δημιουργίᾳ ἐγνώσθη. μηνύει. τά γεγονότα πάντα. ἅτινα παραδείγματα αἱ ἀϊδιοι νοήσεις εἰσί τοῦ Θεοῦ. Εἰ δέ τις εἴποι. ὅτι ὁ θεῖος Ραφαήλ ὁ ἄγγελος εἶπε τ῵ υἱ῵ τοῦ Σωβίου. τουτέστι τόν τῶν ἐν γενέσει ποιητήν.΢ημείωσαι δέ τό σκότος εἶναι τό αἰτιατόν. καί ὑπέρ π᾵ν ἁπλοῦν. ἤτοι νοῶν. Ἀλλά καί ὁ ἐν τοῖς Κριταῖς ἄγγελος ἐπί τοῦ Γεδεών εἰς τήν θυσίαν ἐκβαλών ἐκ τ῅ς πέτρας πῦρ. ἀλλ' ἀνωτέρῳ προσφόρῳ· οὕτω καί τά λοιπά. πάντῃ ἁπλοῦν ὄν. οὔτε ἐπιστητῶς. ὡς ἡμεῖς. ἀλλ’ ἀπό τοῦ φωτός γνωρίζεται. καί τά αἰσθητά πάντα. Καί οὐκ ἐκ τῶν ὄντων: Ὅρα πῶς φησι τόν Θεόν εἰδέναι τά ὄντα. οὔτε ἐποπτικῶς· τούτοις γάρ ἐπιβάλλομεν τοῖς ἀσωμάτοις· ἀλλά γινώσκεται ὁ Θεός ἐκ τ῅ς τῶν κτισμάτων διατάξεως· εἰ γάρ. Οὐκ ἄρα ὁ Θεός: Ἐν οὐδεμίᾳ γάρ διπλόῃ τό Θεῖον. ἡ τῶν δημιουργημάτων καλλονή τόν γενεσιουργόν. ὥσπερ τό φῶς οἶδε τά τοῦ σκότους. καί αἱ καθ' ἕκαστον κτίσεις. ὅπου εἴρηται. ὅτι παθών ἔμαθε τήν ἰατρείαν. ὅτι Θεοῦ μέν φύσις. νοεῖ καί γινώσκει τά ὄντα παραδειγματικῶς. ὡς καί ἐν τῆ Ἀποκαλύψει ὁ θειότατος Ἰωάννης φησί τινα τῶν πρεσβυτάτων ἀγγέλων εἰπεῖν αὐτ῵.

καί μίαν αἰτίαν ἐνταῦθά φησι. Καί εἰκόνας τινάς: Ἐνταῦθα 'θεῖα παραδείγματα' τούς προορισμούς ἐκληπτέον. καί ἐν οὐδενί τῶν πάντων ἐστί. καθ' ἥν ὀνομάζεται Λόγος. μή φαντασίαν. γινώσκεται ἐκ τῶν ἐξ αὐτοῦ. β. ἔνθα λέγεται τεχνῖτις ἡ σοφία τῶν πάντων· καί ἐκ τῶν Παροιμιῶν. ἐκ τ῅ς τοιαύτης ἀγνωσίας γινώσκεται. ἤ πηλίκος αὐτός ὁ Θεός. μηδέν εἶναι τ῅ς οὐσίας τοῦ Θεοῦ παραστατικόν. ὧν εἰκόνες τά τ῅ς κτίσεως ἀποτελέσματα. ὅτι κατά τά προπαρατεθειμένα τήν ἕνωσιν ἔλαβε τ῅ς ὑπέρ νοῦν τοῦ Θεοῦ θεωρίας. οὔτε ὀνομάζομεν. α. μηδ' ὅσα ἔφη ἐκεῖ καί ἐνταῦθα. Καί διά γνώσεως ὁ Θεός: Πῶς διά τῶν ἐναντίων γινώσκεται ὁ Θεός.πάντων (ἀφήρηται γάρ τῶν ὄντων ὁ Θεός. Ὅμοιον γάρ τούτῳ ἐστί καί τό· Ἐν π᾵σίν ἐστιν ὁ Θεός. Σίς δέ. ἔχομεν ὅτι Θεός ἔστι. Κατά τήν ὑπέρ νοῦν ἕνωσιν: ΢ημείωσαι. καί διά τῶν θέσεων καί τῶν ἀφαιρέσεων. ὡς ἐν τῆ πρός Ἐφεσίους εἰπών. καί ἀνωτέρω εἴρηται ἐν κεφαλαίῳ δευτέρῳ. Ὡς μέν οὖν αἴτιος ἁπάντων. οὔτε ν῵ ἤ αἰσθήσει καταλαμβάνομεν. καί διά τί λέγεται Λόγος. Σαῦτα οὖν ἐπαναλαμβάνων συν῅ψε τά ἐπόμενα εἰς τό αὐτό. Εἰ γάρ καί ἄνω ἐν τ῵ πρώτῳ κεφαλαίῳ εἶπε. Πάντῃ δέ κεχώρισται τό κατ' οὐσίαν τῶν πάντων· κἀντεῦθεν ἄγνωστος ὤν τοῖς τεχνητοῖς. καί ἐνταῦθά φησι. οὔτε νοοῦμεν. μή νόησιν. ὡς αἰτίῳ πάσης δημιουργίας· δι' [76] . ἐφαπτόμεθα τ῅ς ἐπιστήμης. Ἐπειδή καί αἱ ἰδέαι τῶν ζώων ἐν τ῵ Θε῵ καί πάντων τῶν κατά φύσιν εἰσί καθόλου. μή ἐπαφήν. Αὕτη γάρ ἐστι κατά τό Λόγιον: Σοῦτο καί ἐκ τ῅ς ΢οφίας ΢ολομῶντός ἐστιν. Ἐν π᾵σι δέ τοῖς κτίσμασι δηλαδή ὁ Θεός γινώσκεται. μένει ἀγνοούμενος ὑπό πάντων· πῶς δέ καί διά τ῅ς ἀγνωσίας γινώσκεται. «κατά πρόθεσιν τῶν αἰώνων». ἀλλ' ἀφάτως ὑπερέχων πάντων) ὑπεροχικῶς γινώσκεται ὁ Θεός. δηλοῖ ἐπεξιών αὐτά. Ἐκ τ῅ς αὐτοῦ φύσεως: ΢ημείωσαι ἀναγκαῖον πρόχειρον εἰς εὐσεβείας ἀπολογίαν. οὐδέν ὤν τῶν ὑπ' αὐτοῦ κτισθέντων. ἀλλ' οὐχ ὡς τῶν καθ' ἕκαστα εἴδωλα καί ὁμοιώματά εἰσι τῶν ἐκεῖ τά ἐνταῦθα· πάντα γάρ τά ὧδε εἴδωλα τῶν ἐκεῖ· ἡ γάρ ψυχή καί αὕτη εἰκών καί ὁμοίωμα τ῅ς ἰδέας. μή δόξαν. ὥσπερ οὖν καί διά τ῅ς τῶν κτισμάτων ἐπιστημονικ῅ς κατανοήσεως τε καί γνώσεως. Καί οὔτε νοεῖται: Διά γάρ τῶν δεδημιουργημένων νοοῦμεν. ὡς δέ μηδέν ὤν τῶν ἐξ αὐτοῦ. ὡς ὁ τεχνίτης ἐν τοῖς τεχνητοῖς. τί δηλούσης τ῅ς τοιαύτης ὀνομασίας. οὐ μήν τήν οὐσίαν αὐτοῦ· καί πάλιν μηδέν αὐτόν ἔχειν τούτων εἰς κατάληψιν. ἅτινα καί ἡρμηνεύσαμεν ἐν ἐκείνοις· νῦν λέγει καί διά τῶν (≡14S_278≡> ἐκεῖ ἀπηγορευμένων γινώσκεσθαι τόν Θεόν. Λόγος δέ ὁ Θεός: Περί τοῦ Θεοῦ Λόγου. διά τό τάς τῶν ὄντων πάντων αἰτίας ἐν ἑαυτ῵ ἔχειν· οἱ γάρ λόγοι φύσεως ἁπάσης ἐν αὐτ῵ εἰσιν. ἔνθα εἴρηται ἐκ τ῅ς ΢οφίας· «Ἐγώ ἤμην ἁρμόζουσα παρ' αὐτ῵»· καί ὁ Δαβίδ· «πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησας». γ. ἤ ποταπός. Σούς δέ προορισμούς προθέσεις ἐκάλεσεν ὁ Ἀπόστολος.

ἀλλά νοήσεις ἀΐδιοι οὐσαι. ὡς ἐν τῆ πρός Ἑβραίους· «ζῶν γάρ ὁ λόγος καί ἐνεργής». ὅτι Θεόν ἔγνωσαν καί ὑπό Θεοῦ ἐγνώσθησαν. ὡς οὐκ εἰκῆ καί μάτην αἱ φύσεις των ὄντων εἰσί. κατά τόν Ἀπόστολον. καί πάντα περιιόντα. οὐκέτι ἀμφιβολίαν ἔχουσα περί αὐτοῦ. εὐθύς ἐπισυνάπτει διδάσκων. ὡς ἁπλ῅ν τε καί ἁπλαν῅ τήν τοῦ ὄντος ἀληθῶς ἔχουσαν γνῶσιν. Σί δέ ἐστι γνῶσις. τῆ δέ γνώσει ζῶντες καί Φριστιανοί μαρτυρούμενοι. Ὁ γνωστικός καί τ῵ ὄντι Φριστιανός. ὅτι ἔγνωσαν καί ἡνώθησαν διά (≡14S_282≡> τοῦτο τ῵ γνωσθέντι. Ἑστίας: Μον῅ς. ἥν εἴπομεν διαιρεῖν καί σχίζειν καί διασαλεύειν εἰς ἄλλοτε ἄλλας ἀμφιβολίας. «μαίνῃ. [77] . ἐφεστήκασι δέ τῆ βεβαιότητι. τήν ἑνιαίαν λέγω τ῅ς ἀληθείας γνῶσιν (ἑνιαία δέ ἐστιν ἡ ἁπλ῅ καί ἀσύνθετος γνῶσις). οἰκήσεως. ἐξέστηκε μέν τοῦ κόσμου. Σῆ ἑνιαίᾳ τῶν Φριστιανῶν: Ἑνιαίαν τήν καθ' ἡμ᾵ς πίστιν ὠνόμασεν. Παῦλε». διά τό μή πεισθ῅ναι ὅτι ἔγνω. αὐτός ὁ Θεός Λόγος Φριστός Ἰησοῦς. φησί· «κἀγω γινώσκω τά ἐμά πρόβατα. καί μέχρι τῶν ἐσχάτων. ὥσπερ οἱ ἐν πελάγει κλυδωνιζόμενοι (καί ταῦτα γάρ φησιν ὁ Ἀπόστολος). αἰτίαν ἔχων καί φύσιν. καί τήν πίστιν εἰς αὐτόν ἐρείσαντες. τῆ πίστει πληροφορηθέντες. τουτέστι φύσις· καί ἡ φύσις γάρ λόγος. ὡς μή γνοῦσαν ὅ δεῖ γνῶναι. οὐχ ἕτερα ἐν (≡14S_280≡> ἑτέρῳ. ὡς καί ὁ Υ῅στος ἔφη τ῵ Παύλῳ κηρύττοντι τήν θείαν γνῶσιν. καί γινώσκομαι ὑπό τῶν ἐμῶν· καθώς γινώσκει με ὁ Πατήρ. καί τά ἑξ῅ς. οὐδέ διά τήν ἀμφιβολίαν σχιζομένη εἰς ἑτέρας ἐννοίας καί ἀστατοῦσα. ἅτε τῆ ἀληθείᾳ γνούς Φριστόν καί δι' αὐτοῦ τήν θεογνωσίαν κτησάμενος. κἀγώ γινώσκω τόν Πατέρα». περἰ οὗ ὁ λόγος. οὕτως οἱ πιστοί τῆ γνώσει ἑνωθέντες τ῵ γνωσθέντι Φριστ῵.αὐτοῦ γάρ τά πάντα· αἵ τε γάρ ἰδέαι καί τά παραδείγματα ἐν αὐτ῵. οὐ μόνον μέχρι θανάτου κινδυνεύοντες ἑκάστοτε διά τήν ἀλήθειαν. ὑπό τ῅ς πλάνης αὐτ῅ς σαλευόμενος. καί λογοι ποιοῦντες τά πάντα. ἑαυτόν δέ γινώσκει νήφοντα καί ἀπηλλαγμένον τ῅ς πολυπλανοῦς ἀπιστίας· διό καί καθ' ἑκάστην ἡμέραν ἀποθνήσκουσιν ὑπέρ τ῅ς ἀληθείας. ἡ αὐτό καί τ῵ ὄντι οὖσα ἀλήθεια. Λέγει δέ αὐτόν Λόγον. Ὁ μέν οὖν ἐν τ῵ σκότῳ τ῅ς ἀγνοίας. ἑνοῦται τ῵ γνωσθέντι. καί ὅτι ἡ γνῶσις ἀληθῶς ἑνωτική ἐστι τῶν ἐγνωκότων καί τῶν ἐγνωσμένων. μονιμωτάτην καί ἀσάλευτον τῶν ἐγνωσμένων τήν πίστιν ἔχοντες. εἰκότως ἐστί καί ἁπλ῅ τῶν ὄντων γνῶσις. καί νομίζει τούς γνωστικούς μαίνεσθαι. περιφέρεται παντί ἀνέμῳ τ῅ς κυβείας τῶν ἀνθρώπων. ἐξεστήκασι μέν τ῅ς ἀγνοίας. ὤν. ἀλλά καί τῆ ἀγνοίᾳ τελευτῶντες πάντοτε. Οὖτος ὁ Λόγος ἐστίν: Ὅτι ὁ Θεός Λόγος. καί ἄγνοια διά τοῦτο γενομένη. καί ὡς καί πάντων χωροῦντα ἀκωλύτως. Διαιρέσεως αἰτία: Διαίρεσιν ἐνταῦθα τό τ῅ς γνώμης ἀνίδρυτον καί εἰς πολλά μεριζόμενον ἔφη. Ὥσπερ γάρ ἡ γνῶσις γνοῦσα ἐκεῖνο ὅ γνῶναι ἠθέλησεν. μή ὤν ἐν τῆ κοσμικῆ τῶν ἀπίστων γνώμῃ καί πλάνη. Εἰ γάρ ἡ γνῶσις ἑνωτική: Σά περί τ῅ς ἀληθοῦς γνώσεως σαφηνίζων. ὅς ἐστιν ὁ Θεός Λόγος.

Καί πρώτην μέν δύναμίν φησι τήν τῶν ὄντων· ταῦτα δέ εἰσι τά νοητά καί ἀσώματα ὄντα λεγόμενα. ὡς τόν ἀδάμαντα. § 2. ἀλλ' ἀκίνητος καί ἄκαμπτος ὑπάρχων τ῅ς ἰδίας ἰσχύος παράγει τά ὄντα. «Κύριος τῶν δυνάμεων αὐτός (≡14S_284≡> ἐστιν ὁ Βασιλεύς τ῅ς δόξης»· πάλιν· «Κύριος τῶν δυνάμεων μεθ' ἡμῶν. ὡς ἀθάνατα.ΕΙ΢ ΣΟ ΚΕΥΑΛΑΙΟΝ Η' § 1. διά τό ἀμυδρῶς καί κατά τήν οἰκείαν ἐπιτηδειότητα μετέχειν τ῅ς δυνάμεως τοῦ Θεοῦ. ἐνδυναμωθέντα παρά τοῦ ποιήσαντος Θεοῦ· ὅθεν καί ἐν Ἰωήλ τ῵ θείῳ προφήτῃ φησίν ὁ Θεός περί ἀκρίδος καί βρούχου καί κάμπης. ἀντιλήπτωρ ἡμῶν ὁ Θεός Ἰακώβ. Ἀλλά καί ἐν τοῖς ἀψύχοις τό αὐτό εὑρήσεις. ἀλλά καί τήν ἐπιτηδειότητα εἰς τό τοιῶσδε εἶναι δύναμιν σημαίνει. φησίν εἰκόνας θαυμαστάς καί ἀληθεστάτας. καί πῶς ἄχρι τούτων τό ἀπειροδύναμον τοῦ Θεοῦ φθάνει. θεωρητέον δέ τοῦτο καί ἐν τοῖς λοιποῖς ζώοις. ὡς ψυχικάς τάς καί λογικάς νῦν λεγομένας· ὁ γάρ λόγος νοῦς ἐστι. τουτέστιν ἀποδιαστέλλουσα καί χωρίζουσα. Σάχα δέ λεκτέον ἄκλειτον καί τό οἷον μή κλειόμενον· διό ἐπάγει καί ἀπεριόριστον· οὐ γάρ κλείεται. ὡς ἀδυναμοῦσα ἔν τινι. Δυνάμεων ἀφορίζουσα: Ἀφορίζουσα. «πάντα ἰσχύω ἐν τ῵ ἐνδυναμοῦντί με Φριστ῵». εἰς τό εἶναι τά ὄντα καί παραχθ῅ναι. καθά πολλάκις ἀνωτέρω ἔφημεν. Καί τήν κυρείαν: Ὡς τό. καί ἄλλα ἰσχυρά καί ἀνένδοτα. § 3. Καί περί μέν τῶν καθ' ἡμ᾵ς σωμάτων εἴρηται. τά οὕτως ἀσθεν῅ καί ἐξουθενημένα ζῶα. μή τοῦτο τ῅ς θείας δυνάμεως ὑποστησαμένης. Καί τήν ἀσθένειαν δυναμοῖ: Ἀσθένειαν καλεῖ τά ὑλικά ταῦτα καί περίγεια σώματα. τοῖς δέ γε νοητοῖς καί τά νοερά συγκατατακτέον. Καί αὐτό δέ. οὐκ ἦν δυνατόν εἶναί τι ὅλως. ἥτις τήν οὐσιώδη. ταύτην ἔχοντα τοῦ ὄντως εἶναι τήν δύναμιν. Κατά δύναμιν ἄκλιτον: Ἄκλιτον ἔφη. καθ' ὅν ἡ ψυχή καθ' ὑπόβασιν μετά [78] . Καί ὡς δύναμιν: Κατά τί λέγεται δύναμις ὁ Θεός. Ἀσθένειαν δυναμουμένην ἐν τούτοις τά ἀσθενέστατα τῶν ζώων φησί. ἀλλ’ ἀεί ἀνέῳγεν ἐν δυνάμει τοῦ πάντα ποιεῖν ἡ τοῦ Θεοῦ δύναμις. ἅτινα καί ἔσχατα ἀπηχήματά φησι. εἰ θέμις: Σουτέστιν. ὁπόσον ἰσχύουσιν ἐν τοῖς οἰκείοις κέντροις. τουτέστι τ῅ς οἰκείας ἀκρότητος μή ὑποκατιοῦσαν· οὐ γάρ κλινόμενος εἰς δύναμιν δημιουργεῖ. ὡς ἐπί τῶν ἐμπίδων καί τῶν μυιῶν καί τῶν τοιούτων. ἤ ἀσθένειαν οἰητέον τήν ἄψυχον καί πάντῃ ἀκίνητον φύσιν. ἐν πόαις καί βοτάναις καί μετάλλοις θεωρῶν δυνάμεις βλαπτικάς καί ὠφελίμους· καί εὔθρυπτα (≡14S_286≡> τά πλείω. τουτέστι τήν τοῦ ὅλως εἶναι δύναμιν. Δύναμιν εἰς τό εἶναι ἔχει: Σήν δύναμιν οὐ μόνον τήν εἰς τό συνεστάναι ἰσχύν νοεῖ. Διάδοσιν δέ καλεῖ δυνάμεως τήν εἰς τά ἔξω περί τά ὄντα πρόοδον τ῅ς προνοίας τοῦ Θεοῦ καί ἀγαθότητος. «ἡ δύναμίς μου ἡ μεγάλη». Ἄλλως. εἴληφεν ἐκ Θεοῦ.

καί τήν δύναμιν τοῦ ἐπιζητεῖσθαι. τοῦ θέλειν ἀεί τά λογικά δύνασθαι καί ἐπιθυμεῖν. ἤτοι τά στοιχεῖα συμμέτρως πρός σύνοδον ὁδεύοντα (≡14S_288≡> καί πρός ἄλληλα μιγνύμενα καί πλησιάζοντα πρᾴως. καί ἀσύγχυτα καί ἀσύμφυρτα τά εἴδη διάκρισιν ὠνόμασε. ἐπί τινα ἀριθμόν χρόνου διερπούσας τά ιβ' τῶν λεγομένων οἴκων διαστήματα· 'ἀποκαταστάσεις' δέ τάς ἀπό σημείου τινός ἐπί τό αὐτό σημεῖον ἐπαναδρομάς· οἷον ὁ ἥλιος δι' ἑνιαυτοῦ περιπολεῖ τούς ιβ' οἴκους ἀπό τοῦ λεγομένου κριοῦ ἐπί τόν αὐτόν κριόν διερχόμενος. τουτέστι τά σπέρματα πάντων.τούς ἀγγέλους νοερά λέγεται. ἤτοι ὁ χωρισμός. καθ' ἥν φυτικήν ζωήν ἀνθοῦσι· μετά δέ πάσας ἡ οὐσιώδης δύναμις. ὅτι τούς ἀστέρας διαιωνίζειν λέγει. ὡς ἔφημεν. κατά τό γεγραμμένον. σημείωσιν πρός τά αὐτά πάλιν ἀποκαθισταμένην· διό καί συνελίξεις ἐκάλεσε τοῦ χρόνου τήν κίνησιν· ἤ 'προόδους χρονικάς' φησι τάς τῶν πλανήτων ἄστρων κινήσεις. ἥτις δύναμις ἡ συνιστῶσα καί εἰς τό εἶναι διαρκεῖν ποιοῦσα. καί οἱ ἑξ῅ς ε' οὕτως· ἐκ γάρ τούτων οἱ χρόνοι μετροῦνται. 'Προόδους δέ τοῦ χρόνου' τό μ῅κος τούτου καί τήν ἐπί τό πρόσω φοράν λέγει. § 4. στοιχείων τρεπομένου εἰς διαφοράν καί χωρισμόν. ἑνώσεις καί φιλίας ἔφη. Καί τάς ὀρεκτικάς δέ δυνάμεις. [79] . ἀγγελικῶν δέ ἑνάδων τῶν ἁπλοτήτων φησιν· ἤ ἑνάδας καλεῖ τάς τῶν οὐσιῶν αὐτῶν ἁπλότητας καί ἀσωματίας καί ἀϋλίας. διακρινόμενα τά μέρη χωρίζεται εἰς γενέσεις καί ζώων καί φυτῶν καί τῶν ἑξ῅ς. μή κατά τό ἀϊδίως εἶναι νοήσῃς (αὐτοί γάρ. ἀλλά περί τήν φυλακήν τῶν ἐξ ἀρχ῅ς αὐταῖς ὑπό Θεοῦ τεταγμένων ὅρων τό ἀναλλοίωτον νόησον. καί τήν τῶν ποιοτήτων δύναμιν δίδωσι θερμῶν ἤ ψυχρῶν ἤ τῶν ἑξ῅ς κράσεων. ΢ημείωσαι δέ. § 5. ἤτοι ὡρῶν. ἡ σελήνη διά μηνός. 'διάκρισιν' δέ τήν διά τ῅ς (≡14S_290≡> ἐναλλαγ῅ς τῶν καιρῶν. Σάς οὖν συγκρίσεις καί διακρίσεις. ΢ημείωσαι. ἡ τῶν φυτῶν ἁπάντων καί βοτανῶν. Σ῅ς γοῦν ἑνώσεως ταύτης καί τοῦ μίγματος τῶν ἡνωμένων εἰς φιλίαν. οἷον τῶν μεταλλικῶν καί γεωδεστέρων. ἤ τοιῶσδε ὠφελεῖν. ὡς καί αὐτήν τήν ἔφεσιν ἐκ Θεοῦ ἔχουσιν αἱ ἀγγελικαί δυνάμεις. ὁ χορηγῶν ἐστι Θεός. εἰς δύναμιν ἄγει τοῦ τά αἰσθητά ὅμοια γεννᾶν. καί δυναμοῖ πρός φιλίαν τά ἡνωμένα καί πρός κοινωνίαν. λειτουργικά πνεύματά εἰσιν). Καί εὐθημοσύνας: Εὐθημοσύνας φησί τάς εὖ ἐχούσας θέσεις. ἡ τῶν ἐμψύχων ἀλόγων· εἶτα ἡ ζωτική καί ἡ φυτική. Καί τό εἶναι ταῦτα: Ἡ τῶν ὄντων φύσις τό εἶναι ἐπιζητεῖ οὐ προαιρετικῶς. δύναμιν εἰς τό εἶναι καί παραγωγήν τοῦ εἶναι τά κατ' εἶδος γινόμενα. καί λαμβάνει θεόθεν ἡ διάκρισις αὕτη. Καί τάξεις ἀναλλοιώτους: Ἀναλλοιώτους τάς οὐρανίας οὐσίας. καί τάξεις εὐθέτους τάς εὐσχήμους δημιουργίας. καί ἤτοι ὠφελεῖν. ἀλλά τ῵ ἀναγκαίῳ τε καί χρησίμῳ τ῅ς ὑπάρξεως καί τοῦτο οὖν φησι τό οὕτως εἶναι. ὡς ἀναγκαῖον τό εἶναι παρά τ῅ς θείας καί ἀπειροδυνάμου οὐσίας. τουτέστιν ἡ τῶν ἀψύχων. Εἶτα καί ταύτης ὑφειμένη δύναμις ἡ αἰσθητική.

Οὐκοῦν ἐστέρηται ὁ Θεός τοῦ ἀγνοεῖν.Καί τάς τοῦ πυρός δυνάμεις: Σοῦ αἰθερίου δηλονότι. καθ' ὅ φῶς. ἡ ἀλήθεια ψευσαμένη. ὅτι αὐτό οὐκ ἠβουλήθη ὁ Θεός. οἷον οὐ πεπείραται (≡14S_294≡> ὁ Θεός· ὅ ἐστιν. ἀδύναμον ποιεῖτε τόν Θεόν. ὅ μετά τοῦ ἀδυνάτου καί τό βλάσφημον ἔχει. φιλοσοφώτατα λύει ὁ μέγας Διονύσιος. οὐδέ ἐν δημιουργίᾳ ἐστί. ἵνα ἡ θεότης πάθοι ἡ κατά φύσιν ἀπαθής. Προς οὕς λεκτέον. Ὅμοιον γάρ ἐστιν εἰπεῖν. ἀλλ’ ἔξωθεν τ῅ς οὐσίας. γινώσκει. περί ἥν συμβαίνει ἡ στέρησις· ἔλλειψις γάρ ἐστι τοῦ ὀφείλοντος παρεῖναι. τό παρά φύσιν γενέσθαι. § 6. τουτέστιν ἀναχώρητόν ἐστι μή εἶναι αὐτόν. ἡ δέ ἀλήθεια ὄν ἐστι. Σό οὖν 'μή δύνασθαι'. οὐκ οἶδε τί ἐστιν αὐτό τό μή εἰδέναι. Υησί γάρ. οὗ αἱ Πράξεις τῶν ἁγίων ἀποστόλων μέμνηνται. τό δέ ψεῦδος. δηλονότι ἀπό τοῦ εἶναι οὕτω λεγόμενα. «ἐπί ὑδάτων ἐθεμελίωσας». Ἐλύμας ὁ μάγος σκώψας τόν θεῖον Παῦλον εἰπόντα. Ἰησοῦν Φριστόν τόν Θεόν Λόγον σαρκί παθεῖν ὑπέρ ἡμῶν. καί ὅτι ἡ γ῅ ἐπ' οὐδενός τεθεμελίωται. Πῶς τοίνυν λεχθήσεται. Ἡ γάρ ἑαυτοῦ ἄρνησις: Ὅπερ ἔφην. ἤτοι ἀγνοεῖν τι. ἀντί τοῦ. καί οὐδέποτε οἶδε τό μή εἰδέναι· εἰ γάρ μή κατά στέρησιν εἴποιμεν μή εἰδέναι τόν Θεόν τήν ἄγνοιαν. Υησί δέ περί τῶν τεσσάρων στοιχείων. ἡ δέ Γραφήν φησιν. οὐχ ὑπόστασις. ὅτι δύναται ὁ Θεός ἑαυτόν ποι῅σαι μή εἶναι Θεόν. κατά τό «Ἐγώ εἶπα· θεοί ἐστε». Κατά στέρησιν δέ οὐκ οἶδε τό ἀγνοεῖν· στέρησις γάρ ἐστιν ἡ ἄγνοια. φάσκοντες μή δύνασθαι θεότητι παθεῖν εἰ ἐθέλοι'. Καίτοι φησίν Ἐλύμας ὁ μάγος: Δείκνυται ἐντεῦθεν τοῦ ἁγίου τούτου ἀνδρός ἡ ἀρχαιότης· ἅ γάρ εἶπεν Ἐλύμας ὁ μάγος. εὑρίσκεται τ῅ς οὐσίας αὐτοῦ τό μή εἰδέναι. Ὅ μή μετέχει δυνάμεως. Ὥσπερ γάρ τό φῶς. Καί πῶς οἷόν τε τοῦτο συμβ῅ναι. οὕτω καί ταῦτα ἀδύνατα τ῵ Θε῵ διά τήν ἀνυπέρβλητον ἀλήθειαν. ὁ ὤν ἔσται μή ὤν. «οὐ δύναται ὁ Θεός ἑαυτόν ἀρνήσασθαι». τουτέστιν ἀρνήσασθαι ἑαυτόν. τουτέστι τό ἀδύνατον εἶναι τόν Θεόν. «μή δύνασθαι ἀρνήσασθαι ἑαυτόν τόν Θεόν». Παντελῶς θέσις: Θέσιν καλεῖ τήν εἰς τό εἶναι παραγωγήν. Ἐάν οὖν ἀρνήσηται ἑαυτόν ὁ Θεός. Οὕτως οὖν οὐκ οἶδεν ὁ Θεός κατά στέρησιν τό μή εἰδέναι. μή ὄν γίνεται. Οὐ δύναται τοίνυν ὁ Θεός. οὐ δυνατόν γενέσθαι. ὅς καί ἀντέστη τ῵ ἁγίῳ Παύλῳ ἐν Κύπρῳ. Σάς οὐσιώδεις: Ἴσως οὐσιώδη λέγονται καί τά πάντα ἄψυχα καί ἀναίσθητα. ἐπί Θεοῦ ταττόμενον. καί ἦν ἄν οὐσιώδης [80] . ὅτι. ὡς ἀνυπόστατον. καί τό γε ἐπί Παύλῳ ἀδύνατον δείκνυσθαι τόν Θεόν. δυνάμενον ἅ βούλεται. Οὐκοῦν καί τό μή δύνασθαι τόν Θεόν. 'Εἰ μή δέχεσθε αὐτόν θεότητι παθεῖν ὡς (≡14S_292≡> ἠθέλησεν. ἀλλά χωρ῅σαι εἰς ἀνυπαρξίαν. οἵ φασι πρός ἡμ᾵ς λέγοντας. οὐ δύναται σκότος γενέσθαι. Ὅρα πῶς ἑρμηνεύει τό ἀποστολικόν ρητόν. ἔχων εἰς τί πάθοι. Καί τήν θέωσιν: Ἐκθεοῦνται οἱ δίκαιοι καί οἱ ἄγγελοι. οὐδέ ὄν ἐστιν. ὅτι ὁ Θεός ἀλήθειά ἐστιν. ἀφάτου δυνάμεώς ἐστι σημεῖον. ἀλλά μή θεότητι. Ὅμως πολλούς ὁμοίους τ῵ Ἐλύμᾳ ἡ Ἀραβία ἔχει. ἤγουν ἀνένδεκτον μή εἶναι αὐτόν.

καί Θεός. ὅτι περ ὁ Τἱός τοῦ Θεοῦ. ὅτι τό μή εἶναι οὐκ ἔστιν ἐν Θε῵. ἀλλόκοτα τά αὐτῶν δεικνύς ρήματα· αὐτοκίνητοι γάρ ὄντες. τουτέστιν αὐτεξούσιοι. Δικαιοσύνη δέ ὑμνεῖται: Κατά τί δικαιοσύνη ἐστίν ὁ (≡14S_296≡> Θεός. ἀγνοοῦντες ὅτι λίθοι ἑτεροκίνητοι βούλονται εἶναι. καί τά λοιπά. Ὅρος δέ δικαιοσύνης ἐστίν. αὐτεξούσιοι γεγόναμεν· καί οὐ μ᾵λλον καί ἄκοντες κωλυόμεθα ἁμαρτάνειν. καί χρώμενοι τοῖς ὑλικοῖς καί προσκαίροις. ἀρετή διανεμητική τοῦ κατ' ἀξίαν ἤ ἰδιοπραγίαν τῶν τ῅ς ψυχ῅ς μερῶν· ἤ μεσότης πλεονεξίας καί μειονεξίας· ἤ ἕξις ἀπονεμητική ἰσότητος· ἤ ἕξις τοῦ κοινῆ συμφέροντος ἐστοχασμένη· ἤ ἐπιστήμη ἀπονεμητέων. «οὐ δύναται ποιεῖν ὁ Τἱός οὐδέν ἀφ' ἑαυτοῦ. γήινα σώματα ἔχοντες. ἐάν μή τι βλέπῃ τόν Πατέρα ποιοῦντα». § 8. 'οὐ δύναται' καί 'οὐκ οἶδε'. Ἐνταῦθα εὐκαίρως εἶπεν. καί μή. καί εὑρίσκεται ὁ Θεός σκότος· ἡ γάρ ἄγνοια σκότος ἐστιν. ἤ ἐν χρήμασιν. Οὕτως οὖν φησιν. Ἀλλ' εἴποι ἄν τις: Πρός τούς λέγοντας. Ὁ οὖν λέγων. ὁ εἷς τ῅ς πανυμνήτου καί παναχράντου Σριάδος γενόμενος ἄνθρωπος. ἀθάνατοι ὄντες. προσκαίρων φημί καί ὑλικῶν· ἡ δέ ψυχή ἄϋλος καί ἀθάνατος κτισθεῖσα. ἤ ἐν πράγμασι παρά τῶν [81] .αὐτοῦ ἡ ἄγνοια. ἐξ ὧν συνάγεται τό πάντως αὐτόν εἰδέναι καί δύνασθαι. τοσαύτην ὁρῶντες εὐταξίαν· τοῦτο γάρ δηλοῖ τό. (≡14S_298≡> Ἄλλως: Ἐνταῦθα ζητεῖ κεφάλαιον προτεθέν ἡμῖν ὑπό ἑτέρου· φησί γάρ· Εἴποι ἄν τις. ὡσαύτως καί τό 'μή εἰδέναι οὐκ οἶδεν'. τό. καί. καί τῶν ἰδίων ὁρμῶν ἄρχοντες. Οὕτως ὑψηλῶς νοήσεις καί τό. εἰκότως ἐδέετο τῶν ὁμοίων. εἰκότως τό αὐτεξούσιον ἔχει διά τήν πρός τόν δημιουργόν ὁμοιότητα· ἅπερ μή νοοῦντες ἐν ἑκατέρῳ οἱ λοίδοροι μέμφονται τήν θείαν πρόνοιαν. καί τό. δίκαιος ὤν. προσέλαβεν ἀνθρώπινον θέλημα φυσικόν καί ἀναμάρτητον. ἕτερα βουληθ῅ναι τόν Τἱόν. Ὅπερ ἀγνοούντων ἐστί φύσιν αἰσθητῶν καί νοητῶν καί πολλήν ἀλογίαν νοσούντων· τό γάρ σῶμα ἡμῶν ὑλικόν καί πρόσκαιρον καί τρεπτόν ὑπάρχον. τουτέστιν ἄτρεπτοι. ὅπερ ὅμοιόν ἐστι τ῵ εἰπεῖν· Ἀμήχανόν ἐστιν ἕτερα βουλομένου τοῦ Πατρός. διά τί μή ἐν ταυτότητι. ὥς φησιν ὁ ψαλμῳδός. φασίν. ἀλλά στερητικῶς. 'οὑ δύναται μή δύνασθαι'. Καί τό μή εἶναι οὐκ ἔστιν: Ἀπόφασις κατά ἀποφάσεως τιθεμένη κατάφασιν ποιεῖ. Καλῶς δέ προσέθηκεν ἐνταῦθα τό κατά στέρησιν· οὐ γάρ ὑπεροχικῶς ταῦτα λέγονται. φασί. Πῶς οὐκ ἄδικος ὁ Θεός ὁ συγχωρῶν τούς δικαίους ὑπό τῶν φαύλων κακοῦσθαι. ἀδικεῖσθαι τούς ὁσίους ἄνδρας ὑπό ἀδίκων καί πλεονεκτῶν (πολλούς γάρ ὁρῶμεν δικαίους ζημίας ὑπομένοντας. λυόμενος εὐσεβῶς καί θεοφιλῶς· λέγει γάρ δι' ἥν αἰτίαν συγχωρεῖ ὁ Θεός. 'καί ὅλως τά ἄλλων ἄλλοις ἀποδιδόασιν'. Ἕν γάρ θέλημα τ῅ς μόνης προσκυνητ῅ς Σριάδος κατά τήν θεότητα· οὐδέ γάρ ἀγνοοῦμεν. Διαλοιδοροῦνται: «Περί τῶν λαλούντων κατά τοῦ Θεοῦ ἀδικίαν». μένομεν. διά τί. τό εἶναι αὐτόν συνάγει. «ἀδύνατον ψεύσασθαι Θεόν». καί οὐδετέρων. § 7. Αὐτοκινήτοις: Αὐτεξουσίοις.

οὐκ ἔτι ὅσιοι. καί χρήματα ἴσως καί βίου περιφάνειαν δίδωσιν αὐτοῖς. Ἐρεῖς. Σί οὖν. ἥτις ἐκ τ῅ς ἡμῶν προαιρέσεως κατά στέρησιν ἀγαθοῦ παρυπέστη. Σ῅ς τῶν ὑλικῶν προσπαθείας: Ὅρα πῶς φησιν. ἐπεί οὐκ ἔτι ὅσιοι· προτιμᾶν γάρ ὀφείλουσι τά ὄντως ἐραστά καί θεῖα· χρημάτων γάρ ἐφιέμενοι. ἀλλά πρός τήν ἁμαρτίαν. Καί πάλιν τόν θεῖον ἔρωτα εἰσηγούμενος. φησί· «τίς ἡμ᾵ς χωρίσει ἀπό τ῅ς ἀγάπης τοῦ Φριστοῦ.ἀδίκων καί πλεονεκτῶν). ὦ ἄνθρωπε»· καί πάλιν· «ἔχομεν Ἀρχιερέα μέγαν. θλῖψις ἤ στενοχωρία. οὔτε πλεονεξία δύναται γενέσθαι. οὐκ ἀγνοῶν ὅπερ εἰσί· πῶς γάρ ὁ γινώσκων πάντα πρίν γενέσεως αὐτῶν. Λέγει γάρ. καί ἀπολογεῖται δεξιῶς. «διά τοῦτο ἀναπολόγητος εἶ. Ἀλλ' ἵνα μηδεμίαν ἔχωμεν ἀπολογίαν κατά τόν Ἀπόστολον. καί ὅτι ἀδικεῖσθαι τούς περί τά ὑλικά πράγματά τ῅ς θείας ἐστί προνοίας συνεθιζούσης αὐτούς τῶν θειοτέρων ἐφίεσθαι. ὅτι τό μή προσπάσχειν τοῖς ὑλικοῖς πράγμασιν ἀρρενότητα δηλοῖ. ὥσπερ καί ἐπί Θεοῦ. Σαῖς ἀγγελικαῖς ἀρεταῖς: Ὅτι καλῶς λέγεται καί ἐπ' ἀγγέλων ἀρετή. ὅτι οἱ ὅσιοι οὐκ ὀφείλουσι τοῖς γηΐνοις καί προσκαίροις προσπάσχειν. παιδεύει· μαστιγοῖ δέ πάντα υἱόν ὅν παραδέχεται». Σ῅ς ἐν τοῖς ὅλοις ἰδιοπραγίας: Ἰδιοπραγίαν ὠνόμασε τήν ἑκάστου τῶν ὄντων κατά φύσιν ἰδιάζουσαν κίνησιν· οὐδέ γάρ τά ἀγγέλων ἀνθρώποις πράττειν δυνατόν. Σό μή θέλγειν: Θέλγειν ἐστί τό δι' ἡδον῅ς ἀπατᾶν· λέγεται δέ καί τό ἁπλῶς ἡδύνειν. Ἀμειλίκτῳ στάσει: Ἀμείλικτον στάσιν φησί τήν ἀνένδοτον πρός τόν γαργαλισμόν τῶν γηΐνων ἔνστασιν. Προσύλους δέ φησι τούς ἐμπαθεῖς καί μόνοις τ῅ς γηἸνοις προκειμένους. τουτέστιν ἀνδρίαν· οἱ γάρ δουλεύοντες κοσμικοῖς καί σωματικοῖς πάθεσι θηλυδρίαι εἰκότως προσαγορεύονται. καί βουλόμενος αὐτούς περισῶσαι εἰς προτροπήν. κατά τό. ἤ τά πυρός ὕδατι.» καί τά ἑξ῅ς. Σῶν ἀρίστων: Σῶν ἐπιθυμητῶν. Ἀναρπάζει γάρ ἡμ᾵ς ὁ Θεός ἐξ αὐτ῅ς ἑκόντας. Καί ὅτι ἡ θεία δικαιοσύνη οὐ βούλεται διά τούτων ἡμ᾵ς θέλγειν καί ἀπολλύειν. 'Παρευδοκιμεῖσθαι' δέ ἐστι τό ἡττόνως εὐδόκιμον φαίνεσθαι. «ὅν γάρ ἀγαπᾶ Κύριος. ὅτι πρῶτον μέν οὐχ ὁ πλοῦτος καθ' ἑαυτόν κακός. Καί ὡς ἐκ τῶν χειρόνων: Σά χείρω ἐνταῦθα μή νοήσῃς πρός τά ποιήματα (οὐδέν γάρ ἐν αὐτοῖς κακόν). περί ὅν οὔτε ἀδικία. [82] . ἀλλ' ἡ περί τοῦτον προσπάθεια καί ἡ κακή χρ῅σις· ἔπειτα οἶδεν ὁ Θεός τούς ἐν ἡμῖν ἀσθενεῖς. κατά τό εἰρημένον. Οἱ τόν πλοῦτον ἔχοντες οὐκ ἀγαπῶνται ὑπό τοῦ Θεοῦ. δυνάμενον συμπαθ῅σαι ταῖς ἀσθενείαις ἡμῶν». καί τό μή κάμπτεσθαι πρός τά ὑλικά διά τῶν πειρασμῶν. «ἐκάλυψεν οὐρανούς ἡ ἀρετή αὐτοῦ». § 9. (≡14S_300≡> ἀλλά συνεθίζει πρός τήν τούτων περιφρόνησιν. Καί λέλυται ἡ ἐρώτησις· τοῦτο γάρ ὁ θεῖος Παῦλός φησι. «διά τί γάρ μή μ᾵λλον ἀδικεῖσθε». λέγων μή περί τά κοσμικά ἐπτο῅σθαι. εἰ προσδράμοιμεν αὐτ῵. καί τό ἔμπαλιν.

Σαῦτα φήσας. τά μέν νοητά καί ἀσώματα εἴδη. ὅτι πάντα ἐν τῆ οἰκείᾳ εὐταξίᾳ διαφυλάττει· οὐδέν γάρ αὐτῶν μετετράπη. ἔμειναν· τοῦτο δηλοῖ τό ἀμετάβλητα. ἐπιφέρει καί τόν ἕτερον τρόπον. ἀνισότητα καί ἑτερότητα καλέσαντας. ἅ καί μεριστά εἰσι καί ἐν μεταβολῆ καί διαφορᾶ. ἀλλ' ἐν τοῖς καθ' ἕκαστον. κἄν ταύτην τήν ἀνισότητα νοήσῃ τις. Σῶν λελωβημένων: Βεβλαμμένων. καθ' ὅν ἀνισότης λέγεται. καί τήν ἀνισότητα πάντων ἐξορίζει. Ὡς γάρ παρήγαγε πάντα.Καί ἀρρεπ῅ πρός τά χείρω: Σαῦτα περί τῶν αἰσθητῶν καί ὑπό τήν κτίσιν ὄντων νόμιζε λέγειν αὐτόν. οὕτω συντηρεῖ αὐτά. ἤ ὅτι προαιρετάς αὐτάς πεποίηκεν. σ῵ζον τήν οἰκείαν ἰδιότητα. τοῦτο συγκρατεῖ πάντα καί σῴζει. ἐπεί κατά τό ἀδιάφορα εἶναι τά ὄντα καί ἄνισα ἡ ἀνισότης οὐκ ἐκβάλλεται. Ὁ γάρ οὐρανός καί ἡ γ῅ ἔμειναν. οὕτω νόησον. Ἀνισότητα δέ νῦν φησι τήν κατά στέρησιν τ῅ς ἰσότητος συμβαίνουσαν. καί ἕκαστον αὐτῶν ἐν τῆ ἰδίᾳ ὁλότητι ἐναπομένει. οἷον τό θερμόν καί ψυχρόν. Ὑπερείδουσα: Ὑποστηρίζουσα. Σ῅ς ἐν αὐτοῖς ἑκάστοις ἰσότητος: Δύο τρόπους καθ' οὕς ἀνισότης λέγεται εἰδώς. τά δέ αἰσθητά. ὅτι δικαιοσύνη κατά τοῦτο λέγεται ὁ Θεός. καί ὑγρόν καί ξηρόν. ὅτι τά στοιχεῖα ἐναντία μένουσιν ἀλλήλοις. τουτέστι τήν πλεονεξίαν· τό γάρ ἴσως νέμειν ἑκάστοις τά κατ' ἀξίαν. καί τάς πρώτας τῶν ὄντων ἀρχάς. Εἰ δέ καί συνέλθοιεν κατά τήν τοῦ δημιουργοῦ κέλευσιν. ἀλλ' οὕτως ὡς ἐκτίσθησαν. δι' ἧς αἱ τῶν ζώων καί τῶν φυτῶν καί τῶν ἑξ῅ς γενέσεις ὑφίστανται. τῶν λώβην καί ἀχρείωσιν προξενούντων. Ἀρρεπ῅ δέ πρός τά χείρω. Σό δέ τήν ἀλλοτριοπραγίαν ἐξορίζειν καί ἀμεταπτώτους φυλάττειν τάς ἑκάστου ἰδιότητας. ἰσότητα καί ταυτότητα ὀνομάσαντας. ἤ ὅτι οὐδέν ἐξ αὐτῶν τ῅ς οἰκείας ἐξέστη καταστάσεως. καί εἰσίν ὡς ἐξ ἀρχ῅ς ἐγένοντο. τουτέστι τό μή ἴσως καί ὁμοίως ἕκαστον τῶν γεγονότων ἐν ταυτότητι τῆ κατά φύσιν διαμένειν· διό καί τό κατά στέρησιν προσέθηκεν. ὅτι. φημί δή τήν ἀθάνατον δημιουργίαν. Λέγει οὖν. τήν τῶν αἰσθητῶν εἰς εἴδη διαφοράν. τάς ἑνάδας. Καί τάς ἀναλογίας: Ἀναλογίας φησί τάς ἁρμοδιότητας ἑκάστης φύσεως καί συμμετρίας. καί ἄλλοτε ἄλλως ἔχοντα. (≡14S_302≡> [83] . τουτέστι τάς ἁπλ᾵ς οὐσίας. οὐδέ τό ὕδωρ πῦρ. καί φησιν. Οὐκ ἀπό σκοποῦ: Σουτέστιν οὐκ ἔξω τοῦ σκοποῦ τ῅ς Γραφ῅ς. ἤ πρός τά ὑποδεέστερα μετηνέχθη. τούς δύο τρανοῖ. καί οὐ μεθίσταται πρός τό ἐναντίον· οὐδέποτε γάρ τό πῦρ ὕδωρ γίνεται. μή ἐῶν τά ἐναντια εἰς ἕν συμμιχθ῅ναι καί συνδραμόντα διά τ῅ς φυράσεως εἰς φθοράν ἐλθεῖν. καθ' ὅ καί τήν ἰσότητα πάντων (≡14S_304≡> ἐπιμετρεῖ. Καί γάρ οἶδέ τινας. μένει ἕκαστον αὐτῶν. καί τά ἐν αὐτοῖς ὡσαύτως ἔχοντα. ἀλλά καί ταύτης τ῅ς ἀνισότητος ὁ Θεός φύλαξ καί φρουρός ἐστι. Καί π᾵σα ἀνισότης: Οὐχ ἁπλῶς φησι τήν ἀνισότητα ἐξορίζειν.

ὅτε καθ' ὁμοιότητα αὐτοῦ λέγει δημιουργεῖν τόν ἄνθρωπον· ἀνόμοιος δέ. συγχέωμεν τάς γλώσσας αὐτῶν». οὕς Ἐρμ᾵ς ἐκάλουν· ἐποίουν δέ αὐτούς διακένους θύρας ἔχοντας. ἐν Ἠσαΐᾳ. καί ὅσα τοιαῦτα ἐν τῆ Γραφ῅. καί. καί ἑτέρωθι· «οἱ ὀφθαλμοί αὐτοῦ ὡς λαμπάδες». ὅταν λέγῃ. καί οὐκ ἠλλοίωμαι». ΕΙ΢ ΣΟ ΚΕΥΑΛΑΙΟΝ Θ' § 1. καί μεγάλη ἡ ἰσχύς αὐτοῦ». δηλοῦται ἐν τῆ τρίτῃ τῶν Βασιλειῶν. ΢ημείωσαι δέ. καί τό καθ῅σθαι. τό δέ 'αὐτός' ἔχεις ἐνταῦθα. Οὕτως οὖν κἀνταῦθα νοήσεις. ὅπερ φησίν Ἰωάννης ἐν Ἀποκαλύψει· καί (≡14S_308≡> ὅμοιος. καί τά ὅμοια. «Ἐγώ εἰμι. μήτε χεῖρας μήτε πόδας ἔχοντας. ὅτε τ῵ Ἰεζεκιήλ ὤφθη ὡς ἄνθρωπος ἐκ πυρός καί ἠλέκτρου. Σό δέ ἕτερον. Μέγας μέν οὖν ὁ Θεός ὀνομάζεται: Εἰ καί ἑρμηνεύει τῶν ἐπί Θεοῦ κατηγορουμένων τάς προσηγορίας. καί ἡμεῖς ἀπολλύμενοι εἰς τόν αἰῶνα»· καί πάλιν· «ὁ καθήμενος ἐπί τῶν χερουβίμ». ὧν ἔσεβον θεῶν. [84] . καί ἐκεῖ Κύριος»· δηλοῖ γάρ ὡς περιεχόμενον αὐτόν ὑπό τ῅ς αὔρας. Μέγας μέν οὖν εἴρηται. καί τά ἑξ῅ς. καί ὅτι τήν τοιαύτην ἀνισότητα ἡ τοῦ Θεοῦ δικαιοσύνη φρουρεῖ. ὅ ἐστι λεπτότητος καί σμικρότητος. ὅτι ἐστί καί φυσική ἀνισότης. ἔξωθεν δέ ἀπέκλειον τούς Ἑρμ᾵ς· ἐφαίνοντο οὖν οἱ Ἑρμαῖ εὐτελεῖς. «τίνι με ὡμοιώσατε. ἔνθα γέγραπται. ὥσπερ βοῦς μείζων προβάτου. Καθήμενος δέ ἔνθα ὁ Βαρούχ φησι· «΢ύ καθήμενος εἰς τόν αἰῶνα. ὅτι τήν ἀνισότητά φησι καί τήν ἐν τ῵ ὅλῳ πρός ὅλα διαφοράν τῶν ὅλων. Ἔσωθεν οὖν αὐτῶν ἐτίθεσαν (≡14S_306≡> ἀγάλματα. ἤγουν ἰδιότητα εἰπών. Οὐ πρός ἀντιπαράθεσιν ὁ Θεός μέγας. ἑτέρου. ἅτε οὐδέν ἔχων ὅμοιον. φησίν. Καί ἑστώς καί ἀκίνητος ἐν τ῵ λέγειν Μωϋσεῖ περί τ῅ς πέτρας.Σήν γάρ ἀνισότητα: ΢ημείωσαι. § 2. καί τά λοιπά· ὡς εἶδος χαλκοῦ καί κλιβάνου. ἤ κύαμος κέγχρου. «μέγας ὁ Κύριος ἡμῶν. καθάπερ τοιχοπυργίσκους. Κινούμενος δέ. «ἔκλινεν οὐρανούς καί κατέβη». τό δέ εἶναι καί μικρός. «ὧδε ἐγώ ἕστηκα πρό τοῦ σε εἶναι ἐκεῖ». ἔσωθεν δέ τούτων θεῶν αὐτῶν καλλωπισμούς εἶχον. ὡς ὅταν λέγῃ· «καί ἐπέβη ἐπί χερουβίμ καί ἐπετάσθη»· καί πάλιν· «δεῦτε καταβάντες. ἀναπτυσσόμενα δέ τά ὀνόματα καί ἀξίως Θεοῦ ἑρμηνευόμενα. ἀλλ’ ἀνάγκη Γραφικαῖς μαρτυρίαις ταύτας τρανῶσαι. Σούτων τῶν θεωνυμικῶν: ΢οφώτατά φησι θεωνυμικῶν ἀγαλμάτων. τά μέν περί τοῦ ὄντος καί ἀληθινοῦ Θεοῦ μόνου ἐν τῆ Γραφῆ ὀνόματα ἀνάξια εἶναι περί Θεοῦ λεγόμενα. ἔχουσιν ἔσωθεν τά ἀγάλματα καί τούς θείους τύπους τ῅ς περί Θεοῦ δόξης. λέγει Κύριος». ἐξ Ἑλλήνων ἐπί τό ἀληθές μετάγων· ἐκεῖνοι γάρ οἷά τινας ἀνδριάντας ἐποίουν. ἀλλά διά τό ἀπαράθετον καί ὄντως ἀκατάληπτον τ῅ς θείας μεγαλειότητος· τοῦτο γάρ ἐσήμανε τό 'ἰδίως'. ὡς τό μικρόν. Μέγας οὖν ὁ Θεός ἐν τοῖς Λογίοις ὑμνεῖται. ἔνθα φησί πρός Ἠλίαν τόν προφήτην· «ἰδού φωνή αὔρας λεπτ῅ς. καί ἐν τ῵.

ὅμως ἠξίωσεν ὁ Θεός καί τό ἕν ἐκ τῶν ἐξ αὐτοῦ δέξασθαι. ἐπειδή τό ἕν ἁπλοῦν ἐστι καί ἀμερές καθ' ἑαυτό καί ἀσύνθετον.). ἤ ὅτι ἐν τ῵ μείζονι τό μικρόν ἐνθεωρεῖται καί οὐκ ἐν τ῵ μικρ῵ τό μεῖζον κατ' αὐτό τό μεῖζον εἶναι. δι' οὗ καί τοῖς αἰσθητοῖς ἡ ψυχή προσβάλλει. Εἰς τό αὐτό. ὡς ὁ ἐν Φαλάνῃ πύργος· ἤ ὑπό του. «Παῦλος ἀπόστολος οὐκ ἐξ ἀνθρώπων»· ἤ τόδε. ἤ ὡς ἀτελείωτον. ὡς τό. ὑπέρ τό ἕν ἐστι· διό εἴρηται. μετέχουσι τ῅ς τοῦ μικροῦ μετουσίας· οὐδέν γάρ τῶν ὄντων διέφυγε τό σμικρόν ἐν π᾵σιν ἀναφαινόμενον· ἤ ὅτι ἐκ μικροῦ πρός τό μεῖζον πρόεισι (≡14S_310≡> τά ἐν αὐξήσει. ἅς ὁ νοῦς κινούμενος καί ἐνεργῶν νοεῖ. ὡς ὅσα τερατεύονται Ἕλληνες. «οὔπω μέν ἐμοί γέγονεν». Κυρίως μέν γάρ τό 'ἕν' σχέσιν δηλοῖ πρός τούς ἐξ αὐτοῦ πολλούς ἀριθμούς καί οἱονεί ἀρχή πλήθους ἀριθμῶν εἶναι δοκεῖ. Καί διικνούμενον: Σό ὑπεροξύτερον τ῅ς τοῦ Θεοῦ καί ἐπί τά ἀσώματα χωρήσεως ἐντεῦθεν δηλοῦται· τό γάρ διικνεῖσθαι ἄχρι μερισμοῦ ψυχ῅ς καί πνεύματος οὕτω γάρ ἔχειν δοκεῖ· τοῦτο ἀποφαίνει. καί τ῅ς τοσαύτης ἀσωματίας καί ἀδιαιρεσίας (τί γάρ μεταξύ νοῦ καί νοήσεως. καί φησιν. ἤ τι τοιοῦτον· ἀλλά μηδέ ἀγέννητον ὑπολάβῃς τό αὐτόν. Ὅρα μή εἰς τό γεγενν῅σθαι δέξῃ τήν λέξιν. ὡς καί εἴρηται· «σύ συν῅κας τούς διαλογισμούς μου ἀπό μακρόθεν»· ἀλλά καί μεταξύ τ῅ς ψυχ῅ς καί τοῦ πνεύματος. τάς παλιμφήμους ἑρμηνείας τοῦ ὀνόματος ἀποκαθαίρει. § 4. ἵνα ἐκ τοῦ πρό αὐτοῦ γένηται τόδε. ἐν δέ ταῖς κατά μέρος ἐξηγήσεσι τά δέοντα σαφηνισθήσεται. ἤ πνεῦμα. καί τό διανοητικόν τῶν σκέψεων ἔχομεν. ὁ Θεός μέσος χωρεῖ. οἷον δημιουργός. Σοῦτο δέ τό πνεῦμα δύναμιν καί οἱονεί δευτέραν ψυχήν αἰσθητικήν τ῅ς ψυχ῅ς οἱ παρ' Ἕλλησι σοφοί καλοῦσιν· ἡ οὖν αἰσθητική αὕτη ψυχή ἐστιν ἡ μέχρι μυελῶν καί φλεβῶν καί ἀρτηριῶν καί ὀστέων καί ὅλου τοῦ σώματος διήκουσα. [85] . μηδέ ὄντα παντελῶς μήτε ἐν γενέσει. ἀκωλύτως χωρεῖ ὁ Θεός. ὡς τό. ΢κύλλαν καί Φίμαιραν καί τά ὅμοια. ὅτι καί αὐτό τό ἀσώματον τ῅ς ψυχ῅ς ἑνοειδές ὑπό τοῦ Θεοῦ διαιρεῖσθαι δύναται. ἤ ἀγαθός. ἤ τό μήπω γενόμενον. Σό μέγεθος τοῦτο καί ἄπειρόν ἐστιν: Ἐπειδή παντέλειον πέρας ἔχει ὁ Θεός καί ὑπερτέλειος ὤν καί ὑπεράπειρός ἐστιν. καί τά ἄγαν μικρά. ὡς «Ἰοῦστος εἰς τῶν δώδεκα»· ἤ μηδαμῆ μηδαμῶς ὄν. ἀγέννητον: ΢ημείωσαι ποσαχῶς λαμβάνεται τοῦ ἀγεννήτου ἡ σημασία. ὡς ἡ ΢άρρα εἶπε τό. ἀλλά καί οὕτως ὑπερήνωται. ἤ πῦρ. Ἰδικῶς οὖν καί (≡14S_312≡> ἀπολύτως τό ἀγέννητον ἐπί Θεοῦ. Ἀμείωτον. «καί τ῅ς συνέσεως αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ἀριθμός». τουτέστιν ἐν ᾧ τάς αἰσθήσεις ἐπεστηριγμένας ἔχομεν. ἀλλ’ οὖν ὑπέρ τό ἕν ἐστι. καί τά λίαν μεγάλα. § 3. ὡς τοῦ Θεοῦ ἔχοντος τόν ὑπέρ αὐτόν. «καί τ῅ς βασιλείας αὐτοῦ οὐκ ἔσται πέρας». Εἰπών ἀγέννητον τόν Θεόν. Οὕτως οὖν ἐπί Θεοῦ τό σμικρόν: Πάντα γάρ τά ὄντα. ἀντί τοῦ. τοῦτό φησιν ὁ πατήρ. γεννησόμενον δέ.Καί ταῦτα μέν νῦν. ἀλλά καί ὑπέρ πάντα ἐστίν ἀριθμόν· εἰ γάρ καί λέγοιτο ὁ Θεός εἰς καί ἕν. Διό καί τάς ἐννοίας ὁ Θεός νοεῖ.

καθ' ὅσον εἰς τόνδε τό π᾵ν. ἀλλ’ αἰωνίως. Σαὐτῶς οὖν ἅπαν. Καί τό ταὐτόν: Σό ἀεί ταὐτόν καί ὡσαύτως ἔχον ἐπί μόνης τ῅ς τῶν ὅλων ποιητικ῅ς ὁρ᾵ται αἰτίας. Πῶς οὖν δεῖ τό ἀγέννητον ἀκούειν. τῶν ἐκ γεννητοῦ καί ἀγεννήτου τόν Θεόν βλασφημησάντων. καί ἡ τῶν ἐναντίων. ποιεῖ νομίζεσθαι καί λέγειν αὐτόν ἐκ τούτου εἶναί τινα μετά τήν ἁγίαν Σριάδα ἀγέννητα ἐν τῆ κτίσει. εἰς τήν ἐπί τά στοιχεῖα ἀνάλυσιν· ἀγέννητον δέ αὗθις τόν αὐτόν λέγοντας κόσμον. καί νοερά γεννητά πάντα καί ἀγέννητα· γεννητά μέν. Σαῦτα δέ κατά Ἀρειανῶν καί Εὐνομιανῶν ποιεῖ. ἤτοι ἀΐδιον. ἐπί τήν ἀλήθειαν μεταγαγεῖν. τουτέστι κατά τό μονάς εἶναι ἡ πάντων ἀμιγής [86] . τουτέστιν ἐν τοῖς αἰῶσι προ῅λθον. Ὡς οὖν ἐκ προόδου λάμψαντα καί ἀγέννητα αὐτά εἶπον· πάλιν ᾔδει ἑτέρους καί τόνδε τοῦ ὁρατοῦ εἰπόντας κόσμον καί γεννητόν καί ἀγέννητον· καί γεννητόν μέν. εἴτε ὡς οἱ Ἕλληνες. ἔνθα καί ἡ Ἰωνική φιλοσοφία συνειστήκει. ὁ Θεός δέ ἀναιτίως καί ἀπολύτως· τίς γάρ αἰτία Θε῵ πάντων ἀπαξαπλῶς ὑπερέχοντι. ἅτε μάλιστα τότε ἐν Ἐφέσῳ ἀκμαζόντων τῶν φιλοσόφων. τά μέν ἄλλα αἰτιατῶς λέγεται ἀγέννητα. ὁ Θεός ἐστι· καί ὑφ' ἑτέρου μέν αὐτός οὐ περατοῦται. οὐδέποτε κατ' αὐτούς ἐφίσταται. ταὐτοειδῶς δέ διά τό ἀναλλοίωτον καί ἀμετάβλητον. ὅπερ ἐστί (≡14S_314≡> ἐπί τάς γενέσεις τῶν κατ' εἶδος ζώων καί φυτῶν καί τῶν ἄλλων· ἤ ἐκ τῶν πολλῶν ἐπί τό ἕν. ἤγουν ὁμοίως. ἐν τ῵ Θε῵ θεωρεῖται· πάντων γάρ τῶν ὄντων ταὐτῶς. Μονοειδῶς καί ταὐτοειδῶς: Μονοειδῶς μέν ἔφη διά τό παντελῶς ἀπαράβλητον τ῅ς θείας φύσεως. φησίν ἐφεξ῅ς. Καί τέως δ῅λός ἐστιν ἐξ ἀρχ῅ς ὁ Θεῖος Διονύσιος. καθ' ὅσον τῶν κινήσεων τῶν ἐπί γένεσιν.μήτε ἕτερόν τι. φέρε σαφές ποιήσωμεν τό σημαινόμενον. ἐξ ἧς καί τοῖς κτίσμασι τό ἐν ταυτότητι διαμένειν δεδώρηται. ὅταν ἐπί φθοράν ὁδεύῃ. καί τῶν ἀποκαταστάσεων τῶν ἐπί φθοράν. τά δέ νοητά τόν αἰῶνα. οὐδ' ἐστί τι αὐτοῦ πέρας. Ἤδει οὖν εἶναι δόγμα τινῶν αὐτῶν λεγόντων τά νοητά πάντα καί ἀθάνατα. ἀγέννητα δέ. Κατά τήν μίαν καί ἑνικήν: Σό ἀεί ὡσαύτως καί ἀναλλοιώτως ἔχειν. Ἐπειδή. ὅθεν καί αἰώνια λέγονται. ὡς μονάς ὤν. μή ἐπί τοῦ Θεοῦ τοῦτο δέξη. καί τό ἀληθῶς ταὐτόν. καί ὑπεραναβεβηκώς μονοειδῶς καί ταὐτοειδῶς. ὑπέρ π᾵ν ἀγέννητον ὄντα τόν Θεόν. Υησίν οὖν ὁ μέγας Διονύσιος. καθ' ὅ μή ἐν χρόνῳ. ἤ ἐξ ἑνός καί πολλά ὁδεύει. αἴτιος ὁ Θεός. ὅπως ποτ' ἄν λέγοιτο τό ἀγέννητον. ἤγουν ἑτεροίως ἐχόντων πρός ἄλληλα σύνταξις. ἀπό τοῦ ὁρίζειν. καί ὅρος ἑαυτοῦ. καί τά μή ἐν ταὐτότητι φύσεως. εἰς αὐτόν δέ τά πάντα περατοῦται· καί ἔστιν ὁ αὐτός ἀεί Θεός. ὡς ἐξ αἰτίου τοῦ Θεοῦ ὑποστάντα κατά πρόοδον ἐλλάμψεως. Καί γάρ ἔφημεν ἄνω τά αἰσθητά τόν χρόνον ἔχειν. πάντα τά ἐκείνοις ἐσφαλμένως λεγόμενα. εἴτε ὡς ἔφην. ἀφοριζόμενον δέ τό δεικνύμενον. ἀντί τοῦ. ἤ τό ἐξηρημένον καί κεχωρισμένον. καί τῶν ἁπάντων ὅρος ἐκ πάντων ἀφωρισμένος. ὅπερ ἐστί ταὐτόν. ὥς φησιν. Ἀλλ' ὥσπερ παναγέννητον.

ἵνα ᾖ τό τέλος. τί μ῅κος. Ἐπειδή π᾵σι προνοητικῶς: Καθ' ὑπερβατόν ἐστιν ἡ σύνταξις πρός τό οἰητέον ἔχουσα τήν ἀπόδοσιν. ἐν ἑαυτ῵ σῳζομένας ἔχει καί συντεταγμένας. καί ταυτότητα. τό παντοίως τῶν σωματικῶν ἀπαλλάξαι τό θεωρούμενον. δημιουργικήν πρόνοιαν ἐκάλουν. Ἑνιαῖον δέ πολλαπλασιασμόν φησι τό ἐν οἰκείᾳ ἁπλότητι μένοντα τόν Θεόν. ὅλως ὁμοίως ἐστίν. Ὡς γάρ εἰ τήν ψυχήν: Ὅρα πῶς ἔνεστι τήν ψυχήν σωματικῶς νο῅σαι. καί πλάτος ἐπί Θεοῦ. ἀντί τοῦ κατά τό ὡσαύτως ἔχειν· οὐδέν (≡14S_316≡> γάρ διαφέρει μονάδα εἰπεῖν ἤ μονοειδές. ἀλλ’ ὡς πρός σῶμα ἀμερής· μέρη γάρ αὐτ῅ς καί τάς δυνάμεις φησίν. καίτοι καί ἐναντία ἐν τοῖς αἰσθητοῖς συνέχων. καί ἰσότητα. ὅπερ καί ἕν ἔλεγον ἑτερότητα δέ καί ἀνομοιότητα τήν εἰς τά μεριστά καί μεταβλητά καί αἰσθητά καί τήν εἰς τά ὄντα δέ. Νῦν δέ αὐτήν τήν θείαν: Σό ἑνότητα. ἐπειδή π᾵σι προνοητικῶς πάρεστιν ὁ Θεός'. τό δέ 'ἀνακαθαίρεσθαι'. ὡς ἀεί τόν [87] . ἤτοι νοητά. Ἄλλοι δέ τήν ταυτότητα καί ἑτερότητα. ἀναλόγως τοῖς δηλουμένοις νοοῦντες καί τά ὀνόματα. Μεταδίδωσι καί τοῖς ἐξ αὐτοῦ κτίσμασι τοῦ ταὐτοῦ ὁ Θεός. Ὅμοιον δέ τόν Θεόν: Ἐφ' ἡμῶν οὐκ ἔστιν εἰπεῖν ὅμοιον· τό γάρ σῶμα ἡμῶν ἐξ ὁμοιομερῶν καί ἀνομοιομερῶν συνέστηκεν. ὡς δύνανται τούτου μετέχοντα. τουτέστι τάς ἐξ αὐτοῦ τῶν δημιουργημάτων διαφόρους προόδους. ὧν εἰς εἰκόνα τά μέρη τοῦ σώματος ἔσθ' ὅτε παραλαμβάνεται. (Ὅτι συντάττειν ἐπαγγέλλεται ΢υμβολικήν θεολογίαν). ἐπεί τοί γε ἡ θεία Γραφή. Σῆ ἀμερεῖ: Ἀμερής ἡ ψυχή οὐχ ἁπλῶς. ἐν τῆ συμπνοίᾳ καί σωτηρίᾳ καί συμπαθείᾳ μένουσιν. καί πῶς νοεῖ μέρη ψυχ῅ς εἶναι σωματικῶς· καλῶς γάρ αὐτήν διαπλάττει τ῵ λόγῳ. ἕτεροι δέ πέρας καί ἄπειρον. τά ποικίλα καί παντοδαπ῅ εἴδη τ῅ς κτίσεως παραγαγεῖν· πρόοδον γάρ λέγει τήν πρός τό κτίσαι τά ὄντα. οἷον κίνησιν καί ὁρμήν. 'οἰητέον. Ἀναπτύξεσιν: Ἀνάπτυξιν δέ λέγει ἐξάπλωσιν. καί βάθος. § 6. καί εἰς ἑτερότητα μή ἀλλοιούμενος. ἤτοι σαφήνειαν τ῅ς ἐγκεκρυμμένης ἐν τῆ λέξει ἐννοίας.καί ἁπλ῅ καί κατά τό ταὐτόν. καί ταὐτόν ἤ ταυτοειδές· τό γάρ αὐτό σημαίνει. ὡς καί ἄνω διαφόρως εἰρήκαμεν. ὅμως τ῅ς ταυτότητος ἑαυτοῦ ἐχόμενος. ὅθεν τά πάντα κατά τά αὐτά καί ὡσαύτως. καί τά ἑξ῅ς. Ὁ δέ Θεός. ἤτοι ταὐτόν καί ἕτερον εἶδος καί στέρησιν εἶπον. τό αἴτιον τ῅ς τῶν ὅλων συμπαθείας καί προνοίας καί σωτηρίας αἴτιον ἐκάλεσαν οἱ παλαιοί. Σά τριττά τῶν σωμάτων σχήματα: Σριττά σχήματα τῶν σωμάτων φησί τό τριχῆ διαστατόν. Οὕτω καί τάς ἑτερότητας. καί τά ἑξ῅ς. § 5. «ἵνα (≡14S_318≡> γνῶτε τί τό βάθος. ὡς εὐθύς σαφηνίζει· καί καλῶς ἐντεῦθεν νοήσεις τό εἰρημένον τ῵ Ἀποστόλῳ. ὡς καί Ἀριστοτέλης δείκνυσιν ἐν τῆ ἀρχῆ τ῅ς Περί ζώων γενέσεως πραγματείας. ὅπερ τινές εἰς τόν σωτήριον σταυρόν ἐδέξαντο. ΢ημείωσαι δέ. καί ὁμοιότητα. καί τί τό ὕψος». ὅ ἐστιν. καθώς καί ἐγένοντο. μήτε εἰς ἐναντιότητα.

τουτέστι τά τ῅ς αὐτ῅ς τάξεως καί οὐσίας. οἷον Πέτρος Παύλῳ ὅμοιος κατά τήν φύσιν. οἷον εἰ ζῶον τό κατά γαστρός. ὅπερ εἶδος ἐπί τῶν νοητῶν ἐστιν. Καί κατά θείαν εἰκόνα: Πῶς τό «κατ' εἰκόνα καί ὁμοίωσιν» νοητέον. ὡς τό· «τίς ἐν θεοῖς ὅμοιός σοι. καί ἐκ τοῦ ἐναντίου. Ὁ δέ Θεός οὐχ οὕτω πρός τά ἐξ αὐτοῦ· οὐ γάρ ὅμοιον τό αἴτιον τοῖς αἰτιατοῖς. Κύριε. ἐξ ὧν ἡ ὁμοιότης ἀντιστρέφει. καί γίνεσθε οἰκτίρμονες.»· καί πάλιν· «τίνι με ὡμοιώσατε. ὥσπερ οὖν καί ἐνταῦθα. αὐτός ἐγώ ἐμαυτ῵. ὅτι ἡ εἰκών μέν πρός τήν τοῦ ἀνθρώπου γέγονεν ὁμοιότητα. κατά τό «γίνεσθε τέλειοι. ὧν διεξ῅λθον ἐν τοῖς πρό τούτων. λέγει Κύριος»· καί αὖθις· «Ἐγώ ὁράσεις ἐπλήθυνα.αὐτόν ἀναλλοιώτως ὄντα ἀνόμοιον π᾵σί φησιν. τουτέστιν. οὐκ ἀναιροῦντός ἐστι τό ἐπί τοῦ ἀνθρώπου τοῦτο εἰρ῅σθαι. ὡς τά χερουβίμ καί σεραφίμ καί λοιπαί τάξεις. εἰ οὐχ ὅμοια τά ὁμοταγ῅. τόν Θεόν λέγειν ἐπί τῶν αἰτιατῶν αὐτόν εἶναι τό αὐτοόν καί τοῦ αὐτοεῖναι ὑποστάτην· καί αὐτόν εἶναι τήν αὐτοομοιότητα καί τ῅ς αὐτοομοιότητος [88] . ἥν τά πραχθέντα πρός γένεσιν εἴληφε. Ὁ δέ ἄνθρωπος καί ἑτέρως λέγεται οὐχ ὅμοιος τῆ ἰδίᾳ εἰκόνι. Ὅ δέ εἶπον ἐπί τῶν νοητῶν νόησον καί ἐπί τῶν νοερῶν ἡμῶν ψυχῶν. εἰ οὐ ζῶον τό κατά γαστρός. ὁμοιοῦνται ἀλλήλοις κατά τό προηγούμενον εἶδος. ἐπί δέ τῶν κτισμάτων κατά τήν ἑκάστου δύναμιν ἀναλόγως τῆ φύσει. καί οὑχί ὁ ἄνθρωπος πρός τήν ταύτης. τοῦ εἶναι καί τῶν λοιπῶν μετέχοντα. ἅ καί τοῖς τόν ἐναντίον χειρίζουσι λόγον ἐπίσης ἔστιν εἰπεῖν. ἀλλά κατά τό ἐπεστράφθαι καί τόν νοῦν ἀνατεταμένον ἔχειν πρός τόν Θεόν τόν αἴτιον τοῦ εἶναι καί εὖ εἶναι. ὅπερ ἐκάλεσε προηγούμενον ὁμοίου εἶδος. ὡς Εἰρηναῖος λέγει ἐν τοῖς Καθ' αἱρέσεων. Ἐπί δέ τοῦ ἀνθρώπου καί τ῅ς τούτου εἰκόνος οὐχ ὁ αὐτός λόγος· οὐ γάρ ὁ τ῅ς οὐσίας λόγος ὁ αὐτός ἐπ' ἀμφοῖν. καί αὐτό τό εἶδος ὅ ἐστιν ἕκαστον τῶν νοητῶν. καί ἀντιστρόφως Παῦλος Πέτρῳ ὅμοιος. ὅπερ ἕτεροι τό αὐτεξούσιον ἐνόησαν. (≡14S_322≡> Ἐπί μέν γάρ τῶν ὁμοταγῶν: Ὁμοταγῶν φησι τῶν ὁμοφυῶν. ἐπεί οὐ κατά τήν οὐσίαν ὁ Θεός ὅμοιος τοῖς λογικοῖς· οὔτε γάρ ἡμεῖς ὅμοιοί ἐσμεν ταῖς εἰκόσιν ἡμῶν ταῖς ἐκ κηροῦ τυχόν ἤ χαλκοῦ. μή δεκτόν εἶναι τό ἀντιστρέφειν· ἀντιστρέφειν δέ ἐστιν. ἐνταῦθά φησιν· ὅτι οὐ κατ' εἶδος. Σό δέ εἰπεῖν 'ὅμοια Θε῵ κατά τήν θείαν εἰκόνα'. ὡς ὁ Πατήρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος»· ἅπερ ἐπί Θεοῦ μέν κυρίως καί ὑπέρ πάντα ὅρον καί λόγον. καί τό ἐναντίον. καί χερσί τῶν προφητῶν ὡμοιώθην». (≡14S_320≡> Σῆ κατά δύναμιν μιμήσει: Ἔστι μέν τήν μίμησιν λαβεῖν ἐν τούτοις ἐπί τ῅ς νοερ᾵ς καί λογικ῅ς φύσεως πρός τόν Θεόν ἐπιστρεφομένης. ἅτινα ἑτερούσια ἡμῖν ἐστι καί ποσῶς ὅμοια· τά μέν γάρ ὁμοταγ῅. Οὕτως οὖν καί ἐπί τοῦ αἰτίου καί τῶν ἐξ αὐτοῦ. οἵα τις ὑποκειμένη ὕλη ἄϋλος ζωή οὖσα. Ἔστι δέ μίμησιν ἐν τούτοις νο῅σαι καί τήν μετοχήν τῶν ἐν Θε῵ θεωρουμένων ὑπερουσίως. Εἰ οὖν ὅμοια τά ὁμοταγ῅. ἀλλά κατά τόν τ῅ς μετοχ῅ς λόγον καί ἐπί τῶν λοιπῶν τήν λέξιν παρῴδησε. Σ῅ς αὐτοομοιότητος: Ἔθος ἐστί τ῵ μεγάλῳ Διονυσίῳ. Οὕτω φησίν ὁ Κλήμης ἐν ἀρχῆ τοῦ πέμπτου ΢τρωματέων.

αὐτοζωή καί αὐτοδύναμις. ἤ ὡς ἡ ράβδος [89] . καί μάλιστα ἡ μή δυναμένη ἐφ' ἑαυτ῅ς στ῅ναι. σύ ἐκεῖ». Ἐν δέ ταῖς θεοφανείαις· «κλῖνον οὐρανούς σου καί κατάβηθι». καί θεϊκῶς καί αἰτιατικῶς· τούτων γάρ αὐτός τ῵ ὄντι πηγαῖός ἐστι. ὡς μεθεκτῶς αὐτοῖς τοῖς πρώτως ἐν τοῖς οὖσι (≡14S_324≡> τ῅ς δωρε᾵ς ταύτης μετέχουσι χορηγῶν. Σί δέ καί περί τ῅ς θείας στάσεως: Σήν στάσιν καί τήν καθέδραν τό αὐτό δέχεται· στάσιν γάρ οὐ τήν εἰς τό ὀρθόν γενέσθαι ἀπό τοῦ συγκεκάμφθαι ἐν τῆ καθέδρᾳ ὑπόνοιάν φησιν. καί ἀναπαύσει διαρκῶς καί ἀκαταλήπτως ἔχειν. ὡς ἐν τ῵ Ἰερεμίᾳ· «Ἐγώ Θεός ἐγγίζων. «ἡ ἱππασία σου σωτηρία»· καί αὖθις· «ἐπέβη χερουβίμ καί ἐπετάσθη». ἀλλά θεοειδῶς. Πάντα γάρ οἰκείως ἑαυτοῖς μετέχει τῶν τοιούτων· αἱ μέν πρῶται καί ἀνώταται τῶν νοητῶν κτίσεις ἀρχηγικῶς. «ὁ Θεός κάθηται ἐπί θρόνου ἁγίου αὐτοῦ». καί οἷον εἴ τινα ἐνυπόστατον παρά τόν Θεόν. Ὁμοιότητα δέ καί ἄνω ἔφημεν τήν τῶν ὅλων ἑνότητα. Κύριε.ὑποστάτην. ἧς μετέχει τά τ῅ς ζω῅ς μετέχοντα. ἤ ἐξ ἀέρος παντός ὕδωρ. ὡς ἀπό τοῦ καθ῅σθαι ἀνιστάμενος εἴρηται. ὅταν ἐθέλῃ· κίνησις δέ ἐστιν ἡ κατά ἀλλοίωσιν· ἀλλοίωσις δέ ἐστιν ὅταν. τ῅ς δέ αὐτοζω῅ς ἐστιν ὑποστάτης καί αὐτοομοιότητος καί τῶν τοιούτων. καί ἐξ ὕδατος ἀήρ. καί πάλιν κάμνει· τό αὐτό καί ὁ χαλκός. τά δέ ἑξ῅ς ὑποβατικῶς. (≡14S_326≡> Οὐ κατά φοράν ἤ ἀλλοίωσιν: Διδάσκων εὐσεβῶς νοεῖν τά περί Θεοῦ λεγόμενα. καί μάλιστα· «ἐάν ἀναβῶ εἰς τόν οὐρανόν. ὁ κρίνων δικαιοσύνην». § 9. μηδέποτε νοήσῃς κίνησιν τήν ἐπί τῶν κτιστῶν νοουμένων. Καί μήν ἐν τῆ Γραφῆ. 'Ἐνδεχόμενον' δέ εἶπεν. Καί ἐπί πάντα προϊόντα: Ἐπί πάντα προϊών καί κινούμενος λέγεται ὁ Θεός. τουτέστιν εἰς γωνίας μετασχηματισθείς· ὅταν δέ ὅλον μεταβάλλῃ. ἐν τ῵· «ὅτι ἐπιβήσῃ ἐπί τούς ἵππους σου». οὐχ ὡς ἑτέραν μέν φάσκων ζωήν αὐτόν τόν Θεόν. «ἀνέβη ὁ Θεός ἐν ἀλαλαγμ῵». καί. μένοντος τοῦ ὑποκειμένου αἰσθητοῦ ὄντος. § 8. καθ' ἥν τά ὅλα τοῦ κατά τό ὡσαύτως ἔχοντος καί κατά τά αὐτά εἰς σύμπνοιαν μετέχει. πρόφθασον αὐτούς»· καί πάλιν ὡς ἀπό στάσεως ἐπί τ῵ καθ῅σθαι μεταβαίνων. καί μάλιστα τῶν αἰσθητῶν· τά γάρ ὑλικά κινεῖται μέν κατά φοράν· φορά δέ ἐστιν ἡ καθ' ὅλον τόπον ἐναλλαγή. ἀλλ’ ὡς αὐτός ἑαυτόν ἑρμηνεύει ἐν τ῵ ἑνδεκάτῳ κεφαλαίῳ. οὐδέ καθ' ὅλου ἡ μίμησις. μή ὑπομένοντος αἰσθητοῦ τινος. καί. καί τά τοιαῦτα λέγεται ὁ Θεός. καί. Σαῦτα δέ οὐ σαρκικῶς. καί τά ἑξ῅ς. Σό ἀποδέον: Ἀπολεῖπον. ποτέ γωνοειδής. «ἀνάστηθι. μάλιστα δέ τό· «ἐκάθισας ἐπί θρόνου. καί αὐτοομοιότης. ἤ καί μεταξύ ἐναντίων καί μή· οἷον τό σῶμα ὑγιαίνει. ὡς ὑποκειμένου τοῦ αὐτοῦ. ἑτέραν δέ παρ῅χθαι ζωήν οὐσιώδη. ἀλλά τό ἀκλόνητον καί ἀμετάτρεπτον τοῦ Θεοῦ βεβαίαν στάσιν ἐκάλεσεν· ὡς καί τό καθ῅σθαι τό ἐν τῆ ἀνωνομάστῳ βασιλείᾳ. καί οὐχί πόρρωθεν»· καί πάλιν· «ὁ ἐπί πάντων καί διά πάντων». § 7. μεταβάλλῃ ἐν τοῖς αὐτοῦ πάθεσιν ἐναντίοις οὖσιν. ὡς ἀρχικῶς τοῦτο ὤν. οὐ γάρ τελείως. ποτέ στρογγύλος. ὡς ἐν τ῵. φησίν· Ἀκούων κινεῖσθαι τόν Θεόν. ἀλλ’ οἷον ἐκ γ῅ς πάσης αἷμα. Υησί δέ ταῦτα. κατά μετουσίαν τοῦ πρώτου αἰτίου.

Ὁ μέντοι Θεός ἅπαντα περιέχει. καί μαθήσῃ. ὡς ὁ τροχός κινεῖται. τί τό 'ταυτόν' καί 'δικαιοσύνη' ἐπί τοῦ Θεοῦ καί τό 'ἴσον'.Μωϋσέως εἰς ὄφιν. οἵα ἐστίν ἡ τῶν ὄφεων· ἔστι καί νοητή κίνησις. μέσα δέ τάς μετ' ἐκείνας μέν. Καί κατά τό π᾵σαν ἰσότητα νοητήν: Ἰστέον. Ἔστι καί ἄλλη κίνησις φυσική.καἱ κινήσεις Θεοῦ: Ἀπαγορεύσας τά τῶν σωματικῶν κινήσεων ἐπί Θεοῦ. ὡς ἡ ἑλικοειδής πορεία. ὅτι νοητόν μέν ἐστι τό τῆ αἰσθήσει οὐχ ὑποπίπτον. ὡς ὁ κύκλος τά ἐντός αὐτοῦ πάντα. Ἀεί τά ὑπερβεβηκότα περιέχει τά ὑποβεβηκότα. Θελητήν δέ ἰσότητα τήν προαιρετικήν· [90] . Καί τό μέν εὐθύ: Πῶς ἡ κατά κύκλον καί ἡ κατ' εὐθεῖαν καί ἡ ἑλικοειδής κίνησις ἐπί Θεοῦ νοεῖται ἀνάγνωθι τό τέταρτον κεφάλαιον. ὡς ἄγγελοι· λογικόν δέ τό διά λόγου καί θεωρίας τάς τῶν ὄντων γνώσεις δεχόμενον. ὡς τά μέρη τ῅ς κτίσεως. Ὁ οὖν Θεός οὐ κατά μίαν τούτων κινεῖται. οὔτε τό νοερόν ἔχον ἐν ἑαυτ῵. τάς αἰσθήσεις ἐν τ῵ παντί κινήσεις ἀναγωγικῶς ἑρμηνεύων. ἤ κατά κυκλοφορίαν. ὡς αἱ δυνάμεις τ῅ς ψυχ῅ς καί τῶν αἰσθήσεων· νοερόν δέ τό ἁπλ᾵ς καί ἀπολύτους ἔχον τάς νοήσεις. φθείρεται τό γινόμενον. Πάλιν τοπική τίς ἐστι κίνησις ἡ ἐκ τόπου εἰς τόπον μετάστασις. Ἀλλά. μετ' ὀλίγα φύλλα τ῅ς ἀρχ῅ς τοῦ κεφαλαίου. ὅπως χρή θεοπρεπῶς νοεῖν κίνησιν ἐπί Θεοῦ σαφηνίζει. πῶς ἐπί ἀγγέλων καί ψυχῶν καί σωμάτων αἱ τοιαῦται νοοῦνται. (≡14S_328≡> Οὐ τήν ἐξ ἀμφοῖν: Κίνησιν τήν μεταβατικήν λέγει. κατά τινας δέ καί ὁ οὐρανός· ἤ κατά τήν μικτήν ἐξ εὐθείας καί κυκλικ῅ς. καί εἰς τό κινεῖν τάς αἰσθήσεις. τοῦτο καί τροπή καί γένεσις καί φθορά. Ἔστι καί ψυχική κίνησις. § 10. καἱ εἰς ἑαυτόν ὡς πρός αἴτιον ἐπιστρέφει. τουτέστιν εἴ τε τά ἀκινήτως καί πάντῃ ἀναισθήτως ὄντα. Ἄκρα μέν οὖν καλεῖ τάς ἀνωτάτω δυνάμεις καί πελαζούσας Θε῵. ἡ εἰς αὔξησιν καί τροφήν κινοῦσα τά ἐπιτήδεια. ἤ τό ὕδωρ εἰς αἷμα. καί τό μή ὑπερταλαντεύειν ἐν τοῖς συγκρίμασι τάς γενέσεις τοῦ κόσμου ποιεῖ· εἰ γάρ τι τῶν στοιχείων πλεονάσειε. καί εἰς τά τήν ὁποιανοῦν ἔχοντα κίνησιν· τήν γάρ φύσιν ἀρχήν κινήσεως καί ἠρεμίας ὁρίζονται. τουτέστιν ἀπολύτῳ καί συναφεῖ. καθ' ἥν εἰς νοήσεις κινεῖται. μετακινηθέντων τῶν προτέρων· ἀλλ’ ἔστι καί κατά ἑτεροίωσιν κίνησις εἰς τό ἀνόμοιον. Ὁμοίαν χώρησιν: Ὁμοία χώρησις δι' ἀλλήλων καί ἐπί τῶν στοιχείων· ἡ γάρ ἐπίσης κρ᾵σις τούτων. ἥν καί ἑλικοειδ῅ ὀνομάζει ἀσχέτῳ δέ. ἅπερ διαιροῦνται εἰς οὐσιώδη καί φυσικά. ἤ καί οἱ θεῖοι νόες νοοῦσι τά ὄντα. αἱ δέ μέσαι τά αἰσθητά· διά τοῦτο γάρ καί τάξεις ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀγγέλων εἶπεν ἡ Γραφή. Σά μέσα καί ἄκρα. καθ' ἥν ὁ νοῦς ἐνεργῶν. τῶν δέ αἰσθητῶν ἁπάντων ὑπερκειμένας. Αἱ μέν οὖν ἀνώταται περιέχουσι τάς μέσας. ἥτις κίνησις ἤ κατά τήν εἰς ὀρθήν πορείαν γίνεται. καί ἀπό χρώματος εἰς χρῶμα. ἀλλά κίνησις τοῦ ἀκινήτου καί ἀεί ὡσαύτως ἔχοντος λέγεται ἡ εἰς τό γενέσθαι τά ὄντα βούλησις αὐτοῦ καί πρόοδος τ῅ς εἰς πάντα προνοίας αὐτοῦ. (≡14S_330≡> ὡς ὁ ἀνθρώπινος νοῦς· αἰσθητόν δέ τό τῆ αἰσθήσει ὑποπίπτον. ΢ημείωσαι δέ.

Εἰ δέ καί εἴποις τό συναμφότερον. ὡς καί τούτων αἴτιος καί μονάδος λόγον ἐπέχων. ἥν ἐθέλοντες καί ἐκ προαιρέσεως κατορθοῦσιν. § 3. ὡς ἐν ἰδέαις καί παραδείγμασιν ἐν ταῖς ἀϊδίοις αὐτοῦ νοήσεσι προέχει. ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐστιν. καί τῶν ἑξ῅ς εἰς μέγεθος προϊόντων ἀριθμῶν κατά παράθεσιν μονάδων. ὡς καί καταχρηστικῶς καί ἐπί τ῅ς τοῦ ἀνθρώπου ψυχ῅ς νοερά τε καί λογική. Ὡς παντοκράτορα καί ὡς παλαιόν: Πολιός μέν ὤφθη ὁ Θεός τ῵ Δανιήλ. Ἐπείπερ ἡ μονάς: Ἐπειδήπερ ἡ ἀριθμητική τό ἐν ἀριθμοῖς διαίρεσιν ἔχον πλ῅θος εἰς πέρας ἀνήγαγε· μονάδα μέν ἀρχήν θεμένη τοῦ παντός ἀριθμοῦ. τουτέστιν τό γηραλέον καί νέον ἅμα. ὡς πάντων ἐκ Θεοῦ τε ὄντων καί μετ' αὐτόν. ὁ δέ ἀριθμός ἐπί τ῵ πλήθει ἐστίν. δυάδα δέ ἀρτίων. ἐπειδή τό πλ῅θος. «ὁ Θεός ὁ αἰώνιος. ὡς ἀπ' ἀρχ῅ς αὐτόν δηλοῦν ἐπί πάντα διήκοντα καί προϊόντα ἄχρι τέλους διαιωνίζειν. Καί πολιός καί νέος: Πῶς ποτέ μέν πολιός. ὡς τό· «Ἰησοῦς Φριστός χθές καί σήμερον ὁ αὐτός. ἅτε διδάσκαλον ἑαυτοῦ ἀποκαλοῦντα. ἐν τ῵ λέγειν. ἤ καί τῶν ἀριθμῶν αἰτία. ὁ κατασκευάσας τά ἄκρα τ῅ς γ῅ς»· τόν γάρ [91] .οὐκ ἀγνοῶ μέντοι. Φαί ἀπολύτως ἀγέννητα: Ἄνω μέν ἐν τ῵ πέμπτῳ κεφαλαίῳ περί αἰῶνος καί χρόνου πλατέως διελάβομεν. φησίν. νῦν δέ τά ζητούμενα σαφηνιστέον· οὐ μόνον γάρ ἡ Γραφή. καί εἰς τούς αἰῶνας»· τό γοῦν σήμερον τοῦ χθές νεώτερον. τό καἱ ἀριθμούμενον. Εἰσί δέ οἵ τά σώματα ἀριθμόν ὠνόμαζον. ὅπερ τέλος (≡14S_332≡> τ῅ς ἀρχ῅ς ἐστι νεώτερον. Πάσης ἰσότητος ποιητικήν δύναμιν: Ἔστιν ἰσότης ἡ ἐν ταῖς φύσεσιν ἐκ Θεοῦ τοῦ πάντων ποιητοῦ διδομένη. αἰώνιον καλεῖ τόν Θεόν. λευκήν ἔχων τήν κεφαλήν ὡς ἔριον. οἵ τό δίκαιον καί τό περί τόν βίον ἰσονομικόν μετίασι. διό καί νεωτέρων αὐτοῦ· νέον δέ. καί ἔχουσα σχέσιν τινά πρός τά ἐξ αὐτ῅ς πολλά. ὡς ἀεί ἐν ἀκμαίᾳ καί εὐσταθεῖ μακαριότητι ἀπαλαίωτον ὄντα. ΕΙ΢ ΣΟ ΚΕΥΑΛΑΙΟΝ Ι' § 1. φησί. τουτέστιν ἡ κτίσις. Καί αὕτη οὖν ἡ ἰσότης ἐκ Θεοῦ συνέστη. ἕξει. Οὐκοῦν ὁ Θεός. ἀλλά καί τοῦ νεωτέρου τούτου ἀριθμοῦ τ῅ς κτίσεως ἀρχηγικώτερόν ἐστιν ἡ μονάς. ὡς ἔφην. καί ἔστιν ἰσότης θελητή. νεώτερος κατά τήν εἰρημένην θεωρίαν ἐκ τῶν ἐξ αὐτοῦ προσαγορεύεται. εἰκότως τό κατ' ἀριθμόν νεώτερον ὀνομάζεται· τό γάρ πλ῅θος. § 2. καθ' ὅ καί 'Παλαιός ἡμερῶν' ὠνομάσθη· νεώτερος δέ τοῦ πολιοῦ γέροντος. Π᾵σαν γοῦν ἰσονομίαν καί δικαιοσύνην ὁ Θεός ἐν ἑαυτ῵ ἁπλῶς καί ἀμερῶς. ὅταν ὡς ἀνήρ ὤφθη τ῵ Ἀβραάμ μετά τῶν ἀγγέλων καί νεανίσκος. καί τοῦτο λόγον· εἶτα παράγει καί γνώμην Ἱεροθέου τοῦ θείου· περί τούτου γάρ ἐπιβάλλω λέγειν αὐτόν οἰκεῖον ἱεροτελεστήν. ποτέ δέ νέος ὁ Κύριος γράφεται. μετά τόν Θεόν ἀφάτως καί ἐκ τοῦ Θεοῦ παρήχθη. ἤτοι περιέχει κυρίως εἰπεῖν. ἅ καί θεωρῶν ἀπέλυσεν ὧδε· πρεσβύτην μέν.

λέγοντες. ὡς τό ἐν ταυτότητι διαμένειν ἔχοντας. Οὐχ ἁπλῶς συναΐδια Θε῵: ΢οφώτατα κατασφαλίζεται τόν ἀκροατήν εἰς εὐσέβειαν. εἴτε ἀγγέλους. φησίν. καί ἀνάπαλιν. εἴτε ἀνώτερον οὐρανόν. ὡς Ἕλληνες ληρῳδοῦσιν. (≡14S_336≡> καί. οὐ πρότερον ὄντα· κυριολεκτῶν δέ μάλιστα. ἔνθα ἡ Γραφή αἰώνιον λέγει. καί τό· «τά μή βλεπόμενα αἰώνια». τουτέστι κατά π᾵σαν ἔννοιαν. ἅτε καί παραχθέντα ὑπό Θεοῦ. ἤγουν τοῦ ἀεί εἶναι τήν δήλωσιν. τά πρόσγεια σώματα. Καί ἤδη μέν γάρ ἄνω εἰρήκαμεν αἰώνιον λέγεσθαι κυρίως οὐκ αὐτόν τόν αἰῶνα. Εἰσί δέ καί τά γινόμενα ταῦτα. φησί. γένεσιν λέγει. Καί ἔγχρονος αἰών δοξάζεται: Ἔγχρονος αἰών τό ἐν Χαλμοῖς· «ἐκοπίασεν εἰς τόν αἰῶνα καί ζήσεται εἰς τέλος». οὐ μήν συναϊδίους Θε῵. Ἄλλως. ἅ καί γένεσιν καί [92] . τά ἐν τῆ ἀναστάσει· καί πάλιν· «ἐν οἷς ὁ Θεός τοῦ αἰῶνος τούτου ἐτύφλωσε τά νοήματα τῶν ἀπίστων»· καί τόν χρόνον δέ αἰῶνά φησιν. ὡς τό· «ἕως τ῅ς συντελείας τοῦ αἰῶνος». Σαῦτα τελείως ἔχεις ἐν κεφαλαίῳ πέμπτῳ. Αἰῶνος μεθέξειν: Ὅτι καί οὗτος ὁ πατήρ αἰῶνα λαμβάνει. ἀλλά καί ἀγγέλους τῆ τοιαύτῃ λέξει σημαίνεσθαι. εἴτε τούς ἐφεστηκότας τούτους ἀγγέλους. Υησίν οὖν. τά τῶν παρ' Ἕλλησι φιλοσόφων σεμνά μετάγει ἐπί τήν εὐσέβειαν ἀσφαλῶς. τά δέ αἰσθητά. τοῦ διηνεκοῦς. ὧν καί τόν χρόνον εἶναι σημαίνει. πάντως τό Θεῖον νοεῖν (τοῦτο γάρ ἐστι τό πάντῃ καί ἀπολύτως. «χρόνοις αἰωνίοις σεσιγημένου»· καί ἐν Μωσεῖ τό· «ἔσται σοι κατόχιμος εἰς τόν αἰῶνα». ὅτι τά νοητά. ΢ημείωσαι δέ. τόν αἰῶνα χρόνον λέγει. Ἤ καί μ᾵λλον ἴσμεν αὐτοῖς: Αὐτοῖς τοῖς ἁγίοις δηλονότι. ὡς τό· «ἔστησεν αὐτά εἰς τόν αἰῶνα. κατά τόν Θεολόγον Γρηγόριον. καί αἰώνια ὡς ἀτελεύτητα βουλήσει Θεοῦ διαμένοντα χρή λέγειν. ἅτε καί ἀναιτίως ὄντα τοῦτο. ἀλλά τό αἰῶνος μετέχον· οὐκοῦν τά νοητά κυρίως καί ὄντα ὡς ἀθάνατα γενόμενα. Ἀναλλοίωτα δέ φησι μείναντα ὡς ἐγένοντο· καί 'πύλας αἰωνίας' καλεῖ εἴτε οὐρανούς. ἀλλά καί τά μετέχοντα (≡14S_334≡> ἀφθαρσίας καί ἀναλλοίωτα περί αὐτήν τήν οὐσίαν αἰώνια λέγει. ἀγέννητον καί ἀΐδιον). ΢ημείωσαι δέ. οἵα πυλωρούς· καί τά ἀρχαῖα δέ αἰώνια καλεῖ. ὡς καί τό· «ἔτη αἰώνια ἐμνήσθην»· καί τόν καθ' ἡμ᾵ς χρόνον αἰῶνά φησιν. ἅμα πάντα'.Θεόν λέγει ἀπολύτως ἀγέννητον. ὄντα μέν εἶναι καί αἰώνια τάς ἀσωματώδεις δυνάμεις ὑπό Θεοῦ δημιουργηθείσας. καί τό· «ὅπως ἐξέληται ἡμ᾵ς ἀπό τοῦ ἐνεστῶτος αἰῶνος πονηροῦ». ἀλλ’ οὐχ ἡμέρα. ὅτι ἄφθαρτος καί ἀεί ὡσαύτως ἔχων ὁ μέλλων αἰών. οἷον τό· «πρό χρόνων αἰωνίων». ὡς τό· «αἱ ἡμέραι τοῦ αἰῶνος». Αἰώνιος δέ χρόνος τά παρά τ῵ Ἀποστόλῳ. οἷς καί τόν αἰῶνα συναριθμεἷ. κατά τοῦτο καί συναΐδια εἶναι Θε῵ τ῵ πρό αἰώνων. φάσκων μή χρ῅ναι ὑπονοεῖν τά λεγόμενα αἰώνια. 'Ἅμα Θεός. ὄντα καλεῖ. καί εἰς τόν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος». ὡς τό· «Ἐγώ ἀναστήσω αὐτόν ἐν τῆ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ»· αἰών γάρ. Οὐ χρή. καί· «Μωαβίτης καί Ἀμανίτης οὐκ εἰσελεύσονται ἐς τόν οἶκον Κυρίου ἕως δεκάτης γενε᾵ς εἰς τόν αἰῶνα»· τάς γάρ δέκα γενεάς αἰῶνά φησιν.

ἤγουν τούς σαφῶς πιστευομένους. Ἀρχισυνάγωγον εἰρήνην: ΢ημείωσαι. ἀθάνατα δέ Θεοῦ βουλήσει ἐγένοντο. ΕΙ΢ ΣΟ ΚΕΥΑΛΑΙΟΝ ΙΑ' § 1. «τό σχ῅μα». πῆ μέν αἰῶνος μετέχοντα. καί χρόνου ποσῶς· τά δέ μέσα εἰσίν οὐρανός καί ἀστέρες πάντες· σώματα γάρ καί ταῦτα. ὡς καἱ τά σώματα ἡμῶν γίνονται μετά τήν ἀνάστασιν. ὅτι στασιάζουσα πρός ἑαυτήν ἡ ὕλη ἀπεκύησε τά δαιμόνια ταῦτα. τουτέστιν (≡14S_340≡> ὅσα καί περί Θεοῦ λέγεται. «παράγειν τοῦ κόσμου τούτου». τό στερέωμα καί οἱ ἀστέρες. οὐ τόν κόσμον· διό καί περί τῶν μέσων τούτων σωμάτων εἴρηται ἐν ψαλμοῖς· «ἔστησεν αὐτά εἰς τόν αἰῶνα. μεθέξοντα καί αὐτά τοῦ αἰῶνος. καί τό ψυχρόν τ῵ θερμ῵· Θεός γάρ καί [93] . ὥς φησιν ὁ Ἀπόστολος. καί ἄλλη δόξα ἀστέρων». εἰ καί λεπτομερέστερα. διά τό ἄφθαρτον καί ἀθάνατον. πλήν κἄν σώματα καί ἔγχρονα· εἰσί γάρ καί ἁπτά καί ὁρατά. οἱ δέ τήν τοῦ παντός ἁρμονίαν ἐξ ἑτεροφυῶν τῶν στοιχείων συγκεκραμένην· διό καί πόλεμον ἐμφύλιον ὠνόμασε τήν τῶν ἐν αὐτοῖς ποιοτήτων ἐναντιότητα. Μέσα ὄντων καί γινομένων ἀγγέλους ἔφη καί ψυχάς. τά δέ ἐν γενέσει τ῵ χρόνῳ· εἰ καί ἀκούοντας αἰώνια καί ἔγχρονα. σώματα μέν εἰσι λεπτομερέστερα. θερμοῦ πρός ψυχρόν. καί ἄλλη δόξα σελήνης. ὡς καί τά σώματα ἡμῶν μετασχηματιζόμενα εἰς ἀφθαρσίαν· ὡς καί ὁ Ἀπόστολος δηλοῖ. ἐδημιουργήθησαν. ἅτινα μέσα τούτων (≡14S_338≡> σώματα μέν εἰσι καί αὐτά. ἀλλά κατά τούς συνεγνωσμένους αὐτοῖς τρόπους φησιν. καί τ῅ς ὕλης τό εἰλικρινέστατον. καί οὐ παρελεύσεται». Ἄλλως. διά τό ἐν γενέσει ὁρ᾵σθαι· διό ταῦτα ἔγχρονα καί αἰώνιά φησι· προεῖπε γάρ τά μένοντα τ῵ αἰῶνι δηλοῦσθαι. καί παχύτερα πάντα τά μετά σελήνην. τῶν γινομένων τε καί ἀπογινομένων πυκνῶς εἰς γένεσιν καί φθοράν. πῆ δέ χρόνου. ὅτι τόν Θεόν ἐκάλεσεν ἀρχισυνάγωγον. τό δέ 'μεριστόν πλ῅θος' νόησον τό αἰσθητόν. ἅπερ εἰς ἑνός κόσμου συμπλήρωσιν ἥνωται. λέγων. ὡς ἐν αὐτῆ συνιστάμενα. ἀλλ' ὅτι φύσει τ῵ ξηρ῵ τό ὑγρόν πολέμιον. ΢ημείωσαι οὖν ὅτι οἱ ἀστέρες καί ὁ ἥλιος καί ἡ σελήνη καί ὁ οὐρανός. «σώματα ἐπουράνια καί σώματα ἐπίγεια»· εἶτα σαφηνίζων ποῖά εἰσιν. πρός ἥν τά πάντα ἐπέστραπται. ἐπάγει· «ἄλλη δόξα ἡλίου. ὡς τ῅ς ὑποστάθμης ὄντα τ῅ς ὕλης. καί ὑγροῦ πρός ξηρόν. Ἐνούσης εἰς ἑνοειδ῅ συνοικίαν: Μή νοήσης ὡς οἱ ἄθεοι Μανιχαῖοι. Εἰς τήν ὅλην ἑνότητα: Ὅλην ἑνότητα οἱ μέν ἔλαβον τήν ἁπλ῅ν καί ἀμερ῅ τῶν ὄντων αἰτίαν. ἤτοι αἰωνίων καί γενομένων. οὐχ ἁπλῶς οὕτω ταῦτα λαμβάνειν χρή. ὅμως αἰώνια ἔσονται. καί τῶν ἄλλων ὁμοίως. Εἰσί δέ μέσα ὄντα. καί εἰς τόν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος· πρόσταγμα ἔθετο.φθοράν ὀνομάζουσιν. Ὁ μέν οὖν ἀνώτερος οὐρανός ἐν τοῑς αἰῶσι γέγονε καί ἡ γ῅· πρό γάρ τοῦ κτισθέντος φωτός. ἤτοι παχυτέρων καί προσγείων σωμάτων. τοῦ καί ἡμέρας κληθέντος. πλήν καί αἰῶνος μετέχουσι. ὥς φησι Μωϋσ῅ς· ἐν τοῖς χρονικοῖς διαστήμασι.

καί ὅτι τοῖς ἀποστόλοις αὐτοῖς καί ἀποστολικοῖς ἀνδράσι συνήκμασε. τουτέστιν οὐκ ἐν μέρει τισίν. Σό ἐμφύλιον οὖν ἔμφυτον νόησον. ἐκ φιλίας καί συμφωνίας μόνον δημιουργεῖσθαι τά πάντα. Θεόν ἐφίστησι τοῦ παντός καί ποιητήν καί συναγωγέα. καί ἐκ τούτου μ᾵λλον αὐξανομένης τ῅ς διαστάσεως. τρεπόμενον εἰς διαφοράν καί χωρισμόν καί μέρη. ἤτοι σώματα. καί τοῦτο πόλεμον λεγόντων τό μή ἐ᾵ν ἡνῶσθαι τά ὅλα· ὁ μέγας Διονύσιος. ἀντί τοῦ ἐμφυλίου πολέμου. Θεοῦ δέ μή κατ' ἀξίαν δή φροντιζόντων. πηδαλιουχῶν καί συνέχων τά πάντα.τά οὕτως ἔχοντα συνάπτει πρός φιλίαν καί σύστασιν τοῦ παντός. Αἱ γοῦν πρεσβύτεροι: Πρεσβυτέρας δυνάμεις οὐχ ἁπλῶς τήν τῶν σεραφίμ ταξιαρχίαν φησίν. εἰρήνην καί ἁρμονίαν καί σύμπνοιαν τ῵ παντί δωρούμενον. φυσικόν πόλεμον (τοῦτον γάρ φυσικόν καλεῖ. Ἥν ὁ ἱερός Ἰοῦστος ἀφθεγξίαν καλεῖ: ΢ημείωσαι περί Ἰούστου. ἀλλά καί τά αἰσθητά πάντα. καί ἐν ἑαυτ῵ συνέχοντα πάντα καί ἀποκαταλλάττοντα. καί εἰς ἀνομοιότητα π᾵σαν καί διαφοράν τά συγκρίματα ἀγούσης. καί τό μίγμα τῶν ἁπάντων. λύειν φησί τόν Θεόν. οὗτος. καί ἀποκαταλλάξει τά ἐπουράνια τοῖς ἐπιγείοις. λύεσθαι καί φθείρεσθαι πάντα. ἀλλά καί εἰς τομήν καί θραῦσιν ἤδη τῶν συμφυῶν φερομένης. δι' (≡14S_344≡> ὧν. καί τῶν μέν ἐξ ἐναντιώσεως καί πολέμου πάντα δι' ἔριδος καί μάχης λεγόντων γενν᾵σθαι. Μ᾵λλον οὖν καί συνέγραψέ τι. φάσκουσαι αὐτόν καί Ἰωσ῅ν καλεῖσθαι. ΢ημείωσαι δέ ὅτι καί οἱ θεῖοι ἐκεῖνοι [94] . ἤ καί ἀγράφοις διδασκαλίαις ἐχρήσατο. καί ὅτι τήν τοῦ θείου εἰρήνην ἀφθεγξίαν καί ἀκινησίαν ὀνομάζει. ὥς φησιν ὁ Ἀπόστολος. ὡς ἔφην. ἀλλ’ ἀθρόως τοἷς ὅλοις. ἄπειρα λεγόντων ἐνίων καί εἰς ἀπειρίαν φθείρεσθαι. Σούτου δέ τοῦ ἁγίου Ἰούστου μέμνηνται αἱ Πράξεις τῶν ἁγίων ἀποστόλων. ἐμφύλιον μέν πόλεμον τοῦ παντός νοῶν τῶν ἀσωμάτων καί ἀΰλων καί νοητῶν πρός τήν τῶν σωμάτων καί ὑλικῶν καί αἰσθητῶν φυσικήν ἀσυμφωνίαν· ἀνόμοια γάρ ταῦτα ταῖς οὐσίαις καί ἀσύμφωνα· «ἡ γάρ σάρξ ἐπιθυμεῖ κατά τοῦ πνεύματος. ἅτε τ῅ς ἀληθείας φίλος τυγχάνων. τάς μέν ἐπιτεταγμένας τοῖς καθ' ἕκαστον δυνάμεις καί διακονικῶς διοικούσας τῆ ἀγάπῃ τῶν ὑποτεταγμένων ἑνοῖ. τάς ἐκείνων ὀνοματοποιίας εἰς ὀρθότητα μεταφέρων. ταῖς θείαις ἐλλάμψεσι τάς ὑφειμένας τό πρεσβεῖον ἔχουσαν· τήν γάρ πρώτην αὐταί δέχονται θεοφάνειαν· ἀμερῶς δέ. ἤτοι στοιχείων. πλήν τῶν ἁπλῶν. ἀλλά πρός τό συνάγειν. Φυθ῅ναι πρός τό ἄπειρον: Μεγάλας πλάνας φιλοσόφων (≡14S_342≡> Ἑλλήνων διελέγχει νῦν καί πρός τήν εὐσέβειαν μετάγει· πολλῶν γάρ ἐν ἐκείνοις στασιαζόντων. ὡς καί σύμφυλον τόν ὁμοφυ᾵). καί μή μόνον τά μεμιγμένα τῶν ἀσυμφυῶν καί ἀλλοτρίων ἀποκαθαιρούσης. τῶν δέ. ὅπερ φησίν ἀπειρίαν. ἤγουν συνάπτειν. τά δέ πάντα πρός ἑαυτόν ἐπιστρέφει. τόν τοιοῦτον. διακρίνεσθαι καί χωρίζεσθαι εἰς γενέσεις. Καί τοῦτο οὖν παρατίθεται τοῦ ἁγίου Διονυσίου τήν ἀρχαιότητα. καί τό πνεῦμα κατά τ῅ς σαρκός». Οὐ μόνον δέ τοῦτο. τόν ἐμφύλιον.

ὅν οὐ μόνον ὁ δημιουργός σοφῶς ἐξεῦρεν. ἀλλ’ ὅμως αἱ τούτων ποιότητες τήν ἀκρότητα αὐτῶν οὐ παραπολλύουσιν. «θέρος καί ἔαρ σύ ἐποίησας». Ὅμως ἀκραιφν῅: Εἰ καί τά στοιχεῖα. Ἄλλη δέ παρά τούς ἁγίους νόας. Δι' ἥν οἱ θεῖοι νόες ἑνούμενοι: Εἴπομεν καί ἄνω τούς θείους νόας καί ἑαυτούς νοεῖν. οἷον εἰρηνεύοντα πρός ἄλληλα. Νοῶν οὖν ὁ τοιοῦτος νοῦς εἰς ἑαυτόν ἀνακάμπτει. καί τῶν πάντων αἴτιον ἐπανίωσιν. ὅταν τούς [95] . ὡς καί ὁ ἀγνοῶν σκεδάννυται. καί τούς ἐπαναβεβηκότας. Οὕτω δέ νοοῦντες οἱ θεῖοι νόες. οἷον τό θερμόν. ὅταν τά ἑαυτῶν ἐνεργῶσι ταῖς ἑαυτῶν ἑνούμενοι νοήσεσιν. ἤγουν ἀδιαίρετον. μή καταλαβών ὅ ἠγνόησε.ἄνδρες φιλοσόφοις λέξεσιν ἐχρῶντο. νοητά φημι καί αἰσθητά. § 2. φησί. δι' ἅς εἰρήκαμεν ἀνωτέρω αἰτίας. Νοερά δέ μόνον ἐστί. καί ὁ αἰθήρ οὐ λύων τόν οὐρανόν· καί οὗτός ἐστιν ὁ ἐμφύλιος πόλεμος. καί τά ὑποδεέστερα· καί μένειν μέν ἐν ἑαυτοῖς. (≡14S_348≡> Διά τ῅ς ἀΰλου καί ἀμεροῦς: Ὅτι καί ἐπί τῶν ἡμετέρων ψυχῶν ἐνδέχεται ἀμερ῅ καί ἄϋλον εὑρεθ῅ναι νόησιν. καί ὁ οὐρανός ἐξ ὕδατος ὤν. Πρός τά ἀντικείμενα κράσεως: Κρ᾵σιν ἐνταῦθα νοητέον οὐ τήν ὡς ἐπί τοῦ ὑγροῦ φύρασιν. τήν πρός ἄλληλα καί μίξιν καί συμπλοκήν ἀδιαίρετον ἔχουσιν. ὅταν δέ τά ὑποβεβηκότα νοῶσι καί τά ὑπερκείμενα. Καί ἀμιγ῅: Ἀμιγ῅ καί συγκεκραμένα εἶπε κατά τήν προτεθεῖσαν ἐκδοχήν. εἰς δέ τά ἔξω δοκεῖν προϊέναι. ὁμολογουμένως ἑνοῦνται τοῖς νοουμένοις· τό γάρ νοοῦν τῆ γνώσει ἑνοῦται τ῵ γνωσθέντι καί νοηθέντι. τήν ἐν τ῵ παντί θεωρουμένην. δι' ὧν εἰς ἑαυτόν ἀνέστρεψεν. Ἀπολείπει τήν ἑαυτ῅ς ἕνωσιν: Ἕνωσιν ἐνταῦθα τό ἁπλοῦν καί ἑνιαῖον. καί οὕτως ὡς ἐφικτόν εἰς τό νοεῖν. Κατά τήν ἀσύγχυτον αὐτῶν ἕνωσιν: Ὅτι καί τά εἰς σύνθεσιν ἰόντα ἕνωσιν καλεῖ. Ἔνδον ὅλη μένουσα: Σουτέστι τήν ἑαυτοῦ κρυφιότητα παρεξιοῦσα καί ἀπολείπουσα. ἔνθα καί πλατέως διεξήλθομεν περί τῶν ἐνταῦθα λεγομένων ἐν κεφαλαίῳ πρώτῳ. ἀφθεγξιαν καί ἀκινησίαν τήν τοῦ Θεοῦ εἰρήνην ὀνομάζοντες. τήν ἐν ἁρμονίᾳ (≡14S_346≡> φυλάττουσαν τά ἐφεστῶτα καί τά ὑποτεταγμένα. καί αὐτά δέ τά ἐναντία. Σάς νοητάς αὐτ῅ς καί ρητάς: Νοητάς καί ρητάς μετουσίας φησίν ὅσα διά τῶν εἰρημένων τῆ Γραφῆ ἐφεῖται νοεῖν ἡμ᾵ς. καί τά λοιπά ἐν τῆ τῶν ἑτεροειδῶν κράσει. κατά τό εἰρημένον. πάντων ὑποβεβηκυῖα τῶν ἀγγέλων. καί τήν ἀφανίζουσαν τά ὑποκείμενα. ἀλλά καί σοφωτέρως εἰς φιλίαν καί ἁρμονίαν ἄγει τά πάντα δι' αὐτῶν τῶν ἁπλῶν στοιχείων. οὐ σκεδαζόμενος ἔξω ἑαυτοῦ. ὡς τό ὕδωρ καί τήν γ῅ν. ἥτις ψυχ῅ς ἐστι νοητική ἕνωσις· οἱ μέν γάρ νοητοί. ὅν προέφη ἐμφύλιον πόλεμον. τουτέστι τά ἐν γενέσει. ἀλλ’ ἑνούμενος ἑαυτ῵. ᾧ περιβεβλημένη ἡ γ῅ οὐ λύεται. κἄν ᾖ ἀνόμοια· καί ποῖόν φησιν. φησίν. τό ξηρόν. ἀλλά τήν σύμπνοιαν καί ἀλληλουχίαν. ἡ δέ νοερά.

οἷον οὐρανούς. ὡς ἔχει φύσεως. καί τοῦ αὐτοῦ γένους. Ἀκινησίαν: Ἀκινησίαν φησί τό μή μεταπίπτειν τ῅ς οἰκείας φύσεως καί κινήσεως. σαφηνίζων αὐτήν. § 4. ΢υμφωνίᾳ παντελεῖ καί ὁμονοίᾳ: Παντελ῅ εἰρήνην λέγει τήν πάντων τελείαν τῶν ἀγαθῶν. ἅτε παρά τοῦ παντός γενάρχου Θεοῦ προεληλυθότα. Καί ταῖς ἐσχάταις. ἥν ταυτότητα λέγουσιν οἱ περί τούτων διαλεχθέντες. τουτέστι κατά τό ἁπλοῦν καί (≡14S_350≡> ἀσύνθετον τῶν οὐσιῶν. Ἐσχάταις τοῦ παντός ἀποπερατώσεις τάς ἀψύχους οὐσίας φησί. Πῶς δέ. κατά τόν χρησάμενον τ῵ ρήματι Ἀπόστολον. καί ἀστέρας. Ὅλη πρός ὅλην: Καί νῦν τήν οἰκείαν ἀκρίβειαν φυλάττει· εἰπών γάρ ὁμόγνια. Ἀλλά καί ταύτην εἰρήνης ἔφεσιν: Ἐντεῦθεν ἡ λύσις. καί ταῖς συναγωγαῖς τῶν τοιούτων μιγμάτων εἰς γένεσιν ἄγων τάς ἀλληλουχίας. τά δέ αἰσθητά τήν εἰς γένεσιν. περί ὧν ἐν τ῵ ἐνάτῳ κεφαλαίῳ διεξήλθομεν τελειότερον. ἅ καί συνάπτονται τοῖς μέσοις. συγγεν῅ ποιεῖ ὁ Θεός καί ὁμόστοιχα. καί κατά τήν ἀθανασίαν. § 3. Καί εἰ τά κινούμενα πάντα: Καλῶς εἶπε τά πάντα κινεῖσθαι οὐ μίαν κίνησιν. καί μέσα. ἤ καί ποιάν τινα κίνησιν κινεῖται. καί τά ἕτερα ἄκρα τά ἐπίγεια καί γεώδη αὐτά· ἄκρα μέν γάρ ἀπό τῶν ἄνω ἐπί τά κάτω τά νοητά· πάλιν δέ ἄκρα κάτωθεν ἐπί τά ἄνω τά γήϊνα ταῦτα. Σαῦτα κατά Ἀκεφάλων. Ὁμόγνια δέ τά συγγεν῅ καί ἐκ τοῦ πάντων αἰτίου προελθόντα. λέγει δέ καί τήν αἰτίαν. μή ἐφίεσθαι πάντα εἰρήνης. Ἐπί πολύ δέ κατεξετάζει τήν περί τ῅ς ἰδιότητος κυριολεξίαν. τά ἐκ τ῅ς καθαρωτάτης ὕλης. Ὥσπερ οὖν καί τά αἰσθητά ταῖς ἐκ τῶν διαφόρων στοιχείων ἑνώσεσιν. φαίη τις: Ἀντίθεσις πρός τούς λέγοντας. ἤτοι συγκρίμασι. καθ' ἥν ὁμόγνια τά πάντα· καί φησιν. τουτέστι τόν Θεόν. τί ἐστιν ἰδιότης. τί φησιν ἰδιότητα· ὅτι τό εἶναι ἕκαστον. τῶν καί ἀγνοούντων. Διαφέρει δέ ἑνότης ἑνώσεως· ἡ μέν γαρ τό ἰδιάζον καί ἀμιγές τ῅ς καθ' ἕκαστον δείκνυσι φύσεως. Σῶν ἑαυτῶν δέ φησιν ἀντί τοῦ τῶν ἰδιωμάτων. καί τί ἐστιν ἑτερότης. ἡ δέ ἕνωσις τήν πρός ἕτερα σύγκρασιν.παντοδαπούς αὐτῶν λογισμούς πρός μίαν νοεράν καθαρότητα συνάγωσι· τότε γάρ καί ἐπί τήν ὑπέρ νόησιν ἕνωσιν οἰκείως ἑαυταῖς ὁδ῵ τινι καί τάξει προβαίνουσι. ὡς προέφημεν. Ὁμόγνια δέ τά ἀδελφά καί ὁμόστοιχα. τουτέστιν ἐν αἷς οὐδεμία κίνησις αὐξητική ἤ θρεπτική ἤ τῶν ἄλλων τις θεωρεῖται. ἀλλ' ἰδίαν τινά καί κατάλληλον κίνησιν· τά μέν γάρ νοητά καί νοερά ἄλλως. Σῶν ὄντων ἰδιότητα: ΢ημείωσαι. [96] . καί κατά τό αὐτό ὡς γέγονε. ἥ ἁπλῶς μετουσίαν. οἷόν τινας συγγενείας ἀποτελεῖ. «τοῦ γάρ καί γένος ἐσμέν». τουτέστι συγγεν῅. ὅτι τέως τά νοητά ταῖς ἑνότησι. Καί συνδέουσα τά ἄκρα: Ἄκρα φησί τάς ἄνω δυνάμεις καί τάς κάτω.

ἵνα ἦ. τά ἐναντία φέρουσαν ἐν ἑαυτῆ τοῖς τοῦ Θεοῦ· ἀστασίαν γάρ καί περιφοράν καί ἀπειρίαν καί ἀορτιστίαν. φησί. τῶν τήν ὕλην ὑποθεμένων ἀρχήν. Ἀμαυροῖς εἰδώλοις: Ἀντί τοῦ ἀμυδροῖς εἰκονίσμασιν· ἐφίενται γάρ τ῅ς πρός τάς ρεούσας καί φθειρομένας ἡδυπαθείας. Καθ' ἥν οὐ μή μάθωμεν ἔτι πολεμεῖν: Ἐκεῖνός ἐστιν ὁ μή ἑαυτ῵ πολεμῶν. διά τό μή τοῦτο αὐτοῖς. ἐφιέμενοι ἑαυτούς. ἐάν ἀποτύχωσι τοῦ ἀπολαύειν τῶν νομιζομένων καλῶν. § 5. καί ἐντεῦθεν ἰσχυριζομένους. Οὕτω νόησον καί τό 'πάντας ἐφίεσθαι εἰρήνης'. καί εἰρήνην μεταξύ ἡμῶν βραβεύσας. Κατά κοινοῦ οὖν τό ἑαυτούς τακτέον. κατά νοῦν χωρεῖν. ὅ μή ἀφ' οὗ παρήχθη καί διακεκοσμημένον ὑπό Θεοῦ παρήχθη εἰς εἶδος καί τοῦ ὄντως ἔχειν ὡς παρήχθη. ὡς καλά θέλοντες ἱστᾶν. (≡14S_354≡> σας. παύσας τόν πόλεμον. ἤγουν τούτων μετέχειν. Οὐδέν γάρ ἐστιν. ὁ θυμόν καί ἐπιθυμίαν καθυποτάξας τ῵ λόγῳ. οὗτος καί μετά τῶν ἀγγέλων τήν εἰρήνην ἐκτήσατο. καί ταῦτα πάντα διηνεκ῅ τήν ὕλην ἔφησαν. Εἰρηνεύει δέ καί πρός ἀνθρώπους ὁ τήν γνώμην μίαν πρός πάντας κτησάμενος. καί τό πρός ταύτας ἀστασιάστως ὁρᾶν αἱρούμενοι. οἷον Οὐαλεντινιανῶν καί Μανιχαίων. Σί ἄν τις εἴποι περί τ῅ς κατά Φριστόν: Πῶς εἰρήνη Ἰησοῦς Φριστός ἡμῶν καί ἀγγέλων. Ἀλλά καί αὐτοῖς τά θεῖα: Σουτέστι τήν αὐτήν αὐτοῖς περί τό Θεῖον σέβας λατρείαν καί προσκύνησιν ἐπιτελέσωμεν. Καί ταῦτα ἱστᾶν: Οὕτω δεῖ τό ρητόν τοῦτο συνθεῖναι. ὡς ὁ θεῖος Ἀπόστολος ἐν τῆ πρός Ἐφεσίους φησίν. προνοίας ἔτυχεν ἀπό Θεοῦ. ὄντων δέ παθῶν. καί ἑτέραν τήν τῶν ὄντων ἑκάστου ἰδιότητα. (≡14S_352≡> Σό γάρ πάντῃ ἄστατον: Θαυμασίως ἀθετεῖ τάς τῶν Ἑλλήνων καί τῶν τοιούτων αἱρετικῶν γνώμας. Εἰ δέ τήν κατ' ἔκπτωσιν: Πρός τούς λέγοντας ἑτερότητα εἶναι τήν κατ' ἔκπτωσιν τ῅ς εἰρήνης. καί τά πάθη κατά ἄγνοιαν. ἐφιέμενοι ἀδεῶς ἑαυτούς ἀπολαύειν τῶν ρευστῶν καί κακῶν παθῶν.Καί τήν πάντων τῶν κινουμένων ἰδιότητα: Ὅτι ἰδιότης ἐστί καί ἡ κινητική ζωή τοῦ καθ ' ἕκαστον. ὅπερ ἀποδείκνυται ψευδές ἀληθῶς παντελῶς. δοκοῦσιν εἰρηνεύειν ἑαυτούς εἰς τό ἀπολαύειν τῶν παθῶν. ἐκταράσσονται. καί ποιήσας τά ἀμφότερα ἕν. ΢ημείωσαι τάς δύο ἑτερότητας μίαν μέν τήν κατ' ἔκπτωσίν εἰρήνης. Ὁ δέ τόν ἑαυτοῦ νοῦν πρός τά διά τῶν ἀγγέλων κινούμενα παρασχών πειθήνιον. ὅτι ἐστίν αὐτοῦ καί θεολογικῶν ὑποτυπώσεων σύνταγμα· τοῦτο καί ἐν ἀρχῆ τοῦ πρώτου κεφαλαίου φησι: [97] . ἀπολαύσεως καί συναφείας. δοκοῦσιν εἰρήνης ὀρέγεσθαι. ἅτε ἐκταραττομένους. μή π᾵σιν ἐραστήν εἶναι τήν εἰρήνην. ἐάν ἀποτύχωσι τῶν παθῶν. ὅτι καί οἱ φιλέριδες καί ἄστατοι ἀμαυροῖς καί αὐτοί εἰδώλοις τοῦ ἀγαπᾶν εἰρήνην κατέχονται· ὑπό γάρ παθῶν ἐνοχλούμενοι. Ἐν ταῖς θεολογικαῖς: ΢ημείωσαι. οὐδέ γέγονεν. ἐκταραττομένους. καί τό μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας. τουτέστι τοῦ ἀγαθοῦ.

Ἀγκύλον: Ἐπικαμπές. Ἐκ τῶν πρώτως: Πρώτως ὄντα τάς νοητάς φησι δημιουργίας. λέγεται ὁ Θεός τ῅ς αὐτοζω῅ς. καί τά ὅμοια. ΢ημείωσαι. Σήν αὐτοουσίωσιν: Ἐν τούτοις σαφέστερον τήν λύσιν ἐποιήσατο τοῦ προτεθέντος προβλήματος. ποτέ λέγεσθαι μέν αὐτόν αὐτοζωήν καί τά σύν αὐτ῵ τόν Θεόν. οἶμαι. τουτέστι τῶν ἐν τοῖς οὖσι θεωρουμένων. ὅτι καί ἐκ τῶν ὄντων καί ἐξ αὐτοῦ παραχθέντων ὁ Θεός ὀνομάζεται. ὑπέστησεν ὁ Θεός. εἶθ' οὕτω τήν καθολικήν αὐτοῦ ἔννοιαν. Ἐπαγαγών δέ εἶτα τῶν ὅλων αὐτῶν μετεχόντων. τά δέ ζω῅ς. καί τῶν λοιπῶν οἷς συνεισβάλλει. οἷον τ῅ς ἀγγελικ῅ς ἤ τ῅ς ἀνθρωπίνης ζω῅ς. Δι' ἐπιστολ῅ς ἐπύθου: Πῶς νοεῖ τόν Θεόν αὐτοζωήν εἶναι καί τ῅ς αὐτοζω῅ς ὑποστάτην. Καί θεούς τῶν ὄντων: Ὅτι οὔκ εἰσι θεοί ἤ δημιουργοί ἄγγελοι. ποτέ δέ τούτων ὑποστάτην. ΢ημείωσαι. τά δέ καί νοήσεως ἤ καί νοερότητος. οὕτω ταῦτα λέγεται· τά δε ὄντα τούτων μετέχοντα. ὅτι πρώτως ὑφέστηκε.§ 6. Ἐκ τῶν ὄντων τοίνυν. τά δέ πρός τούτοις καί θεώσεως. οἷον τήν παντοίως θεωρουμένην ζωήν ἤ οὐσίαν. τάς καί ἀσωμάτους. ἤγουν καί ὑπέρ ἀγγέλους καί π᾵σαν νοεράν οὐσίαν. καί τοῖς ἐξ [98] . τήν οὐσίωσιν ἀντί τοῦ τά πράγματα. ἐδήλωσεν ὡς οὐ πάντα πάντων μετέχουσι· τά μέν γάρ οὐσίας μόνης. Ὅν τά ὄντα οἰκειως ἑαυτοῖς: Σό δοκοῦν ἀσαφέστερον σαφηνιστέον οὕτως· ὁ Θεός πάντα εἰς σωτηρίαν ἐν ἑαυτ῵ προέχων ὑπερηνωμένως καί ἀσυνθέτως. φησί. καί τότε τά μερικά. Ἀληθῶς καί κυρίως: ΢ημείωσαι. ὡς ταῦτα ὑπάρχων ὑπέρ φύσιν π᾵σαν λέγεται. ὅτι οὐδέ οὗτος ὁ θεῖος ἀνήρ διαφοράν οἶδε τοῦ κυρίως καί ἀληθῶς. ΢ημείωσαι τό ἀρχηγικῶς. ἤγουν τοῦ αὐτοῦ πράγματος καί τοῦ εἴδους αὐτ῅ς ὑποστάτης καί παραγωγεύς· ἐξ ἑνός γάρ τοῦ τ῅ς ζω῅ς καί περί τῶν ὁμοίων ἡμ᾵ς ὁμοίως νοεῖν δεῖ. Ὅταν δέ ὁ Θεός αὐτός λέγηται αὐτοζωή καί τά παραπλήσια. καί ὡς πηγαία ἀρχή δι' ἀγαθότητος ὑπερβολήν. ὅπερ οὐκ ἔστι· μόνος γάρ ὁ Θεός δημιουργός. καλοῦνται ἐξ αὐτῶν ζῶντα καί ὄντα καί ἔνθεα. μάλιστα τῆ δευτέρα. ὅτι μόνος ὁ Θεός ποιητής πάντων νοητῶν καί αἰσθητῶν. ἤγουν ταῦτα ὑποστήσαντα· ὅτι ὁ μέν. ὡς πρώτως καί ἀκραιφνῶς τῶν θείων δωρεῶν μετεχούσας. Πρώτως οὖν ἐννοούμεθα αὐτό τό πρ᾵γμα. ὅπως χρή λαβεῖν τό. τουτέστι τούς ἀγγέλους. αὐτόν εἰρηκέναι τάς ὑπερκοσμίους φύσεις. θεούς εἶναι. ὁ Θεός· μόνος γάρ ποιητής νοητῶν καί αἰσθητῶν· οὐ γάρ δεῖ πείθεσθαι τοῖς λέγουσι τάς δημιουργικάς δυνάμεις τοῦ Θεοῦ. Ἐκ τῶν πρώτως ὄντων: Πρώτως ὄντα. ὡς αἴτιος τούτων καί ἀρχή ὑπεράρχιος. ὡς αἴτιος αὐτῶν ὑπάρχων. οὐδέ ἄλλο τι παρά τόν Θεόν. Καλῶς δέ αὐτό φησι καί κατά τό ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς. τό ὑπερούσιον (≡14S_356≡> ἀντί τοῦ. ζω῅ς καί τῶν λοιπῶν. τουτέστι τήν τοῦ καθ' ἕκαστον εἶδος ἔννοιαν λαμβάνομεν. Σήν ζώωσιν γοῦν. καί αὐτῶν τῶν μετεχόντων ἡ μνήμη.

μεθεκτός μέν ὁ Θεός καθ' ὅ πάντα τά ὄντα αὐτοῦ μετέχει. καί τά ὅμοια τούτων. ἐπειδή τ῅ς αὐτοῦ οὐσίας οὐδέν τῶν ὄντων μετέχει· ὑπέρ τά ὄντα γάρ ὁ Θεός κατά τήν ἰδίαν φύσιν. Καί ἀνισότητα: Αὕτη ἐστίν ἡ ἑνότης. (≡14S_358≡> καθάπερ ἀκτῖνάς τινας ἀφιείς. οἷον Ἅγιον ἁγίων. κατά τι δέ οὔ. θεότητα. ΢ημείωσαι οὖν ὅτι οὐκ ἔστιν οὐσία Θεοῦ τά τοιαῦτα. Προνοίας καί ἀγαθότητας: Προνοίας καί ἀγαθότητάς φησιν. Ἀνάγνωθι ἐν τῆ β ' πρός Γάϊον ἐπιστολῆ. κάλλος. Οὕτω καί ἐνταῦθα. Καί τ῅ς αὐτοαγαθότητος: Ὅτι καί τ῅ς αὐτοαγαθότητος καί θεότητος ὑποστάτης ἐστίν ὁ ὑπεράγαθος καί ὑπέρθεος. τουτέστι κυρίως. Διό καί κυριότης: Σαῦτά φασιν οἱ δύο Γρηγόριοι. § 2. οὐδέν δέ τῶν ὄντων ἐστί· καθ' ὅ αἴτιον τ῅ς πάντων παραγωγ῅ς. καί τά ὅμοια. τινά δέ καί τῶν ὅλων ὁμοῦ τούτων. ὧν πάντα προσφόρως μετέχει· ὅμοιον γάρ ἐστι τοῦτο τ῵ εἰρημένῳ ἄνω ἐν κεφαλαίῳ πέμπτῳ. τινά δέ καί θεώσεως. ἀμέθεκτος δέ κατά τό αὐτόν αἴτιον ὄντα. οὔτε ἔσται. ζώωσιν. οὐκ ἄν δέ τό αἴτιον ἐκ τῶν αἰτιατῶν εἴη. ἤ ὡς πρός τι ἕτερον. Θεόν θεῶν. οὔτε ἦν. τουτέστιν οὐ κατά τι μέν.αὐτοῦ δημιουργικῶς ὑποστ᾵σι. διά τῶν κατά πρόοδον ὑποστασῶν ὑπ' αὐτοῦ οὐσιῶν. § 3. οὔτε ἔστιν. νῦν ἀμέθεκτον αὐτόν φησιν εἶναι· μεθεκτός μέν οὖν ὁ Θεός κατά τάς φιλοδώρους αὐτοῦ μεταδόσεις. Ἐκ Θεοῦ τοῦ ἀμεθέκτου: Πρό βραχέος εἰπών μεθεκτόν τόν Θεόν. ἅπερ προεΐπεν οὐσίωσιν. Κύριον κυρίων. καί δι' αὐτοῦ συνέστηκε· τό γάρ αὐτοῦ μή μετέχον. τουτέστιν τῶν αὐτοῦ δή τοῦ Θεοῦ ὄντων. Ἀμέθεκτος δέ πάλιν. ζωῶν οὐσῶν οὐσιωδῶς καί διδομένων μεθεκτῶς τοῖς ἀξίοις· τρίτως δέ τῶν μερικῶν τούτων μεταδόσεων· τινά γάρ μετέχει ζωώσεως μόνης. καί τοῦτο ὑπέρ πάντα ἔχειν ἰδίως. ὅ τε Θεολόγος καί ὁ Νύσσης. Σ῵ διπλασιασμ῵ τῶν ὀνομάτων: Διπλασιασμόν ὀνομάτων φησί τό πρός τό ἁπλοῦν ὑπερθετικόν. ΕΙ΢ ΣΟ ΚΕΥΑΛΑΙΟΝ ΙΒ' § 1. ἀγαθότητα. καί Βασιλέα βασιλέων. τό τ῅ς ἰσότητος καί ταυτότητος λέγω· τοῦτο γάρ ἐστι τό αἴτιον τ῅ς συμπνοίας καί τ῅ς [99] . Ἀπολύτως ὑμνητέον: Ἀπολύτως. ὡς αἱ ἀνώταται νοηταί δυνάμεις. Σῶν μερικῶν: Μερικά φησι τάς διαδοχάς τῶν γενῶν. ἀλλά κατά ἁπλ῅ν ἔννοιαν. φημί τ῅ς αὐτοθεότητος καί αὐτοαγαθότητος καί αὐτοζω῅ς· δευτέρως δέ καί ὅλα αὐτά ὑποστ῅ναι λέγεται. καί οὐδέν τῶν πάντων ἐστί· διά γάρ τό συνέχειν καί ζωοῦν καί φυλάττειν λέγεται ἐν τοῖς π᾵σιν εἶναι. ὅτι τό ὄν καί ἐν τοῖς π᾵σίν (≡14S_360≡> ἐστι. μένων ὅλως ἐν ἑαυτ῵ μεταδίδωσι μεθεκτῶς ἑκάστῳ οἰκείως τῶν μεγάλων αὐτοῦ προτερημάτων· αἱ οὖν ἐκ τῶν ἐνόντων αὐτ῵ ἀγαθῶν εἰς μετάδοσιν ἐλλάμψεις πρωτοτύπως λέγονται καί αὐτοεῖναι καί αὐτοζωώσεις καί αὐτοθεώσεις καί ὅσα τοιαῦτα κατά μίμησιν τῶν ἀρχῶν.

ἡνωμένον τοῖς μέρεσι. καί καθ' ὅσον τούτου μετέχοντος αὐτό τό μετεχόμενον. ὅ δηλοῖ τήν ἁγιότητα. δεχόμενα τό ἐπί τά αὐτά φερόμενον. καί Κύριος τῶν κυρίων. ὡς καί ἡμεῖς ἕν ἐσμεν. τοσοῦτον καί αἱ δωρεαί πολυειδεῖς διαφαίνονται. ἵνα ὦσι τετελειωμένοι εἰς τό ἕν». καί αὐτῶν ὑπερβλυζόντων. διά δέ τ῅ς διδασκαλίας ἑτέροις τάς ἀρετάς μεταδιδόντες πρός τήν διαφοράν τοῦ πλήθους τῶν διδασκομένων πληθύνεται καί ἡ μεταδιδομένη παρ' αὐτῶν ἀρετή· οὕτως ἰσχυροτέρῳ τινί καί θειοτέρῳ τρόπῳ ἐστί τῶν ἀσωμάτων τάξεων θεωρητόν· καί διά τῶν ἀνωτέρων καί πλησιαιτέρων Θε῵ αἱ ὑποβεβηκυῖαι τάξεις μετέχουσι τῶν δωρεῶν τοῦ Θεοῦ. ὥσπερ καί ἐν ἀνθρώποις οἱ ἐξοχώτατοι οὕτω προσαγορεύονται. § 4. ὁ κατά τά αὐτά καί ὡσαύτως ἔχων. Διά τί Ἅγιος ἁγίων. καί φησι. (≡14S_362≡> ὅ δηλοῖ τήν βασιλείαν. καί πρός τό πλ῅θος τῶν δεχομένων καί τήν διαφοράν εἴτε μικρῶν εἴτε μεγάλων. «ἵνα ὦσι καί αὐτοί ἕν. Ἁγίους δέ καί βασιλεῖς: Θείας ἐπινοίας ὁ μακάριος οὗτος ἠξιωμένος. Κατά τοῦτον τόν λόγον καί ὁ Κύριος ὑπό τῶν μαθητῶν αἰτεῖ. Ἅγιος ἁγίων ὑμνεῖται: Πῶς Ἅγιος ἁγίων καί τά τοιαῦτα ὑμνεῖται ὁ Θεός. ὅτι ἀμέθεκτον νῦν τόν Θεόν κατά τόν τ῅ς φύσεως λόγον φησί. ΢ημείωσαι δέ. εὐσεβῶς τά παρά τισιν εἰς πολυθεΐαν ἐκπεσόντα φιλοθέως μυσταγωγεῖ καί τάς ἐφεστηκυίας τῶν ὑποβεβηκότων ἀρχάς κατά ἐξοχήν ἁγίους καί βασιλεῖς καί κυρίους καί θεούς λέγεσθαί φησιν. καθ' ὅσον διαφέρει φύσις ἀκραιφνής καί αἰτία ποιότητος καί αἰτιατοῦ· τοῦτο γάρ ἐστι τό ὄν πρός τό μή κυρίως ὄν. καί ὥσπερ ἐν ἡμῖν οἱ ἐν ἀρετῆ προὔχοντες διδάσκαλοι τήν ἀρετήν ἐν τῆ ψυχῆ ἑνιαίως συνηθροισμένην ἔχουσι. εἶτα. Ὁ ἀμέθεκτος αἴτιος: Ἀμέθεκτος ὁ Θεός κατά τόν τ῅ς φύσεως λόγον. καί σύμπνουν κατά μετουσίαν τοῦ πρώτου αἰτίου.συμπαθείας καί τ῅ς σωτηρίας τῶν ὅλων· ὁ γάρ τ῅ς ἑνότητος λόγος. ὥσπερ ἐκ κρατ῅ρος ὑπερβλύζοντος καί πηγάζοντος. [100] . ἤτοι εὐφραίνεται ἐπί τοῖς ἰδίοις ποιήμασιν ὁ Θεός. θαυμασίως ἐτράνωσε. ὁ Θεός ἐξ οὐδενός. τά μέν πλησιάζοντα (≡14S_364≡> σκεύη πρῶτα πληροῦνται. οἷον διαρραντίζεται τό ἐκ τοῦ κρατ῅ρος ἀναβλῦζον τῶν πρώτων σκευῶν ἐν ἑαυτοῖς ἐχόντων κατά τήν ἑνότητα τοῦ πληρώματος τό πρώτως ἐκ τοῦ κρατ῅ρος ἐνεχθέν· οὕτω παχυτέρῳ λόγῳ τήν ἀφθονίαν τ῅ς μεταδόσεως τῶν θείων δωρεῶν μεριζομένην εἰς ἅπαντας διά τῶν πρώτων διακόσμων νοητέον. κατά τό ἐν ψαλμοῖς· «εὐφρανθήσεται Κύριος ἐπί τοῖς ἔργοις αὐτοῦ». Διαφοράς πληθύουσι: Σουτέστι πλείους δεικνύουσιν· ὅσον γάρ διάφορα τά μετέχοντα. ὅ δηλοῖ τήν κυριότητα. διαχεῖται εἰς ἕτερα ὑποκείμενα σκεύη. καί Βασιλεύς βασιλευόντων. Καί ὁ Ἀπόστολος «σκεῦος γάρ ἐκλογ῅ς» ὠνομάσθη. κατά τοσοῦτον διαλλάττει ὁ Θεός ταῦτα λεγόμενος τῶν κατά μέθεξιν τοῦτο ἐσχηκότων· τά γάρ πάντα ἐκ Θεοῦ ἐστι καί λέγεται καί ἔχει. γάννυται δέ. ἕν εἰκότως ἄν προσαγορεύοιτο· καί γάρ τό ἐν τοῖς κατά μέρος ἕν τοιοῦτον ὑπάρχει. καί Θεός θεῶν λέγεται.

ἀλλ’ ὅλον συλλεγόμενον. ὡς ἐπί ἀνθρώπων. ὅτι πάντα: Πολλά τ῵ ἀριθμ῵. ὥστε μή εἶναι ἀριθμόν μή μετέχοντα τοῦ ἑνός. § 2. εἴτε τά πολλά ἕν. ἤ ἕτερον. ὡς καί τούτων ἐξ αὐτ῅ς συμπληρουμένων. ὅπερ ἐν τοῖς ἀριθμοῖς θεωρεῖται. ἀρχή τις ὥσπερ καί στοιχεῖον τῶν ἐσομένων νοούμενος. ἤ μεῖζον. Σό δέ ταὐτόν. ὡς ἐπί τῶν νοητῶν· οὐ γάρ ὥριστα τούτοις ὁ βίος. ἀντί τοῦ τοῖς ἄστροις π᾵σιν. Λέγει γοῦν. ὅτι οὐδέν ἐστι τῶν ὄντων ἀμέτοχον τοῦ ἑνός. (≡14S_366≡> τά νομίσματα καί τά ἀργύρια καί οἱ ὀβολοί· τό γάρ εἶδος ἕν. μίαν δυάδα πρώτην ἀριθμεῖ. καί τρίτον ἕν. ὡς αἱ πόαι. Ὑφ' ἑαυτοῦ μονοειδῶς ἀφοριζόμενον: Ὁ Θεός ἑαυτοῦ καί ὅρος καί τόπος. ἀριθμεῖ ἥμισυ ἕν. καί μία δεκάς λέγεται. ἤτοι τ῅ς μονάδος· κἄν γάρ μορίου ἐπιμνησθῆς. ἀρχήν αὐτά ποιούμενος· τά γάρ τοιαῦτα πάθη καί συμβεβηκότα ἐξ ἀνάγκης εἰσί. Ὁ δέ Θεός ἐν τ῵ ὑπεραιωνίῳ ἑστώς. οἷον ἵππος. οὐχ ὁμοίως τοῖς ἀριθμητοῖς ἕν λέγεται· ὁ μέν γάρ Θεός ἕν ἐστι. καί π᾵σαν ἀοριστίαν ζω῅ς. τό δέ πολλά ταῖς δυνάμεσιν. βοῦς. κἄν ἐν τῶν λεγομένων πολλοστημορίων ἄρξηταί τις πρῶτον.ΕΙ΢ ΣΟ ΚΕΥΑΛΑΙΟΝ ΙΓ' § 1. αἱ δημιουργίαι. ἡ δέ ἀρχή ἐν ἑκάστῳ γένει ἁπλούστατόν ἐστι· καί ἐν τοῖς οὖσιν οὖν. καί οὐδέν ὑπερεκτείνεται τοῦ Θεοῦ. οἷον τό ταώς· [101] . ἕν δέ τῆ ἀρχῆ· Θεός γάρ αἴτιος πάντων. ὅτι. Ἕν δέ. ἕν δέ τ῵ εἴδει· π᾵σαι γάρ χόρτος· τό δέ πολλά τοῖς εἴδεσιν. ὅτι ταῦτα ζῶόν εἰσι· τό δέ πολλά ταῖς προόδοις. καθό ἁπλοῦς τε καί ἀμερής καί τ῅ς κατ' εἶδος διαφορ᾵ς ἄμοιρος καί πάντων παθημάτων καί συμβεβηκότων ἀλλότριος· λέγεται καί ἕν. τ῅ς ἰδίας ἀϊδίτητος ὁρίζεται. καί πάντων ἀμέτοχον ἕν. καί δέκατον ἕν. ΢κοπός γάρ τ῵ θείῳ τούτῳ ἀνδρί καί ἀπό τ῅ς ἀριθμητικ῅ς συστ῅σαι τά ἑαυτοῦ. ἐρεῖς ἥμισυ ἕν. καί οὕτως ἐφεξ῅ς. ἕν δέ τ῵ εἴδει. τό πλέον φησίν. ἤ χαλκός ἤ χρυσός ἤ ἄργυρος. ἤ ἔλαττον. ἤ ἶσον ἤ ἄνισον. ἀρχή τις καί στοιχεῖον τό ἁπλούστατόν ἐστι. ἀλλ’ ἀθάνατοι ἐκτίσθησαν. ἕν δέ τ῵ γένει. τουτέστι τοῦ Θεοῦ· διότι καί π᾵ς ἀριθμός μονάδος μετέχει· εἰ γάρ ἐκ τῶν δύο ἄρξεταί τις. Σόο πάντων αἴτιον ἕν: Ὁ σκοπός δ῅λος. οἷον κἄν τό αἰσθητόν φῶς πολλά ᾖ τοῖς μέρεσιν. ἄνθρωπος. εἴτε τό ἕν πολλά ἐστιν. καί ἐκ τῶν δέκα ὁμοίως. καί ἐφεξ῅ς· καί ὅτι μία δυάς. δέκατον ἕν. Σῶν μέν οὖν ἐν ἀριθμοῖς διαιρέσεων εἰς πλ῅θος τό πέρας (≡14S_368≡> εἰς μονάδα ἀνάγεται. Ἀλλ' ὥσπερ ἅπας ἀριθμός: Καλῶς ἀποδείκνυσιν ὅπερ καί βούλεται. ἐξ οὗ ὥσπερ ἐκ παραδείγματος καί ἰδέας καί τό ἐν τοῖς οὖσιν ἕν. ἔτι δέ ἄρτιον ἤ περιττόν. καί τά νοητά. ὅτι 'ἕν' λεγόμενος ὁ Θεός. οὐκ ἄν τις εὐλόγως ἐπί τήν ἀρχήν ἀναφέροι. καί τρίτον ἕν. ἕν φῶς ἐστι· καί πολλά τοῖς συμβεβηκόσιν. ἀλλά καί τά ἄπειρα αὐτός περατοῖ· τούς γάρ αἰῶνας ἀπείρους ὄντας (οὐδέ γάρ ἔχουσι πέρας) αὐτός τ῵ ἀπείρῳ μεγέθει ὑπερέχων τ῵ ἑαυτοῦ ἀπειροπλασίῳ περιέχει.

ἕν εἰσι τ῵ γένει· ζῶον γάρ τούτων ἕκαστον· οὕτω γοῦν καί τό πολλά ὑπάρχον ταῖς περιόδοις. ἕν μέν εἶδος. ἄνευ ἑνός οὑκ ἄν εἴη πλ῅θος· σύνθεσις γάρ μονάδος εἰσίν οἱ εἰς πλ῅θος ἀριθμοί. τό ὑπάρχον τοῖς μέρεσι πολλά ἕν ἐστι τ῵ ὅλῳ. Πάντα καί ὅλα πάντα: Πάντα λέγεται. Σό δέ ἕν καί καθ' ἑαυτό ὑφέστηκε καί ἔστι. ἀλλά λόγῳ τυπουμένων· ἐνταῦθα μέντοι οὐχ οὕτω ληπτέον. καί γ῅. ἤ καί τά ἐναντία καί ἀντικείμενα εἰς σύμπνοιαν καί συμπάθειαν ἡσυχάζῃ. καί τά ὅμοια. Καί εἰ ἀνέλοις τό ἕν: Οὕτω τό ρητόν συνθετέον. ἕν τ῵ ὑποκειμένῳ σώματί ἐστιν· οὕτω καί τά ἑξ῅ς νοητέον. τό τοῦ ἀνθρώπου εἶδος. Ἀλλά τό μέν πολλά: Προσυπακουστέον ἐφ' ἑκάστου τούτων τό 'ὑπάρχον'. ὅτι πολλαπλασιάζεται ὁ Θεός. ὡς τό γλαυκόν ἤ γρυπόν καί τά ὅμοια. φησί. ὅτι τά εἴδη καί τά πολλά στοιχεῖόν τι ἀρχήν τό ἕν ἐπιγράφονται. τό καλεῖσθαι ζῶον. ΢ημείωσαι δέ. κύων καί τά ἄλλα. ὡς ἀπό ἀριθμητικ῅ς νοούμενος. § 3. Ὅτι κατά τό ἑνός ἑκάστου προεπινοούμενον: Εἰ μή προεπινοηθείη. ἅπερ εἰς ἕν γένος ἀνάγονται. οὕτω καί τά λοιπά ἕν τ῵ ὑποκειμένῳ ἐστίν. καί οὐρανός· λέγεται γάρ ὅλα ταῦτα κόσμος. τά δέ ἀχώριστα. Καί ἄνευ μέν τοῦ ἑνός: Ἐπειδή τό ἕν δοκεῖ πως ἔχειν σχέσιν πρός ἀριθμόν. καί πάλιν. [102] . καί πολλοί βόες. βόες. Καί εἰ π᾵σι τά πάντα: Σό 'ὑποθοῖτό τις'. ἵνα ἦ τό λεγόμενον τοιοῦτον. ἤτοι οὐσίᾳ· ἀλλά πολλά τοῖς συμβεβηκόσιν. οἷον ἄνθρωπος. οὗ γένους εἴδη εἰσί· ταῦτα γάρ ἡνωμένα αὐτ῵ τ῵ εἴδει. οἷον ἵπποι. ὅτι ἡνῶσθαι λέγεται τά ἡνωμένα κατ' εἶδος προεπινοούμενον ἑνός ἑκάστου· προείπομεν γάρ. ἤ τά εἴδη ἕν γένος. ὅτι καί πρό τοῦ ἑνός λέγει εἶναι τόν Θεόν εἰκότως.ἔχει γάρ καί χρυσίζοντα καί κυάνεα καί λευκά. ὅπερ εἶπεν ἄνω. καί τό 'καθ' ὑπόθεσιν' λαμβάνεται ἐπί τῶν πραγματικῶς οὐκ ὄντων. οἷον τό σῶμα. ἤ καί τοῖς ἔργοις ἕν εἰσι τῆ ἀρχῆ. ἵππος ἤ βοῦς. ἤτοι ἐφευρέτης ἐστίν. διά τήν τοῦ ἐκτίσθαι ταυτότητα. ἀλλά τοῦτο πολλά ὑπάρχει τ῵ ἀριθμ῵· πολλοί γάρ ἵπποι. οἷον ὁ ἄνθρωπος. ἤγουν τοῖς βουλεύμασιν. ὅλον δέ. καί τά πυρώδη ἄστρα. καί τό ὅλον ἐν τοῖς μέρεσι θεωρεῖσθαι. περιπατεῖν. καί τά ἑξ῅ς. καί ἐν τ῵ ὅλῳ τά μέρη. ὡς ὕδωρ ὁμοῦ. ἀλλά τό κατά ἐπίνοιαν λόγῳ τοῦτο θετέον. Ἀλλά καί ταῖς δυνάμεσι ταῖς φυσικαῖς πολλά ὑπάρχει· καί αὗθις τά πολλά εἴδη. ὅταν εἴδη καί μέρη καί διαφοραί ἐν ταῖς διαιρέσεσιν ὦσιν. ὅθεν καί τοῦ ἀριθμοῦ δημιουργός. οὐκ ἄν τις εἴποι τούς ἀνθρώπους ἡνῶσθαι ἀλλήλους· δ῅λον δέ ὅτι κατ’ αὐτόν τόν τ῅ς φύσεως λόγον. ἤγουν ἡ φύσις. καί ἀήρ. ὡς τό καθέζεσθαι. Οὑδέ γάρ ἐστι πλ῅θος: Ὧδε ἐξ ἀριθμητικ῅ς περιγίνεται τοῦ λεγομένου. ὅταν τά μέρη (≡14S_370≡> συλλεγόμενα ἕν ὁλόκληρον ἀποτελῶσιν. ΢υμβεβηκότα δέ τά μέν χωριστά. εἰς γένος ἕν ἀναγόμενα. ἵππος. ἐπειδή πάντων ὑπάρχει.

ἀπό τοῦ εἶναι. ὁ εἷς καί ἕν χρηματίζει. καί τ῵ 'δι' ἧς' τό 'μένει'. Θαυμασίως οὖν τά περί ἀριθμῶν φυσιολογήσας. νοοῦμεν ὅ. ἐάν ἀνέλῃς τό ἕν. οὔτε στοιχειώδη. καί τρίτον. οὔτε ἀγαθόν· ταῦτα γάρ πάθη πως. οὔτε μέτριον καλεῖται εἰ δέ δεῖ καί τολμ῅σαι. ὅτι τό ἐνάριθμον ἀριθμοῦ δήλωσιν σημαίνει· ἐπί τῶν ὄντων τοίνυν. Ὁ δέ Θεός καί ὑπερούσιος. ἡ παρ' ἡμῶν δι' ἀριθμῶν γνωριζομένη. ἤ παρ' ἑτέρου. Σό πάντων αἴτιον ἕν: Οὐκ ἀπολύτως ἑνί παντί τά πάντα συνέστηκεν. οὔτε τριάς οὔτε μονάς ἐστιν. καί τ῵ 'εἰς ἥν' τό 'ἐπιστρέφεται'. οὔτε ἄλλο οὐδέν· τοῦτο γάρ προῃνίξατο καί ἄνω εἰπών. Ἐνάριθμόν ἐστι: ΢ημείωσαι. ὅπερ ἁπλοῦν καί ἀπαθές. τό ἕν ἐντιθέμενον. ὁ Θεός καί εἷς καί ἕν ὀνομάζεται· τούτῳ γάρ μόνῳ τ῵ ἑνί τά ὄντα ἐστίν· αὐτό γάρ τό ὄνομα τό ἕν ὁ λέγων κατά ἀπόφασιν τοῦ πολλαπλοῦ τοῦτο σημαίνει· τό μέντοι ἕν αὐτοαρχή καί πρῶτόν ἐστι τ῵ πρός τί πως ἔχειν· τῶν γάρ ἐξ αὐτοῦ πολλῶν ἔννοιαν εἰσάγει. τά δέ πάθη. καί τό 'πάντα' δέ ἀπό κοινοῦ. καί ἑνικῶς ἀντί τοῦ ἐξαιρέτως καί ἀμιμήτως ὑπέρ τό ὄν· ὁ γάρ Θεός τά πάντα ἐστί καί ὑπέρ πάντα.Σήν ὅλην θεαρχίαν: Ὅλη θεαρχία ἡ παναγία καί προσκυνητή Σριάς. καί ἡμισυ ἕν. οὔτε καλόν. ὅτι. διά δέ τήν ἀνέκφραστον τ῅ς φύσεως ἕνωσιν. τ῵ πλήθει τό ὄν προσγίνεται. οὔτε ὁλότης. Καί αὐτό τό ἕν ὄν ὁρίζον: Ὅτι καί ὑπέρ τό ὄν ὁ Θεός. μή ἔχον τά λεχθέντα. οἷον ἠρεμίαν ἔχει. Σοῦτο γάρ οὔτε μικρόν. καί αὐτός τοῦ ἀριθμοῦ ποιητής καί ἐφευρετής ὑπάρχων. (≡14S_372≡> Ὑφ' ἧς καί ἐξ ἧς: Σ῵ 'ὑφ' ἧς' σύνταξον τό 'ἐστί'. Σ῵ δέ ὄντι πλ῅θος ἐξ ἀνάγκῃς παρέπεται. ἤγουν φυλάττεται. ὅπερ οὐκ ἔστιν ἐπί Θεοῦ. καί οὔτε ἁπλ᾵ διά τοῦτο. Σαῦτα δέ οὐκ ἐπιτήδεια ἐπί Θεοῦ· τοιοῦτον δέ ὄν μόνον τό ἕν. ἀλλ’ οὔτε στιγμήν ἤ μονάδα κυρίως· σχέσιν γάρ ἔχει (≡14S_374≡> ταῦτα πρός τά ἐφεξ῅ς. καθ' ὅ ἕν. ὥσπερ τό ἐν ἀριθμοῖς ἕν· ἀπωθεῖται γάρ τό πλ῅θος καί π᾵σαν σύνθεσιν καί διαίρεσιν αὐτό τό κυρίως ἕν. καί τ῵ 'ἐξ ἧς' τό 'συντέτακται'.τί ἐστιν ὁ Θεός. ἀλλ’ οὔτε ὄν θετέον αὐτό τό ἕν. καί πρό παντός ἑνός. καί ὑπέρ τό ὄν. ἀλλ ' ἐκείνῳ μόνῳ τ῵ ἑνί. ἀλλά ἀρχήν ὄντος καί σπέρμα. καί τ῵ 'ἐν ἧ' τό 'συνέχεται'. καί σύν ἄλλῳ νοοῦνται. παντελῶς ἀπαθές καί ἀδιαίρετον καί αὐταρκέστατόν ἐστι· κατά γάρ τήν αὐτοῦ φύσιν ἑτέρῳ συμπλέκεσθαι οὐ πέφυκεν. οὔτε ὡς γένος θετέον τῶν ὄντων· τά δέ γένη πάντως διαιρεῖται εἰς τά εἴδη. ὡς εἴρηται. Σό δέ ἐστιν ἁπλούστατον. Καλῶς δέ εἶπεν. κατά ἀριθμοῦ ἔννοιαν τίθεται. οὔτε πολλοστημόριον. ὡς τό μικρόν καί μέτριον. Σό ἕν οὖν. ἀλλ' ὑπέρ πάντα νοῦν καί ἔστι καί ὀνομάζεται ὁ Θεός· διά γάρ τοῦ εἰπεῖν 'ὅπερ οὐκ ἔστι'. εἰ καί ὁ πατήρ ἰδίως καί ὑφ' ἕν τά ρήματα ἔταξε. τουτέστι τῶν κτισμάτων. Αὐτό δέ τό ἕν καί ὑπέρ πάντα νοεῖται. καί δέκατον. ὡς πάντα ὑπάρχων. καί οὔτε μίαν διαφοράν ἔχον· οὔτε γάρ κίνησίν τινα καί στάσιν. κἄν μονάς ὑμνεῖται ἡ ὑπέρ πάντα θεότης. δηλονότι καί τά μόρια τοῦ ἑνός μετέχουσι. ἐπάγει. Κἄν τριάς. οἷόν εἰσι καί σχέσεις καί συμβεβηκότα. [103] . Σό γάρ ὄν οὐσία ἐστίν.

Οὐκ ἔστιν οὐδέ μονάς: Μή ἁπλῶς τό 'οὐκ ἔστι μονάς, οὐδέ τριάς'
ἐξακούσῃς, ἀλλά πρός τό, 'διεγνωσμένη', σύνταξον τό 'οὐκ ἔστιν'· οὐ γάρ
ἀνελεῖν τά τ῅ς τοιαύτης ὁμολογίας, ἀλλά τό ἀνεξιχνίαστον ὁ λόγος
διδάξαι βούλεται.
Καί τό θεογόνον ἀληθῶς: Σό θεογόνον φησί δηλοῦσθαι ἐκ τ῅ς
ὀνομασίας τ῅ς Σριάδος· ἵνα γάρ παραστῆ τῶν ἀνεκλαλήτων ὑποστάσεων
ἡ προσκυνητή ἔκφανσις, ὁ ἀριθμός ἐπενοήθη, καθά φησι Βασίλειος, καί οἱ
θεῖοι Γρηγόριοι. Γόνιμον δέ τόν Πατέρα καταχρηστικῶς ὠνόμασεν, ἅτε
καί προσκυνητοῦ Τἱοῦ (≡14S_376≡> Πατέρα, καί τοῦ συμπροσκυνητοῦ αὐτοῖς
παναγίου Πνεύματος πηγήν. Γονιμότης οὖν, ἤ ἕτερόν τι ὄνομα τῶν
συνεγνωσμένων ἀνθρώποις, ἤ καί αὐταῖς ταῖς νοηταῖς δυνάμεσιν, οὐκ ἄν
παραστήσει τρανῶς τά ὥς εἰστιν ἐκ πάντων ἀποκεκρυμμένα τοῦ Θεοῦ·
πῶς γάρ δυνατόν ὀνομάσαι ἀπό τινος τῶν ὄντων τόν Θεόν, μήτε τι τῶν
πάντων ὄντα, ἀλλά καί ὑπέρ πάντα τά ὄντα;
Οὐδέ ὄνομα αὐτ῅ς ἐστι: Καλῶς ὁ θεῖος οὗτος ἀνήρ λέγει, ὅτι οὐδέ τό
ὄνομα αὐτ῅ς ἐστιν, οὐδέ λόγος, ἀλλά ἐν ἀβάτοις ἐξήρηται, οὐ τόποις, μή
γένοιτο! ἀλλά λογισμοῖς καί ἐνθυμήσεσιν· ἄβατος γάρ παντί ν῵ καί
ἐνθυμήσει ὁ περί Θεοῦ λόγος. Σό δέ μήτε ὄνομα αὐτοῦ εἶναι, καλῶς καί
εὐαπαλλάκτως νόησον· τά γάρ ὄντα πάντα καί δι' ὀνομάτων καί διά
πραγμάτων γνωστικῶν σημαίνονται. Ποῖον τοίνυν ὄνομα ἤ πρ᾵γμα
δυνατόν ἐπιθεῖναι τ῵ Θε῵, τ῵ ὑπέρ πάντα τά ὄντα ἐξηρημένῳ καί
πεποιηκότι τά πάντα καί αἰτίῳ τῶν πάντων; Διό καί τήν ἀγαθότητα αὐτήν
ἤ τό καλόν φησιν ὁ θεῖος οὗτος Διονύσιος μή κυρίως ἐφαρμόσαι αὐτ῵ τ῵
Θε῵, ἐπειδή καί ἐν τοῖς οὖσιν εὑρίσκονται ταῦτα. Καί ἀνωτέρω οὕτως
εὑρήσεις, ὅτι ταῦτα τά πάθη καί συμβεβηκότα λογίζοντα ἐν τοῖς οὖσιν,
ὅπερ ἔστιν ἐπί Θεοῦ τοῦ ὑπεραναβεβηκότος πάντων.
Ἀλλά πόθῳ τοῦ νοεῖν: ΢ημείωσαι, ὡραῖόν φησιν, ὅτι διά τό ὅλως
νοεῖν τι καί λέγειν περί Θεοῦ, τ῵ περί αὐτόν πόθῳ κατεχόμενοι, τό τ῅ς
ἀγαθότητος ὄνομα ἐπέβαλον τ῵ Θε῵ οἱ θεολόγοι, ἐπεί κυρίως καί
ὑπεράγαθος καί ὑπερούσιός ἐστιν ὁ Θεός, ἡ δέ ἀγαθότης, ὥς φησιν οὗτος,
σεμνότατον ὄνομα τῶν πάντων. Αἱ δέ ἀποφάσεις, ἤτοι ἀρνήσεις καί
στερήσεις, ἐπί Θεοῦ οὐχ ἁπλῶς εἴρηνται τοῖς θεολόγοις· οὐ γάρ, ὡς
λέγονται, νοοῦνται, ἀλλά ὑπεραναβεβηκότως θεωροῦνται· τό γάρ
ἀθάνατος, καί ἀόρατος, καί ἄφθαρτος, καί ἀνενδεής, καί ἀναμάρτητος,
οὐκ ἄν τις, σοφίας μετέχων, δημωδέστερον ὑπολάβοι, οὔτε (≡14S_378≡> ὅσα ἐπί
Θεοῦ τοιαῦτα λέγεται, ἀλλά τῶν δηλουμένων ἐξιστάμενος ἐπί τάς
σεσιγημένας καί θειοτέρας ἐννοίας ἀνανεύσει· διό καί θειοτέρας
θεωνυμίας ἐφεξ῅ς αὐτάς καλῶς προσαγορεύει. Ἐξισταμένη γάρ ἡ ψυχή
τῶν σωματικῶν πασῶν αἰσθήσεων καί κοσμικῶν, ταῦτα γάρ ἑαυτῆ
ἐποίησε σύμφυλα· οὕτω συνάπτεται τ῵ ἀκραιφνεῖ τ῅ς γνώσεως τοῦ Θεοῦ,
καθ' ὅσον δυνατόν ἐστιν ἀνθρωπίνῃ φύσει, ὡς καί ὁ Ἀπόστολος αἰνίττεται
λέγων· «καί οὕτω πάντοτε σύν Κυρίῳ ἐσόμεθα»· καί πάλιν· «νῦν ὡς ἐν
[104]

αἰνίγματι καί ἐν ἐσόπτρῳ ὁρῶμεν, τότε δέ τό πρόσωπον πρός πρόσωπον
ὀψόμεθα».
Σό τῶν ὀνομάτων σεπτότατον: ΢ημείωσαι, ὅτι πάντων ὀνομάτων
σεπτότατον ἡ ἀγαθότης· διό καί πρώτως τ῵ Θε῵ ἀφιέρωται.
Σῶν ἑαυτῆ συμφύλων: ΢υμφύλων φησί τῶν συμφυῶν καί
γνωρίμων καί τ῅ς κτίσεως ἰδίων.
§ 4. Σοῦτο γάρ ἀληθῶς καί ἄγγελοι: Ὅτι καί ἀγγέλοις τά περί Θεοῦ
ἀκατάληπτα, καί ὅτι καί ὁ κατώτατος τῶν ἀγγέλων μείζων πάντων τῶν
ἐν τῆ Ἐκκλησίᾳ θεολόγων περί Θεοῦ θεωρεῖ, οὐκοῦν καί τῶν ἀποστόλων.
Καί εἴ τι τῶν ὁμοδυνάμων. Ὅτι, κἄν ἕτεραι ὁμοδύναμοι θεωνυμίαι
ἐν τῆ Γραφῆ εὑρεθῶσι, χρή καί ταύτας κατά τάς αὐτάς ἐκφαντορικάς
μεθόδους προσυπακούειν.
Καί ὑμῖν καί ἑτέροις ἱεροῖς ἀνδράσιν: Ὅτι οὐ π᾵σιν ἀζητήτως
μεταδοτέον τῶν μυστικῶν, ἀλλά τοῖς ἱκανοῖς καί ἱεροῖς ἀνδράσιν, ὅπερ
καί ὁ θεῖος Παῦλος τούτῳ τ῵ ἱερ῵ ἀνδρί Σιμοθέῳ γράφει.
Ἡμεῖς τε εἰπεῖν ἱκανοί: Σαῦτα ἁγιοπρεπῶς μετριάζων φησίν ὁ
πατήρ, ὡσαύτως καί τά ἑξ῅ς πάντα. (≡14S_380≡> Ἐπί δέ τήν συμβολικήν
θεολογίαν: Ὅτι θεολογίαν συμβολικήν λέγει τέως μή φερομένην, ὡς καί
ἐν ἄλλῳ κεφαλαίῳ φησίν· εἰ δέ βούλει τήν διαφοράν εἰδέναι τ῅ς
θεολογικ῅ς ὑποτυπώσεως καί τ῅ς συμβολικ῅ς θεολογίας, ἀνάγνωθι τό
τρίτον κεφάλαιον τοῦ Περί μυστικ῅ς θεολογίας λόγου.
ΕΙ΢ ΣΟ ΠΕΡΙ ΜΤ΢ΣΙΚΗ΢ ΘΕΟΛΟΓΙΑ΢

ΕΙ΢ ΣΟ ΚΕΥΑΛΑΙΟΝ Α'

§ 1. Ἔνθα τά ἁπλ᾵: Ἁπλ᾵ καί ἀπόλυτά εἰσι τά δίχα
συμβόλων νοούμενα καί ἐποπτευόμενα ὡς ἔχουσιν, οὐ μήν παραβολικῶς.
Ἀπόλυτα οὖν ἔφη τά μή κατά ἀνάπτυξιν ὀνομάτων ἤ συμβόλων
λεγόμενα, ἀλλά τῆ ἐκ πάντων τῶν ὄντων καί τῆ τῶν νοήσεων ἀποπαύσει
καί ἀπολύσει συναγόμενα, ἥντινα ἀνενεργησίαν τ῅ς ἱερ᾵ς κινήσεως ἐν
μέν τοῖς πρό τούτου ἀνοησίαν ἐκάλεσεν, ἐνταῦθα δέ σκοτεινότατον
γνόφον καί ἀόρατον κατά τόν Χαλμῳδόν, «νεφέλη καί γνόφος κύκλῳ
αὐτοῦ», καί, «ἔθετο σκότος ἀποκρυφήν αὑτοῦ».
Σούς ἀνομμάτους νόας: Οὐ γάρ αἰσθητῶν ὀφθαλμῶν εἰσι μεστοί,
ἀλλ’ ἐστίν αὐτῶν ἡ οὐσία, ἅτε ζῶν νοῦς, ὅλη ὀφθαλμός ὀξυδερκέστατος,
ὅθεν καί πολυόμματοι λέγονται ἐν τῆ Γραφῆ.
Καί τάς αἰσθήσεις ἀπόλειπε: Εκ παραλλήλου τό αὐτό δηλοῦται· τά
γάρ αἰσθητά αὐτά καλοῦσιν οἱ παλαιοί μή ὄντα, ἅτε μεταβολ῅ς ἁπάσης
μετέχοντα καί μή ὡσαύτως ἀεί ὄντα· τά δέ νοητά, ὡς ἀεί ὄντα ἀθάνατα
βουλήσει τοῦ ποιήσαντος καί τήν οὐσίαν μή μεταβάλλοντα, λέγουσιν
(≡14S_384≡>

[105]

ὄντα. Σαῦτα δέ πολλάκις παρατεθείκαμεν ἐν τ῵ Περί θείων ὀνομάτων
λόγῳ.
Ὑπέρ π᾵σαν οὐσίαν: Σήν ἁπλότητα καί ὑπέρ π᾵σαν ἑνάδα. Πῶς δέ
ἀγνώστως ἀνατείνεταί τις πρός Θεόν καί ἐν τ῵ (≡14S_386≡> Περί θείων
ὀνομάτων κεφαλαίῳ πέμπτῳ εἴρηται, καί ἐνταῦθα μετά βραχέα εὑρήσεις.
Ἀσχέτῳ καί ἀπολύτῳ: Ἄσχετον ἔκστασίν φησι τήν ἀναχώρησιν
πάσης σχέσεως, ἀντί τοῦ, ἵνα μηδεμιᾶ κατέχοιτο σχέσει, μήτε πρός αὐτόν,
μήτε πρός τι τῶν κτισμάτων.
΢κότους ἀκτῖνα: Καί ἐνταῦθα σκότος τήν παντελ῅ ἀκαταληψίαν
ἔφη.
§ 2. Μηδείς τῶν ἀμυήτων: ΢ημείωσαι, ὅτι ἀμυήτους φησί τούς μέν
τῶν μυστικῶν ἀμετόχους, τοῖς δέ αἰσθητοῖς ἐνειλουμένους καί οὐδέν ὑπέρ
τά ὄντα εἶναι φανταζομένους. Ἀμέλει περί τῶν καθόλου ἀμυήτων εὐθύς
παρακατιών φησι. Καί σημείωσαι, ὅτι ἄλλους τούς ἀμυήτους λέγει καί
ἄλλους τούς ἀμύστους, ἤγουν ἀμυσταγωγήτους.
Εἰ δέ ὑπέρ τούτους εἰσί: Σά μέν πρό τούτων ἔφη περί τῶν
πιστευσάντων μέν τ῵ ὀνόματι τοῦ Φριστοῦ, μή μήν ἐπί τήν τελειοτέραν
ἐλθόντων γνῶσιν, ἀλλά συμμετρούντων τῆ οἰκείᾳ δόξῃ τήν ἀλήθειαν καί
μή εἰδότων διαφοράν ὄντων κυρίως καί ὁμωνύμων ὄντων, οὐσιῶν καί
αὐτοῦ τοῦ ὑπέρ τά ὄντα, διό καί ὑπερουσίου. Οἱ γοῦν τοιοῦτοι, ὡς ἀμύητοι,
τῶν ὑψηλοτέρων ὑπολαμβάνουσι κατά ἀλήθειαν σκότος εἶναι τό ἀφεγγές
τοῦτο τό παρ' ἡμῖν σκίασμα καλύπτον τόν Θεόν καί ἀποκρύπτον αὐτόν
τ῅ς ἁπάντων θέας, ὅπερ ὡς ἀληθῶς νοσοῦσι πολλοί καί ἐν ἡμῖν, ἅτε μή
γινώσκοντες τό ἀνυπέρβλητον φῶς π᾵σαν ὅψιν σκοτίζειν. Εἰ οὖν εἰσι,
φησίν, ἐν ἡμῖν τοιοῦτοι, τί ἄν εἴποιμεν περί εἰδωλολατρῶν τῶν παντάπασι
πάντων μυστικῶν ἀμετόχων καί πρός ξόανα τεθηπότων; Κυρίως μέν οὖν
ὄντα τά νοητά, ὁμωνύμως δέ τά αἰσθητά. Σό δέ ὑπέρ τούτους, τούς
πιστούς δηλονότι, τούς ἐν τοῖς φθαρτοῖς ἐνισχημένους.
Δέον ἐπ' αὐτῆ: Ὡς πάντα οὔσης θεοπρεπῶς καί μηδέν οὔσης
ὑπερουσίως· αὕτη γάρ καί θέσις ἐστί καί ἀπόφασις, ἐπεί καί κυρίως
ἀμφότερα ἐπί τ῅ς θείας λέγονται μεγαλειότητος. Σί δέ εἰσιν αἱ ἀποφάσεις
τῶν ἀφαιρέσεων καί αἱ καταφάσεις τῶν (≡14S_388≡> θέσεων, καί τί αἱ
στερήσεις, καί ἐνταῦθα σαφηνίζεται, καί μάλιστα ἐν τ῵ τρίτῳ κεφαλαίῳ,
καί ἐν τ῵ Περί θείων ὀνομάτων λόγῳ διαφόρως καί πλατέως
παραθέμεθα.
Ἀντικειμένας εἶναι: Ὅτι ἐπί Θεοῦ οὐκ ἀντίκεινται αἱ ἀποφάσεις ταῖς
καταφάσεσιν· ὑπέρ π᾵σαν γάρ ἐστιν ὁ Θεός καί ἀφαίρεσιν καί θέσιν.
Ἀνάγνωθι καί ἐν τοῖς Περί τ῅ς οὐρανίας ἱεραρχίας μετ ' ὀλίγον τ῅ς ἀρχ῅ς.
§ 3. Οὕτω γοῦν ὁ θεῖος Βαρθολομαῖος: ΢ημείωσαι καί ἐντεῦθεν τό
ἄπλαστον τοῦ εἶναι ταῦτα τά θεῖα συντάγματα τοῦ μεγάλου Διονυσίου.
Πρός οἶς γάρ ἐν τοῖς προτέροις λόγοις τινῶν τῶν συνόντων τοῖς
ἀποστόλοις μνήμην χρήσεων ἐποιήσατο, νῦν παραπλησίως τοῦ θείου
Βαρθολομαίου χρ῅σιν ἄγει, ὡς δηλοῖ τό «φησίν»· εἰ γάρ ἀγράφως ἦν
[106]

ἐν τ῵ ὄρει ἀνελθών καί εἰσελθών εἰς τόν γνόφον εἶδεν. πολύλογος δέ προπαροξυτόνως ὁ πολλῶν λόγων δεόμενος· ὡς καί πρωτότοκος προπαροξυτόνως ὁ πρώτως τεχθείς. τόν Θεόν. οἱ δέ Ἑβδομήκοντα καί Ἀκύλας καί Θεοδοτίων [107] . τουτέστιν αἰσθητῶν ἁπάντων. ὅτι «εἰσ῅λθε Μωϋσ῅ς εἰς τόν γνόφον οὗ ἦν ὁ Θεός». ἤγουν τ῅ς τούτων διαμον῅ς καί συντηρήσεως.διδάξας. κατά μηδέν αὐτοῖς ὅλως προσεοικώς. ἤ ὡς θεωρητικούς τῶν ὄντων. ἀλλά προνοητικῶς· νοητάς δέ ἀκρότητας τάς οὐρανίας καί νοεράς οὐσίας τάς περί Θεόν οὔσας καλεῖ. καί τότε ἀπολυθείς τῶν τε ὁρωμένων. καί τί ἐστιν ἀκρότητος νοητῶν. «Πρωτότοκος Κινύρη. ΢ημείωσαι καί τήν τάξιν τῶν τελεσθέντων ἐπί Μωσεῖ. οὐ μεταβατικῶς. ἔνθα. ὡς γνόφον τήν ἀγνωσίαν ἐνόησε. τοῖς π᾵σιν αὐτόν παρεῖναι διδασκόμεθα. καί τί ὁρατῶν. πῶς διεξέρχεται τά περί (≡14S_390≡> Μωϋσέως. οὐ πρίν εἰδυῖα τόκοιο». ἐν τ῵ Περί τ῅ς ἐν οὐρανοῖς ἱεραρχίας εἰς τό τέλος τοῦ πρώτου κεφαλαίου διεξήλθομεν. καί ἑνωθείς διά τοῦ τοιούτου τρόπου τῆ ἀγνωσίᾳ καί ἀνενεργησίᾳ. Ὁ θεῖος Μωϋσ῅ς: ΢ημείωσαι. ἅς καί τόπους αὐτοῦ ἁγιωτάτους ὠνόμασεν. ὡς ἐν τῆ Ἐξόδῳ. τηνικαῦτα εἰς τόν γνόφον εἰσ῅λθε. οὐ λέγω τῆ περί αὐτοῦ ἀνενεργησίᾳ τοῦ ἰδίου νοῦ. Πάντα θεῖα φῶτα καί ἤχους: Ἤχους καί λόγους οὐρανίους φησί τά περί Θεοῦ ἐν ταῖς Γραφαῖς εἰρημένα. ἅπερ ὑποβεβλημένα ἔφη τ῵ Θε῵ εἶναι· δι' αὐτῶν γάρ. νοητῶν τέ φημι καί νοερῶν οὐσιῶν. ΢ημείωσαι δέ. ἀλλά κατά θείαν ἐπίνοιαν λεχθέντα καί παραδοθέντα. ἐγένετο ἐν τ῵ ἀναφεῖ τ῵ ν῵ καί ἀοράτῳ πασῶν ἀντιλήψεων γνωστικῶν τοῦ πέρα πάντων Θεοῦ. πρωτοτόκος δέ παροξυτόνως ἡ πρώτως τεκοῦσα γυνή. ὡς καί Ὅμηρος. ὡς ἐφικτόν ἀνθρώπῳ. καί ὧδέ φησι. Καί τότε καί αὐτῶν ἀπολύεται: Σήν κατά σύνθεσιν τοῦ ρητοῦ ἐξήγησιν οὕτω νοητέον. ἤ ὡς ἀπολύεται. πάσας ἀπομύσας τάς γνωστικάς ἀντιλήψεις. πῶς πολλή καί ἐλαχίστη ἡ θεολογία. Ὑποθετικούς: Ὑποθετικούς λόγους φησί τούς ὑπογραφικούς. ΢ημείωσαι δέ ὅτι τοῦ ἁγίου Βαρθολομαίου χρ῅σιν προφέρει. καί τῶν ὁρώντων. οὔτε τῆ ἑτέρου ἀνενεργησίᾳ ἐν τ῵ μήτε αὐτόν μήτε ἕτερόν τι νοεῖν. πρίν ἀξιωθ῅ναι εἰσελθεῖν εἰς τόν θεῖον γνόφον. Ὁμοίως καί περί νοήσεως νοητέον. Φρή δέ εἰδέναι. ἔνθα γέγρᾳπται. Ὅτι καί πολυλόγος: Πολυλόγος παροξυτόνως ὁ πολλά λέγων. ἀλλ’ ἑνωθείς τ῵ παντελῶς ἀγνώστῳ πάσης γνώσεως (≡14S_392≡> τοῦ πάντων ἐπέκεινα τότε τῆ ἀγνοίᾳ τό π᾵ν ἔγνω. ὅτι ὁ Μωϋσ῅ς. ὅτι. εἰρήκει ἄν. Πῶς δι' ἀγνωσίας ὁ Θεός γινώσκεται. Ἀλλά τόν τόπον οὗ ἔστη: Σίς ὁ τόπος ἐν ᾧ ἔστη ὁ Θεός ἐπί Μωϋσέως. ὧν καί αὐτῶν ὑπέρκειται. τουτέστιν εἰς τήν περί Θεοῦ ἀγνωσίαν. ἀντί τοῦ λογικῶν ἁπάντων. 'ἔφη'. μεθ' ὧν καί τῶν ἡμετέρων ψυχῶν. καί ἐν τ῵ Περί θείων ὀνομάτων λόγῳ πλατύτερον διεξήλθομεν ἐν κεφαλαίῳ β'. θεωρήσας τόν τόπον οὗ εἰστήκει ὁ Θεός. Ὅς οὔτε λόγον: Δηλαδή τ῅ς οἰκείας φύσεως παραστατικόν ἐν τοῖς ἔξωθεν. ὡς μή κατά τήν ἀνθρωπίνην καί γηΐνην ἐπίνοιαν. τό μέν Ἑβραϊκόν ἔχει ἀραφέλ.

Ὅμως τό περί τοῦ γνόφου. τό (≡14S_396≡> φῶς. ἀφαιρέσεις δέ ὅσα ὡς ἀλλότρια Θεοῦ ἀποφάσκεται· οἷον ὅτι οὐ σῶμα ὁ [108] . ἥν Κλήμης ὁ Αλεξανδρεύς ἐν ἕκτῳ βιβλίῳ τῶν Ὑποτυπώσεων τόν ἅγιον Λουκ᾵ν φησιν ἀναγράψαι. ἤ ἀμεθύστου Πορφυρόεντος ἄγαλμα.τό ἀραφέλ γνόφον ἐξέδωκαν. ὡς Διονύσιος ὁ ποιητής ἐν β' βιβλίῳ Λιθικῶν· Σ῅ς βαθυχλοάοντος ἰάσπιδος. Θέσεις μέν οὖν εἰσιν ὅσα οἰκείως ἐπί Θεοῦ λέγεται ὅτι ἐστίν. ὧν μνημονεῦσαι νῦν οὐκ ἀναγκαῖον. ὅτι τοῦτό ἐστι τό ὑπό τόν θεῖον γνόφον γενέσθαι. ὡς οἶμαι. τό ὄντως ἰδεῖν καί γνῶναι· οὐδαμοῦ δέ οὕτω σαφηνιζει τήν ἐν ἀγνωσίᾳ γνῶσιν. ὅ γίνεται ἐν ὕλῃ ἀτμήτῳ. Φρή δέ. Αὐτόμορφον γάρ ἄγαλμα τ῅ς πέτρας τό αὐτοφυές εἶπεν· ἀλλά καί ὅταν μέρος τι τοῦ δένδρου γλύψῃ ἑστῶτος καί ἀνθοῦντος. τό δι' ἀβλεψίας καί ἀγνωσίας ἰδεῖν καί (≡14S_394≡> γνῶναι τό ὑπέρ θέαν καί γνῶσιν. Καί σημείωσαι. Διά τ῅ς πάντων τῶν ὄντων: Σουτέστι διά τοῦ μηδέν τῶν ὄντων προσφυές αὐτ῵ νοεῖν· τοῦτο γάρ ἀφαίρεσιν ὠνόμασεν. φησί. οἷον ὅταν ἡ σμάραγδος. ΢οφ῅ς ἄγαλμα χειρός. ὅτι τῆ πάσης γνώσεως ἀνενεργησίᾳ τ῵ ἀγνώστῳ ἑνούμεθα. ὅταν γλύψη τις ζῶόν τι. αὐτή ἀναφανῆ ἄγαλμα. Ἀνέγνων δέ τοῦτο ἑπτά οὐρανούς καί ἐν τῆ συγγεγραμμένῃ Ἀρίστωνι τ῵ Πελλαίῳ διαλέξει Παπίσκου καί Ἰάσονος. κατ' αὐτό τό μή ἰδεῖν μηδέ γνῶναι· τοῦτο γάρ ἐστι. ὅπερ. Ἀνάγνωθι δέ καί τήν ε' πρός Δωρόθεον ἐπιστολήν. Σ῅ς πάσης γνώσεως ἀνενεργησίᾳ: ΢ημείωσαι. Σαῦτα γάρ πάντα δείκνυσι τό πολυμαθές τοῦ ἁγίου τούτου ἀνδρός. ὥς φησιν Ὅμηρος. Ὁ δέ Ἑβραῖος λέγει τό 'άραφέλ' ὄνομα εἶναι στερεώματος. ἅ καί οὐρανούς καλοῦσι. τό ζωή. θειότερον πεφιλοσόφηται καί ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς αὐτοῦ· ἐν τῆ πέμπτῃ δέ τελείως περί τούτου γράφει. ἐν Ὀδυσσείᾳ ἐποίησεν Ὀδυσσεύς· ἤ καί ἐν τ῵ τοιούτῳ δένδρῳ ἔγλυψε τρόπαιον νίκης. ἐν ὅσῳ ἕστηκεν. ΢ύμμαχος μέντοι ὁμίχλην τό ἀραφέλ ἑρμήνευσεν. καί τά ὀνόματα λέγουσιν. εἰς ὅ ἔφθασε Μωϋσ῅ς· ἑπτά γάρ στερεώματά φασιν. τάς ἀφαιρέσεις: Σό παρόν χωρίον ἐν τοῖς ἑξ῅ς αὐτός ὁ πατήρ σαφηνίζει. τουτέστιν ἀγλάϊσμα· πρός ὅ μάλιστα νῦν βλέπων εἶπε τό προκείμενον. ΕΙ΢ ΣΟ ΚΕΥΑΛΑΙΟΝ Β' Κατά τοῦτον ἡμεῖς: Καί ἐνταῦθα περί θείου γνόφου καί τ῅ς ἀγνωσίας λέγει. καί μέρος κλίνης ποιήσῃ. ὡς δηλοῖ καί Εὑριπίδης ἐν Ἀνδρομέδᾳ· Παρθένου τ'εἰκόνα τινά Ἐξ αὐτομόρφων λαΐνων τειχισμάτων. εἰς τήν θείαν ἀγνωσίαν θεωρούμενον. ἀποκαθαρθεῖσα τοῦ περιέχοντος γεώδους. οἷον τό ὤν. καί τά ἄλλα. οἷον ἐν πέτρᾳ ὁλοκλήρῳ. Αὐτοφυές δέ ἄγαλμά φησιν. Υησί δέ καί τιμίας λίθου ἀγάλματα. μελαγκρατέτης ὑάκινθος.

ὡς ὑπέρ νοῦν. Δεῖ δέ εἰδέναι. καθώς καί ἐν τοῖς ἑξ῅ς εὑρίσκομεν.Θεός. Καί γάρ ἐχρ῅ν: Διά τί αἱ θεολογικαί Ὑποτυπώσεις καί ὁ Περί θείων ὀνομάτων λόγος ὁλιγόστιχοί εἰσι μ᾵λλον ἤ ἡ ΢υμβολική θεολογία. καί ἐν μονῆ ἀκινήτῳ. οὐδέ τι τῶν γνωστῶν ἤ τῆ νοήσει ὑποπιπτόντων. Σό δέ ἐν τοῖς οὖσι φῶς ὑποληπτέον τό γνῶναι τά ὄντα ᾖ ὄντα ἐστί. καί ἕν ὁ Θεός. πάσης ἐχόμεναι θείας καί πεφωτισμένης γνώσεως καί ὀρθοδοξίας· τό εἰδέναι. φησίν. ἀλλά μ᾵λλον συγκαλύπτουσι καί ἀποκρύπτουσι. Σαῖς συνόψεσι τῶν νοητῶν: ΢υνόψεις τῶν νοητῶν τάς τῆ ἀΰλῳ αὐτῶν ἁπλότητι πρεπούσας θεωρίας ἐκάλεσε. καί τίς ἡ τοῦ θείου Πνεύματος ἁγιαστική δύναμις καί θεολογία· καί πῶς εἴρηται τό. καί πῶς περί τοῦ προσκυνητοῦ Πνεύματος εἴρηται. καί τί δηλοῦσιν. «ἐξηρεύξατο ἡ καρδία μου λόγον ἀγαθόν». ἡ ὕπαρξις τ῅ς ἁγίας Σριάδος. δοκεῖ κινεῖσθαι ἐν τῆ ἐν ἀλλήλοις χωρήσει. πῶς ἑνική ἡ θεία φύσις. καί τό εἰδέναι τῶν προσώπων τάς ἰδιότητας. φησί. ὅτι μονή καί στάσις (≡14S_398≡> ταὐτόν εἰσι. Καί τ῅ς ἐν αὐτ῵ καί ἐν αὐτοῖς: Οὗτος ὁ νοῦς τῶν εἰρημένων· συναΐδιος. Ἰδού θεολογίας ὑποθ῅και καί ἀφορμαί. κίνησις δέ ἕτερόν ἐστι τ῅ς μον῅ς. οἱ νεώτεροι Πατέρες τινές ὁμοούσιον προσεῖπον· πῶς τριαδική. Ἄλλως· Σί εἰσι θέσεις καί αἱ ἀφαιρέσεις. καί οὐ μετ' αὐτόν. ἀεί οὖσα ἡ θεία φύσις. Ἐν π᾵σι τοῖς οὖσιν: Αἱ τῶν ὄντων γνώσεις. Σ῅ς συμβολικ῅ς: Σῶν πρώτων τά τ῅ς ΢υμβολικ῅ς θεολογίας φησί. εἰκότως συνέσταλται. τό περί Θεοῦ ἄγνωστον οὐκ ἐκκαλύπτουσι καί εἰς φανέρωσιν ἄγουσιν. ἑτέρως δέ μετά ταῦτα κατέστη. Κακεῖ μέν ἀπό τοῦ ἄνω: Ἐπειδή τά νοητά καί ὑπέρ νοῦν τοῦ Θεοῦ ἑνάδες εἰσί. τό δέ «περιστέλλονται» ἀντί τοῦ 'συστέλλονται' τέθεικεν. καί οὐχ ἑτέρως μέν ὑπ῅ρξεν. μ᾵λλον δέ καί ὑπέρ τό ἕν. οὐ ψυχή. ἤ χωρισμόν τινα ἤ μεταβολήν ἔσχηκεν. Πῶς ὁ ὑπερούσιος Ἰησοῦς: ΢ημείωσαι κατά Νεστοριανῶν καί Ἀκεφάλων. ἐν τ῵ Περί θείων ὀνομάτων λόγῳ διαφόρως ἔγνωμεν. οἷον πατρότητα καί υἱότητα. Υησίν οὖν ὅτι. [109] . ἀλλ’ ἅμα καί κατά ταυτόν τό τε ἐκ τοῦ Πατρός εἶναι τόν Τἱόν καί τό Πνεῦμα τό ἅγιον. Πῶς ἀγαθός: Σί περιέχει ὁ Περί θείων ὀνομάτων λόγος. Ἀλλ' ἀλογίαν παντελ῅: Ἀλογίαν φησί τό μή δύνασθαι λόγῳ παραστ῅σαι τά ὑπέρ λόγον. ὅπερ ἐκ τοῦ Πατρός ἐκπορεύεται· καί πῶς ἐν τ῵ Πατρί καί ἐν αὐτοῖς καί ἐν ἀλλήλοις ὁ Τἱός καί τό Πνεῦμα συναϊδίως καί ἀσχίστως καί ἀδιαιρέτως ἐν μονῆ εἰσιν ἀνεκφοιτήτῳ. ὅ φαμεν τρισυπόστατον. ΕΙ΢ ΣΟ ΚΕΥΑΛΑΙΟΝ Γ' Πῶς ἡ θεία καί ἀγαθή φύσις: Σί περιέχει ὁ λόγος τῶν Θεολογικῶν ὑποτυπώσεων. καί ἀνοησίαν οὖν τό ἀνεννόητον καί ὅ μή δύναταί τις νο῅σαι.

Πρός τά ἔσχατα δέ. Μ῅νις δέ οὐχ ἡ τυχοῦσα ὀργή. πάσας ταύτας τάς ἀσωμάτους ἀφαιρέσεις μή ταπεινῶς νοεῖν χρή. Σήν ὑποθετικήν κατάφασιν: Κατάφασίς ἐστι λόγος ἀποφαντικός ἤ τοῦ καθόλου. (≡14S_402≡> ἀλλ' ἐφ' ἑκάστῳ τῶν εἰρημένων προσυπακούειν. ὁ δέ Θεός καί ὑπέρ οὐσίαν. ἰδού ἀπόφασις. οὐδέ μηνιᾶ. ἤ ἀήρ καί λίθος. κατά τό ἐν Βασιλείαις εἰρημένον. ὅπερ ἑαυτόν ὠνόμασεν. οἷον 'ὁ Θεός ζωή ἐστιν'. καί τό μή νοεῖσθαι. καί ὅλως ἐκ τοῦ δευτέρου τ῅ς ἀφαιρέσεως ἀρχόμεθα· οἷον. ὅτι ζωή ὁ Θεός ἤ ἀήρ. Ὅτι τό ὑπέρ π᾵σαν: Πῶς δεῖ κεχρ῅σθαι ταῖς θέσεσι καί ταῖς ἀφαιρέσεσιν ἐπί Θεοῦ. Κραιπάλη μέν οὖν ἐστι ἡ πολλή καί σφοδροτάτη μέθη. Σούτων οὖν οἰκειότερον μ᾵λλον θέσεις καί δηλώσεις ἐπί Θεοῦ ἡ ζωή καί ἡ ἀγαθότης. ὅτι 'ὁ Θεός ζωή ἐστι καί ἀγαθότης' μ᾵λλον ἤ ἀήρ καί λίθος· αἱ δέ ἀφαιρέσεις κατά ἀπόφασιν λέγονται ἐναντίως τῆ θέσει· ἡ μέν γάρ θέσις κατά ὑποθετικήν. ἤ τοῦ μαχομένου.ἅτε καί ἀμερές καί ἀπλήθυντον. τοσούτῳ μ᾵λλον ὁμιλοῦνται τοῖς μεριστοῖς καί σκεδαστοῖς. Ἐπί δέ τῶν ἀφαιρέσεων ἀπό τῶν ἐσχάτων ἄνιμεν. οἷον τό μή λόγῳ δηλοῦσθαι τόν Θεόν. ἡ δέ ἀποφατική ἀφαίρεσις 'οὐ μεθύσκεται ὁ Θεός'. οἱονεί καραπάλη τις οὖσα. Σά δέ μετά Θεόν. ἤ τό μή κραιπαλ᾵ν. οὐκοῦν καί ὑπέρ αὐτά. ἤτοι ἀφαίρεσις. ἤτοι τήν κεφαλήν. καί ὅτι τάς μέν θέσεις ἀπό τοῦ πρωτίστου καί μ᾵λλον συγγενοῦς τ῵ Θε῵ ποιούμεθα. οἷον ὅτι ὤν ὁ Θεός. Ὑποθετική δέ ἐστι λόγος ἀποφαντικός ἤ τοῦ καθόλου. οὐ μεθύει μ᾵λλον ὁ Θεός ἤ οὐ λέγεται· καί οὐ μηνιᾶ μ᾵λλον ὁ Θεός ἤ οὐ νοεῖται. μηδέ ὀργίζεσθαι. καί πεπληθυσμένοις συμπληθύεται αὐτοῖς πρός τόν μερισμόν καί τό πολυσχιδές τῶν αισθητῶν. ἤ συγκρινομένου. 'οὐκ ὀργίζεται'· καί ἐπί τῶν θέσεων ἐκ τῶν συγγενεστέρων ἀρχόμεθα· οἰκειότερον γάρ Θε῵ ζωή καί ἀγαθότης μ᾵λλον. καί ἐν οὐσίαις τῶν μετά Θεόν. ὅπερ αὐτός ὁ μακάριος Διονύσιος εἶπεν· οὐδέν γάρ ἐστιν ὁ Θεός τῶν εἰρημένων. ὡς συμβεβηκότα. ἰδού κατάφασις. κατάφασιν λέγεται. Ἡ οὖν ὑποθετική κατάφασις ἐπί Θεοῦ. ὅ ἐστιν ἡ τό κάρα. πάλλουσα καί πάνυ κινοῦσα. ὧν ἡμεῖς γινώσκομεν ἤ νοοῦμεν. ἐν αὔρᾳ λεπτῆ· λίθον δέ ὁ προφήτης εἶδε. ἤ μαχομένου τινός. ὅσῳ μ᾵λλον κάτεισιν ἐπί τά αἰσθητά. τάς δέ ἀφαιρέσεις ἀπό τῶν ἐσχάτων καί μ᾵λλον αὐτοῦ διεστηκότων. (≡14S_400≡> Ἀπό τοῦ πρωτίστου: Πρωτίστου φησί τοῦ μ᾵λλον οἰκειοτέρου καί τῆ ἐννοίᾳ προεισβάλλοντος. ὡς εἴρηται. τουτέστιν ἀπό τ῅ς θεολογικ῅ς ὑποτυπώσεως. ἀλλ' ἡ ἐπίμονος. Πάντα δέ διαφόρως διεξήλθομεν ἐν τ῵ Περί θείων ὀνομάτων· πάντα γάρ ταῦτα. ἀλλ’ οὔτε ὧν γινώσκουσιν αἱ νοηταί δυνάμεις π᾵σαι· πάντα γάρ τά εἰρημένα καθάπαξ ἐκ Θεοῦ εἰσι καί αὐτοῦ δωρεαί· καί πῶς αὐτός ἐξ αὐτῶν ὁ προνοούμενος αὐτῶν κυρίως. Ἀπό γοῦν τῶν αἰσθητῶν ἀνιόντας ἐπί τά νοητά. οἰκειότερον μ᾵λλον τ῵ Θε῵. ἤ συμπλεκομένου τινός. Ὥσπερ οὖν καί ἐκ τ῅ς [110] . ἤτοι θέσις· οὐ κραιπαλᾶ. καί τούτων αἴτιος. 'ὁ Θεός ἀγαθότης ἐστίν'. Ἤ ἀήρ καί λίθος: Ἀήρ μέν. ἤ συμπλεκομένου δηλωτικός. Ἄλλως· Ζωή καί ἀγαθότης.

ὡς ἐν τοῖς ἀνωτέρω δεδήλωται. τό δέ μήτε λέγεσθαι μ᾵λλον πρέπον Θε῵ καί ἐγγυτέρω. ἅ κατά τόν νοῦν θεωρεῖται. ὡς ἡμ᾵ς εἰδέναι. Οὐδέ θεότης ἤ ἀγαθότης: ΢ημείωσαι δέ καί ὅτι οὐδέ (≡14S_406≡> Πνεῦμά ἐστιν. ἀλλά δόξα περί αὐτόν· Οὕτω καί ΢έξτος ὁ ἐκκλησιαστικός φιλόσοφος εἶπε. Οὐδέ τά ὄντα γινώσκει: Μή σε ταρασσέτω τό κέφάλαιον τοῦτο καί νομίσῃς βλασφημεῖν τόν θεῖον τοῦτον ἄνδρα· σκοπός γάρ αὐτ῵ δεῖξαι τόν Θεόν μηδέν τῶν ὄντων ὄντα. Οὐ γάρ ἐστι ταῦτα οὐσία αὐτοῦ. ὥσπερ οὐδέ ἕν τι τῶν εἰρημένων οὐδέ τῶν ἐναντίων αὐτοῖς διό οὐδέν αὐτῶν ἐστιν. Ἄλλως· Καί ἐπί τούτων ὁμοίως τό ὡς ἡμ᾵ς εἰδέναι θετέον· τῶν μετ' αὐτήν δέ. Εἶπε γάρ. τό μή γινώσκειν Θεόν· ἀλλά ταχέως αὐτό ἐσαφήνισεν. πῶς ἔχει εὑρεθ῅ναι ἕν τι τῶν ὄντων. ἀγαθόν καί ἀγαθότης. ΢ημείωσαι δέ ὅτι οὔτε ἡ θεότης οὐσία ἐστί τοῦ Θεοῦ. ὥσπερ λευκόν καί λευκότης. ΕΙ΢ ΣΟ ΚΕΥΑΛΑΙΟΝ Ε' Ὡς οὔτε ψυχή ἐστιν. φαντασία. δηλαδή τήν θείαν φύσιν. τουτέστι τῶν κτισμάτων τάς θέσεις ποιεῖσθαί φησίν ἐν τ῵ λέγειν ζωήν ἤ φῶς κατά τά ἐν τοῖς γεννητοῖς θεωρούμενα. ᾖ αὐτός ἐστι. λόγος. ἀλλ’ ὑπερούσιον. εἰπών. οὔτε νοῦς: Διαφέρει ταῦτα ἀλλήλων. ὅτι οὐδέ τά ὄντα γινώσκει τόν πάντων αἴτιον Θεόν· τοῦτο δέ ἀπώλεια σαφής. ἀντί τοῦ τήν ἀνεννόητον καί ὑπερούσιον οὐσίαν αὐτοῦ. ἀλλ' ὑπέρ τά ὄντα· εἰ γάρ τά πάντα αὐτός δημιουργήσας παρήγαγε. καί ὁ Θεολόγος Γρηγόριος ἐν τ῵ τρίτῳ τῶν Θεολογικῶν αὐτοῦ. Καί τό 'ὡς ἡμ᾵ς εἰδέναι' ἐπί πάσης τ῅ς ἐν τοῖς προκειμένοις ἀποφάσεως λαβέ· δηλοῖ δέ τό κατά τήν ἡμετέραν εἴδησιν.ἀφαιρέσεως ἐπί τοῦ ἐναντίου. ἐν ἐκείνοις δέ τό καί μηδέν τῶν ὄντων εἶναι. δόξα. τό δέ τήν τοιαύτην ποιότητα. ἤ ὕπαρξιν καθ' ἥν [111] . καθ' ὅ αὐτός ἐστιν. Προσεπινοητέον δέ τό κατά τόν ἡμέτερον λόγον μή ἔχειν λόγον· ὁμοίως καί νόησιν κατά τήν ἐν τοῖς νοεροῖς κτίσμασι· καί τά ἑξ῅ς δέ οὕτως ἐκδέχεσθαι χρή. οὔτε τό ἀγέννητον. ΕΙ΢ ΣΟ ΚΕΥΑΛΑΙΟΝ Δ' Οὐδέ ἐν τόπῳ ἐστίν: Ἀναγκαίως ὁ πατήρ διά τούτων προσησφαλίσατο τόν ἀκροατήν. ὡς οὔτε ἡ θεότης. ἐξ ὧν τό ταῦτα ὑποστήσαντα ἐννοοῦμεν καί οὐ τ῅ς αὐτοῦ φύσεως διά τούτων θέσιν τινά εἰσάγομεν· καί πάλιν ἀφαίρεσιν ποιοῦμεν τ῵ κατά μηδέν τούτων εἶναι λέγειν τό Θεῖον. ἀλλ’ ἐν τούτοις μέν τό εἶναι αὐτό ὑπέθετο. πόρρω Θεοῦ καί ἀλλότρια. διά τό ὑπέρ πάντα νοῦν τε καί λόγον. οἷον τό κραιπαλᾶν καί μηνιᾶν. τουτέστιν. νόησις. Οὐδέ ἕν οὐδέ ἑνότης: Διαφέρουσιν ἀλλήλων ἕν καί ἑνότης· τό μέν γάρ δηλοῖ τό ὑπερκείμενον. ὥστε μή ταῖς ἑξ῅ς ἀποφάσεσιν (≡14S_404≡> οἴεσθαι ὅλως μή εἶναι τό Θεῖον. οὔτε ἡ πατρότης οὐσίαν σημαίνουσι Θεοῦ. οὔτε υἱότης. οὔτε πατρότης. οὐδέν τῶν ὄντων γινώσκει Θεόν.

ὑποκαταβάς πάλιν λέγει. εἰ μή ὁ Τἱός». «ὁ εἰδώς τά πάντα πρίν γενέσεως αὐτῶν». Ἀνοίκειον γάρ τοῦτο Θε῵· οἱ γάρ ἄνθρωποι τά αἰσθητά ἤ διά θέας ἤ γεύσεως ἤ ἁφ῅ς νοοῦμεν τί εἰσί. (≡14S_410≡> ὡσανεί ἐκ τοῦ δυνάμει φωτός εἰς τό ἐνεργείᾳ φῶς μεταβάλλων ἐκ τῶν σχετικῶν εἰς ἄλληλα φῶς καί σκότος· οὔτε γάρ γνόφος ἐστίν. ὑπέρ τήν ἑαυτῶν φύσιν ἐκταθεῖναι ταῖς νοήσεσιν οὐ δύναται· εἰκότως οὖν εἰς ἑαυτά βλέποντα ἀγνοεῖ τήν θείαν φύσιν. καί ὅτι «οὐδείς γινώσκει τόν Θεόν ἦ ἐστιν». καί ἀλήθειαν τήν αὐτοαπολελυμένως καί ἀναιτίως ἀλήθειαν· τά δέ ἐφεξ῅ς. ἤγουν τά κτίσματα. οὕτως οὔτε ἐκ τοῦ ἐναντίου. 'οὐκ ἔστι σκότος. Οὐδέν οὖν ἐστι τῶν ἐξ αὐτοῦ. Ὁ δέ Θεός οὐδέ ἐξ ἑνός τρόπου τοιούτου οἶδε τά ὄντα. εἰς ἑαυτήν βλέπουσα. τά δέ νοητά ἀπό μαθήσεως ἤ διδασκαλίας ἤ ἐλλάμψεως καταλαμβάνομεν. ὅπερ ἐστίν αἰσθητῶς. ἀλλά γνῶσιν ἔχει τήν αὐτ῵ πρέπουσαν· τοῦτο γάρ αἰνίττεται τό ρητόν τό λέγον. Οἱ ἄγγελοι δέ γνωστικῶς αὐτά καί ἀΰλως γινώσκουσιν. καθ' ὅ αὐτή ἐστιν. Οὕτως οὖν καί ἡ θεία φύσις. Ἄλλως· Σά ὄντα. 'οὐκ ἔστι φῶς. οὐδέ ἀλήθεια'. Καί ἐκ τοῦ ἐναντίου ἐπάγει ὁ μέγας Διονύσιος καί φησιν. καί τό ἅγιον μέντοι Πνεῦμα οὕτως ὠνόμασται. οὔτε πολύ φῶς. ἀλλά καθ' ἕτερον γνώσεως τρόπον. ὅπερ δηλοῖ ὅτι οὐ κατά τόν λόγον τ῅ς γενέσεως τῶν ὄντων οἶδεν (≡14S_408≡> αὐτά ὁ Θεός. οὐδέ φῶς. ἵνα καί γινώσκῃ αὐτήν ὡς αὐτή ἐστιν· ἡμεῖς ἄνθρωποί ἐσμεν. δεύτερα αὐτοῦ. Σί δέ ἀνωτέρω εἰπών. τουτέστιν οὐκ οἶδεν ἐπιβάλλειν τοῖς αἰσθητοῖς αἰσθητῶς. ἐπειδή ὑπέρ πάντα τά ὄντα καί αὐτό τό εἶναι κέκτηται ὑπερουσίως· ἑτέρως γάρ οὐκ ἄν τις εἴποι ἀγνοεῖν τόν Θεόν τά ἑαυτοῦ κτίσματα. οὐχ ὡς ἡμεῖς αἰσθητῶς. Εἰς τό αὐτό. ΢ΦΟΛΙΑ ΕΙ΢ ΣΑ΢ ΕΠΙ΢ΣΟΛΑ΢ ΣΟΤ ΑΓΙΟΤ ΔΙΟΝΤ΢ΙΟΤ ΑΡΕΟΠΑΓΙΣΟΤ [112] . οὐδέ πλάνη. τήν δέ ὑπαρξιν τ῅ς ἀχράντου Σριάδος οὐκ ἴσμεν τί ἐστιν· οὐ γάρ ἐσμεν ἐκ τ῅ς οὐσίας αὐτ῅ς· οὕτως οὐδέ ὁ Θεός εἶδε τά ὄντα ἦ ἐστί. Οὕτως οὖν καί ὁ Θεός ἀσυγκρίτως καί ὑπεραναβεβηκότως. οὐκ οἶδεν ἐν ἑαυτῆ εἶναι τά ὄντα κατά τόν τ῅ς οὐσίας αὐτῶν λόγον· τοῦτο γάρ ἐδήλωσεν εἰπών. οὐδέ ἀλήθεια'. οὐδέ πλάνη ὡς ἐν οὐσίαις τῶν ἀγγέλων. καθ' ὅ αὐτή ἐστιν. Δυνατόν οὖν ἐπιχειροῦντα εἰπεῖν. ἀλλ' οὐκ ἔστι Πνεῦμα γνώριμον ἡμῖν ἤ ἀγγέλοις. οἷον ἐκ σκότους μεταβάλλων φῶς. ἀντί τοῦ. ὅτι τό μέν πρῶτον περί τοῦ ἀπολύτως φωτός λέγει. ἐκ τοῦ κατά δύναμιν πλάνην εἶναι εἰς ἀλήθειαν ἐνεργείᾳ μετέβαλε· πάντα γάρ ταῦτα. ὅτι οὔτε τῶν πρός τι. ἐξ αὐτοῦ προνοητικῶς ἐκφοιτήσαντα. «ᾖ ὄντα ἐστίν». οὐδέ αὐτός ὁ Θεός γινώσκει τά ὄντα ᾖ ὄντα ἐστί. ἤ ταῖς οὐσίαις ὡς οὐσίαις.ὑπάρχει· εἴρηται γάρ· «οὐδείς γινώσκει τόν Τἱόν. οὐδέν ἐστιν ὡς αὐτή. Ὅτι οὐδείς γινώσκει τήν ἄχραντον Σριάδα. καθώς ἡμεῖς οὐ γάρ ἐστί τι τῶν ὄντων ἤ κατ' αὐτά· κἄν γάρ αὐτός Πνεῦμα ὁ Θεός. οὐ μήν ταῖς οὐσίαις ἐπιβάλλων οἶδε τά ὄντα.