You are on page 1of 8

Bµi 7 thÝ nghiÖm vËt lý BKE-010

lµm quen Sö dông dông cô ®o ®iÖn


Kh¶o s¸t c¸c m¹ch ®iÖn mét chiÒu vµ xoay chiÒu

I.môc ®Ých thÝ nghiÖm NÕu hiÖu thÕ ta ®o ®−îc lµ U th× sai sè tuyÖt ®èi
1. Lµm quen vµ sö dông ®ång hå ®a n¨ng hiÖn cña phÐp ®o trùc tiÕp ®¹i l−îng U nµy lµ:
sè (Digital Multimeter) ®Ó ®o hiªô ®iÖn thÕ vµ ∆U = δ (%) . U + n . α (2)
c−êng ®é dßng ®iÖn trong c¸c m¹ch ®iÖn mét chiÒu Trong ®ã :
vµ xoay chiÒu, hoÆc ®o ®iÖn trë cña c¸c vËt dÉn. U : Gi¸ trÞ ®o ®−îc, chØ thÞ trªn ®ång hå.
2. Kh¶o s¸t sù phô thuéc nhiÖt ®é cña ®iÖn trë kim δ (%) : CÊp chÝnh x¸c cña thang ®o
lo¹i b»ng c¸ch vÏ ®−êng ®Æc tr−ng v«n-ampe cña
bãng ®Ìn d©y tãc. Tõ ®ã x¸c ®Þnh nhiÖt ®é cña d©y α : §é ph©n gi¶i cña thang ®o.
tãc bãng ®Ìn. n = 1 4 3 ( quy ®Þnh theo tõng thang ®o bëi nhµ
3. Kh¶o s¸t c¸c m¹ch ®iÖn RC vµ RL cã dßng s¶n xuÊt ).C¸ch tÝnh t−¬ng tù ®èi víi c¸c thang ®o
xoay chiÒu ®Ó kiÓm chøng ph−¬ng ph¸p gi¶n ®å thÕ vµ dßng kh¸c.
vect¬ Fresnel, ®ång thêi dùa vµo ®Þnh luËt Ohm ®èi C¸c thang ®o thÕ vµ dßng cã ®é nh¹y cao nhÊt
víi dßng xoay chiÒu ®Ó x¸c ®Þnh tæng trë, c¶m th−êng lµ 200mV vµ 200µA hoÆc 2mA, ®−îc dïng
kh¸ng vµ dung kh¸ng cña c¸c m¹ch ®iÖn. Tõ ®ã ®Ó ®o c¸c hiÖu thÕ vµ dßng ®iÖn mét chiÒu rÊt nhá.
x¸c ®Þnh ®iÖn dung cña tô ®iÖn vµ hÖ sè tù c¶m cña CÇn rÊt thËn träng khi sö dông c¸c thang ®o nµy.
cuén d©y dÉn. NÕu v« ý ®Ó hiÖu thÕ hoÆc dßng ®iÖn lín gÊp 5-10
lÇn gi¸ trÞ thang ®o nµy, cã thÓ g©y ra h− háng trÇm
II. Dông cô träng cho ®ång hå. V× vËy, c¸c quy t¾c nhÊt thiÕt
2 ®ång hå ®a n¨ng hiÖn sè kiÓu DT9205 ; ph¶i tu©n thñ khi sö dông ®ång hå v¹n n¨ng hiÖn
1 bãng ®Ìn d©y tãc 12V-3W ; sè lµ :
1 mÉu ®iÖn trë Rx ; 1.Kh«ng bao giê ®−îc phÐp chuyÓn ®æi thang
1 mÉu tô ®iÖn Cx ; ®o khi ®ang cã ®iÖn ë ®Çu ®o.
1 mÉu cuén c¶m Lx ; 2.Kh«ng ¸p ®Æt ®iÖn ¸p, dßng ®iÖn v−ît qu¸ gi¸
1 b¶ng l¾p r¸p m¹ch ®iÖn ; trÞ thang ®o. Tr−êng hîp ®¹i l−îng ®o ch−a biÕt, th×
6 d©y dÉn nèi m¹ch dµi 60cm ; h·y ®o th¨m dß b»ng thang ®o lín nhÊt, råi rót ®iÖn
1 nguån cung cÊp ®iÖn 12V-3A/AC-DC ra ®Ó chän thang thÝch hîp.
3. §Ó ®o c−êng ®é dßng ®iÖn nhá ch¹y trong
III. C¬ së lý thuyÕt ®o¹n m¹ch, ta dïng hai d©y ®o c¾m vµo hai lç
1. Giíi thiÖu c¸ch sö dông ®ång hå ®a n¨ng “COM “(lç chung ) vµ lç “A” trªn ®ång hå. Hai ®Çu
hiÖn sè kiÓu DT 9202 cèt cßn l¹i cña d©y ®o ®−îc m¾c nèi tiÕp víi ®o¹n
§ång hå v¹n n¨ng hiÖn sè lµ lo¹i dông cô ®o cã m¹ch. ChuyÓn m¹ch chän thang ®o ®−îc vÆn vÒ
®é chÝnh x¸c cao vµ nhiÒu tÝnh n¨ng −u viÖt h¬n c¸c vÞ trÝ thuéc gi¶i ®o DCA ®Ó ®o dßng ®iÖn mét
h¼n lo¹i ®ång hå chØ thÞ kim tr−íc ®©y, ®−îc dïng chiÒu, ACA ®Ó ®o dßng xoay chiÒu. Sau lç “A” bªn
®Ó ®o hiÖu thÕ vµ c−êng ®é dßng ®iÖn mét chiÒu, trong ®ång hå cã cÇu ch× bµo vÖ, nÕu dßng ®iÖn ®o
xoay chiÒu, ®iÖn trë, ®iÖn dung cña tô ®iÖn....Nhê v−ît qu¸ gi¸ trÞ thang ®o, lËp tøc cÇu ch× bÞ thiªu
mét nóm chuyÓn m¹ch chän thang ®o, ta cã thÓ ch¸y, tÊt c¶ c¸c thang ®o dßng ®iÖn nhá ng−ng
chän thang thÝch hîp víi ®¹i l−îng cÇn ®o. ho¹t ®éng cho ®Õn khi mét cÇu ch× míi ®−îc thay.
Th«ng th−êng mét ®ång hå v¹n n¨ng hiÖn sè §iÒu tai h¹i t−¬ng tù còng x¶y ra nÕu chóng ta m¾c
lo¹i 3 1/2 digit cã 2000 ®iÓm ®o ( tõ 0 ®Õn 1999) . Ampe kÕ song song víi hai ®Çu ®o¹n m¹ch cã hiÖu
Gi¶ sö ta chän thang ®o hiÖu thÕ mét chiÒu DCV thÕ.
20V, th× ®¹i l−îng : Hy rÊt thËn träng khi sö dông c¸c thang ®o
20V dßng, kh«ng ®Ó ch¸y cÇu ch× !
α= = 0,01.V (1)
2000 4. §Ó ®o c−êng ®é dßng ®iÖn lín 0-10A, ta
®−îc gäi lµ ®é ph©n gi¶i cña thang ®o. dïng hai d©y ®o c¾m vµo hai lç “COM “(lç chung )
vµ lç “10A” ( hoÆc 20A ) trªn ®ång hå. Hai ®Çu cèt
cßn l¹i cña d©y ®o ®−îc m¾c nèi tiÕp víi ®o¹n
A B, B §1
m¹ch. ChuyÓn m¹ch chän thang ®o ®−îc vÆn vÒ vÞ
trÝ DCA-10A ®Ó ®o dßng mét chiÒu, ACA-10A ®Ó ®o
+ I
dßng xoay chiÒu. Sau lç 10A( hoÆc 20A), bªn trong +
P
®ång hå kh«ng cã cÇu ch× b¶o vÖ, nÕu bÞ ®o¶n Un V §
m¹ch th−êng g©y ch¸y, næ ë m¹ch ®iÖn ngoµi hoÆc
-
ë nguån ®iÖn. A +
Tãm l¹i : chän thang ®o ®óng, vµ kh«ng nhÇm E C
§2
lÉn khi thao t¸c ®o thÕ vµ dßng lµ hai yÕu tè quyÕt H×nh 2
®Þnh b¶o vÖ an toµn cho ®ång hå.
Theo ®Þnh luËt ¤m ®èi víi m¹ch ®iÖn mét chiÒu,
5. §Ó ®o hiÖu thÕ mét chiÒu, xoay chiÒu,hoÆc ®o
c−êng ®é dßng ®iÖn I ch¹y qua ®o¹n m¹ch tû lÖ víi
®iÖn trë, ta dïng hai d©y ®o c¾m vµo hai lç “COM “
(lç chung ) vµ lç “Vς” trªn mÆt ®ång hå. Hai ®Çu cã hiÖu ®iÖn thÕ U gi÷a hai ®Çu ®o¹n m¹ch vµ tû lÖ
má kÑp c¸ sÊu cßn l¹i cña d©y ®o ®−îc m¾c song nghÞch víi ®iÖn trë R cña ®o¹n m¹ch :
song víi ®o¹n m¹ch. ChuyÓn m¹ch chän thang ®o U
I = (3)
®−îc vÆn vÒ c¸c vÞ trÝ thuéc gi¶i ®o DCV ®Ó ®o hiÖu R
thÕ mét chiÒu, ACV ®Ó ®o hiÖu thÕ xoay chiÒu,vµ NÕu R kh«ng ®æi th× I tû lÖ bËc nhÊt víi U. §å
ς ®Ó ®o ®iÖn trë. thÞ I =f (U) - gäi lµ ®Æc tuyÕn v«n-ampe, cã d¹ng
®−êng th¼ng qua gèc to¹ ®é víi hÖ sè gãc :
1
digital multimeter tgα = =G (4)
OFF R
DT 9202 trong ®ã G lµ ®é dÉn ®iÖn cña ®o¹n m¹ch.
ON
Nh−ng do hiÖu øng Jun-Lenx¬, l−îng nhiÖt Q to¶

1.289 ra trªn ®iÖn trë R trong thêi gian τ b»ng :


Q = R I2 τ (5)
L−îng nhiÖt nµy lµm t¨ng nhiÖt ®é vµ do ®ã lµm
2K 20K 2M 20M Ω
thay ®æi ®iÖn trë cña ®o¹n m¹ch. V× d©y tãc bãng
200 200M
2m 200m ®Ìn § lµm tõ Vonfram, nªn ®iÖn trë R cña nã thay
ACA 20m X 2 DCV ®æi theo nhiÖt ®é t theo c«ng thøc :
200m
20
20
200 (
R t = R 0 1 + α .t + β t 2 ) (6)
20 1000
200m 700 víi Rt lµ ®iÖn trë ë t 0 C vµ R 0 lµ ®iÖn trë ë 0 0 C , cßn
20m 200 α = 4,82.10-3 K-1 vµ β = 6,76 .10-7 K-2 , lµ c¸c hÖ
DCA 2m 20 ACV
20µ 2
sè nhiÖt cña ®iÖn trë cña Vonfram.
2µ 200n 2n 200m KÕt qu¶ lµ c−êng ®é dßng ®iÖn I ch¹y qua d©y
Cx F hFE
tãc ®Ìn § kh«ng t¨ng tû lÖ tuyÕn tÝnh theo hiÖu ®iÖn
thÕ U gi÷a hai ®Çu d©y tãc ®Ìn n÷a. §Æc tuyÕn
20A A COM V/Ω
v«n-ampe I =f (U) cña bãng ®Ìn d©y tãc cã d¹ng
®−êng cong. Gäi R p lµ ®iÖn trë cña d©y tãc ®Ìn ë
2. Kh¶o s¸t m¹ch ®iÖn mét chiÒu
nhiÖt ®é phßng t p . Khi ®ã tõ (6) ta suy ra :
XÐt m¹ch ®iÖn gåm nguån ®iÖn mét chiÒu Un
cung cÊp ®iÖn cho bãng ®Ìn d©y tãc § cã ®iÖn trë Rp
R0 = (7)
R (H×nh 2). §iÖn ¸p ra cña nguån ®iÖn Un cã thÓ 1 + α .t p + β .t p2
thay ®æi ®−îc nhê biÕn trë nóm xoay P. HiÖu ®iÖn Gi¶i ph−¬ng tr×nh (6) ®èi víi t, céng thªm 273K
thÕ U gi÷a hai ®Çu bãng ®Ìn § ®o b»ng v«nkÕ mét ta x¸c ®Þnh ®−îc nhiÖt ®é tuyÖt ®èi cña d©y tãc ®Ìn:
chiÒu V, vµ c−êng ®é dßng ®iÖn I ch¹y qua bãng
1  2 R  
®Ìn ®o b»ng ampekÕ mét chiÒu A . T = 273 +  α + 4 β  t − 1 − α  (8)
2β   R0  

2
trong ®ã ®iÖn trë R p vµ R t tÝnh theo c«ng thøc (3) vµ Z lµ tæng trë cña m¹ch R-C ®èi víi dßng ®iÖn
xoay chiÒu tÇn sè f :
víi I lµ dßng ®iÖn mét chiÒu ch¹y qua d©y tãc ®Ìn
§ vµ U lµ hiÖu ®iÖn thÕ t−¬ng øng gi÷a hai ®Çu d©y Z= R 2 + ZC2 (17)
tãc ®Ìn. Chia hai vÕ cña (15) cho 2 , ta nhËn ®−îc ®Þnh
luËt ¤m ®èi víi m¹ch ®iÖn xoay chiÒu R-C :
3. Kh¶o s¸t m¹ch ®iÖn xoay chiÒu R-C
§Æt hiÖu ®iÖn thÕ xoay chiÒu u cã tÇn sè f vµo hai I = U (18)
Z
®Çu m¹ch ®iÖn gåm tô ®iÖn cã ®iÖn dung C m¾c trong ®ã U vµ I lµ gi¸ trÞ hiÖu dông cña hiÖu ®iÖn
nèi tiÕp víi ®iÖn trë thuÇn R (H×nh 3). thÕ vµ c−êng ®é dßng xoay chiÒu trong m¹ch R-C cã
thÓ ®o b»ng ®ång hå ®a n¨ng hiÖn sè.
A B
C 4. Kh¶o s¸t m¹ch ®iÖn xoay chiÒu R-L
§Æt hiÖu ®iÖn thÕ xoay chiÒu u cã tÇn sè f vµo
~U V A hai ®Çu m¹ch ®iÖn gåm cuén d©y dÉn cã ®iÖn trë
thuÇn r vµ hÖ sè tù c¶m L m¾c nèi tiÕp víi ®iÖn
R trë R (H×nh 5).
E C
A B
H×nh 3
L,r
Gi¶ sö dßng ®iÖn xoay chiÒu ch¹y trong m¹ch ë
thêi ®iÓm t cã d¹ng : ~U V A
i = I 0 .sin 2πf . t (9)
Khi ®ã : u = uR + u C (10) R
V× uR cïng pha víi i , cßn uC chËm pha π / 2 so E C
víi i , nªn ta cã thÓ viÕt : H×nh 5
π
u = U 0 R .sin 2πf . t + U 0C .sin( 2πf . t − ) (11)
2 Gi¶ sö dßng ®iÖn xoay chiÒu ch¹y trong ®o¹n
m¹ch ë thêi ®iÓm t cã d¹ng :
i = I0 .sin 2πf . t
U 0R I0
Khi ®ã : u = uR + ur +uL (19)
ϕ
V× uR vµ ur cïng pha víi i , cßn uL nhanh pha π/2
so víi i, nªn ta cã thÓ viÕt :
u = UoR.sin 2πf.t +Uor . sin 2πf.t + UoL .sin (2πf.t+π/2)
U 0C U0
(20)
T−¬ng tù trªn, ¸p dông gi¶n ®å vect¬ Fresnel
H×nh 4
(H×nh 6), ta t×m ®−îc :
u = U0.sin (2 πf . t + ϕ ) (21)
¸p dông gi¶n ®å vect¬ Fresnel (H×nh 4), ta t×m ®−îc
d¹ng cña hiÖu ®iÖn thÕ xoay chiÒu u :
víi U0 = (U oR + U or ) 2 + U 2 oL (22)
u = U 0 .sin( 2πf . t + ϕ ) (12)

víi U 0 = U 02R + U 02C (13) U oL 2πf .L


tgϕ = = (23)
tg ϕ = -
U 0C
= -
1
(14) U oR + U or R+r
U0 R 2πf .CR
I0 Thay U0R= I0.R , U0r= I0.r vµ U0L =I0 .2πf.L vµo
Thay U 0 R = I 0 R vµ U 0C = I 0 Z C =
2πf .C (22), ta cã biÓu thøc :
vµo (13), ta cã biÓu thøc :
U 0 = I 0 ( R + r ) 2 + Z L2 = I0 .Z (24)
U 0 = I 0 R 2 + Z C2 = I 0 Z (15)
víi ZC lµ dung kh¸ng cña tô ®iÖn :
1 víi ZL lµ c¶m kh¸ng cña cuén d©y dÉn :
ZC = (16)
2πf .C ZL = 2πf .L (25)

3
kim chØ thÞ cña nã dÞch chuyÓn ®Òu ®Æn trªn toµn
thang ®o ( 0 –12V) lµ ®¹t yªu cÇu.
U0 U0L
UL - VÆn tr¶ l¹i nóm xoay P vÒ vÞ trÝ tËn cïng bªn
ϕ tr¸i. BÊm kho¸ K ®Ó t¾t bé nguån .
I
UR Ur
2. VÏ ®Æc tuyÕn v«n-ampe cña bãng ®Ìn d©y tãc.
H×nh 6 a. M¾c m¹ch ®iÖn trªn b¶ng l¾p r¸p theo s¬
®å h×nh 2. Bé nguån ®iÖn 12V-3A/AC-DC cung cÊp
vµ Z lµ tæng trë cña m¹ch R-L ®èi víi dßng ®iÖn ®iÖn ¸p mét chiÒu biÕn ®æi 0÷12V (lÊy trªn hai cùc
xoay chiÒu tÇn sè f : ±12V cña nã) cho bãng ®Ìn d©y tãc § (12V- 3W).
Dïng hai ®ång hå ®a n¨ng hiÖn sè DT9202 lµm
Z = ( R + r ) 2 + Z L2 (26) v«nkÕ mét chiÒu V vµ ampekÕ mét chiÒu A .
Chia hai vÕ cña (24) cho 2 , ta nhËn ®−îc ®Þnh b. Chän thang ®o cho hai ®ång hå :
luËt ¤m ®èi víi m¹ch ®iÖn xoay chiÒu R-L :  V«nkÕ V ®Æt ë thang ®o mét chiÒu
U DCV20V. Lç "V/ Ω " lµ cùc d−¬ng (+), lç "COM"
I = (27)
Z lµ cùc ©m (−) cña von kÕ. Sö dông hai d©y ®o
trong ®ã U vµ I lµ gi¸ trÞ hiÖu dông cña hiÖu ®iÖn cã hai ®Çu phÝch ( hoÆc cã má kÑp c¸ sÊu) ®Ó
thÕ vµ c−êng ®é dßng xoay chiÒu trong m¹ch R-L cã nèi von kÕ song song víi m¹ch ®iÖn
thÓ ®o b»ng ®ång hå ®a n¨ng hiÖn sè.  AmpekÕ A ®Æt ë thang ®o mét chiÒu DCA
10A. Lç “20A" lµ cùc d−¬ng (+), lç "COM" lµ cùc
IV. Tr×nh tù thÝ nghiÖm ©m (−). Sö dông hai d©y ®o cã hai ®Çu cèt ®Ó
1. KiÓm tra ho¹t ®éng cña bé nguån ®iÖn 12V-3A m¾c Ampe kÕ nèi tiÕp víi m¹ch ®iÖn.
(AC-DC POWER SUPPLY)
Sau khi thiÕt lËp xong, Mêi thµy gi¸o kiÓm tra m¹ch ®iÖn
tr−íc khi cÊp ®iÖn cho m¹ch. BÊm khãa K trªn mÆt
nguån ®iÖn 12V-3A bé nguån: ®Ìn LED ph¸t s¸ng, b¸o hiÖu s½n sµng
AC-DC POWER SUPPLY P ho¹t ®éng .

A V 0 c. TiÕn hµnh ®o : BÊm nóm "ON/OFF" trªn


v«nkÕ V vµ ampekÕ A, cho chóng ho¹t ®éng .
~12V +12V − K VÆn tõ tõ nóm xoay P cña bé nguån ®Ó ®iÒu
chØnh hiÖu ®iÖn thÕ U( chØ trªn v«nkÕ hiÖn sè V )
t¨ng dÇn tõng v«n mét, tõ 0 ®Õn 10V. §äc vµ ghi
H×nh 7
c¸c gi¸ trÞ c−êng ®é dßng ®iÖn I t−¬ng øng ( chØ

Bé nguån ®iÖn 12V-3A/AC-DC (H×nh 7) cã thÓ trªn von kÕ sè A ) vµo b¶ng 1 .


cung cÊp : d. KÕt thóc phÐp ®o : VÆn nhÑ nóm xoay P vÒ
 §iÖn ¸p mét chiÒu 0÷12V ®−îc lÊy ra tõ hai cäc tËn cïng bªn tr¸i, BÊm kho¸ K ®Ó t¾t bé nguån.
BÊm c¸c nóm "ON/OFF" trªn hai ®ång hå ®Ó t¾t
®Êu d©y 612V phÝa ph¶i, cung cÊp dßng tèi ®a 3A,
®iÖn cho chóng .
cã thÓ ®iÒu chØnh liªn tôc nhê nóm xoay P. Hai
®ång hå A vµ V l¾p trªn mÆt bé nguån dïng chØ thÞ
3. X¸c ®Þnh nhiÖt ®é nãng s¸ng cña d©y tãc ®Ìn.
gÇn ®óng ®iÖn ¸p vµ dßng ®iÖn ra (>1,5%).
 §iÖn ¸p xoay chiÒu cè ®Þnh ~12V lÊy ra tõ hai §Ó x¸c ®Þnh nhiÖt ®é nãng s¸ng cña d©y tãc
lç ®Êu d©y phÝa tr¸i. ®Ìn, ta ph¶i ®o ®iÖn trë cóa d©y tãc ®Ìn ë nhiÖt ®é
 KiÓm tra ho¹t ®éng cña bé nguån b»ng c¸ch : phßng. Th¸o v«nkÕ V ra khái m¹ch ®iÖn , vÆn
- C¾m phÝch lÊy ®iÖn cña bé nguån nµy vµo æ chuyÓn m¹ch chän thang ®o cña nã vÒ vÞ trÝ “200ς”
®iÖn xoay chiÒu ~220V trªn bµn thÝ nghiÖm. dïng nã lµm «mkÕ ®Ó ®o ®iÖn trë. C¸c cùc "V/ Ω "
- BÊm kho¸ K trªn mÆt bé nguån : ®Ìn LED cña vµ "COM" cña «mkÕ ®−îc nèi víi hai ®Çu cña
nã ph¸t s¸ng b¸o hiÖu s½n sµng ho¹t ®éng. bãng ®Ìn §.
- VÆn tõ tõ nóm xoay P theo chiÒu kim ®ång hå BÊm nóm "ON" trªn mÆt «mkÕ , ®äc gi¸ trÞ ®iÖn trë
®ång thêi quan s¸t v«nkÕ V trªn mÆt bé nguån. NÕu d©y tãc ®Ìn vµ ghi vµo b¶ng 1. §äc vµ ghi gi¸ trÞ

4
nhiÖt ®é phßng tp trªn nhiÖt kÕ 0÷1000C vµo b¶ng b. Chó ý : Gi÷ nguyªn vÞ trÝ thang ®o cña
1. BÊm nóm "OFF" ®Ó t¾t ®iÖn cho ¤mkÕ . v«nkÕ xoay chiÒu V vµ ampekÕ xoay chiÒu A nh−
Ghi vµo b¶ng 1 : gi¸ trÞ giíi h¹n, ®é nh¹y, cÊp trong thÝ nghiÖm kh¶o s¸t m¹ch ®iÖn RC nªu trªn.
chÝnh x¸c vµ sè n qui ®Þnh ®èi víi thang ®o ®· chän Mêi thµy gi¸o kiÓm tra m¹ch ®iÖn tr−íc khi nèi
trªn v«nkÕ V vµ ampekÕ A (xem b¶ng c¸c th«ng sè m¹ch ®iÖn cÇn ®o víi bé nguån 12V-3A/AC-DC.
kü thuËt cña ®ång hå hiÖn sè DT 9202 ë trang cuèi
cña tËp tµi liÖu nµy). c. TiÕn hµnh ®o : BÊm nóm "ON/OFF" trªn
mÆt v«nkÕ V vµ ampekÕ A, cho chóng ho¹t ®éng .
4. X¸c ®Þnh ®iÖn dung cña tô ®iÖn trong m¹ch RC BÊm kho¸ K cña bé nguån. Quan s¸t ,®äc vµ ghi
a. M¾c m¹ch ®iÖn: M¾c tô ®iÖn C vµ ®iÖn trë R gi¸ trÞ c−êng ®é dßng ®iÖn chØ trªn Ampe kÕ A vµo
vµo b¶ng ®iÖn nh− trªn s¬ ®å h×nh 3. §iÖn ¸p xoay b¶ng 3.
chiÒu ~12V ®−îc lÊy tõ hai lç ra xoay chiÒu ~12V Dïng v«nkÕ V lÇn l−ît ®o c¸c gi¸ trÞ hiÖu ®iÖn
trªn mÆt bé nguån ®Ó cung cÊp cho m¹ch ®iÖn. thÕ hiÖu dông U ë hai ®Çu ®o¹n m¹ch, UR gi÷a hai
TiÕp tôc dïng hai ®ång hå ®a n¨ng hiÖn sè DT9202 ®Çu ®iÖn trë thuÇn R , vµ UL gi÷a hai ®Çu cuén d©y
lµm v«nkÕ vµ ampekÕ xoay chiÒu . dÉn L, ®äc vµ ghi vµo b¶ng 2.
b. Chän thang ®o cho hai ®ång hå : d. KÕt thóc phÐp ®o : BÊm kho¸ K ®Ó t¾t bé
 V«nkÕ V ®Æt ë thang ®o xoay chiÒu ACV 20V, nguån. BÊm c¸c nóm "ON/OFF" trªn hai ®ång hå
m¾c song song víi c¸c ®o¹n m¹ch cÇn ®o. ®Ó t¾t ®iÖn cho chóng .
 AmpekÕ A ®Æt ë thang ®o xoay chiÒu ACA e. Th¸o v«nkÕ V ra khái m¹ch ®iÖn , vÆn
200mA, Hai d©y ®o c¾m vµo 2 lç “COM” vµ “A”, råi chuyÓn m¹ch chän thang ®o cña nã vÒ vÞ trÝ “200ς”
m¾c nèi tiÕp xen vµo m¹ch ®iÖn gi÷a R vµ C b»ng hoÆc “2k“ dïng nã lµm «mkÕ ®Ó ®o ®iÖn trë thuÇn r
hai ®Çu cèt( H×nh 3 ) cña cuén d©y. C¸c cùc "V/ Ω " vµ "COM" cña
Sau khi thiÕt lËp xong, Mêi thµy gi¸o kiÓm tra «mkÕ ®−îc nèi víi hai ®Çu cña cuén d©y L.
m¹ch ®iÖn tr−íc khi cÊp ®iÖn cho m¹ch. BÊm nóm "ON" trªn mÆt «mkÕ , ®äc gi¸ trÞ ®iÖn trë
r cña cuén d©y vµ ghi vµo b¶ng 3.
c. TiÕn hµnh ®o : BÊm nóm "ON/OFF" trªn Sau ®ã, bÊm nóm "ON/OFF" t¾t ®iÖn cho «mkÕ
mÆt v«nkÕ V vµ ampekÕ A, cho chóng ho¹t ®éng . Ghi vµo b¶ng 3 : gi¸ trÞ giíi h¹n, ®é nh¹y, cÊp
BÊm kho¸ K cña bé nguån. Quan s¸t ,®äc vµ ghi chÝnh x¸c vµ sè n ®−îc qui ®Þnh ®èi víi thang ®o ®·
gi¸ trÞ c−êng ®é dßng ®iÖn chØ trªn Ampe kÕ A vµo chän trªn v«nkÕ V, ampekÕ A vµ «mkÕ Ω .
b¶ng 2.
Dïng v«nkÕ V lÇn l−ît ®o c¸c gi¸ trÞ hiÖu ®iÖn V. TÝnh to¸n kÕt qu¶ ®o
thÕ hiÖu dông U ë hai ®Çu ®o¹n m¹ch, UR gi÷a hai
1. Dùa vµo c¸c cÆp gi¸ trÞ cña I, U t−¬ng øng, vµ
®Çu ®iÖn trë thuÇn R , vµ UC gi÷a hai ®Çu tô ®iÖn
c¸c gi¸ trÞ Rp vµ tp thu ®−îc trong b¶ng 1, h·y :
C, ®äc vµ ghi vµo b¶ng 2.
 vÏ ®Æc tuyÕn v«n-ampe I = f(U) cña bãng
d. KÕt thóc phÐp ®o : BÊm kho¸ K ®Ó t¾t bé
®Ìn d©y tãc.
nguån. BÊm c¸c nóm "ON/OFF" trªn hai ®ång hå
 X¸c ®Þnh nhiÖt ®é T cña d©y tãc ®Ìn § nãng
®Ó t¾t ®iÖn cho chóng .
s¸ng khi gi÷a hai cùc cña ®Ìn cã hiÖu ®iÖn thÕ
Ghi vµo b¶ng 2 : gi¸ trÞ giíi h¹n, ®é nh¹y, cÊp
U = 10V dùa theo c¸c c«ng thøc (3), (7) vµ
chÝnh x¸c vµ sè n qui ®Þnh ®èi víi thang ®o ®· chän
(8).
trªn v«nkÕ vµ ampekÕ.
2. Dùa vµo c¸c gi¸ trÞ I , U , UR , UC ®o ®−îc trong
5. X¸c ®Þnh hÖ sè tù c¶m L cña cuén d©y dÉn b¶ng 2 ®Ó x¸c ®Þnh :
trong m¹ch RL U
 tæng trë Z = R 2 + Z C2 =
I
a. M¾c m¹ch ®iÖn : M¾c cuén d©y dÉn cã ®iÖn
UR
trë thuÇn r, hÖ sè tù c¶m L nèi tiÕp víi ®iÖn trë R  ®iÖn trë thuÇn R=
I
vµo b¶ng l¾p r¸p m¹ch ®iÖn theo s¬ ®å h×nh 5. §iÖn
UC
¸p xoay chiÒu ~12V ®−îc lÊy tõ hai lç ra xoay  dung kh¸ng ZC =
I
chiÒu ~12V trªn mÆt bé nguån ®Ó cung cÊp cho
1 I
m¹ch ®iÖn. VÉn dïng hai ®ång hå ®a n¨ng hiÖn sè  ®iÖn dung C = =
2π .f .Z C 2π .f .U C
DT9202 lµm v«nkÕ vµ ampekÕ xoay chiÒu .
víi f = 50Hz ± 1% lµ tÇn sè l−íi ®iÖn quèc gia.

5
xoay chiÒu vµ hiÖu ®iÖn thÕ xoay chiÒu trong m¹ch
3. Dùa vµo c¸c gi¸ trÞ ®o ®−îc cña U, I vµ R ®o RLC kh«ng ph©n nh¸nh.
®−îc trong m¹ch RL ®Ó x¸c ®Þnh : Tõ ®ã suy ra biÓu thøc x¸c ®Þnh tæng trë cña
 tæng trë Z = U/I m¹ch RLC. §iÒu kiÖn ®Ó c−êng ®é dßng ®iÖn trong
 c¶m kh¸ng m¹ch RLC ®¹t cùc ®¹i ?
Z L = Z 2 − (R + r) 2 4. Tr×nh bÇy c¸ch x¸c ®Þnh ®iÖn dung C cña tô
 hÖ sè tù c¶m ®iÖn vµ hÖ sè tù c¶m L cña cuén d©y dÉn theo
ZL ph−¬ng ph¸p v«n-ampe ®èi víi dßng xoay chiÒu .
L= 5. Nãi râ c¸ch x¸c ®Þnh sai sè tuyÖt ®èi cña
2πf
víi f = 50Hz ± 1% lµ tÇn sè l−íi ®iÖn quèc gia. c−êng ®é dßng ®iÖn vµ cña hiÖu ®iÖn thÕ ®o trùc
tiÕp trªn c¸c ®ång hå ®a n¨ng hiÖn sè .
VI. C©u hái kiÓm tra 6. Dùa vµo c«ng thøc tÝnh C vµ L chøng minh c¸c
1. Ph¸t biÓu vµ viÕt biÓu thøc cña ®Þnh luËt ¤m ®èi biÓu thøc tÝnh sai sè t−¬ng ®èi cña ®iÖn dung C vµ
víi dßng ®iÖn kh«ng ®æi. cña hÖ sè tù c¶m L cã d¹ng :
T¹i sao ®Æc tuyÕn v«n-ampe I = f (U) cña bãng ∆C ∆I ∆π ∆f ∆UC
= + + +
®Ìn d©y tãc kh«ng ph¶i lµ ®−êng th¼ng ? C I π f UC
2. Nªu râ quan hÖ vÒ tÇn sè, pha vµ biªn ®é ∆L U . ∆U + Z .U . ∆I + R. ∆R ∆π ∆f
= + +
gi÷a c−êng ®é dßng ®iÖn xoay chiÒu vµ hiÖu ®iÖn L I 2 .( Z 2 − R 2 ) π f
thÕ xoay chiÒu trong ®o¹n m¹ch : U
- chØ chøa ®iÖn trë thuÇn R ;
trong ®ã Z=
I
- chØ chøa tô ®iÖn cã ®iÖn dung C ;
- chØ chøa cuén d©y dÉn cã hÖ sè tù c¶m L .
3. Dïng gi¶n ®å vect¬ Fresnel, thiÕt lËp quan hÖ
vÒ tÇn sè, pha vµ biªn ®é gi÷a c−êng ®é dßng ®iÖn

Phô lôc : B¶ng th«ng sè kü thuËt ®ång hå v¹n n¨ng DT-9202


Chøc n¨ng Thang δ n Chøc n¨ng Thang ®o δ n
®o
200mV 200mV
DCV 2V ACV 2V
HiÖu ®iÖn thÕ 20V 0,5% 1 HiÖu ®iÖn thÕ 20V 0,8% 3
mét chiÒu 200V xoay chiÒu 200V
1000V 0,8% 2 700 1,2% 3
2mA 2mA
DCA 20mA 0,8% 1 ACA 20mA 1% 3
C−êng ®é dßng C−êng ®é dßng
200mA 1,2% 1 200mA 1,8% 3
mét chiÒu xoay chiÒu
20A 2% 5 20A 3% 7
200Ω 2nF
2KΩ 20nF
Ω 20KΩ 0,8% 1 C 200nF 2,5% 3
§iÖn trë 2MΩ §iÖn dung 2µF
20MΩ 1% 2 20µF
200MΩ 5% 10

6
B¸o c¸o thÝ nghiÖm
sö dông dông cô ®o ®iÖn
kh¶o s¸t m¹ch ®iªn mét chiÒu, xoay chiÒu

Tr−êng ........................................ X¸c nhËn cña thµy gi¸o


Líp ...................Tæ .....................
Hä tªn .........................................
I. Môc ®Ých thÝ nghiÖm
.........................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................
.…………………………………………………………………………………………………………………………
…………...........................................................................................................................................................
.…………………………………………………………………………………………………………………………

II. KÕt qu¶ thÝ nghiÖm


1. B¶ng 1 : §o ®Æc tr−ng Von Ampe cña d©y tãc bãng ®Ìn

Von kÕ V : Ampe kÕ A : ¤m kÕ
Um = ............... α = .............. Im = ................. α = ................. Rm = ............... α = .................
δU = ...................n = .............. δI = ................ n = ............... δR = ............... n = .................
tP =.................( 0C ) RP = ................( Ω )
U I U I U I U I
(V) (A) (V) (A) (V) (A) (V) (A)

1 ................. 4 .............. 7 ................ 10 ..............


2 ................. 5 .............. 8 ................. 11 ...............
3 ................. 6 ................ 9 ............... 12 ...............

2. B¶ng 2 : Kh¶o s¸t M¹ch R-C

Von kÕ V : Ampe kÕ A :
Um = ........... α = ..............δU = ............ n = ........ Im = ............ α =.......... δI = ........... n = .........

I U UR UC Z R ZC C
(mA) (V) (V) (V)

7
3. B¶ng 3 : Kh¶o s¸t M¹ch R-L
¤m kÕ
Rm = .................. α = ...................... .R = ....................... n = .........................RP = .............
.................

I U UR UL Z R ZL L
(mA) (V) (V) (V)

4.VÏ ®Æc tr−ng Von Ampe cña d©y tãc ®Ìn

5. TÝnh to¸n kÕt qu¶ : (Theo môc IV )


.........................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................
.................................................……………………………………………………………………………