You are on page 1of 8

VLKT - ViÖn VËt lý Kü thuËt- §HBK Hµ néi.

ThÝ nghiÖm vËt lý- BKE-090


Kh¶o s¸t ®Æc tÝnh cña diode vµ transistor
Dông cô:
gäi lµ b¸n dÉn lo¹i N, cã ne >> np.
1. Bé thÝ nghiÖm VËt lý MC - 957.
Còng t−¬ng tù nh− thÕ, nÕu ta pha t¹p vµo
2. Mét Diode vµ mét Transistor npn.
tinh thÓ Silic c¸c nguyªn tö thuéc nhãm 3, ch¼ng
3. Hai ®iÖn trë 820Ω vµ 100k Ω.
h¹n Gallium ( Ga), chØ cã 3 electron líp ngoµi
4.Bé d©y nèi m¹ch ®iÖn ( 9 d©y )
cïng. Khi liªn kÕt víi 4 nguyªn tö Si xung quanh,
I. C¬ së lý thuyÕt Ga bÞ thiÕu 1 electron , t¹o ra mét nót khuyÕt, hay
mét lç trèng liªn kÕt. Nã cã thÓ b¾t mét electron
1.®Æc tÝnh chØnh l−u cña Diode b¸n dÉn.
cña nguyªn tö Si ë xung quanh, trë thµnh mét
a. TÝnh dÉn ®iÖn cña b¸n dÉn tinh khiÕt :
ion ©m Ga t¹p chÊt, vµ t¹o ra mét lç trèng tù do.
C¸c nguyªn tö Silic (Si), German( Ge)... cã 4
B¸n dÉn trë nªn giµu lç trèng tù do, ®−îc gäi lµ
electron ë líp ngoµi cïng, khi kÕt tinh, chóng liªn kÕt víi
b¸n dÉn lo¹i P. Lç trèng chiÕm ®a sè, lµ h¹t dÉn
nhau bëi 4 ®«i electron gãp chung víi 4 nguyªn tö l¸ng
c¬ b¶n, electron lµ h¹t dÉn kh«ng c¬ b¶n: ne <<
giÒng, gäi lµ liªn kÕt ®ång ho¸ trÞ. V× vËy ë nhiÖt ®é
np.
thÊp, c¸c tinh thÓ Ge, Si... tinh khiÕt kh«ng cã c¸c
c. TiÕp xóc PN vµ ®Æc tÝnh chØnh l−u cña
electron tù do, chóng lµ nh÷ng chÊt c¸ch ®iÖn. Tuy
Diode b¸n dÉn
nhiªn, ë nhiÖt ®é cao, n¨ng l−îng chuyÓn ®éng nhiÖt ®ñ
Khi cho hai b¸n dÉn lo¹i P vµ lo¹i N tiÕp xóc
cho mét sè electron bøt ra khái mèi liªn kÕt ®ång ho¸
víi nhau, t¹i miÒn tiÕp xóc, do cã sù chªnh lÖch
trÞ, trë thµnh electron tù do, vµ ®Ó l¹i ë nguyªn tö mét lç
lín vÒ nång ®é c¸c h¹t dÉn cïng lo¹i gi÷a hai
trèng p, t−¬ng ®−¬ng víi mét h¹t ®iÖn d−¬ng mang ®iÖn
bªn mµ x¶y ra hiÖn t−îng khuÕch t¸n cña c¸c h¹t
tÝch +e . Lç trèng nµy nh− mét c¸i bÉy, cã thÓ b¾t
dÉn c¬ b¶n tõ miÒn nµy sang miÒn kia, lç trèng tõ
electron cña nguyªn tö bªn c¹nh vµ t¹o ra mét lç trèng
miÒn P sang N vµ electron tõ N sang P. Khi di
míi. C¬ chÕ nµy cho phÐp c¸c lç trèng cã thÓ di chuyÓn chuyÓn sang P, electron sÏ t¸i hîp víi lç trèng ë
tù do trong tinh thÓ nªn lç trèng ®−îc gäi lµ c¸c lç trèng bªn P ®ång thêi ®Ó l¹i bªn b¸n dÉn N c¸c ion (+)
tù do. Nh− vËy, nhê qu¸ tr×nh ion ho¸ v× nhiÖt, hai lo¹i t¹p chÊt, h×nh thµnh nªn vïng ®iÖn tÝch kh«ng
h¹t mang ®iÖn tù do e vµ p ®ång thêi xuÊt hiÖn trong gian (+),gäi lµ ‘vïng nghÌo’ ( thiÕu h¹t dÉn c¬
chÊt b¸n dÉn, víi nång ®é b»ng nhau ( ne = np = ni ), b¶n lµ e)
cïng tham gia vµo qu¸ tr×nh dÉn ®iÖn. ë nhiÖt ®é T−¬ng tù nh− thÕ khi lç trèng di chuyÓn sang
phßng, qu¸ tr×nh ion ho¸ v× nhiÖt cña c¸c b¸n dÉn tinh bªn N sÏ còng t¹o ra vïng ®iÖn tÝch kh«ng gian(-)
khiÕt x¶y ra yÕu, nång ®é ni rÊt nhá, ®iÖn trë suÊt cña bªn b¸n dÉn P.
chóng kh¸ lín . KÕt qu¶ lµ mét líp ‘®Þªn tÝch kÐp’ xuÊt hiÖn ë
b. B¸n dÉn t¹p chÊt l©n cËn hai bªn mÆt tiÕp xóc, h×nh thµnh nªn mét
Khi pha t¹p c¸c nguyªn tö thuéc nhãm 5, ch¼ng ®iÖn tr−êng tiÕp xóc (Etx) h−íng tõ N sang P.
§iÖn tr−êng nµy ng¨n c¶n chuyÓn ®éng khuÕch
h¹n nh− Arsenic (As ) vµo tinh thÓ Silic , 4 trong sè 5
electron líp ngoµi cïng cña nguyªn tö As liªn kÕt ®ång t¸n cña c¸c h¹t dÉn c¬ b¶n , mÆt kh¸c nã l¹i gia
tèc cho chuyÓn ®éng cña c¸c h¹t dÉn kh«ng c¬
ho¸ trÞ víi 4 nguyªn tö Silic xung quanh, cßn l¹i 1
electron liªn kÕt yÕu víi h¹t nh©n As, dÔ bÞ bøt ra khái b¶n ®i qua tiÕp xóc PN, cßn gäi lµ chuyÓn ®éng
‘tr«i’. ChuyÓn ®éng ng−îc chiÒu nhau cña hai
As trë thµnh electron tù do vµ As trë thµnh 1 ion d−¬ng
dßng “khuÕch t¸n” vµ “tr«i” sÏ ®i tíi mét tr¹ng th¸i
t¹p chÊt. ë nhiÖt ®é phßng, n¨ng l−îng nhiÖt ®ñ ®Ó ion
c©n b»ng ®éng : Itr = Ikt vµ t¹o nªn mét ®iÖn
ho¸ toµn bé c¸c nguyªn tö t¹p As trong m¹ng tinh thÓ
tr−êng tiÕp xóc Etx x¸c ®Þnh, t−¬ng øng mét hiÖu
Si, t¹o ra rÊt nhiÒu electron tù do, e chiÕm ®a sè trë
thÕ tiÕp xóc Utx x¸c ®Þnh (H×nh 1a). Utx vµo cì
thµnh h¹t dÉn c¬ b¶n, lç trèng chiÕm thiÓu sè trë thµnh
0.3V ®èi víi b¸n dÉn lµm tõ Ge, vµ 0,6V ®èi víi
lo¹i h¹t dÉn kh«ng c¬ b¶n, b¸n dÉn pha t¹p As ®−îc
b¸n dÉn lµm tõ Si.

1
NÕu chóng ta ®Æt 1 ®iÖn tr−êng ngoµi E lªn tiÕp ®i qua 1 chiÒu. TÝnh chÊt nµy cña tiÕp xóc PN gäi
xóc p-n sao cho ®iÖn thÕ (+) ®Æt lªn b¸n dÉn P vµ ®iÖn lµ ®Æc tÝnh chØnh l−u hay tÝnh chÊt van.
thÕ (-) lªn b¸n dÉn N (H×nh 1b), th× khi ®ã ®iÖn tr−êng
ngoµi sÏ ng−îc h−íng Etx. NÕu E ®ñ lín, nã sÏ triÖt tiªu
®iÖn tr−êng tiÕp xóc, ®ång thêi gia tèc cho chuyÓn ®éng
cña c¸c h¹t dÉn c¬ b¶n cña c¶ hai bªn ch¹y qua tiÕp
xóc PN t¹o ra mét dßng ®iÖn lín. Nãi theo mét ng«n
ng÷ kh¸c, vïng nghÌo bÞ thu hÑp l¹i vµ ®iÖn trë cña líp
tiÕp xóc PN trë nªn rÊt nhá. Trong tr−êng hîp nµy ta nãi
r»ng tiÕp xóc p-n ®−îc ph©n cùc thuËn.
Ng−îc l¹i nÕu ®iÖn thÕ (-) ®Æt lªn b¸n dÉn P vµ ®iÖn
thÕ (+) ®Æt lªn b¸n dÉn N (H×nh 1c) th× ®iÖn tr−êng ngoµi
E sÏ cïng chiÒu Etx,. §iÖn tr−êng tæng hîp ( cïng chiÒu
Etx ) , mét mÆt triÖt tiªu hoµn toµn dßng khuÕch t¸n cña
c¸c h¹t ®iÖn c¬ b¶n, mÆt kh¸c gia tèc m¹nh mÏ c¸c h¹t d. Diode.
dÉn kh«ng c¬ b¶n, lµm cho c−êng ®é dßng c¸c h¹t nµy TiÕp xóc PN vµ ®Æc tÝnh chØnh l−u cña nã ®−îc
nhanh chãng t¨ng lªn ®Õn møc b·o hoµ,ng−êi ta th−êng øng dông ®Ó t¹o ra mét dông cô b¸n dÉn gäi lµ
gäi lµ dßng ®iÖn ng−îc b·o hoµ vµ ký hiÖu lµ Io. Tuy Diode (§i-èt), lµ dông cô kh«ng thÓ thiÕu ®−îc
nhiªn nång ®é c¸c h¹t dÉn kh«ng c¬ b¶n rÊt nhá , nªn trong c¸c bé biÕn ®æi dßng ®iÖn xoay chiÒu thµnh
gi¸ trÞ cña Io chØ vµo cì10-9 A. Trong tr−êng hîp nµy ta mét chiÒu vµ nhiÒu øng dông kh¸c trong kü thuËt
nãi tiÕp xóc p-n ®−îc ph©n cùc ng−îc. ®iÖn tö. Ký hiÖu cña Diode trong m¹ch ®iÖn ®−îc
Lý thuyÕt vµ thùc nghiÖm ®· chøng minh r»ng dßng chØ ra trªn h×nh 2a, trong ®ã mòi tªn chØ chiÒu
®iÖn ®i qua tiÕp xóc p-n tu©n theo qui luËt hµm mò: dßng ®iÖn xuÊt ph¸t tõ miÒn b¸n dÉn P.
Trong thÝ nghiÖm nµy ta sÏ kh¶o s¸t ®Æc
eU tÝnh chØnh l−u cña Diode b»ng c¸ch vÏ ®−êng ®Æc
I = I o (exp( ) − 1) (1)
kT tr−ng Von-Ampe I = f(U) cña nã.
Trong ®ã :
• IO : c−êng ®é cña dßng ®iÖn ng−îc b·o hoµ.
2. transistor ( Trandito) vµ ®Æc tÝnh
• e : ®iÖn tÝch cña electron,
khuÕch ®¹i cña transistor .
• k : h»ng sè Boltzman,
• T : nhiÖt ®é tuyÖt ®èi (K) Transistor lµ dông cô b¸n dÉn ®−îc cÊu t¹o
tõ ba miÒn cã tÝnh dÉn ®iÖn kh¸c nhau. NÕu miÒn
§å thÞ I = f ( UAK ) trªn h×nh 2b cho biÕt mèi quan hÖ
ë gi÷a lµ b¸n dÉn lo¹i P th× hai bªn lµ b¸n dÉn
gi÷a dßng ®iÖn ch¹y qua tiÕp xóc PN vµ ®iÖn ¸p ®Æt
lo¹i N :
gi÷a hai cùc cña nã, gäi lµ ®−êng ®Æc tr−ng Von –
Ampe. Râ rµng, tiÕp xóc PN chØ cho phÐp dßng ®iÖn

2
®ã lµ transistor lo¹i NPN (h×nh 3a). Cßn nÕu phÇn ë xóc n-p gi÷a E vµ B, nghÜa lµ IE=0, nªn ký hiÖu
gi÷a lµ b¸n dÉn lo¹i N th× hai bªn lµ b¸n dÉn lo¹i P: ®ã ICP = ICB0 , V× thÕ:
lµ transistor lo¹i PNP ( h×nh 3b ). IC = ICn + ICB0 .
CÊu t¹o vµ nguyªn lý ho¹t ®éng cña mét transistor lo¹i NÕu ta ®Æt: α = ICn / IE , tõ (*) suy ra α ≈ 1 (3)
NPN ®−îc m« t¶ trªn h×nh 3c : phÇn gi÷a lµ b¸n dÉn lo¹i do vËy: IC = αIE + ICB0 (4)
P cã bÒ dµy rÊt nhá (cì vµi micr«mÐt) vµ cã ®iÖn trë Khi ®ã dßng emit¬ IE sÏ lµ:
suÊt lín, gäi lµ miÒn bad¬. §iÖn cùc nèi víi miÒn bad¬ gäi IE = IB + IC víi IB << IC (5)
lµ cùc bad¬ (B) hay cùc gèc. PhÇn bªn tr¸i lµ b¸n dÉn lo¹i Thay (5) vµo (4) ®−îc:
N rÊt giÇu t¹p chÊt vµ cã ®iÖn trë suÊt nhá, gäi lµ miÒn IC = α(IB + IC) + ICB0 (6)
emit¬. §iÖn cùc nèi víi miÒn emit¬ gäi lµ cùc ªmit¬ (E) Rót ra : IC = ( α/1-αα )IB + (1/1-α
α)ICB0
hay cùc ph¸t. PhÇn bªn ph¶i lµ b¸n dÉn lo¹i N cã nång ®é Suy ra: ∆IC/∆
∆IB= α /( 1- α) = β (7)
Theo (3): α ≈ 1, do ®ã β >>1. Nh− thÕ cã nghÜa lµ
t¹p chÊt trung b×nh, gäi lµ miÒn colect¬. §iÖn cùc nèi víi
chØ cÇn IB thay ®æi 1 l−îng rÊt nhá còng lµm IC
miÒn colect¬ gäi lµ cùc colecto (C) hay cùc gãp. Nh−
thay ®æi mét l−îng rÊt lín, do ®ã β ®−¬c gäi lµ hÖ
vËy bªn trong mçi transistor cã hai líp tiÕp xóc PN n»m
gi÷a B-E vµ C-E. sè khuÕch ®¹i dßng.

§Ó transistor ho¹t ®éng, líp tiÕp xóc B-E ph¶i ®−îc Ng−êi ta lîi dông tÝnh chÊt nµy cña transistor ®Ó
ph©n cùc thuËn, cßn líp tiÕp xóc C-B ®−îc ph©n cùc lµm dông cô khuÕch ®¹i dßng ®iÖn.H×nh 4 chØ ra
ng−îc (h×nh 3c). Nhê nguån U1 ,tiÕp xóc B-E ®−îc ph©n ®−êng ®Æc tr−ng IC= f ( IB ),( gäi lµ ®Æc tuyÕn
cùc thuËn, t¹o ra dßng c¸c electron phun tõ miÒn E truyÒn ®¹t cña trandito ), øng víi ®o¹n OM ta nãi
sang miÒn B. Do miÒn B rÊt máng vµ cã ®iÖn trë suÊt
lín, nªn chØ cã mét sè Ýt c¸c electron ®Õn ®−îc cùc B Ic(mA)
M N
t¹o ra dßng IB rÊt nhá, cßn ®a sè c¸c electron sÏ chuyÓn
Ic(bh)
®Õn tiÕp gi¸p C-B vµ ®−îc ®iÖn tr−êng g©y bëi nguån U2
cuèn sang miÒn C, t¹o thµnh dßng IC kh¸ lín gÇn
b»ng dßng IE (*). ë ®©y cÇn l−u ý lµ t¹i mçi tiÕp xóc,
c¸c hiÖn t−îng ®éng häc cña c¸c h¹t dÉn c¬ b¶n còng
Ib (µA)
nh− kh«ng c¬ b¶n x¶y ra gièng nh− ta ®· biÕt trong
Ib(bh)
phÇn 1a, do vËy dßng ®iÖn trªn c¸c cùc E vµ C ®Òu cã 0
sù ®ãng gãp cña c¶ 2 lo¹i h¹t dÉn nµy, nghÜa lµ ta cã :
H×nh 4 : §Æc tuyÕn truyÒn ®¹t Ic =f (Ib)
IE = IEP + IEn vµ IC = ICP + ICn (2) cña transistor
Trong ®ã chØ sè p lµ ký hiÖu dßng sinh ra bëi c¸c lç Transistor lµm viÖc ë chÕ ®é khuÕch ®¹i tuyÕn
trèng, cßn chØ sè n lµ ký hiÖu dßng sinh ra bëi c¸c tÝnh.
electron. Dßng ICP lµ dßng c¸c h¹t ®iÖn kh«ng c¬ b¶n
Trªn ®o¹n MN transistor ho¹t ®éng ë chÕ ®é
trong miÒn C ®−îc tÝnh ®Õn khi coi nh− kh«ng cã tiÕp
b·o hoµ, khi ®ã ®iÖn trë gi÷a hai cùc C - E cña

3
+12V
transistor rÊt nhá vµ Transistor ®−îc sö dông nh− mét
c«ng t¾c (®ãng ng¾t ®iÖn ). N Rc P
C
Trong thÝ nghiÖm nµy ta sÏ kh¶o s¸t ®Æc tÝnh A2
+
khuyÕch ®¹i cu¶ transistor b»ng c¸ch vÏ c¸c ®−êng ®Æc 820ς
+
tr−ng Ic = f( IB), tõ ®ã x¸c ®Þnh vïng ho¹t ®éng tuyÕn
tÝnh vµ x¸c ®Þnh ®−îc hÖ sè khuÕch ®¹i dßng ®iÖn β cña V U2
transistor.

II - Tr×nh tù thÝ nghiÖm E Q

H×nh 6a : S¬ ®å m¹ch ®iÖn ®o ®Æc tr−ng


A. VÏ ®Æc tr−ng von-ampe cña diode. Von-Ampe cña Diode ph©n cùc thuËn
Quan s¸t bè trÝ trªn mÆt m¸y cña bé thÝ nghiÖm MC -
95.7 (h×nh 5) +12V

U1 A1 V A2 K U2 N Rc P
C
A1
+
820ς
+
V U2

Q Q
H×nh 6b : S¬ ®å m¹ch ®iÖn ®o ®Æc tr−ng
Von-Ampe cña Diode ph©n cùc nghÞch

c. Sau khi thiÕt lËp xong,Mêi thÇy gi¸o kiÓm


H×nh 5 tra m¹ch ®iÖn , ®Ó ®−îc phÐp c¾m phÝch
Chó ý : ®iÖn nguån cña MC-957 vµo æ 220V.
 Mäi thao t¸c th¸o l¾p m¹ch ®iÖn trªn mÆt m¸y cña d. TiÕn hµnh ®o : BÊm c«ng t¾c K ®−a ®iÖn
bé thÝ nghiÖm MC-957 ®Òu ph¶i ®−îc thùc hiÖn khi vµo m¸y: ®Ìn LED ph¸t s¸ng.
ng¾t ®iÖn, vµ rót phÝch c¾m nguån cña nã ra khái e. VÆn tõ tõ nóm xoay cña nguån U2 ®Ó hiÖu
æ ®iÖn 220V ! ®iÖn thÕ U gi÷a hai cùc cña ®ièt chØ trªn v«n
 Khi cÇn vÆn chuyÓn m¹ch ®Ó chän l¹i c¸c thang kÕ V t¨ng dÇn tõng 0,1V , tõ 0 ®Õn kho¶ng
®o, nhÊt thiÕt ph¶i gi¶m ®iÖn ¸p c¸c nguån cung 0,7V. §äc vµ ghi c¸c gi¸ trÞ t−¬ng øng cña
cÊp U1,U2 vÒ 0 c−êng ®é dßng ®iÖn thuËn It chá trªn ampe
kÕ A2 vµo b¶ng 1.
1. VÏ ®Æc tr−ng V-A cña ®ièt ph©n cùc thuËn: f. VÆn nóm xoay cña nguån U2 vÒ vÞ trÝ 0.
a. M¾c m¹ch ®iÖn trªn mÆt m¸y cña bé MC - 95.7 BÊm c«ng t¸c K ®Ó ng¾t ®iÖn.
theo s¬ ®å h×nh 6-a.
b. Lùa chän c¸c th«ng sè cho m¹ch ®iÖn : 2. VÏ ®Æc tr−ng V-A cña ®ièt ph©n cùc ng−îc.
 Von kÕ ®Æt ë thang ®o 10V a. M¾c l¹i m¹ch ®iÖn trªn mÆt m¸y MC-95.7
 Ampe kÕ A2 chän thang 10mA, phï hîp víi theo s¬ ®å h×nh 6-b.
®iÖn trë t¶i R= 820ς. b. Lùa chän c¸c th«ng sè cho m¹ch ®iÖn :
 C¸c nguån ®iÖn U1 vµ U2 ban ®Çu ®Æt ë vÞ trÝ 0,  Von kÕ ®Æt ë thang ®o 10V.
c«ng t¾c K ë vÞ trÝ ng¾t m¹ch, chuyÓn m¹ch “  Ampe kÕ chän thang 0.1mA (cã thÓ sö
pnp/npn, D “ ë vÞ trÝ “npn, D”. dông ®ång hå Ampe kÕ A2 hoÆc A1 ®Ó cã
thang ®o thÝch hîp).C¸c nguån ®iÖn U1 vµ U2

4
ban ®Çu ®Æt ë vÞ trÝ 0, c«ng t¾c K ë vÞ trÝ ng¾t m¹ch,
chuyÓn m¹ch “ pnp/npn, D “ vÉn ®Ó ë vÞ trÝ “npn, D”. Ic ( mA)
c. Sau khi thiÕt lËp xong, Mêi thÇy gi¸o kiÓm tra m¹ch M
Ib=20µ A
®iÖn.
Ib=15µA
d. TiÕn hµnh ®o : BÊm c«ng t¾c K ®−a ®iÖn vµo m¸y:
®Ìn LED ph¸t s¸ng. Ib=10µA
VÆn tõ tõ nóm xoay cña nguån U2 ®Ó hiÖu ®iÖn thÕ α Ib=5µA
U chá trªn v«n kÕ V t¨ng dÇn tõng 1V, tõ 0 ®Õn
10V. §äc vµ ghi c¸c gi¸ trÞ t−¬ng øng cña c−êng ®é Ib(µ A) 0 3V Uce (V)
dßng ®iÖn ng−îc chØ trªn ampe kÕ A1 vµo b¶ng 1. H×nh 7 : §Æc tuyÕn ra Ic = f ( Uce) vµ ®Æc
e. VÆn nóm xoay cña nguån U2 tr¶ vÒ vÞ trÝ 0. BÊm tuyÕn truyÒn ®¹t Ic= f (Ib)
c«ng t¸c K ®Ó ng¾t ®iÖn . Rót phÝch ®iÖn cña bé MC-
95.7 ra khái nguån ®iÖn ~ 220V.
2. Tr×nh tù ®o :
B. VÏ ®−êng ®Æc tr−ng IC = f ( IB ) cña a. Lùa chän c¸c th«ng sè cho m¹ch ®iÖn :
transistor :  Von kÕ ®Æt ë thang ®o 10V.
 Ampe kÕ A1 chän thang 50 µA
1. Nguyªn t¾c chung :
 Ampe kÕ A2 chän thang 1 mA
§Ó cã thÓ vÏ ®−êng ®Æc tr−ng IC = f ( IB ) víi cïng mét
 §iÖn trë t¶i Colect¬ Rc = 820 ς, §iÖn trë
gi¸ trÞ cña UCE cÇn tiÕn hµnh theo tr×nh tù sau (h×nh 7) .
m¹ch Bad¬ chän Rb = 50 – 100 kς.
- VÏ hä ®−êng cong IC = f (UCE ) biÓu diÔn sù phô
b. M¾c m¹ch ®iÖn trªn mÆt m¸y MC-95.7 theo
thuéc cña dßng colect¬ IC vµo hiÖu thÕ UCE gi÷a colect¬
s¬ ®å h×nh 8
vµ emit¬ øng víi c¸c gi¸ trÞ kh«ng ®æi cña dßng bad¬ IB C¸c nguån ®iÖn Ut vµ U2 ban ®Çu ®Æt ë vÞ trÝ 0,
= 5µA, 10µA, 15µA, 20µA. c«ng t¾c K ë vÞ trÝ ng¾t m¹ch, chuyÓn m¹ch “
- X¸c ®Þnh quan hÖ IC = f (Ib) øng víi cïng gi¸ trÞ cña pnp/npn, D “ vÉn ®Ó ë vÞ trÝ “npn, D”.
hiÖu thÕ UCE = 3V b»ng c¸ch kÎ ®−êng th¼ng song song c. Sau khi thiÕt lËp xong, Mêi thÇy gi¸o kiÓm tra
víi trôc tung t¹i vÞ trÝ UCE = 3V, vµ lÊy c¸c to¹ ®é c¸c giao m¹ch ®iÖn.
®iÓm cña nã víi hä ®−êng cong IC=f(UCE ). Tõ ®ã vÏ d. TiÕn hµnh ®o : BÊm c«ng t¾c K ®−a ®iÖn vµo
®−êng ®Æc tr−ng IC = f ( IB ) cña trandito cã d¹ng ®−êng m¸y : ®Ìn LED ph¸t s¸ng.
th¼ng OM nh− h×nh 7 vµ suy ra hÖ sè khuÕch ®¹i dßng  VÆn tõ tõ nóm ®iÒu chØnh nguån U1 ®Ó ®Ó
®iÖn β cña trandito, cã trÞ sè b»ng ®é dèc tgα cña ®−êng thiÕt lËp dßng bad¬ ( chØ trªn ampe kÕ A1 ) IB =
OM . 5µA .
∆I  VÆn tõ tõ nóm ®iÒu chØnh nguån U2 ®Ó v«n
β = C = tgα (8)
∆I B kÕ V chØ hiÖu ®iÖn thÕ UCE (gi÷a colect¬ vµ
ªmit¬) t¨ng dÇn tõng 0,2V, tõ 0 ®Õn 1V.

+12V +12V

H Rb M F C N Rc P
+ A1 - - A2 +
100k NPN 820ς
C
+
B V
E -

I E Q
H×nh 8

5
§äc vµ ghi gi¸ trÞ hiÖu thÕ UCE vµ dßng Ic t−¬ng h×nh 6a vµ 6b ? v× sao ph¶i bè trÝ kh¸c
øng ( chØ bëi A2) vµo b¶ng 2. Khi dßng Ic t¨ng v−ît nhau nh− vËy ?
qu¸ 1mA th× ph¶i chuyÓn thang ®o cña ampe kÕ A2 7. NÕu transistor cÇn kh¶o s¸t lµ lo¹i PNP
sang vÞ trÝ 10mA. th× s¬ ®å m¹ch ®iÖn nh− trªn h×nh 8 cÇn
 TiÕp tôc t¨ng UCE tõng von mét, tõ 1 – 10V, ®äc ph¶i bè trÝ thay ®æi nh− thÕ nµo?
vµ ghi c¸c gi¸ trÞ IC t−¬ng øng vµo b¶ng 2.
Chó ý r»ng khi t¨ng Ic , dßng Ib sÏ bÞ
gi¶m, vËy cÇn th−êng xuyªn quan s¸t ®ång hå
A1, ®iÒu chØnh kÞp thêi gi÷ cho Ib kh«ng ®æi.
e. VÆn nóm xoay cña nguån U2 tr¶ vÒ vÞ trÝ 0.
f. TiÕp tôc thùc hiÖn l¹i tõ ®éng t¸c ( B-2-d) víi c¸c
gi¸ trÞ kh«ng ®æi cña dßng bad¬ IB = 10µA,15µA,
20µA. §äc vµ ghi c¸c cÆp gi¸ trÞ t−¬ng øng cña UCE
vµ IC øng víi Ib = 10µA, 15µA, 20µA vµo b¶ng 2.
g. Cuèi cïng, vÆn tr¶ nóm ®iÒu chØnh c¸c nguån U1 vµ
U2 vÒ vÞ trÝ 0. BÊm c«ng t¾c K ®Ó ng¾t ®iÖn. Rót
phÝch lÊy ®iÖn ra khái æ ®iÖn ~ 220V. Th¸o c¸c d©y
nèi m¹ch ®iÖn vµ thu xÕp gän gµng c¸c dông cô thÝ
nghiÖm.
§õng quªn ®äc vµ ghi vµo b¶ng 1 vµ 2 :
Gi¸ trÞ thang ®o vµ cÊp chÝnh x¸c δA1 , δA2 , δV cña
ampe kÕ A1 , A2 , vµ Von kÕ V.

III- C©u hái kiÓm tra

1. Ph©n biÖt tÝnh dÉn ®iÖn cña b¸n dÉn tinh khiÕt,
b¸n dÉn lo¹i n vµ lo¹i p . V× sao ®iÖn trë cña
b¸n dÉn l¹i phô thuéc m¹nh vµo nhiÖt ®é ? Sù
phô thuéc nhiÖt ®é cña ®iÖn trë cña b¸n dÉn vµ
cña kim lo¹i kh¸c nhau thÕ nµo ?
2. Gi¶i thÝch sù xuÊt hiÖn hiÖu thÕ tiÕp xóc Utx khi
ghÐp hai b¸n dÉn P,N víi nhau ? gi¶i thÝch ®Æc
tÝnh chØnh l−u cña tiÕp xóc PN.
3. C−êng ®é dßng ®iÖn I ch¹y qua ®ièt phô thuéc
vµo hiÖu ®iÖn thÕ U gi÷a hai ®iÖn cùc cña nã
theo quy luËt nµo, cã thÓ ¸p dông ®Þnh luËt ¤m
cho diode ®−îc kh«ng ? VÏ ®−êng ®Æc tr−ng
von - ampe cña Diode vµ s¬ ®å m¹ch ®iÖn ®Ó
x¸c ®Þnh ®−êng ®Æc tr−ng von - ampe nµy.
4. M« t¶ cÊu t¹o vµ ký hiÖu cña transistor lo¹i npn
vµ lo¹i pnp. Gi¶i thÝch c¬ chÕ ho¹t ®éng vµ ®Æc
tÝnh khuÕch ®¹i dßng ®iÖn cña transistor.
5. Theo anh chÞ th× dßng ICBO cã ¶nh h−ëng tèt,
xÊu thÕ nµo ®Õn ho¹t ®éng cña transistor ?
Vïng ho¹t ®éng cña transistor trong ph¹m vi thÝ
nghiÖm anh chÞ ®· lµm lµ tuyÕn tÝnh hay phi
tuyÕn, v× sao ?
6. Anh chÞ cã nhËn xÐt g× vÒ c¸ch bè trÝ c¸c ®ång
hå ®o thÕ vµ dßng trong c¸c s¬ ®å m¹ch ®iÖn

6
B¸o c¸o thÝ nghiÖm
Kh¶o s¸t ®Æc tÝnh cña diode vµ transistor

X¸c nhËn cña thÇy gi¸o


Tr−êng ........................................
Líp .....................Tæ .....................
Hä tªn : .........................................

I. Môc ®Ých thÝ nghiÖm


...............................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................... .............
II. KÕt qu¶ thÝ nghiÖm
A. Kh¶o s¸t ®−êng ®Æc tr−ng von - ampe I = f(U) cña Diode :
B¶ng 1
Um = .................( V ) ; δV = ..................(%)
Thang ®o It = ............... (mA ) ; δA1 = ..................(%)
In = ................(µA ) ; δA2 = ..................(%)

U
ChiÒu (V)
thuËn I
(mA)
U
ChiÒu (V)
nghÞch I
(mA)

B. Kh¶o s¸t ®−êng ®Æc tr−ng IC = f ( IB ) cña Transistor :


B¶ng 2
Um = .................( V ) ; δV= ..................%
Thang ®o I1 = ............... ( µA ) ; δA1 = ..................%
I2 = ................(mA ) ; δA2 = ..................%

Uce
Ib= (V)
5µA Ic
(mA)
Uce
Ib= (V)
10µA Ic
(mA)
Uce
Ib= (V)
15µA Ic
(mA)
Uce
Ib= (V)
20µA Ic
(mA)

7
3. VÏ ®å thÞ ®Æc tr−ng Von – Ampe cña Diode I = f ( U )