You are on page 1of 7

TCM- ViÖn VLKT- §HBK Hµ néi ThÝ nghiÖm VËt lý

x¸c ®Þnh gia tèc träng tr−êng


b»ng con l¾c thuËn nghÞch

Dông cô: phÇn Pt cña träng lùc P=mg t¸c dông lªn
1. Con l¾c VËt lý. con l¾c mét m«men lùc M1 cã trÞ sè b»ng:
2. M¸y ®o thêi gian hiÖn sè MC-963A M1=-Pt.L1=-mg.L1.sinα (1)
3. Cæng quang ®iÖn hång ngo¹i. Trong ®ã g lµ tèc träng tr−êng, L1=O1G
4. Gi¸ treo con l¾c. lµ kho¶ng c¸ch tõ ®iÓm O1 ®Õn khèi t©m G,
5. Th−íc 1000mm. dÊu (-) cho biÕt m«men lùc M1 lu«n kÐo
6. Th−íc cÆp 0-150mm, chÝnh x¸c 0.1 con l¾c vÒ vÞ trÝ c©n b»ng, tøc quay ng−îc
hoÆc 0.05mm. chiÒu víi gãc lÖch α. Khi α nhá, ta cã thÓ
7. GiÊy vÏ ®å thÞ kÎ li 120x80mm. coi gÇn ®óng:
I. C¬ së lý thuyÕt M1 ≈ - mg.L1.α (2)
Con l¾c vËt lý lµ mét vËt r¾n, khèi l−îng Ph−¬ng tr×nh c¬ b¶n ®èi víi chuyÓn
m, cã thÓ dao ®éng quanh mét trôc cè ®Þnh ®éng quay cña con l¾c quanh trôc ®i qua
n»m ngang ®i qua ®iÓm 01 n»m cao h¬n 01 cã d¹ng:
khèi t©m G cña nã (H.1). O1 gäi lµ ®iÓm β1 =
M1 (3)
I1
treo cña con l¾c.
ë ®©y β1 = d2α/dt2 lµ gia tèc gãc, I1 lµ

01 m«men qu¸n tÝnh cña con l¾c ®èi víi trôc


quay ®i qua O1. KÕt hîp (3) víi (2) vµ thay
α
ω12 = mg.L1/I1, ta nhËn ®−îc ph−¬ng tr×nh
G dao ®éng ®iÒu hoµ cña con l¾c:
Pt α
02 d 2α
2
+ ω12 .α = 0 (4)
dt
Pn NghiÖm cña ph−¬ng tr×nh (4) cã d¹ng:
P
α = α0.cos (ω1.t + ϕ) (5)
H×nh 1
víi α0 lµ biªn ®é, ω1 lµ tÇn sè gãc, ϕ lµ
VÞ trÝ c©n b»ng cña con l¾c trïng víi pha ban ®Çu t¹i thêi ®iÓm t = 0.
ph−¬ng th¼ng ®øng cña ®−êng th¼ng O1G. Tõ (5) ta suy ra chu kú T1 cña con l¾c:
Khi kÐo con l¾c lÖch khái vÞ trÝ c©n b»ng 2π I1
T1 = = 2 π. (6)
mét gãc α nhá, råi bu«ng nã ra th× thµnh ω1 mg.L1

1
Trong con l¾c vËt lý, ta cã thÓ t×m thÊy NÕu hai ®iÓm treo 01,02 tho¶ m·n c«ng
mét ®iÓm O2, n»m trªn ®−êng th¼ng ®i qua thøc (10), th× T1=T2=T, vµ biÓu thøc x¸c
O1 vµ G sao cho khi con l¾c dao ®éng ®Þnh gia tèc träng tr−êng ®−îc ®¬n gi¶n
quanh trôc n»m ngang ®i qua O2 th× chu kú thµnh:
dao ®éng cña con l¾c ®óng b»ng chu kú 4 π .L
2
g= (12)
dao ®éng cña nã khi dao ®éng quanh trôc T
2

®i qua O1. Con l¾c vËt lý khi ®ã ®−îc gäi lµ víi L= L1+L2= O1O2 lµ kho¶ng c¸ch gi÷a
con l¾c thuËn nghÞch. hai trôc n»m ngang ®i qua O1 vµ O2.
ThËt vËy, ta cã thÓ dÔ dµng chøng minh 1 5
r»ng, cã tån t¹i ®iÓm treo O2 nµy, nh− sau :
Khi dao ®éng quanh trôc ®i qua ®iÓm O2
(H1), chu kú dao ®éng T2 cña con l¾c ®−îc 6
tÝnh to¸n t−¬ng tù trªn, vµ ta t×m ®−îc:
2π I2 (7)
T2 = = 2 π.
ω2 mg.L 2 3 9

víi L2=O2 G lµ kho¶ng c¸ch tõ trôc quay


®i qua ®iÓm O2 ®Õn khèi t©m G vµ I2 lµ 2

m«men qu¸n tÝnh cña con l¾c ®èi víi trôc 8


4 7
quay ®i qua O2.
+ C
Gäi IG lµ m«men qu¸n tÝnh cña con l¾c
10
®èi víi trôc quay ®i qua khèi t©m G vµ
song song víi hai trôc ®i qua O1 vµ O2.
Theo ®Þnh lý Huyghens-Steiner: V1 V2
I1 = IG + mL21 (8) H×nh 2
2
I2 = IG + mL 2 (9)
NÕu ®iÓm treo O2 tho¶ m·n ®iÒu kiÖn
T1=T2, thay (9), (8) vµo (7), (6) ta t×m ®−îc Con l¾c vËt lý sö dông trong bµi nµy

biÓu thøc x¸c ®Þnh vÞ trÝ cña O2: gåm mét thanh kim lo¹i 6, trªn ®ã cã g¾n

IG hai con dao cè ®Þnh 1 vµ 2 n»m c¸ch nhau


L1.L 2 = (10)
m mét kho¶ng L=O1O2 kh«ng ®æi (H2). C¹nh
MÆt kh¸c, tõ (6), (7) ta cã thÓ rót ra biÓu cña dao 1 hoÆc 2 lÇn l−ît ®−îc ®Æt tùa trªn
thøc x¸c ®Þnh gia tèc träng tr−êng : mÆt kÝnh ph¼ng n»m ngang cña gèi ®ì 5.

4π .(L1 + L 2 ).(L1 − L 2 )
2 Hai qu¶ nÆng 3 vµ 4 g¾n cè ®Þnh trªn
g= (11)
T1 .L1 − T2 .L 2 thanh kim lo¹i 6. Gia träng C cã d¹ng mét
2 2

®ai èc l¾p trªn th©n ren 4, cã thÓ dÞch


2
chuyÓn b»ng c¸ch vÆn xoay quanh trôc ren c©n b»ng th¼ng ®øng cña con l¾c ®Ó giíi
4, dïng ®Ó thay ®æi vÞ trÝ khèi t©m G , sao h¹n con l¾c dao ®éng víi biªn ®é nhá (α <
cho tho¶ m·n c«ng thøc 10 ®Ó con l¾c vËt 90).
lý trë thµnh con l¾c thuËn nghÞch. Toµn bé Trªn mÆt m¸y ®o thêi gian cã hai æ c¾m
con l¾c ®−îc ®Æt trªn gi¸ ®ì 9 vµ tÊm ch©n 5 ch©n A,B, mét nót Ên RESET, mét
®Õ 10 cã c¸c vÝt ®iÒu chØnh th¨ng b»ng V1, chuyÓn m¹ch chän thang ®o thêi gian
V2. TIME (9,999s hoÆc 99,99s), vµ mét c¸i
chuyÓn m¹ch MODE. Trong bµi thÝ nghiÖm
nµy:
* ChuyÓn m¹ch MODE ®Æt ë vÞ trÝ n=50
®Ó ®o thêi gian cña 50 chu kú dao ®éng
cña con l¾c, c¸c chøc n¨ng kh¸c kh«ng
dïng ®Õn. Chó ý kh«ng ®Ó con l¾c dao
H×nh 3: M¸y ®o thêi gian hiÖn sè MC-963A ®éng víi biªn ®é lín v−ît qua giíi h¹n
cæng quang ®iÖn, sao cho sau mçi chu kú,
Sè dao ®éng vµ thêi gian t−¬ng øng trªn cöa sæ "sè chu kú n=N-1" chØ nh¶y sè
®−îc ®o trªn m¸y ®o thêi gian hiÖn sè MC- 1 lÇn.
963A. M¸y ®o thêi gian hiÖn sè lµ lo¹i dông * Nót Ên RESET ®Ó ®−a chØ thÞ sè vÒ
cô ®o thêi gian chÝnh x¸c cao (®é chia nhá tr¹ng th¸i 0000.
nhÊt 0,001-0,01s). Nã cã thÓ ho¹t ®éng * Thang thêi gian TIME, chän 99,99s.
nh− mét ®ång hå bÊm gi©y, ®−îc ®iÒu * PhÝch c¾m 5 ch©n cña cæng quang
khiÓn b»ng c¸c cæng quang ®iÖn. ®iÖn 8 ®−îc nèi víi æ A trªn mÆt m¸y ®o
Cæng quang ®iÖn 8( H2) gåm mét ®i«t MC-963A.
D1 ph¸t ra tia hång ngo¹i, vµ mét ®i«t D2 * C¾m phÝch ®iÖn m¸y ®o thêi gian MC-
nhËn tia hång ngo¹i tõ D1 chiÕu sang. 963A vµo l−íi ®iÖn 220V, nhÊn kho¸ K trªn
Dßng ®iÖn cung cÊp cho D1 ®−îc lÊy tõ mÆt m¸y, c¸c LED chØ thÞ sè s¸ng lªn, m¸y
m¸y ®o thêi gian. Khi con l¾c dao ®éng, ®Õm s½n sµng ®o.
thanh kim lo¹i 6 ®i vµo khe cña cæng II. Tr×nh tù thÝ nghiÖm
quang ®iÖn 8 sÏ ch¾n chïm tia hång ngo¹i Nh− trªn ®· nãi, trong bÊt kú con l¾c vËt
chiÕu tõ D1 sang D2, D2 sÏ ph¸t ra tÝn hiÖu lý cho tr−íc nµo còng cã thÓ t×m thÊy hai
truyÒn theo d©y dÉn ®i tíi m¸y ®o thêi gian, ®iÓm O1, O2 sao cho khi ®æi chiÒu con l¾c,
®iÒu khiÓn m¸y ho¹t ®éng. C¬ chÕ nh− vËy chu kú dao ®éng kh«ng ®æi.
cho phÐp ®ãng ng¾t bé ®Õm cña m¸y ®o Trong bµi thÝ nghiÖm nµy, hai ®iÓm treo
thêi gian hÇu nh− kh«ng cã qu¸n tÝnh. (hai l−ìi dao O1, O2) cè ®Þnh, ta ph¶i t×m vÞ
Cæng quang ®iÖn 8 ®−îc ®Æt ë gÇn vÞ trÝ
3
trÝ gia träng C ( tøc thay ®æi vÞ trÝ khèi t©m 6. §iÒu chØnh chÝnh x¸c vÞ trÝ gia träng C:
G, sao cho (10) ®−îc tho¶ m·n), ®Ó con §å thÞ h×nh 4 cho thÊy ®−êng th¼ng 50 T1
l¾c trë thµnh thuËn nghÞch. C¸ch lµm nh− dèc h¬n ®−êng th¼ng 50 T2, cã nghÜa lµ ë
sau: bªn tr¸i ®iÓm c¾t nhau th× 50T2 > 50T1 cßn
1. VÆn gia träng C vÒ s¸t qu¶ nÆng 4. bªn ph¶i ®iÓm c¾t th× 50T1 > 50T2. Tõ kÕt
Dïng th−íc cÆp ®o kho¶ng c¸ch x0 gi÷a qu¶ phÐp ®o 5 t¹i vÞ trÝ x1 cho ta rót ra nhËn
chóng. Trong nhiÒu tr−êng hîp con l¾c xÐt cÇn dÞch chuyÓn nhá gia träng C theo
®−îc chÕ t¹o sao cho gia träng C cã thÓ h−íng nµo ®Ó thu ®−îc kÕt qu¶ tèt nhÊt
vÆn vÒ thËt s¸t qu¶ nÆng 4 tøc lµ x0=0. Ghi sao cho 50T1 = 50T2.
gi¸ trÞ x0 vµo b¶ng 1. §Æt con l¾c lªn gi¸ ®ì 7. Cuèi cïng, khi ®· x¸c ®Þnh ®−îc vÞ trÝ
theo chiÒu thuËn (ch÷ "ThuËn" xu«i chiÒu tèt nhÊt cña gia träng C, ta ®o mçi chiÒu 3-
vµ h−íng vÒ phÝa ng−êi lµm thÝ nghiÖm), ®o 5 lÇn ®Ó lÊy sai sè ngÉu nhiªn, Ghi kÕt qu¶
thêi gian 50 chu kú dao ®éng vµ ghi vµo vµo b¶ng 2.
b¶ng 1, d−íi cét 50T1. 8. Dïng th−íc 1000mm ®o kho¶ng c¸ch
2. §¶o ng−îc con l¾c (Ch÷ "NghÞch" L gi÷a hai l−ìi dao O1, O2. Ghi vµo b¶ng 1.
xu«i chiÒu vµ h−íng vÒ phÝa ng−êi lµm thÝ (ChØ ®o cÈn thËn mét lÇn, lÊy sai sè dông
nghiÖm), vµ ®o thêi gian 50 chu kú nghÞch, cô ∆L = ±1mm).
ghi kÕt qu¶ vµo b¶ng 1 d−íi cét 50T2. 9. Thùc hiÖn xong thÝ nghiÖm, t¾t m¸y
3. VÆn gia träng C vÒ vÞ trÝ c¸ch qu¶ ®o MC-963 vµ rót phÝch c¾m ®iÖn cña nã
nÆng 4 mét kho¶ng x' = x0 + 40mm, (dïng ra khái nguån ~ 220V.
th−íc cÆp kiÓm tra). §o thêi gian 50 chu kú
thuËn vµ 50 chu kú nghÞch øng víi vÞ trÝ
nµy, ghi kÕt qu¶ vµo b¶ng 1.
50T1
4. BiÓu diÔn kÕt qu¶ ®o trªn ®å thÞ: trôc
tung dµi 120mm, biÓu diÔn thêi gian 50T1 50T2
vµ 50T2, trôc hoµnh dµi 80mm, biÓu diÔn vÞ 50T2
trÝ x cña gia träng C. Nèi c¸c ®iÓm 50T1 víi
nhau vµ c¸c ®iÓm 50T2 víi nhau b»ng c¸c
50T1
®o¹n th¼ng, giao cña chóng lµ ®iÓm gÇn
X= 0 X=X1 X=40mm
®óng vÞ trÝ x1 cña gia träng C ®Ó cã T1 = T2
= T. (H3).
5. Dïng th−íc cÆp ®Æt gia träng C vÒ H×nh 4
®óng vÞ trÝ x1. §o 50T1 vµ 50T2. Ghi kÕt qu¶
vµo b¶ng 1.

4
III. C©u hái kiÓm tra 4. ViÕt biÓu thøc x¸c ®Þnh chu kú dao

1. Con l¾c vËt lý so víi con l¾c to¸n ®éng cña con l¾c thuËn nghÞch víi biªn ®é

kh¸c nhau vµ gièng nhau ë nh÷ng ®iÓm nhá .

nµo? (Con l¾c to¸n gåm mét sîi d©y kh«ng 5. §Ó x¸c ®Þnh chu kú dao ®éng cña con

d·n, khèi l−îng kh«ng ®¸ng kÓ, mét ®Çu l¾c thuËn nghÞch, t¹i sao kh«ng ®o tõng

buéc vµo mét ®iÓm O cè ®Þnh, ®Çu kia treo chu kú mµ ph¶i ®o nhiÒu chu kú (50 chu kú

tù do mét qu¶ cÇu hoÆc mét chÊt ®iÓm khèi ch¼ng h¹n)? Khi ®o nh− vËy, kh¾c phôc

l−îng m). ®−îc nh÷ng sai sè nµo? Sai sè cña phÐp

2. H·y chøng minh r»ng mét con l¾c vËt ®o ®−îc tÝnh nh− thÕ nµo?

lý bÊt kú víi ®iÓm treo O1 cho tr−íc ®Òu cã 6. ViÕt c«ng thøc tÝnh sai sè phÐp ®o g

thÓ t×m thÊy ®iÓm O2 ®Ó con l¾c trë thµnh b»ng con l¾c thuËn nghÞch? Trong c«ng

thuËn nghÞch. thøc ®ã sai sè cña sè π ®−îc x¸c ®Þnh nh−

3. Tr×nh bµy c¸ch ®iÒu chØnh gia träng C thÕ nµo ?


®Ó con l¾c trë thµnh thuËn nghÞch víi hai
®iÓm treo O1, O2 cho tr−íc.

5
H−íng dÉn b¸o c¸o thÝ nghiÖm

x¸c ®Þnh gia tèc träng tr−êng


b»ng con l¾c thuËn nghÞch

X¸c nhËn cña thÇy gi¸o


Tr−êng:.................................
Líp:................ Tæ.................
Hä tªn:.................................

I. Môc ®Ých thÝ nghiÖm


..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................

ii. kÕt qu¶ thÝ nghiÖm


1. B¶ng 1: L = ................. ± ................. (mm)

VÞ trÝ gia träng C (mm) 50T1 (s) 50T2 (s)


x0 = ...................mm ....................... .......................
x0+40 = ............mm ....................... .......................
x1 = ..................mm ....................... .......................

2. VÏ ®å thÞ (H5)

X0 10 20 30 40

6
B¶ng 2: T¹i vÞ trÝ tèt nhÊt x1' con l¾c vËt lý trë thµnh thuËn nghÞch T1= T2 = T:

VÞ trÝ tèt nhÊt x'1 = .................................. (mm)


LÇn ®o 50T1 (s) ∆ (50t1) 50T2 (s) ∆ (50t2)

3
Trung b×nh .................. .................. .................. ..................

3. X¸c ®Þnh chu kú dao ®éng cña con l¾c thuËn nghÞch:
* C¨n cø vµo b¶ng 2, tÝnh chu kú dao ®éng T cña con l¾c thuËn nghÞch lµ trung b×nh
cña c¸c gi¸ trÞ ®o ®−îc cña 50T1 vµ 50T2:

T= .
(
1 50T1 + 50T2 )
= ..........................(s)
50 2
* Sai sè ngÉu nhiªn cña phÐp ®o T:
* Sai sè dông cô cña phÐp ®o T:
* Sai sè phÐp ®o T: ∆T = (∆T)dc + ∆T =
*
4. TÝnh gia tèc träng tr−êng
- TÝnh gia tèc träng tr−êng:

4π2 .L
= ..................................... = ..............................(m / s )
2
g= 2
T
- TÝnh sai sè t−¬ng ®èi cña gia tèc träng tr−êng:
∆g ∆L 2∆T ∆π
δ= = + +2 = ...................................................
g L T π

- TÝnh sai sè tuyÖt ®èi cña gia tèc träng tr−êng:


∆g= δ.g =....................................................................................

5. ViÕt kÕt qu¶ phÐp ®o gia tèc träng tr−êng:

g ± ∆g = ...................................... ± ....................................... (m/s2)