You are on page 1of 6

VLKT- ViÖn VËt lý Kü thuËt- §HBK Hµ néi

ThÝ nghiÖm vËt lý BKM- 080

Kh¶o s¸t hiÖn T−îng sãng dõng trªn d©y x¸c ®Þnh vËn tèc truyÒn sãng trªn d©y.

Dông cô :

  • 1. Nguån kÝch thÝch dao ®éng (loa ®iÖn ®éng)

  • 2. M¸y ph¸t ©m tÇn GF- 597 ;

  • 3. §ång hå ®o tÇn sè hiÖn sè 4000ZA

  • 4. Th−íc th¼ng 01000mm;

  • 5. Gi¸ ®ì cã m¸ng tr−ît dµi 1,2m;

  • 6. Con tr−ît cã cäc dµi 20cm;

  • 7. Sîi d©y mÒm vµ m¶nh dµi 1,5m;

  • 8. Rßng räc vµ 2 khíp nèi ®a n¨ng;

  • 9. Cäc s¾t (1 cäc dµi 60cm; 1 cäc dµi 30cm);

10. Lùc kÕ b¶ng 05N.

I. C¬ së lý thuyÕt

sãng

ph¶n

B ng−îc

pha

víi sãng

tíi

B

sao cho ®é dêi cña B lu«n b»ng kh«ng, nghÜa lµ :

hay

x B = x 1B + x 2B

=

0

x 2B = - x 1B = - a . sin 2

(

.t -

L

)

(6)

Nh− vËy sãng ph¶n x¹ tõ B sÏ g©y ra t¹i ®iÓm M

mét dao ®éng chËm pha

t 3 =

y / v so víi B :

x 2M = - a .sin 2

     

t

y  

v

L

(7)

Do kÕt qu¶ giao thoa cña sãng tíi tõ O vµ sãng ph¶n x¹ tõ B truyÒn tíi ®iÓm M, nªn ®é dêi cña dao ®éng tæng hîp t¹i M cã gi¸ trÞ b»ng :

Sãng dõng lµ hiÖn t−îng giao thoa cña hai sãng

 

x M

= x 1M + x 2M

 

(8)

kÕt hîp (cã cïng tÇn sè vµ hiÖu pha kh«ng ®æi)

Thay (3) vµ (6) vµo (7), ta t×m ®−îc ph−¬ng tr×nh

truyÒn ng−îc chiÒu nhau, t¹o nªn c¸c bông sãng

dao ®éng tæng hîp t¹i ®iÓm M

 

cã d¹ng :

 

(®iÓm dao ®éng víi biªn ®é lín nhÊt) n»m xen gi÷a

 

L

c¸c nót sãng (®iÓm kh«ng dao ®éng).

 

x M =

A

. cos 2

(

.t -

)

(9)

XÐt mét sîi d©y m¶nh vµ mÒm cã chiÒu dµi

 

2 .y

 

L = OB . §Çu B ®−îc gi÷ cè ®Þnh vµ ®Çu O ®−îc

víi biªn ®é

A =2a.sin

 

(10)

 

kÝch thÝch dao ®éng víi tÇn sè

theo qui luËt :

C«ng

thøc

(10)

chøng tá biªn ®é dao ®éng

 

x 0 =

a . sin 2

 

.t

(1)

tæng hîp t¹i ®iÓm M chØ phô thuéc to¹ ®é y = MB :

NÕu

  • - 2 y /

= k

víi

k = 0 ,1 , 2 , ...

hay

y = k.

/ 2

(11)

Dao ®éng cña ®Çu O sÏ truyÒn ®i trªn sîi d©y

d−íi d¹ng sãng ngang víi vËn tèc v phô thuéc lùc c¨ng F cña sîi d©y vµ khèi l−îng riªng

     

(tøc khèi l−îng cña mçi mÐt dµi) cña sîi d©y :

th× biªn ®é A sÏ cã gi¸ trÞ nhá nhÊt

A

min

=

0

 

v

=

F /
F /
 

(2)

Khi ®ã ®iÓm M ®øng yªn vµ ®−îc gäi lµ nót sãng.

mét

g©y ra t¹i ®iÓm M c¸c dao ®éng ng−îc pha nªn

Sãng tíi tõ ®Çu O sÏ g©y ra t¹i ®iÓm M n»m

Trong tr−êng hîp nµy, sãng tíi vµ sãng ph¶n x¹

trªn sîi d©y vµ c¸ch B mét ®o¹n y =

 

MB

chóng triÖt tiªu lÉn nhau).

dao ®éng chËm pha

t 1 =

L

v

y

so víi O :

  • - NÕu 2 y /

= (2k +1)

 

/ 2

víi k = 0,1 ,2 , ...

x 1M =

a . sin 2

(

.t -

L

 

y

)

(3)

hay

y = (2k +1)

/ 4

th× biªn ®é A sÏ cã gi¸ trÞ lín nhÊt

 

A

(12)

max

=

2a

 

trong ®ã

lµ b−íc sãng x¸c ®Þnh bëi hÖ thøc :

Khi ®ã ®iÓm M dao ®éng m¹nh nhÊt vµ ®−îc gäi

 

= v /

 

(4)

bông sãng. Trong tr−êng hîp nµy, sãng tíi vµ

T−¬ng tù, sãng tíi tõ ®Çu O sÏ g©y ra t¹i ®Çu B

sãng ph¶n x¹ g©y ra t¹i ®iÓm M c¸c dao ®éng cïng pha nªn chóng t¨ng c−êng lÉn nhau.

mét dao ®éng chËm pha

t 2 = L / v

so víi O :

 

L

c¸c c«ng thøc (11) vµ (12) ta rót ra c¸c

 

x 1B

=

a . sin 2

 

(

.t -

 

)

(5)

kÕt luËn sau ®©y :

 
 

a.

§Çu

B

cña

sîi d©y

mét

nót sãng (víi

Khi tíi ®Çu B, sãng sÏ bÞ ph¶n x¹ ng−îc l¹i.

V× ®Çu

B cè ®Þnh, nªn ta ph¶i thõa nhËn r»ng

k = 0 th× y = 0 ).

b. C¸c nót vµ c¸c bông sãng ph©n bè xen kÏ c¸ch ®Òu nhau. Kho¶ng c¸ch d gi÷a hai nót hoÆc

Víi sîi d©y cã ®é dµi L

cho tr−íc, ta lÇn l−ît

thay ®æi tÇn sè

cña nguån sãng (nguån kÝch

C V 2 N O B V R 1 1 § T D G § 1
C
V
2
N
O
B
V
R 1
1
§
T
D
G
§ 1
§ 2
F 1
F 2

H×nh 1

hai bông sãng kÕ tiÕp ®Òu b»ng nöa b−íc sãng :

d

=

y k+1 -

y k

=

/ 2

(13)

ViÖc kh¶o s¸t qu¸ tr×nh truyÒn sãng trªn sîi d©y cßn chøng tá r»ng víi lùc c¨ng F cho tr−íc, biªn ®é dao ®éng t¹i c¸c bông sãng chØ ®¹t gi¸ trÞ cùc ®¹i æn ®Þnh khi sîi d©y cã ®é dµi L b»ng :

L = OB = k .d = k .

/ 2

(14)

trong ®ã sè nguyªn k = 1,2,3,

...

C«ng thøc

(14)

®iÒu kiÖn céng h−ëng cña

sãng dõng trªn sîi d©y. NÕu ta lµm thay ®æi ®é dµi cña sîi d©y OB tõ gi¸ trÞ L nªu trªn th× biªn ®é cña c¸c bông sãng sÏ gi¶m m¹nh. Nãi c¸ch kh¸c :

víi lùc c¨ng F vµ ®é dµi L cho tr−íc cña sîi d©y OB, biªn ®é cùc ®¹i cña c¸c bông sãng chØ thùc sù Thay (1 ) (4) vµo (14) , ta t×m ®−îc hÖ thøc :

2L 1 F = = (15) k ThiÕt bÞ t¹o sãng dõng trªn sîi d©y dïng
2L
1
F
=
=
(15)
k
ThiÕt
t¹o
sãng dõng trªn
sîi d©y
dïng

trong thÝ nghiÖm nµy gåm mét sîi d©y OB mÒm

vµ m¶nh c¨ng ngang däc theo th−íc milimÐt T

®Æt trªn gi¸ ®ì G (H×nh 1). §Çu d©y O ®−îc kÝch

thÝch dao ®éng víi tÇn sè

nhê thanh kim lo¹i K

g¾n vµo mµng rung cña loa ®iÖn ®éng § duy tr× bëi m¸y ph¸t ©m tÇn GF-597. §Çu d©y B ®−îc

luån qua mét lç nhá trªn ®Ønh con tr−ît D råi v¾t qua rßng räc R 1 vµ nèi víi lùc kÕ N treo trªn th©n cña cäc C. Cã thÓ thay ®æi ®é dµi L cña sîi d©y OB b»ng c¸ch dÞch chuyÓn con tr−ît D trªn gi¸

®ì G. TÇn sè

cña m¸y ph¸t ©m tÇn GF-597 cã

thÓ thay

®æi trong

kho¶ng 20

20.000Hz vµ

®−îc

®o

b»ng

®ång

®a n¨ng

hiÖn sè DT

8202.

thÝch dao ®éng vµ lùc c¨ng F t¸c dông lªn sîi d©y ®Ó kh¶o s¸t hiÖn t−îng sãng dõng trªn sîi d©y

khi cã céng h−ëng víi k = 1, 2, 3, ®ã, x¸c ®Þnh ®−îc b−íc sãng sãng truyÒn trªn sîi d©y :

...

bông

sãng. Tõ

vµ vËn tèc v cña

v

=

.

(16)

§ång thêi cã thÓ x¸c ®Þnh ®−îc sù phô thuéc

cña b−íc sãng

vµo tÇn sè

vµ lùc c¨ng F

theo c¸c quan hÖ hµm sè

= f(

)

= f(F ) .

æn ®Þnh khi cã céng h−ëng, nghÜa lµ khi tÇn sè cña nguån kÝch thÝch dao ®éng t¹i ®Çu d©y O lÊy c¸c

gi¸ trÞ x¸c

®Þnh b»ng tÇn sè riªng cña sîi d©y

( ,2 ,3 ,

...

tuú theo sè bông sãng k =1,2,3,

...

).

IV. Tr×nh tù thÝ nghiÖm

A. ChuÈn bÞ thÝ nghiÖm

  • 1. Phèi hîp ®iÒu chØnh c¸c khíp nèi V 1 V 2 ®Ó kÐo

c¨ng sîi d©y OB theo ph−¬ng ngang vµ lùc kÕ N chØ

gi¸ trÞ lùc c¨ng F = 1,0N .

Sau ®ã dÞch chuyÓn con tr−ît D däc theo m¸ng cña gi¸ ®ì G tíi vÞ trÝ bªn tr¸i n»m c¸ch c¹nh hép loa ®iÖn ®éng § kho¶ng 5cm.

  • 2. Nèi c¸c ®Çu c¾m § 1 § 2 cña loa ®iÖn ®éng § vµo

æ c¾m 1Vpp trªn mÆt m¸y ph¸t ©m tÇn GF-597 (H×nh 2) b»ng mét d©y dÉn kÐp cã ®Çu c¾m 5 ch©n. VÆn nóm chuyÓn m¹ch S cña nã vÒ thang ®o x10 vµ vÆn ®Üa quay 2 vÒ vÞ trÝ tËn cïng bªn ph¶i.

2

C¾m phÝch lÊy ®iÖn cña m¸y ph¸t ©m tÇn vµo nguån ®iÖn ~220V. BÊm kho¸ K trªn mÆt m¸y.

C¾m phÝch lÊy ®iÖn cña m¸y ph¸t ©m tÇn vµo nguån ®iÖn ~220V. BÊm kho¸ K

H×nh 2

:M¸y ph¸t ©m tÇn GF-597

3. Nèi c¸c ®Çu c¾m F 1 F 2 cña m¹ch ®iÖn víi hai

cùc

V /

COM” cña ®ång hå ®a n¨ng

hiÖn sè DT8202 (H×nh 3). VÆn nóm xoay X cña ®ång hå nµy sao cho v¹ch chuÈn cña nã n»m ë thang ®o tÇn sè FREQ. BÊm nóm “ON” trªn mÆt ®ång hå ®Ó c¸c ch÷ sè hiÖn thÞ trªn mµn h×nh.

C¾m phÝch lÊy ®iÖn cña m¸y ph¸t ©m tÇn vµo nguån ®iÖn ~220V. BÊm kho¸ K

H×nh 3 : §ång hå ®o tÇn sè 4000ZA

B. Kh¶o s¸t hiÖn t−îng céng h−ëng sãng dõng. X¸c ®Þnh b−íc sãng vµ vËn tèc truyÒn sãng

1. Gi÷ nguyªn gÝa trÞ cña lùc c¨ng

F = 1,0N .

VÆn nhÑ ®Üa quay 2 cña m¸y ph¸t ©m tÇn GF-597

®Ó chän tÇn sè do nã ph¸t ra b»ng

= 200Hz .

Sau ®ã dÞch chuyÓn con tr−ît D ra xa dÇn vÒ phÝa bªn ph¶i cho tíi khi ®¹t ®−îc céng h−ëng sãng dõng trªn ®o¹n d©y OB víi sè bông sãng k lÇn l−ît b»ng 1, 2, 3, 4, 5. Dïng th−íc cuén 0200cm ®o ®é dµi L cña ®o¹n d©y OB. §äc vµ ghi gÝa trÞ cña ®é dµi céng

h−ëng

L t−¬ng

øng víi mçi gi¸ trÞ cña sè bông

sãng k vµo b¶ng 1 ®Ó x¸c ®Þnh b−íc sãng

 

vËn tèc truyÒn sãng v .

 

2.

Gi÷ nguyªn

gi¸

trÞ cña

lùc

c¨ng

F = 1,0N .

DÞch

chuyÓn con tr−ît

D

®Ó

chän ®é

dµi cña

®o¹n d©y OB b»ng L = 0,80m .

 

VÆn nhÑ ®Üa quay 2 cña m¸y ph¸t ©m tÇn GF-597 ®Ó ®iÒu chØnh tÇn sè tõ gi¸ trÞ thÊp nhÊt (20Hz)

lªn

cao

dÇn

cho

tíi

khi ®¹t

®−îc céng h−ëng

sãng dõng trªn ®o¹n d©y OB víi sè bông sãng k

lÇn l−ît

b»ng

1,

2,

3,

4,

5. §äc

ghi gi¸

trÞ

tÇn sè céng h−ëng

 

t−¬ng øng víi mçi gi¸ trÞ

cña sè bông sãng k vµo b¶ng 2 .

 

C. Kh¶o s¸t sù phô thuéc cña b−íc sãng vµo lùc c¨ng cña sîi d©y

1.

Chän

gݸ

trÞ

®é

dµi cña ®o¹n d©y OB b»ng

L = 0,60m . §iÒu chØnh lùc kÕ N ®Ó t¨ng dÇn lùc

c¨ng F tõ 1,0N

®Õn 4,5N ; mçi lÇn t¨ng 0,5N .

 
 

Víi

mçi gi¸

trÞ

cña

lùc

c¨ng

F ,

ta

l¹i ®iÒu

chØnh tÇn sè

cña m¸y ph¸t ©m tÇn GF-597 cho

tíi khi ®¹t ®−îc céng h−ëng sãng dõng víi sè

bông sãng k lÇn l−ît b»ng 1, 2, 3, 4, 5.

 
 

§äc

vµ ghi gi¸ trÞ cña tÇn sè céng h−ëng

 

t−¬ng øng víi mçi gi¸ trÞ cña sè bông sãng k vµo b¶ng 3.

2.

T¾t ®ång ®å ®a n¨ng hiÖn sè DT8202 vµ m¸y

ph¸t ©m tÇn GF-597.

 
 

iII. C©u hái kiÓm tra

 

1.

§Þnh nghÜa sãng dõng. Sãng truyÒn trªn sîi d©y lµ

sãng däc hay sãng ngang. M« t¶ thiÕt bÞ vµ ph−¬ng

ph¸p t¹o ra sãng dõng trªn sîi d©y.

 

2.

T×m ph−¬ng tr×nh dao ®éng t¹i mét ®iÓm M bÊt

kú trªn sîi d©y g©y ra bëi sù giao thoa cña sãng

tíi tõ ®Çu O vµ sãng ph¶n x¹ tõ ®Çu B cña sîi d©y truyÒn tíi ®iÓm ®ã.

3.

ViÕt biÓu thøc cña biªn ®é dao ®éng tæng hîp

t¹i ®iÓm M. Tõ ®ã suy ra vÞ trÝ cña nót sãng, cña bông sãng vµ kho¶ng c¸ch gi÷a hai nót hoÆc hai bông sãng kÕ tiÕp cña sãng dõng trªn sîi d©y.

4.

Nªu râ ®iÒu kiÖn ®Ó x¶y ra hiÖn t−îng céng

h−ëng cña sãng dõng trªn sîi d©y.

3

B¸o c¸o thÝ nghiÖm

Kh¶o s¸t hiÖn t−îng sãng dõng trªn d©y

Häc viÖn H¶i Qu©n Nha Trang

Líp ...................

Tæ .....................

Hä tªn .........................................

X¸c nhËn cña thµy gi¸o

B¸o c¸o thÝ nghiÖm Kh¶o s¸t hiÖn t−îng sãng dõng trªn d©y Häc viÖn H¶i Qu©n
B¸o c¸o thÝ nghiÖm Kh¶o s¸t hiÖn t−îng sãng dõng trªn d©y Häc viÖn H¶i Qu©n

I. Môc ®Ých thÝ nghiÖm

.........................................................................................................................................................................

.........................................................................................................................................................................

......................................................................................................................................................................

.........................................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................................

II. TÝnh kÕt qu¶ thÝ nghiÖm

A. Kh¶o s¸t ®iÒu kiÖn céng h−ëng sãng dõng . X¸c ®Þnh b−íc sãng vµ vËn tèc truyÒn sãng

B¶ng 1 - Lùc c¨ng t¸c dông lªn ®o¹n d©y OB : F = 1,0N -
B¶ng 1
- Lùc c¨ng t¸c dông lªn ®o¹n d©y OB :
F = 1,0N
-
TÇn sè cña nguån kÝch thÝch dao ®éng :
= 200Hz
L
= 2L / k
v
=
.
k
(m)
(m)
(m/s 2 )
1
2
3
4
5
B¶ng 2
- Lùc c¨ng t¸c dông lªn ®o¹n d©y OB :
F = 1,0N
- §é dµi cña ®o¹n d©y OB :
L = 0,800m
= 2L / k
1/
k
(Hz)
(m)
(Hz -1 )
1
2
3
4
5
VÏ ®å thÞ
= f ( 1/
)
B. X¸c ®Þnh sù phô thuéc cña vËn tèc truyÒn sãng vµo lùc c¨ng cña sîi

B. X¸c ®Þnh sù phô thuéc cña vËn tèc truyÒn sãng vµo lùc c¨ng cña sîi d©y

B¶ng 3

- §é dµi cña ®o¹n d©y OB :

L = 0,600m

 
 

F

   

= 2L / k

2

k

   
 

(N)

 

(Hz)

 

(m)

(m 2 )

1

       

2

3

4

5

 

VÏ ®å thÞ

2 = f ( F )

  • - C¸c gi¸ trÞ cña 2 ®−îc ®Æt trªn trôc tung víi tû lÖ :

  • - C¸c gi¸ trÞ cña F ®−îc ®Æt trªn trôc hoµnh víi tû lÖ :

10 « vu«ng øng víi 0,50m 2

10 « vu«ng øng víi 0,5N.

B. X¸c ®Þnh sù phô thuéc cña vËn tèc truyÒn sãng vµo lùc c¨ng cña sîi

5

3. NhËn xÐt kÕt qu¶ thÝ nghiÖm

a. Khi gi÷ tÇn sè

vµ lùc c¨ng F

kh«ng ®æi, nÕu thay ®æi ®é dµi L cña

sîi d©y OB ®Ó ®¹t céng h−ëng

sãng dõng (b¶ng 1), th× b−íc sãng (kh«ng ®æi hoÆc thay ®æi).

vµ vËn tèc truyÒn sãng v sÏ cã gi¸ trÞ .............................................

KÕt qu¶ nµy ..............................................

(phï

hîp hoÆc kh«ng phï hîp) víi hÖ thøc (15).

  • b. Khi gi÷ lùc c¨ng

F

vµ ®é dµi L cña

sîi d©y OB kh«ng ®æi, nÕu thay ®æi tÇn sè

cña nguån kÝch

thÝch dao ®éng ®Ó ®¹t céng h−ëng sãng dõng (b¶ng 2), th× ®å thÞ = f (1/ ) cã d¹ng mét ®−êng

(th¼ng hoÆc cong), nghÜa lµ b−íc sãng thay ®æi ......................................................

cña nguån kÝch thÝch dao ®éng

......................... (tû lÖ thuËn hoÆc tû lÖ nghÞch) víi tÇn sè

KÕt qu¶ nµy

...........................................

(phï

hîp hoÆc kh«ng phï hîp) víi hÖ thøc (15) .

  • c. Khi gi÷ ®é dµi L cña

sîi d©y OB kh«ng ®æi (b¶ng 3), nÕu thay ®æi lùc c¨ng

F

vµ tÇn sè

cña

nguån kÝch thÝch dao ®éng ®Ó ®¹t céng h−ëng sãng dõng (b¶ng 2), th× ®å thÞ

  • 2 = f (F) cã d¹ng mét ®−êng

.....................

(th¼ng hoÆc cong), nghÜa lµ b−íc sãng thay ®æi

........................................

(tû lÖ hoÆc

kh«ng tû lÖ) víi c¨n sè bËc hai cña lùc c¨ng F.

KÕt qu¶ nµy

...........................

(phï

hîp hoÆc kh«ng phï hîp) víi hÖ thøc (15) .

6