You are on page 1of 5

ThÝ nghiÖm vËt lý

§o tiªu cù cña thÊu kÝnh héi tô Vµ thÊu kÝnh ph©n k×

1
§ AA O1 M

B G T

H×nh 12.1a

H×nh 1
H×nh .2
Bé thiÕt bÞ thÝ nghiÖm “§o tiªu cù cña thÊu kÝnh héi tô vµ thÊu kÝnh ph©n k×”

vÞ d vµ d/ th× d¹ng cña c¸c c«ng thøc nµy


I. Môc ®Ých thÝ nghiÖm kh«ng thay ®æi.
Trong thÝ nghiÖm nµy ta sÏ lÇn l−ît x¸c
1. Kh¶o s¸t sù t¹o ¶nh cña vËt qua thÊu kÝnh
®Þnh tiªu cù cña thÊu kÝnh héi tô O1 vµ cña
héi tô.
thÊu kÝnh ph©n k× O2 nhê sö dông b¨ng
§o tiªu cù cña thÊu kÝnh héi tô.
quang häc.
2. Kh¶o s¸t sù t¹o ¶nh cña vËt qua hÖ thÊu
kÝnh
IV. Giíi thiÖu dông cô ®o
gåm mét thÊu kÝnh ph©n k× vµ mét thÊu kÝnh
héi tô. B¨ng quang häc (H.2) lµ mét m¸ng
§o tiªu cù cña thÊu kÝnh ph©n k×. ngang G cã g¾n mét th−íc th¼ng milimÐt T
dïng x¸c ®Þnh vÞ trÝ cña vËt AB, cña c¸c
II. Dông cô thÝ nghiÖm thÊu kÝnh O1 (hoÆc O2) vµ cña mµn ¶nh M
- 1 b¨ng quang häc dµi 1000mm ®Æt trªn c¸c ®Õ tr−ît 1, 2, 3, 4. Mét ®Ìn
- 1 thÊu kÝnh héi tô O1 chiÕu s¸ng § ®−îc ®Æt ë ®Çu cña m¸ng G. Cã
- 1 thÊu kÝnh ph©n k× O2 thÓ dÞch chuyÓn c¸c ®Õ tr−ît 1, 2, 3, 4 trong
- 1 ®Ìn chiÕu s¸ng § lo¹i 6V-8W m¸ng G ®Ó lµm thay ®æi vÞ trÝ cña vËt, cña
- 1 nguån ®iÖn 6V-3A c¸c thÊu kÝnh vµ cña mµn ¶nh trªn b¨ng
- 1 vËt AB cã d¹ng h×nh sè 1 n»m trong lç quang häc.
trßn Chó ý : Ph¶i ®Æt c¸c thÊu kÝnh sao cho trôc
cña mét tÊm nhùa (H.1). chÝnh cña chóng vu«ng gãc víi vËt AB vµ
- 1 mµn ¶nh M kÝch th−íc 70x100mm mµn ¶nh M, ®ång thêi trïng víi ®−êng
C¬ së lÝ thuyÕt th¼ng ®i qua t©m ®Ìn chiÕu s¸ng §.
Tiªu cù f cña thÊu kÝnh liªn hÖ víi c¸c V. TiÕn hµnh thÝ nghiÖm
kho¶ng c¸ch d vµ d/ tÝnh tõ quang t©m cña
thÊu kÝnh ®Õn vËt AB vµ ®Õn ¶nh A/B/ cña 1. §o tiªu cù cña thÊu kÝnh héi tô
vËt theo c«ng thøc : Quang t©m cña thÊu kÝnh nãi chung
1 1 1 kh«ng trïng víi t©m ®iÓm (tøc ®iÓm chÝnh
= + / (12.1) gi÷a) cña thÊu kÝnh nªn kh«ng thÓ x¸c ®Þnh
f d d ®óng vÞ trÝ cña quang t©m. V× thÕ khã cã
Tõ ®ã suy ra : thÓ ®o chÝnh x¸c c¸c kho¶ng c¸ch d vµ
d d/ d / ®Ó x¸c ®Þnh tiªu cù f cña thÊu kÝnh theo
f= (12.2)
d + d/ c«ng thøc (12.2). Muèn kh¾c phôc ®iÒu
C¸c c«ng thøc (12.1) vµ (12.2) cã tÝnh nµy, ta cã thÓ lµm nh− sau :
chÊt ®èi xøng ®èi víi d vµ d/, tøc lµ khi ho¸n - Ph−¬ng ¸n thø nhÊt :
L c) DÞch tiÕp thÊu kÝnh O1 ra xa vËt AB tíi
a) d vÞ trÝ (II) ®Ó l¹i thu ®−îc ¶nh thËt râ nÐt
d/
A1B1 nhá h¬n vËt AB hiÖn trªn mµn ¶nh M
A
M (H. 3b).
Ghi täa ®é x2 cña thÊu kÝnh O1 t¹i vÞ trÝ (II)
F/1 B/
B F1 O1
vµo b¶ng thùc hµnh 1.
d) Thùc hiÖn l¹i 3 lÇn ®éng t¸c (b) vµ
(I)
(c).
a A/
/
Trong c¸c ®iÒu kiÖn trªn, kho¶ng dÞch
b) d1 d1
chuyÓn a cña thÊu kÝnh O1 tõ vÞ trÝ (I) ®Õn vÞ
trÝ (II) b»ng :
A a = x2 – x1 (12.4)
O1 vµ tiªu cù f1 cña thÊu kÝnh héi tô O1 ®−îc
B1
B
F1 F/1 x¸c ®Þnh theo c«ng thøc :
(II) A1 L2 − a 2
f1 = (12.5)
H×nh
H×nh
.3 12.3 4 .L

2. §o tiªu cù cña thÊu kÝnh ph©n k×


a) §Æt vËt AB (H.1) lªn mÆt tê giÊy tr¾ng.
Dïng bót nÐt nhá vÏ mét h×nh cã ®−êng
viÒn ®óng b»ng kÝch th−íc cña vËt AB lªn d1 d 1/
mÆt tê giÊy, råi d¸n nã vµo mµn ¶nh M. d2
b) §Æt vËt AB gÇn s¸t ®Ìn § vµ ®iÒu
A d 2/
chØnh sao cho toµn bé mÆt vËt AB ®−îc
chiÕu s¸ng. O1 O2 B1 B2
c) DÞch chuyÓn thÊu kÝnh héi tô O1 vµ B F1 F2 F/2
mµn ¶nh M sao cho thÊu kÝnh nµy lu«n A1
c¸ch ®Òu vËt AB vµ mµn ¶nh M cho tíi khi A2
thu ®−îc ¶nh thËt râ nÐt cã kÝch th−íc
trïng ®óng víi h×nh vÏ cña vËt AB trªn
mµn ¶nh M. Khi ®ã ¶nh cã ®é lín b»ng vËt. H×nh .4
Ghi gi¸ trÞ cña kho¶ng c¸ch L0 gi÷a vËt AB
ThÊu kÝnh ph©n k× chØ cho ¶nh thËt cña
vµ mµn ¶nh M vµo b¶ng thùc hµnh 12.1.
d) Thùc hiÖn l¹i 3 lÇn ®éng t¸c (c). vËt ¶o. V× thÕ muèn ®o tiªu cù f2 cña thÊu kÝnh
Trong tr−êng hîp nµy, tiªu cù f1 cña ph©n k× O2 , ta ph¶i ghÐp nã víi thÊu kÝnh
héi tô O1 thµnh hÖ thÊu kÝnh ®ång trôc sao
thÊu kÝnh héi tô O1 ®−îc x¸c ®Þnh theo
cho ¶nh thËt A1B1 cña vËt AB cho bëi thÊu
c«ng thøc :
kÝnh héi tô O1 n»m ë phÝa sau trong kho¶ng
L
f1 = 0 (12.3) tiªu cù f2 cña thÊu kÝnh ph©n k× O2 (H. 4)
4
®Ó ¶nh A1B1 trë thµnh vËt ¶o ®èi víi thÊu
- Ph−¬ng ¸n thø hai : kÝnh O2 theo thø tù sau :
a) §Æt mµn ¶nh M c¸ch vËt AB mét a) Gi÷ nguyªn vÞ trÝ cña vËt AB vµ thÊu
kho¶ng thÝch hîp L > 4. f 1 trªn b¨ng quang kÝnh héi tô O1 t¹i vÞ trÝ (II) cho ¶nh thËt râ
häc (trong thÝ nghiÖm nµy, nªn chän L= nÐt A1B1 nhá h¬n AB trªn mµn ¶nh M nh−
4,5f1 ) h×nh 12.3b. §Æt thÊu kÝnh ph©n k× O2 trªn ®Õ
b) DÞch chuyÓn thÊu kÝnh héi tô O1 tõ tr−ît 4 n»m phÝa sau thÊu kÝnh héi tô O1 vµ
s¸t vËt AB ra xa dÇn tíi vÞ trÝ (I) th× ta thu ®ång trôc víi O1, c¸ch mµn ¶nh M mét
®−îc ¶nh thËt râ nÐt A/B/ lín h¬n vËt AB hiÖn kho¶ng d2 = O2B1 < f2 (trong thÝ nghiÖm
trªn mµn ¶nh M (H. .3a). nµy, nªn chän d2 = 50mm).
Ghi täa ®é x1 cña thÊu kÝnh O1 t¹i vÞ trÝ (I)
vµo b¶ng thùc hµnh 12.1.
b) DÞch dÇn mµn ¶nh M ra xa thÊu kÝnh d 2 d 2/
ph©n k× O2 tíi vÞ trÝ M/ ®Ó thu ®−îc ¶nh râ nÐt f2 = (12.6)
d 2 + d 2/
A2B2 n»m c¸ch thÊu kÝnh O2 mét kho¶ng d2/
nh− h×nh 12.4. Thùc hiÖn 3 lÇn ®éng t¸c trong ®ã d2 < 0 (A1B1 lµ vËt ¶o), d2/ > 0
nµy. Ghi gi¸ trÞ cña kho¶ng c¸ch d2/ trong ( A2/ B 2/ lµ ¶nh thËt) vµ f2 < 0 (thÊu kÝnh O2 lµ
mçi lÇn ®o øng víi cïng gi¸ trÞ ®s chäin ph©n k×).
cña d2 vµo b¶ng thùc hµnh 12.2.
TÝnh tiªu cù f2 cña thÊu kÝnh ph©n k× O2 --------------------
theo c«ng thøc :

C©u hái vµ bµi tËp


1. ViÕt c«ng thøc thÊu kÝnh vµ nãi râ qui −íc vÒ 5. Sai sè tØ ®èi cña phÐp ®o tiªu cù thÊu kÝnh héi
dÊu cña c¸c ®¹i l−îng cã trong c«ng thøc nµy. tô ®−îc tÝnh theo c«ng thøc :
2. Tr×nh bµy ph−¬ng ph¸p ®o tiªu cù cña thÊu kÝnh ∆f 1 ∆d ∆L 
= (L − 2d) ⋅ +d⋅
héi tô trong thÝ nghiÖm nµy. f L−d d L 
VÏ h×nh minh ho¹ sù t¹o ¶nh cña vËt AB theo
trong ®ã d lµ kho¶ng c¸ch tõ vËt thËt ®Õn thÊu
mçi ph−¬ng ¸n ®· chän.
kÝnh héi tô vµ L lµ kho¶ng c¸ch tõ vËt thËt ®Õn
3. Tr×nh bµy ph−¬ng ph¸p ®o tiªu cù cña thÊu kÝnh
¶nh thËt cña nã.
ph©n k× trong thÝ nghiÖm nµy. VÏ h×nh minh ho¹ sù
Dùa vµo c«ng thøc trªn vµ phÐp tÝnh ®¹o
t¹o ¶nh cña vËt AB theo ph−¬ng ¸n ®· chän.
hµm, h·y chøng minh r»ng phÐp ®o tiªu cù cña
thÊu kÝnh héi tô sÏ cã sai sè nhá nhÊt khi thÊu
4. Chøng minh r»ng nÕu kho¶ng c¸ch L gi÷a vËt kÝnh n»m c¸ch ®Òu vËt vµ ¶nh thËt cña nã.
s¸ng AB vµ ¶nh thËt cña nã cho bëi thÊu kÝnh 6. Cã thÓ thùc hiÖn phÐp ®o tiªu cù cña thÊu kÝnh
héi tô cã tiªu cù f1 ®−îc gi÷ kh«ng ®æi th× : ph©n k× theo ph−¬ng ¸n ®Æt thÊu kÝnh nµy tr−íc
- nÕu L = 4f1 : chØ cã mét vÞ trÝ cña thÊu kÝnh mét thÊu kÝnh héi tô (t¹o thµnh mét hÖ thÊu kÝnh
héi tô trong kho¶ng c¸ch L nµy cho ¶nh râ nÐt ®ång trôc) ®−îc kh«ng ?
cña vËt trªn mµn ¶nh M. VÏ h×nh minh ho¹ sù t¹o ¶nh cña vËt AB
- nÕu L > 4f1 : cã hai vÞ trÝ cña thÊu kÝnh n»m theo ph−¬ng ¸n nµy.
trong kho¶ng c¸ch L cho ¶nh thËt râ nÐt trªn
mµn ¶nh M.
B¸o c¸o thÝ nghiÖm
Hä tªn : .............................................................
Líp ............................................Tæ ..................
1. Tªn bµi thùc hµnh
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................

2. B¶ng thùc hµnh 1 : §o tiªu cù cña thÊu kÝnh héi tô

 Ph−¬ng ¸n thø nhÊt

LÇn ®o L0 (mm) f1 (mm) ∆ f1 (mm)


1 ............ ............ ............
2 ............ ............ ............
3 ............ ............ ............

f 1 =..……….. (∆f1 ) max =……..


Trung b×nh
(mm) (mm)

KÕt qu¶ : f 1 = f 1 ± (∆f 1 ) max = ................. ± ................(mm)


(∆f 1 ) max
víi = .....................
f1
 Ph−¬ng ¸n thø hai

Gi¸ trÞ chän tr−íc : L = ................... (mm)

LÇn ®o x1 x2
a = x2- x1 f1 ∆ f1
(mm) (mm) (mm)
1 ............ ............ ............. ............ ............
2 ............ ............ ............. ............ ............
3 ............ ............ ............. ............ ............

Trung b×nh f 1 =..……….. (∆f1 ) max =……..


(mm) (mm)

KÕt qu¶ : f 1 = f 1 ± (∆f 1 ) max = ................. ± ................(mm)


(∆f 1 ) max
víi = ...............................
f1
- So s¸nh kÕt qu¶ ®o cña c¸c phÐp ®o thùc hiÖn theo hai ph−¬ng ¸n trªn.
3. B¶ng thùc hµnh 2 : §o tiªu cù cña thÊu kÝnh ph©n k×

Gi¸ trÞ chän tr−íc : d2 = ................... (mm)

LÇn ®o d2 / f2 ∆f2
(mm) (mm) (mm)
1 ................ ................ ................
2 ................ ................ ................
3 ............... ............... ...............

Trung b×nh f 2 = ................. (∆f 2 )max = .................


(mm) (mm)

KÕt qu¶ : f 2 = f 2 ± (∆f 2 )max = ................ ± ................... (mm)

(∆f2 ) max
víi = ...............................
f2

Related Interests