P. 1
Udhezues Letersia Dhe Gjuha 10

Udhezues Letersia Dhe Gjuha 10

|Views: 1,848|Likes:
Published by Andrea Gordon

More info:

Published by: Andrea Gordon on May 17, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/15/2015

pdf

text

original

Botime shkollore Albas

Libër mësuesi
Gjuha shqipe dhe
letërsia 10
Edlira Gugu
Lindita Isufi
Natasha Pepivani
Rita Petro
Botues:
Latif AJRULLAI
Rita PETRO
Redaktore përgjegjëse:
Natasha PEPIVANI
Redaktore letrare:
Jorina KRYEZIU
Arti grafik:
Eva KUKALESHI
Emanuela LUMANI
Gjergji KOLLUMBI
Kopertina
Eva KUKALESHI
© Albas, Tiranë 2009
Të gjitha të drejtat janë të rezervuara
Shtëpia Botuese Albas
Në Tiranë: Rr. Budi, Pall. “Clasic Construction”, zyra nr. 2
Tel/Fax: ++ 355 4 2379184
e-mail: albas_tr@yahoo.com
Në Tetovë: Rr.Ilindenit, nr.105
Tel: 044 344047
e-mail: albas_te@yahoo.com
Në Prishtinë: Rr.Eqrem Çabej, nr.121
Tel: 038 542765
e-mail: albas_ks@yahoo.com
3
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Pjesa e parë përfshin realizmin e objektivave që
lidhen me përdorimin e gjuhës në përgjithësi si mjet
komunikimi, dhe të gjuhës shqipe në situata të ndryshme
komunikimi (verbale dhe joverbale). Në këtë pjesë
përfshihen llojet e teksteve joletrare (këtu hyn edhe
teksti rrëfyes joletrar – kronika, ditari, letra etj., ndërsa
teksti letrar tregimtar studiohet te pjesa e letërsisë).
Në këtë pjesë janë të integruara në çdo temë mësimi:
të lexuarit, të folurit, të vëzhguarit, të dëgjuarit dhe të
shkruarit. Pra, po të marrim p.sh. 1 orë Komunikimi
verbal dhe joverbal nxënësi do të lexojë tekstin, do të
interpretojë me fjalë figurat, do të vëzhgojë figurat në
tekst, por edhe ato që do të sillen prej tyre në klasë, do
të dëgjojë interpretimet e mësuesit dhe të shokëve si
dhe do të shkruajë, duke plotësuar ushtrimet e dhëna.
Pjesa e dytë përfshin, sipas përqindjeve të kërkuara
në program, realizimin e objektivave që lidhen me tekstet
letrare, përdorimin e gjuhës së figurshme, komentet dhe
analizat e veprave letrare dhe, në përqindje më të pakët,
rimerren tekstet e tjera joletrare: teksti argumentues,
informues-shpjegues, përshkrues. Në këtë pjesë,
gjithashtu nxënësi ushtrohet të përdorë njohuritë teorike
dhe praktike të fituara në pjesën e parë të tekstit.
P. sh., nëse ai në pjesën e parë ka mësuar teknikat
e shkrimit të përmbledhjes, parafrazimit, titullit,
argumenteve apo kundërargumenteve etj., në pjesën e
dytë ai do të ushtrohet në situata të ndryshme, sipas një
tematike të caktuar mësimore. Po kështu, në këtë pjesë
Zbërthimi i programit dhe realizmi i objektivave në tekstin
Gjuha shqipe dhe Letërsia 10 (Albas).
Struktura e tekstit “Gjuha shqipe dhe letërsia 10” është konceptuar me dy ndarje të mëdha:
Pj. I. Gjuha shqipe dhe përdorimi i saj
Pj. II. Letërsia
Pjesa e parë ka tri nëndarje:
•Gjuha dhe komunikimi
•Teksti dhe llojet e tij
•Procesi i të folurit, të dëgjuarit, të shkruarit
Pjesa e dytë ka tri nëndarje:
•Teksti tregimtar
•Teksti poetik
•Teksti dramatik
integrohet letërsia me artet e tjera: kinematografinë,
pikturën, fotografinë etj.
Kjo shpërndarje e njohurive është bërë me qëllim
nga autorët e tekstit, të cilët kanë synuar që ta ndërtojnë
strukturën e tekstit në mënyrë sa më didaktike, me
qëllim që njohuritë nxënësi t’i marrë të sistemuara dhe
t’i rimarrë ato në situata të ndryshme për përvetësimin e
tyre sa më të mirë. Prandaj u sugjerojmë mësuesve që
në hartimin e planit mësimor të ndjekin po atë logjikë
vijimësie që ka teksti. Për sa u përket orëve të analizave
ne i jemi përmbajtur programit: 6 - 7 orë, përjashto vetëm
Këngët e Milosaos që është parashikuar në 5 orë, pasi
dhe materiali i saj nuk paraqet atë shkallë vështirësie
si p.sh. ai i poemës Iliada. Për sa u përket komenteve,
ka raste kur objektivat që i përkasin p.sh. një poezie
apo një fragmenti nuk përbëjnë mbingarkesë, që të
realizohen në 3 orë, prandaj parashikohen në 2 orë
(dhe ndonjë rast i rrallë në 1 orë). Ka kohë që kurrikulat
e reja u japin liri autorëve të teksteve dhe mësuesve të
paktën në masën 10%, (por edhe më shumë) për të mos
i qëndruar strikt dhe skematik programit. Megjithatë,
në këtë pikë mësuesit janë të lirë që, sipas niveleve të
klasës me të cilën punojnë, mund të mos i realizojnë të
gjitha fragmentet e dhëna për koment (veçanërisht kur
ato i takojnë së njëjtës periudhe letrare).
Edhe temat mësimore të pjesës së dytë janë hartuar
në mënyrë të tillë që brenda secilës të integrohet të
lexuarit, të folurit, të dëgjuarit, të vëzhguarit, të shkruarit.
Për realizmin sa më të mirë të këtyre orëve do të vijë
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
4
në ndihmë dhe një CD (bashkëshoqëruese e librit të
mësuesit) nëpërmjet së cilës nxënësi do të ushtrohet
në dëgjim dhe vëzhgim.
2. Njohuritë që ka marrë nxënësi deri në klasën
IX, krahasuar me njohuritë e reja të klasës X.
Që mësuesi ta ketë më të lehtë përdorimin e
tekstit të ri, po japim një pasqyrë përmbledhëse të
njohurive dhe të koncepteve që ka marrë nxënësi
deri në klasën IX, të krahasuara këto me objektivat
që parasheh programi i ri i shkollës së mesme (të
cilat më hollësisht jepen në planet mësimore të
hartuara nga ne).
Pjesa I – Gjuhë shqipe
Njohuritë e mëparshme
a. Gjuha dhe komunikimi
Dallon skemën e komunikimit dhe elementet e
komunikimit.
Dallon dy anët e fjalës: formën dhe përmbajtjen.
Dallon komunikimin me anë të shenjave nga
komunikimi me anë të gjuhës (së folur dhe të shkruar).
Ka njohuri fillestare për dëshmitë e para të gjuhës
së shkruar shqipe.
Dallon dialektet e shqipes nga standardi i shqipes.
b. Teksti dhe llojet e tij
Përkufizon tekstin dhe dallon tekstin me funksion
praktik (teksti joletrar) nga teksti me funksion estetik
(teksti letrar).
Është familjarizuar me tabelën për llojet e
ndryshme të teksteve:
Teksti rrëfyes - Teksti poetik - Teksti dramatik
- Teksti përshkrues -Teksti informues paraqitës
- Teksti udhëzues, urdhërues.
Dallon tekstin përshkrues dhe dy llojet e tij:
përshkrimin objektiv dhe përshkrimin subjektiv
(gjithashtu, dallon dhe përshkrimin letrar në prozë dhe
në poezi); shkruan tekste të thjeshta përshkruese.
Dallon tekstin informues-paraqitës dhe llojet e tij
(lajmërime, njoftime, vepra enciklopedike, artikull gazete,
shkresa, letra etj.) dhe shkruan lloje të thjeshta.
Dallon tekstin udhëzues dhe llojet e tij (rregulloret,
këshillat, ligjet etj.); shkruan lloje të thjeshta.
Dallon tekstin argumentues dhe llojet e tij
(esenë dhe ligjëratën); dallon argumentin dhe
kundërargumentin; dallon strukturën e një eseje
argumentuese dhe shkruan një ese të thjeshtë
argumentuese.
Dallon tekstin rrëfyes joletrar dhe llojet e tij:
ditarin, kronikën, udhëpërshkrimin; autobiografinë;
biografinë; intervistën; kujtimet etj; shkruan lloje të
thjeshta të tyre.
Dallon llojet e medies elektronike dhe te shkruar;
diskuton për lloje të ndryshme emisionesh; njeh
strukturën e gazetës dhe projekton në grup rubrikat
e gazetës së shkollës.
Dallon gjuhën e reklamës dhe të publicitetit për
fushata të ndryshme ndërgjegjësimi.
c. Përdorimi i gjuhës
Është ushtruar në të folurin për tema të ndryshme
të tipit diskutim, bisedë e lirë, debat etj.
Është ushtruar në të dëgjuarin e teksteve të
ndryshme të lexuara apo të folura.
Është ushtruar në të shkruarin e: përmbledhjes;
përshtatjes nga poezia në prozë, skedave të
ndryshme të librave apo filmave; korrigjon tekstin e
vet nga ana logjike dhe drejtshkrimore.
Njohuritë e reja dhe shkalla
më e lartë e vështirësisë
Në tekstin e klasës së dhjetë sistemohen njohuritë
për gjuhën, komunikimin dhe llojet e teksteve joletrare.
Nëse deri në klasën e 9-të nxënësit i kërkohet që të dallojë
veçoritë e përdorimit të gjuhës në tekste të ndryshme
si dhe ushtrohet të shkruajë tekste të thjeshta, në këtë
klasë ai futet në situata më të ndërlikuara të teorisë së
komunikimit verbal dhe joverbal, në teknikat e shkrimit
të llojeve të ndryshme të teksteve, si dhe ushtrohet
në një shkallë më të lartë vështirësie në të dëgjuar,
të folur, të vëzhguar dhe të shkruar e modeleve të
ndryshme. Pavarësisht se është në klasën e dhjetë ne
jemi munduar të sjellim raste sa më të pastra modelesh
të teksteve të ndryshme me qëllim që njohuritë teorike
për strukturën dhe veçoritë e tyre të jenë sa më të
kuptueshme dhe të realizueshme.
Pjesa II – Letërsi
Njohuritë e mëparshme
Ka njohuri fillestare për dy ndarjet e letërsisë:
- Letërsinë gojore dhe Letërsinë e shkruar;
- dallon ndarjen e teksteve letrare sipas anës së
5
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
jashtme: Proza, Poezia, Drama
- ndarjen sipas anës së brendshme në tri gjini:
Epika, Lirika, Dramatika;
Përkufizon tekstin tregimtar dhe dallon llojet e tij:
- Mitin, Legjendën, Përrallën, Fabulën, Romanin,
Novelën, Tregimin. Brenda llojeve të gjata dallon
dhe ndarjet në bazë të tematikës: historik, social,
psikologjik, satirik, ekologjik, fantastiko-shkencor,
aventurier etj.
- dallon strukturën e tekstit tregimtar dhe veçori
të tilla si: vendi, koha, konteksti, - personazhet,
rrëfyesin, paragrafët;
- dallon disa elemente të stileve të ndryshme të
shkrimtarëve; shkruan lloje të thjeshta të tekstit
tregimtar;
- komenton fragmente veprash ose një tekst të
shkurtër të plotë duke u ndalur te: kuptimi fillestar
dhe nënteksti, interpretimi subjektiv; gjuha e
tekstit dhe veçori të llojit letrar.
Përkufizon tekstin poetik dhe dallon llojet e tij:
- llojin epik (poema epike, poema legjendare,
heroike, balada, poema epiko-lirike); lloji didaktik
(poema didaktike); llojin lirik: lirika tradicionale
- idili, elegjia, himni, soneti; lirika moderne
– patriotike, erotike, meditative, e peizazhit,
filozofike etj.;
- dallon veçoritë e tekstit poetik: vargu, rima, ritmi,
strofa;
- dallon figurat letrare: epiteti (epiteti metaforik),
krahasimi-similituda, personifikimi, antiteza,
hiperbola, simboli, paralelizmi figurativ, metafora,
alegoria, ironia, pyetja retorike, apostrofi,
enumeracioni, shkallëzimi, anafora, onomatopeja.
Përkufizon tekstin dramatik dhe dallon llojet e tij:
- tragjedia, komedia, drama;
- dallon veçori të tekstit dramatik: dialogu,
monologu, konflikti, didaskalitë;
- dallon strukturën e tekstit dramatik: aktet dhe skenat.
Njohuritë e reja dhe shkalla
më e lartë e vështirësisë
Njohuritë letrare në ciklin 9-vjeçar nxënësi i ka
marrë nëpërmjet teksteve të përzgjedhura, të cilat janë
të llojeve të ndryshme letrare. Kriteri i përzgjedhjes
së tyre është bërë duke u mbështetur në objektivat e
programit për të dalluar gjinitë dhe llojet e nënlloje të
ndryshme që i përkasin letërsisë gojore dhe letërsisë
së shkruar. Përkufizimet dhe njohuritë teorike për
veçori të llojeve të ndryshme janë marrë nëpërmjet
tekstit të përzgjedhur me një synim të përcaktuar, po
kështu dhe figurat letrare trajtohen nëpërmjet tekstit,
ku kjo del si figurë përfaqësuese.
Në klasën e 10-të nxënësi sistemon njohuritë
e shpërndara që ka marrë në ciklin 9-vjeçar dhe
studion me një gjuhë më të ngritur atë çka quhet
Letërsi, funksionin e saj dhe dallimin e gjuhës së
figurshme nga gjuha shkencore. Në këtë klasë
sistemohen edhe veçoritë për secilin lloj letrar: tekstin
tregimtar, tekstin poetik dhe atë dramatik. Po përveç
parimit gjinor në përzgjedhjen e pjesëve për koment
apo analizë, nxënësi njihet në këtë klasë dhe me
parimin kronologjik të zhvillimit të formave letrare.
Për të kaluar nga komenti i një pjese të veçuar (që ka
bërë deri në klasën e 9-të dhe që synon veçoritë e llojit
letrar) në analizën e një vepre letrare, atij i nevojiten
njohuritë që kanë të bëjnë me veçoritë e epokave
letrare dhe të stileve të ndryshëm të autorëve që u
përkasin këtyre epokave. Prandaj në tekst, përpara se
të kalohet në koment apo në analizë, fillimisht nxënësit
i jepen njohuritë elementare që kanë të bëjnë me
veçoritë e epokave letrare. Kështu p.sh., për komentin
e fragmentit të poemës Çajld Harold nxënësit i nevojitet
të njohë si veçoritë e këtij lloji të tekstit poetik, ashtu
edhe veçoritë e romantizmit evropian, pasi shkalla e
vështirësisë në klasën e 10 rritet dhe natyrisht nxënësi
nuk mund të mbetet në nivelin e komentit të ciklit 9-
vjeçar. Renditja kronologjike e teksteve letrare nga
autorët e tekstit është bërë me synimin për t’i krijuar
nxënësit një pasqyrë të qartë të zhvillimit të formave të
ndryshme letrare në kohë dhe që ai të shohë konkretisht
se këto forma kanë logjikën e vet të zhvillimit të tyre. Ky
është një synim që duhet ta ketë të qartë mësuesi.
Qoftë për komentin apo për analizën e tekstit
ne jemi munduar që të përqendrohemi pikërisht në
ato njohuri teorike që jepen në krye të çdo ndarjeje.
Pra, nëse themi se një poemë epike ka këto veçori:
epizmi në rrëfim, ndërhyrja e hyjnive, tema heroike
etj., atëherë janë pikërisht këto veçori që mësuesi
bashkë me nxënësin do t’i zbulojnë në poemën Iliada
apo në çdo lloj tjetër poeme epike (Epi i Gilgameshit,
Odisea etj.), (gjë të cilën e kemi pasur si parim
kryesor gjatë hartimit të këtij teksti).
Pasi nxënësi pajiset me këto njohuri e ka shumë
të qartë se përse po e bën komentin apo analizën e
një vepre letrare. Këmbëngulim në këtë pikë, pasi
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
6
gjithnjë ka qenë një defekt i madh subjektiviteti në
komente apo analiza, qoftë kjo nëpër tekste apo në
interpretimet e mësuesve.
Duke u nisur nga objektivat e programit në tekstin
tonë ne kemi synuar disa lloje komentesh:
Koment të përgjithshëm (që analizon kuptimin,
interpretimin, gjuhën apo veçoritë e llojit të tekstit).
Koment krahasues (ku krahasohen veçori të
ndryshme të dy llojeve letrare apo brenda të njëjtit
lloj (po që lidhet me stile të ndryshme autorësh).
Koment me synim (i cili veçon një veçori të
caktuar të llojit apo të stilit të autorit); të tilla janë
komentet me skeda që ndodhen në libër.
3. Plani mësimor i sugjeruar nga Albas-i
Me këtë plan të sugjeruar ne kemi dashur t’i vijmë
në ndihmë mësuesit, i cili po e zbaton kurrikulën
e re dhe tekstin e ri për herë të parë. Në këtë plan
ne thjesht kemi sugjeruar ndarjen e orëve mësimore
dhe objektivat për çdo temë, të cilat mësuesi mund t’i
ndryshojë duke i përshtatur me udhëzimet nga MASH-i
apo Instituti i Kurrikulave. Ajo çka është e rëndësishme
dhe që mendojmë se do t’i vijë në ndihmë mësuesit
janë objektivat qendrorë të çdo teme mësimore, të
cilat përshtaten tërësisht me objektivat e programit.
Gjithashtu, ne kemi parashikuar dhe objektiva të tjerë
brenda orës së mësimit, të cilët realizohen nëpërmjet
integrimit të pesë proceseve kryesore të përdorimit
të shqipes: të folurit, të dëgjuarit, të shkruarit, të
vëzhguarit, të lexuarit.
Ndarja e orëve
Në program orët mësimore janë parashikuar
të ndahen sipas përqindjeve të llojeve të teksteve.
Fillimisht mund të lindë ndonjë keqkuptim, pasi duket
sikur teksti ynë nuk e respekton këtë ndarje. Por, në
fakt, autorët e tekstit kanë menduar një shtrirje të
këtyre përqindjeve në të gjithë tekstin. Aq më tepër
këtë e përligj edhe fakti se tani programet e reja
nuk ndërtohen më si përmbajtje lëndësh me orë të
përcaktuara, por lejojnë një zhvillim më të lirë, më
integrues e më tolerant të lëndës.
P.sh., nëse teksti argumentues në pjesën e parë
studiohet me 4 orë, përqindja e tij në orët e tjera është
e integruar në pjesën e dytë të librit, kur rimerret disa
herë. Kështu ndodh edhe me llojet e tjera të teksteve:
njohuritë teorike si Gjuha dhe komunikimi, Gjuha si
kod, Gjuha shqipe dhe dialektet etj. apo Strategjitë
e të dëgjuarit, të folurit dhe të shkruarit, që jepen në
hyrje të librit, studiohen edhe nëpërmjet situatave
dhe llojeve të ndryshme të teksteve, prandaj edhe
këto përfshihen në përqindjet e llojeve të ndryshme
të teksteve dhe kanë orët e veta të parashikuara.
Përmbajtja e CD-së
Me anën e CD-së nxënësit do të ushtrohen në të dëgjuar
dhe në të vëzhguar për temat përkatëse që janë në tekst.
DËGJIM
Emisionet e radios (Ushtrime të fq. 86)
Lexim teksti (Lëkura e qenit; ushtrimi i fq. 87)
Këngë (Valsi i lumturisë; Kurrë mos më lësho; Fati ynë shpresë e marrëzi; O e bukura More; fq. 314)
Recitimi i poezive (Don Kishoti, fq. 147; Iliada fq 221; Vegimi i Laurës, fq. 244; Kënga e lamtumirës, fq. 255;
Këngët e Milosaos, fq. 264; Metamorfosis, fq. 279; Vdekja e nositit, fq. 294; Kitara, fq. 304)
VËZHGIM
Filmi (Katedralja e Parisit – varianti tradicional dhe varianti modern; Skënderbeu; Troja; Romeo dhe Zhuljeta;
Përrallë nga e kaluara);
Reklama (Dita ndërkombëtare e librit; Reklama dyqanesh; Spring);
Pikturat e komentuara (Venera e Milos, fq 123; Orfeu dhe Euridika, fq 131; Mona Lisa; Sepie në karton, fq
134; Kalorësi mesjetar; Don Kishoti, fq 139; Korrëset; Plaku me shkop, fq 165; Petrarka dhe Laura, 242; Dyert
e Ikonostasit, fq 245; Xhamia Blu, fq. 246; Foto të Gegë Marubit, fq 283).
7
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
8
9
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
10
11
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
12
13
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
14
15
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
16
17
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
18
19
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
20
21
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
22
Tema
Komunikimi
Objektivat: Në fund orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të dallojë elementet e komunikimit;
•të ndërtojë skemën e komunikimit duke u nisur nga shembuj të ndryshëm;
•të hetojë elementet që pengojnë procesin e komunikimit;
•të realizojë një komunikim të suksesshëm.
Materialet dhe mjetet mësimore
Teksti “Gjuha shqipe dhe letërsia 10”, mjete të ndryshme komunikimi, si: telefon, libra.
Teknika dhe metoda mësimore:
Bashkëbisedim, lexim hap pas hapi, lojë me role, punë në grup, punë në çift.
Hapi I (bashkëbisedim)
Mësuesi/ja u kërkon nxënësve të tregojnë situata dhe mënyra të ndryshme komunikimi, në të cilat janë
ndodhur gjatë kohës së pushimeve. P.sh.:
•Eltoni ka folur me gjyshen në telefon.
•Ermira ka komunikuar me një djalë të huaj.
•Artani i ka dërguar një e-mail shokut të ngushtë.
•Babi i Ingridit e ka gjetur rrugën duke parë hartën.
•Erjoni, kur ishte jashtë shtetit, është marrë vesh nëpërmjet gjesteve.
Kështu mund të jepen situata nga më të ndryshmet. Situatat e sjella nga nxënësit skematizohen nga
mësuesi/ja në dërrasë të zezë. Skema e hartës së mendimit do t’i shërbejë mësuesit/es për të vënë në
dukje elementet e ndryshme me të cilat realizohet komunikimi.
Hapi II (lexim hap pas hapi)
Mësuesi/ja drejton pyetjen:
– Si u realizua komunikimi në situatat që dhatë?
– Pse komunikojmë?
Nxënësit japin opinionet individuale të bazuara në konceptet që ata kanë rreth komunikimit.
Mësuesi/ja u kërkon nxënësve të lexojnë në mënyrë të pavarur tekstin. Më pas plotësojnë së bashku me
mësuesin/en në tabelë konceptet rreth komunikimit duke iu referuar një rasti konkret komunikimi.
(Dy nxënës nga klasa komunikojnë me e-postë rreth një vizite në qytetin e Sarandës).
Mësuesi/ja përcakton pjesëmarrësit në proces.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
`
·
mesazhi
Saranda
Referenti
Dëshiroj të vizitoj Sarandën.
Dërguesi
Ermali
Marrësi
Emira
e-posta
kanali
e-posta
kanali
kodi
gjuha shqipe
23
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Hapi III (punë e pavarur dhe në çift)
Ushtrimet 1, 3, 5 nxënësit i punojnë individualisht për të përcaktuar elementet e komunikimit.
Shembuj përgjigjesh:
Ushtrimi 1:
a) djali - dërguesi, vajza - marrësi, dalim - mesazhi, letra - kanali, gjuha e shkruar – kodi,
sugjeron një veprim të caktuar (në këtë rast të dalin nga biblioteka) - referenti.
b) dërguesi - djali, marrësi - nëna, mesazhi - të lutem më jep pak ujë, kodi - gjuha e folur, kanali
- ajri, referenti - uji.
Ushtrimi 3:
Marrësi: Ana Gjoni, Lagjja “Reshit Çollaku”, Pallati nr. 5 , Tiranë.
Dërguesi: Ilir Treska, Lagjja “29 Nëntori”, Rr. 5 Maj, Pallati nr. 2, Elbasan.
Ushtrimi 5:
a) dërguesi - Flladja, marrësi - shoqja, mesazhi - përshëndetja, kanali - ajri, kodi - gjuha e shenjave.
b) dërguesi - Arbi, marrësi - Entela, mesazhi - falënderimi, kanali - letra, kodi - gjuha e shkruar.
Ushtrimi 2: Nxënësit punojnë në çift duke ilustruar situatat e librit, klasës i kërkohet të përcaktojë
pjesëmarrësit (dhënësin - marrësin).
shitësi i librarisë - blerësi, organizuesi i konferencës - pjesëmarrësit,
biletashitësi - shikuesi i filmit, shitësi i këpucëve - blerësi.
U kërkohet nxënësve të sjellin shembuj të ngjashëm. P.sh., njëri sjell ilustrimin, tjetri përgjigjet.
Ushtrimi 4: Zhvillohet në formë dialogu. Përcaktohet kodi i komunikimit.
Shembuj përgjigjesh:
1. kodi - gjuha gjermane, 2. kodi - formula matematikore, 3. kodi - gjuha italiane.
Hapi IV (punë në çift)
Duke marrë shkas nga ushtrimi 4, i cili zhvillohet në çift në formë dialogu, mësuesi/ja u kërkon nxënësve
të praktikojnë një situatë të ngjashme dhe të ndërtojnë skemën e tyre të komunikimit. Zgjedh dy prej
nxënësve, të cilët ndërtojnë skemën në tabelë dhe përcaktojnë pjesëmarrësit.
`
Hapi V (lojë në role)
Mësuesi/ja paraqet në tabelë shprehje me kuptime të ndryshme dhe u kërkon nxënësve të diskutojnë
se në cilat raste mund të përdoren ato:
P.sh.: - Çfarë dëshironi?
- Ka shumë njerëz që presin në radhë …
- A mund të sillni dy, ju lutem?
- Si mund t’ju ndihmoj!
I gjithë ky komunikim realizohet në bazë të një konteksti, i cili lidhet me një situatë të caktuar.
Mësuesi/ja pyet nxënësit:
- A do të kishte kuptim biseda nëse nuk i referohet një konteksti që lidhet me një situatë të dhënë?
- A lindin keqkuptime nëse nuk njihet situata për të cilën flitet?
¨
· ·
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
24
>

Listohen llojet e konteksteve.
gjuhësor e tekstor
Konteksti i situatës
kulturor
Punohet në grupe. I kërkohet secilit grup të ilustrojë situatat e ushtrimit 7. Nxënësit diskutojnë rreth tyre.
Shembuj përgjigjesh:
1) Situata e komunikimit realizohet në rrugë. Dërguesi është punonjësi i policisë rrugore, marrësi
është shoferi i automjetit.
2) Situata e komunikimit realizohet në hollin e aeroportit. Dërguesi i mesazhit është punonjësi i
aeroportit, marrësit janë pasagjerët.
3) Situata e komunikimit realizohet në sallën e Kuvendit të Shqipërisë. Dërguesi është kryetari i
Kuvendit, marrësi janë deputetët.
4) Situata e komunikimit realizohet në një klasë mësimi. Dërguesi është mësuesi/ja, marrësit janë
nxënësit e klasës.
5) Situata e komunikimit realizohet në spital. Dërguesi është mjeku, marrësi është pacienti.
6) Situata e komunikimit realizohet në postë. Dërguesi është punonjësi i postës, marrësi është
klienti.
Hapi VI (bashkëbisedim)
Mësuesi/ja u kërkon nxënësve të risjellin dhe një herë situatën dhe të diskutojnë se në cilat raste
komunikimi nuk është i suksesshëm. Shtrohet pyetja:
- Cili element e pengon komunikimin?
Diskutohet me nxënësit dhe përcaktohet se cili element mungon.
Përgjigjet mund të ishin:
Kur na flasin në gjuhë të huaj mungon kodi
Kur nuk njihet prej nesh, ajo për të cilën flasin. mungon referenti
Kur nuk kemi mundësi të mira komunikimi. mungon kanali
Punohet ushtrimi 6 individualisht dhe u kërkohet nxënësve të ndërtojnë situatën në formën e saj të
plotë. Diskutohet rreth saj.
Shembull përgjigjesh:
1. Procesin e komunikimit e pengon referenti, sepse marrësi nuk e njeh postën elektronike
(referentin).
2. Procesin e komunikimit e pengon kanali, sepse kanali, pra linjat telefonike, nuk punojnë si
duhet.
Detyrë shtëpie. a) Ushtrimi 8, faqe 10.
b) Sillni në klasë të njëjtat fjalë dhe shprehje në gjuhë të ndryshme.
Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës dhe vlerësohet ora e mësimit.
¨`
25
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
SHPJ EGIM TERMASH
Komunikim – do të thotë të hysh në lidhje me dikë; të transmetosh informacionet dhe
mesazhet që ke në mendje; të shkëmbesh mendime me dikë dhe të merresh vesh mirë
me të.
Komunikimi nga mjetet që përdor është:
- verbal (gjuhësor) – me fjalë (në literaturë gjendet i shqipëruar dhe me
termin komunikim fjalësor)
- joverbal (jogjuhësor) - pa fjalë (në literaturë gjendet i shqipëruar dhe me
termin komunikim jofjalësor)
Gjuhë – te njeriu shërben edhe si organ i të folurit;
- mjeti themelor e më i rëndësishëm që u shërben njerëzve për të mbrujtur e për të
shprehur mendimet dhe për t’u marrë vesh njëri me tjetrin në shoqëri;
- sistem i veçantë tingujsh, fjalësh, trajtash e rregullash për formimin e fjalëve e për
lidhjen e tyre në fjali;
- sistem që është krijuar e zhvilluar historikisht nga një popull;
- përbën një nga tiparet themelore të një kombësie a të një kombi.
Kod - sistem shenjash a sinjalesh konvencionale, që përdoret për dhënien e
një informacioni a mesazhi me qëllim komunikimi.
Ligjërimi - Gjuha e gjallë në çastin e përdorimit të saj nga njerëzit;
variant i gjuhës me disa veçori dalluese, që përcaktohen nga rrethanat në të cilat bëhet
kumtimi dhe nga qëllimi i kumtimit; aftësia për të folur; stili, mënyra se si gjithë njerëzit
e përdorin të folurin ose të shkruarin.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
26
Në një tabelë është shkruar me shkumësa me ngjyra fjalia:
Fjalët janë shenja.
Pyeten nxënësit: - Si e kuptoni këtë fjali?
Konkretizohet me anë të skemës:
Tema
Gjuha
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të identifikojë fjalën si shenjë gjuhësore;
•të dallojë elementin formal nga elementi përmbajtjesor i fjalës;
•të zbulojë se lidhja ndërmjet fjalës dhe objektit konkret është konvencionale;
•të krahasojë emërtimet e disa fjalëve në gjuhën shqipe me ato në gjuhë të huaja.
Materiale dhe mjete mësimore:
Libri “Gjuha shqipe dhe letërsia 10”, foto të objekteve të ndryshme, tabela, shkumësa
me ngjyra.
Teknika dhe metoda mësimore:
Diskutim, lexim i drejtuar, pema e mendjes, praktikë e pavarur, punë e pavarur në
grupe e në çift, diskutim i lirë.
Hapi I (diskutim)
Mësuesi/ja e nis mësimin me kontrollin e detyrave të shtëpisë dhe diskutimin rreth tyre. Nxënësit do të
gjenin kontekstet në të cilat përdoret secila prej situatave.
Bëhet një përsëritje rreth elementeve të komunikimit.
- Cilat janë elementet e komunikimit?
- Si funksionon skema e komunikimit?
- Cilat janë elementet pa të cilët komunikimi nuk mund të kryhet?
Hapi II (lexim i drejtuar, pema e mendjes)
Mësuesi /ja prezanton temën e mësimit dhe u drejton nxënësve pyetjen:
- Ç‘kuptoni me fjalën gjuhë?
- mesazh
Me përgjigjet e nxënësve plotësohet grafiku organizues pema e mendjes.
tërësi shenjash, fjalësh transmeton mesazhe
krijon marrëdhënie mes fjalëve sistem
Gjuha
Mësuesi/ja përmbledh konceptin mbi gjuhën:
Sistem i cili vendos marrëdhënie të caktuara mes shenjave gjuhësore ose fjalëve.
referenti (objekti konkret)

T-o-p-i Topi (imazhi mendor)
shenjuesi i shenjuari
27
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Nxënësit lexojnë informacionin mësimor dhe plotësojnë në tabelë konceptet e reja së bashku me mësuesin/en.
Shenjuesi - topi (elementi formal, d.m.th.: fjala si grup shenjash)
I shenjuari - imazhi mendor që lidhet me objektin (i referohet një objekti, i cili përdoret për të luajtur,
përbëhet prej lëkure, është i rrumbullakët…etj.).
Referenti - objekti konkret (në rastin tonë, topi).
Diskutim rreth këtyre çështjeve, jepen ilustrime të ndryshme nga nxënësit dhe mësuesi/ja të ilustruar me foto.
- Ç’është imazhi mendor dhe objekti konkret?
Kur lexojmë një varg poezie: hapa dritaren dhe ... nuk flitet për një dritare konkrete, prandaj
secili prej nesh krijon në mendjen e tij një imazh të vetin për dritaren.
Nxënësit duhet të kuptojnë se imazhi mendor nuk përputhet gjithnjë me objektin konkret, nëse
ky i fundit është i panjohur për dëgjuesin.
P.sh., nëse një djalë i thotë shoqes së vet “Sapo pikturova një peizazh deti”, imazhi mendor i vajzës
për perëndimin e diellit do të jetë një imazh standard: një pikturë ku në plan të parë është deti. Kur vajza
sheh pikturën e shokut, vëren se deti është në sfond dhe figura mbizotëruese është një shkëmb.
Sillen shembuj të përputhjes së imazhit mendor me objektin konkret.
Nëna e Artanit është e njohur për Entelën.
Qeni i Denisës është i panjohur për Mimozën.
Hapi III (praktikë e pavarur)
Punohet në mënyrë individuale ushtrimi 1. Diskutimi bëhet rreth tabelës.
Shembuj përgjigjesh.
Tabelë - shenjuesi, i shenjuari është imazhi mendor (në rastin tonë figura), referenti është i panjohur.
Kartelë - shenjuesi, i shenjuari imazhi mendor (figura), referenti, kartela e kaltër, përputhet me
imazhin mendor.
Mace - shenjuesi, i shenjuari, imazhi mendor (figura e maces ngjyrë kafe). Macja e zezë që ka djali
në dorë është objekti konkret (d.m.th., referenti).
Hapi IV (diskutim)
Nxënësit emërtojnë të njëjtin objekt në gjuhë të ndryshme (kërkesa e detyrës së shtëpisë) dhe diskutojnë
se sa të ngjashme janë emërtimet me njeri-tjetrin dhe çfarë lidhjeje kanë me objektin.
Përfundimi:
I njëjti objekt në gjuhë të ndryshme të botës emërtohet me fjalë të ndryshme (bashkësi shenjash
të ndryshme), p.sh., objekti top emërtohet: top (në shqip), ball (anglisht), palone (italisht), buletë
(frëngjisht) etj. Marrëdhënia e fjalës me objektin është konvencionale, pra, folësit e një gjuhë kanë
pranuar t’i emërtojnë objektet me këto fjalë sipas një marrëveshjeje dhe ato kuptohen vetëm nga
ata që e dinë këtë marrëveshje.
Mësuesi/ja përshkallëzon njohuritë e nxënësve.
Gjuha - tërësi shenjash të rregulluara nga një kod i caktuar.
Kodi - sistem rregullash që duhet të njihet nga pjesëmarrësit në komunikim.
shenjues
Njohja e kodit ka të bëjë me interpretimin
i shenjuar
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
28
>
Hapi V (punë e pavarur në grup)
Ushtrimi 2
Nxënësit plotësojnë përkufizimet për termat.
U kërkohet të lexohen në klasë.
Shembull përgjigjesh:
Shenjues - forma e materialit që përdoret për të komunikuar (varg tingujsh që formojnë fjalët).
I shenjuar - imazhi mendor i objektit.
Referenti - objekti konkret në botën reale.
Kodi - sistem rregullash që duhet të njihet nga pjesëmarrësit në komunikim.
Ushtrimi 3
Punohet duke i ndarë nxënësit në grupe:
Grupi I - J ep referentin në gjuhën standarde,
Grupi II - J ep referentin në dialekt,
Grupi III - J ep referentin në anglisht,
Grupi IV - jep referentin në italisht.
Shembuj përgjigjesh sipas grupeve:
a) Grupi I - vajzë, domate, mace, çadër.
b) Grupi II - çikë/gocë, mollë t’arta, mic, ombrellë.
c) Grupi III - girl, tomatoes, cat, umbrella.
d) Grupi IV - ragacca, pomodoro, gato, ombrello,
Hapi VI (diskutim i lirë)
Bëhet krahasimi mes tyre në tabelën e organizuesit grafik dhe diskutohet rreth të dhënave. Në fund arrihet
në përfundimin:
Gjuha është një tërësi shenjash të rregulluara nga një kod i caktuar në mënyrë konvencionale.
Detyrë shtëpie a) Ushtrimi 4.
Cilat nga rregullat gjuhësore nuk janë zbatuar në shembujt e mëposhtëm.
1. Forma e fjalëve (ju duhet (atyre) u duhet).
2. Përzgjedhja e fjalëve (adoptimi dhe jo adaptimi).
3. Rendi i fjalëve (Nesër unë shkoj me ata dhe jo Nesër me ata, unë shkoj).
b) Sillni në klasë tabela, foto shenjash të ndryshme komunikimi (sistemit rrugor etj.).
Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës dhe vlerësohet ora e mësimit.
objekti në gj. standarde në dialekt në anglisht në italisht
29
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Materiale dhe mjetet mësimore:
Libri “Gjuha shqipe dhe letërsia 10”, tabela me shenja të ndryshme, shkumësa me
ngjyra, foto të situatave të ndryshme komunikative.
Teknika dhe metoda mësimore:
Stuhi mendimesh, lexim i drejtuar, diskutim, grafik organizues, diagram i Venit, punë
në grupe e në çift.
Teknika “lexim (dëgjim) i drejtuar” mbështetet në leximin a dëgjimin e një pjese të tekstit
me ndërprerje. Fillon leximi dhe, pasi lexohet një fjali a një paragraf, bëhet ndalesa e parë.
(Ndalesat janë në vartësi të tekstit a informacionit që jepet.)
Pasi ndërpritet leximi, u kërkohet nxënësve të mendojnë, të analizojnë dhe të parashikojnë
rreth asaj që dëgjuan a lexuan.
Pas çdo ndalese, mësuesi/ja u kërkon nxënësve të parashikojnë zhvillimin e informacionit
dhe u drejton pyetje të tilla:
• Ç’mendoni se do të ndodhë më pas?
• Çfarë provash keni për ta vërtetuar këtë?
• Pse mendoni kështu?
Tema
Llojet e
ndryshme të
komunikimit
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të identifikojë llojet e ndryshme të komunikimit;
•të dallojë komunikimin verbal (gjuhësor) nga ai joverbal (jogjuhësor);
•të zbulojë rastet e përdorimit të të dyja llojeve të komunikimit;
•të nxjerrë përparësitë e secilit lloj të komunikimit;
•të përshtatë llojin e komunikimit me situatën e komunikimit;
•të shkruajë mesazhet e figurave dhe shenjave të komunikimit joverbal.
Hapi I (stuhi mendimesh)
Mësuesi/ja e nis mësimin me një stuhi mendimesh. Shkruan në tabelë fjalën komunikim dhe kërkon
prej nxënësve të mendojnë dhe të tregojnë gjithçka dinë rreth këtij koncepti, duke u inkurajuar që të mos
shqetësohen nëse idetë që shprehin janë të drejta ose të gabuara.
komunikim
marrës dhënës
kod
mesazh referent
gjuhë
e folur
e shkruar
me shenja
sinjale
Hapi II (lexim i drejtuar, diskutim, grafik organizues)
Mësuesi/ja ka zgjedhur një figurë ku paraqitet një situatë komunikimi dhe u kërkon dy nxënësve t’ua
komunikojnë shokëve të tyre përmbajtjen e saj në mënyrë origjinale. Njëri prej nxënësve zgjedh gjuhën
e shkruar për të komunikuar situatën e dhënë, duke shkruar në tabelë 2-3 fjali, kurse tjetri ua transmeton
shokëve përmbajtjen nëpërmjet gjesteve, mimikës, zhurmave etj.
Mësuesi/ja drejton pyetjen:
- A është realizuar si duhet komunikimi në të dyja mënyrat? Pse?
Mësuesi/ja, së bashku me nxënësit, arrijnë në përfundimin se në të dyja rastet kemi komunikim, sepse
Nëpërmjet diskutimit vihen në dukje rastet e përdorimit të secilit komunikim.
Joverbal: me anë të gjesteve
me anë të sinjaleve/zhurmave/imazheve
me anë të shenjave
Verbal: i shkruar
i folur
marrësi e ka marrë mesazhin, por mënyra e transmetimit të tij ndryshon.
Udhëzues për tekstin “Letërsia dhe gjuha shqipe 10”
30
Komunikimi
verbal
(gjuhësor)
joverbal
(jo gjuhësor)
Mësuesi/ja ndan klasën në dy grupe të mëdha dhe u kërkon që, pasi të lexojnë tekstin mbi dy llojet e
komunikimeve, të listojnë veçoritë e secilit komunikim.
Diagrami i Venit është një teknikë që përdoret për krahasimin e dy ose më shumë
koncepteve, vetive, situatave, personazheve etj. Nga krahasimet dalin në dukje të
përbashkëtat dhe dallimet ndërmjet atyre që krahasohen.
joverbal
shenja të ndryshme vizatime
imazhe
tinguj jo të shqiptuar
sinjale
zhurma
shprehi të fytyrës
verbal
i shkruar
i folur
universal
shumë shprehës
ekonomik
hapur/krijues
Hapi III (diagrami i Venit)
Me anë të diagramit të Venit nxënësit vënë në dukje përparësitë e secilit komunikim.
Verbal
- zëvendëson komunikimin verbal
në raste të veçanta
- përdoret kur nuk njihet kodi
- thekson komunikimin verbal
- ekonomik
- universal
- i hapur
Joverbal
shërbejnë
për
komunikim
Hapi IV (praktikë e pavarur në çift, në grup)
Ushtrimi 1
Nxënësit punojnë në çift për të përshtatur llojin e komunikimit me situatën. Diskutohen shembujt me klasën.
Shembull përgjigjesh:
1.a. përdoret komunikimi gjuhësor (fjalët)
1.b. përdoret komunikimi jogjuhësor (sinjalet e dritave)
2.a përdoret komunikimi gjuhësor (fjalët)
2.b. përdoret komunikimi jogjuhësor (lëvizjen, gjestin)
>
31
Udhëzues për tekstin “Letërsia dhe gjuha shqipe 10”
3.a përdoret komunikimi gjuhësor (fjalët)
3.b përdoret komunikimi jogjuhësor (përdor gjestin, të fton me lëvizjen e dorës)
4.a. përdoret komunikimi jogjuhësor (përdor shenjën tek etiketa e veshjes)
4.b. përdoret komunikimi gjuhësor (fjalët)
5.a. përdoret komunikimi gjuhësor (fjalët)
5,b. përdoret komunikimi jogjuhësor (përdor shenjën që nuk lejon parkimin e makinës)
Ushtrimi 2 (punë në grupe)
Nxënësit të ndarë në grupe diskutojnë mbi mesazhin që mbartin situatat.
U kërkohet nxënësve që ta sqarojnë me fjali të plota çfarë komunikohet në figurat e dhëna. Ideja e
sqarimeve ka të bëjë me faktin se edhe pas komunikimit joverbal qëndrojnë fjalët që janë brenda nesh.
Demonstrimi i tyre në klasë.
Shembull përgjigjesh:
1. Armëpushim (shenja që tregon dorëzimin ose armëpushimin është lëvizja e një cope të
bardhë).
2. Ndal (shenja tregon se nuk mund të kalosh në atë anë të rrugës, kur je duke i dhënë makinës)
3. Hekurose (shenja që vendoset në etiketë tregon se ajo lloj cope mund të hekuroset).
4. Shuma e 8 e 4 është 12 (shenjat matematikore tregojnë se kemi të bëjmë me veprimin e
mbledhjes).
5. Ftohtë (gjesti që ka bërë personi, mbledhja e supeve dhe afrimi i dorës pranë gojës për ta
ngrohur me frymë, tregon se është ftohtë).
6. Parko (shenja tregon se parkimi është i lejuar nga ora 9-18).
Detyrë shtëpie a) Ushtrimi 3, faqe 16: Sqaroni me anë të komunikimit verbal (të folur dhe të
shkruar) si realizohen llojet e komunikimit joverbal.
b) Kërkoni në internet ose në bibliotekë informacione të ndryshme mbi dëshmitë e para për
gjuhën shqipe dhe prejardhjen e emrit shqiptar. (Klasa mund të ndahet në grupe për këtë pjesë të
detyrës që nxënësit të përgatisin materiale të përbashkëta (p.sh., foto, përgatitje posterash,
prezantime me video projektor etj.) mbi tri çështje:
grupi I - grupi ku bën pjesë gjuha shqipe,
grupi II - dëshmitë e para të shqipes,
grupi III - prejardhja e emrit shqiptar.
Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës dhe vlerësohet ora e mësimit.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
32
Materiale dhe mjetet mësimore:
Libri ”Gjuha shqipe dhe letërsia 10”, tabela të ndryshme, shkumësa me ngjyra, foto,
materiale, dëshmi të para të gjuhës shqipe.
Teknika dhe metoda mësimore:
Diskutim për njohuritë paraprake, pema e mendjes, INSERT, prezantimi i punës, Di/ Dua
të di/ Mësova, praktikë e drejtuar. (Ora mund të zhvillohet dhe në formën e konkursit.)
Hapi I (diskutim për njohuritë paraprake)
Mësuesi/ja e nis mësimin me diskutimin e detyrës së shtëpisë (pjesa I, ushtrimi 3). Diskutohet mbi
mënyrën e të shprehurit me anë të komunikimit verbal të atij joverbal.
Hapi II (pema e mendjes)
Pjesa e dytë e detyrës lidhet me punën hulumtuese të nxënësve rreth dokumenteve të para të
shqipes. Mësuesi/ja shkruan në dërrasë grupin emëror Gjuha shqipe dhe shkruan gjithë përgjigjet
e nxënësve rreth tij
Nxënësit shoqërojnë përgjigjet edhe me materialet që kanë hulumtuar.
Tema
Gjuha shqipe
dhe emri
shqiptar
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të zgjerojë informacionin mbi gjuhën shqipe dhe emrin shqiptar;
•të identifikojë vendin e gjuhës shqipe në familjen e gjuhëve indoevropiane;
•të përcaktojë vlerën e dokumenteve të para, si dëshmi të shkrimit shqip;
•të hetojë për origjinën e emrit “shqiptar”;
•të diskutojë për dy tezat në lidhje me emrin “shqiptar”.
INSERT-i është një metodë me anë të së cilës nxënësit kontrollojnë sa të thella i kanë
njohuritë e fituara. Ata lexojnë materialin dhe gjatë leximit vendosin shenja, që kanë
një domethënie të caktuar, për informacionin që lexojnë. Shenja ”√” vendoset në atë
rast kur lexuesi ndesh një informacion të njohur nga ana e tij. Shenja ”+” vendoset
kur informacioni është i ri, ”-“ kur informacioni kundërshton ose është i ndryshëm
nga ai që di, ”?” kur ndeshet me një informacion të paqartë.
Në fund nxënësit i përmbledhin të dhënat në tabelën e mëposhtme:
Gjuha shqipe
Fjalori i Arnold von Harfit
është dokumentuar vonë
vazhdim i ilirishtes Formula e Pagëzimit
“Meshari” i Gjon Buzukut
√ + - ?
Hapi III (INSERT, prezantim
i punës hulumtuese)
33
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Hapi III (INSERT, prezantim i punës hulumtuese)
Mësuesi/ja tërheq vëmendjen e nxënësve te njohuritë e prezantuara në tekst. Nxënësit lexojnë materialin
në tekst dhe vendosin shenjat përkatëse. Pasi përfundojnë punën, plotësojnë tabelën në fletore, kurse
katër nxënës dalin në tabelë dhe plotësojnë secili nga një ndarje. Në fund bëhet verifikimi i njohurive që
kanë pasur nxënësit, ato që kanë fituar të reja dhe ato që gjatë punës i kanë rindërtuar. Njohuritë e tekstit
pasurohen edhe me njohuritë e reja, që kanë sjellë nxënësit nga hulumtimi i tyre.
Diskutim i lirë. Pas prezantimit, nxënësit duke identifikuar faktet e nxjerra nga teksti, si dhe nga
hulumtimet e nxënësve, vlerësojnë rëndësinë e këtyre dëshmive.
Hapi IV (Di/ Dua të di/ Mësova)
Mësuesi/ja shkruan në tabelë nënçështjen e mësimi: Emri shqiptar. Ndahet tabela në tri pjesë.
Në pjesën e parë shkruhet çdo informacion që kanë nxënësit për emrin shqiptar. Në këtë shtyllë
shkruhen edhe materiale që mund të kenë sjellë nxënësit nga puna e tyre hulumtuese mbi emrin
shqiptar dhe tezat e prejardhjes së tij.
Në shtyllën e dytë shtrohen pyetjet që iu lindin nxënësve, si dhe dy çështjet kryesore që do të
sqarohen në mësim.
Në shtyllën e tretë paraqitet informacioni i ri, që lidhet me pyetjet e shtruara.
Tabela plotësohet me informacion e ri që merr nxënësi.
Për të mbajtur mend informacionin e ri mund të përdoret edhe një grafik organizues:
Lashtësia e popullit shqiptar
Emri – shqiptar, albanes
Shënim.
Në këtë tabelë do të shkruahet
i gjithë informacioni që sjellin
nxënësit.
Kur është përdorur për herë
të parë emri albanes? Po
shqiptar?
Cilat janë tezat për të
shpjeguar emrin shqiptar?
Emri albanes ka qenë përdorur prej
vendasve
Në shek.II nga Ptolemeu, albanoi –
Albanopolis në Shqipërinë e Mesme
1072 – kronikani bizantin –
Arbanenses
n– Arbanum.
Në mesjetë Arbanum ishte Kruja.
- emri shqiptar filloi të përhapej në fund të
shek. XVII
Tezat:
Gustav Majer: nga fjala latine
excipere=kuptoj
Lambertz: e shpjegon emrin nga shqiponja.
Kjo lidhet edhe me simbolin e shqipes
që është në flamur që në kohën e
Skënderbeut.
Di Dua të di Mësova
Tezat për përdorimin e emrit shqiptar.
Albania
Albanoi (shek.II e.r.) Albanopolis (shek.II)
Arbanenses (1166)
Albanenses (1271)
Arbana
(fshat deri në ditët e sotme)
Arbanum (1204, 1250) Kruja (në mesjetë)
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
34
>
Ushtrimi 3.
a) Autori anonim – Këtu shqiptarët e lartpërmendur.....
b) Guiliem Adami – Sado që shqiptarët kanë një gjuhë...
Ushtrimi 4.
a) i gabuar b) i gabuar c) i vërtetë d) i vërtetë e) i gabuar f) i gabuar
g) i gabuar h) i gabuar i) i gabuar j) i gabuar k) i vërtetë l) i gabuar,
Ushtrimi 5.
a) Gjon Buzuku – Meshari b) Arnold von Harfi – Fjalorthi
c) Pal Ëngjëlli – Formula e pagëzimit e ritit latin (8 nëntor, 1462)
Detyrë shtëpie. Sillni në klasë fjalë, tekste të dialekteve të shqipes.
Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës. Mësuesi/ja vlerëson nxënës të
niveleve të ndryshme për punën e bërë.
Kujdes tregohet mbi punën e bërë në grup. Mësuesi/ja mund të vlerësojë aspekte të ndryshme të punës
së nxënësve dhe mund të kërkojë nga nxënësit të vlerësojnë punën e shokëve.
Hapi V (praktikë e pavarur)
Nxënësit punojnë në grupe ushtrimet 1, 2, 3, 4, 5. Prezantimi i punës se tyre në klasë.
Ushtrimi 1
Shekulli II i erës sonë – Albanoi
1166 - arbanenses
1204, 1250 – vendin Arbanum
1271- albanenses, që u përdor deri në fund të shek.
XVII.
Ushtrimi 2
1. vjen nga latinishtja dhe do të thotë kuptoj
(G.Majer),
(G.Vajgand) mbështet tezën:
shqip =shqip, qartë, kuptueshëm
2.Sipas M.Lambertz prejardhja lidhet me
shqiponjën, si: totem, kafshë që adhurohej
nga vendasit, dhe, sipas tij, është shprehja e
kombësisë.
Nga fjala latine excipere =kuptoj nga emri i shqiponjës.
Plutarku
E gjejmë te Edit Durham
flamuri i Skënderbeut
Majeri Lambertzi
Shqip
Shqiptar
Vajgandi
i shqiptoi - kuptoi
35
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Materiale dhe mjetet mësimore:
Libri ”Gjuha shqipe dhe letërsia 10”, tabela të ndryshme, shkumësa me ngjyra, foto,
tekste të shkruara në dialekte të gjuhës shqipe, fragmente nga tregimi i E.Koliqit
”Véna shtatë vjeçe” dhe Lumo Skëndo “Të mukëtit”, harta e Shqipërisë.
Tema
Dialektet
dhe shqipja
standarde
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të dallojë në hartë zonën ku shtrihen dialektet dhe nëndialektet e shqipes;
•të krahasojë veçoritë e dialekteve dhe nëndialekteve të shqipes;
•të identifikojë shtrirjen dhe përdorimin e standardit të shqipes brenda dhe jashtë
Shqipërisë;
•të shkruajë fjalë e tekste dialektore në shqipen standarde.
E. Koliqi ” Véna shtatë vjeçe” (fragment, shkëputur nga vëllimi “ Tregtar flamujsh” )
Dritoret e mëdhaja të çardakut ishin hapë kah oborri. Nonse asnji frymë ere s’lëvitte,degët
e dènduna të mandit aty para dritoreve, qi drita e zbét e kandilave dilte me zdritë paksa, epshin
tue i shikue si nji ndije freskie. Sipër gjethve mà t’epër, nji qiell pa hànë, por përplot me hyj. Qielli
i Shkodrës qi aq àmbëlsisht priret mbi qytet ndër net maji bànte me fluturue mendimet e Lecit.
Ishte natë me dalë, mos me ndry aty mbréndë, me dalë e me thithë ajrin e natës së kulluet, me
ikë nga ajo mërzi qi e ngërthente aty pranë plakut, i cili predikonte pa pushue, tue mos kujtue
aspak se maji ishte shum mà i fortë se urtija grumbullue prej tij në gjashtëdhetëvjet jete.
Lumo Skëndo “ Të mukëtit” .
Brënda në të errët shikoj nga finestra perëndimnë. Drita humbet, ca nga ca t’errëtit
shtohetë, botën e mbulon një mjegull e zezë: n’atë kohë që tfaqetë nga perëndimi një flak’ e
hollë majë malevet, pandeh njeriu se drita, dita po vdesën për gjithënjë.
T’errëtit si tym i zi më hyn’ në shpirt dhe në zëmrë.
Mejtohem: pse lint dielli çdo mëngjes dhe pse shuhetë çdo natë?
Them: pse pas dritësë na vjen kjo cip’ e zezë?
Ca nga ca pushimi bëhetë më i thellë, çdo gjë bje më një qetim.
Ahere syt’ e yjvet çelen dhe shikojnë dhen e nxirë, të pikëlluarë.
Them: pse shikojnë kështù këtà yj? A po duanë të hedhinë pak’ gas mi dhet të nxirë, mi
njerëzit. Këta sy ngjajnë me syt’ e tu, o njeri. Po të tutë qeshin, qajnë, gëzohen, helmohen,
çkëlqejnë dhe shuhenë. Ata sipër atje në qiell, ata janë gjithënjë të çkëlqyerë.
Teknika dhe metoda mësimore:
Stuhi mendimesh, punë e pavarur, pema e mendjes, organizuesi grafik, punë në grupe,
rrjeti i diskutimi, lexim hap pas hapi, punë në çift.
Mësuesi/ja në varësi të parapëlqimeve mund të shfrytëzojë si burim të teksteve që përmbajnë
elemente dialektore dhe vepra të autorëve të tjerë, si: M. Camaj, Ali Asllani etj.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi I (stuhi mendimesh)
Mësuesi/ja shkruan në tabelë titullin e mësimit: Dialektet e shqipes dhe drejton pyetjen:
- Ç’janë dialektet?
Me anë të një stuhi mendimesh nxënësit shfaqin idetë e njohuritë e tyre rreth dialekteve.
pjesë e gjuhës
forma të foluri
toskërisht
gegërisht
Dialektet
të folmet
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
36
Fjalor:
nonse - ndonëse
mandi - man-i
zdritë - me ndriçu
tue - duke
t’epër - më të larta
ndry - mbyll
mbréndë - brenda
Dialekti gegë
vèna, denduna
dritoret
çardakut
kah, nonse
urtija, ndije
gjashtëdhetëvjet
asnji, qi, nji
zbèt, zdritë
tue shikue, fluturue, së kulluet, tue mos kujtue
ma t’epër
hànë, àmbëlsisht, bànte, mà
hyj
me dalë, mos me ndry, me ikë
mbrèndë, mandi
perëndimnë, shtohetë, vdesën gjithënjë,
zëmrë shuhetë, dritësë, bëhetë, të pikëlluarë,
duanë
t’errëtit
tfaqetë
flak’, syt’, cip’, hyn’
malevet
mejtohem, mi, lint
bje
qetim
ahere
çkëlqejnë, të çkëlqyerë
dhen, dhet
yj,yjvet
gas,
brënda
Dialekti toskë
Mësuesi/ja e drejton vëmendjen e nxënësve te harta e Shqipërisë dhe përcakton së bashku me ata
zonat e shtrirjes së dialekteve. Pasi të kenë lexuar këtë pjesë të tekstit, nxënësit kufizojnë në hartën
e tekstit zonat ku shtrihen dy dialektet.
Dialekti gegë: në të gjithë territorin e Shqipërisë që ndodhet në veri të lumit Shkumbin,
Përdoret: nga shqiptarët e Maqedonisë në zonat: mes Strugës dhe Dibrës…
nga shqiptarët në Kosovë ...
Dialekti toskë: në të gjithë territorin e Shqipërisë që ndodhet në jug të lumit Shkumbin,
territori në jug të lumit Shkumbin, Greqi, Çamëri, Ohër…
Mësuesi/ja tërheq vëmendjen e nxënësve te dy hartat e tekstit. Nxënësit duke ndjekur ngjyrat dallojnë
shtrirjen e të folmeve të gegërishtes e të toskërishtes. Ndërkohë në tabelë punohet organizuesi
grafik pema e mendjes.
Hapi II (punë e pavarur)
Hapi III (pema e mendjes, organizuesi grafik)
Në grafik vendosen edhe karakteristikat dalluese për të folmet.
Hapi IV (punë në grupe, organizuesi grafik)
Mësuesi/ja ndan klasën në dy grupe të mëdha dhe u jep dy fragmentet e shkëputura nga “Véna shtatë
vjeçe” e E. Koliqit dhe “Të mukëtit” e Lumo Skëndos. Nxënësit punojnë në heshtje rreth 5 minuta për të
identifikuar dialektet dhe karakteristikat e tyre përkatëse. Diskutohet rreth tyre mbështetur edhe në përvojat
individuale të nxënësve. Zbulojnë veçoritë, fjalët dialektore dhe plotësojnë organizuesin grafik.
Dialektet
të folmet kalimtare
veriore
toskërishtja
gegërishtja
gegërishtja verilindore
gegërishtja veriperëndimore
gegërishtja qendrore
jugore
labërishtja çamërishtja
gegërishtja e Shqipërisë
së Mesme
37
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Lexohen disa prej detyrave të nxënësve dhe kalohet në rrjetin e diskutimit. Shtrohet pyetja:
A ka ndryshime themelore ndërmjet dialekteve të shqipes?
Nxënësit sjellin argumente pro dhe kundër dhe në fund arrihet në përfundime që lidhen me ndryshimet në:
leksik
morfologji
sintaksë
fonetikë
Hapi VI (praktikë e pavarur dhe diskutim)
Punojnë ushtrimet 1, 2, 4. Diskutim rreth tyre.
Shembull përgjigjesh:
Po Jo
Gjuha standarde Dialekti juaj Dialekti tjetër
qumësht t’amël qumësht
gjalpë t’lyn gjalpë
këndes gjel kokosh
vrapoj turru vrapoj
i ëmbël i àmbël i ëmbël
vajzë gocë/çikë çupë/vajzë
djalë çun djalë
Ushtrimi 1
Gjuha standarde Dialekti juaj
vëllanë e nënës dajë, ungj
motrën e nënës teze, motërmëmë
vëllanë e babait axhë, ungj, xhaxha, mixhë
motrën e babait hallë, motërtatë
babanë e babait babë, gjysh, babagjysh
nënën e babait Nëne, nânë, ije, mome, anè
babanë e nënës babë, gjysh
nënën e nënës Nëne, nànë, ije, mome, ané
Ushtrimi 2
Mirëmëngjes! Nadja mirë
Mirëdita!
Mirëmbrëma! Mramja mirë
Ditën e mirë!
Natën e mirë!
Mirupafshim!
Ushtrimi 5
Dialekti toskë
Mungojnë zanoret hundore: gjë, zë, lëmë, është
â hundore është shndërruar në ë dhe n - r: bëra,
vura, prura, huri
Va: vaj, vatër, vajta
mungon
grupet mb, nd, ng, ngj: mbush, mbaj, mbes, thumb,
hunda, ngjyej, ngarkoj, ndryshoj, ngjala, ngjesh
Dialekti gegë
zanoret hundore: gjâ, zâ, lâm, âsht
zanorja hundore â: Bâna, vunâ, prunâ, hùni.
grupi nistor vo: Voj, votër, vojta,
paskajorja me punue
Asimilimi i grupeve mb, nd, ng, ngj: Mush, maj, mes,
thum, huna, njyej, narkoj, nryshoj, njala, njesh
Hapi V (rrjeti i diskutimit)
Rrjeti i diskutimit është një teknikë që ndërtohet mbi bazën e një pyetjeje të
hapur që pranon si përgjijgje pozitive, ashtu dhe negative. Kjo pyetje prek
drejtpërdrejt thelbin e çështjes.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
38
>
Liston katër drejtimet kryesore të standardizimit:
1. Rigjallërimi i fjalëve dhe strukturave dialektore ;
2. Krijimi i fjalëve të përbëra;
3. Krijimi i fjalëve me shmangie klase;
4. Shqipërimi i fjalëve të huaja.
Nxënësit ilustrojnë me shembuj.
Hap VIII (punë në çift)
Nxënësit punojnë ushtrimin 3. Gjeni se në cilin dialekt janë shkruar tekstet. Ktheni në gjuhën standarde
disa fjalë dhe shpjegoni çfarë dukuri gjuhësore ndodhin në dialektin përkatës.
Shembull përgjigjesh:
a) fragmenti i parë është shkruar në dialektin gegërisht.
Fjalë dialektore të kthyera në gjuhën standarde:
mret-mbret, nji-një, kte-këtë, myll-mbyll, mrena-brenda, ly-lyer, boj-bojë, shifte-shihte,
gja - gjë, kishte pas ushqy - kishte pasur ushqyer, tul-tule, kishte pas vu-kishte pasur vënë,
dadë - dado, bajte - bënte, masanaj - mbasandaj, goca - vajza, ktij - këtij, mërzitë - mërzitur,
ene - edhe, dadës vet - dados së saj, kte të ngranme - këtë të ngrënë, bâj - bëj, të bij-të bie
(të sjell), koc-kockë.
b) Fragmenti i dytë është shkruar në dialektin toskërisht.
Fjalë dialektore të kthyera në gjuhën standarde:
çupa - vajza, urdhëri – urdhri, mirpo - mirëpo, shum’ i mërzitur - shumë i mërzitur, të vinte - të
shkonte,
i jati - i ati, mos u marzi – mos u mërzit, ushtar vete unë - ushtar shkoj unë,
bij e babajt - bijë e babait.
Detyrë shtëpie. a) Gjeni nga letërsia artistike fragmente tekstesh të shkruara në dialektet e gjuhës shqipe.
Identifikoni veçoritë e tyre. Kthejini në gjuhën standarde.
b) Sillni në klasë tekste të natyrave të ndryshme.
Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës dhe vlerësimi i orës.
Diskutim i lirë. Pas prezantimit, nxënësit duke identifikuar faktet e nxjerra nga teksti, si dhe nga
hulumtimet e nxënësve, vlerësojnë rëndësinë e këtyre dëshmive.
Hapi VII (lexim hap pas hapi, organizues grafik)
Mësuesi/ja duke u mbështetur në njohuritë që kanë nxënësit plotëson skemën me karakteristikat
kryesore të gjuhës standarde.
varietet gjuhe në të
cilin komunikojmë
formë e shkruar
e një gjuhë me
funksion të caktuar
gjuhë standarde
gjuhë zyrtare
proces i vazhdueshëm
norma dhe kodifikimi
39
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Teknika dhe metoda mësimore:
Diskutim, përmbledhje e strukturuar, punë në grupe, praktikë e drejtuar, praktikë e
pavarur, punë e pavarur, shkrim i lirë, parashikim me terma paraprakë.
Tema
Teksti
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të përkufizojë se ç’është teksti;
•të identifikojë tekstin dhe karakteristikat e tij;
•të identifikojë nëpërmjet shembujve karakteristikat e tekstit;
•të hetojë mangësitë kur një tekst nuk është i plotësuar;
•të përdorë në të shkruar elementet e ndërtimit të tekstit;
•të përshtatë situatat me përdorimin e llojeve të teksteve;
Materiale dhe mjetet mësimore:
Libri ”Gjuha shqipe dhe letërsia 10”, shkumësa me ngjyra, tekste të llojeve të ndryshme.
Dy brirë dhie kish në krye
Emblem’ e vjetër e çuditshme
Sikur ta dinte që mes brinjve
Dy perandorë do godiste
(I. Kadare, “Portreti i Skënderbeut”)
“Po ia hëngre pulën tjetrit, lidhe tënden te magjja.”
“Ua! Paska rënë borë!”
E dashur nënë !
Këtë kartolinë po ta shkruaj nga Moska.
Së bashku me mallin për ty, po përjetoj edhe dëshirën për vizituar ato vënde,
ku ti ke jetuar dikur. Shpresoj të kem kohë, të të dërgoj disa foto.
Me dashuri e mall nga larg Blerina!
Pjesët e nënvizuara janë tregues të elementeve gramatikore dhe leksikore të tekstit.
Ndriçimi i dobët në klasa dhe mungesa e
ndërgjegjësimit për të kryer një vizitë të syve
ka bërë që jo pak prej nxënësve të shkollave
9-vjeçare të kenë probleme me shikimin.
Të dhënat e Institutit të Shëndetit Publik
dëshmojnë këtë fenomen. Sipas studimit të
kryer nga specialistët rreth 21 % e fëmijëve
nga 6-14 vjeç kanë çrregullime pamore.
Dhe mbasi fola për shkrimtarët, do t’ju them
një gjë: kam vënë re se librat e lutjeve fetare,
ndërsa kanë lutje për çdo shkollë e zanat,
s’kanë ndonjë lutje të veçantë për shkrimtarët.
Unë nuk jam shumë fetar, por ndonjëherë më
hipën zjarri për një besim të shkurtër. J am në
një gjëndje të tillë dhe kam gatuar një lutje të
shkurtër të cilën ju kërkoj leje të këndoj.
(Faik Konica, “Lutja e shkrimtarit”)
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi I (diskutim)
Mësuesi/ja nis mësimin me diskutimin e detyrës së shtëpisë.
Liston së bashku me nxënësit disa nga karakteristikat e dialekteve të shqipes.
Hapi II (diskutim, përmbledhje e strukturuar)
Paraqet në tabelë, të shkruara në tabakë të mëdhenj me shkrim të dukshëm e me ngjyra, tekste
të formave dhe natyrave të ndryshme. Shtron çështjen:
- Çfarë është shkruar në tabelat e vendosura në tabelë?
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
40
Përgjigjet e nxënësve mund të jenë: fjalë, fjali, tekste, fragmente teksti, grup fjalish etj.
Mësuesi/ja nënvizon fjalën tekst dhe pyet:
- Ç’është teksti?
Mbledh idetë e nxënësve me anë të stuhisë së mendimeve.
Mësuesi/ja shënon përkufizimin në tabelë:
Teksti është njësia bazë e aktivitetit tonë gjuhësor, që i përgjigjet një qëllimi komunikues.
Ai mund të ndërtohet nga një fjalë e vetme a nga disa fjalë, nga një fjali (thjeshtë ose e përbërë),
nga disa fjali, paragrafë, krerë a pjesë në varësi të situatës në të cilën përdoret dhe qëllimit që
synohet të arrihet.
Analizon me nxënësit nëse kryejnë këtë funksion tekstet që janë shënuar në tabelë.
- Çfarë e kushtëzon një grup fjalësh që të jetë tekst?
Teksti duhet të jetë:
I plotë (argument, temë themelore, trajtë)
I rregullt (fakte, ide, zhvillohet organikisht)
Koherent (lidhje logjike e kuptimore, vazhdimësi)
Homogjen (në situatën komunikuese etj. - marrësi, qëllimi … etj.)
njësi komunikimi
bashkësi fjalësh
njësi gjuhësore bazë
grup fjalësh
Teksti
Në planin leksikor
(të përdoret leksiku i saktë
dhe i pasur)
Teksti duhet te jetë i saktë:
Në planin gramatikor
(të respektojë rregullat e
gjuhës, në të cilën shkruhet)
realizohet me anë të:
të përshtatjes morfologjike të fjalëve
rimarrjes së fjalëve
të përemrave, ndajfoljeve,
zëvendësimit

sinonimeve
hiperonimisë
parafrazës
hiponimisë
konektorëve
Udhëzues për tekstin “Letërsia dhe gjuha shqipe 10”
41
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Hapi III (punë në grup)
Pas çdo hapi të shpjegimit të elementeve përbërëse të tekstit, mësuesi/ja u kërkon nxënësve të
hetojnë në grup nëse tekstet e paraqitura në tabelë i kanë këto veçori. Diskutohen tiparet dhe
veçoritë për secilin rast.
Hapi IV (praktikë e drejtuar)
Mësuesi/ja u tërheq vëmendjen nxënësve te përbërësit e tekstit. Koherenca është elementi që
kërkon koordinimin e të gjithë përbërësve. Lihen të lirë nxënësit për 3 minuta të vëzhgojnë tekstin
e ushtrimit 3 dhe më pas analizon realizimin e këtyre përbërësve së bashku me nxënësit.
Shembuj përgjigjesh:
Ushtrimi 3
Në këtë tekst veprimet vijnë në mënyrë kronologjike, pas njëri-tjetrit. Nuk ka shmangie logjike
kuptimore. Çdo fjali përforcon dhe pasuron deri në fund përmbajtjen kuptimore të tekstit. Ne si
lexues marrim një informacion të shkurtër për festimin e ditëlindjes së presidentit me stafin e tij
të punës.
Festoi 51 vjetorin, mes trëndafilave, lulet vinin nga institucione të ndryshme, ceremonia nisi me
stafin e presidencës, u festua me shampanjë, të pranishmit uruan përzemërsisht presidentin.
Hapi V (punë e pavarur)
E njëjta praktikë ndiqet edhe për punimin e ushtrimit 1. Nxënësit nxjerrin përfundime në mënyrë
të pavarur. Diskutojnë zgjidhjet e tyre individuale duke argumentuar.
Shembuj përgjigjesh:
Teksti A. Ky tekst është koherent, sepse na përcjell një informacion që lidhet me faktin se ka disa
probleme, siç është vaksinimit i fëmijëve apo mësimi i anglishtes në shkolla, për të cilat nuk ekzistojnë
politika të majta apo të djathta për zgjidhjen e tyre. Megjithatë, ai nuk është i rregullt, sepse fjala
mënyrë është përdorur në vend të fjalës politikë. Nuk ka mënyra, po politika të djathta apo të majta.
Teksti B. Ky tekst është koherent për nga stili. Të gjithë përbërësit e tij kanë lidhje logjike dhe
kuptimore me njëri-tjetrin. Ai na përcjell në mënyrë korrekte një fakt: Ura e Mesit, monument
kulture... është kthyer në vatër mbeturinash, pasojën: turistët .. mbetën të zhgënjyer dhe
shkakun: ...askush nuk është kujdesur ... .
Teksti është i saktë në pikëpamje leksikore dhe gramatikore: fjalët dhe fjalitë janë të lidhura
me njëra-tjetrën me logjikë dhe sipas rregullave të gjuhës, konektorët (dhe, ndonëse), fjalët
zëvendësuese (ata –turistët), përemri (askush) janë përdorur saktë.
Teksti C është jokoherent. Pjesët e fjalisë nuk lidhen në mënyrë logjike e kuptimore me njëra-
-tjetrën, mungojnë konektorët, nuk respektohen shenjat e pikësimit.
Le të shohim të dhënat që jep shkrimi, si dhe lidhjen logjike që duhet të kishin pjesët e fjalisë:
mbi urën e vjetër, që është monument kulture,
në asnjërin krah të saj (urës) nuk ka një tabelë që të tregojë emërtimin e vitit kur është ndërtuar,
(po) sheh, jo rrallë herë, veç njerëzve dhe kafshëve të ngarkuara që kalojnë mbi të, dhe
mbeturina.
Nxënësit së bashku me mësuesin/en analizojnë ndërtimin e fjalisë së përbërë dhe lidhjen logjike e
gramatikore të pjesëve të saj.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
42
Hapi V (punë e pavarur në grup)
Punohet në mënyrë të pavarur me grupe ushtrimet 2, 4, 5, 6, 7. Nxënësit mund të punojnë në çift dhe
diskutojnë opinionet e tyre me njëri-tjetrin.
Shembull përgjigjesh
Ushtrimi 2. Proverbat janë tekste të plota.
Mos u ngut, se vonohesh.
Ha sa të kesh, fol sa duhet.
E keqja s’ harrohet.
Mos e prek gjarprin në bisht, se të ha në gisht.
Ai shkon të ndajë e merr pjesë për vete.
Nxënësit nxjerrin mesazhet që komunikojnë ato.
Ushtrimi 4.
1. Autori kërkon të marrë informacion.
2. Autori dëshiron të sqarojë një keqkuptim dhe të kërkojë ndjesë.
3. Autori reklamon një produkt të caktuar, me qëllim që ta shesë atë.
4. Autori uron protagonistët, duke vlerësuar shfaqjen.
Ushtrimi 5.
Teksti i dhënë ka disa komponentë përbërës që lidhen midis tyre nga tema: Sasia e madhe e
squfurit në naftë rrezikon jetën e njerëzve.
- Fjalia e parë paraqit faktin. (hyrja)
- Fjalia e dytë tregon reagimin e Institutit të Shëndetit Publik ndaj këtij fakti dhe sjell dy argumente
pse reagimi i tyre nuk merret në konsideratë. (zhvillimi)
- Fjalia e tretë tregon masat që janë marrë nga Ministria për ta zgjidhur këtë problem në të
ardhmen. (mbyllja)
Teksti është koherent.
Nuk ka një marrës të caktuar, por disa: 1- njerëzit e thjeshtë, të cilët janë të interesuar për ndotjen
e ajrit, 2- biznesmenët që merren me tregtinë e naftës (marrëveshja me OBT-në etj.)...
Synimi për të cilin është shkruar është i qartë, kërkon të informojë publikun dhe grupet e
interesuara për ndotjen e mjedisit dhe shqetësimi i palëve të interesuara për të.
Është i rregullt nga pikëpamja leksikore dhe gramatikore.
Ushtrimi 6
a) Informon mbi vendndodhjen e një objekti të caktuar. Përdoret si udhërrëfyes në rrugë.
b) Udhëzon mbi ruajtjen e një objekti të caktuar. Përdoret në vende, të cilat kanë pyje.
c) Ndalon përdorimin e një objekti të caktuar. Përdoret në mjedise publike.
d) Reklamë, ofron një shërbim të caktuar. Përdoret në fletëpalosje të ndryshme, të cilat promovojnë
aktivitetin e një institucioni të caktuar (bankë).
Ushtrimi 7
1. dhe (lidhëz bashkërenditëse shtuese), 2. sepse (lidhëz nënrenditëse shkakore) 3. sepse, dhe (lidhëza
nënrenditëse dhe bashkërenditëse,) 4. sepse (lidhëz nënrenditëse) 5. sepse (lidhëz nënrenditëse)
43
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
>
Hapi VI (shkrim i lirë, parashikim me terma paraprakë)
Mësuesi/ja shkruan në dërrasë disa terma paraprakë, si: mjedisi, ndotja, problemet e hasura,
shëndeti i njeriut dhe u kërkon nxënësve të ndërtojnë një tekst mbi mjedisin duke pasur parasysh
përbërësit e tij e të identifikojnë elementet përbërëse. (Tekstet mund të përbëhen nga 2-3 fjali,
mjafton që të përmbushin parametrat e duhur.)
Nëse koha për zhvillimin e këtij ushtrimi nuk është e mjaftueshme, mësuesi/ja mund t’ua japë këtë
ushtrim edhe si detyrë shtëpie.
Shënim. Sipas kohës që ka në dispozicion, mësuesi/ja mund të japë edhe ushtrime rreth
elementeve të tjera përbërëse të tekstit, si: të argumentojnë saktësinë në planin morfologjik e
sintaksor, të zbulojë argumentet që përmban teksti dhe llojet e fjalive me nënrenditje që përdoren
(shih ushtrimin 7) etj.
Detyrë shtëpie. b) Sillni në klasë tekste me strukturë të gjatë; pjesë, krerë etj.
Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës dhe vlerësohet ora e mësimit.
Informacion plus
Duke qenë se koherenca është një element i rëndësishëm i ndërtimit të tekstit dhe një koncept i ri dhe
gati i panjohur për një pjesë të mësuesve, më poshtë jepet një material plotësues.
Koherenca
Kohezioni dhe koherenca janë dy elemente mjaft të rëndësishme që realizojnë njësinë “tekst”.
Shkrimi i lirë ëhtë një teknikë që i vë nxënësit
të shkruajnë pa u ndalur për 5 ose 10 minuta
rreth detyrës që u është dhënë, ku të shprehin
mendimin e tyre të pavarur.
Koherenca shpreh qëndrueshmërinë ose vazhdimësinë kuptimore të tekstit.
Nëse tekstin do ta paraqesim si më poshtë:
T Planifikim (=organizimi i nëntemave rreth temës qendrore
E duke u nisur nga një qëllim i caktuar)
K Njësi = +
S Koherencë: elemente logjike, semantike, stilistikore
T +
I Kohezion formal
Plotësi = përkim i plotë me qëllimin për të cilin teksti është projektuar dhe ndërtuar dhe me kontekstin
në të cilin është përfshirë.
Duke parë skemën vëmë në dukje se koherenca shprehet me elementet logjike, semantike dhe stilistikore.
Koherenca logjike realizon ekuilibrin e tërësisë tematike të një teksti, temat e të cilit zhvillohen në
mënyrë harmonike, për të vënë në pah qëllimin dhe temën qendrore. J o më pak e rëndësishme është
prania e koherencës semantike, e cila ka të bëjë me leksikun, me kuptimet e fjalëve të pranishme
në tekst dhe realizon vazhdimësinë kuptimore të tekstit. Edhe aspekti i tretë, koherenca stilistikore,
paraqitet si një element i nevojshëm i tekstualitetit, sidomos kur bëhet fjalë për tekste me shtrirje të gjatë
(si: narracion, përshkrim), tekste që kërkojnë një stil dhe gjuhë të zgjedhur.
1
T
E
K
S
T
I
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
44
(1) Lotaritë e shumta që çdo ditë po tërheqin më shumë njerëz të interesuar për to
janë bërë një mundësi fitimi dhe aq më tepër, kur këto transmetohen dhe nëpërmjet
ekranit të televizionit. Një ndër to është dhe lotaria 6 nga 45, e cila dhe sonte mund
të bëjë të lumtur shumë prej jush. Por, edhe nëse nuk fitoni, e rëndësishme është të
marrësh pjesë.
(Gazeta Shqiptare, f. 4 , 15.12.1996)
(2) Një koncert vokal – instrumental është dhënë këto ditë në Vlorë // Për çdo kontratë “The
artist” apo i famshmi Prince kërkon shifra marramendëse. //Ende enigmë fajtorët për vrasjen
e minorenit 15-vjeçar E.M. //Trupa speciale kundër trafikut të klandestinëve në Vlorë.
(Gazeta Shqiptare, po aty)
Shembulli (1) të krijon përshtypjen se flitet për të njëjtën gjë; shembulli (2) nuk na e krijon këtë përshtypje,
edhe pse nga pikëpamja gramatikore është plotësisht i saktë. Por çfarë e dallon tekstin (1) nga teksti (2)?
Themi se shembulli (1) është koherent, sepse gjatë marrjes së tij, jemi në gjendje të AKTIVIZOJ MË
një PAKETË të ngjeshur dijesh të akumuluara (d.m.th., të rikujtojmë dhe të nxitim njohuritë tona), pra,
një pjesë të enciklopedisë sonë, që për ne është mjaft e rëndësishme. Kjo pjesë e enciklopedisë, në
shembullin (1), përbëhet nga disa “njësi” informuese:
a. lotaritë e shumta po tërheqin çdo ditë e më shumë njerëz;
b. ato janë mundësi fitimi;
c. një ndër to është lotaria 6 nga 45;
d. e rëndësishme është të marrësh pjesë etj.
Shembullin mund ta plotësojmë me njohuritë tona vetjake: p.sh., përse pjesëmarrja në një lotari ngjall
gjithashtu interes etj.
Me ndihmën e njohurive të tilla mund të mbushim “boshllëqet” e krijuara nga formulimi i tekstit sipërfaqësor, mund
të mbushen nga njohuri që çdonjëri prej nesh zotëron: “koherenca plotëson zbrazëtinë e lënë nga kohezioni”.
Shembulli (2) nuk na lejon aktivizimin e asnjë pakete njohurish paraprake, që të lidhë pjesët përbërëse.
Ç’lidhje ka, p.sh., i famshmi Princ me trupat speciale të Vlorës? Nëse në tërësinë e njohurive tona
enciklopedike nuk gjejmë asnjë paketë njohurish mjaftueshmërisht kompakte, që të lejojë organizimin
e fjalive në një të tërë, nuk mund të flasim kurrsesi për koherencë në shembullin (2).Pra, koherenca e
një teksti, siç është në shembullin (1), nuk qëndron në karakteristikat e mëvetësishme gjuhësore, por në
tërësinë e njohurive enciklopedike paraprake. Dhe, meqenëse shembulli (1) u përgjigjet disa prej njohurive
tona enciklopedike, të cilat i kemi skematizuar në fjalitë (a-d), këtë tekst e vlerësojmë si koherent.
Kështu, ndërsa analiza e kohezionit zhvillohet praktikisht e tëra në kuadrin e dukurive gjuhësore, analiza
e koherencës na çon dhe më larg, drejt kufirit delikat midis ligjërimit, njohjes dhe mendimit, që gjuhësia
të paktën deri më sot, i ka quajtur “kolonat e Herkulit”. Në të vërtetë, analiza e koherencës lidhet me
Çdonjëri prej nesh arrin të dallojë pak a shumë, që në pamjen e parë një tekst “të lidhur” nga një tekst “të
palidhur”. Më e vështirë do të ishte të përcaktonim kushtet e nevojshme kur një tekst përmbush kriteret
për t’u përkufizuar si koherent.
Për të vënë në dukje dallimin ndërmjet një teksti koherent (tekst “i vërtetë”) dhe një teksti jokoherent
(pseudotekst), po sjellim shembuj:
45
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Studiuesit Beaugrande /Dressler parashtrojnë katër modele të përgjithshme të magazinimit të njohurive:
Frames – Kornizat janë strukturat globale që përmbajnë njohuri të përgjithshme rreth një
koncepti qendror të caktuar … .Këto korniza tregojnë, në vija të trasha, “…lidhjet , por jo rendin
sipas së cilës këto fjalë, të lidhura reciprokisht, duhet të shprehen”.
“Skemat janë “…struktura globale të ngjarjeve dhe rrethanave të vendosura në sekuenca të
organizuara dhe të lidhura nga afërsia kohore dhe shkakore ... . “Në dallim nga kornizat,
skemat kanë një vendosje sekuenciale në progresion, e tillë që lejon të zhvillojmë hipoteza mbi
atë që, në vazhdimësi, do të thuhet në një “kohë të caktuar tekstuale”.
“Projektet ose Planet janë “… modele të përgjithshme ngjarjesh dhe rrethanash që synojnë
drejt një qëllimi të paramenduar” . Këto projekte ose plane ndryshojnë nga skemat për faktin
se projektuesi (d.m.th., krijuesi i tekstit ) i vlerëson të gjitha sipas mënyrës sesi këto elemente
lëvizin drejt qëllimit të paravendosur.
“Scripts – Dorëshkrimet janë “… projekte të qëndrueshme që përdoren shpesh për të saktësuar
rolet dhe veprimet e pjesëmarrësve në komunikim”.
mekanizmat nëpërmjet të cilëve mendja njerëzore organizon njohjen, të cilën e sjell në kujtesë, kur
ka nevojë dhe e përdor për të interpretuar njohuritë e reja. Për këtë arsye, studimi i koherencës fut në
lojë dhe disiplina të tjera, si: psikologjinë, shkencën njohëse, inteligjencën artificiale, që duken se janë
më të afta të dalin nga kufijtë e territorit gjuhësor.
Thamë në fillim se koherenca u referohet funksioneve të botës tekstuale (konceptet dhe lidhjet
konceptuale). “Koncepti është përvijimi i njohurive që mund të aktivizohen apo të risillen në kujtesë
në mënyrë të harmonishme dhe konkrete”. Në aktin ligjërimor, kur flasim apo dëgjojmë dikë tjetër,
aktivizojmë pjesën (depozitën) aktive të kujtesës sonë. Gjithashtu, konceptet që bëjnë pjesë në
kujtesën tonë, nëpërmjet komponentëve të tyre përbërës, krijojnë lidhje të ndryshme, si:
lidhje njohëse të qëndrueshme (p.sh., të gjithë njerëzit janë qenie të vdekshme);
lidhje tipike (p.sh., njerëzit jetojnë zakonisht në shoqëri, pra janë qenie sociale);
lidhje të rastësishme (p.sh., disa njerëz janë biondë).
Në aktin e komunikimit aktivizojmë konceptet dhe marrëdhëniet konceptuale të së ashtuquajturës
depozitë apo ‘kujtesë aktive’. Që kujtesa jonë aktive të këtë shkallë të lartë vlefshmërie, njohuritë e
ndryshme që marrim çdo ditë, duhet të kenë formën e MODELEVE TË PËRGJITHSHME.
Informacion plus
Në disa literatura gjejmë të përdoret dhe termi tekst joverbal. Sipas disa studiuesve një tekst mund
të formulohet edhe me kode të tjera, veç kodit të gjuhës së shkruar dhe të folur.
Kështu një tekst mund të përdorë:
gjuhën e figurave - një vizatim, një pikturë, një skulpturë ose një shenjë rrugore.
gjuhën muzikore - të përbërë nga notat, për shembull, të tilla janë tekstet muzikore, si një fugë e
Bahut ose një koncert i Bethovenit.
Gjithashtu në një tekst mund të përdoren në të njëjtën kohë disa kode: figura, fjalët, muzika etj. p.sh.,
fumeti (revistë me vizatime e me fjalë, përgjithësisht për fëmijë) ose një pjesë humoristike e ilustruar.
2
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
46
Tema
Teksti dhe
pjesët e tij
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësit të jetë i aftë:
•të dallojë pjesët përbërëse të tekstit;
•të identifikojë nëpërmjet skemës pjesët përbërëse të tekstit të gjatë;
•të renditë veçoritë e pjesëve përbërëse të tekstit;
•të shpjegojë si ndërtohen lloje të ndryshme të titujve;
•të klasifikojë llojet e ndryshme të paragrafëve;
•të shkruajë tituj të përshtatshëm për lloje të ndryshme tekstesh dhe anasjellas.
Materiale dhe mjetet mësimore:
Libri ”Gjuha shqipe dhe letërsia 10”, shkumësa me ngjyra, tekste të llojeve të ndryshme,
paragrafë të llojeve të ndryshme, si më poshtë.
Paragraf numërimi:
Sipas të dhënave, gruaja ilire zinte një vend të posaçëm në shoqërinë e atëhershme. Ajo
merrte pjesë aktive në jetën shoqërore dhe politike të vendit. J o vetëm se ishte nënë dhe
shtëpiake e mirë, por krah për krah me burrin luftonte kundër armikut.
Luftërat e gjata kundër romakëve forcuan më tepër cilësinë luftarake të grave ilire. Armiku
shpesh pësonte humbje nga sulmet e tyre. Për romakët kjo ishte habi dhe frikësoheshin
shumë. Mbi armikun hidheshin nga shkëmbinjtë, ashtu siç u hodh pasardhësja e tyre Nora e
Kelmendit mbi pashain turk, të cilit i preu kokën.
Në kryengritjet ilire në vitet 6-9 të erës sonë, kur romakët kishin rrethuar fortifikatat ilire,
ato, për të mos rënë në duart e tyre, shpesh u hodhën nga kështjellat ose u dogjën brenda në
qytet bashkë me fëmijët e tyre.
Fjalori Enciklopedik Shqiptar
Paragraf renditjeje:
Nga viti 1924 deri më 7 prill 1939 Shqipëria është sunduar nga mbreti Ahmet Zogu. Pas
pushtimit fashist dhe atij nazist, qysh nga çlirimi në nëntor 1944 deri më 1992, Shqipëria ka
pasur regjim komunist, me një parti të vetme në pushtet, të drejtuar nga Enver Hoxha (1908-
1985) dhe Ramiz Alia. Në fillim të viteve ’90 në Shqipëri u vendos pluralizmi politik dhe sistemi
demokratik. Qysh nga viti 1992 Shqipëria është Republikë, me parlament shumëpartiak.
Gj. Shkurtaj, Gjuha shqipe për të gjithë
Paragraf shkak – pasojë
Pra, poezia kish qenë prostituta që më kish tradhëtuar. Ishja denoncuar nga të njohur dhe
të panjohur. I flakur në qeli me pranga në duar, ndjeva se më ishin këputur fijet e padukshme,
kordat e holla, çengelët e rëndë që më lidhnin me botën dhe, i rënë mes tyre si mes damarëve
të prerë, ndjeva hemorragjinë e ndjenjave si atë të gjakut.
Visar Zhiti
Paragraf i zgjidhjes së një problemi:
Tani shqiptarët që e kanë të drejtën me vete, aty s’ka dyshim. Qysh të mos ketë shqiptari të
drejtë të shkruajë e të këndojë gjuhën e tij, kur gjithë kombet e kanë këtë të drejtë dhe njeri s’i
ndalon? Pse shqiptarët të jenë të mërguar nga një e drejtë që e kanë të gjithë kombet e dheut?
Të mos mundin të mësojnë e të shkruajnë gjuhën e tyre, po të tjera kombe të huaj të vijnë e të
e t’u hapin shkolla në gjuhërat e tyre e t’u kthejnë kombërinë në gjuhën e tyre? J anë kaqë të
dobët shqiptarët? J o! Një mijë herë jo....
Pamë më sipër sesa trimëri kanë bërë shqiptarët ...
Sami Frashëri
47
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Teknika dhe metoda mësimore:
Diskutim, lexim hap pas hapi, stuhi mendimesh, disktutim i gërshetuar me shpjegim,
punë në grupe, bashkëbisedim, shpjegim, punë në grupe.
Hapi I (diskutim)
Mësuesi/ja e nis mësimin me diskutimin e detyrës së shtëpisë. Diskutohet se si i kanë ndërtuar
nxënësit tekstet dhe si i kanë identifikuar elementet e tyre përbërëse.
Nxënësit tregojnë si janë ndërtuar tekstet nga pikëpamja strukturore që ata kanë sjellë në klasë,
ilustrojnë ndarje të tilla, si: pjesë, krerë (kapituj), nënkrerë (nënkapituj), paragrafë, tituj etj.
U jepet mundësi nxënësve të shprehin opinionet e tyre.
Hapi II (diskutim, leximi hap pas hapi)
Mësuesi/ja paraqet të punuar në një tabak me përmasa të mëdha skemën e zmadhuar të f. 29
duke iu referuar një libri të njohur nga nxënësit. (teksti shkollor)
Identifikon pjesët përbërëse të tekstit së bashku me nxënësit. Përqendrohet vëmendja te
përmasat dhe struktura e secilës pjese të tekstit.
Nxënësit punojnë në dy grupe me tekstet e tyre të shkollës:
grupi I - analizon strukturën e tekstit në tërësinë e vet,
grupi II - analizon paragrafët, pasi lexon informacionin e ri që jepet për paragrafin.
Hapi III (stuhi mendimesh, diskutim i gërshetuar me shpjegim)
Përqendrohet vëmendja te paragrafi. Mësuesi/ja u shpërndan nxënësve një tekst që përbëhet
nga paragrafë të llojeve të ndryshme. U kërkon nxënësve t’i lexojnë për pak momente dhe më
pas diskuton rreth tyre.
Paragraf i shtrirjes së një koncepti:
Me fjalën kanun kuptojmë të drejtën kanunore të shqiptarëve të Veriut. Kanuni mori emrin
sipas Lekë Dukagjinit, i cili në popull ishte i njohur si udhëheqës i dalluar ushtarak, gjykatës
dhe organizator i lidhjeve fisnore. Edhe sot ka mbetur shprehja: “Si tha Leka, ashtu u bë!”.
Nga kjo del edhe lidhja e Lekës me kanunin. Kanuni përmban rregullat e të drejtës
kanunore, ku përfshihen të gjitha lëmitë e drejtësisë....
Gj. Shkurtaj, Gjuha shqipe për të gjithë
Paragraf krahasim - kontrasti:
Te autorë të tillë, si Pushkini dhe Bajroni, trajtimi i temës së vetmisë në letërsinë romantike
është i ngjashëm në disa drejtime. Që të dy ata e vendosën këtë motiv në qendër të veprave
të tyre më të njohura. Gjithashtu ata japin arsyet, të cilat e bëjnë romantikun të vetmuar. Për
më tepër secili e trajton brenda karakteristikave të romantizmit.
Për shkak të ngjashmërive mund t’i emërtojmë si më të rëndësishmit e kësaj rryme.
Megjithatë, Pushkini dhe Bajroni ndryshojnë nga njëri-tjetri në disa drejtime të rëndësishme.
Së pari, Bajroni tërhiqet në vetmi për shkak të zhgënjimit nga shoqëria dhe mjedisi ku jeton,
kurse Pushkini e sjell vetminë e heroit të veprës së tij të gërshetuar me elemente më realiste.
Heroi i tij i përket galerisë së tipave letrarë të ashtuquajtur “njerëz të tepërt”...
E.G
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
48
Mbledh opinionet e nxënësve rreth tij me anë të stuhisë së mendimeve.
Identifikojnë së bashku me mësuesin/en pjesët përbërëse të paragrafit duke dalluar veçoritë e tij nga
shembulli i dhënë në libër.
njësi e vogël e tekstit pjesë e një teksti të shkruar
nga një kryeradhë në tjetrën
shpreh një mendim pak a shumë
të plotë e të pavarur
ideja përqendrohet në një fjali
kryesore
zhvillon një ide njësi bazë informacioni i tekstit
ka lloje të ndryshme paragrafësh
paragrafi
Hapi IV (leximi hap pas hapi)
Në paragrafin e dytë përmenden dy veçori te të cilat numërohen disa karakteristika (pjesët e
nënvizuara).
Shënohen llojet e paragrafëve në tabelë.
Pasi bëhet leximi i drejtuar i tekstit mësuesi/ja praktikon së bashku me nxënësit identifikimin e
llojeve të ndryshme të paragrafëve në bazë të cilësive të tyre.
Paragraf numërimi (listë): renditin shkaqe, pasoja, të dhëna, dukuri, ngjarje etj.
Paragraf renditjeje: elementet paraqiten në renditje kohore.
Paragraf krahasimi/kontrasti: tregon ngjashmëritë ose dallimet mes subjekteve.
Paragraf për shtrirje të një koncepti: fraza qendrore jep atë që shpjegohet më në detaje.
Paragraf të zgjidhjes së një problemi: skema pyetje-përgjigje.
Paragraf shkak/efekt: vendos një lidhje mes një ngjarjeje dhe shkakut të saj.
Klasifikimi i
paragrafëve
Letërsia shqiptare pas luftës
Pas Luftës së Dytë Botërore letërsia shqiptare eci në një udhë mjaft të vështirë e
komplekse.
Veçoria kryesore e kësaj periudhe është shkëputja jo e natyrshme e letërsisë nga
tradita e saj dhe ndikimi i fuqishëm, po ashtu jo i natyrshëm, që ushtron mbi të përvoja
krijuese e metodës së realizmit socialist. Veçoria tjetër, mbase më e rëndësishme dhe
me pasoja të rënda, është se letërsia shqiptare do të zhvillohej e ndarë nga një kufi
politik brutal dhe kufizimet e regjimit diktatorial.
Kështu kemi letërsi të zhvilluar brenda dhe jashtë kufijve.
Titulli
Paragrafi I – hyrës
Paragrafi II – numërues
Paragrafi III – përmbyllës
Ky është një tekst
49
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Punohet ushtrimi 1 i tekstit.
P.sh.: Dy arsye janë pse Lidhja Demokratike do të duhej të ishte në opozitë: Arsyeja I ka të bëjë me
votuesit e LDK-së, të cilët në masë të madhe ia kthyen shpinën PD-së së Kosovës. Për 8 vjet votuesit e
kësaj partie kanë dhënë votën e tyre për të qeverisur LDK-në dhe për t’u udhëhequr vendi nga liderët
e kësaj partie. (etj.)
Ky është paragraf shkak - efekt (pasojë).
Pjesët e nënvizuara tregojnë elementet që gëzon ky paragraf për t’u emërtuar si paragraf shkak – efekt
(pasojë):
Pasoja - Votuesit i kthyen shpinën LDK-së.
LDK-ja po paguan haraçin për mungesën e guximit.
Shkaku - sepse LDK-ja dhe liderët nuk qeverisën vetë, por ia lanë partive të tjera.
Partitë e tjera abuzuan në qeverisje.
LDK-ja mbajti fajin për keqqeverisje.
U tërhiqet vëmendja nxënësve lidhur me veçoritë që kanë llojet e paragrafëve. Në të gjitha llojet sillet
informacion, por mënyra si organizohet ai dhe ideja që shtjellon i bën të ndryshëm.
Hapi V (punë në grupe, organizuesi grafik)
Ndahet klasa në aq grupe sa janë edhe paragrafët e dhënë në tekst. Nxënësit punojnë të ndarë në
grupe për identifikimin e llojit të paragrafit, renditin të dhënat në organizuesin grafik, përcaktojnë
llojet e paragrafëve. Përfaqësuesi i çdo grupi paraqit zgjidhjen e kërkesës së ushtrimit dhe
diskutohet përfundimi i arritur.
Hapi VI (bashkëbisedim, shpjegim)
Mësuesi/ja u kërkon nxënësve t’u vendosin tituj paragrafëve të mësipërm.
Drejtohet pyetja:
- Ç’lloj titulli mund t’i vendosim tekstit A? Ku duhet të përqendrohemi për ta bërë këtë?
Mësuesi/ja u kërkon nxënësve të lexojnë individualisht tekstin dhe të renditin së bashku veçoritë e titullit.
emëror tregues
foljor titulli shpjegues
fantazues
Praktikojnë së bashku vendosjen e një titulli të fragmentit të mësipërm.
Hapi VII (punë në grupe)
Punohet në grupe ushtrimi 2. Vendosni nga në titull për secilin nga tekstet e mëposhtme.
Nxënësit përqendrohen në kërkesat që duhen mbajtur parasysh për formulimin e titullit:
i shkurtër koherent emëror foljor
paragrafi
B
C
D
E
cilësitë
Elementet paraqiten në renditje kohore
Fraza qendrore jep atë që shpjegohet në detaje
Skema pyetje-përgjigje
Vendos një lidhje mes një ngjarjeje dhe shkakut të saj
lloji
Shtrirje të një koncepti
Numërimi
Zgjidhje problemi
Shkak - efekt
titulli
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
50
Tema
Llojet
e teksteve
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të klasifikojë tekstet e llojeve të ndryshme;
•të bëjë tabelën e klasifikimit të llojeve të ndryshme të teksteve;
•të dallojë tekstet letrare nga tekstet joletrare;
•të tregojë për veçoritë e llojeve të teksteve nëpërmjet synimit të tyre;
•të identifikojë llojet e teksteve nëpërmjet funksionit të tyre.
Materiale dhe mjetet mësimore:
Libri ”Gjuha shqipe dhe letërsia 10”, shkumësa me ngjyra, tekste të llojeve të ndryshme
letrare dhe joletrare.
>
Shembull përgjigjeje
Për paragrafin I një titull sugjerues mund të jetë: “Dhunë dhe protesta në Greqi”, është titull
emëror dhe tërheq vëmendjen te fjalia kryesore e paragrafit, e cila tregon rreth asaj që ndodh.
Titulli për paragrafin II “Revolta e tifozëve bardhezinj”, përqendron vëmendjen te çështja
kryesore, titull emëror. Po paragrafi mund të titullohet edhe “Bardhezinjtë revoltohen”. Në këtë
rast e përqendron vëmendjen te veprimi, titulli është foljor.
Titulli për paragrafin III “Mot i nxehtë në Shqipëri”, është emëror, përqendron vëmendjen te
emri. Titulli “I nxehti arrin në Shqipëri”, është foljor, përqendrohet vëmendja te veprimit.
Detyrë shtëpie
a) Ushtrimi 3 - Analizoni titujt e mëposhtëm dhe shkruani tekste të shkurtra, të cilëve mund t’u vendosen
këta tituj. (Nxënësit udhëzohen nga mësuesi/ja për kryerjen e detyrës. Duhet të kujdesen të ndërtojnë një
tekst të shkurtër, po me të gjithë përbërësit, njohuri të marra dhe në mësimin “Teksti dhe elementet e tij
përbërës”, të kujdesen për paragrafin dhe llojin e tij, në fund të vendosin të përcaktojnë fjalën ose fjalinë
kyç të tij dhe më pas të ndërtojnë tekstin duke iu përmbajtur parametrave të kërkuar).
Shënim. Klasa mund të ndahet në grupe.
b) Sillni në klasë tekste letrare dhe joletrare.
Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës dhe vlerësohet ora e mësimit.
Tekst rrëfyes (biografi)
Migjeni (1911-1938)
Migjeni është pseudonimi i Millosh Gjergj Nikollës. Lindi më 13 tetor 1911 në Shkodër dhe
vdiq në Itali më 1938. Mësimet e para i mori në qytetin e lindjes, pastaj ndoqi mësimet në
një shkollë fetare në Manastir, ku qëndroi deri më 1922. Përvetësoi disa gjuhë të huaja dhe
lexonte shumë. Kishte interesa të gjera artistike e kulturore. Punoi si mësues në Vrakë, afër
Shkodrës dhe në Pukë. Shkroi poezi të fuqishme dhe proza të shkurtra. Krijimtaria e tij letrare
është përmbledhur në vëllimin “Vargjet e lira “(1936). Vepra e Migjenit është një pasqyrë
realiste e shoqërisë shqiptare të viteve ’30.
Tekst përshkrues
Guidë turistike
Tirana ndodhet në lartësinë 110 m mbi nivelin e detit. Ajo ndodhet në të njëjtin paralel me
Napolin, Madridin e Stambollin, si dhe është në të njëjtin meridian me Budapestin dhe
Krakovin. Sipërfaqja e qytetit të Tiranës është 31 km
2
, ndërsa ajo e gjithë rrethit 1288 km
2
.
Përfshin katër qendra urbane: Tiranën, Vorën, Kërrabën dhe Kamzën, si dhe 150 fshatra.
Lartësia mesatare e fushës së Tiranës është 521 m. Dy majat më të larta të saj janë mali i
Dajtit 1612 m dhe Mali me Gropa 1828 m.
Tirana u themelua më 1614 nga Sulejman Bargjini Pasha...
(Udhërrëfyesi praktik i kryeqytetit)
51
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”

Tekst informues - paraqitës
Onufri
Onufri është piktor i shquar i shek. XVI. Ai krijoi në fushën e pikturës murore dhe të ikonës.
Në vijim të traditës pikturore të shek XIII-XV, Onufri shtoi elementin realist dhe etnografik të
mjedisit shqiptar. Ai e zbuti mjaft kanionin bizantin, duke bërë përqasjen e pikturës kishtare me
jetën e gjallë dhe mjedisin real. Onufri ka zbukuruar me pikturat e tij një varg kishash në Berat,
në Shpat të Elbasanit, si dhe në Maqedoni e në Greqi...
(Marrë nga Fjalori Enciklopedik Shqiptar)

Darvini dhe teoria e tij
Gjithnjë njerëzimi ka ngritur pyetjen: Kush jemi e nga vijmë? Kush është forca krijuese e
natyrës apo universit? Disa përgjigjen se është Zoti. Të tjerë përgjigjen se është vetë natyra
me ligjet e saj. Të dyja tezat përputhen në një pikë: Bota e gjallë, bimët, kafshët e njeriu,
janë zhvilluar përmes një procesi që quhet evolucion, që do të thotë ndryshim gradual (i
ngadalshëm). I pari që shtroi tezën e evolucionit ishte shkencëtari anglez Karl Darvini në
librin “Origjina e llojeve” i botuar në vitin 1859.
Darvini argumenton së pari, se njeriu nuk ka ardhur nga majmuni, që gabimisht përsëritet
e përdoret si argument nga kundërshtarët e teorisë së tij. Ai pohonte se njeriu e majmuni kanë
origjinë të përbashkët dhe më vonë secili prej tyre ka ndjekur rrugën e vet të zhvillimit.
Forma e parë e jetës lindi në ujë, pra, në gjirin e deteve dhe ka një origjinë të largët
rreth 4 miliardë vjet. Në fillim ishte një organizëm mikroskopik. Nëpërmjet ndryshimeve të
ngadalshme u formuan lloje gjithnjë e më komplekse. U krijuan algat, pastaj meduzat (kandili i
detit), sfungjerët e në fund peshqit. Nga këta të fundit dolën më vonë amfibët (kafshë që jetonin
në ujë e tokë), pastaj zvarranikët e në fund janë shfaqur mamiferët, që përbëjnë klasën më të
zhvilluar të botës së gjallë.
Nga mamiferët lindën majmunët antropomorfë, prej të cilëve dolën primatët.
Primatët janë paraardhësit më të largët të njeriut.
Teksti udhëzues
- Ligj për organizimin dhe funksionimin e pushtetit vendor.
Neni 1
Në çdo komunë, bashki dhe rreth organizohet dhe funksionon pushteti vendor. Organizimi
dhe funksionimi i pushtetit vendor bazohet në parimet e vetëqeverisjes, autonomisë vendore,
të ligjshmërisë dhe të zgjedhshmërisë...
Tekst letrar
Në Dukagjinin e Sipërm kish ardhur vjeshta. Frynin erëra me lagështirë dhe kjo lagështirë
e bënte ajrin më të shndritshëm, i bënte retë më të shndritshme.
Ishte koha kur bagëtitë do zbriteshin nga kullotat verore të bjeshkëve. Së shpejti do zinte
bora dhe kopetë do mbaheshin edhe për pak kohë rrëzë maleve, pastaj ose do uleshin në
kullotat dimërore të fushave, ose do mbylleshin brenda.
Dëgjohej kudo jehona e këmborëve, zileve dhe qiprave. Dëgjoheshin blegërima, lehje,
fyej, vikama.
Herë-herë ia behte, nuk e di se nga ndonjë shtrëngatë e zemëruar që rrokulliste mbi kurorat
alpine, orteqe bubullimash dhe ndizte shkreptima rrufesh, derdhte rrëkera shiu.
(Nga “Krastakraus”, B. Xhaferri)
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
52
Teknika dhe metoda mësimore:
Diskutim, pema e mendjes, punë në grup, grafik organizues0, punë e pavarur.
Hapi I (diskutim)
Mësuesi/ja e nis mësimin me diskutimin e detyrës së shtëpisë. Diskutohet si janë ndërtuar tekstet
në bazë të titujve që u janë sugjeruar, përqendrohet vëmendja te pjesët përbërëse të tyre duke bërë
kështu një përsëritje të njohurive.
Hapi II (pema e mendjes)
Shkruan në tabelë titullin e mësimit “Llojet e teksteve”. Mësuesi/ja ndan klasën në pesë grupe dhe
u shpërndan grupeve tekste të llojeve të ndryshme: letrare dhe joletrare. Nxënësit kanë njohuri për
llojet e teksteve nga klasat e mëparshme, të cilat u rikujtohen nëpërmjet pyetjeve, duke i shkruar në
tabelë:
- Çfarë janë fragmentet?
- Pse janë tekste?
- Cili është qëllimi i tyre?
- Të ç’lloji janë këto tekste?
- Ç’veçori kanë ato?
Çdo grup do të japë përgjigjet e veta, të cilat do të kenë anët e tyre të përbashkëta: janë tekste, janë njësi
komunikimi që kanë një qëllim të caktuar, dhe përgjigje të ndryshme, që lidhen me qëllimin: të informojë,
të udhëzojë, të shprehë ndjenja…, me llojet: letrare ose joletrare dhe me nënllojet e tyre etj.
P.sh.: Kalaja e Petrelës nga zbulimet e bëra është ndërtuar në kohën e sundimit bizantin J ustinianit,
në shek. VI, pas Krishtit. Është ngritur në një terren me shpate mjaft të pjerrëta, të cilat e kanë
bërë kalanë shumë të mbrojtur. U ngrit në momentet kur kalaja e Vilës, e cila ndodhej përballë saj,
humbi rëndësinë e saj ... Nga pika më e lartë e kalasë shihet një pamje e mrekullueshme e zonës
kodrinore të Petrelës ...
Këto fjali janë përshkruese, qëllimi i tyre është të përshkruajë dhe ka karakter praktik pasi përdoret
në guida turistike.
Mësuesi/ja ndihmon nxënësit për të realizuar objektivin e orës së mësimit, që nxënësit të dallojnë
llojet e teksteve duke plotësuar organizuesin grafik pema e mendjes.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Pema e mendimit ose përvijimi i të menduarit është një teknikë që nxit nxënësit
të mendojnë rreth temës dhe të krijonë sa më shumë lidhje që të mundin.
tregimtar
poetik
dramatik
tekste
me:
qëllimi
informon
udhëzon
njësi komunikimi
funksion estetik
tekste letrare
funksion praktik
tekste joletrare
rrëfyes
përshkrues
paraqitës
argumentues
udhëzues
53
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Hapi III (punë në grup, grafik organizues)
Nxënësit ndahen në dy grupe të mëdha që do të analizojnë:
Grupi I - tekste me funksion praktik – tekstet joletrare;
Grupi II - tekste me funksion estetik – tekstet letrare
Grupet ndahen edhe në nëngrupe, sipas llojit të tekstit.
Mësuesi/ja përgatit në dy tabakë të mëdhenj letre organizuesin grafik për llojet e teksteve: letrar
e joletrar dhe ia vë përpara çdo grupi.
Nxënësit punojnë në grup dhe plotësojnë së bashku tabelën e klasifikimit të teksteve me anë të
organizuesit grafik.
Tekstet me funksion praktik – tesktet joletrare
Teksti
Rrëfyes
Përshkrues
Paraqitës
Argumentues
Udhëzues
Ç’bën?
Tregon ngjarje reale me
personazhe dhe vende reale.
Përshkruan karakteristikat e
njerëzve, kafshëve, sendeve,
vendeve, objekteve.
Paraqet të dhëna, informacione,
shpjegon koncepte, teori mbi një
argument të caktuar.
Mbështetin opinione, teza,
vlerësohen fakte, gjëra, persona.
J ep udhëzime, këshilla, urdhra.
Synimi
Të nxitë fantazinë e lexuesit.
Të përshkruajë cilësi fizike
e psikologjike, që lexuesi i
percepton mendërisht.
Të shpjegojë, të sqarojë, të
ilustrojë një teori.
Të bindë lexuesin për vlefshmërinë
e tezës dhe të gjykimit të vet.
Të udhëzojë, këshillojë, detyrojë,
urdhërojë lexuesin që të ndjekë
një qëndrim ose të kryejë veprime
sipas një radhe të caktuar.
Lloji i tekstit
Kronika, shënime udhëtimi,
biografi, intervista etj.
Guida, traktate teknike, tekste
shkencore etj.
Njoftime, zërat e enciklopedive,
përmbledhje etj.
Ese, artikuj politikë dhe
propagandistikë etj.
Ligje, vendime, udhëzime,
urdhra, receta, udhëzues
përdorimi etj.
Tekstet me funksion estetik – tekstet letrare
Teksti
Tregimtar
Rrëfyes ose narativ
Poetik
Dramatik
Ç’bën?
Rrëfen për ngjarje ose
personazhe reale ose të
trilluara, ndërtohet sipas një
strukture artistike.
Rrëfen për ngjarje ose
personazhe nëpërmjet vargjeve
dhe organizimeve të ndryshme
tingullore, shpreh ndjenja e
emocione nëpërmjet gjuhës së
figurshme.
Rrëfen nëpërmjet personazheve
veprues dhe lojës së aktorëve
në skenë,
Synimi
Të pasqyrojë jetën
nëpërmjet figurave artistike dhe të
shkaktojë përjetime dhe emocione të
caktuara te lexuesi.
Të ndikojë thellë në mendjen, në
zemrën e në ndjenjat e lexuesit,
duke shfrytëzuar mjetet shprehëse
të gjuhës.
Të pasqyrojë jetën nëpërmjet gjuhës
skenike (dialogëve dhe monologëve)
dhe të shkaktojë përjetime dhe
emocione të caktuara te shikuesi.
Lloji i tekstit
Miti, legjenda, romani,
novela, tregimi etj.
Poema epike, eposi, ciklet
e këngëve, poezia etj.
Tragjedia, komedia,
drama, farsa etj.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
54
>
Hapi IV (punë e pavarur)
Nxënësit punojnë të ndarë në grupe ushtrimin 1, 2. U kërkohet nxënësve të përcaktojnë llojin dhe
funksionin e tekstit.
Shembull përgjigjesh:
Ushtrimi 1: a) përshkrues, b) udhëzues, c) paraqitës, d) argumentues.
Ushtrimi 2: a) të informojë,
b) të ndikojë te lexuesi,
c) të argumentojë për një qëndrim të caktuar,
d) të shprehë emocione,
e) të ndikojë emocionalisht për dukurinë,
f) të shpjegojë,
g) të udhëzojë.
Kontrollohet puna e nxënësve. Diskutohen përgjigjet e ushtrimeve, jepen argumente mbi to duke iu
referuar fragmenteve.
(P.sh., ushtrimi A - funksion informues, mbështetet te të dhënat, faktet historike, fjalia shembull “Sipas të
dhënave, njeriu i parë në Evropë ka shkelur rreth 35 mijë vjet më parë … Ushtrimi E, janë vargje të një
poezie didaktik, e cila nuk ka qëllim që të shpjegojë dukurinë shkencore, po të ndikojë tek emocionet
dhe përjetimet e lexuesit.)
Detyrë
a) Gjeni një tekst letrar dhe joletrar përcaktoni qëllimin, funksionin, synimin e autorit.
J epni argumente.
b) Sillni në klasë tekste të ndryshme përshkruese.
Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës dhe vlerësohet ora e mësimit.
Teknika dhe metoda mësimore:
Bashkëbisedim, diskutim, punë në grup, punë në çift, organizues grafik, diagrami i
Venit, pema e mendimit, stuhi mendimesh.
Tema
Teksti
përshkrues
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të identifikojë tekstin përshkrues dhe veçoritë e tij;
•të dallojë llojet e tekstit përshkrues sipas qëllimit të përdorimit;
•të krahasojë përshkrimin objektiv me atë subjektiv;
•të përshkruajë të njëjtin objekt në mënyrë objektive dhe subjektive.
Materiale dhe mjetet mësimore:
Teksti “Gjuha shqipe dhe letërsia 10”, tekste përshkruese të llojeve të ndryshme,
shkumësa me ngjyra, tabela.
55
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Hapi II (diskutim, stuhi mendimesh, organizues grafik)
Prezantohet tema e mësimit: Teksti përshkrues.
Mësuesi/ja u kërkon nxënësve të lexojnë disa nga tekstet e zgjedhura prej tyre.
Shtrohet pyetja:
- Ç’është përshkrimi?
Me përgjigjet e nxënësve ndërtohet grafiku i një stuhie mendimesh.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi I (pema e mendimit)
Mësuesi/ja e nis mësimin me diskutimin e detyrës së shtëpisë. Diskutohet mbi funksionet që kanë
tekstet duke u bazuar në cilësitë e tyre. Ndërtohet pema e mendimit duke risjellë së bashku me
nxënësit llojet e teksteve dhe synimet e tyre.
- Cili është synimi i përshkrimeve në tekste që keni zgjedhur?
- Çfarë përshkruajnë?
Mësuesi/ja ndihmon në përcaktimin e veçorive të tekstit përshkrues duke zbërthyer një shembull.
Përdoret për qëllime të ndryshme
Vende/objekte/persona
Nxjerr karakteristika të veçanta
Fizik/psikologjik
Përshkrimi
P.sh.: Bazilika e Tiranës.
Kjo dëshmi e zbuluar në vitin 1972, i takon zonës perëndimore të qendrës së qytetit. Ajo përbëhet
nga naosi (salla), në perëndim, narteksi (parasalla) dhe mjediset e tjera të vendosura në anën
veriore. Mendohet se godina është rrënuar në periudhën e antikitetit të vonë. Kemi të bëjmë me
një ndërtesë banimi të shekullit II dhe III të erës sonë, kthyer gjatë shekullit IV, V në ndërtesë kulti
kristian.

- Çfarë përshkruan ky tekst?
Përshkruan një vend me vlerë arkeologjike dhe historike.
- Ç’lloj përshkrimi është?
Përshkrimi është i plotë, saktë, i detajuar dhe bëhet me një terminologji teknike.
- Çfarë vë në dukje?
Vë në dukje tipare fizike, cilësi kohën kur është krijuar, stilit të cilit i përket.
- Përse përdoret ky lloj përshkrimi? Informon.
Hapi III (praktikë e drejtuar, organizues grafik)
Nxënësit hetojnë rreth pyetjeve të mësipërme në tekstet që kanë përpara (mësuesi/ja është kujdesur të
përzgjedhë tekste përshkruese, informuese, bindëse, shprehëse) dhe japin përgjigje individuale. Duke u
mbështetur në përgjigjet e nxënësve, mësuesi/ja plotëson veçoritë e llojeve të tekstit përshkrues në organizuesin
grafik. Mësuesi/ja duhet të nxjerrë veçoritë që i bëjnë këto tekste të ndryshme në qëllimin e tyre.
Llojet e teksteve
joletrare
paraqitës
përshkrues
argumentues
udhëzues
rrëfyes
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
56
Përshkrimi informues
Berati shtrihet në Shqipërinë J ugore, në Krahinën Malore Qendrore dhe pjesërisht në
Ultësirën Perëndimore. Sipërfaqja 1027 km
2
. Popullsia 150000 banorë. Përfshin 3 qytete,
Berati qendër e rrethit, Kuçovën dhe Urën Vajgurore. Mbizotëron relievi malor e kodrinor.
Lartësia mesatare 455 m. Zona më e lartë është Tomori, ku ndodhet dhe pika më e lartë Çuka
(2416 m) një ndër majat më të larta të vendit.
Përshkrimi bindës
Edhe për kushtet më të vështira të motit, ne zotërojmë sisteme çatie që ju mbrojnë e ju
krijojnë komfort: Ullukë bakri, alumini ose xingatoje, 6 m të gjata me aksesorët përkatës, të
projektuar për të përballuar reshjet më maksimale. Sisteme izolimi termike e të zërit për paretet
ndarëse.
Për të kursyer kohën tuaj që bëhet përherë e më e çmuar, ne ju ofrojmë sisteme laminate
e tavane akustike.
E fundit dhe jo më pak e rëndësishmja është zgjidhja inxhinierike e problemeve tuaja të
kësaj fushe.
Asnjëherë nuk është vonë për të na vizituar në: Sallonin tonë të ekspozimit. J u presim!
Çfarë mund të vizitosh në Tiranë?
Galerinë Kombëtare të Arteve. Institucioni më i madh i arteve pamore në Shqipëri. Këtu
ruhet koleksioni kombëtar i arteve pamore prej 4.100 veprave të huaja dhe shqiptare, duke
filluar nga gjysma e dytë e shek. XII deri në ditët tona.
J u presim! Nuk do të mbeteni të zhgënjyer!
Përshkrimi shprehës
“Bora”, Faik Konica (subjektiv)
Kthjelltësia e qiellit shkoi me diellin me lulet, me verën. Vjeshta e trishtimshme erdhi dhe
iku. Tani po hyn dimri, edhe qiellin e kanë mbuluar re të ftohta. Edhe sot, për të parën herë,
zuri të bjerë bora.
Prapa qelqeve të dritares, po shikonj. Ngadalë-ngadalë, sikur ka frikë të dëgjohet, bora
fluturon flokë-flokë e shtrohet mbi dhe. Bie kudo, e duket se kërkon të ndreqë e të zbukurojë.
Dy çupa të vockëla shkojnë, e, në leshrat e arta të tyre, të lëshuara mbi shpatullat, bora
shkruan trëndafila të argjendtë. Djemtë qeshin, hidhen, lozin e luftojnë me topa bore. Zogjtë
vërtiten rreth e rrotull prakeve ciu-ciu, një thërrime buke! Si në verë gjithë bota janë veshur
me të bardha.
Flokë-flokë, ngadalë, po bie bora.......
Përshkrim objektiv
Bora, dukuri atmosferike
Bora është një dukuri atmosferike që krijohet nga kondensimi i ujit.
Atmosfera përmban avuj uji. Kur bën ftohtë, ky avull shndërrohet në shi. Kur bën shumë
ftohtë, uji shndërrohet në kristale të holla akulli dhe bie në formë dëbore.
Kondensimi i avujve të ujit në lartësi ndodh, në përgjithësi, kur temperatura është më e
ulët se 0° C.
Pikëzat e ujit që formohen, ngrijnë shpejt dhe kthehen në kristale të vogla akulli që marrin
forma të ndryshme gjeometrike. Flokët e borës arrijnë në tokë vetëm kur temperatura e
shtresave të ajrit që përshkojnë, mbetet nën zero, përndryshe ato shkrijnë. Bora duket e
bardhë, sepse faqet e kristaleve të saj pasqyrojnë dritën.
57
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Grafik organizues për veçoritë e tekstit përshkrues.
Lloji i tekstit
përshkrues
Përshkrues
informues
Përshkrues
bindës
Përshkrues
shprehës
(subjektiv)
Përshkrues
(objektiv)
Veçoritë
- J ep informacione
për objekte, persona,
vende etj.,
- i saktë, i detajuar,
- terminologjia teknike
e shkencore.
- J ep disa anë të
objektit, përmes të
cilave realizohet imazhi
i dëshiruar,
- pak i detajuar,
- jep ato karakteristika
që realizojnë synimin,
- terminologjia jo
teknike.
Ka si objektiv të
- ngjallë emocione,
- Paraqet mjedise,
personazhe etj. në
mënyrë subjektive,
- përdor gjuhë
figurative e të zgjedhur.
- Ka si objektiv të
saktësojë të dhënat.
- paraqet një mjedis,
personazh etj., në
mënyrë objektive,
- përdor gjuhë të
zgjedhur, sipas fushës.
Teksti tipik ku
përdoret
Tekste shkencore
Reklamat
Romani, ditari
vetjake
Tekstet shkencore
Shembuj nga fragmenti
- Shtrihet në Shqipërinë
J ugore,
- sipërfaqja 1027 km
2
,
- popullsia 150.000 banorë,
- përfshin 3 qytete,
- Berati qendër e rrethit etj.
Galeria e Arteve- institucioni
më i madh i arteve pamore
në Shqipëri,
- ruhet koleksioni kombëtar
i arteve pamore prej 4.100
veprave të huaja dhe
shqiptare,
- datojnë nga gjysma e dytë
e shek. XII deri në ditët tona.
Ngadalë-ngadalë, sikur
ka frikë të dëgjohet,
bora fluturon flokë-flokë
e shtrohet mbi dhe. Bie
kudo, e duket se kërkon të
ndreqë e të zbukurojë. Dy
çupa të vockëla shkojnë,
e, në leshrat e arta të tyre,
të lëshuara mbi shpatullat,
bora shkruan trëndafila të
argjendtë.
- Atmosfera përmban avuj,
- në të ftohtë avulli-shi,
- kur bën shumë ftohtë uji-
akull.
Mjetet
Informon me të dhëna:
hapësira gjeografike: krahinë
malore
toponime – Berat, Kuçovë
numra – 1027, 150000, 3
njësi matëse - km², m
- Bind me mjete gjuhësore:
- mbiemra në shkallën sipërore
e krahasore: më i madh, më e
çmuar, më maksimal,
- folje - zotërojmë, mbrojmë
krijojmë, ofrojmë,
- fjali nxitëse thirmore – Ju
presim! Nuk do të mbeteni të
zhgënjyer!
Gjuha figurative:
Metaforat: kthjelltësia... shkoi
me..., bora fluturon flokë.
Qiellin e mbulojnë re të ftohta etj.
bora shkruan.
Epitetet: e trishtueshme, e arta,
të argjendta.
Fjalë nga fjalori shkencor:
Dukuri atmosferike, kondensim,
shndërrohet temperatura, forma
gjeometrike, shtresa ajri etj.
Të tërhiqet vëmendja e nxënësve tek e përbashkëta që i lidh të dyja shkrimet. Pavarësisht se përshkrimi
i Konicës është përshkrim letrar, ai mbështetet mbi përshkrimin objektiv shkencor.
Te Konica re të ftohta
Te shkrimi shkencor temperatura e shtresave të ajrit shkon nën zero,
Te Konica bota veshur me të bardha,
Te shkrimi shkencor bora duket e bardhë, se faqet e kristaleve pasqyrojnë dritën.
Hapi IV (praktikë e drejtuar, lexim hap pas hapi)
Lexohen në libër tri fragmentet me të njëjtën temë Shqipëria, dhe plotësohet skema.
përshkrimi
objektiv
subjektiv
i qëndron besnik realitetit
i vlefshëm për të gjithë
jopersonal
përshkruan në mënyrë objektive
shpreh ndjenjat dhe
emocionet e përshkruesit
ka qëllim ta bëjë më
tërheqës objektin
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
58
>
Mësuesi/ja përqendron vëmendjen e nxënësve tek ushtrimi 1. Diskuton me nxënësit rreth tij.
Rendit një sërë cilësish:
Përshkrimi objektiv:
•flamur kombëtar,
•me fushë të kuqe e shqiponjë,
•ka prejardhjen nga një vulë e heroit kombëtar Gjergj Kastrioti,
•shqiponja dykrenore është përdorur si simbol pushteti nga perandori Konstandin … etj.
Përshkrimi subjektiv:
•Flamuri përmbledh kujtimet e një kombi.
•J anë kujtime lakmirash e rrëmbimesh.
•J anë kujtime vetëmbrojtjeje.
•Mund të mburremi se është një nga më të drejtët …etj.
Hapi V (praktikë e pavarur, punë në grup, punë në çift)
Ndahet klasa në dy grupe dhe u kërkohet për 5 minuta të lexojnë dhe të përcaktojnë alternativën
e saktë rreth teksteve të ushtrimit 3. U përgjigjen pyetjeve.
Shembull përgjigjeje
Pyetja 3 - Të dyja tekstet janë pothuaj njëlloj. Duhet një lexim i vëmendshëm për të dalluar cili
nga tekstet është objektiv (teksti 1) dhe subjektiv (teksti 2).
Teksti 1 objektivitetin e ka të shprehur në mënyrën se si i jep të dhënat: ka karakter informues,
përdor të dhënat arkeologjike (shkencore) me një gjuhë të ftohtë, subjektiviteti te teksti 2
duket te përdorimi i një gjuhe të figurshme, e cila shpreh ndjenjat dhe përjetimet e shkruesit
që kërkon të ndikojë emocionalisht te lexuesi (pozicioni i tij është spektakolar), zonat më
të bukura..., brigjet... kanë një bukuri shokuese, turistët zbarkojnë, bukuritë më me vlerë...,
bukuri e mahnitshme mesdhetare), si dhe argumentet që sjell për të bindur lexuesin për vlerat
e Butrintit (panorama e detit, varieteti i florës, klima e butë; në vitin 2000 Butrinti priti më se
30 mijë vizitorë...)
Pyetja 4 - Teksti 1 transmeton një mesazh publicitar jo të drejtpërdrejtë. Ai sjell të dhëna e
fakte historike dhe arkeologjike, që e bëjnë Butrintin një qendër të rëndësishme sa arkeologjike
(mbrohet nga UNESKO-ja), po aq edhe turistike (numërohen shumë objekte që mund të
joshin dhe të nxitin kërshërinë e vizitorëve).
Pyetja 5 - Teksti 2 ka më tepër përshkrime subjektive, mbizotëron toni bindës, kur përshkruan
vlerat që ofron Butrinti dhe kënaqësitë që do të marrin vizitorët, si dhe sjell argumente të
shumta për të bindur turistët që ta vizitojnë.
Ushtrimi 2. Nxënësit punojnë në çift ushtrimin 2 ndajnë detyrën. Njëri prej tyre përshkruan
(vend, objekt, person në mënyrë subjektive, tjetri objektive. Shkëmbejnë punimet dhe i kërkojnë
njëri-tjetrit të vërë në dukje duke nënvizuar elementet e subjektivitetit dhe të objektivitetit.
Diskutohen në klasë disa nga punimet.
Detyrë shtëpie. Sipas këtyre shembujve nxënësve u kërkohet të përshkruajnë në dy mënyra,
objektive e subjektive, objekte që i njohin, p.sh., shkolla, klasa etj.
Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës dhe vlerësohet ora e mësimit.
59
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Hapi I (diagrami i Venit)
Mësuesi/ja nis mësimin me kontrollin e detyrës se shtëpisë. Diskutojnë për mënyrën si e kanë
përshkruar nxënësit një objekt në mënyrë subjektive dhe objektive. Bëhet krahasimi dhe me anë të
diagramit të Venit vihen në dukje dallimet dhe ngjasimet midis përshkrimit subjektiv dhe atij objektiv.
Teknika dhe metoda mësimore:
Diagrami i Venit, shpjegim i kombinuar me bashkëbisedim, praktikë e drejtuar
kombinuar me punë në grup, praktikë e pavarur.
Tema
Teknikat
e përshkrimit
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të përdorë teknikat e përshkrimit kur përshkruan një person;
•të përshkruajë një person në mënyrë subjektive dhe objektive.
Materiale dhe mjetet mësimore:
Teksti “Gjuha shqipe dhe letërsia 10”, tekste përshkruese të llojeve të ndryshme,
shkumësa me ngjyra, tabela, foto të Nënë Terezës etj.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi II (shpjegim i kombinuar me bashkëbisedim)
Mësuesi/ja paraqet në tabelë skemën:
- i qëndron besnik realitetit
- përshkruan në mënyrë objektive
- i vlefshëm për të gjithë
- gjuhë pa figuracion, e drejtpërdrejtë
- shpreh ndjenjat dhe emocionet e
përshkruesit
- e bën më tërheqës objektin
- gjuhë e zgjedhur, figurative
- Përshkruan objekte, vende, persona etj.
- Nxjerr karakteristika të asaj që përshkruan.
- Lexuesi krijon përfytyrime për gjërat e përshkruara.
objektiv subjektiv
Shtrohet pyetja:
- Cilat shqisa përdoren kur përshkruajmë?
Mësuesi/ja bën ushtrime të shkurtra praktike për të ilustruar pjesëmarrjen e shqisave në procesin e të
përshkruarit. Iu demonstron një tingull dhe u kërkon nxënësve ta përshkruajnë… U jep një lule ta nuhasin
dhe të përshkruajnë aromën, ta prekin atë të përshkruajnë ndjesinë etj.
lloji i përshkrimit objekti që përshkruhet informim/bindje
Elementet e përshkrimit
Referenti Lloji i referimit Synimi
Shqisat
Të parit Të dëgjuarit Të nuhaturit Të shijuarit Të prekurit
59
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
60
Të parit – kur përshkruan pyllin në vjeshtë, mund të perceptohen me anë të të parit shumë nuanca të
ngjyrave të gjetheve: e artë (e verdhë e shndritshme), kanarinë (e verdhë e hapur, e shkëlqyeshme, ngjyrë
limoni (e verdhë e zbehtë), ngjyrë gruri (e verdhë e çelët), okër (e verdhë që vjen si e kuqe), ngjyrë mjalti
(që është e verdhë e errët).
Me anë të të parit: Përshkrimi fizik i një personi
Ngjyra dhe lloji i flokëve: gështenjë, gështenjë e hapur, e errët, biondë, kuqaloshë, të verdhë të zbehtë,
të zinj, të kuq, të thinjur, gri në të bardhë.
Të krehur, të pakrehur, të shpupurisur, të dredhur, të lëshuar, kaçurrelë, të mbledhur, përpjetë etj.
Tiparet e fytyrës dhe shprehja:
Balli: i lartë, i ngushtë, i ulët, i gjerë;
Sytë: të kaltër, gështenjë, larushë, gri, jeshilë, të shkruar, të zinj;
Shprehja e fytyrës: e gjallë, e gëzuar, e qeshur, e habitur, e qetë, e ëmbël, e trishtuar, e lodhur, e
menduar, e inatosur etj.
Trupi: i gjatë, elegant, i hollë, thatanik, mesatar, normal, i shkurtër, i imët, i shëndoshë, i tretur, i rregullt.
Me anë të të dëgjuarit:
Zëri: i ulët, autoritar, lutës, bindës, i ngjirur, melodioz.
Të dëgjuarit: tinguj e zhurma në pyll: shushurima e gjetheve, fëshfëritje e kërcitje e degëve, mërmëritja e
ujit, kërcëllitja e degëve nga era, zhaurima e shiut etj.
Të nuhaturit: e këndshme, ftuese, ngacmuese, kundërmuese, e fortë, e rëndë.
Të shijuarit: pikante, e athët, e ëmbël, e shijshme, veleritëse.
Të prekurit: (lëkura) e ashpër, e butë, i lëmuar etj.
Hapi III (praktikë e drejtuar dhe e kombinuar me punë në grup)
Mësuesi/ja paraqet në tabelë një foto të Nënë Terezës dhe u kërkon nxënësve ta përshkruajnë atë.
Dëgjon disa përshkrime nga nxënësit dhe drejton pyetjen:
- Çfarë patët parasysh kur përshkruat këtë figurë?
- Ku e mbështetët përshkrimin tuaj?
- Cili ishte synimi juaj?
- Cilën mënyrë përdorët subjektive apo objektive?
Paraqet në tabelë një përshkrim të B. Currit dhe identifikon së bashku me nxënësit tipare të përshkrimit
të personit.
Përshkrimi i personit
të dhënat
vetjake
pamja
fizike
të dhëna
kulturore
jeta e
përditshme
karakteri
marrëdhëniet
me të tjerët
të dhëna
ekonomike
gjinia/mosha/
profesioni/
origjina
trupi/fytyra/
qëndrimi/
veshja
i arsimuar/
i paarsimuar/
me kulturë
i pasur/
i varfër/
i papunë
puna/
zakonet/
koha e lirë
i hapur/
kundërshtues/
i pjekur
bujar/
hokatar/ i
shoqërueshëm
61
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Përshkrimi i Nënë Terezës është subjektiv, pasi vihen re në të këndvështrime vetjake bazuar te përvoja
e shkrimtarit.
Hapi IV (praktikë e pavarur)
Mësuesi/ja ndan klasën në grupe. Nxënësit punojnë të pavarur me ushtrimet 3, 4, 5.
Në ushtrimin 3 mësuesi/ja udhëzon nxënësit të tregohen të kujdesshëm gjatë përshkrimit që të
gërshetojnë elementet objektive me ato subjektive.
Në ushtrimin 4 nxënësit duhet të tregohen të kujdesshëm në përdorimin e një gjuhe të figurshme,
e cila të arrijë të përçojë te lexuesi emocion dhe të jetë sa më bindës, për të realizuar synimin,
që lexuesi ta pëlqejë personin e përshkruar.
(Nxënësit mund të punojnë edhe në çift duke përshkruar të njëjtin person, e më pas krahasojnë
elementet që kanë përdorur në përshkrim.)
Në ushtrimin 5 nxënësi duhet të jetë i kujdesshëm në përdorimin e argumenteve që ta bëjë
përshkrimin aq bindës, sa lexuesi të ndryshojë opinionin për të.
Fjalët me të zeza theksojnë tipare të përshkrimit (fizik, shpirtëror… etj.) në tekst mësuesi/ja i diskuton
ato me nxënësit dhe më pas u kërkon të ushtrohen të pavarur në identifikimin e tipareve të Nënë
Terezës te teksti i dhënë në libër.
Mësuesi/ja e ndan klasën në grupe dhe u kërkon të lexojnë fragmentin mbi përshkrimin e Nënë Terezës.
Grupet ndajnë detyrat brenda tyre dhe identifikojnë veçoritë e secilit tipar të përshkrimit.
Pasi përfundojnë punën, çdo grup prezanton në tabelë përfundimet e arritura.
Bajram Curri
Me vdekjen e vërtetuar të Bajram Currit, zhduket një fytyrë plaku fisnik nga sheshi i shqiptarësisë. I pastërvitur
aq sa s’dinte të nënshkruante emrin e tij dhe vente gishtin në vend të emrit në dokumentet, Bajram Curri
ish shumë i mençur prej natyre dhe përpiqej me çdo mënyrë që nipërit e tij të hyjin dhe të mësonin në më të
mirat shkolla të Evropës. Liberal në mes despotizmës, patriot në mes të tradhtisë ose të ftohtësisë kundrejt
Atdheut, i patrembur në armët, po përkrahës i brezit të ri dhe i një Shqipërie të shtruar në qetësi dhe punë,
Bajram Curri kish shumë virtyte të bukura; por virtyti më i shkëlqyer i tij ishte një besnikëri e patundur në
fjalën që jepte. Një zotim nga Bajram Curri qe një siguri e plotë dhe pa ndonjë hije dyshimi. Mbrojtës i fortë
dhe i kthiellt i miqve të tij, Bajram Curri qe i ashpër kundër armiqve, po dhe kjo ashpërsi nuk ish një
ashpërsi aq e egër, sa të mos zbutej nga zëri i urtësisë dhe nga këshillat e matura.
Ai ishte një plak 72 vjetsh, i gjatë dhe i fortë, me sy të kaltër dhe me flokë të thinjur, me dukje
madhështore ndonëse simple (i thjeshtë). Mbahej paqmë, rruhej çdo ditë, vishej mirë, hante pastërtisht në
tryezë. Në Vjenë e në Romë, ku mbante një kapellë me strehë të gjerë, na dukej si ndonjë rancher (fermer)
amerikan i pasur nga Teksasi ose nga Arizona. Çdo i huaj që piqej me Bajram Currin, largohej me ndjenja
çudie lavdëronjëse për këtë plak fisnik të kohrave të vjetra. Vdekja e tij më hidhëron posi një zi personale.
Humbja për Shqipërinë është e rëndë.
Përshkrimi i personit (Nënë Tereza)
të dhënat vetjake
pamja fizike
të dhëna kulturore
të dhëna ekonomike
jeta e përditshme
karakteri
marrëdhëniet me të tjerët
vizioni për jetën
Tiparet
femna, motër e urdhnit…
femna shtatvogël etj.
e arsimuar, çmimi Nobel,
“kapitali” i saj ishte vorfnia
përkushtimi ndaj të varfërve dhe të sëmurëve
me zemër të madhe, e palodhur, vetmohuese
kapërcente kufizimet shoqnore, kombëtare, etnike, raciale,
fetare, konfesionale
misionare e dashnisë dhe e paqes…
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
62
Motra Tone ka pozuar me veshje popullore shkodrane. J anë mjaft të theksuara linjat dhe ngjyrat e
kostumit verior, që harmonizohet me sfondin e pjesës së poshtme të tablosë.
Mona Liza paraqitet me veshje të zonjave fiorentinase të epokës kur jetoi.
Motra Tone pasqyron momentin kur femra shqiptare kishte nevojë të emancipohej. Vështrimi i saj
dhe duart shprehin ndrojtje, por fshehin një botë femërore që papritmas do të çlirohet.
Mona Liza të sheh drejt e në sy. Drita bie përballë saj dhe ndriçon fytyrën, sytë dhe pjesën e kraharorit.
Në sytë e saj fshihet një mister i magjishëm i botës femërore.
Të dyja portretet janë realizuar duke pozuar para piktorit. Të dy piktorët, përveç se zbulojnë botën
femërore nga këndvështrime të ndryshme, kanë të përbashkët se nxjerrin në pah njerëzoren, realen,
duke u larguar nga mistikja, që mbizotëronte në pikturat e kohës.
Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës dhe vlerësohet ora e mësimit.
Nëse nuk mjafton koha në klasë, ushtrimi 6 jepet detyrë shtëpie, duke u kërkuar nxënësve që të
marrin nga interneti material plus.
Mësuesi/ja kontrollon punën e nxënësve dhe kërkon të lexohen disa prej tyre, duke u kërkuar
nxënësve të klasës të identifikojnë cilësitë që kërkon ushtrimi dhe të vlerësojnë punën e
shokëve.
Në ushtrimin 6, mësuesi/ja mund t’u japë nxënësve disa të dhëna plotësuese, të cilat do t’i
ndihmojnë ata që të krahasojnë realizimin e dy përshkrimeve të dhëna.
Një model mund të ishte:
- Informacion plus
Ky është një material i zgjeruar mbi përshkrimin. Theksi vihet në dallimet që ka midis tij dhe rrëfimit,
argumentimit etj.
Përshkrimi është përkufizuar gjithnjë në kundërvënie me kategoritë e tjera dhe kryesisht me
narracionin.
Siç vë në dukje Charaudeau “Përshkrimi është ‘statik’, jashtë kohës dhe vijimësisë së ngjarjeve,
Narracioni është ‘dinamik’, i përcaktuar në kohë dhe përshkruan rrjedhën e veprimeve.”
Përshkrimi konsiston në dhënien e një ‘vizioni të fiksuar’, i cili u jep jetë qenieve duke i emërtuar, duke i
vendosur në hapësirë dhe duke u veshur cilësi, ndërsa narracioni konsiston në paraqitjen e përvojave dhe
ngjarjeve në kohë, ku protagonistët janë qeniet njerëzore.
Një tjetër element që na ndihmon për të dalluar përshkrimin nga llojet e tjera të teksteve dhe, sidomos nga
narracioni, është elementi gjuhësor. Në një tekst përshkrues do të hasim folje vetëm të një kohe. Përdorimi
i vetëm i një kohe foljore i jep përshkrimit karakterin statik ku mungon veprimi. Megjithatë, përshkrimi
është i lidhur ngushtë me narracionin, sepse veprimet kanë kuptim vetëm në raport me identitetet dhe
cilësimet e vepruesve të tyre. Nuk është e njëjta gjë të themi “Luani shpëtoi miun e vogël” dhe “miu i vogël
shpëtoi luanin, mbretin e kafshëve.” Nga ana tjetër, fabulat që tregojnë sesi një personazh del nga një
situatë e rrezikshme duke përdorur një dredhi, kuptohen vetëm kur një nga personazhet identifikohet dhe
cilësohet si i fortë dhe kërcënues dhe tjetri si i dobët ...
Përshkrimi afrohet dhe me argumentin, por janë të dallueshëm plotësisht. Argumentimi konsiston në
paraqitjen e veprimeve abstrakte me karakter logjik, të cilat shpjegojnë lidhjet shkak - pasojë mes ngjarjeve
dhe fakteve. Përshkrimi konsiston në identifikimin e qenieve të botës duke i klasifikuar, por pa vendosur
detyrimisht mes tyre lidhje shkakësie, Megjithatë, përshkrimi dhe argumentimi janë aktivitete të lidhura
ngushtë midis tyre, sepse përshkrimi huazon nga argumentimi një sërë operacionesh logjike për të klasifikuar
qeniet dhe, nga ana tjetër, argumentimi shfaqet vetëm kur qeniet kanë njëlloj identiteti dhe cilësimi.
Narracioni sjell një dëshmi për një ngjarje të jetuar, argumentimi tregon lidhjet e shkakësisë, përshkrimi
identifikon dhe cilëson qeniet, personazhet.
Shkëputur nga “Gjuhësi teksti”, Klodeta Dibra dhe Nonda Varfi.
63
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Përshkrim objektiv
Ketri
Ketrat e kuq jetojnë në Amerikë. Lëvizin me shpejtësi, kërcejnë nga dega më degë dhe
zbresin nga pemët duke u kacavjerrë nëpër lëvoret e trungjeve. Ata mund të rrinë në
pozicionin varur kokëposhtë, pa u rrëzuar. Jetojnë mbi pemë dhe ushqehen me fara pishe
ose krijojnë rezerva arrash e lajthish, të cilat i fshehin për t’u ushqyer gjatë dimrit.
Përshkrim subjektiv
Ketri
Nëse do të vëzhgonit lëvizjet e ketrave, do të shihnit se ata janë akrobatë të vërtetë. Pa
iu trembur syri hidhen mbi degët e pemëve për të gjetur ushqimin e tyre aq të preferuar,
farat e pishave. Dhëmbët e parmë, që shpesh u ngjajnë dy perlave të arta, i ndihmojnë
ata të brejnë lëvoret e pemëve. Lëkura e butë me ngjyrë të kuqërremtë, valëzohet nga
lëvizjet elastike të trupit të tij dhe merr nuanca nga më të ndryshmet. Bishti i gjatë e
me qime të dendura tundet sa nga njëra anë në tjetrën, duke e fshehur shpeshherë mes
gjetheve trupin e brishtë me këmbët e vockla dhe të shkathta. Tek kërkon në strofullën e
tij lajthitë e shijshme diku në fund të degës së pemës, sytë e gjallë të tërheqin vëmendjen
për shkëlqimin dhe inteligjencën që fshihet pas tyre.
Përshkrim objektiv
Kocja
Peshk detar i familjes së kocave, me trup të lartë e të shtypur anash që ka pas kapakëve
velëzorë nga një njollë të zezë të ndjekur nga një njollë e artë në të dyja anët. Në mes të syve
ka një shirit të artë, në shpinë deri në vijën anësore me ngjyrë ulliri të çelët dhe në pjesën
barkore në të argjendtë. Dhëmbët e nofullës së sipërme i ka të vendosur në 4-5 radhë.
Në Shqipëri gjendet në detin Adriatik e Jon. J eton në gjole bregdetare të mbushura me alga,
në thellësinë 5-10 m, qëndron në tufa të vogla, në moshë të rritur. Ushqehet kryesisht natën
me molusqe e gaforre. Kërkon temperaturë 10-28°C.
Teknika dhe metoda mësimore:
Diskutim, bashkëbisedim, lexim i drejtuar, praktikë e pavarur, shkrim i lirë, shkrim i
lirë, punë në çift.
Tema
Përshkrimi i
kafshëve dhe
i vendeve
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të përdorë elementet e nevojshme për përshkrimin e një kafshe;
•të përdorë elementet e nevojshme për përshkrimin e një vendi;
•të përshkruajë në mënyrë objektive dhe subjektive një kafshë dhe vend.
Materiale dhe mjetet mësimore:
Teksti “Gjuha shqipe dhe letërsia 10”, tekste përshkruese të llojeve të ndryshme,
shkumësa me ngjyra, tabela, foto të ndryshme kafshësh, vendesh etj.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi I (diskutim)
Mësimi nis me leximin e detyrës së shtëpisë. Diskutohet me nxënësit si i kanë përshkruar fotot duke
dalluar llojin e përshkrimit, nëse është përdorur përshkrimi subjektiv apo objektiv, duke argumentuar
përgjigjet e dhëna. Vlerësohen nxënësit për punën e tyre.
Hapi II (bashkëbisedim, lexim i drejtuar) (Pjesa e parë e shpjegimit)
Mësuesi/ja pyet nxënësit:
- Si do ta përshkruanit një kafshë, nëse do ta kishit përpara syve?
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
64
Dëgjon përgjigjet e nxënësve duke u dhënë kështu rastin të përsëritin elementet që duhen pasur
parasysh gjatë përshkrimit të një objekti.
Klasa ndahet në dy grupe dhe secilit grup i jepet një tekst, ku është përshkruar një kafshë.
Grupi I - tekst përshkrues objektiv.
Grupi II – tekst përshkrues subjektiv.

Mësuesi/ja mund të ketë përgatitur fisha me lloje tekstesh (si ato që janë dhënë te materialet ose
punohen tekstet e librit).
Mësuesi/ja vendos në tabelë në një tabak letre grafikun organizues, që është dhënë në libër, me
të dhëna për elementet që duhet të ketë parasysh nxënësi për përshkrimin e një kafshe. Këto të
dhëna do t’u shërbejnë nxënësve për të dalluar elementet e përshkrimit në tekstet e dhëna.
Nxënësit vënë në dukje dallimet që ekzistojnë në këto dy tekste. Përqendrojnë vëmendjen në
tipare që kanë të bëjnë me:
•Të dhënat shkencore - peshk detar i familjes së kocave.
•Mjedisin gjeografik - gjendet në detin Adriatik e Jon.
•Pamjen fizike - ka trup të lartë e të shtypur anash, pas kapakëve velëzorë ka nga një njollë
të zezë, të ndjekur nga një njollë e artë në të dyja anët. Në mes të syve ka një shirit të artë,
në shpinë deri në vijën anësore me ngjyrë ulliri të çelët, në pjesën barkore në të argjendtë).
•J etën e përditshme - Ushqehet kryesisht natën me molusqe e gaforre.
•Temperaturën 10-28°C.
Nxënësit identifikojnë elementet e përshkrimit të kafshëve te shembujt e dhënë në libër.
Elementet ku do të mbështet përshkrimi i një
kafshe (Shqiponja)
Të dhënat shkencore
Pamja fizike
Mjedisi
J eta e përditshme
Marrëdhënia me grupin
Marrëdhënia me njeriun
Tiparet
Shpend, shpendi më i fortë, gjahtare e mirë.
Sqep i kthyer, kthetra të mprehta, shikim të shkëlqyer.
Ndërtojnë fole në drurë ose shkëmbinj.
Fluturojnë lart, ushqehen me shpendë, gjitarë …
Mbizotëruese.
Diskutohet mbi mënyrën e përshkrimit.
- Cili prej teksteve është subjektiv/objektiv?
U kërkon nxënësve të vënë në dukje elementet subjektive ose objektive.
Hapi III (praktikë e pavarur, shkrim i lirë)
Nxënësit punojnë të pavarur ushtrimin 1 duke ndjekur shembullin e punës së bërë bashkë
me mësuesin/en. Lexohen përgjigjet e dhëna dhe vlerësohen nga mësuesi/ja.
Përshkrimi i kafshës (delfini)
Të dhënat shkencore
Pamja fizike
Mjedisi
J eta e përditshme
Marrëdhënia me grupin
Marrëdhënia me njeriun
Tiparet
Gjitar deti, jeton 100 vjet.
Trup të gjatë 3,7 m, ngjyrë hiri në kurriz, bark i bardhë, lëkurë e
lëmuar.
J eton në detet e ngrohta, klimë mesdhetare. Deti Adriatik, J on.
Ushqehet me peshq.
J eton në grupime.
Miqësore (shoqëron anijet).
65
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Nxënësit punojnë ushtrimin 2. U kërkohet të përshkruajnë luanin, përshkrim objektiv me nota
subjektiviteti. Shfrytëzohen të dhëna të sjella në klasë nga mësuesi/ja ose u jepet detyrë një orë më
parë t’i nxjerrin nga interneti.
Luani është një mishngrënës nga familja felin. Pas tigrit, është më i madhi nga familja e felinëve. Sot
përgjithësish luanët jetojnë në Afrikë. Mashkulli mund të peshojë nga 120 deri në 150 kg. Gjatësia e
trupit varion nga 170 – 25 cm për meshkujt dhe për femrat nga 140-175 cm. Gjatësia e meshkujve
është rreth 120 cm dhe te femrat 100. Bishti ka një gjatësi nga 70 – 100 cm. Luanët mesatarisht
jetojnë 15 vjet. Luanët ushqehen me mish. Ata hanë nga 5-7 kg mish në ditë. Parapëlqejnë të
ushqehet me gjitarë të mëdhenj, si: zebra, antilopa etj. Ata jetojnë në kope. Meshkujt që arrijnë një
farë moshe, përzihen nga kopeja.
Hapi IV (shkrim i lirë, punë në çift)
Pjesa e dytë e shpjegimit: Mësuesi/ja u tërheq vëmendjen nxënësve për elementet e veçanta
që kërkon përshkrimi i vendit. Në tabelë afishon organizuesin grafik me elementet e përshkrimit të
vendit, duke e plotësuar edhe me një shembull, si dhe foto të vendeve që do të përshkruhen.
Përshkrimi i vendit
prezantimi i përgjithshëm
elementet dalluese
elemente të natyrës
elemente artificiale
ndryshimi sipas stinëve
historia e tij
Tiparet
Të dhënat gjeografike,
hapësinore
Mal, kodër, fushë, det, qytet,
fshat, liqen, lumë etj.
Flora (bota bimore) dhe fauna
(bota shtazore)
Ndryshimi i mjedisit nga puna e
njeriut
I qëndrueshëm, i paqëndrueshëm
Ndryshimet gjatë historisë së tij
Shembuj
Kruja është një qytet shqiptar dhe
kryeqendër e rrethit po me të njëjtin emër.
Kruja ka rreth 19400 banorë. Shtrihet 20
km në veri të Tiranës.
Kruja është një qendër e rëndësishme
turistike në Shqipëri. Përveç kësaj në
Krujë zhvillojnë aktivitetin e tyre dhe disa
industri. Për t’u përmendur është industria
e këpucëve, në të cilën punësohen shumë
gra dhe vajza nga Kruja dhe komunat
përreth. Gjithashtu në Krujë është aktive
edhe industria e nxjerrjes dhe përpunimit
të gurit gëlqeror.
Për herë të parë emri Krujë përmendet në
shekullin XII. Mendohet ta ketë origjinën te
fjala “krua” (burim uji), sepse në Krujë ka
shumë burime.
Kruja njihet si kryeqendra e qëndresës
ndaj pushtuesve osmanë gjatë kohës që
Skënderbeu udhëhoqi këtë qëndresë.
Kështjella e Krujës u rrethua 4 herë
nga ushtria osmane. Në Rrethimin e
Katërt kështjella e Krujës ra në dorën e
pushtuesit.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
66
Përshkrimi i vendit
prezantimi i
përgjithshëm
elementet dalluese
elemente të natyrës
elemente artificiale
ndryshimi sipas
stinëve
historia e tij
Tiparet
Të dhënat gjeografike,
hapësinore
Mal, kodër, fushë, det,
qytet, fshat, liqen, lumë
etj.
Flora (bota bimore) dhe
fauna (bota shtazore)
Ndryshimi i mjedisit nga
puna e njeriut
I qëndrueshëm, i
paqëndrueshëm
Ndryshimet gjatë
historisë së tij
Berati
Berati është qytet, rreth dhe qark në Shqipërinë J ugore. Rrethi i
Beratit shtrihet në Krahinën Malore Qendrore e pjesërisht në Ultësirën
J ugperëndimore të Shqipërisë. Rrethi mbulon një sipërfaqe prej 953,6
km
2
(qyteti 1,6 km
2
), me një popullsi prej 55.500 banorësh.
Rrethi i Beratit shtrihet kryesisht në një territor me reliev malor e
kodrinor, me lartësi mesatare mbi nivelin e detit 455 m (qyteti 58 m).
Lumi i Osumit rrjedh përmes qytetit dhe jashtë tij. Ai paraqet interes për
bujqësinë, energjetikën, hidrogjeologjinë, ekologjinë dhe urbanistikën.
Gjatësia e Osumit brenda rrethit është 51 km.
Në basenin e Osumit veshja bimore përbëhet nga pisha, bredhi,
dushku e shkurre të tjera mesdhetare. Tokat bujqësore janë kryesisht
të hinjta-kafe, me shpërndarje: 36% në fushë, 38% në zonë kodrinore
dhe 26% në zonë malore.
Në malin e Tomorit, qysh nga viti 1996, një zonë prej 4.000 ha është
shpallur Park Kombëtar. Për nga numri i vizitorëve, ai renditet i dyti në
vend, pas Parkut Kombëtar të Dajtit.
Në vitin 1961 Berati u shpall zyrtarisht qytet-muze. Ai është qytet-muze
me pasuri të konsiderueshme monumentesh dhe me vlera të larmishme
për nga gjinitë, të cilat përbëjnë një dëshmi të trashëgimisë kulturore,
historike e artistike, të jetës e të punës, të realizuara mjeshtërisht brez
pas brezi nga banorët e tij.
Klima e rrethit është tipike mesdhetare, me temperaturë mesatare
vjetore 15,9 gradë C. Temperatura mesatare e muajve më të ftohtë
është 7,2 gradë C dhe ajo e muajve më të nxehtë 24,6 gradë C. Sasia
mesatare vjetore e reshjeve është 928 mm, kryesisht në muajt e dimrit.
Qyteti i Beratit është i ventiluar mirë dhe ajri është i pastër falë edhe
gjelbërimit brenda qytetit dhe në kodrat që e rrethojnë.
Qyteti i Beratit është ngritur fillimisht si kështjellë, mbi kodrën shkëmbore
me lartësi 187 m mbi nivelin e detit. Berati u përket qyteteve të rrallë,
ku jeta fillon qysh në lashtësinë e thellë dhe vazhdon pa u ndërprerë
deri më sot. Dy çekanë guri e datojnë fillimin e jetës në të, 2600-
1800 p.Kr. Dëshmitë arkeologjike tregojnë se në shek. VII-VI p.Kr.
këtu është zhvilluar një vendbanim paraqytetar, me punishtet e tij të
qeramikës dhe me një jetë shoqërore të diferencuar. Qyteti i mirëfilltë
u themelua më 313-310 p.Kr., si qytet-kështjellë i Dasaretisë, i quajtur
Antipatrea, emri i parë i qytetit, i pushtuar nga bullgarët në shek. IX, u
quajt Belgrad (Qytet i Bardhë) – Berati i sotëm.
Nën zotërimin e Muzakajve, në shek. XIII-XIV, qyteti filloi të shtrihej
jashtë mureve të kështjellës. Në shek. XVII ai vazhdonte të ishte qyteti
më i madh i Shqipërisë, me 500 shtëpi të shpërndara në 30 lagje
dhe me 5 medrese. Berati mori pamjen e sotme në shek. XVIII dhe
sidomos në shek. XIX, pas tërmetit të vitit 1851. Ekzistonin punishte
me 5 deri 10 krahë pune dhe disa fabrika të vogla mielli e vaji. Në fund
të viteve 1800 në qytet kishte 820 punishte zejtare e dyqane, duke
qenë kështu qendra më e lulëzuar ekonomike, tregtare e kulturore e
Shqipërisë së J ugut.
Deri në mes të shek. XX në Berat ekzistonin ende tri tregje të gjera, të
cilat funksiononin rregullisht çdo të shtunë. Për nga numri i zejtarëve
Berati ishte në vend të parë; ushtroheshin rreth 23 lloj e zejesh.
Udhëzues për tekstin “Letërsia dhe gjuha shqipe 10”
67
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
>
Detyrë shtëpie. Përshkruani vendin që ju pëlqen më shumë. Gërshetoni përshkrimin subjektiv me
atë objektiv, synoni të tërhiqni vëmendjen e lexuesit dhe ta bindni të ndërrojë opinion.
Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës dhe vlerësohet ora e mësimit.
Berati
U kërkon nxënësve t’i përshkruajnë qytetet në çift.
Për t’i ndihmuar nxënësit, mësuesi/ja mund të paraqesë në tabelë edhe një
sërë pyetjesh, që bëjnë të mundur zbulimin e karakteristikave të vendit.
- Cili është pozicioni gjeografik?
- Si është relievi i zonës?
- Cilat janë aspektet e florës dhe të faunës që e dallojnë këtë qytet?
- Cilat janë disa nga ndërtesat dalluese që i shtojnë vlerat këtij qyteti?
- Cilat janë tiparet karakteristike të motit në këtë qytet?
- Çfarë ndryshimesh të rëndësishme ka pësuar qyteti me kalimin e viteve?
- Cilat ngjarje kanë ndikuar në jetën e këtij qyteti (kanë lënë gjurmë)?
Nxënësit bëjnë një përshkrim objektiv me elemente subjektive, duke
mbajtur parasysh të dhënat.
Lexohen disa përshkrime dhe diskutohet rreth teksteve të krijuara dhe
mënyrave të përshkrimit (subjektivitetit, objektivitetit, synimit etj.)
Nxënësit që kanë punuar në çift mund të shkëmbejnë tekstet me shokët
dhe të përcaktojnë elementet që u kërkohen.
Tema
Përshkrimi i
objekteve
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të përdorë elementet e nevojshme për përshkrimin e një objekti;
•të përshkruajë një objekt në mënyrë objektive dhe subjektive.
Materiale dhe mjetet mësimore:
Teksti “Gjuha shqipe dhe letërsia 10”, tekste përshkruese të llojeve të ndryshme,
shkumësa me ngjyra, tabela, foto të ndryshme objektesh etj.
Billi kondicioner
J u ofron sistemin qendror të kondicionimit më të mirë për një mjedis komod në shtëpi, zyrë e
kudo. Epërsitë e tij janë të palimituara për një jetesë të rehatshme dhe pa shpenzime.
Izolimi termik i shkëlqyer ju siguron një temperaturë konstante gjatë gjithë stinëve të vitit.
Pesha e lehtë dhe zvogëlimi i humbjes së ajrit lejon instalimin e tij me lehtësi, falë aksesorëve
fleksibël për t’u përshatur për çdo lloj thyerjeje dhe përmase. Gjithashtu ky tip sistemi është
i pajisur me standarde të larta sigurie për mos vënë në rrezik në asnjë moment jetën tuaj.
Ajo çka do të shtonim në fund është pamja estetike e tij, e cila përshtatet me çdo lloj mjedisi
modern ose tradicional duke bërë të mundur që ju të kurseni më shumë energjinë elektrike dhe
të mendoni për xhepat tuaj, e për më tepër të keni në shtëpinë tuaj objektin e përshtatshëm
dhe ekonomik.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
68
Monumenti i Isuf Myzyrit
Është vendosur në lulishten pranë sheshit “1 Maji”, në qytetin e Elbasanit, e përuruar më
14 mars 2002, me rastin e 121 vjetorit të lindjes së Isuf Myzyrit. Punuar me mjeshtëri nga
skulptori Artan Peqini, pasqyron një pjesë të traditës kulturore të qytetit, “muzikën”. Figura
qendron e vendosur mbi një kub të thjeshtë të veshur me mermer gri brenda një parcele me
lule, midis trotuarit përballë kryqëzimit të rrugëve. I kushtohet figurës së njohur elbasanase
I. Myzyrit, i cili krijoi një fond të gjerë të këngës qytetare elbasanase të shek. XX. Figura e
bronztë është paraqitur me violinë në dorë dhe poshtë faqes së majtë duke u përulur përballë
publikut që duartroket. Dora e djathtë është paraqitur në pozicion gjysmë të lëshuar me
harkun e violinës përpara me idenë se këngëtari ka mbaruar këngën dhe u kthen mirënjohjen
bashkëqytetarëve, të cilët shpërndajnë këngën e tij kudo. Kjo skulpturë është realizuar në
bronz me përmasat e një njeriu të zakonshëm.
Teknika dhe metoda mësimore:
Diskutim, punë në grupe, organizues grafiku, diskutim, punë e pavarur, shkrim i lirë,
punë në grupe, prezantim.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi I (diskutim)
Mësimi nis me kontrollin e detyrës së shtëpisë. Lexohen disa punime dhe diskutohen me nxënësit
rreth tyre. Përqendrohet vëmendja te mënyra e përshkrimit, identifikohen elementet e përshkrimit
dhe origjinaliteti në punën e nxënësve.
Hapi II (punë në grupe, organizues grafiku, diskutim)
Mësuesi/ja paraqet në tabelë dy tekste: a) monumenti i Isuf Myzyrit, b) Billi kondicioner, si dhe
organizuesi grafik të elementeve të përshkrimit të objektit.
Pasi ndan klasën në dy grupe, u kërkohet nxënësve të përcaktojnë objektin e përshkrimit dhe të
zbulojnë elementet përbërëse të përshkrimit të një objektit.
Elementet
Pjesët kryesore
Origjina
Përdorimi, roli në mjedis
Me kë/me se është i
lidhur në kohë
Me kë/me se është lidhur
në hapësirë
nga se përbëhet
nga cila periudhë ekziston
dhe përdoret
cili është shpikësi, autori
kush e përdor, ku, kur, si
persona dhe fakte që kanë
të bëjnë me të
vendet ku gjendet
Figura qëndron mbi një kub të thjeshtë
të veshur me mermer gri brenda një parcele
me lule, midis trotuarit përballë kryqëzimit të
rrugëve.
E përuruar më 14 mars 2002, me rastin e
121 vjetorit të lindjes së Isuf Myzyrit.
Punuar me mjeshtëri nga skulptori Artan
Peqini.
I kushtohet figurës së njohur elbasanase I.
Myzyrit.
Realizuar me bronz, vendosur në lulishten
pranë sheshit “1 Maji”, në qytetin e Elbasanit,
krijoi një fond të gjerë të këngës qytetare
elbasanase të shek. XX.
Këngëtari ka mbaruar këngën dhe u kthen
mirënjohjen bashkëqytetarëve.
Të dhëna Shembuj
69
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Nxënësit punojnë në grup, listojnë elementet përbërëse të përshkrimit duke ilustruar me shembuj për
çdo rast.
Diskutohet mbi mënyrat e përshkrimit të dy objekteve njëri është përshkrim objektiv (monumenti) tjetri
është subjektiv, me qëllim që ta pëlqejë lexuesi (sistemi i kondicionimit)
Shembull
Lexohen tekstet e paraqitura në libër dhe identifikohen këto cilësi:
Përshkrimi i objektit
(Kulla e Sahatit të Tiranës)
Pjesët kryesore
Origjina
Përdorimi, roli në mjedis
Me kë është lidhur në kohë
Me kë është lidhur në hapësirë
Tiparet
Sahati/këmbana, shkallët në formë spirale.
Ndërtuar nga viti 1822 deri më 1930 orë e sjellë nga Gjermania/
kisha e Shkodrës … etj.
Është hapur që në 1996 për turistët e huaj.
Symbol i emblemës së bashkisë.
Gjendet në Tiranë, deri më 1970-n ka qenë ndërtesa më e lartë e
qytetit…
Diskutim rreth punës në grup dhe këtyre veçorive.
Hapi III (punë e pavarur, shkrim i lirë)
Mësuesi/ja paraqet foto të ndryshme objektesh dhe u kërkon nxënësve në mënyrë individuale:
- të përshkruajnë në mënyrë objektive objektin gërshetuar edhe me elemente subjektive;
- të përshkruajnë një objekt në mënyrë subjektive me synim që ta pëlqejë lexuesi këtë objekt.
Lexohen dhe vlerësohet puna e nxënësve nga nxënësit dhe mësuesi/ja.
Hapi IV (punë në grupe, shkrim i lirë)
Bëhet një përmbledhje e njohurive të marra në temat e fundit, duke u ndalur te disa rregulla
bazë që duhet të mbajë parasysh nxënësi para se të realizojë një përshkrim, si:
a. grumbullimi i të dhënave për objektin që do të përshkruhet;
b. zgjidhet pozicioni i shkruesit: objektiv a subjektiv;
c. përcaktohet qëllimi i përshkrimit (informues, shprehës apo bindës);
ç. përcaktohet struktura;
d. rikujtohen elementet e përshkrimit, sipas objektit.
Duke iu referuar elementeve që duhet të kenë parasysh për të shkruar një tekst përshkrues,
nxënësve u kërkohet të listojnë objekte, vende, kafshë, persona të preferuar që i njohin dhe mund t’i
përshkruajnë.
Nxënësit ndahen në katër grupe të mëdha dhe secili grup përshkruan një person, kafshë, vendi,
objekti në dy mënyra: objektive dhe subjektive.
Brenda grupit punohet individualisht dhe më pas nxënësit zgjedhin punimet më të mira që do t’i
paraqitin në emër të grupit.
Brenda grupit punohet në katër nëngrupe të vogla, që përkatësisht përshkruajnë objektin e dhënë në
mënyrë objektive, një përshkrim subjektiv me synim që t’i pëlqejë lexuesit, një përshkrim me elemente
subjektive me synim që të bindë lexuesin, ta informojë lexuesin.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
70
>
Hapi V (prezantimi)
Puna e çdo grupi prezantohet para klasës, kujdes tregohet nga anëtarët e grupit të përcaktojnë
elementet e përshkrimit, si dhe veçori të gjuhës së përdorur duke i paraqitur ato në tabela
përkatëse të dukshme përpara klasës.
Shënim. Mësuesi/ja duhet t’i kushtojë një vend të rëndësishëm analizës gjuhësore të
përshkrimit, si lloj shkrimi.
Detyrë shtëpie. Sillni në klasë tekste të ndryshme informuese - paraqitëse.
Mësuesi/ja vlerëson punën e nxënësve në grup dhe në mënyrë individuale, kujdes tregon në
kontributin e punës së nxënësit në aspekte të veçanta. Vlerësohet ora e mësimit.
Tema
Teksti
informues-
paraqitës
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të identifikojë tekstin paraqitës-informues;
•të tregojë për funksionin e tekstit informues-paraqitës;
•të dallojë llojin analitik dhe sintetik të paraqitjes së të dhënave në tekstin informues;
•të identifikojë karakteristika të tekstit informues në një shembull të këtij lloji;
•të paraqesë në mënyrë skematike strukturën e tekstit informues.
Materiale dhe mjetet mësimore:
Teksti “Gjuha shqipe 10” tekste informuese-paraqitëse të llojeve të ndryshme,
shkumësa me ngjyra, tabela etj.
Ese nga Faik Konica
Të veshurat shqiptare (dukuria që trajton)
Me gjithë luftërat, shkeljet dhe turbullimet e paprera në tërë kohën e shkuar, populli shqiptar
me forcën e vullnetit dhe fuqinë e tij të kundërshtimit, ka qenë i zoti të mbajë të gjallë, jo vetëm
gjuhën e tij, të njohur nga filologjistë si më të vjetrën në Evropë të J uglindjes, po dhe ca nga
traditat e tij të motshme. Një nga këto është kostumi kombëtar. Baroni Francis Nopça, një
autoritet i njohur, në një nga librat e tij të fundmë mbi Shqipërinë, të botuar tre vjet të shkuara
në Gjermani, ka botuar krah për krah dy fytyra, një të kostumit të sotmë të Shqipërisë, dhe një
tjatër të një shëmbëlle prehistorike të zbuluar në një qark të Ilirisë së vjetër; të ngjarët në mes
të tyre është për të vënë re.
Kur flasim për kostum shqiptar është nevojë për ca shpjegime. Populli shqiptar është
shumë individualist dhe nuk vesh gjithnjë po një rrobe. E vërteta është se ka aq shumë
kostume shqiptare, sa kanë qenë dhe qarke të ndryshme në Shqipëri. Po përmbi këtë
ndryshim lokal, ka qenë gjithnjë një farë veshje e përgjithshme në karakteristikat e saj që
mund të quhet kostum kombëtar. Flokja midis të tjerash, ka pasur në formë të saj njëfarë
afrimi në të gjithë vendin; dhe fustanella gjer pak kohë më parë ishte një pjesë e veshjes
kremtërore të çdo njeriu prej një dere të mirë, si në Shqipëri të Sipërme ashtu edhe në Shqipëri
të Poshtme. Puna që të tilla moda veshjeje mund të gjenden dhe në vendet fqinje, s’tregon tjatër
gjë, veç influencës së fortë që shqiptarët kanë ushtruar në kohën e shkuar mbi kombësitë rreth e
rrotull. Për shëmbëll, është thënë me përsëritje prej studimtarëve të këtij subjekti se i ashtuquajturi
kostum modern “grek”në të vërtetë është një imitim i poshtër i kostumit shqiptar. Ky kostum u përhap
në mes të grekëve në shek. XIV, kur shqiptarët në Bua Shpatën shkelnë dhe pushtuan Greqinë…
71
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Kronologji e jetës së Dritëro Agollit
1931 (13 tetor) lindi në fshatin Menkulas të Devollit (Korçë).
1938 -1942 mori mësimet e para në vendlindje.
1943 korrier i batalionit partizan “Fuat Babani”.
1945 -1948 vazhdoi shkollën në qytetin e Bilishtit.
1948-1952 ndjek mësimet në shkollën e mesme “Asim Zeneli” në Gjirokatër.
1947 boton për herë të parë në gazetën “Rinia”, vjershën “Vullnetari i hekurudhës”.
1952 -1957 ndjek studimet e larta në Sant-Petërburg... .
Artikull gazete
Edhe pse ka jo pak vëmendje në këtë sezon, referuar zjarreve dhe gatishmëria është
e plotë, jashtë repartit zjarrfikës nuk është e thënë që gjërat të jenë kështu. Vetëm
për të dalë zjarrfikësja ndonjëherë ndodh që duhen deri 12 minuta përgjatë një rruge me
gjatësi rreth 100 m. Bllokimi për zjarrfikësit nis që pas daljes së tyre nga reparti. Makinat e
parkuara përreth janë pengesa e parë, ndërsa dalja për te stadiumi është bllokuar tërësisht.
Blloqe betoni janë vendosur në zonën para stadiumit, duke penguar lëvizjen e automjeteve
këtu, përfshi edhe kalimin e zjarrfikëses ....
Fakti që rruga kryesore nuk ka një korsi emergjence, bën që të ndodhin situata të tilla të
kushtëzuara edhe nga faktorë të tjerë ...
Teknika dhe metoda mësimore:
Bashkëbisedim, lexim i drejtuar, diagrami i Venit, ditari dypjesësh, praktikë e drejtuar,
praktikë e pavarur, shkrim i lirë.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi I (bashkëbisedim, lexim i drejtuar, diagrami i Venit)
Mësuesi/ja prezanton temën: Teksti informues-paraqitës.
U shpërndan nxënësve fisha me tri lloje tekstesh, si: ese, kronologji e jetës së D. Agollit, artikull
gazete dhe u kërkon t’i lexojnë me vëmendje. Pastaj drejton pyetjen:
- Cili është mesazhi që përcjellin këto lloj tekstesh: shprehin ndjenja, informojnë, bindin?
Pasi lexon një fjali nga paragrafi i parë i tekstit, mësuesi/ja ndalon dhe drejton pyetjen:
- Pse quhet tekst informues paraqitës?
- Cili është qëllimi i këtij teksti?
Nxënësit mund të përgjigjen: informojnë, japin informacion,
Pret përgjigjet e nxënësve dhe më pas sqaron:
Të informosh do të thotë të japësh të dhëna për të zgjeruar ose modifikuar njohuritë e dikujt mbi një
argument (fakt) të caktuar.
Një tekst informues, në formën e tij thelbësore, është një listë të dhënash.
· Funksioni i tekstit informues – paraqitës (shpjegues) është t’i përcjellë marrësit (dëgjuesit ose
lexuesit) informacione dhe njohuri në lidhje me një dukuri, koncept, argument, parë nga një
Shënim. Në tekst janë përdorur lloje shkrimesh, me anë të të cilave vihen në dukje
disa nga tipare e tekstit informues – paraqitës.
Me shkronja të pjerrëta vihet në dukje dukuria kryesore, që trajtohet në tekst.
Me shkronja të zeza dhe të nënvizuara vihen në dukje dukuri të tjera që kanë një
marrëdhënie të caktuar me dukurinë kryesore.


Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
72
këndvështrim i përgjithshëm. Ai paraqit dhe shpjegon një përmbajtje të caktuar në mënyrë të qartë
dhe të sistemuar.
· Qëllimi i tekstit informues – paraqitës (shpjegues) është thellësisht praktik: të informojë përmes
shpjegimit, pra të zgjerojë njohuritë e lexuesit përmes shpjegimit.
· Mënyra e paraqitjes së informacionit:
o analitike – leksionet, interpretimet e teksteve, filmave etj.
(të dhëna të detajuara) materialet shkencore, artikujt e gazetave esetë etj.
o sintetike – skedat për përdorim personal, relacione, raporte,
(të dhëna përmbledhëse) skeda biografike, përmbledhjet, kronologjitë
Udhëzohen nxënësit të zbulojnë: funksionin, qëllimin dhe mënyrën e paraqitjes së informacionit në tekstet
e dhëna informuese-paraqitëse. Nxënësit punojnë të ndarë në tri grupe me tekstet e librit ose tekste të
tjera të përgatitura në shirita letre nga mësuesi/ja, si p.sh.: eseja e F.Konicës, artikulli i gazetës, kronologjia
e jetës së Dritëro Agollit.)
Funksioni i tekstit është informues - duke iu referuar artikullit të gazetës si shembull nënvizohet fjalia e
parë: Edhe pse ka jo pak vëmendje në këtë sezon, referuar zjarreve dhe gatishmëria është e plotë,
jashtë repartit zjarrfikës nuk është e thënë që gjërat të jenë kështu … Ajo jo vetëm informon, por
përmban edhe një fakt të parë nga një këndvështrim i përgjithshëm.
Përqendrohet vëmendja e nxënësve te fjalia: Fakti që rruga kryesore nuk ka një korsi emergjence bën që
të ndodhin situata të tilla kushtëzuar edhe nga faktorë të tjerë … e cila jep dhe një shpjegim të argumentit
për të cilin flet. Pra, karakterizohet nga një qëllim praktik për të informuar përmes të shpjeguarit.

Paraqitja e të dhënave përmes një argumenti
analitike sintetike
(të detajuara) (të përmbledhura)
Mësuesi/ja u kërkon nxënësve të lexojnë materialin mbi tekstin informues dhe më pas liston llojin e
teksteve informues-paraqitës dhe veçoritë e tyre.
Nxënësit duke shfrytëzuar tekstet që kanë përpara bëjnë dallimin midis teksteve analitike dhe atyre
sintetike, me anë të diagramit të Venit.
- analizon, zbërthen informacionin
- të dhënat të detajuara
- informacion i hollësishëm dhe i plotë
- të dhënat i jep të përmbledhura
- jep të dhëna për tërësinë e problemit
- transmetojnë informacion
- trajtojnë një dukuri të caktuar
- çdo dukuri lidhet me dukurinë kryesore
- informacionet janë të qarta, koherente
- paraqiten sipas një rendi logjik
teksti analitik teksti sintetik
73
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Hapi II (ditari dypjesësh)
Çfarë trajton?
Në ç’marrëdhënie janë dukuritë me njëra-
-tjetrën?
Cila është karakteristika e paragrafit në këtë
lloj teksti?
Si është koherenca, qartësia, plotësia e
informacioneve?
Cili është rendi që janë vendosur informacionet
e ndryshme që trajtohen?
Ç’ lloj leksiku i karakterizon?
Ç’lloj publiku i drejtohen?
Si është paraqitja e të dhënave?
Cilat janë karakteristikat gjuhësore?
Ç’rol luajnë elementet grafike?
Trajton një dukuri të caktuar (veshja shqiptare)
Dukuria kryesore duhet të jetë në marrëdhënie me dukuritë
e tjera. (të veshurat shqiptare - kostumi kombëtar, afria e
tyre, veshja te fqinjët, huazimi i saj nga grekët etj.).
Çdo paragraf përmban informacion (kostumi kombëtar
– Nopça ka botuar krah për krah dy fytyra...
kur flasim për kostumin kombëtar... flokja ka pasur një afri
në të gjithë vendin ...
Informacionet të jenë të qarta, të plota e koherente.
Ka rend logjik e kronologjik (niset me veshjen shqiptare,
identifikimi i saj nga studiues të huaj, tiparet e saj, huazimi
nga grekët...).
Leksiku është teknik, përdoren në relacionet shkencore
dhe analizat letrare.
I drejtohet një publiku të specializuar.
Paraqitja e të dhënave është objektive.
Foljet janë në kohën e tashme, përdoren lidhëzat, ndajfoljet
lidhëzore, gjymtyrët e pjesët homogjene.
Informacionet shoqërohen me elemente grafike, si: foto,
skica, harta etj.
Hapi III (praktikë e drejtuar)
Nxënësit, pasi janë njohur me formën e një teksti informues-paraqitës, lexojnë tekstin ”Kanuni”
duke iu tërhequr vëmendje për të ngulitur përmbajtjen dhe strukturën e tij.
Mësuesi/ja tërheq vëmendjen e nxënësve në strukturën e tekstit dhe u kërkon të identifikojnë
veçoritë si janë dhënë në grafikun organizues, i cili, i shkruar në një tabak letre, vendoset në
tabelë.
Hyrja (paraqitja sintetike e dukurisë).
Trungu (paraqitja e dukurisë në lidhje me dukuri të tjera).
Përfundimi, organizuar në paragrafë.
Përmbajtja - mbështetet mbi një argument, shpjegon, analizon argumentet, jep opinione dhe
shembuj të ndryshëm.
Hapi IV (praktikë e pavarur)
Punohet ushtrimi 1 dhe nxënësit japin përgjigje rreth skedës mbi tekstin:
Shembull përgjigje:
Titulli - “Kanuni”
Autori - Shaban Sinani
Dukuria - trajton ekzistencën e kanunit në Shqipëri, duke u mbështetur në çështje të ndryshme
që kanë të bëjnë me: mbijetesën e tij; mosshkrimin e tij deri në shekullin XX; kanuni - edukata
juridike e malësorëve; rregullatori i gjithë jetës shoqërore në Shqipëri etj.
Strukturimi i paraqitjes së dukurisë:
Hyrja - paraqitje sintetike e dukurisë: Kanuni është një monument kulturor historik.
Trungu - paraqitja e dukurisë në lidhje me dukuri të tjera.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
74
>
a. Qëndresa e Kanunit gjatë pushtimit osman dhe roli i tij si “jus albanicae”.
b. Kanuni si “botë e mbyllur”.
c. Shpjegimi për mosbotimin e Kanunit.
d. Kanuni dhe lidhja e tij me Lekë Dukagjinin.
Përfundimi – trashëgimia dhe normimi i Kanunit.
Paraqitja e aspekteve të ndryshme në trungun e tekstit është bërë në formën e një analize që merr
në konsideratë aspekte të ndryshme të dukurisë, duke cituar fakte të dhëna dhe opinione.
Leksiku i përdorur: leksiku i specializuar.
Duke u bazuar në karakteristikat e tekstit shpjegoni nëse ky tekst është: i tipit të specializuar.
Karakteri i këtij teksti: informues-paraqitës.
Fjalor
Fjala divulgativ është përdorur në kuptimin jo tekst i mirëfilltë shkencor, po, duke shfrytëzuar të dhëna të
mirëfillta shkencore, paraqiten me një gjuhë më të thjeshtë për t’u kuptuar nga një masë e gjerë lexuesish.
Zëvendësoni titullin e këtij teksti me një titull tjetër të zgjedhur prej jush:
Alternativat i lihen nxënësit duke ia drejtuar vëmendjen te çështjet kryesore që ai trajton.
Kanuni, trashëgimia e një populli në qëndresë, ligji i pashkruar etj.
Hapi IV (shkrim i lirë)
Nxënësit do të paraqesin në mënyrë skematike përmbajtjen e tekstit të dhënë në libër.
Mësuesi/ja u kërkon nxënësve të përqendrohen në çështjet themelore që ai trajton për realizimin
e kësaj kërkese.
Ushtrimi 2
Rishkruani këtë tekst duke e përmbledhur në disa fjali.
Detyrë shtëpie: Ushtrimin 3, në faqen 52.

Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës dhe vlerësohet ora e mësimit.
Kanuni është një monument kulturor historik i së drejtës tradicionale të shqiptarëve.
Shpesh njihet me emërtimin “Kanuni i Lekë Dukagjinit” dhe është modeli më i plotë i organizimit tradicional
të jetës së shqiptarëve.
I qëndroi edhe pushtimit osman duke i detyruar pushtuesit që ta merrnin në konsideratë.
Sot vlerësohet si një “botë juridikisht e mbyllur”, por që mbart pasuri të jashtëzakonshme vlerash, që janë
trashëguar brez pas brezi me një mekanizëm, të tillë siç është gjuha apo folklori.
I konsideruar, si edukata dhe ndërgjegjja juridike dhe zgjedhja e përbashkët e mënyrës së jetesës së
malësorëve shqiptarë, jetonte fort brenda mendjes dhe zemrës së tyre.
Edhe pse ishte vepër e një populli të tërë, ai identifikohet me emrin e Lekë Dukagjinit falë kontributit që ka
dhënë, si dhe preferencës e qëllimit për të mos e lënë anonime këtë vepër madhore ose të quajtur ndryshe
“testament juridik i shqiptarëve”.
75
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Materialet dhe mjetet mësimore
Teksti “Gjuha shqipe dhe letërsia 10”, tekste informuese-paraqitëse të llojeve të
ndryshme, shkumësa me ngjyra, tabela etj.
Teknika dhe metoda mësimore:
Bashkëbisedim, lexim i drejtuar, pema e mendimit, pyetje-përgjigje, diskutim, punë e
pavarur, punë në grup.
Hapi I (bashkëbisedim, lexim i drejtuar, pema e mendimit)
Mësuesi/ja nis mësimin me diskutimin e detyrës së shtëpisë. Diskutohet mbi elementet përbërëse të
tekstit informues-paraqitës të identifikuara në tekstin e ushtrimit 3.
Nxënësit përmbledhin bashkë me mësuesin/en disa tipare të këtij lloji në organizuesin grafik Pema
e mendimit.
Tema
Teknikat
e shkrimit
të tekstit
informues-
paraqitës
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të tregojë se cilat janë teknikat e shkrimit informues-paraqitës;
•të përdorë teknikat për të shkruar një tekst informues-paraqitës;
•të përshtatë një tekst informues-paraqitës për mosha të ndryshme.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi II (pyetje-përgjigje, diskutim)
Mësuesi/ja ka shkruar në tabelë disa argument/tituj tekstesh informative-paraqitëse. U kërkon nxënësve
të shkruajnë një të tillë.
- Kalaja e Elbasanit, mungesa e vijueshmërisë,
- fakt shqetësues, pirja e duhanit dhe pasojat e tij, përdorimi i internetit - prirje apo domosdoshmëri
e kohës,
- Lasgush Poradeci, jeta e shkrimtarit në harrim.
Natyrshëm lind pyetja:
- A mund të shkruajmë një tekst informativ-paraqitës në mënyrë të zakonshme? Pse?
Përgjigjet e nxënësve mund të jenë të natyrave të ndryshme; Po, J o, është e vështirë
J epen argumente nga më të ndryshmit:
shoqërohen me elemente grafike
Teksti informues-paraqitës
trajton një dukuri të caktuar
organizohet në paragrafë
paraqitje objektive
plota, koherente
leksik teknik
përdorimi i lidhëzave/ndajfoljeve
vendos marrëdhënie me dukuri të tjera
çdo paragraf përmban informacion
marrës të specializuar
informacioni paraqitet
sipas një rendi logjik
sintaksë e thjeshtë
leksik teknik
plota, koherente
paraqitje objektive
organizohet në paragrafë
trajton një dukuri të caktuar
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
76
Mësuesi/ja fillon të udhëzojë nxënësit për hapat që duhen ndjekur për të shkruar një tekst informues-
paraqitës.
a. situata komunikuese ku ndodhet shkruesi:
- kujt i drejtohet shkrimi (njohja e marrësit);
- synimi i shkrimit;
- gjatësia e tekstit;
- koha në dispozicion.
b. përcaktohen pikat kyç të informacionit që do të shkruhet;
c. organizimi i tekstit (hyrja, trungu, mbyllja);
d. rishikimi i tekstit.
Hidhen në diskutim ide të ndryshme se cilat janë referentët (tematika) për të cilët nxënësi mund të
shkruajnë një tekst informues, si dhe llojin: analitik apo sintetik.
Informojmë klasën mbi mbledhje e këshillit të prindërve dhe vendimet që u morën atje (relacion/
proces - verbal),
Analizojmë në një ese cilët janë faktorët që ndikojnë negativisht në jetën tonë nga pirja e
duhanit.
Shkruajmë një tekst informues - paraqitës ku të shpjegojmë se kalaja e Elbasanit ka qenë urë
lidhëse e hershme e Bizantit.
Shpjegojmë në një ese nëse interneti dhe përdorimi i tij, sot është prirje apo domosdoshmëri.
Shkruajmë një biografi me të dhëna mbi jetën e poetit të njohur Lasgush Poradeci.



Tekst sintetik
Shkrimi i një procesverbali
a. Përcaktimi i strukturës:
Shënohet fillimisht data, ora dhe lloji i mbledhjes.
Rendi i problemeve të diskutuara.
Dallohet prania e të pranishmëve.
Diskutimi i pikës së parë të rendit të ditës: një informacion nga kujdestarja e klasës për frekuentimin
gjatë javës së kaluar.
Informacioni paraqit shkurtimisht të dhëna për vijimin, mungesat ditore dhe nxënësit
problematikë.
Diskutime nga mësuesit/es e lëndës.
Diskutime nga prindërit mbi shqetësimet që ata kanë lidhur me këtë problem.
Marrja e masave për eliminimin e problemit.
Vendimet e marra.
Pasi hodhën rendin e çështjeve për diskutim, mësuesi/ja u kërkon nxënësve të trajtojnë me kujdes
vendosjen e argumenteve me rrjedhë logjike.
b. Kalohet në ndërtimin e paragrafëve, të cilët duhet të jenë të larmishëm dhe me fjali të ndryshme.
c. Më pas kalohet në fazën e rishikimit të tekstit; stili të jetë i përshtatshëm për situatën, si dhe
kontrollohet ana sintaksore, shenjat e pikësimit dhe drejtshkrimi.
(Mësuesi/ja jep shembull konkret duke ndërtuar konkretisht një tekst të thjeshtë paraqitës.)










77
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Procesverbal
I mbajtur, më 14 dhjetor 2008, ora 13.30, në mbledhjen e klasës II A, e mbledhur për të
diskutuar për rendin e ditës:
1. Rreth problemeve të vijueshmërisë;
2. Parashtrime të problemeve të ndryshme, sipas rastit.
J anë të pranishëm nxënësit e klasës II A, mësuesja kujdestare, mësuesit e lëndëve, bordi i
prindërve.
Kryetarja e këshillit të klasës, pasi konstaton praninë e të pranishmëve, e deklaroi të hapur
mbledhjen.
1. Për pikën e parë të rendit të ditës lexon raportin ........................
Në raport silleshin të dhëna rreth situatës së krijuar dhe e përqendronte vëmendjen te grupi i
nxënësve, të cilët kanë numër të madh mungesash.
2. Më pas diskutuan mësuesit e lëndëve letërsi, matematikë, gjeografi. Shqetësimi i tyre ngrihet
mbi faktin se parregullsia në vijueshmëri iu shkakton nxënësve një shkëputje nga procesi
mësimor duke krijuar boshllëqe tek ata. Mësuesi i biologjisë A.T. shtoi se një pjesë e këtij grupi
nxënësish rrezikojnë të mos e kalojnë klasën për shkak të mungesave.
Diskutimet vijuan me shqetësimet e ngritura nga prindërit, të cilët i shihnin këto mungesa si të
pajustifikueshme dhe kërkuan që këta nxënës të merrnin përsipër përgjegjësitë e tyre.
3. Në fund u morën vendime të rëndësishme për përmirësimin e kësaj situate. Nxënësit u
angazhuan se do të kryenin detyrat që u kërkonte shkolla me shumë përgjegjësi duke pasur
mbështetjen e plotë të mësuesve dhe prindërve.
Pasi falënderoi pjesëmarrësit, kryetarja e këshillit të klasës e shpalli mbledhjen të mbyllur.
Sekretarja
B. Bardhi
Hapi III (punë e pavarur)
Punohet ushtrimi 2.
Nxënësit ndërtojnë një tekst informues - paraqitës nga fusha e historisë, me temë: Kështjella
Skampis e Elbasanit. (Shfrytëzojnë të dhëna që kanë siguruar nga burime të ndryshme ose të
sjella nga mësuesi/ja në klasë.)
Hyrja Kështjella Skampis ndodhet në qytetin e Elbasanit dhe ngjall kureshtjen e çdo njeriu që viziton Elbasanin.
Trungu. Kështjella përfaqëson një castrum satum, qendër e një legjioni romak. Është ndërtuar sipas një plani ortogonal
që bën kryqëzimin e dy rrugëve me drejtim P-L dhe V-J . Ka katër hyrje, të cilat mbrohen nga kulla. Kështjella është e
pajisur me 26 kulla, të cilat, pavarësisht nga forma e tyre, dalin 8-9 m larg murit rrethues. Përbërja e murit rrethues të
kështjellës tregon për tri periudhat kryesore të ndërtimit që janë: periudha e vonë romake, e hershme bizantine dhe
periudha osmane. Të dhënat dhe analizat në lidhje me të gjitha fortifikimet në Gadishullin Ballkanik e përcaktojnë
Kështjellën e Skampisit të ndërtuar në kohën e perandorit romak Dioklecian në vitin 284-305 p.e.s. ...
Mbyllja. Po të vizitoni kështjellën do të mësoni dhe shumë gjëra interesante për të.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
78
Kalaja e Skampis ndodhet në qendër të qyteti të Elbasanit. Ajo është ndërtuar rreth 2000 vjet më parë. Në të
strehohej ushtria romake. Kjo kala ka luajtur një rol një rol të rëndësishëm për zhvillimin e zonave të banimit
përreth. Aty kalonin rrugët që të çonin drejt Lindjes dhe Perëndimit. Si e tillë u shfrytëzua më vonë nga perandoritë
e huaja për të pushtuar tokat shqiptare.
Grupi II përshtat tekstin për ta paraqitur në një enciklopedi.
Kështjella Skampis ndodhet në qytetin e Elbasanit. Ajo përfaqëson një castrum satum, qendër e një legjioni romak.
Është ndërtuar sipas një plani ortogonal, që bën kryqëzimin e dy rrugëve me drejtim P-L dhe V-J . Ka katër hyrje, të
cilat mbrohen nga kulla. Kështjella është e pajisur me 26 kulla, të cilat, pavarësisht nga forma e tyre, dalin 8-9 m larg
murit rrethues. Përbërja e murit rrethues të kështjellës tregon për tri periudhat kryesore të ndërtimit, që janë: periudha
e vonë romake, e hershme bizantine dhe periudha osmane. Nga të dhënat arkeologjike rezulton se Kështjella e
Skampisit është ndërtuar në kohën e perandorit romak Dioklician, në vitet 284-305 e.s.
Për të shkruar hyrjen e mbylljen e një teksti informues-paraqitës duhet të kesh parasysh marrësin dhe
qëllimin.
Artikull gazete
“Kështjella Skampis”, dëshmia që shndrit trashëgiminë.
Nuk është shqetësuese sesa intriguese. Kalaja 2000-vjeçare, përbri sheshqendrës së qytetit, do të ketë shumë
shpejt tjetër pamje. E fshehur pas pemëve shekullore, ajo shpesh humbte rëndësinë dhe vlerën e saj historike,
duke lënë pluhurin e viteve të bënte punën e tij. Banorët e lashtë të Elbasanit ia njohin të fshehtat dhe historinë, por
ka midis tyre nga ata që shpesh pyesin: ç’ka qenë, ku e ka zanafillën?
E ndodhur në mes të qytetit të Elbasanit, përfaqëson një castrum satum (qendër e një legjioni romak).
Ndërtuar sipas një plani ortogonal që bën kryqëzimin midis dy rrugëve me drejtim P-L dhe V-J , ajo luante një rol të
rëndësishëm në rrugët lidhëse midis Perëndimit dhe Lindjes. Përbëhej nga 4 hyrje, të cilat mbroheshin nga kullat.
Ato përdoreshin për qëllime të ndryshme dhe gjendeshin 8-9 m larg nga muri rrethues. Periudha e ndërtimit të saj
daton rreth vitit 284-305 të e.s., kohë e cila lidhet ngushtë me perandorin romak Dioklician.
Më pas ajo do t’u rezistonte kohërave të ndryshme. Fanatike për të ruajtur të gjalla dëshmitë historike dhe ato
arkeologjike, iu desh të sakrifikonte nga vetja e, gjithsesi, bëri të mundur që një pjesë e mirë e pasurisë që mbarte
të arrinte deri në ditët tona. Kështu na jepet mundësia të admirojmë ...
E gjithë kjo pasuri historike dhe vlerash shpesh nga pesha e kohës zbehet, humb ngjyrën e saj të vërtetë, nëse nuk
kujdesemi që ajo të rrezatojë e të dëshmojë atë çka është pronë e jona, e kombit tonë.
Dhe pikërisht kështu ndodhi në Elbasan. Projekti i kohëve të fundit për restaurimin e kësaj pasurie kombëtare do të
bëjë të mundur t’i ndryshojë pamjen kalasë së vjetër prej guri me dëshmi të rënda mbi supe. Pamja e saj flet vetë.
E, me siguri, më pas, elbasanasit, ..por jo vetëm ata, do të thonë “dëshmia që shndrit trashëgiminë”.
Hapi IV (punë në grup)
Mësuesi/ja e ndan klasën në dy grupe të mëdha.
Grupi I përshtat tekstin e ndërtuar sipas kërkesave të ushtrimit 2 për nxënësit e klasës së tretë.
>
Detyrë shtëpie. a) ushtrimi 1, b) Sillni në klasë tekste me natyrë udhëzuese.
Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës dhe vlerësohet ora e mësimit.
79
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Tekst udhëzues
Përdorimi i solucioneve pastruese Domestikos
Lani lavamanin dhe vaskën rregullisht me zbardhues të trashë Domestikos. Fillimisht hiqni
njollat e papastra të shkumës dhe sapunit dhe pastaj përdorni Domestikos për të eliminuar
mikrobet dhe për të hequr çngjyrimin. Në fund shpëlajeni mirë me ujë të pastër.
Për ta shmangur mykun dhe papastërtitë e tjera, lani pjesët plastike mbrojtëse të vaskës
dhe dushit rregullisht me zbardhues të trashë Domestikos. Pas gjysmë ore shpëlajini me
solucionin e holluar dhe në fund me ujë të pastër … Kujdes, nuk duhet ta përdorni këtë
solucion në pjesët metalike, sepse i dëmton.
Tekst udhëzues nga fusha e legjislacionit
Neni 1
1. Shqipëria është republikë parlamentare.
2. Republika e Shqipërisë është shtet unitar dhe i pandashëm.
3. Qeverisja bazohet në një sistem zgjedhjesh të lira, të barabarta, të përgjithshme e
periodike.
Neni 2
1. Sovraniteti në Republikën e Shqipërisë i përket popullit.
2. Populli e ushtron sovranitetin nëpërmjet përfaqësuesve të tij ose drejtpërsëdrejti.
3. Për ruajtjen e paqes dhe të interesave kombëtare, Republika e Shqipërisë mund
të marrë pjesë në një sistem sigurimi kolektiv, në bazë të një ligji të miratuar me
shumicën e të gjithë anëtarëve të Kuvendit.
Neni 14
1. Gjuha zyrtare në Republikën e Shqipërisë është shqipja.
2. Flamuri kombëtar është i kuq me një shqiponjë të zezë dykrenore në mes.
3. Stema e Republikës së Shqipërisë paraqet një shqyt me fushë të kuqe me një
shqiponjë të zezë dykrenore në mes. Në krye të shqytit, me ngjyrë të artë, është
vendosur përkrenarja e Skënderbeut.
4. Himni kombëtar është “Rreth Flamurit të përbashkuar”.
5. Festa Kombëtare e Republikës së Shqipërisë është Dita e Flamurit, 28 Nëntori.
6. Kryeqyteti i Republikës së Shqipërisë është Tirana.
7. Forma dhe përmasat e simboleve kombëtare, përmbajtja e tekstit të Himnit kombëtar,
si dhe përdorimi i tyre rregullohen me ligj.
Udhëzues për përdorimin e shtrydhëses së frutave.
Nxirrni me kujdes të gjitha pjesët përbërëse të shtrydhëses, lajini, thajini me një pecetë
të thatë dhe më pas montojini. Pjesa e parë (1) që vendoset është koshi. Kujdesuni që
ai të mbështetet mirë në pjesën e motorit (2). Më pas vendosni pjatën mbështetëse (3)
dhe kulluesen e lëngut (4) mbi njëra-tjetrën. Kapaku mbulues (5) vendoset mbi to. Kujdes,
siguroni krahët anësorë (6) të mbërthehen me kapakun mbulues (5). Në fund provoni të
shtypni butonin (7) dhe mund të merrni lëngun tuaj të frutave në moment.
Materialet dhe mjetet mësimore
Teksti “Gjuha shqipe dhe letërsia 10”, tekste udhëzuese të llojeve të ndryshme,
shkumësa me ngjyra, tabela etj.
Tema
Teksti
udhëzues
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të identifikojë tekstin udhëzues dhe të dallojë veçoritë e tij;
•të dallojë llojet e ndryshme të tekstit udhëzues nëpërmjet funksionit të tyre;
•të analizojë veçoritë gjuhësore të teksteve të ndryshme udhëzuese.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
80
Mësuesi/ja përqendron vëmendjen e nxënësve te tri tekste udhëzuese, të cilat janë përgatitur prej
tij/saj dhe u janë shpërndarë nxënësve (disa nene të Kushtetutës, Udhëzuesi praktik mbi solucionin
pastruesin Domestikos, Udhëzues përdorimi për shtrydhësen e frutave, Recetë gatimi).
Pasi nxënësit i lexojnë me vëmendje për 5 minuta, mësuesi/ja orienton të punohet me metodën
ditari dypjesësh, i cili përmban pyetje, të cilave nxënësit duhet t’u përgjigjen.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi I (diskutim)
Mësimi nis me diskutimin e detyrës së shtëpisë. Diskutohet rreth eseve të nxënësve duke identifikuar
veçori të tekstit informativ-paraqitës.
Më pas lexohen disa nga tekstet e llojit udhëzues që kanë sjellë nxënësit në klasë. (Mësuesi/ja
tregon kujdes që ato të jenë tekste udhëzuese.)
Shtrohet pyetja:
- Ç’lloje tekstesh janë? Nga ndryshojnë nga tekstet që kemi parë deri tani?
Përgjigjet do të jenë të natyrave të ndryshme - tekstet që kemi parë përshkruanin, informonin. Këto
tekste tregojnë rregulla, udhëzojnë etj.
Hapi II (ditari dypjesësh)
Ditari dypjesësh është një metodë që i bën nxënësit të lexojnë në mënyrë të
qëllimshme dhe të reflektojnë për të. Nga informacioni i lexuar, zgjidhet një
fragment dhe bëhet komenti i saj, në të cilin nxënësit mund të shprehin një
qëndrim pohues ose mohues, mund të shkruajë një pyetje që u lind ose u
përgjigjen një sërë pyetjesh, diçka që u kujtohet nga përvoja e tyre etj.
Fjalët e theksuara janë tregues i elementeve përbërëse të këtyre teksteve, sidomos
i stilit, regjistrit të gjuhës, sintaksës, terminologjisë, leksikut, qartësisë, saktësisë,
përdorimit të kohëve të foljes dhe formave foljore.
Teknika dhe metoda mësimore:
Diskutim, ditari dypjesësh, mendo/ puno në dyshe/ shkëmbe me të tjerët.
Recetë gatimi
Mollë të skuqura me brumë të ardhur (të fryrë)
Për 4-5 veta duhen: mollë 4-5 kokrra, sheqer 3-4 lugë gjelle, qumësht një filxhan çaji, vezë dy
kokrra, yndyrë dy filxhan kafeje.
Mollët, pasi qërohen, u hiqen në formë tubi zemrat dhe farat, priten në rrathë. Vihen në një tas
porcelani dhe spërkaten me sheqer dhe verë. Në të njëjtën kohë përgatitim brumin e fryrë.
Në një enë porcelani rrahim të bardhat e vezëve, kurse në një pjatë të thellë, ku kemi të
verdhat e vezëve, hidhet pak qumësht dhe miell, pastaj të verdhat e vezëve i bashkojmë me
të bardhat dhe shtojmë pak sheqer dhe pak kripë.
Mollët kalohen në miell pastaj në brumë të ardhur (të fryrë) dhe hidhen në tenxhere me vaj të
nxehtë, ku skuqen nga të dyja anët. Shërbehen të spërkatura me sheqer pluhur.
81
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Hapi i III (mendo/ puno në dyshe/ shkëmbe me të tjerët)
Për kryerjen e ushtrimeve 1, 2, 3 mësuesi/ja e ndan klasën në tri grupe. Secili prej grupeve
diskuton mbi elementet e ushtrimeve, fillimisht në çift dhe pastaj në grup. Në fund dalin me një
mendim të përbashkët të mbështetur në argumente.
Ushtrimi 1
Fjalët e nënvizuara janë folje. Format e foljeve tregojnë tiparin karakteristik për tekstet udhëzuese:
•Fojlet janë në kohën e tashme, në mënyrën dëftore dhe lidhore,
qëndrojnë - k. e tashme, mënyra dëftore, forma veprore.
të respektojnë - k. e tashme, mënyra lidhore, forma veprore.
•ndeshim dhe folje në formën joveprore të tilla, si:
pritet, vendoset, hiqet, shtohet - e tashme, dëftore, forma joveprore.
të mbulohen - e tashme, lidhore, forma joveprore.
Mendo/puno në dyshe/shkëmbe me të tjerët është një teknikë që gërsheton të
menduarin me të folurin dhe të shkruarin. Realizimi i saj kalon në tri faza:
a) nxënësit marrin detyrën nga mësuesi/ja;
b) mendimet i shkruajnë në fletore dhe i diskutojnë me shokun e bankës dhe më pas
dalin në përfundime të përbashkëta.
c) nga diskutimi në çift kalohet në diskutimin në grup, ku diskutimi ka një rrjet më të
gjerë. Në fund dalin me një mendim të përbashkët si grup.
Mësuesi/ja i drejton nxënësit të lexojnë faqen 58 të tekstit. Pasi njihen me teknikat e tekstit udhëzues,
nxënësve u kërkohet përcaktimi i tyre në tekste konkrete: Receta e gatimit, udhëzuesi për përdorimin e
telefonit, pjesë nga Kushtetuta dhe tekste që i kanë sjellë vetë nxënësit ose i ka përgatitur mësuesi/ja.
Udhëzojnë, tregojnë rregulla që duhet t’u përmbahemi për të kryer një veprimtari të
caktuar.
Të njohë autoritetin e dërguesit dhe të zbatojë rregullat dhe normat që shkruhen në
tekst.
Ligjet, rregullat e rregulloreve të ndryshme, udhëzuesit.
Fjalët, fjalitë, paragrafët kanë renditje të detyrueshme.
Pjesët renditen sipas hierarkisë, të renditura numerikisht, pra, janë nenet, pikat, paragrafët.
Veprimet kryhen sipas kohës: në fillim, më pas, në fund.
Teksti të jetë i qartë në mënyrë maksimale, të mos lërë shteg për interpretime, po të gjithë
marrësit duhet ta kuptojnë dhe ta zbatojnë në të njëjtën mënyrë).
Gjuha e përdorur në tekstet udhëzuese është në varësi të llojit të tekstit.
Në tekstet ligjore:
- regjistri është formal dhe jovetjak,
- leksiku teknik dhe specifik, përdoren terma juridikë,
- struktura e ndërlikuar,
- përdoret veta III dhe format foljore modale (duhet, do bërë),
- folje janë kryesisht në mënyrën lidhore e dëftore,
- parafrazime të gjata.
J epen udhëzime si funksionojnë e vihen në përdorim objektet,
- përdoret terminologji e caktuar,
- renditja kohore e fakteve,
- përdoren foljet në mënyrë urdhërore, (njëjës ose shumës) ose folje në trajtën joveprore,
- fjalitë janë të shkurtra.
Çfarë funksioni kanë këto
tekste?
Çfarë kërkon dhënësi
(autori i tekstit) nga
marrësi i tij?
Cilat janë tekste
udhëzuese?
Si janë ndërtuar këto
tekste?
Çfarë synojnë këto lloj
tekstesh?
Nga se karakterizohet
gjuha e përdorur në tekste
ligjore?
Cilat janë karakteristikat
e veçanta gjuhësore të
udhëzuesve të përdorimit
të objekteve?
Pyetja Komenti
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
82
>
Ushtrimi 2
Tekstet dallohen nga leksiku, struktura e fjalisë dhe regjistri.
Teksti I është tekst udhëzues në formën e ligjit. Leksiku i përket regjistrit formal, është
specifik, përdoren terma nga fusha ligjore: të drejtat, liritë themelore, rend juridik, të
padhunueshme, të patjetërsueshme, organet e pushtetit publik ... etj.
Struktura e fjalisë është e ndërlikuar: Të drejtat dhe liritë themelore të njeriut janë të
pandashme, të patjetërsueshme, të padhunueshme dhe qëndrojnë në themel të gjithë
rendit publik.
Përdoren folje në vetën III: qëndrojnë, të respektojnë, të kontribuojnë, janë, si dhe folje
modale: duhet, do.
Teksti II. Leksiku i përket regjistrit formal, është teknik dhe specifik, me terma nga fusha
e teknikës. Terminologjia lidhet me shpjegimin se si funksionojnë objekte të caktuara.
Hiqni kapakun e baterisë, duke e rrëshqitur poshtë shqekëzën liruese të baterisë, kartën
SIM, mbajtësen, futeni baterinë në anën e etiketës nga lart, kontaktet elektrike etj.
Struktura e fjalisë: fjali të shkurtra ose fjali të përbëra bashkërenditëse, ku pjesët lidhen
me lidhëza bashkërenditëse ose pa lidhëza.
Foljet zakonisht përdoren në vetën II shumës, në mënyrën urdhërore.
Teksti III. Leksiku i përket regjistrit joformal, përdoren fjalë kryesisht nga fusha leksikore
e kuzhinës: pula e pastruar, e larë pritet në thela... kaurdiset, shtohet lëngu i pulës që të
mos bëhet me kokrra...
Struktura e fjalisë: fjali të shkurtra ose fjali të përbëra bashkërenditëse, ku pjesët lidhen
me lidhëza bashkërenditëse ose pa lidhëza.
Foljet zakonisht përdoren në trajtën veprore, veta II shumës, mënyra urdhërore dhe në
vetën I shumës, mënyra dëftore ose në trajtën joveprore, veta III, m. dëftore.
Ushtrimi 3
Teksti III
Karakterizohet nga renditje kohore e të dhënave: pula e pastruar, e larë, vendoset
në tenxhere ...
foljet janë në mënyrën dëftore, në vetën e tretë shumës, në formën joveprore ose
në urdhërore: presim, lajmë, pritet, lahet, të mbulohet, kaurdiset, rregullohet, hiqet,
shërbehet, prit në fillim pulën, pastaj laje etj.
Fjalitë janë të shkurtra, të thjeshta ose të përbëra, zakonisht me marrëdhënie
bashkërenditëse: Pastaj hiqet nga zjarri dhe përzihet me arra të shtypura.



Diskutim i lirë rreth këtyre teksteve.
Detyrë shtëpie. Gjeni tri tekste udhëzuese të llojeve të ndryshme, analizoni elementet përbërëse të tyre.
Mësuesi/ja vlerëson punën e nxënësve në grup dhe në mënyrë individuale, kujdes tregon në kontributin e
punës së nxënësve në aspekte të veçanta. Vlerësohet ora e mësimit.
83
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Tekst udhëzues për përdorimin e solucioneve pastruese
Lani lavamanin dhe vaskën rregullisht me zbardhues të trashë Domestos. Fillimisht hiqni
njollat e papastra të shkumës dhe sapunit dhe pastaj përdorni Domestos për të eleminuar
mikrobet dhe për të hequr çngjyrimin. Në fund shpëlajeni mirë me ujë të pastër.
Për ta shmangur mykun dhe papastërtitë e tjera, lani pjesët plastike mbrojtëse ndaj rrëshqitjes
të vaskës dhe dushit rregullisht me zbardhues të trashë Domestos. Pas gjysëm ore shpëlajini
me solucionin e holluar dhe në fund me ujë të pastër…kujdes nuk duhet ta përdorni këtë
solucion në pjesët metalike, sepse i dëmton.
Kreu III
TË NDREJ TAT E NJ ËSIVE TË QEVERISJ ES VENDORE
Neni 7
1. Organet e njësive të qeverisjes vendore mund të ndërmarrin nisma me interes publik vendor
për çdo çështje që nuk u ndalohet me ligj ose që nuk i është dhënë ekskluzivisht me ligj një
organi tjetër shtetëror.
2. Organet e njësive të qeverisjes vendore ushtrojnë kompetencat e tyre nëpërmjet vendimeve,
urdhëresave dhe urdhrave.
Neni 8
Të drejtat e njësive të qeverisjes vendore
1. Njësitë e qeverisjes vendore gëzojnë këto të drejta:
I. E drejta e qeverisjes
a) përcaktojnë masa që ato gjykojnë të nevojshme për kryerjen e funksioneve dhe ushtrimin
e kompetencave.
b) Bazuar në Kushtetutë, ligje dhe akte nënligjore të nxjerra në bazë dhe për zbatim të tyre për
kryerjen e funksioneve dhe ushtrimin e kompetencave, nxjerrin urdhëresa, vendime dhe urdhra
që janë të detyrueshme për të gjitha subjektet e përfshira në akt, në juridiksionin e tyre...
II. E drejta e pronësisë
a) Njësitë e qeverisjes vendore ushtrojnë të drejtën e pronësisë. Ato fitojnë, shesin dhe japin
në përdorim pronën e paluajtshme ose të luajtshme të tyre, si dhe ushtrojnë të drejta të tjera
sipas mënyrës së përcaktuar në ligj...
III. e drejta e mbledhjes së të ardhurave dhe e bërjes së shpenzimeve
a) Krijojnë, mbledhin të ardhura dhe bëjnë shpenzime për përmbushjen e funksioneve të tyre.
b) Vendosin taksa e tarifa për shërbimet si dhe nivelin e tyre në përputhje me legjislacionin fuqi
dhe interesat bashkiake...
VII. të drejta të tjera
1. a) J apin tituj nderi dhe stimuj.
b) Vendosin emërtimet e territoreve, objekteve dhe institucioneve nën juridiksionin e tyre,
sipas kritereve të përcaktuara me ligj.
2. Njësitë e qeverisjes vendore kanë vulën dhe simbolin e tyre.
3. Të drejtat e mësipërme ushtrohen nga organet e njësive të qeverisjes vendore, sipas
përcaktimeve të bëra në ligj.
Shkëputur nga ligji nr. 8652, datë 31.7.2000 “Për organizimin dhe funksionimin e qeverisjes vendore”
Materialet dhe mjetet mësimore
Teksti “Gjuha shqipe dhe letërsia 10”, tekste udhëzuese të llojeve të ndryshme,
shkumësa me ngjyra, tabela etj.
Tema
Teknikat e
shkrimit të
një teksti
udhëzues
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të tregojë se cilat janë teknikat e shkrimit të tekstit udhëzues;
•të përdorë teknikat e shkrimit udhëzues për të shkruar tekste të ndryshme udhëzuese.
Tekst udhëzues nga fusha e legjislacionit
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
84
Teknika dhe metoda mësimore:
Diskutim, pema e mendjes, lexim hap pas hapi, punë e pavarur, mendo/ puno në
dyshe/ shkëmbe me të tjerët, prezantim i punës së bërë.
Hapi I (diskutim, pema e mendjes)
Mësimi nis me diskutimin e detyrës së shtëpisë. Diskutohet rreth teksteve udhëzuese që nxënësit kanë
sjellë duke përqendruar vëmendjen tek elementet që janë vënë në dukje nga nxënësit.
Ndërtohet së bashku me nxënësit pema e mendimit rreth karakteristikave të tekstit udhëzues.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Recetë keku me mollë
Përbërësit: miell, kos, vezë, sheqer, gjalpë, mollë, arra, kanellë, sodë, sheqer pluhur
Përgatitja
Qërojmë mollët dhe i presim në copa të vogla, po jo shumë të imëta. Mbi mollët e copëtuara
hedhim kanellë. Rrahim në një tas gjalpin me sheqerin derisa të bëhet një masë e tretur. Mbi
të hedhim vezët dhe i rrahim mirë, pastaj hedhim kosin, duke i trazuar vazhdimisht në të njëjtin
drejtim. Kësaj mase i shtojmë pak nga pak miellin, deri sa të bëhet një masë homogjene.
Hedhim sodën, që e kemi tretur në pak kos si dhe një gotë të vogël me konjak. E përziejmë mirë
dhe në fund hedhim mollët e përgatitura dhe arrat që janë të thërrmuara trashë.
Brumin e përgatitur e hedhim në një tavë të lyer me gjalpë dhe e vëmë të piqet në furrë.
Pasi keku është pjekur, e lëmë të ftohet pak, e përmbysim në një tavë tjetër dhe e pudrosim
me sheqer pluhur!
Suksesi i kekut tuaj është i garantuar.
J u bëftë mirë!
Udhëzues i përdorimit të ilaçeve
Sulfasalazin EN tableta gastro-rezistente
Salozosulfapiridinë Informacion për pacientin
Përmbajtja
1 tabletë gastro-rezistente përmban 500 mg sulfapiridinë.
Përbërës të tjerë: azo ngjyrë E 102.
Vetitë dhe veprimi
Salozosulfapiridinë është një azo përbërës i acidit 5-aminosalicilik me sulfapiridinën. Ai
është një bar antiinflamator intestinal dhe antireumatik ...
Indikimet
Bari rekomandohet në mjekimin e krizave akute...
Kundërindikimet
Nuk duhet të merrni barin , nëse jeni të ndjeshëm ndaj sulfanamideve...
Masa paraprake
Përpara fillimit të mjekimeve ...rekomandohet të bëhet një ekzaminim laboratorik i gjakut....
Ndërveprimet
Nëse gjatë mjekimit me Sulfasalazinë ju merrni barna të tjera, duhet të konsultoheni me
mjekut tuaj ...
Dozimi dhe administrimi
Duhen ndjekur në mënyrë të saktë këshillat e mjekut. Madhësia e dozës varet nga shkalla
e rëndesës së sëmundjes ...
Mbidozimi
Doza të mëdha Sulfasalazine mund të shkaktojnë të përziera, dhimbje barku... . nëse
shfaqen këto shenja, duhet ulur doza.
tregon rregulla që duhet t’i përmbahemi për të kryer një veprimtari
renditje kohore veprimesh kërkon që marrësi t’i zbatojë këto rregulla

Teksti udhëzues

gjuhë teknike, formale, jopersonale,
synon qartësi maksimale
lloje të ndryshme tekstesh:
ligje, udhëzues përdorimi, receta
ka pjesë hierarkike
85
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
>
Hapi II (lexim hap pas hapi, punë e pavarur, mendo/ puno në dyshe/shkëmbe me të tjerët)
Nxënësit lexojnë hap pas hapi teknikat në udhëzuesin e teknikave të shkrimit të një teksti udhëzues
dhe diskutojnë për paqartësitë që u lindin, të cilat sqarohen me ndihmën e mësuesit/es.
Më pas drejtohet vëmendja e nxënësve te tekstet që janë sjellë si shembull dhe që janë afishuar
në tabelë ose u shpërndahen nxënësve në shirita letre. Diskutohen karakteristikat e tyre.
Pasi përsëriten karakteristikat e tekstit udhëzues, nxënësit ndahen në tri grupe dhe punojnë të pavarur.
Secili grup do të shkruajë një tekst udhëzues, i cili mund të jetë: udhëzues përdorimi, recetë,
rregullore.
Grupi I - recetë gatimi me gjellë karakteristike të zonës.
Grupi II - tekst udhëzimi për mënyrën e përdorimit të një pajisjeje.
Grupi III - rregulloren e bibliotekës së shkollës.
Brenda grupit nxënësit diskutojnë për llojin e recetës dhe, duke u ndarë në grupe më të vogla,
shkruajnë lloje të ndryshme recetash. Pasi mbarojnë punën, i shkëmbejnë fletoret, diskutojnë
se cila është receta më e mirë, zgjedhin punimin më të mirë që do të paraqitin në emër të
grupit para klasës. Më pas vendosin recetën më të mirë dhe ndërtojnë punën sipas udhëzuesit.
Rindahen në tri grupe të vogla dhe punojnë zinxhir.
Grupi I - rishikon informacionin.
Grupi II - merret me organizimin e tekstit.
Grupi III - rishikon tekstin dhe i jep dorën përfundimtare.
E njëjta gjë organizohet dhe me grupet e tjera, të cilat do të merren me hartimin e rregullores së
bibliotekës së shkollës dhe udhëzuesit të përdorimit të një pajisjeje.
Hapi III (prezantim i punës së bërë)
Në fund çdo grup prezanton punën e bërë para klasës duke shpjeguar mënyrën e shkrimit të tekstit.
Kjo pjesë e mësimit mund të organizohet në formë konkursi. Nxënësit mund të vlerësojnë punën
e njëri-tjetrit dhe të bëjnë korrigjime apo sugjerime të mundshme të bazuar në argumente.
Detyrë shtëpie. Sillni në klasë tekste të ndryshme argumentuese.
Mësuesi/ja vlerëson punën e nxënësve në grup dhe në mënyrë individuale, kujdes tregon në kontributin
e punës së nxënësit në aspekte të veçanta. Vlerësohet ora e mësimit.
Tema
Teksti
argumentues
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të identifikojë funksionin e tekstit argumentues;
•të tregojë karakteristikat e tekstit argumentues;
•të identifikojë nëpërmjet skemës mënyrën e paraqitjes së argumentit;
•të gjejë argumentet dhe veçoritë gjuhësore në një tekst argumentues.
Materialet dhe mjetet mësimore
Teksti “Gjuha shqipe dhe letërsia 10”, tekste argumentuese të llojeve të ndryshme,
shkumësa me ngjyra, tabela etj.
Teknika dhe metoda mësimore:
Bashkëbisedim i kombinuar me shpjegim, praktikë e drejtuar, dora e fshehtë, analiza
e gjuhës së përdorur.
85
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
86
Hapi I (bashkëbisedim i kombinuar me shpjegim)
Mësimi nis me detyrën e shtëpisë. U kërkohet nxënësve të lexojnë disa nga tekstet argumentuese
të sjella në klasë.
Pasi dëgjon tekstet, mësuesi/ja drejton këto pyetje:
- Pse është tekst argumentues?
- Çfarë të bën ta klasifikosh këtë tekst si të tillë?
- Ç’kuptoni me fjalën argument?
- Ç’do të thotë për ju të argumentosh?
Pasi dëgjon përgjigjet e nxënësve mësuesi/ja shpjegon termin argument, të argumentosh, fakt.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Mësuesi/ja rikthen vëmendjen e nxënësve te tekstet që ata kanë sjellë dhe u kërkon të vëzhgojnë
dhe të zbulojnë:
- Çfarë trajton? - Ide ose teza për çështje të ndryshme.
- Cili është funksioni? – Të bindë marrësin e tekstit për vlefshmërinë e tezave që trajtohen.
- Cili është lloji i tekstit argumentues? Fjalim, artikull problemor, opinion, ese shkencore,
filozofike, historike, kulturore, reklamë etj.
Paraqet në tabelë një tekst argumentues, i cili është i zbërthyer në pjesët e tij përbërëse. Nxënësit
do të nënvizojnë tezën dhe argumentet që sillen për ta mbrojtur atë.
Teksti argumentues ndërtohet nga:
teza – problemi që paraqit dërguesi i tekstit dhe që është në bazë të tekstit,
argumentet – faktet, provat, që mbështetin tezën.
Së bashku më nxënësit zbërthehet struktura e tekstit:


Shpjegimi sipas Fjalorit të gjuhës së sotme shqipe
Argumenti është një element arsyetimi – një fakt, një vërejtje, një gjykim, një analizë mbi të cilin mbështetet
autori për të përligjur tezën. Këtë gjë ai e bën duke u mbështetur në shembuj, të cilët janë fakte reale, referenca
konkrete që shërbejnë për të ilustruar argumentimin.
Të argumentosh do të thotë të paraqitësh argumente për një çështje, të vërtetosh me argumente, me prova
vërtetësinë e tezës së hedhur, pra të mbrosh argumentin duke u mbështetur pikërisht në këta shembuj që janë
pjesë reale e faktit për ta bërë atë të prekshëm dhe të kuptueshëm.
Fakt-i 1. Ngjarje a veprim që ka ndodhur në të vërtetë; diçka që ekziston objektivisht e realisht, diçka që
është e vërtetë. Fakt historik. Fakt gjuhësor. Është fakt.
2. Dëshmi a diçka tjetër që njihet e pranohet si e vërtetë dhe shërben për të argumentuar, për të
provuar a për të kundërshtuar një mendim, një tezë etj. ose për të arritur një përfundim.
Situata në media
Hyrja. Ende në media nuk ekziston një koncept i qartë rreth kuptimit bashkëkohor mbi problemet gjinore, mbi barazinë
dhe perspektivën gjinore.
Teza + argumentet. Shpesh ato kuptohen dhe trajtohen si probleme vetëm të gruas dhe të komunitetit të saj. Si të
tilla nuk zënë vendin që meritojnë në mediet shqiptare. Edhe kur trajtohen në shtypin e shkruar, zënë vendet më të
padukshme e më të parëndësishme dhe minutazhin më të shkurtër në kronikat televizive, duke përjashtuar analizën e
gjerë shoqërore.
Antiteza + kundërargumente. Në këtë formë mënyra e trajtimit nuk ka peshë, sensibilizimi nuk është i mjaftueshëm,
pasi informimi rreth tyre merr formën e një skup-i vetëm në website (faqe interneti) dhune, përdhunimi apo trafikimi.
Përfundimi. Pa mohuar rëndësinë e asaj që është bërë deri tani, duhet thënë se ka ardhur koha për një hap të ri
cilësor, gjë që e pengojnë, përveç të tjerash, edhe mangësitë në formimin dhe specializimin e gazetarëve. Shpesh
njohuritë e tyre në këtë fushë janë të copëzuara dhe sporadike.
Kjo gjë që lejon të anashkalohen problemet e vërteta, të mos këmbëngulet në peshën shoqërore të problemit, në
pasojat dhe kërkesat për hapa dhe zgjidhje institucionale dhe perspektive.
Marrë nga botimi “Konferenca kombëtare për shëndetin”, f. 78
86
87
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Hyrja - Paraqitet problemin që do të trajtohet dhe që tërheq vëmendjen e marrësit.
Teza - Argumentet për të mbështetur tezën.
Një antitezë për ta kundërshtuar.
Argumente të kundërta me antitezën.
Përfundimi - tema që trajton.
Në kohën e tanishme, viti 2006, çështja e raporteve të shqiptarëve me kontinentin nënë është ende në zhvillim
e sipër. Të ndërgjegjshëm për një pjesë të gjërave, shqiptarët paraqiten po aq të pandërgjegjshëm për të
tjerat.

S’është për atë pjesë të Shqipërisë që, ndonëse s’guxon të dalë haptas, është kundër Evropës. Është folur
për mafian dhe krimin e organizuar, duke mos njohur komb e atdhe. Është folur për politikanë të korruptuar që,
ashtu si mafia, tmerrohen nga ligjet e demokracisë e standardet e Ballkanit ...
Të gjitha këto dihen. E keqja është se kujtesa e politikës shqiptare është e shkurtër dhe, veç kësaj, disa nga
politikanët tanë dinakërinë e tyre e quajnë zgjuarsi. Ata kujtojnë se me dredhitë e pazareve të pluhurosur të
dikurshme, mund të hyjnë në institucionet e demokracisë kontinentale.
Është e kuptueshme që dhe haxhiqamilizmi e komunizmi shqiptar do të linin pas vetes një frymë të sëmurë
kundërevropiane. Është e kuptueshme që shumë njerëz do të ndihen keq në familjen e sotme të popujve.
Problem i mirëkuptimit ose moskuptimit shqiptar me kontinentin, është në thelb mirëkuptimi ose moskuptimi
me vetveten.
Raportet me Evropën s’mund të jenë veçse të qarta pa dyfytyrësi. Mesazhi i Evropës në 1997-n dhe 1999-n
ishte i qartë. Ajo na quante të vetët ashtu siç ishim, me atë identitet që kishim. E vetmja kërkesë e saj ishte ajo
që iu bë të gjithë popujve të tjerë të ish-Lindjes komuniste: emancipimi dhe demokracia.

Trillet, nazet dhe dyshimet nuk janë pa një burim. Një pjesë vijnë nga keqkuptimet tona të vjetra, një pjesë nga
dredhitë e sotme. Ende si disa vite më parë. Por në pranverë të këtij viti, ato janë të tepërta.
Pengesat që s’na lënë ose na duket se s’na lënë t’i afrohemi Evropës, përpara se t’i kërkojmë jashtë, duhet t’i
kërkojmë brenda nesh. Nuk është pengesë asnjëra nga fetë, e sidomos nuk është myslimanizmi ndaj të cilit
dyshimi ngjan më i lehtë ...
Një shqiptar mysliman është po aq i natyrshëm si shqiptar dhe si evropian sa një katolik e po aq sa një
ortodoks...
Siç u tha më lart, kombet nuk ndryshohen as nga pushtimet e as nga konvertimet.
Këto të fundit, duke përfshirë edhe kthimin në islamizëm, i kanë njohur disa popuj të Evropës si sllavët e jugut,
shqiptarët, grekët (kretasit), spanjollët. E, megjithatë, pikërisht Evropa mbetet rrafshi i parë i identiteteve të
pandryshueshme.
T
e
z
a
A
r
g
u
m
e
n
t
i

1
A
r
g
u
m
e
n
t
i

2
A
r
g
u
m
e
n
t
i

3
A
r
g
u
m
e
n
t
i

4
P
ë
r
f
u
n
d
i
m
i
Ka disa forma për dhënien e argumentit. Mësuesi/ja ilustron modelet me shembuj konkretë. U kërkon
nxënësve t’i identifikojnë në materialet e sjella prej tyre ose te materialet që shpërndan mësuesi/ja.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
88
Dhënia e tezës në fund të argumentit.
Mosdhënia e tezës.
Mosdhënie e tezave të kundërta.
Mosdhënie e argumenteve të mbrojtjes së tezës.
Hapi II (praktikë e drejtuar)
Mësuesi/ja përqendron vëmendjen e nxënësve në përcaktimin e llojeve të argumenteve bazë, u
shpërndan nga një paragraf me tipat e argumenteve. Identifikon së bashku me ta.
Argumente që e sjellin fakte konkrete.
Argumente të autoriteteve të fushës përkatëse.
Argumente logjike.
Argumente pragmatike.








Argument që sjell fakte konkrete
Shekulli XIX ishte me të vërtetë i veçantë në letërsinë shqipe. Ai ishte shekulli i Rilindjes Kombëtare,
kur pas një nate robërie katërqindvjeçare, ndihej që mëngjesi nuk ishte larg. Mendjet e të gjithëve ishin
kthyer drejt tij.
Ishin me dhjetëra, për të mos thënë me qindra, ata që morën penën për të shkruar një vepër, një
poemë, një faqe ose një strofë në letërsinë shqipe. Në krye të kësaj armate të pafundme ishin poetët
e mëdhenj Naim Frashëri e J eronim de Rada. Fill pas tyre, vinin poetët e tjerë të shquar Anton Zako
Çajupi, Ndre Mjeda e Zef Serembe. Dhe pas tyre një aradhë e tërë shkrimtarësh, poetësh, eseistësh,
filozofësh, publicistësh, oratorësh, polemistësh etj.
Vit pas viti, stinë pas stine e ditë pas dite plotësuan kronikën e asaj kohe të paharruar.
Ismail Kadare, MIGJ ENI Vepra
Argument të autoriteteve të fushës përkatëse
Në fillim të këtij punimi u propozua një zgjidhje “kompromisi” në përcaktimin gjinor të “Pasqyrave të
Narçizit”, për një vendosje mes prozës dhe poezisë. Analiza e deritanishme i është qasur këtij problemi
nisur nga proza, në elemente të tilla si monologimi, dialogimi dhe prania, në forma të ndryshme, e
instancës së zërit. Para se të kalojmë tek analiza e elementeve poetike në “Pasqyrat e Narçizit” duhet
ritheksuar edhe një herë arsyeja pse analiza tekstore e kësaj vepre fillon me shqyrtimin e elementeve
të prozës dhe të poezisë në të. “Pasqyrat e Narçizit” kanë në qendër dialogimin e dy zërave: atë të
narratorit-poet dhe atë të Narçizit (a varianteve të tij), të cilët marrin përsipër modelime të ndryshme të
botës, njëri atë prozaik (rrëfen për mënyrën se si krijohet poezia) dhe tjetri atë poetik (krijon poezinë).
Pra, arsyet e zgjedhjes së këtij këndvështrimi gjinor na diktohen nga vetë struktura e veprës.
Këndvështrimi gjinor do të jetë përcaktues edhe përgjatë gjurmimit të elementeve të poezisë në këtë vepër...
Dhurata Shehri, Koliqi mes malit dhe detit
Argument logjik
Vjershëtarët (bejtexhinjtë) krijojnë një letërsi vetjake, individuale. Në këtë vështrim ata janë autorët
e vërtetë të letërsisë shqiptare.
Shkrimet e tyre nuk i mbështesin temat në mësimin fetar, por mbi ide vetjake, shpesh dhe mbi një
emocionalitet të theksuar, si te Nezimi. Te Hasan Zyko Kamberi, letërsia bëhet imituese jo vetëm e
ideve, por edhe e jetës, duke i shfaqur edhe trajtat e pamjet e saj me një qëndrim kritik të autorit.
Shfaqjet e jetës përpara shfaqjes së ideve, realiteti dhe aktualiteti përballë përjetësisë, janë veçori që
89
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
> Detyrë shtëpie. Ushtrimet 1 dhe 2, në faqen 62.
Mësuesi/ja vlerëson punën e nxënësve në grup dhe në mënyrë individuale, kujdes tregon në kontributin
e punës së nxënësit në aspekte të veçanta. Vlerësohet ora e mësimit.
Hapi III (dora e fshehtë)
Teksti lexohet nga mësuesi/ja ose nga nxënësit. Pastaj ndahet në disa pjesë, të cilat janë shkruar
paraprakisht në rripa letre dhe i jepet një grupi nxënësish, ku secili anëtar merr një pjesë nga teksti. Lihen
për një kohë të caktuar ta lexojnë pjesën dhe pastaj u kërkohet t’i renditin pjesët siç duhet.
Punohet me teknikën Dora e fshehtë. Nxënësit lexojnë në tekst esenë “Dhuna në sport” ose një ese tjetër
që mësuesi/ja e ka zbërthyer sipas strukturës dhe në rripa letre ua shpërndan nxënësve. Grupi i nxënësve
duhet të rindërtojë tekstin argumentues duke renditur si duhet tezën, argumentet dhe përfundimin.
Grupi i nxënësve lexon tekstin e formuar, kurse të tjerët bëjnë vlerësimin e punës.
Klasa mund të ndahet edhe në grupe të tjera, ku secili grup punon me një tekst argumentues të dhënë.
Hapi IV (analiza e gjuhës së përdorur)
Pasi ndërtojnë tekstin, u kërkohet nxënësve të analizojnë tiparet e gjuhës së përdorur në të.
Ndihmohen nxënësit me këto pyetje:
e dallojnë tërësisht letërsinë e tij nga autorët biblikë. Trajta e shkrimit jeton ende me përsëritje të
mëdha dhe me tregim në vargje. Këtë tregim në vargje e bën metodë krijuese Muhamed Kyçuku,
një trajtë kjo që më vonë do të rishfaqet në letërsinë e romantizmit shqiptar.
Forma poetike të vjershëtarëve janë format poetike të Lindjes: kasida, gazela, rubaia dhe divani,
që është forma më e ndërliqshme poetike e këtyre letërsive.
Pra, letërsia e vjetër shqiptare mbështet në kulturat e Lindjes dhe në kulturat e Perëndimit; në
trashëgiminë biblike, në trashëgiminë Lindore (myslimane) dhe në krijimet humaniste evropiane.
Sabri Hamiti, Letërsia e vjetër shqiptare
hyrja
teza
argumentet
kundërteza
kundërargumentet
përfundimi
struktura e
veçantë
veçoritë
gjuhësore
leksik i mirorientuar
përzgjedhja e fjalëve
përdorimi i foljeve
në të tashmen
përdorimi i konektorëve
(por, megjithatë)
Teksti
argumentues
Mbron argument
duke dhënë prova
opinionet esetë kritikat
Trajton ide/ teza/ për
çështje të ndryshme
llojet
pozitive
negative
I
II
III...
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
90
Tekst argumentues
Debati aktual i hapur në gazetë, në lidhje me atë se ç‘po ndodh me shtypin e shkruar, në mënyrë
indirekte është një diskutim për funksionimin e demokracisë sonë. Kjo jo vetëm, sepse vetë media është
një nga “pushtetet”e demokracisë, por edhe, sepse përmes medies, shoqëria (opinioni publik, thuhet së
fundmi) realizon kontrollin e saj mbi pushtetet e tjera. Është pikërisht kjo cilësi që i jep asaj autoritetin dhe
karakteristikat e një pushteti të katërt. Me fuqizimin e medies elektronike, me fuqizimin dhe penetrimin
në rritje të internetit, por edhe të burimeve të tjera të informacionit, që sa vijnë e bëhen edhe më
globale, pa asnjë dyshim lipsej që edhe media e shkruar në Shqipëri të përshtatej me këtë realitet të ri.
Brenda këtij “pushteti” roli i medies së shkruar gjithsesi mbetet specifik. Pavarësisht se media
elektronike ka një ndikim publik më të gjerë, nëse do të duhet që të kërkosh një analizë të
thelluar - opinionbërëse -, atëherë qoftë në Francë, qoftë në Itali apo Shtetet e Bashkuara,
duhet t‘i drejtohesh shtypit të shkruar. Duket sikur thënia latine “E shkruara mbetet, fjala fluturon”
është materializuar pikërisht në këtë diferencë. E, në këtë këndvështrim, një analizë specifike
e gjendjes së medies së shkruar është e domosdoshme, pavarësisht se duket disi e vonuar.
Fakti i pranuar nga të gjithë se tirazhi i gazetave te ne sa vjen e ulet, përkundër fatit që titujt
shtohen, është prova më e mirë se ky “institucion”është i sëmurë dhe asnjëherë nuk u ngrit në
nivelin që prisnim. Madje, ndryshe nga ndonjë gjykim që e konsideron periudhën ‘92-‘97 si periudhë
paramediatike, në gjykimin tim, ka qenë pikërisht kjo, periudha më e mirë e shtypit shqiptar. Gazetat
ishin realisht opinionbërëse. Gazetarët pretendonin të përmbushnin misione. Tirazhet rriteshin.
Debatet ishin të pranishme dhe përplasja e mendimeve po ashtu. Po kishte edhe rrahje gazetarësh,
edhe burgosje të tyre, edhe botues “aventurierë”, edhe sharlatanë, edhe entuziazëm romantik, edhe
ëndërrimtarë.
Për mendimin tim modest, problemi kryesor i shtypit është pikërisht brenda shtypit. Pra,
atje, brenda tij, janë arritjet dhe po atje duhet të kërkohen edhe dështimet. Teorizimet
vetëpërkëdhelëse, sipas së cilit për gjendjen e keqe të shtypit e ka fajin biznesi apo
politika, nuk janë gjë tjetër veçse një mënyrë justifikimi i gjendjes dhe pasojë e një vetëdije
ku ekzibicionizmi, që vetvetiu është pjesë e psikologjisë së personit publik, nuk të lejon të
shohësh se në një shoqëri, cila do qoftë ajo, ndaç diktatoriale, ndaç demokratike, elementet
bazë (përfshi edhe “pushtetet”) shkojnë në harmoni me njëra-tjetrën.
Nëse kemi këtë klasë politike që kemi, nëse biem dakord që ligjërimi politik është
përkeqësuar ashtu si edhe niveli i parlamentit, nëse jetesa është vështirësuar dhe varfëria
është rritur, nëse institucionet e pavarur bëhen gjithnjë e më të varur (p.sh., unë nuk e
kuptoj dot se si punojnë gazetarët e ekonomisë në kushtet kur nuk kanë asnjë statistikë të
besueshme përpara, hiq ndonjë raport të institucioneve ndërkombëtare), pra në këtë situatë
nuk ka se si edhe shtypi të lulëzojë dhe të mos jetë pjesë organike e këtij realiteti. Madje, për
shkak të misionit të tij si përcjellës i një opinioni avangardë të shoqërisë, si opinionbërës, pra,
pse jo, ai madje duhet të ndihet në një shkallë jo të vogël edhe përgjegjës për realitetin….
Nëse këto pushtete “dorëzohen”, pra blihen dhe shiten, atëherë shkaku duhet kërkuar te të
shitshmit dhe të bleshmit, thënë ndryshe: te media që pranon të vihet në shërbim të kujtdo qoftë ...
Marrë nga shtypi
Teknika dhe metoda mësimore:
•Rrjeti i diskutimit, bashkëbisedim, shkrim i lirë, praktikë e drejtuar, praktikë e pavarur.
Tema
Teknikat
e shkrimit
të tekstit
argumentues
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të tregojë se cilat janë teknikat e përdorura në shkrimin argumentues;
•të përdorë teknikat e shkrimit argumentues për të shkruar tekste;
•të bëjë skemën e strukturës së një teksti argumentues.
Materialet dhe mjetet mësimore
Teksti “Gjuha shqipe dhe letërsia 10”, tekste argumentuese të llojeve të ndryshme,
shkumësa me ngjyra, dërrasa e zezë etj.
91
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Hapi I (rrjeti i diskutimit)
Mësuesi/ja e nis mësimin me diskutimin e detyrës së shtëpisë. Nxënësit kanë përcaktuar argumentet
që sjell autori pro tezës së tij dhe cilën antitezë kundërshtojnë.
Ushtrimi 1. Për të zhvilluar këtë ushtrim përdorim metodën e rrjetit të diskutimit. Për të zbuluar se
cili është problemi kryesor ose teza, shtrojmë pyetjen:
Teza: Duhet të pranojmë që shoqëria civile te ne nuk është as shoqëri, as civile.
Argumenti I
I vetmi grup origjinal i shoqërisë civile, siç janë mediet, më shumë sesa me shoqërinë civile kanë
lidhje me politikën apo me biznese të veçanta, prandaj vështirë të quhen civilë.
Argumenti II
Grupet e tjera siç janë OJF-të nuk janë aspak civile, pasi përfaqësojnë dhe nuk i japin llogari askujt
tjetër përveç atyre që punojnë aty dhe donatorëve që i financojnë.
Argumenti III
Së fundi, bota akademike ose ajo universitare është tejet e zënë me mbijetesën. Shtoji kësaj traditën
konformiste të akademizmit shqiptar dhe faktin se dinamika e tregut mediatik ka zëvendësuar tashmë
intelektualin me analistin dhe kupton se roli i botës universitare në shoqëri është tejet i kufizuar.
Përfundimi:
Me pak fjalë pothuajse nuk ekziston shoqëria civile në një hapësirë ku ndërveprojnë dhe artikulohen
grupime autonome interesash shoqërore, që si të tilla ushtrojnë trysni mbi procesin politik.
Kundërteza: Edhe pse në teori flitet për forcimin e shoqërisë civile.
Argumenti I
Forcimi i kësaj shoqërie është thjesht retorikë boshe, pasi vetë logjika dhe frymëzimi i sistemit
politiko-ekonomik, që ne kemi ngritur, e bën të vështirë krijimin e shoqërisë civile përtej ndonjë
shoqate biznesi apo pronarësh...
Argumenti II
Shoqëria civile nënkupton grupe shoqërore me interesa të caktuara politike dhe ekonomike. Ama
artikulimi i këtyre interesave bie ndesh me modelin tonë politiko-ekonomik, që bazohet mbi disa
shtylla të padiskutueshme, siç janë tregtia e lirë, tërheqja e investimeve të huaja, disiplina fiskale
apo tërheqja e shtetit nga shoqëria dhe ekonomia.
Përfundimi:
Prandaj te ne mungojnë grupe reale shoqërore interesi, si: fermerë, lëvizje për të drejtat e gruas,
sindikata apo shoqata të tjera me synime të qarta politike. Në vend të tyre...
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Në këtë skemë është evidentuar si teza dhe kundërteza.
Po - A kemi shoqëri civile? Pse? J o
Pse? Pse?
Sillen argumentet Sillen argumentet
pro. kundër.
Po, kemi. (kundërteza) J o, nuk kemi.(teza)
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
92
Ushtrimi 2. Karakteristikat gjuhësore.
1- Përdorimi i një leksiku të mirorientuar. Kështu në tekst kemi fjalë “pozitive” dhe “negative”, p.sh.:
Duhet të pranojmë, nuk është as..., as, prandaj nuk janë aspak, është tejet e zënë, prandaj
vështirë të quhen civile, nuk i japin llogari askujt tjetër përveç atyre që punojnë aty dhe donatorëve
që i financojnë, shtoji kësaj traditën konformiste, është tejet i kufizuar, pothuajse nuk ekziston
shoqëria civile, ama artikulimi i këtyre interesave bie ndesh me modelin.., prandaj te ne mungojnë
grupe reale shoqërore interesi.
2- Përdorimi i foljeve në kohën e tashme:
Fjalët me të shkronja të pjerrëta janë folje në kohën e tashme.
3- Përdorimi i gjerë i konektorëve:
Fjalët e nënvizuara janë lidhëza ose ndajfolje, pra tregojnë përdorimin e gjerë të konektorëve.
Hapi II (bashkëbisedim)
Pasi përfundohet zgjidhja e detyrës, mësuesi/ja përqendron vëmendjen e nxënësve në mënyrën
e të shkruarit të një teksti argumentues. Drejtohen pyetjet:
- Cilat janë disa nga çështjet që ju shqetësojnë sot, që shqetësojnë komunitetin ku ju jetoni apo
shoqërinë shqiptare?
Nxënësit do të renditin disa prej tyre, si:
Mjedisi, arsimi privat apo publik, universiteti, rregullorja e re e shkollës, marrëdhëniet prindër -
fëmijë, marrëdhëniet mësues - nxënës etj.
Zgjedhin temat që parapëlqejnë duke përqendruar vëmendjen te mënyra se si do t’i trajtojnë këto
çështje. Nëse këto tema përfshijnë brenda tyre shumë aspekte, atëherë mësuesi/ja udhëzon
nxënësit të bëjnë organizuesin grafik pema e mendjes, për të zbuluar lidhjen që kanë dukuritë
me njëra-tjetrën dhe për të sjellë sa më shumë argumente dhe kundërargumente për të mbrojtur
tezën e tyre.
mjedisi
ndikimi i tij në shëndetin tonë
automjetet e shumta
ndotja e ajrit
ndryshimi i florës dhe faunës
djegia dhe përpunimi i plehrave
mbetjet e fabrikave
mbrojtja e tij
ndikimi në reliev
Secila prej këtyre çështjeve mund të ketë nënçështje të tjera për t’u diskutuar.
P.sh., nëse do t’i referoheshim çështjes së parë, mund të analizonim disa aspekte që kanë të
bëjnë me burimet e ndotjes së ajrit:
· Ndotja nga përdorimi i shumtë i automjeteve;
· Ndotja nga djegia dhe përpunimi i plehrave;
· Ndotja nga funksionimi i fabrikave të ndryshme.
Nëse do t’i referoheshim njërës prej këtyre nënçështjeve, do të duhej të përcaktonim çfarë
argumentesh dhe kundërargumentesh do të trajtonim brenda saj.
93
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Hapi III (bashkëbisedim, shkrim i lirë, praktikë e drejtuar)
Pasi nxënësit të pavarur kanë përcaktuar temën që do të trajtojnë, hidhen hapa konkretë për
të shkruar një tekst argumentues. (Hartojnë në mënyrë skematike një tekst argumentues, duke
ndjekur udhëzimet e mësuara.)
Nëse mund t’i referohemi mbrojtjes së mjedisit, nënçështje të rëndësishme për t’u diskutuar janë
ato që lidhen me realitetin ku jetojmë dhe nxënësit mund të sjellin argumente nga jeta reale.
Mund të ndihmohen nxënësit me pyetje të tilla, si:
- Sa i pastër është vendi ku jeton ti?
- Pse nuk është i pastër?
- Cilët janë faktorët që e ndotin atë?
- Sa kujdesesh ti për ta mbajtur pastër mjedisin?
- Ç’bën komuniteti ku ti jeton për ta mbajtur pastër atë?
Të gjitha këto pyetje qartësojnë idetë e nxënësve mbi atë që ata do të shkruajnë.
Mësuesi/ja kërkon të dëgjojë disa nga argumentet që i shtyn nxënësit t’i zgjedhin.
U kërkon nxënësve të japin arsye dhe nëse brenda temës mund të ketë ndonjë kundërargument.
U kërkon nxënësve t’i renditin logjikisht argumentet dhe më pas të plotësojnë paragrafët.
Në fund u kërkon të zgjedhin një stil shprehës dhe të kontrollojnë saktësinë e shkrimit.
Hapi IV (praktikë e pavarur)
Ushtrimi 1 (për zhvillimin e këtij ushtrimi nxënësit punojnë në grupe, secili grup zgjedh njërën
nga temat e dhëna, duke iu përmbajtur udhëzimeve të dhëna nga mësuesi/ja më lart).
Zhvillimi i turizmit duhet të jetë përparësi e qeverisë shqiptare
Shqipëria është vend me një larmishmëri gjeografike. Kjo pasuri natyrore e pashfrytëzuar
mund të bëhet burim për zhvillimin e ekonomisë në drejtim të turizmit.
Duke qenë se në Shqipëri ekzistojnë ende vende natyrore të virgjëra, ky komponent nuk është
shfrytëzuar si duhet nga qeveria shqiptare. Fakti që në rrugë mungon infrastruktura, bën të
vështirë arritjen në destinacion brenda një kohe të shkurtër.
Mungesa e një projekti të mirëfilltë për zhvillimin urban të zonave bregdetare, bën të mundur
që pushuesit dhe turistët të ndiejnë mungesat e ujit të pijshëm, pastrimit të mbetjeve urbane etj.,
të cilat shpesh bëhen objekt për ndotjen e mjedisit dhe praninë e infeksioneve të ndryshme.
Moshartimi në kohë i projekteve mbi qendrat turistike e historike ka shkaktuar shpesh ndërprerje
të punës dhe vonesa në realizimin e këtyre projekteve, si dhe rënien e interesit të turistëve të
huaj ndaj Shqipërisë.
Natyrshëm lind pyetja: - Çfarë e pengon realizimin e projekteve të prioriteteve të qeverisë
shqiptare?
Përgjigja është e thjeshtë: impenjimi maksimal dhe marrja e përgjegjësive nga sektorët përkatës.
Se cila do të jetë koha e realizimit të këtyre projekteve koha do ta tregojë...
Gjer atëherë shqiptarëve do t’u duhet të përballen me zhvillimin e një ekonomie të dobët pjesë
e ëndrrave të mëdha.
Ushtrimi 2 (për zhvillimin e këtij ushtrimi nxënësit punojnë në çift)
Zhvillimi i turizmit duhet të jetë përparësi e qeverisë shqiptare.
A) Vendi ynë ka burime pasurish të mëdha si natyrore ashtu dhe kulturore. Çfarë e pengon
qeverinë shqiptare të bëjë të mundur zhvillimin e turizmit në Shqipëri?
B) Është e vërtetë ajo që sapo pohuat, por mungesa e fondeve për realizimin e projekteve
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
94
>
mbi infrastrukturën rrugore vështirëson punën dhe arritjen e turistëve në destinacion brenda
një kohe të shkurtër.
A) Është folur gjatë mbi projektet urbane. Si mendoni, a janë ato rregullator i komponentëve
jetësorë në zonat bregdetare, a do ta lehtësonin jetën e pushuesve, nëse do të funksiononin
si duhet.
B) Ky është një tjetër problem i prekshëm. Mungesa e urbanizimit, bën të mundur mosplotësimin
e nevojave të pushuesve me ujë të pijshëm. Pastrimi dhe përpunimi i mbetjeve urbane është
një problem më vete, pasi pasojat e tij kanë kosto jo vetëm në jetën e përditshme, por edhe mbi
shëndetin e tyre.
A) A mendoni se duhet kohë që Shqipëria të hyjë në rendin e vendeve të zhvilluara turistike?
B) Kjo nuk është e parealizueshme, mjafton impenjim maksimal dhe marrje e përgjegjësive
nga palët përkatëse.
Mësuesi/ja kontrollon punën e nxënësve duke bërë vërejtjet e duhura. Nxënësit mund të shkëmbejnë
fletoret me njëri-tjetrin dhe të bëjnë vërejtje e korrigjime. Rishikohet punumi.
Nxënësit lexojnë detyrën e tyre duke iu referuar edhe hapave që ndoqën për zhvillimin e ushtrimeve.
Detyrë shtëpie.
a) Ushtrimi 3, faqe 65. Shkruani një tekst në formën e një komenti për gazetën e shkollës,
ku të mbroni një nga tezat e mësipërme.
b) Sillni në klasë ese të ndryshme. Shkruani një ese argumentuese me temë:
- Pse duhet të kujdesemi për mjedisin ku jetojmë?
Mësuesi/ja vlerëson nxënësit për shkrimin më të mirë argumentues dhe orën e mësimit.
95
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Tema
Teknikat
e tekstit
argumentues
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të përdorë teknikat e shkrimit për të shkruar tekste argumentuese;
•të bëjë skemën e strukturës së një teksti argumentues.
Materialet dhe mjetet mësimore
Teksti “Gjuha shqipe dhe letërsia 10”, tekste argumentuese të llojeve të ndryshme,
shkumësa me ngjyra, tabela etj.
Teknika dhe metoda mësimore:
•Diskutim, bashkëbisedim, praktikë e drejtuar vrojtimi, punë në çift.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi I (diskutim)
Mësuesi/ja e nis mësimin me diskutimin e detyrës së shtëpisë. Nxënësit kanë shkruar një ese argumentuese
për gazetën e shkollës në një nga temat e dhëna:
a) Zhvillimi i turizmit duhet të jetë përparësi e qeverisjes shqiptare.
b) Shkolla publike ofron cilësi më të mirë në mësimdhënie.
Nxënësit lexojnë disa prej detyrave dhe tregojnë rrugën që ndoqën për hartimin e tekstit
argumentues.
Listohen në tabelë disa nga hapat kryesorë që kanë ndjekur për hartimin e një eseje argumentuese.
P.sh.:
1) Zgjidhet teza që duam të mbrojmë.
2) Përqendrohemi tek argumenti që duam të trajtojmë.
3) Përcaktojmë tezën interpretuese.
4) Zgjedhim informacionet më të rëndësishme.
5) Bëjmë organizimin logjik duke saktësuar marrëdhëniet midis tyre.
6) Plotësojmë paragrafët duke shkruar teza të ndryshme.
7) Dallojmë rrjetat logjike që lidhin pjesët e tekstit.
8) Zgjedhim stilin shprehës të përshtatshëm për situatën e komunikimit.
9) Kontrollojmë saktësinë e drejtshkrimit.
Mësuesi/ja u ka dhënë detyrë nxënësve të shkruajnë një ese me temë:
- Pse duhet të kujdesemi për mjedisin ku jetojmë?
Koha që ata kanë në dispozicion është 5-7 minuta. Pasi përfundojnë detyrën, u kërkon nxënësve të
lexojnë disa prej tyre.
Përsëriten disa nga njohuritë e marra rreth esesë.
Duke drejtuar pyetjen:
- Çfarë paraqet eseja që keni shkruar?
(Paraqet një çështje, rreth mbajtjes pastër të mjedisit ku jetojmë.)
- A propozon ajo një hipotezë interpretuese? Cila është ajo?
(Mjedisi i pastër ruan shëndetin dhe tregon kulturë.)
Vrojtimi është një metodë që e vë nxënësin në rolin e vëzhguesit duke kërkuar
që ai të vrojtojë dhe të mbajë shënim për gjithçka që ndodh gjatë procesit të
vëzhgimit ose të fotografojë raste të veçanta gjatë vrojtimit, të përpunojë dhe
të publikojë përfundimet.
Hapi II (bashkëbisedim,
praktikë e drejtuar, vrojtim)
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
96
>
- A është mbështetur eseja juaj te provat bindëse? Cilat janë ato?
- Si është struktura e esesë suaj? Cilat janë elementet e saj përbërëse?
- A ka eseja juaj një paragraf me opinionin tuaj përfundimtar?
Bëhet demonstrimi i këtyre elementeve që sapo përmendëm, duke zbërthyer njërën prej eseve të nxënësve.
Më pas, mësuesi/ja u kërkon të gjithë nxënësve të identifikojnë këto elemente në esetë e tyre.
Hapi III (punë e pavarur në çift)
Nxënësit punojnë ushtrimin 4: Bëni skemën e kësaj eseje duke dalluar të gjitha elementet
përbërëse.
Për zhvillimin e këtij ushtrimi mësuesi/ja udhëzon nxënësit të punojnë në dyshe dhe të shkëmbejnë
mendime rreth teknikave të përdorura. Në fund lexohen përfundimet e arritura nga nxënësit ilustruar me
shembujt përkatës.
Shembull përgjigjeje.
Titulli: Arsimi i lartë duhet të jetë privat apo publik?
Problemi: A është i zhvilluar dhe i liberalizuar sa duhet arsimi privat. A njihet me
të vërtetë aktiviteti i shkollave private.
Teza: Nuk është e vërtetë që arsimi privat nuk është i zhvilluar dhe i liberalizuar në
vendet e mesdhetare.
Argumenti I: Me arsim të lartë privat konsiderojnë vetëm shkollat me emër.
Argumenti II: Veç tyre lulëzojnë edhe qindra të tjera ..., të lidhura me botën e ekonomisë dhe të
interesit, që formojnë specialistë të lartë, zakonisht të profilit teknik, ..., por edhe
të një formimi erudit me prerje dhe profile konkrete dhe që punojnë me logjika
dhe me mundësi të tjera, disi të ndryshme nga ato të shkollave të larta publike.
Argumenti III: ...Krahas shumë universiteteve të njohura, ... që i takojnë dhe i administron,
financon sektori publik, lulëzojnë edhe një sërë universitetesh apo shkollash të
larta, ... që përbëjnë sektorin privat në arsimin e lartë.
Argumenti IV: Këto të parat mbeten shtylla kurrizore e sistemit shkollor, sikurse mund të thuhet
në vendin tonë, ta zëmë, për Universitetin e Tiranës, që mbetet pika kryesore e
referencës për arsimin e lartë shqiptar.
Argumenti V: Liberalizimi i sistemit të arsimit të lartë nëpërmjet licencimit edhe të një numri
shkollash të larta private, që ekzistojnë krahas universiteteve publike, është, pra
në parim, dhe s’ka përse të mos bëhet edhe në fakt, jo pa vështirësitë e veta,
edhe modeli i kulturës, edukimit dhe i formimit edhe për vendin tonë.
Përfundimi: Them se jam i paanshëm, sepse i qëndroj fort angazhimit si pedagog dhe kërkues
shkencor në arsimin e lartë publik. Besoj se jam i paanshëm kur mbështes pa
rezerva këtë mundësi që qeveria dhe Ministria e Arsimit e kanë përshtatur
me shumë të drejtë dhe duket se janë të vendosura ideologjikisht dhe pragmatikisht
për ta çuar përpara.
Mësuesi/ja u kërkon nxënësve të diskutojnë edhe rreth llojit të argumenteve që përmban teksti dhe tipareve
të gjuhës.
Detyrë shtëpie: Sillni në klasë lloje të ndryshme tekstesh rrëfyese. Parapërgatitje: Teksti rrëfyes.
Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës dhe vlerësohet ora e mësimit.
97
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Tema
Teksti rrëfyes
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të identifikojë tekstin rrëfyes dhe llojet e tij;
•të krahasojë rrëfimin real me rrëfimin fantastik;
•të dallojë pesë pyetjet kyç të kronikës;
•të analizojë veçoritë gjuhësore të teksteve të ndryshme rrëfyese.
Materialet dhe mjetet mësimore
Teksti “Gjuha shqipe dhe letërsia 10”, tekste rrëfyese të llojeve të ndryshme, shkumësa
me ngjyra, tabela etj.
Anekdotë
Ishte një fshatar i varfër. Kishte vetëm një gomar, po edhe për atë nuk kishte ushqim. Dimri
ishte i gjatë e ushqimi po i mbarohej. Vendosi ta mësonte gomarin të mos hante. Kështu, ia
pakësoi ushqimin ditë për ditë. Pas ca kohësh, gomari u dobësua aq shumë, saqë nuk vinte
më asgjë në gojë. Fshatari i mjerë u gëzua që, më në fund, gomari, u mësua të mos hante. Të
nesërmen, kur u zgjua në mëngjes, e gjeti gomarin të ngordhur. Thotë me vete fshatari: “ Ta
marrë djalli, ta marrë! Pikërisht tashti që e mësova të mos hante, ky vajti e ngordhi.”
Reportazh për vite të largëta
Vaporin simpatik e komod “ Bjello Ostrov” ne studentët, udhëtarët e zhurmshëm, e
“ pushtuam” që në orët e para të atij dhjetë shtatori 1952. Mbasi çdo gjë u bë gati, anija
ngriti spirancat, zgjidhi hekurat me tokën shqiptare dhe, duke u kolovitur mbi shpinën e detit,
nisi rrugën e gjatë për në brigjet e Odesës. Kur dolëm në Adriatikun e hapur e në horizontin
e lënë pas, po treteshin kodrat e ndërtesat e fundit të qytetit të Durrësit, atëherë ne u
kujtuam të përshëndetemi edhe një herë me ato brigje që nuk do t’i shihnim për vite
me radhë.
Nga marinarët e “Bjello Ostrovit” detarë të apasionuar, mësuam se vapori që i ngjasonte një
vile të madhe lundruese, kishte qenë pronë e Carit dhe përdorej nga familja e tij për udhëtime
turistike deri në brigjet e Mesdheut. Edhe emri, që në përkthim shqip do të thotë “Ishull i
Bardhë”, ishte i bukur. Njëri nga shokët tanë që e njihte mirë rusishten, ua priti me shaka
marinarëve. “Domethënë ju dhe ne jemi nipërit e Carit”. Qeshëm me zë të lartë. Në fakt, nga
paraqitja mund të merreshim si nipër, sepse ishim goxha çuna, por ç’e do se na tradhtonin
valixhet e drunjta, që s’dinim ku t’i fshihnim...
“Dera e prapme e shtypit” (kujtime) nga Marash Hajati
Kronikë
Baxhaku promovon “Gur”, librin e jetës reale të shqiptarëve
Baxhaku mbrëmjen e djeshme ishte thjesht i paarritshëm. Edhe fizikisht. Ne që mbërritëm
të fundit e që salla e tejmbushur refuzoi të na përfshinte, e vëzhguam promovimin e librit të
tij nga pas ca grilave të trasha plastike që gjendeshin në fund të saj, mbase pjesë e mbetur e
dekorit të një shfaqjeje. Madje na u duk vetja sikur të ishim fshehur pas një gardhi në fshat. Më
tej, që t’i merrje një autograf, po të njëjtit, Baxhakut, duhet të rrijë në radhë dhe mundësisht të
realizoje disa herë atë procesin e njohur kimik të lëshimit e tharjes së djersëve. Ç’të bësh, të
gjithë kujtojnë se e kanë më shumë mik se të tjerët dhe e zgjasin këtë moment me këmbime
batutash, përqafime… Kështu e ka ndërtuar ai me të gjithë, duke i kushtuar rëndësi të madhit
e të voglit, të rëndësishmit dhe të parëndësishmit. I njëjti konceptim e ndërtim lidhjesh jetësore
nuk shmanget as në thelbin e librit të gazetarit, mik i të gjithëve, Fatos Baxhaku. “ Gur”
është titulli kuptimplotë që natyrshëm të sjell ndjesinë e një diçkaje të vendosur fort,
të ngulitur fort, thjesht të pazgjidhshme, diçkaje që të paktën mua më sinonimohet me
fjalën “ taban” …
Baxhaku është nga ata lloj gazetarësh të përzhëlitur që kanë arritur prej vitesh stadin e një
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
98
profesori të mirëfilltë gazetarie, por që nuk heqin dorë nga pena. Pak më shumë se një vit
më parë ai preferoi të mbulonte rubrikën e reportazheve te gazeta “Shqip”, ku ka meritën e
themeluesit. Kërkoi vetëm një makinë. Aparatin fotografik e bleu vetë, se e kishte merak. Dhe
u nis të gjente, të përjetonte dhe më pas të rrumbullakoste në shkronja mundësisht sa më
shumë histori e halle të jetës së një populli të tërë. Ndodhte që një pjesë të mirë të rrugës ta
bënte më këmbë, por kjo nuk është një përshtypje e regjistrueshme në mendjen e tij. Kështu në
redaksinë e Tiranës nisën të zbrisnin nga ekstremet e Tropojës, Bulqizës, Peshkopisë, Korçës,
Gjirokastrës, Fierit etj., reportazhet e jetës, personazhet krejt të përditshëm e të zakontë, të
përshkruar dhe më pas të lexuar si mahnitës, të jashtëzakonshëm.
“Gur” përbëhet nga dy pjesë. Në pjesën e parë janë përfshirë një pjesë e reportazheve të
mia të botuara çdo të diel në gazetën “Shqip”. Ato janë shkruar në një periudhë e cila nis në
majin e 2006-s dhe mbaron në tetorin e 2007-s”, shkruan Baxhaku në hyrje të librit. Në pjesën
e dytë të librit Baxhaku ka rreshtuar historitë e Cenit, një rubrikë e mbuluar në vitet 2005-
2006 në gazetën “Panorama”. Në personazhin e Cenit është mbrujtur “tironci” apo banori tipik
i Tiranës, të cilin Baxhaku e vendos të reflektojë në rrethana të ndryshme, përballë zhvillimeve
të shpejta në kryeqytet, duke krijuar situata të mirëfillta humori. Madje në kohën që Baxhaku i
hyri seriozisht këtij personazhi, impakti i shkrimeve bëri që shumë lexues të besonin se ai ishte
i vërtetë. Kohë kur në adresë të autorit pati kërkesa të shumta, të drejtpërdrejta për të njohur
tironcin Cen apo edhe oferta për ta ndihmuar. “Nuk ma bën zemra dhe nuk ma do mendja ta
quaj Cenin ‘imagjinar’. Unë jam i bindur se ai ekziston vërtet diku në shtëpitë e vjetra, që tani
kanë nisur të rrethohen nga pallatet shumëkatëshe. Rri afër sobës së tij të vjetër, thith fort
cigaren dhe shikon lajmet duke tundur kokën i pakënaqur”, shkruan Fatosi duke dashur të mos
trazojë lexuesin në përshtypjen e vet.
Në hyrje Baxhaku falënderon të gjithë ata që e kanë ndihmuar për publikimin e librit, si gjithmonë
pa thënë ndonjë gjë të hairit për veten. Fundja, me përmbledhjen e reportazheve “Gur”, na ka
sjellë një libër nga ata që kanë vlerën e një pune të madhe dhe që mbahet më këmbë falë
kësaj pune. Fatmirësisht Baxhaku, miku ynë i mirë, është nga ajo lloj gjelle që nuk e dëshiron
suksesin e fituar për shkak të emrit të fryrë. Ndaj edhe në kopertinë ka zgjedhur të shkruajë një
titull të madh dhe një emër në hije.
Shkëputur nga: Ferdinand Dervishi “Baxhaku promovon “Gur”, librin e jetës reale të shqiptarëve”
Përrallë - Breshka e lepuri
Një breshkë po kullotte buzë nji gardhi. Kalon andej pari nji lepur e
ndalet e shpotit:
- Sa e ngathta gja je! - po i thotë, tue ngrehë veshët.
- Sa baj vetë për pesë dekika, ti s’mundesh me ba për nji javë.
- Ashtu mos thuej, - ia pret breshka. – Unë njimend të dukem gja e
ngathët po ty ta kaloj!
Qeshi lepuri e, sa me u tallë me të, caktoi nji sukë bukur larg, e u vunë
me u mujtë se kush do të mbërrinte ma parë.
U nisën të dy përnjiherë: breshka dalëngadalë e lepuri vrap si era.
Lepuri mbas do kohe suell kryet mbrapa e, tue mos e pa kund breshkën,
mendoi se do të kishte kohë mjaft me ba nji sy gjumë.
Zu vend në shulla, buzë nji kaçube, uli veshët e fjeti.
Breshka eci gjithë ditën e mbrrijti majë sukës e u vu me kullotë. Kur i
duel gjumi lepurit, u ngrit pa kujdes e në pak hapa u kap tek vendi i
shenjuem. Por, sa u habit kur pa se breshka kishte mbrrijtë përpara e
po kullotte nëpër bar të njomë.
- He! - tha lepuri. – Tash po e shof se s’qenka shpejtësia, por qenka
qëndresa ajo që ban punë.
“Përralla shqiptare”, Naim Frashëri, f.157.
dialog
narracion
&
përshkrim
dialog/vlerësim
narracion




99
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Pjesë ditari
E diel, 14 qershor 1942
Të premten u zgjova që në orën gjashtë. U zgjova herët, pse atë ditë ishte ditëlindja ime. Nuk
qe nevoja të ngrihesha aq shpejt dhe duhej ta përmbaja kureshtjen time gjer në shtatë pa një
çerek. Por nuk u përmbajta më gjatë. Vrapova në dhomën e bukës, ku Morheni, maçoku
ynë i vogël, më përshëndeti me përkëdhelje. Nga ora shtatë vrapova te prindërit dhe
pastaj, së bashku me ata, shkova në sallon që të shihja dhuratat e mia dhe t’i nxirrja nga
paketat. Në radhë të parë të pashë ty, o ditari im, dhe për mua ti ishe dhurata më e bukur.
Më kishin dhuruar dhe një tufë trëndafilash, një kaktus, disa gema peonie. Këto qenë lulet
e para, por më vonë erdhën edhe të tjera. Babai më ka sjellë shumë herë dhurata, por
edhe miqtë e mi më kanë mësuar me këto. Kështu më dhuruan, ndër të tjera një “Camera
obscura”, shumë gjëra për të ngrënë, “një lodër durimi”, një varëse të bukur, “Legjendat dhe
përrallat holandeze” prej J ozef Kohenit, edhe një libër tjetër tërheqës “Udhëtimi i Deisit ndër
male”, e disa të holla. Me këto bleva edhe “Legjendat heroike të grekëve dhe romakëve”, që
janë shumë të bukura!
Pastaj erdhi Liza, më mori dhe shkuam në shkollë. Së pari, bleva bonbone për mësuesin
dhe për bashkënxënësit e mi dhe pastaj filluam mësimin.
Tani e mbyllim. Sa e gëzuar jam që të kam ty!
(Marrë nga “Ditari i Ana Frankut”, f. 9)

Letër
Torino, 7. VII. 1938
E dashur J ovanka
Ti ende nuk më ke përgjegjë për letrën teme, por unë njësoj po të shkruej.
Me shëndet jam mirë, por duhet edhe mjaft kohë, për me ndejt këtu, me u shëndoshë mirë.
Unë nuk mërzitem, mjaft që kam me dalë njëherë.
Si kanë dalë me nota gjelifanat? Si e kalojnë me fmitë e mëhallës, se aty janë mjaft edhe
gjithfarësh?
Më vjen keq se aty s’kanë aspak shoqni të mirë, prej të cilëve me mujtë me xanë gja të mirë,
por nejse.
Unë ka do ditë që matem me shkue në bjeshkë, por ende nuk u nisa, por tash nuk asht tue
bamë gjithaq xetë as këtu.
Mirë që e paske tash Ujnën pak më afër, për me mujtë me shkue. Si po e kalojnë ata, si i kanë
fëmijët? Biserka dhe Tasi a kanë kalue në klasë? – Bani të fala.
J ovoja ku punon tash?
A ju habitnë ato prej Tivarit?

Të puth me fëmijë
Milloshi
(Marrë nga “Migjeni”, Vepra, f. 315)
Teknika dhe metoda mësimore:
•Bashkëbisedim, lexim i drejtuar, praktikë e drejtuar, dora e pyetjeve.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
100
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi I (bashkëbisedim, lexim i drejtuar)
Mësuesi/ja nis mësimin me diskutimin e detyrës së shtëpisë.
Nxënësit kanë sjellë në klasë tekste rrëfyese të ndryshme. Lexohen disa prej tyre. Mësuesi/ja u
drejton pyetjen:
- Pse është tekst rrëfyes?
- Cilat janë ato veçori që e klasifikojnë si të tillë.
Përgjigjet e nxënësve mund të jenë të ndryshme: tregon, rrëfen etj.
Hapi II (lexim i drejtuar)
Në tabakë letre ose në shirita letre mësuesi/ja ka shkruar tekste të ndryshme narrative, të cilat i
paraqit në tabelë ose ua shpërndan nxënësve në grupe.
Lexohet fjalia e parë e mësimit: Teksti rrëfyes ... dhe shtrohet pyetja:
- Cilat nga grupet kanë tekste letrare? A ka rrëfim në to? Ilustrojeni përgjigjen tuaj.
Kjo pyetje mund të drejtohet edhe për tekstet joletrare.
Lexohet paragrafi i dytë deri te ... të shkakut dhe të veprimit.
Shtrohen pyetjet:
- Cila është marrëdhënia e elementit kohor me atë hapësinor në fragmentin tuaj?
- Cili element krijon varësinë logjike të tekstit tuaj? (struktura e tekstit)
Lexohet pjesa e fundit e paragrafit dhe shtrohet pyetja:
- Si ndërtohet struktura e një teksti i drejtimit letrar modern ose postmodern?
Lexohet paragrafi i tretë.
- Cilat janë disa nga format narrative të teksteve letrare? (miti, legjenda, përralla, romani, tregimi etj.)
- Cilat janë disa nga format narrative të teksteve joletrare? (kronika, reportazhi)
Lexohet paragrafi i katërt.
- Cilat nga format e tekstit narrativ, në raport me referentin (rrëfimi, ngjarja, subjekti që trajton)
janë reale apo të trilluara (fantastike)?
Secili grup identifikon llojin e tekstit të tij dhe argumenton nëse referenti i tij është real apo i trilluar.
Shënim. Në këtë kontekst fjala fantastike është përdorur në kuptimin të trilluara, joreale, që nuk
kanë ndodhur vërtet.
Mësuesi/ja paraqit në dërrasë organizuesin grafik të formave të tekstit narrativ në raport me referenti,
e cila plotësohet me lloje tekstesh joletrare dhe letrare nga nxënësit:
Qëndrimi i shkruesit real i trilluar
objektiv
subjektiv
Lexohet reshti i parë i paragrafit të pestë.
- Cilat janë elementet e një teksti narrativ?
Zbërthimi i tekstit narrativ bëhet nëpërmjet pesë pyetjeve që fillojmë me: Kush? Çfarë? Ku? Kur? Pse?
Pyetjet e mëposhtme do t’i ndihmojnë grupet të identifikojnë saktë llojin e tekstit.
- Cili prej teksteve ka në qendër të tij persona realë dhe cili personazhe të trilluara?
- Në cilin prej teksteve:
101
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
a. koha dhe vendi janë të mirëpërcaktuar,
b. ka personazhe protagoniste dhe personazhe dytësore (episodike),
c. ka renditje kronologjike, sekuenca kohore faktesh, rend artificial nëse autori do që t’u kushtojë
vëmendje aspekteve të caktuara,
d. ka një përdorim të gjerë të ndajfoljeve të kohës, folje në kohë të shkuar,
e. ka prani të llojeve të ndryshme të tekstit, si: përshkrim, reflektimit të personazheve dhe të
autorit.
Nga përgjigjet që u japin nxënësit këtyre pyetjeve nënvizohen tiparet e tekstit narrativ joletrar.
Hapi III (lexim i drejtuar, praktikë e drejtuar)
Mësuesi/ja ndan klasën në grupe dhe kërkon prej tyre që për 5 minuta të lexojnë veçoritë e kronikës,
letrës dhe ditarit dhe më pas e drejton vëmendjen e nxënësve te tekstet që kanë përpara (kronika
mbi promovimin e librit të Fatos Baxhakut, pjesë nga Ditari i Ana Frankut, letra e Migjenit ose do të
punojnë me tekstet e dhëna në libër).
U kërkohet nxënësve të identifikojnë veçoritë e strukturës dhe disa nga tiparet e gjuhës së përdorur
në këto tekste.
Shembuj përgjigjeje
Ushtrimi 1 (dora e pyetjeve)
Kush? - deputetët e mbledhur në Kuvendin e Kosovës, përfaqësuesit
më të lartë të shtetit kosovar, përfaqësues të shteteve të ndryshme;
Çfarë? - shpallën Pavarësinë e Kosovës;
Kur? – më 17 shkurt 2008 , ora 15 e 49

minuta;
Pse? – për të qenë një shtet i pavarur dhe sovran;
Ku? - në Kosovë.
¤ koha, vendi, i mirëpërcaktuar
¤ personazhe kryesore – Hashim Thaçi, Fatmir Sejdiu, J akup Krasniqi
¤ personazhe dytësore – deputetë të Kuvendit të Kosovës,
¤ rendi – kronologjik (në sallën e Kuvendit të Kosovës) dhe artificial (sjell informacion për
veprime të H. Thaçit në Prekaz, në Prishtinë, në Tiranë - Bacë, u kry!
¤ përdorimi i ndajfoljeve të kohës: tashmë, më pas etj.
¤ përdorimi i foljeve në kohë të shkuar: u krye, pat shkuar, kaloi, vazhdoi etj.
¤ prania e llojeve të ndryshme të tekstit: përshkrimi i sallës etj.
Kjo është një kronikë interesante, pasi është e pasur me informacion, me përshtypje, emocione, të
dhëna, ngjarje etj.
Në këtë mënyrë do të veprohet edhe nga grupet e tjera. Veç elementeve kryesore të tekstit narrativ,
të nënvizohen me shembuj edhe karakteristikat përkatëse.
Ushtrimi 2
Ditari
Kur? - të martën
Kush? - protagonisti kryesor, i cili tregon ngjarjen
Ku? - në burg
Çfarë? - vizituan dajën dhe babanë
Pse? - donin t’i takoni, pasi ishin të sëmurë dhe jetonin në kushtet e vështira të burgut.

K
u
s
h
W
h
o
K
u
r
W
h
e
n
K
u
W
h
e
r
e
W
h
a
t
Ç
f
a
r
ë
P
s
e
W
h
y
Në anglisht
quhen
5 - W
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
102
Letra
Kur? - 14.06. 1937
Ku? - Romë
Kush? - Tefta Tashko i shkruan z Poradeci
Çfarë? - një letër
Pse? - e falënderon për vjershat e bukura.
Ushtrimi 3
Folje në kohë të shkuar të mënyrës dëftore, p.sh.:
U bë, u kry, pat shkuar, pat luftuar, tha, ishte vendosur, u bënë, dha, kontribuoi, kërkoi, ishte,
qëndronin, ndodheshin, mori etj.
>
Detyrë shtëpie
a) Ushtrimi 4, f. 70.
Krahasoni letrën me ditarin, si tekste narrative. Vini re ndryshimet midis tyre. Analizojini duke u
bazuar te tiparet e tekstit narrativ.
b) Shkruani një tekst rrëfyes, zgjidhni sipas dëshirës llojin e tij.
c) Parapërgatni temën “Teknikat e tekstit rrëfyes”.
Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës dhe vlerësohet ora e mësimit.
Tema
Teknikat e
shkrimit të
tekstit rrëfyes
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të tregojë se cilat janë teknikat e shkrimit të tekstit rrëfyes;
•të shkruajë një kronikë, një fletë ditari, duke zbatuar teknikat e tekstit rrëfyes;
•të shkruajë një letër vetjake dhe një zyrtare.
Materialet dhe mjetet mësimore
Teksti “Gjuha shqipe dhe letërsia 10”, tekste rrëfyese të llojeve të ndryshme, shkumësa
me ngjyra, dërrasa e zezë etj.
Teknika dhe metoda mësimore:
•Diagrami i Venit, bashkëbisedim, mendo, puno në dyshe, shkëmbe me të tjerët, punë
në grup.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
- nuk identifikohet marrësi i mesazhit dhe
protagonistët e dorës së dytë
- ka rend kronologjik të ngjarjes
- në fund të ditarit zakonisht nuk identifikohet
shkruesi
- identifikohet që në fillim marrësi i mesazhit
(kujt i adresohet letra)
- njihesh që në fillim me shkaqe e arsye të asaj që
mund të ketë ndodhur më parë
- ngjarjet mund të mos renditen sipas rendit kronologjik
- fund identifikohet dërguesi
- përmbajnë të dhëna të sakta mbi kohën kur ndodh ngjarja
- karakterizohen nga sekuenca përshkruese e vlerësuese për ngjarjet në fjalë
- janë tekste subjektive, ku shprehen mendimet dhe përshtypjet e shkruesit
letra
ditari
Hapi I (diagrami i Venit)
Mësimi nis me diskutimin e detyrës së shtëpisë. Nxënësit me anë të diagramit të Venit, krahasojnë letrën
dhe ditarin, si tekste narrative, dhe kanë nxjerrë të përbashkëtat dhe të veçantat e tyre.
103
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Hapi II (bashkëbisedim)
Mësuesi/ja bashkëbisedon me nxënësit mbi mënyrën se si i kanë ndërtuar ata tekstet e tyre.
P.sh., nëse nxënësit kanë treguar një ndodhi nga jeta e tyre, ata kanë pasur parasysh se lexuesit
(dëgjuesit) mund të jenë shokët e klasës, mësuesi/ja dhe kështu ata kanë pasur mirë parasysh
marrësin. Gjithashtu, duke e njohur mirë marrësin, ata duhet të kujdesen që rrëfimi të ndërtohet
sa më saktë për të përcjellë sa më mirë mesazhin:
a. informacioni të jetë i plotë (kur?, kush?, çfarë?, ku?, pse?), me qëllim që të jetë i kuptueshëm,
b. mënyra e të treguarit (objektive/subjektive) të jetë tërheqëse,
c. të përdoren lloje të ndryshme tekstesh: dialogë, përshkrim etj.
Gjatë bashkëbisedimit mësuesi/ja i liston këta hapa në dërrasë të zezë dhe ndan klasën në tri
grupe të mëdha.
Hapi III (mendo, puno në dyshe, shkëmbe me të tjerët)
Klasa ndahen në grupe. Çdo grup do të shkruajë një kronikë, një letër vetjake dhe një faqe ditari.
Kjo do të thotë që brenda grupit të madh nxënësit ndahen në grupe më të vogla të cilat do të
shkruajnë një ditar, një kronikë, një letër vetjake.
Pasi punojnë në mënyrë të pavarur, nxënësit bashkëpunojnë në dyshe, përzgjedhin punimet më
të mira, diskutojnë brenda grupit për realizimin e çdo elementi të shkrimit rrëfyes, sipas llojit, bëjnë
konsultimet e nevojshme, kontrollojnë nëse i përmbahen të gjitha kërkesave të domosdoshme
dhe prezantojnë punën e tyre para klasës.
Pasi nxënësit ilustrojnë me shembuj këto veçori të përbashkëta dhe të veçanta të këtyre llojeve të
teksteve narrative, mësuesi/ja merr shkas dhe plotëson e rikujton edhe tipare të tjera të tekstit narrativ,
të cilat nxënësit i kanë trajtuar një orë më parë.
Lexohen disa nga tekstet rrëfyese që nxënësit kanë përgatitur në shtëpi.
Informacion plus
- Ç’ do të thotë të rrëfesh?
- Që të flasim për rrëfim duhet të kemi një rrëfyes (dhënës), i cili ka një qëllim, një dëshirë për t’i komunikuar
diçka dikujt, një marrësi, që mund të jetë lexuesi, dëgjuesi, shikuesi dhe kjo në mënyrë të tillë ku të gjithë
përbërësit t’i japin një kuptim të veçantë rrëfimit. Që seria e ngjarjeve të rrëfyera të marrë formën e tregimit
duhet të ketë kontekstin e vet.
Që të realizohet rrëfimi duhet të ekzistojë patjetër një realitet, i cili shfaqet domosdoshmërisht si i shkuar dhe
bëhet i qenësishëm falë aktivitetit rrëfyes.
Rrëfimi përmban në vetvete një përfytyrim të dyfishtë: a) imagjinar, b) realist mbi botën, qenien njerëzore dhe
të vërtetën, kështu, si pasojë, realizon forma të ndryshme narracioni që u përkasin tregimeve realiste dhe atyre
fantastike. Narracioni ndërtohet në bazë të logjikës narrative, e cila ka të bëjë me një hipotezë të ndërtimit të
brendisë së një historie, e cila supozohet e zhveshur nga të gjitha veçoritë semantike (kuptimore) që ekzistojnë
jashtë përvijimit kumtues. Vepruesit (të cilët interpretojnë një sërë rolesh në lidhje me veprimin nga i cili varen),
proceset apo zhvillimi i ngjarjeve (që lidhin vepruesit mes tyre duke orientuar veprimet e tyre), sekuencat (të
cilat shkrijnë proceset dhe vepruesit me qëllimin e fundit narrativ sipas disa parimeve të organizimit), këto
përbëjnë elementet kryesore të organizimit të logjikës narrative.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
104
Ushtrimi 1
Shembull i një kronike.
Në Kampionatin Evropian të Peshëngritjes për të Rinj që po zhvillohet në Durrës
(14 -21 shtator 2009) e që është i 34-ti për meshkuj dhe i 11-ti për femra, marrin
pjesë gjithsej 33 shtete me 197 sportistë, ku midis tyre për herë të parë në një
Evropian merr pjesë edhe Kosova. J anë 31 ekipe, që konkurrojnë për kategorinë
e meshkujve dhe 21 ekipe në kategorinë e femrave. Gjithsej përfaqësohen 130
sportistë meshkuj dhe 67 femra. ...
Shqipëria sërish me një kampion Evrope në peshëngritje për të rinj. Dhe sërish
me shtangistin e talentuar peqinas Daniel Godelli, i cili i dhuroi shtangës shqiptare
dy medalje të arta e një argjendi në peshën 62 kg. Përvoja jo e pakët ndërkombëtare
e Godellit 17-vjeçar ka ndikuar te 5 herë medalisti i artë i Shqipërisë. Në stilin e
shkëputjes talenti më i ri i peshëngritjes shqiptare e nisi me 118 kg, e pas provës së
parë të suksesshme, ngriti shtangën në peshën 121 kg, por fatkeqësisht dështoi
në provën e tretë me 122 kg. Vetëm pesha më e madhe trupore, vetëm 43 gramë
më shumë se moldavi Aleksandër Spac (61.92 kg Godelli, 61.49 Spac) i hoqën
medaljen e artë peshëngritësit tonë, i cili është më i riu në garën e tij (vitlindja 92)
nga 17 pjesëmarrësit, Gjithsesi në krahasim me Evropianin U-17 të Francës, ku
ngriti vetëm 118 kg, rritja është e qartë: 121 kg në Durrës.
Vendin e dytë dhe medaljen e argjendtë e siguroi rusi Pavël Sukhanov me 150
kg. Në dygarësh Godelli ngriti 272 kg duke fituar medaljen e dytë të artë. Pas tij
u renditën në dygarësh rusi Pavël Sukhanov (267 kg, medalje e argjendtë) dhe
moldavi Spac (266 kg, bronz). Godelli ishte edhe më i vogli në peshën 62 kg.
“Nuk është mosha ime, por unë gjithsesi ia dola. Është një arritje e madhe. Dua të
falënderoj familjen time në radhë të parë e trajnerin tim, të cilët më kanë ndihmuar
të ec përpara. Ia arrita qëllimit”, - tha kampioni i ri i Evropës në peshën 62 kg.
Ushtrimi 2
E dashur nënë,
Kam pak ditë që u ktheva nga Shqipëria dhe më duket sikur kam muaj të tërë.
S’do t’i harroj kurrë pushimet e kësaj vere, të cilat për mua filluan natyrshëm më
15 korrik, ditën e fundit të punës. Atë pasdite ndjenja të çuditshme pështjellonin
mendjen dhe zemrën time duke më bindur se isha gati për të ardhur në Shqipëri.
Teksa fillova të përgatisja valixhet në dhomën time, copëza të vogla kujtimesh
vinin nga kohët e largëta të fëmijërisë.
105
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
>
Më kujtohet që një natë përpara se të shkonim në plazh, nuk flinim gjumë. Genta nxirrte nga
arkivi gjithë arsenalin e rrobave të banjës dhe bënte prova para pasqyrës. Ti ngriheshe herët
në mëngjes dhe na përgatisje pitet e shijshme, të cilat lëshonin një aromë ndjellëse, sa ne nuk
prisnim të arrinim në plazh, por i kishim ngrënë gjatë rrugës. Babai që mbante në krahë gjithë
bagazhet e mundshme dhe shpeshherë bëhej nevrik, sepse ishin aq shumë, sa të thoshte,
se ti kishe ngritur gjithë shtëpinë. Unë atëherë, e vogël, s’e kuptoja këtë shprehje dhe shpesh
thosha me vete “E si mund të ngrihet e gjithë shtëpia dhe u marrka me vete në plazh, po ajo
nuk lëviz?!”
Më e bukura ndodhte kur arrinim atje. Pasi zbrisnim me vrap shkallët e qytetit të Himarës,
vendosnim çadrën dhe rendnim në det. Fillimisht na vriteshin këmbët nga gurët e vegjël, por më
vonë mësoheshim dhe nuk përmbaheshim. Edhe pse deti ishte pak i ftohtë, nuk dorëzoheshim,
derisa na nxihej buza dhe na hynin të dridhurat.
Mbaj mend që vitin e parë që ishim bërë me vëlla, ditën e dytë teksa dëgjoja zhurmën e
këndshme të valëve, që përplasej lehtë në këmbët e mia, më zuri syri nga larg te shkëmbi i
vogël përbri detit (siç e quanim ne) motrën time, që më përshëndeste me dorë.
Pas pak ajo u hodh, unë e ndoqa me ankth sa të dilte përsëri sipër uijt.
Kaluan disa sekonda dhe ajo s’po dukej.
U tremba, thirra babain dhe ai i alarmuar u ngrit menjëherë. Kur u kthye, në buzë i përvijohej
buzëqeshja vesh më vesh. Genta ishte tallur me mua!
Sa bukur ishte atëherë, ishim fëmijë dhe pushimet kishin tjetër ngjyrë e aromë, merrnin të
tjera përmasa. Tani përveç kënaqësisë, kujtimet me to kanë njëfarë dhimbjeje që përzihet nga
gjithçka e çdo gjë.

Të puth fort nëna ime e dashur.
Shpesh dua t’ju mbaj mes kujtimeve, se kështu ndihem më e fortë.
Me dashuri nga Bostoni,
Egla
Ushtrimi 3
E diel, më 1 shtator, 2008
I dashur ditar,
Ndihem e lodhur nga gjithë kjo vapë zhuritëse, e cila s’po më lë të marr frymë lirisht. Sot në
mëngjes pata ndjesinë se duhet të shkoja në shkollë. U zgjova me bujë dhe dola në ballkon.
Aroma e shtatorit përcolli tek unë dëshirën për të bërë gjërat rutinë të mëngjesit, të lahesha me
zhurmë, të shihesha me dëshirë në pasqyrë tek bëja pasarelën e mëngjesit, të dëgjoja zërin
e nënës që më thërriste se isha vonë për në shkollë. Ka gjëra që ti i bën përditë dhe s’ua di
kuptimin dhe s’ua njeh rëndësinë. Këtë e kupton vetëm kur ato të mungojnë, ashtu si mua këtë
mëngjes vjeshte.
Herta
Detyrë shtëpie. Parapërgatit temën Gjuha e medies, sillni në klasë materiale të ndryshme
mbi medien dhe gjuhën e saj.
Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës dhe vlerësohet ora e mësimit.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
106

Informacion plus
Mjetet e komunikimit
Mjetet e komunikimit masiv janë:
•Shtypi
•Botimi
Në qoftë se me fjalën media përcaktojmë mjetet nëpërmjet të cilëve ndodhin proceset e
ndërmjetësimeve simbolike në një komunitet të caktuar shfrytëzuesish (të medieve), atëherë
mund të pohojmë që në kohërat e lashtësisë, mjeti (apo vegla) në pronësi të njeriut, i aftë për
t’u shprehur nëpërmjet gjesteve dhe tingujve, ka qenë trupi i tij. Kurse guri me të cilin njeriu i
lashtë vizatonte mbi mure ka qenë “medium” i parë i jashtëm (sepse i brendshëm është trupi
ynë). Në vijim, zakonet e trashëguara gojarisht nga babai tek i birit krijuan fill një mekanizëm
evolutiv që përcaktoi si media kryesore tri mjetet e njoftimit: teksti i shkruar, shëmbëlltyrat,
tingujt.
Historiku
Për disa masmediat e para (siç i kuptojmë sot) janë librat që ekzistojnë prej shumë kohësh.
Megjithatë shpërhapja e masmedieve si fenomen ekzaltues i përket shekullit të njëzetë. Në
këtë periudhë u përhap mendimi që njoftimi duhej të merrej nga përdoruesi në të njëjtën
kohë kur ai ndodhte, d.m.th., të merrej njoftimin brenda një kohe shumë të shkurtër, gati sa
të mos njehsohej koha e vërshimit të mesazhit, drejt receptimit të tij. Pionierë, si: vëllezërit
Lumierë, fotografi Muybridge, të cilët i dhanë hovin e parë mediumit të kinemasë apo italianët
Nikola Tesla, Gulielmo Markoni, kanadezi Rexhinald Fesenden, me kërkimet e tyre mbi valët
elektromagnetike sollën lindjen e kodit mors dhe si përfundim edhe radion e parë më 23
dhjetor 1900, që më pas do ta ndiqte shpikja e televizorit, i cili do të ishte një nga mediumet
më domethënëse dhe ndikuese në shoqëri. Në rrjedhën e shekullit të njëzetë zhvillimi dhe
përhapja e gjerë e masmedieve ndodhi falë progresit shkencor dhe teknologjik. Në fakt mediet,
jo vetëm që janë mjete për qarkullimin e njoftimit, po janë edhe objekte teknologjike, me të
cilët shfrytëzuesi mund të ndërveprojë. Për disa media, siç është televizioni, ndërveprimi nuk
është i mundur. Në këtë lloj komunikimi shfrytëzuesi gjendet pasiv, sepse nuk ka mundësinë
të ndërveprojë me komunikuesin ngaqë njoftimi është njëdrejtimësh. Masmediet historikisht
kanë qenë edhe janë pre e censurës dhe shfrytëzimit për propagandë dhe manipulim të
opinionit të masave, nga regjime dhe diktatura. Shkëmbimi i lirë dhe pa asnjë pengesë i
informacionit është një nga të drejtat themelore: e drejta për të qenë “i informuar” dhe e
drejta “për të informuar”.
Tema
Gjuha e
medies
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të zgjerojë njohuritë për mediet dhe gazetën;
•të tregojë se si është zhvilluar media;
•të identifikojë te një gazetë strukturën e saj grafike;
•të dallojë titullin kryesor, mbititullin dhe nëntitullin;
•të analizojë artikuj të ndryshëm gazetash.
Materialet dhe mjetet mësimore
•Teksti “Gjuha shqipe dhe letërsia 10”, artikuj gazetash, informacion mbi zhvillimi e
medies, materiale mbi strukturën e gazetës, gazeta të shtypit të përditshëm etj.
•Reklama
•Interneti
•Kinemaja
•Radioja
•Televizioni
107
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”

Materiali ndahet në disa pjesë. Grupet e nxënësve do të kenë aq anëtarë sa pjesë ka
shpërndarë mësuesi/ja. Çdo mxënësi i jepet një pjesë informacioni dhe i lihet kohë ta lexojë,
të kuptojë përmbajtjen dhe të jetë në gjendje t’u flasë për të shokëve. Pasi raportojnë të
gjithë anëtarët e grupit, nxënësit punojnë për të renditur në mënyrë të përshtatshme copëzat
që kanë. Ata duhet ta rishikojnë renditjen që kanë bërë, të bëjnë pyetje, diskutime, derisa të
arrijnë në përfundimin se materiali është renditur si duhet.
Mediet dhe demokracia
Nga debatet e shumta, kohët e fundit, është përhapur ideja që në një shoqëri demokratike
duhet të jenë të pranishme mjete të pavarura të informimit, me qëllim që të informojnë
qytetarët mbi të dhëna, të cilat u përkasin qeverive apo ndërmarrjeve dhe institucioneve. Kjo
bëhet, sepse qytetarët, edhe pse kanë të drejtën e votës, pa këtë informim, nuk do të ishin
të aftë të bënin zgjedhjen e duhur, ku të pasqyronin interesat dhe opinionet e tyre të vërteta.
Sipas këtij këndvështrimi, që bazohet te një nga parimet themelore të demokracive liberale,
që është ndarja e pushteteve: ekzekutivit, legjislativit apo gjyqësorit, roli i medieve dhe i
burimeve të informimit për qytetarët do të konsiderohej si pushteti i katërt duke e bërë të
pavarur nga pushtetet e tjera. Kjo nuk është e pamundur, përderisa në një sistem demokratik
mediet përbëjnë një nga pushtetet më ndikuese në politikë dhe në ekonomi.
Interneti dhe mjetet e komunikimit masiv
Problematikat e masmedieve
Në rrjedhën e viteve janë ndërmarrë një mori studimesh për sa u përket zbulimit të efekteve
që shkaktojnë mediet. Ende sot ekspertët ndahen, sipas një përkufizimi të Umberto Ecos,
midis “apokaliptikëve” (për të cilët mediet kanë një aftësi thelbësore që është shkatërruese në
krahasim me socializimin e zakonshëm) dhe “të integruarve” (që konsiderojnë përfundimet
pozitive dhe të kontrollueshme të socializimit ndërmjet medieve).
Duhet, megjithatë, të kujtojmë që mediet për nga struktura e tyre modifikojnë thellësisht
perceptimin e realitetit dhe të kulturës, sipas principit të Marshall Mcluhan ku “medium is the
mesage” (mjeti është mesazhi). Së fundi, meqë një aspekt shumë i rëndësishëm i komunikimit
masiv është prodhimi në seri i mesazheve si “mall” (që shitet), i jepet një rëndësi e madhe
studimit të strategjive nga të cilat prodhohen dhe shpërndahen këto “mallra” veçanërisht
kur qëllimi i këtyre mesazheve (të kodifikuara që mbartin qëllimi me të fshehta nga të cilat
është e vështirë të shpëtosh) është të ndikojnë idetë dhe sjelljet e marrësve që t’i bindin
për qëllimet e tyre. Mund të marrim si shembull atë që ndodh në komunikimin politik dhe të
publicitetit.
Teknika dhe metoda mësimore:
•Bashkëbisedim, dora e fshehtë, punë në çift, punë në grup.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi I (bashkëbisedim, dora e fshehtë)
Mësimi nis me diskutimin e detyrës së shtëpisë.
Më pas vendosen në tabelë foto të një gazete, një televizioni, kompjuteri, telefoni etj.
- Çfarë ju sjellin ndërmend këto foto?
- Cila është e përbashkëta midis tyre?
- A keni ndonjë informacion për historikun dhe funksionin e tyre?
Nxënësit kanë sjellë në klasë informacione të ndryshme mbi medien dhe mjetet e saj.
Mësuesi/ja u kërkon nxënësve të grupohen sipas informacionit që kanë sjellë në klasë.
Grupi I: rendit materialin mbi medien dhe historikun e saj.
Grupi II: rendit materialin mbi gazetën dhe strukturën e saj.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
108
Më pas u ndahen të dyja grupeve shirita letre të shkruara me fragmente të informacionit që përmban
teksti mbi gjuhën e medies, historikun e saj, gazetën dhe pjesët përbërëse të saj.
U kërkohet nxënësve që pjesët e informacioneve që kanë në shiritat e letrave, pasi ta lexojnë atë
individualisht, të bashkëbisedojnë me shokët dhe të përpiqen ta renditin materialin si duhet. Nëse
ndonjëri nga nxënësit ka informacion shtesë për temën, atë ta renditë brenda materialit dhe mund
ta përfshijnë në punën prezantuese të grupit përpara shokëve të grupeve të tjera.
Hapi II (prezantimi i punës në grup)
Nxënësit prezantojnë në tabelë informacionin mbi medien duke u dhënë shokëve shpjegime të
ndryshme lidhur me elemente që janë të panjohura për ta. Ata mund të ilustrojnë me pamje ose
me tabela të shkruara sinjifikative.
Shokët vlerësojnë prezantimin dhe, njëkohësisht, nëse ka paqartësi, kërkojnë ndihmën e mësuesit/es.
Hapi III (praktikë e drejtuar, punë në çift)
Mësuesi/ja përqendron vëmendjen e nxënësve te një gazetë dhe ilustron me shembuj strukturën,
si dhe elementet e saj, si: titullin, mbititullin dhe nëntitullin (paraqet përpara nxënësve një gazetë,
shpjegon strukturën e saj.)
Pas demonstrimit të vet, mësuesi/ja u kërkon nxënësve të vëzhgojnë gazetat që kanë përpara dhe
të përcaktojnë strukturën dhe elementet e saj të veçanta duke i ndihmuar edhe me pyetje:
- Cila është struktura e gazetës?
- Ç’tipare karakteristike gëzon gjuha e përdorur në gazetë?
- Cili është formati i një gazete?
- Cilat janë tri elementet bazë që përbëjnë titullin?
- Çfarë përcakton madhësia e shkronjave të një titulli?
- Cilët artikuj përmban faqja e dytë?
Diskutohet mbi këto çështje.
Hapi IV (punë e pavarur, punë në grup)
Mësuesi/ja e ndan klasën në grupe dhe u kërkon atyre të punojnë me ushtrimet 1, 2, 4.
Shembull përgjigjesh
Ushtrimi 1 - Vendosini një titull artikullit të mëposhtëm.
Titulli:
a. Merr fund epoka e llambave tradicionale;
b. “Eksperimenti i ri” - revolucioni i llambave fluoreshente;
Pas dhënies së shembullit, mësuesi/ja kërkon argumentet përkatëse për vendosjen e titullit.
Titulli i parë është foljor, përqendron vëmendjen te fjala e parë e tekstit, duke e theksuar si
informacionin më të rëndësishëm.
Titulli i dytë është emëror dhe përqendron vëmendjen te ngjarja më e re e rëndësishme.
Ushtrimi 2 - Lexoni artikullin:
Cili është titulli? Ndajeni artikullin në paragrafë dhe përmblidheni secilin në një fjali.
Titulli: Pasoja fatale të ngrohjes globale
Paragrafët
1) Ngrohja globale shkakton mijëra të vdekur çdo ditë.
109
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
>
2) Nga 300 mijë që është shifra e njerëzve që humbasin jetën çdo vit, pritet që të shkojë në 500
mijë brenda vitit 2030.
3) Ngrohja globale shkakton (përhapjen e malaries dhe të diarresë, të cilat shkaktojnë) viktima të
shumta në vendet në zhvillim, (edhe pse ndikimi i këtyre vendeve në ngrohjen globale është fare
i vogël).
Artikulli informon në mënyrë objektive duke u mbështetur në fakte, shifra, dëshmi.
Ushtrimi 4
Analizoni artikujt. Ç’ lloj tekstesh janë?
Mësuesi/ja udhëzon nxënësit për kryerjen e detyrës, duke qenë se kërkesa e saj është një
përmbledhje dhe përsëritje e njohurive të marra në mësimet e kaluara. Tërheq vëmendjen e
nxënësve të marrin në konsideratë elementet përbërëse të teksti për të përcaktuar llojin e tij. (Lloji
i informacionit që përcjell, renditja e argumenteve, objektiviteti a subjektiviteti, gjuha e përdorur,
struktura e tij në paragrafë ose jo.)
Shembull përgjigjeje.
Artikulli i parë është një tekst përshkrues-bindës. Nis me një sugjerim duke përshkruar të gjitha
veçoritë karakteristike të ekspozimit në diell. I drejtohet një grupi të caktuar marrësish “të gjithë
njerëzit që vuajnë nga artriti”. Informacioni është formal. Karakterizohet nga përshkrimi objektiv
gërshetuar me elemente subjektiviteti.
Artikulli i dytë është informues-paraqitës. Tekst shkencor i tipit analitik. Karakterizohet nga gjuhë
teknike, paraqit informacionin sipas një rendi logjik e kronologjik, paraqitje objektive, sintaksë e
thjeshtë.
Diskutime mbi ushtrimet dhe përgjigjet e tyre. Mësuesi/ja kërkon përgjigje të argumentuara.
Detyrë shtëpie.
a) Ushtrimi 3
Vendosni tituj tek artikujt e mëposhtëm duke pasur parasysh përmbajtjen e tyre.
a) Pavël, lamtumirë J uventusit. Pavël lë J uventusin, por jo futbollin
b) Qeveria franceze, deklaratë e rezervuar, për rrëzimin e avionit.
Vazhdojnë kërkimet për avionin e zhdukur në oqean.
Dominique Bussereau: “Të tregohemi të kujdesshëm, kemi detyrime ndaj familjarëve të pasagjerëve”.
b) Mësuesi/ja ndan klasën në grupe dhe u kërkon të ndërtojnë spot:
1) të një fushate për ndërgjegjësimin mjedisor (problemi i zjarreve në pyje, organizimi i një itinerari
turistik që të reklamojë vendin ku jeton duke vënë në dukje vlerat e mjedisit shqiptar);
2) ku të paraqiten projektet që do të shërbejnë për të përmirësuar apo për të zgjidhur problemet
mjedisore të komunitetit;
3) mbi rrugën që bëjnë mbetjet urbane nga shtëpia jote deri në destinacion (nga shoqëria që merret
me këtë punë);
4) të një fushate ndërgjegjësimi për përdorimin e biçikletës.
Nxënësit do të mbështeten për realizimin e detyrës në informacionin e tekstit dhe në përvojat e tyre
vetjake. Do të ishte e pëlqyeshme që nxënësit të përdornin edhe materiale figurative, si: tabela, foto,
pamje të siguruara me video-projektor etj.
Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës dhe vlerësohet ora e mësimit.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
110
Hapi I (bashkëbisedim, diagrami i Venit)
Nxënësve u është kërkuar të ideojnë spote publicitare për një fushatë ndërgjegjësimi mjedisor, si: mbi
përdorimin e biçikletës; mbi trajtimin e mbetjeve urbane.
Përpara se të fillojnë nga puna për realizimin e spotit, mësuesi/ja kërkon të zbulojë njohuritë që kanë
nxënësit për reklamën dhe spotin publicitar.
- Cila është rëndësia e reklamës dhe spotit publicitar në realitetin e sotëm?
- Ç’efekt kanë ato mbi publikun?
- Si mund të ndërtohen ato?
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Tema
Publiciteti,
reklama
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të flasë për rëndësinë e publicitetit në jetën e përditshme;
•të përgatisë një spot për ndërgjegjësimin mjedisor;
•të mbledhë informacion për mbetjet urbane;
•të përgatisë një spot mbi një fushatë ndërgjegjësimi, që lidhet me përdorimin e biçikletës.
Materialet dhe mjetet mësimore
• Teksti “Gjuha shqipe dhe letërsia 10”, materiale të ndryshme, të cilat shërbejnë
për të realizuar reklama, foto, video-projektor, tabela të ndryshme, tabakë letre dhe
shkumësa me ngjyra etj.
Teknika dhe metoda mësimore:
•Bashkëbisedim, diagrami i Venit, lojë me role, paneli/ grupi i ekspertëve, punë në grup.
Reklama ose publiciteti, siç quhet sot, është një formë komunikimi ndërmjet dikujt që ka nevojë të
shesë një mall, të ofrojë një shërbim, të bëjë të njohur një veprimtari shoqërore, kulturore e artistike a të
një partie a personazhi dhe blerësit, shikuesit a mbështetësit, të cilët kanë interes për to, zakonisht, duke i
paraqitur të zmadhuara e të zbukuruara cilësitë e vlerat e tyre të vërteta.
Kjo është formë komunikimi me pagesë. Kanalet që shërbejnë për të realizuar komunikimin janë mjetet
e komunikimit, si: shtypi (gazetat, revistat, fletëpalosjet etj.), televizioni, radioja, interneti, afishimet (spotet
publicitare) telefoni, posta etj.
Teksti publicistik ka “gjuhën e vet” që është pamore dhe verbale, pra, ai përbëhet nga figura dhe fjalët.
Në një spot televiziv (film shumë i shkurtër që përbëhet nga figura, muzika dhe fjalët) “gjuha” është edhe
zanore, sepse bë pjesë edhe zëri, toni, muzika.
...Reklama ka lindur bashkë me revolucionin industrial, me ekonominë e tregut dhe për më tepër në
shoqërinë e bollëkut, e cila ia bën të mundur konsumatorit të zgjedhë ndërmjet një shumice prodhimesh; ...
ajo zhvillohet në përpjesëtim të drejtë me rritjen e prodhimit dhe të nivelit të jetesës... Në planin psikologjik,
ajo nënkupton një truall shoqëror, ku risia përbën një vlerë themelore. I përjeton me shpejtësi përtëritjet
teknologjike dhe shfaqjen e prodhimeve dhe shërbimeve të reja. Edhe kur nuk ka, duhen shpikur, qoftë
edhe duke i paraqitur si të reja vetëm nga ana e jashtme...
... Një rëndësi të veçantë te reklama ka fjalori gjithnjë e më i lulëzuar, duke shfrytëzuar burime nga trajta
sintaksore të papërdorura, nga filozofia e komunikimit, nga mjetet e komunikimit masiv, nga informatika.
... Publiku pa e munduar veten lejon ta joshin me fjalë të reja: parullat e reklamës, këto numëratore, na
argëtojnë, na bëjnë për vete, shpesh na prishin mendjen. Atëherë ato që kanë më shumë sukses, ku e
gjejnë këtë fuqi joshëse...? J anë burimet gjuhësore, ku mbështeten reklamuesit, që ngjallin vëmendjen,
dëshirën, mbajtjen mend, ... siç janë rregullsitë formale: përsëritja e tingujve, fjalët me dy kuptime, efektet
e drejtpeshimit, simetritë ose ndërprerjet, përpunimi i shprehjeve idiomatike... Po për të mbajtur mend
parullën, herë-herë në reklamë vëmë re edhe shkelje të normës ose përdorimin e formave të reja...
Komunikimi, botimi i shtëpisë botuese “Logosa”, f. 232, 233
111
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
>
Pas sqarimeve të nevojshme, nxënësit e kanë më të qartë qëllimin e tyre. Mësuesi/ja u lë kohë të
rishikojnë materialin e përgatitur.
Nxënësit prezantojnë punën e bërë të shoqëruar me shpjegimet përkatëse.
1) Spoti i një fushate për ndërgjegjësimin mjedisor (problemi i zjarreve në pyje);
2) Spot që të reklamojë një vend turistik.
3) Spoti ku paraqiten projektet që do të shërbejnë për të përmirësuar apo për të zgjidhur
problemet urbane të komunitetit;
4) Spoti mbi transportimin e mbetjeve urbane të qytetit nga vendi i grumbullimit deri në
destinacion nga shoqëria që merret me këtë punë.
5) Spoti për fushatën e ndërgjegjësimit të përdorimit të biçikletës.
Hapi III (prezantimi)
Prezantimi i nxënësve do të vlerësohet nga paneli i ekspertëve (të cilët janë nxënësit e klasës)
duke pasur parasysh realizimin e të gjithë komponentëve përbërës të reklamës dhe qëllimin e
krijimit të saj.
Detyrë shtëpie
a) Gjeni dhe sillni në klasë spote të ndryshme publicitare. Dalloni disa nga elementet përbërëse të tyre.
b) Sillni në klasë tekste me qëllime të ndryshme të shkruari: tekste që kanë për qëllim të informojnë, të
shprehin emocione, të japin urdhra, udhëzime, të sugjerojnë, të mbështetin pikëpamje, të të bindin.
c) Parapërgatitni temën Strategjitë e të folurit.
Në fund të orës së mësimit mësuesi/ja vlerëson nxënësit duke u kujdesur të motivojë ata për
kontributin e dhënë dhe vlerat e treguara duke vënë në dukje aspeket pozitive të punës së tyre.
Shënim. Temat “Gjuha e medies dhe gazeta”, si dhe “Publiciteti dhe reklama” mund të jepen si tema të
projekteve të ndryshme.
Më poshtë është paraqitur një skicë-ide projekti, mbi të cilën secili mund të punojë dhe ta rishkruajë në përputhje
me tematikën. Koha që parashikohet në projekt është sugjeruese. Në fund të projektit jepet një material me
informacion mbi vendet turistike në Shkodër, i cili është orientues.
Grupi i ekspertëve që bazohet në punën në grup, është shumë i gjerë
dhe siguron mundësinë për çdo nxënës të marrë pjesë në mënyrë
aktive. Grupet e ekspertëve përfshijnë këto teknika: panelin, debatin,
simpoziumin, tavolinën e rrumbullakët dhe jurinë.
Hapi II (paneli, grupi i ekspertëve)
- informon nëpërmjet lajmit
- lexuesi reflekton për lajmet e dhëna
- jep gjykime opinione etj.
- bëhet pjesëmarrës në jetën kolektive
- ndërgjegjësim
- Mjete të komunikimit masiv
- shikuesi / dëgjuesi reagon
- televizion /gazetë /radio
gazeta
reklama
- Përdoret:
për biznes, për fushata ndërgjegjësimi
realizohet në letër dhe në mediat audio-vizive
- shfaqet në vende të ndryshme
Nxënësit kanë shfrytëzuar materialin teorik, që mësuesi/ja ua ka dhënë për ta përpunuar në shtëpi, duke e
marrë si bazë për përgatitjen e spoteve publicitare të kërkuara.
Diskutojnë rreth të përbashkëtave dhe të veçantave që ka gazeta me spotet publicitare.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
112
Titulli: Frekuentoni zonat e bukura turistike të Shkodrës
Synimi: Të krijojnë një spot publicitar duke integruar njohuri nga lënda e letërsisë, historisë,
gjeografisë, qytetarisë dhe arteve.

Qëllimi: •Të aktivizohen nxënësit për të bërë një projekt.
•Të mësojnë të menaxhojnë një veprimtari.
•Të menaxhojnë buxhetin e një veprimtarie.
Objektivat e projektit: çdo nxënës të arrijë:
•Të përdorë teknikat për të krijuar një spot publicitar.
•Të grumbullojë materiale me karakter gjeografik, historik, kulturor, shoqëror, artistik për
zonën e Shkodrës (ose një zonë tjetër).
•Të studiojë dhe të veçojë atë informacion që është i domosdoshëm për një spot publicitar.
•Të sigurojë pamje interesante nga kjo trevë që lidhen me turizmin.
•Të zgjedhë imazhet që do të përdorë në spot.
•Të ideojë nga ana figurative spotin.
•Të shkruajë një tekst të shkurtër, që do të shoqërojë spotin.
•Të dizenjojë spotin.
Përshkrimi i punës: Nxënësit e një klase ndahen në grupe pune dhe çdo grup do të ketë një detyrë
të caktuar, në përputhje me realizmin e secilit prej objektivave të projektit. Grupet e
punës do të përbëhen nga ekspertë të letërsisë, historisë, gjeografisë, arteve etj.
1. Grupi i gjeografisë: Zonat turistike të rrethit të Shkodrës, shtrirja gjeografike, pozicioni,
largësia nga qendra, popullsia etj.
2. Grupi i historianëve: Vendet historike me interes për turistët, të dhëna për çdo vend.
3. Grupi i sociologjisë: J eta shoqërore:
a. organizimi i jetës,
b. zhvillimi i ekonomisë,
c. probleme të ndryshme shoqërore,
ç. zakonet, traditat, kultura
4. Grupi i letërsisë dhe i arteve: J eta letrare-artistike.
5. Grupi i ideimit të spotit: Nxënës që kanë talent:
a. në letërsi - krijimi i tekstit;
b. në pikturë - krijimi i imazhit;
c. në muzikë - zgjedhja e muzikës që do të shoqërojë spotin.
6. Grupi i dizajnit: Përzgjidhen nxënës që kanë mundësi për të realizuar faqosjen e spotit në
kompjuter ose që kërkojnë realizimin e saj në një studio grafike.
Plani i veprimtarive:
113
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Kohëzgjatja e projektit: 1 muaj
1-10 Tetor - hartohet dhe miratohet projekti, si dhe ndahen detyrat për çdo grup. Çdo grup zgjedh
përgjegjësin që do të drejtojë dhe do të ndjekë realizimin e detyrës nga çdo anëtar dhe detajon planin e vet.

Përcaktohet dita ceremoniale e promovimit të projektit dhe hartohet një plan masash për të ndjekur të
gjithë hapat që duhen.
10-20 tetor - Secili grup do të punojë sipas detyrës së caktuar.
20 tetor - Konsultë me grupet e punës.
Grupi drejtues i punës informohet nga kryetari i çdo grupi për materialet që kanë
grumbulluar, për pengesat që kanë hasur dhe jep detyra për të ardhmen.
25 tetor - grupet prezantojnë punën e bërë para grupit drejtues. Marrin
vlerësimet paraprake.
25-30 tetor - tri grupet (5,6, 7) përgatitin spotin përfundimtar.
Ndërkohë grupet e tjera përgatiten për prezantimin përfundimtar. Ata mund të sjellin informacione
sipas fushës marrë nga interneti, vizatime, ese, vlerësime të tyre, harta, pamje filmike, foto, vizatime, ese,
materiale origjinale të shkruara.
5 nëntor – Dita e promovimit të projektit.
Kjo ditë merr vlera festive. Ftohen nxënës nga klasat e tjera, mësues,
prindër, nga komuniteti.
Kjo ceremoni do të organizohet sipas programit, ku mund të jenë përfshirë:
1. Ekspozitë me punime të nxënësve
2. Konferencë shkencore ku grupet do të paraqitin punimet e tyre
3. Paraqitja e spotit
Buxheti:
Për zhvillimin me sukses të këtij projekti kërkohet një buxhet, prandaj që në fillim llogariten nevojat
dhe se si do të përballohen ato. Edhe puna dhe kontributi i nxënësve llogaritet në buxhet si vlerë. Për
këtë:
- çdo grup përcakton veprimtaritë që do të bëjë dhe llogarit koston për shpenzimet që kërkon çdo
veprimtari,
- llogariten shpenzimet për letër, bojë, fotokopjime, për internetin, për dizajnin, muzikën etj.
- llogariten pagesa, si p.sh., e dizajnit, nëse ata nuk mbulohen nga burimet e brendshme etj.
Prezantimi i projektit
Materialet që do të përdoren:
Për prezantimin e punimeve duhet të sigurohet baza materiale, si: video-projektor, DVD, CD me
muzikë.
Vlerësime të pjesëmarrësve dhe ndarja e çmimeve.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
114
Një udhëtim turistik nëpër zonën e Shkodrës
Një udhëtim i mrekullueshëm në plazhet shkodrane ku pushuesit i ofrohet liqeni dhe deti. Rëra e rrallë me jod
kuron sëmundjet, ndërsa fauna dhe flora e pasur e bëjnë edhe më karakteristike këtë zonë të Shqipërisë. Sigurisht,
mos harroni tavën e krapit. Pozicioni gjeografik i Shkodrës, bukuritë e madhështitë e natyrës së saj janë resurse
të mëdha turistike dhe një vend çlodhjeje e pushimi për turistët shqiptarë e të huaj. Prania e lumenjve Drin,
Buna e Kir në qytet, e liqenit të Shkodrës, e detit Adriatik në Velipojë, dhe e pikave turistike të Razmës, Thethit,
Bogës e Vermoshit, e bën këtë rajon një thesar turistik. Në Shkodër ndodhen plazhet e Velipojës, Shirokës,
Zogajt, si dhe mjaft plazhe të tjera të vogla pranë lumenjve Drin e Bunë. Po kështu janë në funksion dhe pikat
pushuese malore të Thethit e Razmës, ndërsa mundësi të shumta paraqesin dhe ato të Bogës e Vermoshit.
Velipoja
Plazhi i Velipojës është pa dyshim plazhi më i preferuar i Veriut, jo vetëm për banorët e Shkodrës, por dhe
të shumë qyteteve të tjera. Ai ndodhet 30 km larg qytetit të Shkodrës dhe rruga që të shpie aty është e
rikonstruktuar. Ky plazh është hapur në fillim të viteve 70, ndërsa pas vitit 1991 vërshuan rreth 900 ndërtime
pa leje. Nga këto 550 funksionojnë si hotele dhe apartamente të dhëna me qira për pushuesit. Nga qendra
e komunës e deri në plazh janë rreth 100 lokale. Plazhi i Velipojës ka një vijë bregdetare për shfrytëzim
14.5 km. Rëra karakteristike njihet për përmbajtje të lartë jodi dhe veti kuruese. Në zonë gërshetohen
harmonishëm deti, lumi, plazhi, laguna, pylli e mali. Ndër të veçantat e Velipojës mund të përmendet
rezervati i gjuetisë, rreth 700 ha të mbushur me rosa, kryekuqë, turtuj, fazanë por edhe lepuj e derra të egër.
Liqeni i Shkodrës
Liqeni i Shkodrës është një tjetër mundësi për pushuesit shqiptarë e të huaj. Pasuritë e tij lidhen me praninë e plazheve
të Shirokës e të Zogajt si dhe faunës e florës së pasur. Në liqen ekzistojnë rreth 700 lloje mikroalgash dhe 250 lloje
algash. Nga bimët ujore me gjethe që dalin mbi ujë dhe gjethe notuese, janë kallamishtja, xunkthi, zambakët e ujit
të bardhë dhe të verdhë, shavari etj. Liqeni i Shkodrës është i pasur në faunë dhe mund të gjesh rreth 250 lloje
shpendësh. Madje rreth 70% e llojeve të shpendëve të Shqipërisë ndodhen në liqenin e Shkodrës. Këtu nuk mungojnë
as peshqit e shumtë (45 lloje) ku sigurisht mbreti i liqenit është krapi. Është e kotë të shkosh në liqenin e Shkodrës dhe
të mos provosh një tavë krapi ose krap në tjegull. Dy specialitetet e zonës janë të njohura në të gjithë Shqipërinë.
Plazhi i Zogajt
Vetëm 12 km larg qendrës së qytetit të Shkodrës gjendet plazhi i Zogaj. Relievi i ulët kodrinor, prania e mjaft
gjireve të vogla shkëmbore, plazhet me zhavorr e gjelbërim, klima e ndikuar nga prania e liqenit dhe e malit,
e bëjnë Zogajn një plazh të pëlqyeshëm për të gjitha kategoritë e pushuesve. Deri në vitet `90 kjo ka qenë
një zonë kufitare dhe “mollë e ndaluar” për të gjithë pushuesit. Tashmë kushdo mund të vizitojë plazhin dhe
gjiret e tij të virgjëra. Në dispozicion të pushuesve janë shtëpitë e banorëve, banesa tipike kryesisht me dy
kate, me shkallë të gurta dhe oborre të rrethuara. Banorët e zonës kanë profesion kryesor peshkimin dhe
këtë ua afrojnë dhe pushuesve që kanë dëshirë të zënë peshk. Gratë janë të njohura për punimin e qilimave.
Pushuesve u afrohen dhe shumëllojshmëri perimesh e frutash të freskëta të zonës, si dhe nënprodukte të tyre, si:
thanaku, pistili, pekmezi, të cilat janë tradicionale dhe origjinale. Gatimi karakteristik i zonës është tava e krapit.
Plazhi i Shirokës
Plazhi i Shirokës është shfrytëzuar që para viteve `90, ku qytetarët shkodranë dyndeshin aty çdo ditë duke përfituar
nga fakti që ai ndodhej fare pranë qytetit.
Sot në Shirokë ka mjaft lokale luksoze dhe cilësore, pasi kjo pikë pranë liqenit frekuentohet gjatë gjithë vitit nga
turistë ditorë vendës dhe të huaj.
Rrjolli
Një tjetër vend i mrekullueshëm në plazhin e Velipojës është dhe Rrjolli, ende i panjohur dhe i pashfrytëzuar
plotësisht, pasi ndodhet në krahun tjetër të plazhit dhe rruga për atje kalon nëpër një urë vetëm për këmbësorë,
nga Viluni. Ai ka një vijë bregdetare rreth 4 km, me gjerësi rëre 200 m dhe shtrihet në një zone me pyll
shkurresh, duna të vogla rëre dhe pranë ka malin që bie thikë në det. Për të shkuar në këtë plazh të veçantë
kalohet një urë vetëm për këmbësorë në lagunën e Vilunit.
115
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Thethi, kurora e diamantit e Alpeve shqiptare
Në Alpet shqiptare, 70 km larg nga qyteti i Shkodrës, i mbrojtur nga tri malet Radohimë, Shenik, Paplukë, me
lartësi mbi 2500 m, shtrihet lugina e lartë e Thethit. Kjo është pa dyshim një nga zonat më të veçanta të Alpeve
shqiptare, 750 deri 950 metra mbi nivelin e detit me një sipërfaqe prej 2630 hektarësh. Malet madhështore,
pyjet e ahut, livadhet, burimet e ftohta, si dhe potencialet e veçanta që ka Thethi si zonë malore turistike dhe
klimaterike, të vlerësuara për bukuritë natyrore, ofrojnë mundësi të mëdha për ushtrimin e turizmit në të gjitha
stinët e vitit. Befasia dhe bukuria, që të ofron kjo zonë, fillon që me praninë e pyjeve të dendura, ku, përveç atyre
të ahut, nuk mungojnë edhe pyjet e tjera të larmishme me pishën e zezë, panjën, frashrin etj. ... Që nga viti 1968
e në vazhdim Thethi funksionon si qendër turistike. ... Në vitin 1976, Thethi shpallet “Park Kombëtar”.
Bukuritë e papërsëritshme të këtij fshati malor në zemër të Alpeve Shqiptare, e bëjnë Thethin që të zërë një vend
të rëndësishëm në natyrën e turizmin shqiptar. Duke u nisur nga veçoritë e tij dhe nga vendndodhja pranë kufirit,
Parku i Thethit është propozuar që të jetë pjesë e një parku ndërballkanik të quajtur Parku i Paqes. Ky projekt
përfshin territore edhe nga Kosova dhe Mali i Zi...
Në Theth, banorët me ndihmën financiare dhe të GTZ kanë përshtatur banesat e tyre për pushuesit që çdo vit
shtohen. Atyre u afrohen hoteleri, dhoma me kushte të përshtatshme dhe gatime tradicionale. Çmimet në Theth
variojnë nga 10 deri 30 euro për person.
Thethi rrethohet nga male të larta dhe qafa mahnitëse që fshehin në brendësinë e tyre ballafaqime të panumërta
me alpinistë, pedologë, botanistë, gjeografë dhe shumë dashamirës të alpeve, te të cilët kjo zonë lë mbresa
të pashlyeshme. Fshatrat e kësaj zone shtrihen në të dyja anët e lumit nga Okoli deri në Grunas, ku spikasin
shtëpitë karakteristike që të gërshetuara me sfondin alpin, të shfaqen si peizazhe të papërsëritshme e të rralla.

Udhëtim nga kanioni i Grunasit tek Ujëvara e Thethit
Resurset natyrore të kësaj zone janë të lidhura së bashku edhe me trashëgiminë kulturore dhe historike të
banorëve vendës, duke formuar, kështu, bazat më të rëndësishme për zhvillimin e turizmit. Kushdo që do të
vizitojë zonën, do të përballet me mrekullinë e kanionit të Grunasit, rreth dy km i gjatë, 40 deri 60 metra i
thellë dhe vetëm dy deri në tre metra i gjerë. Përveç kanionit, në Theth gjenden një numër i konsiderueshëm
shpellash, por ato që kanë tërhequr vëmendjen e shumë alpinistëve, speleologëve, gjeografëve etj., janë Shpella
e Harapit dhe Bira e Rrathëve. E veçanta e këtyre shpellave janë liqenet nëntokësore, galeritë, sifonet etj.
Madje këto veçori janë bërë shkak i shumë legjendave të krijuara nga banorët e zonës. Një bukuri natyrore,
të veçantë, të bjeshkëve të veriut, shpalos në këtë zonë, Ujëvara e Thethit me 25 metra lartësi. Së bashku
me cirqet përreth dhe Mullirin e Blojës, formojnë një nga vendet më interesante për t’u vizituar. Por jo më
pak tërheqës është edhe vendburimi i lumit të Shalës në Okol, burimet e të cilit nxjerrin 2.5 deri në 3 metra
kub ujë, që vë në punë një hidrocentral të vogël. Thethi është park zoologjik natyror, pasi ka një hapësirë të
admirueshme, e cila i ofron kushte të mira jetese disa llojeve të ndryshme të kafshëve të egra, si: ariu, dhia e
egër, derri i egër, kaprolli, dhelpra, ujku, lepuri, pa anashkaluar rrëqebullin e zardafin. Në zonë nuk mungojnë as
shpendët e rrallë ku çdo pushues mund të shikojë lehtësisht shqiponjën, skifterin, por edhe gjelin e pulën e egër.
Razma - aty ku ndihesh turist 365 ditë të vitit
Në një largësi 41 km nga Shkodra dhe 900 metra mbi nivelin e detit, rrëzë malit të Veleçikut ndodhet pika turistike
e Razmës. Rreth viteve `20 të shekullit të kaluar kjo zonë u shfrytëzua nga barinjtë për stane verore dhe më pas,
me rritjen e standardit të jetës, tregtarët shkodranë ndërtuan shtëpitë e tyre verore. Këto banesa funksionuan
deri në vitet 44-46, kur më pas ato u shtetëzuan dhe u shfrytëzuan si shtëpi pushimi për punëtorët. Këtë traditë
e ruajti deri në vitet 1991-`92, kur më pas shtëpitë i morën ish-pronarët. Razma konsiderohet si një nga vendet
më të bukura dhe me klimën më të shëndetshme të Alpeve. Në mes të pishave, lëndinave, kullotave alpine, e
peizazheve malore ka mjaft banesa të tipit alpin. Ndryshe nga zonat e tjera turistike alpine, Razma, frekuentohet
dendur në të gjitha stinët e vitit, veçanërisht në dimër. Dëbora që mbulon lëndinat është mjaft joshëse për
rrëshqitjet me ski. Hotelet në këtë zonë kanë nga 4 deri 12 dhoma dhe çmim 1500 lekë të reja nata. Rruga prej 41
km nga Shkodra në Razmë është e shtruar plotësisht dhe gjithkush mund të shkojë shumë lehtë. Zona turistike
e saj shtrihet në një pllajë karstike,që paraqet kontraste befasuese në reliev, duke ofruar kushte mjaft tërheqëse
për zhvillimin e turizmit.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
116
Hapi I (diskutim)
Mësimi nis me diskutimin e detyrës së shtëpisë. Pasi dëgjojnë zgjidhjen e detyrës së shtëpisë të
njëri-tjetrit, mësuesi/ja udhëzon nxënësit të shprehin opinione rreth detyrës duke u përqendruar në
veçoritë e secilit.
Hapi II (bashkëbisedim, praktikë e drejtuar, harta e konceptit)
Kalon në një aspekt tjetër të mësimit duke u drejtuar këto pyetje nxënësve:
- Çfarë bënë shokët tuaj për të prezantuar detyrën e tyre? (Folën.)
- Cili ishte qëllimi i të folurit të tyre? (Folën për të informuar.)
- Cila ishte gjendja juaj emocionale, kur i dëgjonit ata? (E qetë, pa emocione, në ankth.)
Mësuesi/ja vazhdon dialogun me të njëjtin nxënës dhe i drejton një pyetje të tillë:
- Cili ishte qëllimi i të folurit tuaj pak më parë? (Përgjigja e nxënësit mund të jetë: - Fola për të
shprehur emocionet.)
Mësuesi/ja u drejtohet përsëri nxënësve.
- Çfarë bëri mësuesi/ja, pasi dëgjoi detyrën e nxënësve? (udhëzoi, miratoi, bëri vërejtje, ndërhyri etj.)
- Cili ishte qëllimi i të folurit të saj? (Përgjigje të mundshme të nxënësve: - Mësuesi/ja foli për të
udhëzuar, për të miratuar, për të korrigjuar etj.)
- Çfarë bënë shokët e klasës, pasi dëgjuan detyrën e shokëve? (Folën.)
- Cili ishte qëllimi i të folurit të tyre? Folën për të shprehur dhe mbështetur pikëpamjet e tyre, për
të bindur etj.)
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Tema
Strategjitë
e të folurit
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të zbatojë strategjitë e të folurit;
•të dallojë qëllimet e ndryshme të procesit të të folurit;
•të përdorë teknikat e një të foluri efikas;
•të identifikojë elementet e komunikimit të teksteve të ndryshme gojore;
•të parashtrojë argumentet e tij në një debat mbi temën e caktuar.
Materialet dhe mjetet mësimore
•Teksti “Gjuha shqipe dhe letërsia 10”, tekste të llojeve të ndryshme, materiale me
argumente të ndryshme për të organizuar një debat etj.
Teknika dhe metoda mësimore:
•Diskutim, bashkëbisedim, punë në grup, lexim hap pas hapi, paneli, rrjeti i diskutimit,
grupi i ekspertëve.
Pas kësaj bisede mësuesi/ja së bashku me nxënësit ndërton hartën e konceptit.
të informon të bind
Të folurit
shpreh e mbështet opinionet
jep urdhra shpreh ndjenja/pikëpamje
117
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Teksti: leksion
Argumenti: Naim Frashëri
Dërguesi: profesori i universitetit
Qëllimi: të japë informacion për veprimtarinë letrare
Marrësi: studentët
Niveli i shprehjes: i lartë (libror)
Hapi II (rrjeti i diskutimit)
Mësuesi/ja shtron pyetjen:
PO A jemi ne folës të mirë? J O
Nxënësit ndahen në dy grupe sipas përgjigjes pro dhe kundër që i japin pyetjes, duke sjellë edhe
argumentet përkatëse.
Përfundimi:
Folës i mirë është ai që:
- thotë gjërat e duhura dhe në mënyrën më të mirë për t’u kuptuar nga të tjerët;
- zgjedh momentin e duhur për t’i thënë në përputhje me qëllimin e të folurit;
- kontrollon emocionet e veta, ankthin, frikën, pasigurinë etj.;
- zgjon dhe mban të ngritur interesin e dëgjuesit a dëgjuesve nëpërmjet nivelit shprehës;
- përmbush qëllimin e vet e të dëgjuesit.
Hapi III (punë individuale në grupe të vogla)
Ndahet klasa në grupe të vogla me nga 2-3 nxënës dhe secilit i jepet të punojë një nga ushtrimet
(nga 1-10). Në situatat e dhëna vihet theksi te katër elementet e domosdoshme të të folurit: folësi
(dërguesi); dëgjuesi (marrësi), qëllimi, niveli i shprehjes, të cilat përcaktohen nga lloji i tekstit që
duam të komunikojmë, nga vendi dhe koha kur flasim.
Lidhur me nivelin e shprehjes nxënësit duhet të kujtojnë llojet e ligjërimeve: libror, bisedor, i
shkujdesur.
Përgjigjet e ushtrimeve të dhëna mund të jenë:
Teksti: një bisedë miqësore
Argumenti: kampionati i futbollit
Dërguesi: mësuesi i fizkulturës
Qëllimi: të shprehë opinion
Marrësi: nxënësit e klasës së dhjetë
Niveli i shprehjes: i mesëm (bisedor)
Teksti: rrëfyes
Argumenti: një situatë e çuditshme që ke përjetuar
Dërguesi: ti
Qëllimi: të tregosh përvojën/ përjetimet
Marrësi: miku yt
Niveli i shprehjes: i ulët (i shkujdesur)
Teksti: udhëzime
Argumenti: si përdoret celulari
Dërguesi: firma prodhuese e celularit
Qëllimi: të udhëzojë
Marrësi: blerësit
Niveli i shprehjes: i lartë
Teksti: teksti i një kënge
Argumenti: fundi i një dashurie
Dërguesi: autori i këngës
Qëllimi: të transmetojë emocione
Marrësi: dëgjuesit/ publiku
Niveli i shprehjes: i lartë
Teksti: debat
Argumenti: studimet e larta në Shqipëri apo
jashtë saj?
Dërguesi: maturantët
Qëllimi: të bindë
Marrësi: nxënësit e shkollave të mesme
Niveli i shprehjes: mesëm (bisedor)
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
118
>
Hapi IV (lexim hap pas hapi)
Në këtë hap më shumë se debati që do të zhvillohet kanë rëndësi të dallohen rregullat që
duhen mbajtur parasysh para, gjatë dhe pas debatit. Prandaj me anë të leximit hap pas hapi
dallohen rregullat, të cilat shkruhen në tabelë ose në tabakë të mëdhenj letre.
Hapi V (paneli, debati, grupi i ekspertëve, anketim)
Mësuesi/ja e ndan klasën në dy grupe, përzgjidhet nga klasa një moderator dhe u kërkon
nxënësve të organizojnë një debat rreth çështjes: - Si ndihemi kur pyetemi në mësim?
U lihet pak kohë që të dyja panelet të përzgjedhin argumentet dhe qëndrimin ndaj çështjes.
Secili pjesëmarrës në debat: si drejtuesi, pjesëmarrësit, ashtu dhe grupi vlerësues i debatit, i
zgjedhur nga klasa, duhet të mbajnë parasysh rregullat e debatit.
Pas debatit nxirren përfundime duke vlerësuar aspekte të ndryshme të pjesëmarrësve.
Lihen të lirë nxënësit të shprehin opinionet e tyre duke i mbështetur ato në argumente.
Në ndihmë të grupit vlerësues vjen edhe tabela për mënyrën si është realizuar debati.
Ndërhyrja Gjendja shpirtërore Mënyra e të folurit Argumentet që sillen
1
2
3
4
Për ta bërë sa më real dhe objektiv vlerësimin përdoret dhe regjistrimi.
Në fund të orës zgjidhet nga klasa folësi më i mirë duke pasur parasysh cilësitë e tij. Për këtë mund
të përdoret edhe anketimi. Nxënësve u shpërndahet një fletë ankete me pyetjet e mëposhtme:
- Cili prej nxënësve diti të kontrollojë emocionet? ................................................
- Cili prej nxënësve gjeti momentin e duhur për të folur?............................................
- Cili prej nxënësve “kapi” interesin e të gjithë klasës? ............................................
- Cili prej nxënësve u kuptua më mirë kur foli? ............................................
- Cili prej nxënësve ia arriti qëllimit dhe përmbushi atë që prisnin dëgjuesit? ..........................
Detyrë shtëpie: Parapërgatit temën Strategjitë e të dëgjuarit.
Mësuesi/ja vlerëson nxënësit për vlerat që treguan, bën vlerësimin e orës së mësimit.
119
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Teknika dhe metoda mësimore:
•Harta e konceptit, dëgjim i drejtuar, rrjeti i diskutimit, bashkëbisedim, punë e pavarur
individuale, konkurs.
Hapi I (harta e konceptit)
Mësimi nis me plotësimin e hartës së konceptit: folës i mirë.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Tema
Strategjitë
e të dëgjuarit
(ora I)
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të dallojë teknikat e një të dëgjuari efikas;
•të zbatojë strategjitë e të dëgjuarit;
•të plotësojë testin që vlerëson aftësinë e tij të të dëgjuarit.
Materialet dhe mjetet mësimore
•Teksti “Gjuha shqipe dhe letërsia 10”, tekste të llojeve të ndryshme për dëgjim etj.

Fosili
Unë nuk e mbaj mend vdekjen time. Ajo duhet të ketë ndodhur para njëqind vjetësh. Apo
para pesëdhjetë vjetësh? Apo unë vdiqa kur u ula të shkruaj, domethënë para një sekonde?
Nuk e di. Dhe unë nuk mbaj mend vdekjen time, kur kam mbajtur mend vdekjen e stërgjyshit
të nënës dhe tërë vdekjet që kishin ndodhur në fisin tonë. Të gjithë i ngatërronin datat dhe
vinin tek unë për të pyetur për vdekjen e burrit, gruas, fëmijëve. Unë u përgjigjesha në çast
dhe, për t’i qetësuar, u tregoja si kishte qenë moti kur i kishin varrosur. Kisha përcjellë në
varr breza të tërë që shtriheshin deri në dy shekuj e gjysmë. Tani që nuk mbaj mend kur kam
vdekur për veten time, me duket sikur të gjithë kanë vdekur o para njëqind vjetësh, o para
pesëdhjetë vjetësh, o në çastin kur unë u ula të shkruaj. Ajo që më shtyn të mendoj se të
gjithë vdiqën kur u ula të shkruaj është se të gjithë më duken sikur u varrosën nën të njëjtin
muzg me shi, si është muzgu përtej dritares, ku kam afruar tryezën për të shkruar. Unë e di
që kjo nuk është aspak e vërtetë, sepse katragjyshi im nuk mund të vdiste në një ditë me mua
apo unë të vdisja në një ditë me të, po ja që kam harruar gjithçka. Dhe me siguri jam i vetmi
njeri që nuk mban mend vdekjen e vet. Po të isha gjallë, do mërzitesha dhe, ndoshta do qaja,
po jam i vdekur dhe një i vdekur as nuk mërzitet dot dhe as nuk qan dot. Një i vdekur është
si unë, ai nuk mban mend asgjë.
(Marrë nga vëllimi me tregime “Ulërima e heshtur” Nasi Lera)
të thuash gjërat
e duhura
FOLËS I MIRË
të zgjedhësh
momentin kur i
thua gjërat
të mbash të
ngritur interesin e
dëgjuesit
të përmbushësh
interesin e
dëgjuesve të përmbushësh
qëllimin tënd
të kontrollosh
emocionet,
ndienjat
të kuptohesh
nga të tjerët
Hapi II (dëgjim i drejtuar, rrjeti i diskutimit, harta e konceptit)
Më pas nxënësit dëgjojnë një tekst (lexon mësuesi/ja a një nxënës/e ose e dëgjojnë në magnetofon).
Ndërkohë që lexohet teksti, mësuesi/ja vëzhgon me kujdes qëndrimin e nxënësve dhe në fund pyet.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
120
- A e dëgjuat me vëmendje fragmentin? Pse?
- Për çfarë bëhej fjalë në fragment?
- Cilat fjalë të tekstit dëgjuat më shpesh? Sa herë?
- A mund të riprodhoni pjesë nga teksti?
Mësuesi/ja pasi dëgjon opinionet e nxënësve, shtron pyetjen:
PO A ishit ju dëgjues të mirë? J O
Përfundimi: .................................................................................
Me të dhënat që dalin në përfundim të diskutimit, ndërtohet harta konceptit.
- Si mendoni kush është një dëgjues i mirë?
- Cilat janë karakteristikat e një dëgjuesi të mirë?
dëgjon në mënyrë
të qëllimshme
DËGJUES I MIRË
dëgjon duke analizuar,
seleksionuar e
përvetësuar
dëgjon në heshtje
është i
vëmendshëm dhe i
përqendruar
mban mend atë që
dëgjon, në përputhje
me qëlllimin e të
dëgjuarit
dallon informacionin
objektiv nga ai
subjektiv
është aktiv,
kërkon sqarime
për atë që dëgjon
kupton atë që dëgjon
i kushton vëmendje
maksimale asaj që
dëgjon
Hapi II (bashkëbisedim)
Mësuesi/ja rilexon tekstin dhe tashmë mat aftësitë dëgjuese të nxënësve duke iu kërkuar:
+ të riprodhojnë pjesë të caktuara të tekstit;
+ të shpjegojnë një term të përmendur në të njëjtën mënyrë si në tekst;
+ të shpjegojnë dukuritë që janë të përdorura në tekst dhe të gjejnë lidhjet midis tyre;
+ të dallojnë informacionin objektiv nga ai subjektiv;
+ të zbulojnë qëllimin e dërguesit dhe interesin që u zgjoi atyre si dëgjues (qëllimi).
Nxënësit dëgjojnë përgjigjet e shokëve dhe vlerësojnë përgjigjet e tyre, duke pasur parasysh
hartën e konceptit.
Hapi III (punë e pavarur individuale)
Nxënësit punojnë ushtrimin 1 mbi mënyrën e të dëgjuarit dhe diskutojnë në dyshe përgjigjet që
kanë dhënë.
Argumentet që jepen ilustrohen me shembuj.
Hapi IV (punë e pavarur individuale)
Nxënësit plotësojnë kërkesat e testit A di të dëgjosh? për të bërë vlerësimin e gjithsecilit si dëgjues
i mirë. Pasi bëjnë shënimet përkatëse në pyetësor, shkëmbejnë fletën me shokun a shoqen e
121
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
>
bankës, i cili vendos pikët dhe bën vlerësimin. Në fund bëhet klasifikimi i të gjithë pjesëmarrësve në
dëgjues shumë të mirë, të mirë dhe me probleme në dëgjim.
Hapi V (konkurs)
Në fund mund të organizohet një konkurs rreth të dëgjuarit. Nxënësit të ndarë në grupe japin
përgjigje rreth pyetjeve.
Mund të përdoren tekste të ndryshme, si më poshtë:
Specialistët e shëndetit publik theksojnë se masat e marra për gripin e derrit, lejojnë hapjen
e shkollave. Ndërkohë që mjekët e familjes paralajmërojnë prindërit të vaksinojnë fëmijët e të
moshuarit me vaksinën kundër gripit me rastin e afrimit të stinës së vjeshtës. Gripi është një
sëmundje ngjitëse, e cila vjen nga viruset. Ai shkakton te njeriu temperaturë të lartë, dhimbje trupi,
skuqje të lehta fyti, dobësi, rrjedhje lotësh nga sytë e sekrecione nga hundët, kollë etj. Rastet e
rënda të gripit të derrit mjekohen me tamiflu.
Specialistët konstatojnë se në Shqipëri gripi nuk është shfaqur ende në format e tij agresive, gjë
që pritet të ndodhë me afrimin e stinës së ftohtë.
Në lajmet e gazetave të përditshme u bë e ditur se kryeministri argjentinas ishte sëmurur me
gripin e derrit, pasi kishte marrë pjesë në një sesion shkencor.
Organizata Botërore e Shëndetësisë deklaron se rreziku i pandemisë kaloi, por gjithsesi duhet
pasur kujdes, pasi virusi mund të fitojë mutacion dhe atëherë bëhet më i rrezikshëm.
Në vitin 1918 u përhap kudo në botë gripi spanjoll. Bota kaloi në kufijtë e pandemisë gjatë periudhës
së gripit spanjoll. Një numër i konsiderueshëm personash rreth 2.64 milionë humbën jetën.
J uria do të bëjë vlerësimin duke u nisur nga harta e konceptit, të dhënat e ushtrimit 1 dhe testit.
- Sa herë dëgjuat fjalën grip?
- Në ç’pjesë të tekstit flitet për një grip tjetër?
- Për cilin grip bëhej fjalë?
- Në cilin vit u përhap gripi spanjoll?
- Cili kryeministër ishte i sëmurë me gripin e dërrit?
- Sa persona humbën jetën nga gripi spanjoll?
- Çfarë shkakton gripi te njeriu?
- Cila ishte deklarata e OBSH-së?
- Me se mjekohet gripi i derrit?
- Çfarë konstatuan specialistët rreth gripit të derrit në Shqipëri?
Detyrë shtëpie.
Sillni në klasë shënime nga dëgjimi i rubrikave të lajmeve në radio dhe televizion.
Ndiqni në emisionet televizive një dokumentar historik dhe përpiquni të mbani shënim informacionet
që do të dëgjoni.
Mësuesi/ja vlerëson nxënësit për vlerat që treguan, bën vlerësimin e orës së mësimit.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
122

ZHVILLIMI I MËSIMIT
Tema
Strategjitë
e të dëgjuarit
(ora II)
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të identifikojë lloje tekstesh të parapara për t’u dëgjuar;
•të dallojë detajet në një tekst që dëgjon.
Materialet dhe mjetet mësimore
•Teksti “Gjuha shqipe dhe letërsia 10”, tekste të llojeve të ndryshme për dëgjim CD etj.
Teknika dhe metoda mësimore
•Rrjeti i diskutimit, punë individuale në grupe, praktikë e pavarur.
Një borë e çuditshme që bie së prapthi
Ka rënë borë
Ka rënë borë,
çuditërisht është e bardhë sikur ne
ishim të lirë,
ka mbuluar pemët që s’kanë bërë asnjë krim
dhe supet e të burgosurve
që mbajnë krimet e të tjerëve.
Ç’borë e bukur! Dhe telat me gjemba befas i zbuti,
I shkëlqeu, sikur të ishin ornamente.
J ashtë qytetet qeshin.
Qytetet lozin
Dhe statujat do t’kenë zbritur nga piedestalet
Dhe qëllojnë me topa bore. Statujat,
Në qoftë se s’kanë vrarë të tjerët
për t’u ngritur lart.
Ç’mrekulli! Ç’do gjë është bërë më e butë, më njerëzore,
Vetëm njerëzit kanë ashpërsinë e shtetit
Që bora s’ka ç’t’i bëjë. Po dhe shteti
S’e ndalon dot këtë frymëzim bardhësie, fluid
që vjen nga qiejt
e kështu do të jetë gjithmonë.
Pavarësisht se tek unë ka rënë borë e zezë
Së prapthi, ka dalë nga koka
Si muzg i dërrmuar
Funebër.... (Visar Zhiti)
Hapi I (rrjeti i diskutimit)
Mësuesi/ja nis mësimin me diskutimin e detyrës së shtëpisë. Diskutohet mbi shënimet e mbajtura
duke dëgjuar edicionet e lajmeve në radio dhe televizion.
Mësuesi/ja përqendron vëmendjen te procesi i të dëgjuarit dhe u drejton nxënësve pyetjen:
- A ka momente të veçanta kur ju e ndieni veten dëgjues të mirë?
Nxënësit japin opinionet individuale, në fund arrijnë në përfundimin:
Para se të dëgjosh një tekst është e nevojshme të qartësosh qëllimin e dëgjimit,
të përgatitesh për atë që do të dëgjosh.
Po
J o
123
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
>
Hapi II (punë individuale në grupe)
Ndahen nxënësit në dy grupe dhe secilit i jepen ushtrimet e faqes 86. Nxënësit punojnë të pavarur
duke plotësuar tabelat mbi qëllimin që ka marrësi për të dëgjuar tekste të llojeve të ndryshme.
Diskutojnë opinionet dhe i mbështesin ato në argumente.
Përgjigjet e mundshme
1.
2.
Emisioni Cili dëshiron ta dëgjojë Qëllimi i të dëgjuarit
Moti sot dhe nesër Udhëtarët, marinarët, turistët, pushuesit
Të informohet për kushtet e motit në bazë
të të cilit duhet të përgatitet për...
Nga njëra ndeshje në tjetrën Tifozët Të informohen mbi rezultatet e ndeshjeve
Pentagram fëmijëror Fëmijët, prindërit Të informohen rreth muzikës për fëmijë
Një këngë për ty Dashamirësit e muzikës Të dëgjojnë këngët e parapëlqyera
Teatri në mikrofon Adhuruesit e teatrit Te shijojnë lojën e artistëve
Mesazhe zemre Të rinjtë Të argëtohen me informacione të ndryshme
Alternativat e ndryshme diskutohen me të gjithë nxënësit duke bërë të mundur dhënien e
argumenteve.
Hapi III (praktikë e udhëhequr, punë në grup)
U kërkohet nxënësve të plotësojnë tekstin, duke zgjedhur tri nga fjalët e dhëna, atë që kanë dëgjuar
gjatë leximit, duke u përpjekur të kujtojnë fjalët.
Secili nga nxënësit llogarit vetë rezultatin. E krahason atë me të shokëve përreth dhe në fund plotësohet
skema e rezultateve të klasës.
(Nga poezia mund të hiqen fjalë ose vargje, të cilat nxënësit duhet t’i plotësojnë për të ndërtuar sërish
poezinë.)
Nga 14 fjalët e dhëna numri i nxënësve që ka gjetur:
Fjalë 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14
Nxënës
Nxirret përfundimi në lidhje me cilësinë e dëgjuesve.
Hapi IV (praktikë e pavarur, punë në grupe)
Nxënësit diskutojnë rreth përgjigjeve.
Detyrë shtëpie.
a) Ndahet klasa në katër grupe dhe secili grup i jepet një nga ushtrimet e f. 88.
b) Parapërgatitje për temën Strategjitë e të shkruarit.
Mësuesi/ja vlerëson nxënësit për vlerat që treguan, bën vlerësimin e orës së mësimit.
Teksti për t’u dëgjuar Qëllimi i të dëgjuarit
1. Një leksion historie Për të marrë informacion e për të fituar njohuri.
2. Një kurs mbi përdorimin e kompjuterit Për të marrë njohuri praktike.
3. Një përrallë Për të marrë kënaqësi.
4. Një udhëpërshkrim Për të shuar kureshtjen.
5. Radiokronika e një ndeshjeje futbolli Për t’u njohur me rezultatin.
6. Një konferencë mbi energjinë diellore Për t’u njohur me të rejat e fundit të shkencës.
7. Horoskopi Për të ditur se çfarë parashikohet të ndodhë.
8. Një debat mbi SIDA-n Për të zbuluar shkaqet e përhapjes dhe rreziqet.
9. Emisioni i lajmeve në televizion i orës 22:30 Për t’u njohur me lajmet e fundit.
10. Një debat televiziv Për të mësuar opinionet e pjesëmarrësve.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
124
Hapi I (diskutim)
Nxënësve u është kërkuar të mbajnë shënime nga një orë mësimi dhe nga një emision në radio.
Diskutohet mbi shënimet që kanë mbajtur nxënësit dhe bëhet klasifikimi i tyre si dëgjues të mirë.
Ushtrim interesant është realizimi i ushtrimit 2, ku një grup ndërton tekste në bazë të shënimeve të
grupit tjetër. Diskutohet mbi mënyrën si janë ndërtuar tekstet dhe vështirësitë që hasën nxënësit
gjatë këtij procesi. Cilat janë të metat, ku e kanë burimin.
Hapi II (bashkëbisedim, harta e konceptit)
Mësuesi/ja merr shkas nga diskutimet që lindën në mënyrën e mbajtjes së shënimeve dhe kalon në
një çështje tjetër, e cila ka të bëjë me teknikat e të shkruarit. Shtrohen pyetjet:
- Çfarë duhet të kesh parasysh për të qenë një shkrues i mirë?
- Çdo të thotë të jesh një shkrues i mirë?
Të dish të shkruash një tekst të vërtetë.
Mësuesi/ja shfrytëzon njohuritë e nxënësve të marra në mësimet e mëparshme dhe pyet:
- Ç’kuptoni ju me tekst të vërtetë?
Nxënësit listojnë cilësitë e një teksti:
- i saktë; - i plotë;
- i rregullt; - koherent;
- që i korrespondon qëllimit për të cilin shkruhet;
- që është në të njëjtën linjë me situatën komunikuese.
Mësuesi/ja shtron një tjetër çështje për diskutim:
- Cila është përvoja juaj në shkrimin e një teksti?
- Cili quhet një shkrues i mirë?
Plotësohet harta e konceptit.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Tema
Strategjitë
e të shkruarit
(Ora I)
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të dallojë teknikat e një shkrimi efikas;
•të zbatojë strategjitë e procesit të të shkruarit;
•të shkruajë përmbledhje tekstesh.
Materialet dhe mjetet mësimore
•Teksti “Gjuha shqipe dhe letërsia 10”, tekste të llojeve të ndryshme për të bërë një
përmbledhje etj.
Teknika dhe metoda mësimore
• Diskutim, bashkëbisedim, harta e konceptit, praktikë e drejtuar, lexim i drejtuar,
vështrim krahasues, praktikë e pavarur.
SHKRUES I MIRË
projekton
përpunon
kontrollon,
korrigjon,
përmirëson
qartëson qëllimin e shkrimit
strukturon përmbajtjen
hyrje zhvillim mbyllje
siguron informacionin e nevojshëm
lexon e korrigjon draftin e parë
dallon informacionin kryesor nga dytësori
në bazë të temës hedh disa ide
rendit logjikisht dhe kronologjikisht të dhënat
përdor regjistrin e përshtatshëm
rilexon tekstin e shkruar
fshin pjesët e panevojshme
125
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Hapi III (bashkëbisedim, praktikë e drejtuar)
Mësuesi/ja e përqendron vëmendjen në teknikën e hartimit të përmbledhjes.
Rikujtohen njohuritë e nxënësve për përmbledhjen me anë të pyetjes:
- Ç’kuptoni me përmbledhje? Variant i shkurtuar i tekstit.
Nga çdo tekst i shkruar ose i folur mund të krijohet një tekst i ri ku të jepen shkurtimisht
informacionet e tekstit të dhënë.
e lirë e përcaktuar
përmbledhja
reduktimi është përpjesëtimor e ekuilibruar

Mësues/ja u shpërndan nxënësve një tekst dhe kërkon prej tyre të mbajnë parasysh disa rregulla
që do t’i ndihmojnë për të realizuar përmbledhjen.
+ Ta lexojnë tri herë në mënyrë të njëpasnjëshme:
Leximi i parë kuptimi i përgjithshëm dhe përcaktimi i temës.
Leximi i dytë evidentimi i informacioneve kryesore.
Leximi i tretë realizimi i përmbledhjes.
U kërkohet nxënësve të kenë kujdes në përcaktimin e llojit të tekstit. (Përmbledhja realizohet sipas
veçorive të llojit të tekstit).
Te një tekst argumentues, ku i referohesh faktit,
problemit ose tezës mbahet parasysh:
+ Për kë e çfarë flitet për të?
+ Ku dhe kur ka ndodhur fakti, problemi?
+ Si ka ndodhur?
+ Përse ka ndodhur?
Nga “Autobiografia”Fan Noli Kryeministër i Shqipërisë
(fragment)
(kur, ku, kush?) Më 20 prill, 1924, Avni Rustemi, deputet i opozitës, u vra nga një vrasës i paguar në pikë të
ditës në Tiranë. Meqë Avni Rustemi ishte shumë i popullarizuar, vrasja e tij shkaktoi një revolucion kundër regjimit
të Ahmet Zogut.
(Kush?) Fan Nolin e lutën miqtë e tij që të bashkohej me kryengritësit. Këta të fundit përfaqësonin fshatarët
e Shqipërisë, të cilët ishin ngritur kundër pronarëve feudalë të tokave. Ishte padyshim një luftë e popullit kundër
tiranëve. Prapë, (çfarë?) Fan Noli shqyrtoi çështjen, siç e kishin mësuar i ati dhe i ungji në Ibrik-Tepe.
Çfarë do të bënte Napoloni në këtë rast? Natyrisht, ai do të bashkohej me popullin kundër çifligarëve feudalë.
Nuk kishte aspak dyshim. Fundi i fundit, ai veproi kështu në të gjitha fushatat e tij, duke përmbysur mbretër e
baronë.
Çfarë do të bënte Skënderbeu në këtë rast? Natyrisht, ai do të bashkohej me popullin kundër tiranëve. Tek e
fundit, ai e kishte bërë këtë gjë gjithë jetën, derisa ethet vdekjeprurëse e penguan t’i hipte kalit.
Po J ezui si do t’ia bënte? Natyrisht ai nuk do të luftonte. Ai nuk ishte gjeneral. Por, pa dyshim, do të mbante
anën e të skamurit dhe të shtypurit, siç kishte bërë gjithmonë. Ai do ta ndihmonte popullin të çlirohej me forcën e
armëve që konsideronte më të fuqishme se shpata, nëpërmjet dashurisë, shërbimit dhe sakrificës.
Prapë vota ishte e njëzëshme. Kështu Fan Noli u bashkua me kryengritësit dhe i udhëhoqi në fitore. Më 10
qershor 1924 kryengritësit pushtuan Tiranën dhe detyruan Zogun të ikte në J ugosllavi.
Pas këtij revolucioni Fan Noli u emërua kryeministër, më 17 qershor 1924 dhe më vonë ushtrues regjent i
Shqipërisë për disa muaj. Kabineti i tij përbëhej nga këta ministra: Fan Noli, kryeministër; Sulejman Delvina,
Te një tekst rrëfyes:
+ Cilat janë veprimet?
+ Cilave personazhe iu referohen?
+ Në cilën hapësirë e kohë?
+ Cila është ideja që përcillet?
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
126
Ministër i Punëve të J ashtme; Rexhep Shala, Ministër i Brendshëm; Luigj Gurakuqi Ministër i Financave; Kasem
Qafëzezi, Ministër i Mbrojtjes etj.
Fan Noli qëndroi në pushtet deri më 24 dhjetor, 1924. Gjatë regjimit të tij ai shpalli reformën agrare në Shqipëri,
e cila deri atëherë ishte sunduar dhe poseduar nga disa çifligarë. Ishte një punë e natyrshme për një të diplomuar
në Harvard (pse?), që të sillte demokracinë në vendin e vet.
Pas leximit të parë nxënësit përcaktojnë llojin e tekstit – rrëfyes; e rilexojnë dhe dy herë të tjera: e
ndajnë në pjesë duke dalluar informacionet kryesore duke nënvizuar me ngjyra këto pjesë; bëjnë një
përmbledhje të shkurtër korrekte dhe të shkurtër.
Hapi IV (lexim i drejtuar, vështrim krahasues)
U kërkohet nxënësve të bëjnë krahasimin e esesë Ç’është dita e verës me përmbledhjen e saj.
TEZA: Ç’është dita e verës? - Është dita në të cilën stërgjyshërit tanë të hershëm festonin për
perënditë e luleve (përmblidhet njëkohësisht dhe problemi që trajton).
Kur dhe kush? Kur ndodh? - Kur afrohet vera, zemra e njeriut shkarkohet nga një barrë.
Përse ndodh ky fakt? – në këtë gëzim gjyshërit tanë iu falshi perëndive.
Çfarë ndodh? - besnikët paganizmit ...
Sipas kohës që është dispozicion mund të përdoret edhe teksti më poshtë.
Teksti rrëfyes
(kur?) Në mëngjes mbërriti (kush?) një korrier nga kancelaria e princit, (çfarë?) i cili solli një
zarf për Stresin. Në zarf ishte një shënim ku thuhej se princi kishte marrë njoftim mbi ngjarjen
e 11 tetorit porosia e tij ishte të bëhej ç’ishte e mundur për t’u sqaruar sa më parë gjithçka, në
mënyrë që, siç shkruante vetë Stresi, të mos krijoheshin turbullira dhe keqkuptime në popull.
Kancelaria kërkonte që Stresi ta njoftonte atë menjëherë sapo çështja të quhej e zgjidhur.

- Cilat janë veprimet? Mbërriti një korrier, solli një zarf, princi kishte marrë njoftim mbi ngjarjen e
11 tetorit, të bëhej ç’ishte e mundur për t’u sqaruar sa më parë gjithçka.
- Cilave personazhe u referohen? Stresit, princit.
- Në cilën hapësirë, në cilën kohë? Në mëngjes.
Hapi IV (diskutim)
Pas këtyre hapave mësuesi/ja përqendron vëmendjen në teknikat e përmbledhjes, të cilat kanë
të bëjnë me:
+ eliminimin e përshkrimeve dhe shembujve,
+ transformimin e ligjëratës së drejtë në të zhdrejtë,
+ paraqitjen e vepruesve në vetën e tretë,
+ njehsimin e formave foljore,
+ eliminimin e elementeve të parëndësishme për tekstin.
Nxënësit ushtrohen nën drejtimin e mësuesit/es në ushtrimet 1. 2.
Shembull përgjigjeje
1.
Me atë qëndrim nuk arritën të fitonin zemrat e dashamirësve.
Kishte vendosur të mos merrte pjesë në takim, sepse i trembej përballjes me të.
(Në dollap ishin vendosur vazo me karamele, biskota, çokollata, bonbone.)
127
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
>
2.
Ai nuk shpresonte për falje te pjesa e Mëshirës së krijesave të gjalla. Po në Ditën e Gjykimit, Zoti do ta
falte. Ai nuk mendonte se duke bërë publike dosjen e R.G po shpërdoronte të fshehtat e tij, e nuk vinte
në kundërshtim me porosinë hyjnore. Ishte i sigurt se do të vinte në kundërshtim me krijesat e gjalla, nga
të cilat nuk shpresonte falje. Kjo ishte arsyeja e kësaj shtojce të panevojshme. Kështu që zbriti nga qielli
në tokë, në pikën e nisjes.
R.G u kthye tek ai nga mesi i prillit. Sa u hap dera dhe pa R.G., donte t’i thoshte se duhej të gjente
zgjidhje tjetër, po nuk i tha asgjë. Nga pamja dhe buzëqeshja që iu end R.G-së në fytyrë, i tregoi që ia
kishte lexuar mendimet. Pastaj i tha se s’do të rrinte gjatë, sepse qëndrimi aty do të ishte torturë.
Hapi V (praktikë e pavarur)
Mësuesi/ja ndan klasën në grupe, të cilat punojnë ushtrimet 3, 4, 5. Në fund u vihet përmbledhjeve
nga një titull. Diskutohen përgjigjet dhe praktikat që u ndoqën për të bërë përmbledhjet.
Shënim. Në fund të çdo ushtrimi është vendi ku do të shkruhet përmbajtja. Kjo do të orientojë
nxënësit për vendin që do të zërë përmbledhja.
Detyrë shtëpie. Nëse koha nuk mjafton, u lihet detyrë nxënësve t’i përfundojnë përmbledhjet në
shtëpi.
Parapërgatitje: parafraza dhe skeda e një teksti.
Mësuesi/ja vlerëson nxënësit për vlerat që treguan, bën vlerësimin e orës së mësimit.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Tema
Strategjitë
e të shkruarit
(ora II)
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të shkruajë parafrazimin e një poezie;
•të plotësojë skeda të ndryshme.
Materialet dhe mjetet mësimore
•Teksti “Gjuha shqipe dhe letërsia 10”, poezi të ndryshme për të bërë parafraza,
informacione të ndryshme për të bërë skedën e një libri, filmi etj.
Teknika dhe metoda mësimore
•Diskutim, bashkëbisedim, shkrim i lirë punë në grup, punë në çift, INSERT, pyetje-
-përgjigje harta e konceptit, skeda e filmit.
Hapi I (diskutim)
Mësuesi/ja e nis mësimin me diskutimin e detyrës së shtëpisë. Nxënësve u është kërkuar të
përmbledhin tekstin e ushtrimit në një përmbledhje rreth 200 fjalë dhe t’i vendosin një titull.
Diskutohen teknikat e përdorura për të realizuar përmbledhjen dhe argumentimi për vendosjen e
titullit, duke i evidentuar në punimet e tyre. (Në këtë mënyrë përsëriten njohuritë e marra.)
Hapi II (bashkëbisedim, shkrim i lirë)
Kalohet te pjesa tjetër e detyrës, ku nxënësit lexojnë lloje të ndryshme tekstesh poetike, që kanë
sjellë në klasë dhe diskutojnë nëse u pëlqejnë nxënësve dhe cili element i tyre bie në sy.
Nxënësit mund të shprehin opinione të ndryshme, si: ka ndienjë, rrëfejnë në mënyrë të veçantë, të
ngjallin emocion etj.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
128
Drejtohet pyetja:
- Si do ta tregonit ju përmbajtjen e poezisë me fjalët tuaja?
U sugjerohet nxënësve ta provojnë. Në fillim ky veprim mund të bëhet gojarisht, pastaj punojnë
edhe me shkrim. (5 minuta për të krijuar një ide do të ishte më se e mjaftueshme.)
Dëgjohen punimet e nxënësve, vlerësohen / motivohen për punën e bërë, por njëkohësisht
diskutohen edhe vështirësitë që hasën nxënësit dhe të metat, nëse ka.
J epet përkufizimi i parafrazës: riformulim i një teksti letrar me fjalë më të thjeshta quhet parafrazë.
Pyeten nxënësit nëse e kanë hasur më parë termin. Përgjigjet e nxënësve mund të jenë:
- Njohin praktikën e punës, por ndoshta jo termin. (Në klasat pararendëse ata kanë shkruar në
prozë përmbajtjen e poezisë.)
U sugjerohet nxënësve të lexojnë shembullin e dhënë në libër, për të krijuar një ide më të saktë
rreth parafrazës.
Hapi III (punë në çift)
Për të zbërthyer teknikën e parafrazës, mësuesi/ja mund të praktikojë së bashku me nxënësit
hartimin e një parafraze për një tekst poetik të zgjedhur prej tij/saj. Është mirë që dyshet të kenë
nga një kopje të tekstit poetik mbi tavolinë, sepse bashkëpunimi në dyshe mund të jetë i frytshëm,
duke shkëmbyer me njëri-tjetrin përvojat individuale.
Udhëzohen nxënësit për organizimin e punës hap pas hapi:
+ transformoni në prozë strukturën në vargje të poezisë,
+ ndani tekstin në fjali (njësi sintaksore) në bazë të shenjave të pikësimit,
+ organizojeni tekstin (bazuar në sintaksën e shqipes: të ketë kryefjalë, kallëzues, kundrinorë),
+ përfshini, nëse është e mundur, edhe shprehjet që mungojnë (eliptiket),
+ zëvendësoni fjalët dhe shprehjet e vështira me sinonime,
+ ruani metaforat dhe metonimitë,
+ ruani vetën dhe kohën e foljeve të zgjedhura nga autori,
+ zëvendësoni ligjëratën e drejtë me atë të zhdrejtë,
+ mos shtoni reflektime dhe komente për tekstin.
Arnaut Osmani
Ky trim mbi trima probatin me Mujon, ka ndejt me orët e maleve, ka marrë Mujon e Halilin me shokë:
Mbasi ini aq azgana, eni me mue, se në Zadër due me shkue.
U ka prie e natën i ka ra Zadrës.
Krajli deri nade ka qitë shum asqer, tridhet agët i ka xanun rob.
Arnauti kish kenë vetun në nji anë.
Kur ka ndie se rob e kanë xanë Mujon me tridhetë agallarë, i ka hypë bedovisë, e ka msy, në kullë të krajlit
yrysht desht me hij.
Shka po ushton gjama e bedovisë!
Krajli at gjam po e ndi, i thot asqerit: - Shpërndaju n’shpij, se po vjen Arnaut Osmani, qi s’e pret as tagani,
as konopi s’e mban për hava, atij s’ka kush – o shka me i ba.
Kur u avit arnaut Osmani, kërkend s’ndeshi e vojt te zidani, ku ishin ndrymë agët e J utbinës.
E thej derën e gjet tridhetë agë të lidhun.
U avit e zgilli agëte u thotë: po me mue breh, si ju vini, qi u merr pushka e u pret shpata?
Mbasi juve u mban konopi, ktu u diftue kush asht ma i zoti! ... etj.
(Shkëputur nga Cikli i Kreshnikëve, Epika Legjendare, vëll. I, Kënga e Arnaut Osmanit, f. 382)
129
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Pas këtij procesi mësuesi/ja pyet nxënësit:
- Çfarë vini re në tekstin që sapo krijuat?
Përgjigjet do të jenë nga më të ndryshmet:
I thjeshtë për t’u mbajtur mend, i kuptueshëm, tani e kuptova më mirë tekstin etj.
- Çfarë ndryshuat nga teksti origjinal dhe çfarë nuk ruajtët të paprekur?
Mësuesi/ja thekson se parafraza është e rëndësishme për të verifikuar kuptimin e pjesës, për
t’u përballur me tekste me një shkallë vështirësie të lartë, për të rishkruar në një gjuhë më të
kuptueshme dhe për ta mbajtur mend më lehtë e më mirë.
Hapi IV (INSERT, pyetje-përgjigje, harta e konceptit)
Mësuesi/ja u kërkon nxënësve të lexojnë tekstin për 3-4 minuta dhe të mbajnë shënime lidhur me
informacionin e njohur, të panjohur ose atë që e dinë ndryshe a duan ta mësojnë.
Pasi nxënësit kanë përfunduar leximin, do të plotësohet harta e konceptit, duke bashkëbiseduar me ta:
- Ç’është skeda? - Cilat janë të dhënat kryesore të një skede?
- Pse përdoret? - Ku qëndron rëndësia e skedës?
Hapi V (skeda e filmit)
Nxënësit shohin një shembull skede (mund të shfrytëzohet informacioni i tekstit mbi skedën e një
libri, filmi dhe modelin e sugjeruar më poshtë.)
2-
Trimi mbi trima arnaut Osmani, vëllamë me Mujin, i cili kishte ndenjur me orët e maleve, u ka thënë Mujit dhe
Halilit me shokë, të shkonin me të në Zadër, meqenëse ishin trima azganë.
Të prirë prej tij, natën sulmuan Zadrën. Deri në mëngjes, krajli që kishte vënë shumë asqerë, i zuri rob të
tridhjetë agallarët. Arnauti kishte qenë vetëm në anën tjetër.
Kur e kuptoi se Muji me tridhjetë agallarët është zunë rob, i hipi kalit dhe me vrull sulmoi kullën e krajlit.
Sa fort ushtoi anembanë hingëllima e kalit!
Kur krajli e dëgjoi oshtimën, u thotë asqerëve të shpërndaheshin, sepse po vinte Arnaut Osmani që s’e prekte
jatagani, dhe as litari s’e mban të lidhur në hava, atij s’ka kush –o shka me i ba. (s’mund t’i bënte gjë askush).
Arnaut Osmani u afrua te kulla, po s’ndeshi askënd e atëherë shkoi te burgu, ku ishin mbyllur agallarët e J udbinës.
E theu derën dhe gjeti tridhjetë agallarë të lidhur. U afrua, i zgjidhi dhe u tha se si ishte e mundur që të shkonin me
të, kur i zinte plumbi, i priste shpata dhe i lidhte litari (binin rob). Kjo tregoi se kush ishte më i zoti...
- Çfarë është e nevojshme në hartimin e një skede?
Listohen aspekte të rëndësishme, si:
- Gjetja e informacionit të nevojshëm. - Zgjedhja e informacionit.
- Organizimi i tij sipas një rrjedhe logjike. - Kujdesi për paraqitjen grafike.
Në të njëjtën mënyrë punohet edhe skeda e filmit.
Titulli
Autori
Botuesi dhe viti i botimit
Nr. i faqeve
Fabula
tekst skematik
Skeda e një vepre
ndahet në pika
përdoren në sedarë
që përmbajnë shumë
vepra
japin informacion
shumë të shpejtë
përmbledh informacion
të nevojshëm rreth
një vepre
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
130
Skeda e filmit
Titulli: “Charlie Wilson’s War”
Regjia: Mike Nichols
Skenari: George Crile (libri), Aaron Sorkin (përshtatja)
Prodhuar nga: Tom Hanks
Aktorë: Tom Hanks, J ulia Roberts, Philip Seymour Hoffman, Amy Adams, Ned Beauty
Gjinia: Dramë biografi
Kohëzgjatja: 100 minuta
Pasi nxënësit njihen me modelin e skedës, mësuesi/ja ndan në dy grupe klasën, punon në formën e
diskutimit ushtrimet 1. 2
“Charlie Wilson’s War”, filmi i polemikave ruso-amerikane
Prodhim i Hollivudit me regjisor Majk Nikols (Mike Nichols), i nderuar me Oskar, në interpretimin e aktorëve Tom Hanks,
J ulia Roberts dhe Philip Seymour Hoffman, vjen me një histori e pabesueshme, por të vërtetë, Mike Nichols, pas një
udhëtimi në “Closer”dhe “Angels”kthehet për të folur për Amerikën e ditëve të sotme, duke iu referuar një ngjarjeje në
fund të viteve ‘80, lufta në Afganistan si një parathënie e tragjedive talebane; Afganistan, Irak, 11 shtator.
Skenari është shkruar mjeshtërisht nga Aaron Sorkin dhe është një histori që ngrihet mbi humorin dhe cinizmin
social-politik. Një Tom Hanks thuajse i përsosur për një rol të pazakontë për të, meqë kujtohet për interpretimet
në “Apolo 13” e “Forrest Gump”. Pushteti është i bukur. Pushteti është gjithçka. Dhe mbi të gjitha, të lejon
shumë privilegje; para, famë, dyer të hapura dhe joshje të lehta dashurie. Pikërisht kështu Mike Nichols tregon
me “Charlie Wilson’s War” (në shqip “Lufta e Çarli Uillsonit”), historinë e një burri të suksesshëm, simpatik dhe
pa asnjë peng në zemër, i përfshirë thuajse rastësisht në një çështje që do të ndryshonte historinë e botës. I
frymëzuar nga një personazh i vërtetë, filmi tregon sesi një senator i Teksasit, Charlie Wilson, ia doli që të jepte
dërrmën vendimtare për rënien e Bashkimit Sovjetik. Dhe si e bëri këtë? Thjesht duke i dhënë të gjithë kontributin
e mundshëm luftës së afganëve kundër Ushtrisë së Kuqe: një gërshetim i përsosur i dollarëve dhe spiunëve, me
shumë “sponsorë” teksanë të përfaqësuar nga një trashëgimtare e pasur që mbështet çështjen antikomuniste
me qëllim furnizimin e afganëve me armët më moderne, pa përfshirë drejtpërsëdrejti Uashingtonin.
Polemika në SHBA, refuzim në Rusi
Meqë filmi ka një kontekst biografik dhe aq më shumë ende historik, është e natyrshme që të shoqërohet me
një atmosferë debati dhe polemikash që kalojnë sferën artistike duke iu referuar historisë dhe politikës së viteve
‘80. Kështu në Shtetet e Bashkuara të Amerikës ish-zyrtarë të presidentit Regan janë ndarë në dy grupe për sa
i takon filmit. Një pjesë e tyre janë të pakënaqur duke u ankuar se filmi promovon gabimisht konceptin se ishte
CIA, që në njëfarë mënyre prodhoi 11-shtatorin, ndërsa grupi tjetër mendon se filmi është një leksion mbi fitoren
e Luftës së Ftohtë nga Amerika. E ndërsa në SHBA, filmi ndez debate, në Rusi, ai mbetet thuajse i ngrirë. Në
fillim u tha se filmi mund të mos shfaqej në kinematë ruse. Të drejtat për filmin ishin blerë nga Universal Pictures
International (UPI). U spekulua se filmi nuk do të shfaqej për shkak të disa pikëvështrimeve negative përkundrejt
Bashkimit Sovjetik. Drejtuesi i UPI-së për Rusinë, J evgen Beginin mohoi këto zëra duke thënë, “Ne thjesht
menduam se filmi nuk do të sillte asnjë përfitim.” Por reagimet në blogerat rusë që e kishin parë filmin piratisht
në DVD ishin negative. Njëri prej tyre shkruante: “I gjithë filmi tregon rusët ose sovjetikët si vrasës brutalë.”
Hapi VI (punë në grup)
Pas njohjes me modelin, punojnë në grup mbi informacionet e marra prej tyre.
Ushtrimi 3
Puna e ndarë në grupe u lejon nxënësve të ndërtojnë skeda të natyrave të ndryshme, si:
- Skeda e një libri;
- Skeda e një skedari për këngë ose pjesë muzikore;
- Skeda e një personazhi historik;
131
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
>
- Skedë përmbledhëse që përshkruan shkurtimisht karakteristikat e një mjedisi natyror;
- Skedë përmbledhëse për të evidentuar karakteristikat e zhvillimit të një qytetërimi të lashtë;
- Skeda e një ndeshjeje sportive.
(Për realizimin e kësaj pune në klasë, duke qenë se kërkon një informacion të caktuar për t’u hartuar, është
mirë që nxënësve t’u kërkohet një orë më parë të bëjnë një punë parapërgatitore për hartimin e saj.)
Ushtrimi 5 u lejon nxënësve të vlerësojnë e kontrollojnë punën e tyre. Në fund prezantohet puna para klasës.
Nëse koha për kryerjen e këtij ushtrimi nuk mjafton mësuesi/ja mund t’u lejojë nxënësve të
prezantojnë punën e tyre orën që vjen, duke lënë kështu mundësi të shfrytëzojnë materialet e
punuara prej nxënësve edhe për temën që pason korrektimi dhe redaktimi i tekstit.
Detyrë shtëpie. Ushtrimi 4, faqe 102.
Mësuesi/ja vlerëson nxënësit për vlerat që treguan, bën vlerësimin e orës së mësimit.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Tema
Si korrigjohet
një tekst
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të njohë teknikat për redaktimin dhe korrigjimin e një teksti;
•të redaktojë dhe korrigjojë tekste të ndryshme.
Materialet dhe mjetet mësimore
•Teksti “Gjuha shqipe dhe letërsia 10”, poezi të ndryshme për të bërë redaktimin dhe
korrektimin e një teksti.
Teknika dhe metoda mësimore
•Diskutim, praktikë e drejtuar, praktikë e pavarur.
Hapi I (diskutim, praktikë e drejtuar)
U kërkohet nxënësve të zgjedhin një përmbledhje të një parafraze nga detyrat e realizuara dhe ta
lexojnë me kujdes, duke korrigjuar për ta përmirësuar.
Mësuesi/ja vëzhgon, kontrollon punën e nxënësve dhe dëgjon opinionet e tyre. Nxënësit duhet të ndjekin
këtë radhë pune, të vëzhgojnë nëse teksti është i rregullt për nga:
Përmbajtja
Plotësia
Origjinaliteti
Efikasiteti i hyrjes dhe përfundimit
Rregulli dhe koherenca
Forma
Koherenca stilistike
Drejtshkrimi
Pikësimi
Leksiku dhe kuptimet
Morfologjia
Sintaksa
Paraqitja grafike
Mësuesi/ja udhëzon nxënësit të mbështeten në informacionin e dhënë në libër rreth korrektimit dhe
redaktimit të tekstit. Nxënësit u demonstrojnë shokëve pjesë të tekstit ku kanë redaktuar e korrigjuar duke
argumentuar ndërhyrjen e bërë.
Hapi II (praktikë e pavarur)
Mësuesi/ja e ndan klasën në grupe dhe u jep për të redaktuar e korrigjuar tekstet e ushtrimeve 1, 2, 3.
Të tria grupet organizojnë punën e tyre duke u ndarë në dy grupe përkatëse, njëri merret me përmbajtjen
dhe tjetri me formën.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
132
Pasi bëhen korrigjimet, të dyja grupet shkëmbejnë punët dhe grupet punojnë përsëri mbi to duke
vënë në dukje edhe mangësitë e secilit grup. Pasi ndajnë të njëjtat opinione, paraqesin punën e tyre
para klasës duke treguar me hapat konkretë që ndoqën për redaktimin dhe korrigjimin e tekstit.
Shembull përgjigjeje:
Ushtrimi 1
Në përmbajtje është rishikuar plotësia dhe koherenca, të cilat kanë të bëjnë me informacionet e
nevojshme, konceptet e qarta e të papërsëritura me renditjen e koncepteve në mënyrë të rregullt në
lidhje me argumentin dhe me lidhjen logjike e kuptimore të tekstit. Kështu, fjalitë e mëposhtme nuk
kanë lidhje logjike me pjesën tjetër të tekstit.
Disa nga elementet që mund të korrigjohen janë:
Ndërsa J aponia përgatitet t’i bjerë Indisë dhe Australisë. Gjyq. Përmbarim. Lajmëroj lexuesit
se shkaku që numri i kaluar i gazetës doli i dobët dhe me gabime ishte se kam qenë sëmurë
nga stomaku. Na kanë ardhur një numër ankesash nga ...për Qani Kekezin. Sistemi pedagogjik
i zotit Kekezi është me të vërtetë i habitshëm... herën e fundit mac(e)ja ... Zonjusha vajza e
pronarit të Fabrikës së Lëkurëve, ... Adresa e mamive të qytetit. Çmimi i bukës. Lajmërime ...
Teksti ka gabime që i përkasin formës, kryesisht të karakterit drejtshkrimor, si:
+ Mospërdorimi i shkronjës së madhe te disa emra të përveçëm ose në fillim të fjalisë.
+ Mospërdorimi i zanores -ë në trup dhe në fund të fjalës: ësht-është, lajmrime –lajmërime,
t’ -të, lëkurve – lëkurëve
+ Përdorimi i - ë në vend të - e te fjalët kur e-ja ndiqet nga bashkëtingëlloret n, m, nj, p.sh., qënë-qenë.
+ Përdorimi i gabuar i zanores -e te emrat e gj. femërore, që në trajtën e pashquar, rasa emërore mbarojnë
me - e, të cilat në trajtën e shquar nuk e ruajnë - e, p.sh., lule – lulja, mace – macja, anije – anija etj.
+ Mospërdorimi i apostrofit ti – t’i.
+ Mospërdorimi i saktë i shenjave të pikësimit, si: Gjatë mësimit të anatomisë, ky njeri ther mace
në sytë e nxënësve, duke tmerruar kalamajtë e shkretë.

133
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Evokimi: (stuhi mendimesh, diskutim)
Nxënësit njihen me temën e mësimit dhe objektivat që duhet të arrijnë.
Mësuesi/ja me anë të një stuhie mendimesh, nxit nxënësit të flasin rreth termit letërsi.
- Ç’kuptoni me termin letërsi?
LETËRSI
TEKSTET LETRARE
Tema
Natyra dhe
funksioni i
letërsisë
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësit të jetë i aftë:
•të flasë për objektin e letërsisë, duke e dalluar nga fushat e tjera të dijes;
•të tregojë për funksionin estetik të teksteve letrare, duke i krahasuar me funksionin
praktik të teksteve joletrare;
•të lexojë një tekst studimor, ku të identifikojë procesin e krijimit letrar;
•të shprehë opinionin e tij/e saj për veprat letrare që ka lexuar;
•të plotësojë skemën e komunikimit letrar.
Struktura PNP
Evokimi
Realizimi i kuptimit
Reflektimi
Metoda, teknika e veprimtari
Stuhi mendimesh; Diskutim
Diskutim; Praktikë e drejtuar; Lexim i drejtuar
Praktikë e pavarur
Koha
Mjetet: teksti i nxënësit, tabela, shkumësa me ngjyra.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Fjala letërsi vjen nga fjala latine littera, që do të thotë shkronjë (diçka e shkruar).
Realizimi i kuptimit: (diskutim, praktikë e drejtuar, lexim i drejtuar)
Mësuesi/ja shtron për diskutim pyetjet e mëposhtme:
- Cili është objekti i studimi të letërsisë? (Objekti i studimit të letërsisë është njeriu dhe bota.)
Letërsi
vepra në poezi, prozë
ndikon te ndjenjat,
emocionet e njeriut
përfytyron një realitet
të njohur, i përpunuar
artistikisht
ka funksion njohës,
ndikues, estetik
gjuha e zgjedhur
stili i veçantë i veprës
dhe i autorëve
gjinitë: epike, lirike,
dramatike
njeriu dhe bota rreth tij
- Cili është dallimin ndërmjet letërsisë dhe shkencave të tjera?
- Cili është ndryshimi mes teksteve letrare dhe teksteve joletrare? (Dallimi kryesor është trillimi (fiction).)
Për të dyja pyetjet e fundit mund të përdoret diagrami i Venit.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
134
Ilustrimi, interpretimi, mishërimi i së vërtetës;
Ndikimi te lexuesi në mënyrë subjektive
Zbulimi i së vërtetës shkencore
Objektiviteti
Njeriu,
bota
shkencat,
filozofia
letërsia
Mund të shpjegohet edhe fjala trillim nga ana letrare.
Trillim - Krijimi i një ngjarjeje a i një karakteri, që nuk është ashtu në jetën e përditshme, por që jepet si diçka e
vërtetë që mund të ndeshet a mund të ngjasë; krijim imagjinar, fantazi; trillim artistik (poetik).
Gjithashtu mund të themi se teksti letrar ndikon te lexuesi në mënyrë subjektive nëpërmjet emocioneve, qëndrimeve
të tij. Tekstet letrare kanë të pranishme edhe funksionin estetik (kënaqësia estetike e së bukurës), i cili përfshin në
vetvete: stilin, gjuhën, metrin, ritmin, strukturën e veprimit letrar.
Nxënësit orientohen të vëzhgojnë pikturën e Salvatore Dalisë, në f. 108 të tekstit me pikëvështrimin nga
larg-afër dhe të flasin rreth saj.
Larg: hapësirat në horizont (ranore) – informacion nga gjeografia; mbetjet e nxjerra në breg – fosile;
trupin pa tipare; një qenie e madhe e dukshme (qeni) në zgavrën e syrit shihet hapësira;
Afër: në të djathtë të tavolinës paralel me të një pjatë me fruta; mbi tavolinë pjata me fruta me shfaqjen
e fytyrës.
Nxënësit duhet të flasin për informacionin që marrin nga ky krijim, ku si objekt studimi është: natyra, bota,
njeriu. (Tërhiqet vëmendja e nxënësve për të ilustruar të dhënat e diagramit të Venit, duke bërë dallimin
midis dijeve të tjera dhe letërsisë, si dhe nxjerrja e tipareve të përbashkëta.)
Drejtohet pyetja: - A ka dallim midis së bukurës në natyrë dhe në art?
Në art bukurinë e transmeton mesazhi që përcillet te lexuesi në mënyrë artistike. E bukura në art nuk ka
lidhje me objektin. P.sh.: Një objekt mund të jetë i shëmtuar, si p.sh.: Kuazimodoja, por përshkruhet bukur
nga autori.
U kërkohet nxënësve që të bëjnë dallimin ndërmjet së bukurës që shohin në natyrë dhe në pikturë. Ata
formulojnë mesazhet që nxjerrin nga piktura. Në këtë etapë nxënësit kanë realizuar nga leximi i pikturës
gjendjen e përjetimit artistik, si:
- intelektin,
- ndjeshmërinë,
- imagjinatën.
Kalohet te rubrika “Diskutoni dhe arsyetoni”, punohet ushtrimi 3.
Punë në grupe. Ndahet klasa katër grupe dhe secili zgjedh një krijim letrar (poezi, tregim, roman, dramë),
nga ato që janë zhvilluar në klasat e mëparshme. Të gjitha grupet u përgjigjen kërkesave të dhëna në
tekst.
Ushtrimi 4. Nxënësit nxiten të shprehin opinionin e tyre në lidhje me vlerat e ekranizimit të një vepre
letrare dhe vetë veprës, duke argumentuar me fakte e të dhëna se nga leximi i një vepre kanë përfitime
të shumëfishta.
Ushtrimi 5.
U lihet nxënësve kohë (2’-3’) për të lexuar fragmentin me synimin për të identifikuar lidhjen ndërmjet
135
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
>
KODI
DËRGUESI KANALI KANALI MARRËSI
autori - Frojdi
Reflektimi: (praktikë e pavarur)
Nxënësit plotësojnë skemën e komunikimit duke pasur parasysh krijime të ndryshme. Për plotësimin
e skemës mund të shërbejë edhe teksti i Z. Frojdit Krijuesi dhe fantazimi.
Skema do t`u shërbejë nxënësve për të lidhur njohuritë e mëparshme me njohuritë e reja.
Detyrë shtëpie: Ushtrimi 6 në faqen 109 të tekstit.
Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës.
krijuesit dhe fantazisë.
Krahasimi që bën Frojdi ndërmjet fëmijës dhe lojës së tij:
o që ndryshon sipas fantazisë së tij rendin e veprimeve,
o ndan realitetin nga bota e vet e lojërave,
o orienton objektet dhe qëndrimet imagjinare te sende të kapshme të botës reale,
o gjithçka e bën me pasion, me seriozitet;
e bën shumë të qartë si e krijon krijuesi botën e tij të fantazuar, të cilën e merr shumë seriozisht, e
trajton me pasion të madh, duke e ndarë qartë nga realiteti.
Nga bota joreale, objektet e së cilës nuk na japin kënaqësi, në kuadrin e lojës së fantazisë, ato bëhen
për shikuesin, dëgjuesin, krijuesin burime kënaqësie.
Në procesin e krijimit, sipas Frojdit, marrin pjesë:
a. imagjinata,
b. serioziteti,
c. pasioni i madh,
d. sinqeriteti,
e. kënaqësia e të bërit diçka ndryshe nga realiteti.
Dëgjohen 2-3 nxënës.
REFERENTI
tema
teksti teksti
lexuesi
gjuha e shkruar
bota reale+ fantazi
= krijim artistik
MESAZHI
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
136
Evokimi: (pyetje-përgjigje, diskutim, parashikimi me terma paraprakë)
Mësuesi/ja shtron pyetjen:
- Cili është ai element i komunikimit, që përdoret nga dërguesit (dhënësit) e një teksti letrar, shkencor,
filozofik, fetar? (kodi – gjuha)
- Cilat janë veçoritë e gjuhës në këto tekste?
Shënohen në tabelë konceptet e mëposhtme dhe me përgjigjet e nxënësve bëhen plotësimet përkatëse:
Tema
Objektivat: Në fund orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të dallojë gjuhën e letërsisë dhe veçoritë e saj;
•të krahasojë gjuhën e letërsisë me gjuhën e shkencës dhe gjuhën në jetën e përditshme;
•të hetojë në mënyrë krahasuese veçoritë gjuhësore të një teksti letrar dhe shkencor,
që kanë të njëjtën temë;
•të klasifikojë tekstet letrare në gjini e lloje letrare;
•të dallojë analizën nga komenti letrar.
Struktura PNP
Evokimi
Realizimi i kuptimit
Reflektimi
Metoda, teknika e veprimtari
Pyetje-përgjigje, diskutim; Parashikim me terma paraprakë
Punë në grupe; Tabelë e strukturuar
Vështrim krahasues
Koha
Mjetet: teksti i nxënësit, mjete shkollore, tekste të llojeve të ndryshme.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Gjuha e
letërsisë dhe
klasifikimi i
letërsisë
- treguese (denotative)
- objektive
- përdorimi i shenjave,
formula
- e pasur me nuanca
dhe ngjyrime kuptimore
(konotative)
- subjektive
- ka ngarkesë emocionale
Gjuha e shkencës
- nuk është uniforme: përfshin
të gjitha regjistrat e gjuhës: të
folur, zyrtare, fetare
- tregon botëkuptimin e folësit
- ka funksion shprehës
Gjuha e përditshme Gjuha e letërsisë
Ndërmjet gjuhë së letërsisë dhe gjuhës së përditshme nuk ka kufi të prerë.
Realizimi i kuptimit: (punë në grupe, tabelë e strukturuar)
Hapi I.
Nxënësit do të punojnë në dy grupe të mëdha. Informacioni i tekstit do të lexohet për 2-3 minuta.
•Grupi i parë do të lexojë materialin për gjuhën e shkencës.
•Grupi i dytë do të lexojë materialin për gjuhën e letërsisë.
Mësuesi/ja ka përgatitur skemën, e cila do të plotësohet prej secilit grup. Duke u mbështetur
edhe në shpjegimin që bëri më parë mësuesi/ja për gjuhën e shkencës dhe atë të letërsisë,
nxënësit plotësojnë skemat përkatëse.
Denotative
Shpreh mendim ose qëndrim subjektiv.
Po shkon drejt rrudhjes dhe përdorimit të shenjave-formula.
Gjuha e shkencës
137
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Konotative.
E ngarkuar emocionalisht.
Shpreh qëndrimin dhe ndikimin e autorit ndaj lexuesve.
Është mjaft e pasur dhe e larmishme.
Përfshin të gjitha format e ligjërimit, si dhe gjuhën standarde.
Shfrytëzon format dialektore dhe krahinore; gjuhën e grupeve të ndryshme shoqërore, për të dhënë
koloritin e mjedisit.
Krijon shumësi kuptimore.
Hapi II. Kalohet te rubrika “Provoni njohuritë tuaja”.
Ushtrimi 1. Nxënësit punojnë në libër, të ndarë sipas grupeve.
• Grupi i parë do të trajtojë veçoritë e gjuhës te një tekst shkencor, p.sh.:
a. Treguese – ylli dhe dukuria.
b. Përfshin bashkim elementesh kimike.
c. Yjet kanë ngjyrë të kuqe, shpërthejnë në mënyrë spektakolare/ rrisin ndriçimin.
d. Shpërthimi vjen si rezultat i shpërthimit bërthamor.
e. Hidrogjeni (H).
f. Ylli shpërthen në brendësi, shpërndan lëndën.
• Grupi i dytë do të trajtojë veçoritë e gjuhës te një poezi lirike, p.sh.:
a) - e pasur me nuanca dhe ngjyrime kuptimore:
- shkëndija jote tretur në mërgim;
- drita derdhet/ shkrep;
- jetë të re përjetë e ka mbuluar;
- te ti nis udhën jetë e çdo krijese;
b) - qëndrimi dhe ndikimi i autorit ndaj lexuesve.
Gjuha e letërsisë
Hapi III (punë individuale)
•Nxënësit lexojnë informacionin teorik në libër dhe renditin karakteristikat e gjuhës së përditshme dhe
gjuhës së letërsisë nga tabelat përkatëse në tekst, njohuri që do t’u shërbejnë për të punuar ushtrimin 2.
Një nxënës i shkruan në tabelë ose në tabakë letre. Verifikohet saktësia e plotësimit të detyrës.
nuk është uniformë
përmban botëkuptimin e folësit
ka funksion shprehës
synon të ketë saktësi

shfrytëzon rezervat e gjuhës së përditshme
shprehet personaliteti i shkrimtarit
çdo vepër vendos një rregull të vetin mbi materialin gjuhësor
ka funksion shprehës
Hapi IV (punë në grupe)
Punohet ushtrimi 2. Mësuesi/ja u shpërndan grupeve shirita letre ku janë shkruar dy tekstet, të cilat
pasi të krahasohen, do të vihen në dukje veçoritë gjuhësore.
Gjuha e përditshme
Gjuha e letërsisë
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
138
Hapi IV.
Nxënësit kanë informacion nga klasa e 9-të, i cili duhet të përdoret gjatë kësaj etape. Nxënësit
lexojnë për disa minuta informacionin e tekstit për klasifikimin e letërsisë dhe mbajnë shënime, të
cilat do t’u duhen për të klasifikuar veprat letrare sipas gjinisë me foto.
Nxënësit thonë karakteristikat për çdo gjini, duke ilustruar me tekste të ndryshme.
Epika: - rrëfim i ngjarjeve heroike;
- objektiviteti;
- rrëfimi në vetën III, vetën I;
- lloji letrar: poezi; prozë.
Lirika: - shpreh botën e brendshme të poetit;
- subjektiviteti;
- rrëfimi në vetën I;
- lloji letrar: poezi, prozë poetike.
Dramatika: - trajton konfliktin mes së mundshmes dhe realitetit;
- dialogu;
- lloji letrar: në vargje dhe në prozë.
Reflektimi: (vështrim krahasues)
Nxënësit duhet të qartësojnë dallimin ndërmjet analizës së një teksti letrar nga komenti i tij. Mësuesi/ja
shkruan në tabelë karakteristikat e secilit proces:
• Analiza e tekstit letrar:
- Të kuptosh thellësisht atë që ke lexuar.
- Të njohësh veçoritë themelore të tekstit (llojin letrar; stilin dhe autorin).
- Temën, mesazhet, strukturën.
Tekst me funksion praktik
Si vizitohet një muze?
Disa këshilla për ta bërë më të këndshme vizitën në një muze apo galeri arti do të ishin:
- para se të filloni vizitën, pajisuni me një planimetri të muzeut, në mënyrë që të planifikoni drejtimet dhe kohën
e vizitës.
- Kërkoni ndihmën e guidave, njerëzve që u shoqërojnë t’ju bëjnë komente ose t’ju japin informacion për veprat
që shihni.
- Lexoni tabelat informuese, të cilat do t’ju ndihmojnë të orientoheni për të gjetur sallën që dëshironi të
vizitoni.
- Në fund të vizitës kërkoni katalogë që analizojnë me hollësi veprat e ekspozuara
Tekst letrar
U ngjitëm në katin e tretë.
Gjyshja ndezi zjarrin në dhomën e dimrit. Unë rashë për të fjetur.
J ashtë ulërinte furtuna, oxhakët rënkonin majë çatisë si të gjallë dhe tani unë mendoja, sesi nën themelet e
shtëpisë sonë nuk ishte toka e fortë dhe e sigurt, por uji i zi dhe i pabesë i sternës...
Kur u zgjova, shtëpia ishte e shurdhër. Babai dhe nëna flinin. Unë u ngrita pa bërë zhurmë dhe pashë orën.
Ishte nëntë. Shkova në dhomën tjetër, por edhe gjyshja flinte. Ishte hera e parë që të gjithë flinin në këtë
orë…
- Megjithatë, dallimi mes autorit dhe tregimtarit nuk është i thjeshtë në një vepër konkrete
Marrë nga “Kronikë në gur”, Ismail Kadare
139
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Komenti i tekstit letrar mund të jetë:
- i përgjithshëm - zbërthen elementet përbërëse (kuptimin; gjuhën; interpretimin; stilin;
strukturën e një fragmenti të veprës).
- me synim - kur përqendrohet te një element i veçantë: kuptimi, stili etj.
- krahasues - kur krahason dy ose më shumë tekste.
Në fund të orës së mësimit mësuesi/ja bëri vlerësimet për nxënësit pjesëmarrës.
Detyrë shtëpie: Bëni analizën e teksteve që u përkasin tri gjinive kryesore në bazë të informacionit,
në faqen 112.
• Grupi I. “Pas vdekjes” - Çajupi.
• Grupi II. “Historia e Skënderbeut” - Naim Frashëri.
• Grupi III. “Lirija” - Ndre Mjeda.
>
Tema
Objektivat: Në fund orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të identifikojë tekstin tregimtar dhe veçoritë e tij;
•të klasifikojë tekstin tregimtar sipas zhvillimit të formave;
•të renditë tekstet rrëfyese sipas zhvillimit të formave;
•të krahasojë romanin tradicional nga ai modern për të gjetur dallimet.
Struktura PNP
Evokimi
Realizimi i kuptimit
Reflektimi
Metoda, teknika e veprimtari
Stuhi mendimesh
Pema e mendimit, Punë me grupe,
Di/ Dua të di/ Mësova
Vështrim krahasues
Koha
Mjetet: teksti i nxënësit, tabela, shkumësa me ngjyra, tekste tregimtare në forma
elementare.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Teksti
tregimtar dhe
llojet e tij (ora I)
Evokimi (stuhi mendimesh)
Mësimi fillon me një stuhi mendimi për të kujtuar llojet e teksteve, të cilat nxënësit i kanë mësuar në
fillim të librit.
- Ç’dini për llojet e teksteve?
përshkrues
shpjegues udhëzues
argumentues rrëfyes
Në këtë orë mësimi nxënësit do të njihen me tekstin rrëfyes letrar (tregimtar).
Realizimi i kuptimit (pema e mendimit, punë me grupe)
Mësuesi/ja parapërgatit nxënësit për të hyrë në temën e re të mësimit: Teksti tregimtar dhe llojet e tij.
Njohuritë do të plotësohen në bashkëpunimin nxënës - mësues - nxënës.
Në këtë etapë do të përdoret teknika Pema e mendimit.
Llojet e
teksteve
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
140
T
E
K
S
T
I
T
R
E
G
I
M
T
A
R
rrë
fe
n
n

o
s
e
m
ë
s
h
u
m
ë

n
g
ja
rje
ngjarja zhvillohet në
kohë dhe mjedise të
caktuara
ka një ose më
shumë personazhe
organizohet m
ë lirshëm

se teksti poetik:
a. fjalia nuk fillon me rend të ri
b. gjuha më afër komunikimit
të përditshëm
c. zgjedh dhe përdor fjalë me
kuptim të figurshëm
d. përdor shprehje
frazeologjike, krahinorizma
mbështetet në format e
hershme të antikitetit
organizimi gjuhësor bëhet
në njësi të mëdha:
a. vëllimi
b. pjesët
c. kapitujt
a. tregimi
b. novela
c. romani
letërsia e shkruar:
format e përbëra:
i kushton pak rëndësi
organizimit tingullor
a. përkthehet më
lehtë se poezia
letërsia
gojore:
format
elementare:
a. miti
b. legjenda
c. fabula
d. fjalët e urta
e. përralla
Shkruhen në tabelë ose paraqiten në tabak letre tituj të teksteve rrëfyese, si më poshtë dhe
kërkohet prej nxënësve t’i klasifikojnë sipas formës.
Format elementare Format e përbëra
- Narcisi (popullore greke)
- Muji dhe Halili (popullore shqiptare)
- Djali, shkabonja dhe e bukura e dheut
(popullore shqiptare)
- Fjalët e urta
- Prilli i thyer (I. Kadare)
- Kthimi në lice (Le Klezio)
- Jesminë (M. Camaj)
Hapi III. Pa klasifikimit të titujve të teksteve, nxënësit shpjegojnë me fjalët e tyre se çfarë janë këto
forma, çfarë i bën të dallueshme.
Punë me grupe:
Grupi I. Narcisi - Miti grek.
Grupi II. Muji dhe Halili - legjendë popullore shqiptare.
Grupi III. Djali, shkabonja dhe e bukura e dheut - Përrallë popullore shqiptare.
Grupi IV. Fabul.
141
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Detyrë shtëpie: Duke përdorur diagramin e Venit gjeni të përbashkëtat dhe të veçantat midis
romanit tradicional dhe atij modern.
>
Grupi V. Fjalë e urtë.
Çdo grup në shpjegimin e formës së tekstit rrëfyes mbështetet dhe në veçoritë dalluese të
paraqitura në tekst, faqe 113.
Hapi IV (Di/ Dua të di/ Mësova)
Kalohet te faqja 114 - Format e përbëra. Do të punohet me teknikën Di/ Dua të di/ Mësova.
Klasa ndahet në 3 grupe:
Grupi I - Tregimi;
Grupi II - Novela;
Grupi III - Romani.
Grupet lexojnë informacionin e tekstit dhe shkruajnë në tabelën:
Në fund të procesit të leximit mësuesi/ja ose nxënës që kanë informacion për pyetjet që kanë
dalë, japin shpjegime për to. Bëhet përmbledhja në tabelë e njohurive të reja që nxënësit
mësuan për format e përbëra.
Reflektimi: (pema e mendjes)
Në këtë etapë nxënësit do të klasifikojnë romanin (tregimin, novelën) sipas tematikës,
qëndrimit të autorit, ndërtimit të subjektit, formës.
Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës.
policor
sentimental
didaktik
humoristik
paralel unazor zinxhiror
Qëndrimit
të autorit
Klasifikimi i
Romanit
sipas:
Formës
tematikës
Ndërtimit të
subjektit
historik
filozofik
shoqëror
psikologjik
fantastik
fantastiko-shkencor
Romani modern (shpesh):
- nuk përmban ndonjë fabul të caktuar
- ngjarja ndodh brenda një kohe të
pacaktuar
- pozicioni i rrëfimtarit është i
ndërlikuar
- meditimet dhe mendimet lindin nga
nënvetëdija.
Romani tradicional:
- karakterizohet nga një fabul e fortë
- rrjedh e natyrshme e zhvillimit të
ngjarjes
- zhvillimi i karaktereve të
personazheve
- analiza e hollësishme psikologjike e
tyre.
Vepra të paklasifikueshme
Di
Informacioni i njohur
Dua të di
Pyetjet rreth asaj që kërkojnë të mësojnë
Mësova
Informacionin e ri që mësuan
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
142
Tema
Objektivat: Në fund orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të dallojë elementet e analizës së tekstit tregimtar;
•të plotësojë hartën e një teksti tregimtar;
•të dallojë paragrafët, llojet e tyre në tekstin rrëfyes (tregimtar);
•të vëzhgojë e të përcaktojë bërthamat rrëfyese prej të cilave është ndërtuar teksti
“Tregtar flamujsh”;
•të përcaktojë rolin dhe funksionin e personazheve;
•të zbulojë rolin e kohës dhe hapësirës në tekstin rrëfyes, si elemente thelbësore
të rrëfimit dhe si mjeshtëri e stilit të autorit.
Mjetet: teksti i nxënësit, tabela, mjete shkollore.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Teksti tregimtar
dhe llojet e tij
(ora II)
Analiza
e tekstit
tregimtar
Teknika e metoda të mësimdhënies
Diskutim, INSERT, përmbledhje e strukturuar, praktikë e drejtuar.
Hapi I (diskutim)
Shtrohet pyetja:
- Cilat janë elementet e ndërtimit (kompozimit) të një teksti tregimtar?
(Nxënësit kanë informacion nga klasa IX.)
- Titulli:
- Situata fillestare: - Parashikimi;
- Ndodhia qendrore: - Pika e lidhjes;
- Përfundimi: - Zgjidhja e konfliktit;
Hapi II (INSERT)
Në këtë orë mësimi nxënësit do të mësojnë hapat që ndiqen për të bërë analizën e tekstit
tregimtar (procedurë e njohur prej tyre në analizën e tekstit tregimtar).
Lihen nxënësit për disa minuta të lexojnë informacionin e tekstit duke përdorur INSERT-in.
Nis me rikujtimin e njohurive të mëparshme dhe i lejon nxënësit të kontrollojnë gjerësisht
shkallën e tyre të të kuptuarit gjatë leximit të një materiali. Përpilohet tabela e mëposhtme:
V + - ?

Hapi I Tema

Përmbajtja

Motivi
Në përfundim nxënësit përqendrohen në tre hapat që ndiqen për analizën e një teksti tregimtar:
s
Informacion
i njohur
Informacion
është i ri
Informacioni
ndryshe
Informacioni
që duan të dinë
143
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Hapi I
Autori
Titulli i teksti
Lloji
Hapi II
Ç’është tema?
Ç’janë motivet?
Ç’është përmbajtja?
Hapi III
Si funksionon një tekst rrëfyes?
Fabula (historia) dhe subjekti
Paragrafët
Bërthamat rrëfyese
Personazhet
Koha dhe hapësira
Mjetet stilistike
Vepra dhe konteksti i saj
Hapi III (përmbledhje e strukturuar)
Nxënësit do të studiojnë se cilat janë veçoritë e dukshme e të padukshme të kompozicionit
të një vepre.
Kompozicioni i veprës:
Hapi IV (përmbledhje e strukturuar)
U kërkohet nxënësve të bëjnë dallimin ndërmjet fabulës dhe subjektit. Lexohet informacioni
në libër për të tërhequr vëmendjen e nxënësve për punën që kërkohet të bëhet prej tyre:
Dallimi mund të ilustrohet dhe me tekste tregimtare.
Hapi IV (punë në grupe)
Lexim i drejtuar - dallimi i paragrafëve.
Nxënësit lexojnë materialin teorik dhe përcaktojnë llojin e paragrafit: rrëfyes, përshkrues,
meditues, dialogues.
Grupi I. “Më 7 prill ...”
Grupi II. “Një avion ushtarak”
Grupi III. “Pas darke”
Hapi V (praktikë e drejtuar)
Nxënësit do të njihen me bërthamat rrëfyese.
Nxënësit vëzhgojnë bërthamat rrëfyese prej të cilit është ndërtuar teksti “Tregtar flamujsh”
dhe diskutojnë rreth tyre.
- i brendshëm
organizimi i motiveve për të
krijuar tërësinë kuptimore
- i jashtëm
organizimi i jashtëm i poezisë
/dramës/ krijimeve në prozë
b. Subjekti montimi i tërësisë së ngjarjeve,
mënyra si i lidh autori ngjarjet
a. Fabula ngjarja kryesore që rrëfehet

në rrjedhë logjiko - kohore

sipas nevojës së rrëfimit

rend kronologjik - rend kohor
momenti themelor i ngjarjes:

një temë rrëfyese
të njëjtat personazhe
të njëjtin vend
të njëjtën hapësirë kohore
Bërthama rrëfyese:
i gjatë
i shkurtër
zhvillon në mënyrë të plotë:
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
144
Hapi VI (përmbledhje e strukturuar, pema e mendimit)
Do të punohet me teknikën “Pema e mendimit” për të rikujtuar dhe shtuar njohuritë mbi
personazhet. Drejtohet pyetja: - A ka ngjarje kur mungojnë personazhet?
Për të kuptuar një tregim duhet njohur:
A. Roli dhe funksioni i personazhit.
Hapi VII. Informacioni i ri për nxënësit është: Prologu, Epilogu. Informacioni që e lexojnë ndërkohë
që mësuesi/ja ka përgatitur në tabelë skemën për kohën e tekstit rrëfimtar.
- rolit:
a. kryesor (protagonist)
b. dytësor (episodik)
c. figurant
Personazhet sipas:
- funksionit:
a. protagonist, zakonisht pozitiv (heroi)
b. antagonist (kundështar)
c. ndihmës
Nxënësit në bashkëpunim me mësuesin plotësojnë skemën dhe bëjnë shpjegimet e nevojshme.
Analiza e një teksti tregimtar kërkon të përcaktohen:
• Marrëdhëniet e
ndërsjella mes
personazheve
Personazhi (sidomos protagonisti) ndërfutet në tregim:
Nga autori, nëpërmjet portretizimit të tij;
Nga një personazh tjetër, që tregon për të;
Nga vetë personazhi , që vetërrëfehet.
• Prezantimi i
personazhit te
lexuesi
a. karakterizimi psikologjik, emocionet, gjendjet e tij
b. përshkrimi fizik
c. gjendja shoqërore, kulturore, ideologjike etj.
• Shndërrimet që u
ndodhin personazheve
a. ndryshimet qësjellkoha
b. evolucione të natyrës psikologjike ose shpirtërore
Ky informacion praktikohet te fragmenti “Tregtar flamujsh”.
Grupi I. Marrëdhëniet ndërmjet personazheve.
Grupi II. Karakterizimi i personazheve.
Grupi III. Shndërrimet që u ndodhin personazheve.
antikiteti
mesjeta
shek. XX
gërshetimi i radhës së ngjarjeve
autori respekton në rrëfim radhën
në të cilën ka ndodhur ngjarja
avancimi
flashback
(kthim mbrapa)
Teksti rrëfyes
Rrëfyesi
rrëfyesi në vetën I
zëdhënës i autorit
rrëfyesi në vetën III
qëndron jashtë historisë:
a. vëzhgon
b. përshkruan
c. komenton atë
që sheh lexuesi
nxjerr kryet/
merr fjalën në rrëfim
Hapësira
Koha
vendet, mjediset ku zhvillohet
ngjarja nënkupton:
situatë zakon traditë
historike e brendshme
i drejtohet lexuesit
që ndjek rrëfimin e tij
145
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Praktikë e pavarur. Punohet në tekstin “Tregtar flamujsh”. Përcaktohet pozicioni i rrëfimtarit në dy
paragrafët e parë.
Hapi VIII. Në këtë etapë mësuesi do të përqendrohet të roli i mjeteve stilistike (shkurtimisht).
Teksti rrëfyes përdor: - mjetin gjuhësor (kodin - gjuhë):
- mjetet stilistikore: përsëritjet e fjalëve, përdorimin e fjalës të rralla, imazhet figurative e bëjnë
shkrimin më të qartë, më interesant e më ekspresiv (shprehës)
Si dhe pse autori e manipulon gjuhën?
zgjedhjet gjuhësore përdoren për:
- krijimin e atmosferës sugjestionuese
- shpejtimin e ritmit të ngjarjes (fjalitë e shkurtra, koncise)
- atmosferën e qetë e të paqtë (fjalitë e përbëra, me marrëdhënie të larmishme, leksik i pasur,
përdorimi i gjymtyrëve homogjenë etj.)
Mësuesi/ja së bashku me nxënësit plotëson skemën e ushtrimit 1, në faqen 121.
Titulli: Kërkohet shpresë Autori: Antonis Samarakis Lloji letrar: Vëllim me tregime
Tema: Blerja e shtëpisë së fëmijërisë dhe kthimi në të.
Koha:
koha historike:
koha e brendshme:
Hapësira: Shtëpia e fëmijërisë dhe mjedisi
rrotull saj.
Personazhi:
- kryesor
- dytësor
Rrëfyesi:
Bërthamat rrëfyese:
Mesazhi:
bashkëkohësia
rrëfyesi
personazhi kryesor
mesditë, kryhet veprimi, pasditja
(koha e mbetur në kujtesë)
gruaja
Zhgënjimi nga realiteti nuk
mund të mundet nga ëndrrat e
fëmijërisë, malli dhe nostalgjia
për të.
I. Personazhi kryesor ka arritur të sigurojë kontratën e blerjes
së shtëpisë. (paragraf rrëfyes)
II. Shpreson se do të arrijë lumturinë me kthimin te shtëpia e
fëmijërisë. (meditues, përshkrues)
III. Meditimi për kohën e shkuar, në mjedisin e shtëpisë së
fëmijërisë. (paragraf përshkrues dhe meditues)
IV. Zhgënjimi, nga realiteti, i cili nuk i mundëson rikthimin te
koha e shkuar. (përshkrues, veprues)
Nëse nuk arrihet të përfundohet në klasë, kjo punë lihet detyrë shtëpie.
Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
146
Hapi I (stuhi mendimesh, pema e mendjes)
Mësuesi/ja pasi i njeh nxënësit me temën dhe objektivat që duhet të arrijnë, vazhdon me teknikën
“Stuhi mendimesh”.
Mësuesi/ja, pasi ka rikujtuar se teksti tregimtar mbështetet në format e hershme të antikitetit,
shtron pyetjen:
- Çfarë është miti?
Njohuritë e nxënësve mësuesi/ja i plotëson me informacionin e ri: Konteksti historik dhe letrar.
Plotësohet skema.
Miti
Tema
Objektivat: Në fund orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të identifikojë mitin si lloj i hershëm i tekstit tregimtar dhe ta komentojë atë;
•të tregojë për origjinën e miteve;
•të dallojë veçoritë e mitologjisë greke dhe të asaj shqiptare;
•të vëzhgojë skulptura dhe piktura që lidhen me subjekte mitike dhe të flasë për
elementet e tyre.
•të ndërtojë një fjalor me figura mitike duke shfrytëzuar fjalorin mitologjik.
Mjetet: teksti i nxënësit, fjalor mitologjik, piktura që lidhen me subjekte mitike, mjetet
e mësimit, tabela, shkumës.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Mitet
(ora I)
Teknika të mësimdhënies:
Stuhi mendimesh, pema e mendjes, vështrim krahasues, diskutim, punë me fjalorin,
lexim i drejtuar.
Mi t i
Konteksti historik dhe letrar
forma më e hershme e organizimit shpirtëror
riciklohet epokë pas epoke:
- imazhe fantastike
- mesazhe të vyera
sintezë e përvojës kolektive
ofron modele të:
- sjelljes
- gjykimit
- veprimit
shpjegon:
- fenomene të natyrës
- krijimin e Botës
ngjashmëri midis miteve të
popujve të ndryshëm
e ka zanafillën në kohët më të lashta
shkalla e parë e ndërgjegjësimit
urtësi me karakter:
- universal
- tejkohor
rrëfim i lidhur me një ngjarje
ndryshime:
- vendi
- lloji i shoqërisë
shpreh nevojën për të kuptuar dhe
shpjeguar dukuri dhe mistere të natyrës
147
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Hapi II. Shtrohen pyetjet:
- Ç’kuptoni me mitologji?
- Çfarë studion mitologjia?
- Cilat shkenca mbështeten te të dhënat e mitologjisë dhe pse?
- Cila është rëndësia e mitologjisë?

Hapi III. Vështrim krahasues. Në këtë hap do të realizohet objektivi c.

Faqe 124, lidhja e mitit me skulpturën.
Mitologjia
a. sistemon, ballafaqon, interpreton mitet
b. rindërton fazat parahistorike
(mythos – rrëfim; logos – kuptim, logjikë)
çelës për shkencat e:
a. historisë
b. arkeologjisë
c. gjuhësisë
d. etnologjisë
e. filozofisë
rëndësia
a. njohja me
hapat e parë të
qytetërimit;
b. njohja me
instinktet dhe
pavetëdijen
kolektive
shkenca që merret me studimin e
miteve të lashta të një populli
burimi i arteve dhe letërsia antike
poetët
heronjtë
tragjedianët
fillin për te
fati i njeriu
filozofët
materialin
për të
kuptuar
botën
oratorët
frymëzim
tek e drejta
arkitekt,
piktorët,
skulptorët
figurat me
forma të
përsosura

•figura të mirëfillta mitologjike shqiptare:
a. mitologjia e Rozafës
b. heronjtë Muji dhe Halili
Mitologjia shqiptare
•elementet e saj zbulohen në besimet pagane e te përrallat:
a. qenie mitologjike: katallani, dragoi, kuçedra, shtriga, lugati
b. qeniet fantastike: orët, shtojzovallet, hiret, floçkat
•ngjashmëritë me figurat mitike të përbotshme:
- E Bukura e dheut (në shumë popuj)
- Zana – simotër e hyjnisë romake Diana (hyjni e pyjeve, e gjuetisë)
- tri Fatitë - 3 Moirat e mitologjisë greke
•s’është e sistemuar
Mitologjia greko-romake
Funksionet
- rrëfejnë si u krijua Bota dhe
forcat që e kontrollojnë
- rrëfejnë për origjinën e
fiseve dhe qyteteve
- shpjegojnë karakterin e
njeriut dhe fatin e tij
- shërbejnë si model sjelljeje
Llojet
mitet e krijimit
mitet e origjinës
mitet njohëse
mitet didaktike
Lidhja e miteve me:
poezinë
filozofinë, fatin e njeriut
oratorinë
arkitekturën – skulptura
me historinë, stilin e jetës
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
148
Hapi IV (vëzhgim)
Në këtë etapë të orës së mësimit nxënësit do të përqendrohen te vëzhgimi, si proces. Ata shohin
foto të ndryshme të hyjnive, marrë nga Fjalori mitologjik etj. ose fotot në f.122, 123,124 të tekstit, si
dhe nga CD-ja do të vëzhgojnë skulpturën “Venera e Milos”, e cila është edhe në faqe 123.
Udhëzohen nxënësit të vështrojnë me kujdes skulpturën, veçanërisht në lidhje me këndvështrimin
(vështrimi në profil, anash) dhe të diskutojnë rreth cilësisë së lartë artistike të saj, duke mbajtur
parasysh se është realizuar 2200 vjet përpara dhe të flasin për emocionet që iu ngjall ajo.
Hapi V (punë në grupe)
Në këtë etapë nxënësit lexojnë informacionin rreth cikleve mitologjike (përdoret Fjalori mitologjik dhe
fletorja e fjalorit) dhe përcaktojnë çfarë funksioni kanë pasur këto mite dhe si mund të klasifikohen.
Diskutojnë përfundimet e arritura, pasi përfaqësuesit e çdo grupi kanë dhënë zgjidhjen e tyre.
Hapi VI. Punohet “Skeda e strukturës së mitit”, faqe 125.
Nxënësit, pasi lexojnë për disa minuta tekstin, plotësojnë hartën e konceptit.
>
Detyrë shtëpie: Lexoni mitin “Orfeu dhe Euridika”, nënvizoni emrat mitologjikë dhe me ta ndërtoni një
fjalor mitologjik. Për realizimin e detyrës nxënësit duhet të shfrytëzojnë fjalorin mitologjik ose burime të tjera.
STRUKTURA E MITIT
VENDET
FANTASTIKE E
IMAGJINARE,
POR EDHE
REALE
KOHA
E
PACAKTUAR
PERSONAZHET
MITOLOGJIKE,
FANTASTIKE
ME ROLE TË
PARACAKTUARA
NGJARJET

JASHTËZAKONSHME
RRËFEHEN BUKUR
GJUHA
E THJESHTË
FJALI TË SHKURTRA
PËRSËRITJE DHE
FORMULA TË
GATSHME
MESAZHI
HIMNIZIMI I VLERAVE
MORALE E
SHPIRTËRORE
TË NJERIUT
FIGURACIONI
I PASUR ME KRAHASIME,
EPITETE, SIMBOLE ETJ.
Cikli i miteve
greke:
Cikli Olimpik
miti i origjinës
a. origjina e hyjnive të Olimpit,
b. personazhet: titanët, gjigantët, ciklopët
c. personazhi kryesor: Zeusi – hyu i Qiellit dhe i Tokës;
dytësore: fëmijët e tjerë të Kronit sundojnë hapësirën e mbetur
Cikli Teban
miti njohës
a. qëndrimi dinjitoz ndaj fatit dhe përmbushja e
misionit jetik
b. personazhet:
kryesore: Edipi, mbreti i Tebës
dytësore: bijtë e tij: Eteokli, Poliniku, Antigona
Cikli i Argonautëve
miti njohës
Cikli i Artridëve
miti didaktik
Cikli i Herakliut
miti i njohës
Cikli Trojan
miti njohës
149
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Teknika e metoda të mësimdhënies:
Punë në grupe, ditari dypjesësh, ditari trepjesësh (tabela e personazhit, tabela
e figurave), pyetje–përgjigje.
Tema
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të lexojë për të shpjeguar identitetin e hyjnive;
•të dallojë strukturën e mitit;
•të identifikojë rolin që luan secili personazh kyç i këtij miti;
•të shpjegojë pasionet e Orfeut;
•të interpretojë mesazhet që përcjell ky mit;
•të shpjegojë kuptimin simbolik të mitit;
•të dallojë dhe të shpjegojë antitezat në gjuhën e mitit.
Mjetet: teksti i nxënësit, fletore e fjalorit, dërrasa e zezë, shkumësa, mjete shkollore.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Koment:
“Orfeu dhe
Euridika”
(ora II)
Hapi I. Mësimi nis me detyrën e shtëpisë: plotëso fjalorin mitologjik në fletoren e fjalorit.
Nxënësit lexojnë emrat mitologjikë që kanë gjetur dhe japin shpjegimin për hyjnitë. Ndiqen me
vëmendje përgjigjet e njëri-tjetrit.
Hapi II (ditari dypjesësh, punë në grupe)
Kalohet te rubrika Reflektimi për kuptimin. Mësuesi/ja vendos në dërrasë të zezë organizuesin
grafik të ditarit dypjesësh, të cilin e ka të parapërgatitur në një tabak kartoni të bardhë dhe
e plotëson me shkumës me ngjyra, hap pas hapi me përgjigjet e nxënësve. (Grafiku mund
të shkruhet edhe në dërrasën e zezë.) Me anë të këtij grafiku nxënësit dallojnë elementet e
strukturës së mitit dhe i ilustrojnë me pjesë nga miti.
Ndahet klasa në disa grupe. Dy grupe mund të punojnë për strukturën e çdo pjese të mitit, grupet e tjera
për elementet përbërëse të mitit. Në fund plotësohet grafiku me përgjigjet dhe ilustrimet e nxënësve.
Struktura e mitit Orfeu dhe Euridika
Dy pjesët e mitit Titulli i pjesës I ................................................................
Titulli i pjesës II................................................................
Struktura e secilës pjesë Hyrja, zhvillimi, pika kulmore, mbyllja
Pjesa I
Pjesa II
Elementet përbërëse të mitit
Vendet - përtej varrit,
- në botën e të gjallëve: lëndina, shpella e Tenarit, lumi Stiks, ishulli
Lesbos, lumi Hebër,
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
150
Personazhet

- protagoniste: Orfeu, Euridika
kryesore:
- antagoniste: Hadi,
dytësore: - ndihmës: Persefona, Karonit, Hermesi
Koha e pacaktuar
Bërthamat rrëfyese Paragrafi I - jeta e lumtur e Orfeut me Euridikën dhe prishja e
lumturisë nga vdekja e saj...
Fabula e mitit (ngjarjet) Vdekja e Euridikës, vuajtja pasionante e Orfeut, fundi i dhimbshëm i
Orfeut, kthimi në Had, jeta në pavdekësi
Gjuha Fjali të shkurtra, të thjeshta të përbëra, me marrëdhënie
bashkërenditëse, e më pak të përziera.
Figuracioni simboli
antiteza
figura të tjera
Mesazhet
Modeli më i lartë i dashurisë: për femrën dhe për jetën.
Muzika, poezia, kënga është magjia, ushqimi shpirtëror dhe mendor,
është forca më e madhe që mundëson paqen në jetën tokësore.
Artet, muzika dhe poezia, me fuqinë e tyre janë në gjendje të zbusin
bishat dhe të mposhtin vdekjen. Dashuria është akti më i lartë njerëzor
dhe jeton në përjetësi.
Heronjtë kulturorë, si Orfeu, i kanë hapur njerëzimit rrugën e qytetërimit
dhe të përparimit.
Të rikthesh të vdekurin në botën e të gjallëve është e pamundur.
Njerëzit me vese nuk janë në gjendje të shijojnë dhe mbrojnë vlerat
qytetëruese
Hapi III (punë në grup, grafiku Tabela personazhit)
Punë në grupe: Klasa ndahet në tri grupe.
Grupi I Ushtrimi 3.
Grupi II Ushtrimi 4.
Grupi III Ushtrimi 5.
Grupi I. Përgjigjet do të ilustrohen me tekstin.
Forca magjike e lirës së Orfeut:
Zbutja e shpirtrave: të Hadit, Karonti
a. Magjepsja, mallëngjimi.
b. Zbutja e egërsisë së kafshëve të egra në natyrë.
Grupi II. Dy pasionet e Orfeut:
a. Kënga e shoqëruar me lirë.
b. Dashuria.
151
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Dy pasione që ushqejnë njëra-tjetrën dhe vihen në shërbim të njëra-tjetrës.
Fragmenti: “Orfeu zuri t’i lutej... i mbushur me lot nga hidhërimi.”
Grupi III. Në ç’mënyrë ky mit lartëson figurën e Euridikës (pasive dhe nuk flet asnjë fjalë)?
Euridika: Nimfë e vdekshme. Tek Euridika shihet dashuria për jetën. J eta e Orfeut me të kishte
qenë e lumtur. Një jetë në të cilën Orfeu kishte njohur dhe jetuar vetëm ditët e shkëlqyera plot
dritë të pranverës.
Plotësohet përmbledhtas në tabelë roli dhe funksioni i personazheve.
Personazhi Veprimet që kryen
Orfeu
Hadi
Karonti
Natyra
Hapi IV (punë në grupe)
Punohet rubrika: Reflektoni për strukturën.
Mësuesi/ja e ndan klasën në dy grupe.
Grupi I Ushtrimi 7 dhe 8.
Grupi II Ushtrimi 9.
Me përgjigjet e nxënësve do të plotësohet organizuesi grafik:

Vendi Personazhet Ngjarja
Hapi V (punë më grupe, ditari trepjesësh)
Punohet rubrika Gjuha dhe Stili me teknikën organizuesin grafik të figuracionit,
Grupi I.
Shprehja Figurat letrare Funksioni kuptimor
Kthimi i kokës prapa simbol J oshja për të parë; pasiguri
Orfeun e mbysin bakhidet simbol Pasioni i shfrenuar nuk
mund të shijojë virtytet
qytetëruese
Grupi II.
Fragmenti Mjeti stilistik Funksioni kuptimor
“Kënga e magjishme e Orfeut
kumbonte me aq fuqi, kishte
aq magji e forcë tërheqëse...
rreth e përqark”
“Befas gjëmuan...zërin e
këngëtarit”
Antiteza: kumbonte – gjëmuan
– buçitnin
Magji e forcë tërheqëse – zëra
të lartë, tinguj daullesh, të
qeshura
Zëri i këngëtarit – zhurma e
festës
Pasioni i shfrenuar është një
forcë shkatërruese, vrastare,
më e egër se dhe vetë
egërsia e natyrës.
Funksioni i antitezës:
I shërben zbërthimit të
mesazhit.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
152
>
Hapi VI (pyetje përgjigje).
Nxënësve u shtrohet pyetja:
- Ç’funksion kryente miti “Orfeu dhe Euridika”? (njohës – fati i njeriut, didaktik roli i artit)
Nxënësit kujtojnë llojet e miteve, si dhe bëjnë lidhjen e tyre me mesazhin që përcjell ky mit.
Detyrë shtëpie. Kërkoni në internet informacion për personazhet e mitit, për krijime të
frymëzuara prej tij.
Në fund të orës së mësimit bën vlerësimin e të nxënësve pjesëmarrës për analizën e elementeve
të përmbajtjes dhe strukturës së mitit dhe për zgjedhjen e ilustrimeve nga miti.
Shënim. Komenti mund të zhvillojet në dy orë, duke komentuar në orën e dytë gjuhën dhe stilin e mitit.
Teknika e metoda të mësimdhënies: Ritregim i përmbledhur, shkrim i lirë, vëzhgim i
drejtuar, punë në grup, vështrim krahasues, diagrami i Venit.
Tema
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të shkruajë një mbyllje tjetër për mitin Orfeu dhe Euridika;
•të vëzhgojë pikturën e dhënë dhe ta komentojë, duke zbuluar lidhjen e saj me mitin;
•të plotësojë skedat për biografinë e miteve të sotme;
•të kërkojë në internet për të gjetur disa figura të sotme mitesh;
•të lexojë një tekst informativ për të zgjeruar njohuritë rreth temës së mitit.
Mjetet: teksti i nxënësit, fletore e fjalorit, fletore, dërrasa e zezë, shkumësa, mjete shkollore.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Koment:
“Orfeu dhe
Euridika“
(ora III)
Hapi I (ritregim i përmbledhur)
Nxënësit nxiten të tregojnë një përmbledhje të mitit me sa më pak fjali, të cilat mund të
shkruhen edhe në dërrasë të zezë.
Hapi II (shkrim i lirë)
U kërkohet nxënësve të tregojnë me hollësi përfundimin e mitit, duke shfrytëzuar sa më
shumë elemente gjuhësore nga teksti. Pas kësaj u kërkohet të shkruajnë për rreth 10 minuta
një mbyllje tjetër.
Lexohen disa nga punimet para klasës dhe diskutohet rreth realizimit të tyre.
Hapi III (vëzhgim i drejtuar)
Nxënësit drejtohen të vëzhgojnë në libër ose të zmadhuar nga CD-ja pikturën “Orfeu dhe
Euridika”, të piktorit Eduart Poynter dhe të diskutojnë rreth realizimit të saj:
- Cilin çast të mitit ka fiksuar piktori?
- Cilat janë ngjyrat që ka përdorur dhe ç’simbolizojnë ato?
- Cilat detaje të pikturës parathonë fundin tragjik?
- Ç’simbolizon gjarpri që është në plan të parë?
- Ç’ndryshim ka realizimi i mitit nga piktori me përfytyrimin tuaj, pasi lexuat mitin?
153
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
>
Hapi IV (punë në grup)
Në këtë etapë nxënësit do të punojnë për informacionin e ri: Mitet e sotme. Punohet me
faqen 132 (teksti “Gjuha shqipe dhe letërsia 10”).
Nxënësit të ndarë në dy grupe të mëdha, punojnë me informacionet e marra nga interneti
dhe plotësojnë në libër përmbledhtas.
Grupi I Mitet e sotme: zgjidhni dy personazhe.
Grupi II Mitet e antikitetit (figura mitologjike).
Nxënësit plotësojnë skedat për biografinë e miteve të sotme.
Të dhënat e çdo grupi shkruhen në tabakë letre, të cilat vihen në murin e klasës.
Hapi V (vështrim krahasues, diagrami i Venit)
Në fund të orës së mësimit bën vlerësim të nxënësve për pjesëmarrje në mësim, për origjinalitetin
dhe fantazinë e tyre krijuese, si dhe për aftësinë vëzhguese.
Mitet në
antikitet
Mitet e
sotme
- popullaritet
- famë
- sukses i
përmasave
botërore
- nderim
- sintezë e përvojës
- urtësi:
× universale
× tejkohore
- imazhe fantastike, të
jashtëzakonshme
- kohë e papërcaktuar
modele
Detyrë shtëpie. Lexoni “Info plus” (material për të shtuar kulturën) në f. 131. Gjeni informacion plus
nga Interneti apo burime të tjera si është përdorur mitologjia në kohët e sotme.
Tema
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të bëjë lidhjen ndërmjet kontekstit historik me zhvillimin e mendimit humanist letrar;
•të bëjë lidhjen ndërmjet kontekstit historik dhe zhvillimin e formave letrare në prozë;
•të vëzhgojë piktura që lidhen me epokën e Rilindjes dhe të flasë për elementet e
saj, krahasuar me subjektet mitike;
•të lexojë për të dalluar periudhat letrare dhe lulëzimin e prozës për çdo periudhë.
Letërsia e
Rilindjes
(ora I)
Mjetet: teksti i nxënësit, tabela, shkumësa, mjete shkollore.
Teknika e metoda të mësimdhënies: Stuhi mendimesh, pema e mendimit, lexim
hap pas hapi, diagrami i Venit, lexim i drejtuar, punë në grupe, minitest.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
154
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi I (stuhi mendimesh)
Mësuesi/ja i njeh nxënësit me temën e re “Letërsia e Rilindjes”. Në këtë etapë do të
punohet me teknikën “Stuhi mendimesh”. Drejtohet pyetja:
- Ç’’ju kujton termi Rilindje?

Shkruhen në tabelë disa prej mendimeve të nxënësve që do të shërbejnë për këtë temë.
Hapi II (pema mendimit)
Konteksti historik: (lidhja ndërlëndore me historinë).
Shtrohen pyetjet: - Çfarë ju kujtojnë kryqëzatat? (Njihet si një epokë e errët.)
- Ç’ju kujtohet nga reforma luteriane? (Luteri dhe e reja që solli.)
- Cila periudhë përfshin epokën e Rilindjes?
Hapi II (lexim hap pas hapi)
U kërkohet nxënësve që të lexojnë individualisht në libër pjesën Rilindja dhe mendimi
humanist dhe të nxjerrin veçoritë duke plotësuar pemën e mendimit.
1. Rilindje e kulturës antike (antikiteti – model i përsosmërisë për epokën e Rilindjes).
2. Ringjallje, ripërtëritje e letërsisë, arteve.
3. Rilindje shpirtërore e kulturore e njeriut.
4. Ka karakter human (njerëzor).
5. Në qendër të mendimit humanist: njeriu, shkenca.
Rilindje
historik
MESJ ETA (shek. XII-XIII):
•Luftërat e brendshme
•Kryqëzatat
•Shek. XIV – paqe e vazhdueshme
•Shkenca u shkëput prej teologjisë
•Ngjallet shpirtin kritik
•Mendimtarët e artistët:
a. filluan të shkëputen nga feja;
b. kthyen sytë nga antikiteti;
c. në qendër të veprimtarisë së tyre vunë njeriun.
RI LI NDJA
karakteristikat
konteksti
letrar
•Reforma luteriane (1521):
a. ndarja e kishës në protestante dhe katolike;
b. i hapi rrugë lirisë së besimit.
•Zbulime të mëdha shkencore në:
a. astronomi
b. fizikë e matematikë
•Zbulimet dhe udhëtimet gjeografike.
•përkthimi i Biblës dhe librave të shenjtë në gjuhët kombëtare
•themelimi i bibliotekave
•shtypshkronja: (roli) botimi i teksteve të autorëve të mëdhenj antikë
•botimi origjinal i veprave (ruajtja e origjinalitetit)
historik
letrar
155
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Hapi III (diagrami i Venit)
Në këtë etapë do të punohet për të zbuluar nëpërmjet vëzhgimit të pikturave elemente humaniste
Punohet me rubrikën “Vëzhgoni”.
Nxënësit lexojnë informacionin dhe bëjnë një vështrim krahasues ndërmjet elementeve humaniste
në pikturën e Da Vinçit dhe në atë të Mikelanxhelos.
Hapi IV (lexim i drejtuar, punë në grupe, pema e mendimit)
Grupi I – Shkrimtarët humanistë patën si model antikitetin.
- Gjeni arsyet. - Çfarë shërbeu si burim frymëzimi?
Grupi II – Letërsia e Rilindjes dallohet për disa periudha zhvillimi.
- Cilat janë karakteristikat e çdo periudhe?
Grupi III – Cilat janë format letrare që u zhvilluan dhe përfaqësuesit e tyre?
Ndërkohë që nxënësit punojnë në tekst faqet 134 -135, mësuesi/ja përgatit në tabelë vazhdimësinë
e pemës së mendimit.
- Njeriu dhe aftësitë e tij mendore e fizike
Mona Liza
Sepie në karton
- Portreti i gruas
Zbulimi i veçorive të syve.
- Trupi i burrit
Bukuria fizike e njeriut.
Hapi V (minitest)
1. Kur lindi letërsia humaniste?
2. Pse letërsia e Rilindjes quhet edhe letërsi humaniste?
3. Cilët janë disa nga përfaqësuesit kryesorë të letërsisë së Rilindjes?
Shënim. Është e mirë që nxënësit të porositen që në fillim të vitit shkollor që të lexojnë ato vepra që do
të analizohen në klasë.
>
Detyrë shtëpie. Lexoni informacionin për Servantesin dhe rikujtoni subjektin e romanit “Don Kishoti”.
Per i udhat Gjinitë dhe llojet letrare
Individualitetet letrare
u f r ymëzuan nga:
RI LI NDJA
P. I - Shek. XIII-XIV
përfaqësuesit: Aligeri, Petrarka
P. I I - Shek. XV - pjekuria
Rivlerësimi i letërsisë
P. I I I - Shek. XVI – shek. XVII
kulmi i Rilindjes
përfaqësuesit: Shekspiri, Servantesi
•soneti
Lirika
Epika
Dramatika
•romani
•rrëfenja
•proza tregimtare
•tragjedia
•komedia
•jeta reale
•kultura dhe historia kombëtare
•jeta reale
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
156
Tema
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të analizojë romanin “Don Kishoti” duke u ndalur te kuptimi i parë dhe kuptimet
plotësuese;
•të bëjë analizën e personazhit, si modeli i personazhit të dyzuar;
•të shpjegojë format e komikes duke ilustruar me shembuj nga romani;
•të analizojë stilin e shkrimtarit;
•të ndërtojë (të plotësojë) hartën e strukturës së romanit (objektivi 3 dhe 4);
•të zbulojë në fragmentin e shkrimit kritik mesazhin aktual të veprës dhe të shfaqë
opinionin e tij;
•të vëzhgojë pikturat që paraqesin dukuri të kohës kalorësiake duke i krahasuar
me njëra-tjetrën.
Mjetet: Teksti i nxënësit, dërrasa e zezë, mjete shkollore.
Teknika e metoda të mësimdhënies:
Stuhi mendimesh, ritregim, rrjeti i diskutimit, diskutim, lexim i drejtuar, punë në
grupe, grafiku organizues: Harta e strukturës së romanit.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Analizë e
romanit
“Don Kishoti”
(Ora II -III)
Hapi I (stuhi mendimesh)
Mësuesi/ja e nis mësimin duke kontrolluar detyrën që ka dhënë orën e kaluar.
- Ç’dini për jetën dhe veprën e Migel Servantesit?
lindi më 1547 spanjoll vepra e parë: katër poezi

pasionet e tij
përfaqësues i letërsisë së Rilindjes përsosi romanin në letërsinë e Rilindjes
Shkruhet në dërrasë të zezë informacioni që sjellin nxënësit, duke nënvizuar çastet kryesore nga
jeta, si dhe veprat.
Hapi II (ritregim)
Nxënësit ritregojnë fabulën e romanit.
Mësuesi/ja së bashku me nxënësit bën interpretimin e kuptimit të parë dhe të kuptimeve plotësuese.
Migel Servantes
Don Kishoti
U botua më 1605
Roman për të vënë në lojë romanet kalorësiake
kuptimi i parë
i shkëputur nga realiteti (humbet orientimin)
i etur për aventura
hero grotesk (kërkon të kthejë mbrapsht kohët e lavdishme të
kalorësisë)
i fandaksur nga librat kalorësiakë:
për lavdinë e vet
a. me kalorës që: luftojnë për lavdinë e të shtypurve
u bëjnë nder damave
b. të një bote ku ligësia ndëshkohet
157
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Hapi III (rrjeti i diskutimit)
Mësuesi/ja u kërkon nxënësve t’i përgjigjen pyetjes:
PO J O
Nxënësit shfaqin mendimet e tyre pro dhe kundër.
U kërkohet nxënësve të lexojnë informacionin në libër dhe i rikthehen edhe një herë pyetjes.
Mësuesi/ja aktivizon nxënësit që mendonin ndryshe dhe nga informacioni që lexuan, ndryshuan
mendim. Si në rastin e parë dhe në të dytin kërkohet që të argumentohet përgjigjja.
Përfundimi shkruhet në dërrasën e zezë.
Hapi IV (diskutim)
Mësuesi/ja drejton pyetjen:
- A keni dëgjuar të thonë “Ai njeri është donkishot?”
Bëhet sqarimi i termit në tabelë.
Hapi V (vëzhgim)
qëllimi: - të ndreqë botën (shpresa e njeriut për ndryshimin e botës edhe kur është e pamundur)
ideali për të shërbyer pa interes, me vetëmohim në dobi të së drejtës, të së mirës, të së vërtetës;
- refuzon të pranojë realitetin;
- pikë orientuese për të është e kaluara, fëmijëria;
- kërkon të rikthejë të kaluarën.
realizimi i qëllimit: marrëzi e vërtetë.
në çast qetësie ka gjykim tepër të saktë;
tiparet e heroit: një shpirtmadhështi të habitshme;
priret nga e drejta, ka qëllime, synime të larta.
- horizontal: aventurat e fandaksura
leximi në dy plane:
- vertikal: synimi për idealin, të vërtetën që heroi i vetmuar
merr përsipër t’i realizojë në çdo situatë.
kuptimet plotësuese
- Personazhet (Don Kishoti dhe Sanço Panço) veprojnë të shkëputur
apo në marrëdhënie me njëri-tjetrin dhe plotësojnë njëri-tjetrin?
mungesë e aftësisë për t’u
orientuar saktësisht, veprime
abuzive në mbrojtje të së vjetrës
Donkishotizëm (anakronik)
metaforë
interpretimi
anakronik i botës
lidhja patologjike me librin
beson në mënyrë të verbër
mungon mendimi kritik
interpretimi i realitetit sipas
kodit fantastik
ana pozitive
aftësia për t’u udhëhequr
nga ide të mëdha, vetëm dhe
kundër të gjithëve
ana negative
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
158

Në libër janë disa piktura. U kërkohet nxënësve t’i vëzhgojnë me kujdes dhe t’u përgjigjen
pyetjeve:
- Ç’mendime ju lindin kur shihni foton në f. 138?
- Ç’simbolizon perëndimi i diellit dhe ecja e dy personazheve?
“Në një sfond perëndimi (metaforë) kemi një ecje para me vendosmëri, me karakter lart.”
- Cili është ndryshimi ndërmjet figurës së kalorësit të piktorit S. Martini dhe Don Kishotit, pikturë e
H. Daumier?
- Mësuesi/ja i nxit të gjithë nxënësit të bëjnë interpretimin e tyre.
Hapi IV (lexim i drejtuar)
U kërkohet nxënësve të lexojnë informacionin në tekst dhe të nënvizojnë aty si realizohet komizmi
te vepra Don Kishoti. Ndërkohë mësuesi/jai ka përgatitur një tabak letre ku janë shkruar tiparet
e komizmit. Pasi nxënësit të kenë paraqitur punën e tyre, bëhet verifikimi me të dhënat që jepen
nga mësuesi/ja.
1. kontrasti – mospajtimi ndërmjet:
a. qëllimit dhe mjetit - qëllime fisnike, mjete qesharake;
b. veprimit dhe rezultatit të veprimit – vepra të mëdha, rezultatet krejt të kundërta (kujto
mullinjtë e erës, lufta me shakujt e verës etj.)
2. ekzagjerimi – i sendeve, personazheve dhe tipareve të tyre nëpërmjet hiperbolave, karikaturës
dhe groteskut, për të paraqitur:
a. komizmin e gjestit (lëvizjet e heroit dhe gjestet që bën);
b. komizmin e karakterit (realiteti dhe ëndrrat me sy hapur të heroit);
c. komizmin e situatës (e pazakonta shihet si normale dhe e kundërta).
3. format imituese – imitimi i veprimeve të kalorësve
4. përsëritëse – përsëritja me kokëfortësi e të njëjtave veprime të dështuara.
5. mjetet gjuhësore
a. manierizmi – artificialiteti në të shprehur;
b. anakronizmi gjuhësor – përdorimi i fjalëve të vjetruara, të dala nga qarkullimi
(Për të gjitha tiparet u kërkohet nxënësve të sjellin shembuj nga vepra).
Hapi VI (punë në grupe, grafiku organizues: Harta e strukturës së romanit)
Ndahet klasa në tri grupe, të cilët do të punojnë për 5’-7’ për të ndërtuar Hartën e strukturës së romanit.
Grupi I:
- Titulli
- Autori
- Gjinia
- Koha e jashtme – historike
- Koha e brendshme
- Hapësira
Grupi III: Ushtrimi 2 faqe 138, duke u mbështetur te fragmenti i shkëputur nga introdukta e F. Nolit,
nxënësit të nxjerrin mesazhin aktual të veprës për kohën kur u përkthye, por edhe për shfaqjet e
tij në çdo kohë dhe të shfaqin opinionin e tyre.
Përfaqësuesit e grupeve paraqitin punën. Diskutohet rreth tyre.
Detyrë shtëpie. Lexoni fragmentin “Sojliu i Mançes, nënvizoni fjalët e panjohura dhe
përpiquni të gjeni shpjegimin e tyre te Fjalori i gjuhës së sotme shqipe.
Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës.
Grupi II:
- Personazhet
- Mesazhi
- Gjuha
- Stili
159
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Tema
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
- të komentojë fragmentin duke u ndalur te:
- përshkrimi i personazhit;
- shpjegimi i dukurisë së donkishotizmit;
- gjetja e kohës së brendshme dhe e kohës historike;
- shfaqja e komizmit të karaktereve, veprimeve, mendimeve etj.;
- të parafrazojë një paragraf.
Mjetet: teksti i nxënësit, dërrasa e zezë, mjete shkollore.
Teknika dhe metoda të mësimdhënies:
Ritregimi i subjektit, përmbledhje, punë në grupe, punë e pavarur, shkrim i lirë.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Koment:
“Sojliu i
Mançes”
(Ora IV)
Hapi I (ritregimi i subjektit, përmbledhje)
U kërkohet nxënësve të tregojnë përmbledhtas subjektin e fragmentit Sojliu i Mançës. (Nxënësve
u është dhënë detyrë ta lexojnë fragmentin në shtëpi).
Hapi II (punë në grupe)
Klasa do të ndahet në grupe sipas niveleve dhe secili grup do të trajtojë një nga objektivat e dhëna.
Grupi I – të përshkruajë personazhin;
Grupi II – të analizojë strukturën e fragmentit: të përcaktojë vendin; kohën e brendshme (të rrëfimit)
dhe kohën historike; paragrafin kyç.
Mund të punohet me hartën e ngjarjes në fragment.
Grupi III – të zbulojë si dhe ku shfaqet në fragment dukuria e donkishotizmit
Punohet me ditarin dypjesësh.
Dukuria e donkishotizmit Si shfaqet në fragment - ilustrim
Grupi IV: të zbulojë si shfaqet komizmi te figura e personazhit, te veprimet dhe mendimet e tij.
Ky grup mund të punojë me tabelën e personazhit.
Komizmi Si realizohet komizmi
1. Ekzagjerimi
komizmi i situatës
komizmi i gjestit
komizmi i karakterit
2.
3.
Pasi ka lexuar për ditë të tëra romanet
kalorësiake, mendon të bëhet kalorës i arratisur,
spastroi ca armë të stërgjyshërve etj.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
160


Grupi V – punon me ditarin dypjesësh.
Thënia ose fragmenti Komenti
“Shpesh bisedonte me priftin... e humbi gjykimin”.
“Thoshte se Sid Rui Diazi...mbesën e tij bashkë”.
“Shkurt... dëshirën e tij” apo “Fantazia e tij... në botë”.
Hapi III (punë në grupe)
Kalohet te rubrika: Reflektoni për interpretimin.
Ushtrimi 6: Qarko dhe argumento.
Ushtrimet 7 – 8.
Mësuesi/ja sqaron nëse është e nevojshme kuptimin e fjalës patetik.
Hapi V (punë e pavarur, shkrim i lirë)
Secili nxënës të zgjedhë një paragraf dhe ta parafrazojë atë.
Detyrë shtëpie. Ushtrimi 10, faqe 144.
Në fund të orës së mësimit mësuesi/ja bën vlerësimin e nxënësve pjesëmarrës.
Shënim. Nëse fragmenti do të zhvillohet në dy orë mund të ndiqet kjo ecuri.
Patetik - që përshkohet nga patosi; një veprim që bëhet me zjarr të madh ose me frymëzim të ngritur.
Patos-i - gjendje e brendshme e një njeriu që është i mbushur me ndjenja të zjarrta a me frymëzim të
lartë; ndjenjë e zjarrtë që e ngre peshë njeriun e frymëzuar nga një ide e madhe; shfaqja e jashtme e
kësaj ndjenje a gjendjeje.
Tema
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të dallojë rrëfyesin duke ilustruar përgjigjen me tekstin;
•të shpjegojë veçori të gjuhës së romanit (imitimi, artificat);
•të shpjegojë veçoritë e përkthimit – përdorimi i një gjuhe anakronike;
•të argumentojë komizmin e karakterit;
•të parafrazojë një fragment rrëfyes/përshkrues të marrë nga teksti.
Mjetet: teksti i nxënësit, tabela, mjete shkollore.
Teknika dhe metoda të mësimdhënies:
Diskutim, punë e pavarur individuale, ditari dypjesësh, hap pas hapi.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Koment:
“Sojliu i
Mançës”
(ora II)
Hapi I (diskutim)
Mësimi nis me diskutimin dhe vlerësimin e detyrës së shtëpisë. Pasi lexojnë detyrën 2-3 nxënësit, të tjerët
bëjnë vlerësimin e punës së bërë. Mësuesi/ja bën ndërhyrje, po të jetë ë nevojshme.
Hapi II (punë e pavarur individuale, ditari dypjesësh)
Punohet ushtrimi 11 me teknikën “Ditari dypjesësh”.
Fragmenti Komenti i nxënësit
Fantazia e tij u mbush... në botë Autori rrëfen në mënyrë të drejtpërdrejtë
161
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”

Ushtrimi 12: Rendit sipas radhës veprimet që bëri Don Kishoti.
Nxënësit punojnë në mënyrë të pavarur. Në fund një nxënës lexon detyrën dhe të tjerët e plotësojnë:
1. spastroi armët;
2. i spastroi dhe i meremetoi;
3. zbuloi se helmetës i mungonte mbulesa;
4. i bëri mbulesë helmetës me një mukava;
5. zhveshi pallën dhe goditi helmetën;
6. copëtoi helmetën;
7. ndenji dhe e bëri përsëri;
8. e quajti helmetën më të bukurën;
9. vajti dhe pa kalin;
10. e vlerësoi gërdallën e tij më të mirë se kalin e Aleksandrit të Madh;
11. u mendua katër ditë për emrin e kalit;
12. kërkoi emër, shpiku emra, shoi e ndërroi;
13. emëroi kalin;
14. pagëzoi vetveten;
15. pagëzoi zonjën e tij.
Ky ushtrim është mjaft interesant dhe kërkon të ndihmojë nxënësit që të lexojnë me vëmendje dhe
t’iu japin rëndësi hollësive, të cilat shërbejnë si mjete për të nxjerrë në pah komizmin e figurës së
Don Kishotit.
Hapi III (hap pas hapi)
Kalohet rubrika “Reflektoni për gjuhën dhe stilin”. Punohen hap pas hapi ushtrimet e tekstit.
Ushtrimi 13: Ilustrim nga teksti ose përshkrim (rrëfim) me fjalët e tyre. Për këtë ushtrim mund të
punojnë dy nxënës të nivelit bazë dhe të mesëm.
Ushtrimi 14: Përgjigje: Noli shfrytëzon një leksik të pasur me fjalë krahinore, dialektizma, anakronizma
gjuhësore, për t’iu përgjigjur logjikës së personazhit dhe krijimin e komizmit.
U kërkohet nxënësve të zbulojnë sa më shumë fjalë e shprehje anakronike.
Ushtrimi 15: Shprehje të huazuara nga romanet kalorësiake: “Arsyeja e mosarsyes....”
“Qielli i lartë.... madhëria jote”
“Unë jam Vigani... madhërisë sate”
Ushtrimi 16: Për këtë ushtrim nxënësit do të ndihmohen nga ushtrimi 9 dhe tabela e personazheve
e plotësuar prej tyre.
a. komizmi i karakterit – gjatë leximit të librave (sheh ëndrra me sy hapur) “Shkurt pasi e
humbi... dëshirën e tij”
b. komizmi i mendimeve: “Me të tilla lodra fjalët më të mëdha e më të dendura”.
c. komizmi i veprimeve: “Dhe e para gjë ishte të spastronte armët”.
Nxënësit mund të punojnë edhe në ushtrimin 12.
Kalohet te rubrika “Shkruani”. Do të punohet me teknikën “Punë e pavarur”.
Nxënësit punojnë në libër.
2-3 nxënës lexojnë dhe vlerësohen për punimin e tyre.
Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi për pjesëmarrjen e nxënësve në mësim.
Detyrë shtëpie. Zgjidhni nga fragmenti të dhëna që e paralajmërojnë lexuesin për veprimet e
ardhme dhe fatin e Don Kishotit.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
162
Tema
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të komentojë fragmentin duke zbuluar:
- si deformohet realiteti nga personazhi kalorësiak;
- cili është roli i aventurave në çift, personazhet me lidhjen e tyre (plotësues të
njëri-tjetrit);
•të zbulojë veçoritë e gjuhës (kontrastit, për efektet komike) dhe të përkthimit;
•të interpretojë mendimin e vet lidhur me romanin kalorësiak, dukurinë e
donkishotizmit;
•të bëjë përmbledhjen e fragmentit me synimin që të dalë sa gjysma e tij;
•të sintetizojë njohuritë për përshkrimin e personazheve kryesore duke u ndalur te
poezia që mbyll librin;
•të interpretojë në mënyrë shprehëse duke ruajtur karakterin e komizmit të veprës.
Mjetet: teksti i nxënësit, tabela, mjete shkollore.
Teknika dhe metoda të mësimdhënies:
Pema e mendjes, lexim shprehës, rrjeti i diskutimit, puna me tekstin, punë në grupe,
ditari dypjesësh.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Koment-
“Don Kishoti
kundër
mullinjve
të erës”
Hapi I (pema e mendjes)
Mësimi nis me teknikën “Pema e mendjes”, e cila e ndihmon mësuesin/en të kontrollojë dijet e
nxënësve për romanin “Don Kishoti”.
Hapi II (lexim shprehës)
Do të punohet me fragmentin “Don Kishoti kundër mullinjve të erës”.
Mësuesi/ja drejton pyetjen:
- Si e kuptoni titullin? Merr 2-3 përgjigje të nxënësve.
Një nxënës lexon fragmentin me intonacion, në mënyrë shprehëse që të ruajë komizmin e tij.
Nxënësit e tjerë do të punojnë me ushtrimet 1 dhe 2 faqe 146.
Nxënësit përgjigjen me ilustrim.
Ushtrimi 1: i janë errur sytë nga dëshira për të kryer aventura - ndihet i shkëputur nga realiteti etj.
Ushtrimi 2: fragmenti “Edhe sikur të bëhemi më tepër krahë se ata të viganit (?) prapë do të ma
paguani!”
“ Don Kishoti” lloji i romanit
koha
e brendshme e jashtme
vendi
personazhet
marrëdhëniet komizmi
stili
163
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Hapi III (rrjeti i diskutimit)
Ushtrimi 3:
Po J o
- A luan rol të dyfishtë Sanço Pançoja për Don Kishotin?
Pse?
Disa nga argumentet mund të ishin:
1. Plotësimi i figurës së Don Kishotit, është një vesh që shërben për të dëgjuar dhe një krah për
t’u mbështetur.
2. Nëpërmjet dialogut del në pah kundërshtia (kontrasti).
3. Sanço Pançoja është njeriu praktik që ka dalë përkrah Don Kishotit për të fituar tokë, pasuri,
të premtuara nga Don Kishoti.
4. Sanço Pançoja përdoret nga autori për të vënë në dukje lajthitjet e të zotit.
Përfundimi: .......................................................................................................
Pasi diskutojnë mendimet pro dhe kundër arrijnë në një përfundim, i cili shkruhet në dërrasën e zezë.
Mësuesi/ja zgjedh një nxënës për të punuar ushtrimin 4.
Ushtrimi 4: Karakterizimi i Don Kishotit.
- është natyrë fisnike – ka qëllime të larta (fisnike), por përdor mjete idiote;
- është bykosur nga leximi i librave kalorësiakë, saqë është shkëputur nga realiteti;
- mungesa e pikës orientuese në realitet e bën edhe më komik.
Hapi IV (puna me tekstin)
Punohet rubrika “Reflektoni për interpretimin”. Në këtë etapë mësuesi/ja aktivizon disa nxënës
për ushtrimet 5, 6, 7, 8. Gjatë interpretimit nxënësit argumentojnë përgjigjen.
Hapi V (punë në grupe, ditari dypjesësh)
Kalohet te rubrika “Gjuha dhe stili”.
Ushtrimi 9: Si shprehet hendeku midis fantazisë së autorit dhe realitetit të jetës?
Nxënësit do të përqendrohen te:
- manierizmi;
- anakronizmi.
Punë me grupe: Do të punohet me ditarin dypjesësh.
Grupi I: Ushtrimi 10, plotësohet tabela e ditarit dypjesësh.
Fragmenti Komenti i nxënësve
- Fati po i rregullon (...) janë shfaqur ...
viganë
- Ç’viganë? - tha Sanço...
- pikëvështrime të kundërta;
- kundërshtia mes idealit të pamundur dhe realitetit;
- aspirata fisnike e njërit dhe shpirti praktik i tjetrit.
Ushtrimi 11:
Fragmenti Komenti i nxënësve
“Mos ikni, frikacakë e burracakë... - kalorës që ka dalë për lavdi të vetën, por edhe të të
tjerëve, të shtypurve;
- shpreh idealin e të shërbyerit pa interes, me vetëmohim
në dobi të së drejtës, të së mirës, të së vërtetës.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
164

Ushtrimi 12: Nxënësit do të punojnë për stilin:
- Komizmi në fragment;
- Përshkrimi;
- Gjestet, veprimet;
- I kundërvihen idealit të lartë të Don Kishotit.
Ushtrimi 13: “me tërë shpejtësinë e gomarit të tij”
- komizmi – në thënie
Te Sanço Panço, Don Kishoti gjen një vesh që ta dëgjojë dhe një krah që ta ndihmojë. Ndryshe nga
situata që e kërkon ndihmën e Sanço Panços të menjëhershme, ai harxhon kohë deri sa ta ndihmojë.
Hapi VI (punë në grupe)
Ndahet klasa në katër grupe dhe secili do të komentojë nga një strofë të vjershës. Të katërta
grupet do të argumentojnë kërkesat e ushtrimeve 5, 6.
Përfaqësuesit e grupeve paraqesin punimet në emër të grupit.
Detyrë shtëpie. Bëni një ese argumentuese duke mbajtur parasysh vargjet:
Botën prapa desh ta kthente,
dhe me ushtën ta mbërthente.
Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës.
Tema
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të identifikojë veçoritë e tekstit në prozë, të zhvilluar në kohën e humanizmit në
Shqipëri;
•të bëjë lidhjen ndërmjet kontekstit historik dhe zhvillimeve të tekstit në prozë;
•të njohë strukturën e veprës së M. Barletit “Historia e Skënderbeut”;
•të zgjerojë informacionin duke lexuar një tekst përshkues dhe duke vëzhguar
objektin e përshkruar;
•të krahasojë për të gjetur dallimet midis letërsisë së Rilindjes, humanizmit evropian
dhe atij shqiptar.
Mjetet e mësimit: teksti i nxënësit, dërrasa e zezë, shkumësa, fletë formati A4,
shënues me ngjyra, mjete shkollore.
Teknika e metoda të mësimdhënies:
Pema e mendjes, përmbledhje e strukturuar, lexim i drejtuar, punë në grupe, vizatim
i lirë, diskutim, vështrim krahasues, diagrami i Venit.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Humanizmi
në Shqipëri
Hapi I (pema e mendjes)
Mësimi nis duke rikujtuar njohuritë që kanë marrë përsipër nxënësit për letërsinë e Rilindjes
duke përfshirë kontekstin historik dhe atë letrar.
Mësuesi/ja aktivizon nxënës që do t’i vlerësojë, por edhe të tjerë.
Epoka e Rilindjes
objekt studimi:
- njeriu
- shkencat
konteksti letrar:
- model antikiteti
- përsosi stilin
- zhvillimi i prozës
konteksti historik:
- shek. XIV
- lëvizja luteriane
- zhvillimet në shkenca
- shpikja e shtypshkronjës
- simbolik: viti 1616
165
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Zhvillimi i prozës: Servantes “Don Kishoti”
- roman kritik (antiroman)
- Struktura:
- Mesazhi
- Personazhi i çiftëzuar
- Kontrasti
- Stili
- Gjuha:
- manierizmat
- anakronizmi (fjalë, shprehje të vjetëruara)
- Forma komike:
- ekzagjerimi - grotesku
- përsëritjet, imitimi
- mungesë orientimi në realitet
- kuptim metaforik
- interpretim anakronik i botës
- rrafshi pozitiv: aftësia për t’u udhëhequr nga ide të mëdha, vetëm dhe
kundër të gjithëve.
- rrafshi negativ: veprim abuziv në mbrojtje të së vjetrës.
Hapi II (përmbledhje e strukturuar)
Informacion i ri: Mësuesi/ja do t’i njohë nxënësit me temën e re, të cilën e shkruan në tabelë dhe
objektivat (objektivin a).
konteksti historik
lindi, u zhvillua nën ndikimin e humanizmit italian (model)
origjinaliteti: qëndresa shumëshekullore e popullsisë shqiptare për të ruajtur
pavarësinë e vet ndaj Perandorisë Osmane
konteksti letrar
ishte letërsi qëllimore
modele të retorikës:
- të bindjes
- të argumentimit
Faza I - shek. XVI: M. Barleti:
- Proza:
• Rrethimi i Shkodrës
• Historia e Skënderbeut:
- Shkrim biografik
- Shkrim historik
- Gërshetim i fakteve, dëshmive me imagjinatën e shkrimtarit, me qëllimin e tij.
- Skënderbeu personazh historik bëhet edhe personazh letrar.
Faza II – shek. XVII (letërsia filobiblike):
- Shkrime me thelb biblik
- Përkthime
- Parathënie
- Lutje
- Fjalë të urta
- Relacione
Don Kishoti
Donkishotizmi
Humanizmi në Shqipëri:
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
166
Për figurën e Skënderbeut që nxënësit kanë njohuri, u jepet mundësia e bashkëpunimit.
Hapi IV (lexim i drejtuar, punë në grupe)
Do të punohet me teknikën “Lexim i drejtuar” (për të realizuar objektivin b).
Klasa do të ndahet në tri grupe dhe secilit i jepet puna që do të bëjë me tekstin.
Në fragmentin “Historia e Skënderbeut” f. 148.
Grupi I – Të identifikojë strukturën:
i jashtëm
- kompozicioni
i brendshëm
Grupi II – Të identifikojë Tipare dalluese të humanizmit në vepër.
Grupi III – Të identifikojë Tipare të stilit të veprës së M. Barletit.
Ndërkohë që nxënësit punojnë, mësuesi/ja përgatit në dërrasën e zezë Hartën e veprës
“Historia e Skënderbeut” (do të plotësohet me përgjigjet e nxënësve).
Mësuesi/ja plotëson në tabelë të dhënat që kanë nxjerrë nxënësit gjatë leximit.
Hapi V (vizatim i lirë, diskutim)
Kalohet te rubrika “Info plus” f. 150 (realizohet objektivi c).
Nxënësit lexojnë në heshtje tekstin përshkrues (ose e lexon një nxënës) dhe nënvizojnë të
dhënat që jepen në të.
Nxënësit që kanë aftësi të pikturojnë u shpërndahen (gjatë leximit) fletë A4 dhe shënues dhe
punojnë deri në fund të orës. Nxënësit e tjerë diskutojnë rreth legjendës së kokës së dhisë.
Hapi VI (vështrim krahasues, diagrami i Venit) (realizimi i objektivit d).
Krahasoni humanizmin evropian me atë shqiptar për të gjetur dallimet e të përbashkëtat.
Nxënësit përdorin informacionet që kanë në dërrasë në grafikët Pema mendimit..
Nxënësit paraqesin pikturat e tyre dhe vlerësohen nga shokët e shoqet e tyre.
Në fund të orës së mësimit bëhen vlerësime për nxënësit e aktivizuar prej mësuesit/es, por dhe të tjerët.
Detyrë shtëpie. Lexoni fragmentin “Fjalimi i Skënderbeut”.
- Tipare të Humanizmit:
Natyra njerëzore
Ndryshimi ndërmjet natyrës njerëzore
dhe hyjnore
Njerëzit duhet të ndihmojnë
njëri-tjetrin
Ekzaltim për njeriun
Adhurimi për lirinë
Liria mendimit
Kërkimi i drejtësisë
Ligjësia morale
“ Historia e Skënderbeut”
- kompozicioni
i jashtëm:

2 pjesë
13 libra

i brendshëm

rrëfime
dëshmi

- stili:
stil heroik
ndërthurje
e shkrimit
historik dhe
letrar
Shek. XIV
- Njeriu në qendër
- Rrëfenja
- Romani (romani kritik)
- Dukuri - donkishotizmi
Shek. XVI
- Ndikim nga humanizmi italian
- Qëndresa e popullit
- romani historiko-letrar
- dukuri: lufta çlirimtare
- Skënderbeu - personazh letrar
Humanizmi
evropian
Humanizmi
shqiptar
njeriu
heroi

167
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Tema
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të komentojë fragmentin duke zbuluar:
të dhëna historike për epokën,
tipare të humanizmit,
komunikimin shkrimtar – lexues,
tipare të figurës historike si personazh,
veçori të oratorisë, duke ilustruar me pjesë nga teksti;
• të gjejë mjetet stilistike, me të cilat portretizohen mbrojtësit e Krujës dhe barbarët;
• të gjejë veçori të stilit të shkrimtarit, ndërthurjen e shkrimit historik me atë letrar;
• të bëjë përmbledhjen e fragmentit duke e kthyer ligjëratën e drejtë në ligjëratë të
zhdrejtë.
Mjetet e mësimit:
Teksti i nxënësit, mjete shkollore.
Teknika e metoda të mësimdhënies:
Punë në grupe, punë individuale, vështrim krahasues, diagrami i Venit.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Koment:
“Fjalimi i
Skënderbeut
përpara
princave
shqiptarë”
Hapi I (punë në grupe)
Nxënësit ndahen në grupe dhe secili do të trajtojë një nga çështjet e parashikuara në objektivat:
Grupi I – të renditë sa më shumë të dhëna historike për epokën duke u mbështetur kryesisht
te paragrafi II.
Grupi II – të zbulojë tipare të humanizmit duke përdorur ditarin dypjesësh: jepen tiparet e
humanizmit dhe nxënësit ilustrojnë me pjesë nga fragmenti.
Tipare të humanizmit Ilustrim nga teksti

Natyra njerëzore
o Ndryshimi ndërmjet natyrës njerëzore dhe hyjnore;
o Njerëzit duhet të ndihmojnë njëri-tjetrin;
o Ekzaltim për njeriun;
o Adhurimi për lirinë;
o Liria mendimit;
o Kërkimi i drejtësisë;
o Ligjësia morale.
Grupi III – të zbulojë si realizohet komunikimi shkrimtar – lexues duke përdorur
skemën e komunikimit: shkrimtar – lexues, (dhënësi, marrësi, kanali, kodi, referenti, mesazhi).
Grupi IV – të dallojë tiparet e personazhit, si figurë historike dhe letrare.
(Tabela e personazhit)
Grupi V – të dallojë veçoritë e oratorisë, duke ilustruar me pjesë nga teksti (ditari dypjesësh).
Veçoritë e oratorisë Fragmenti për ilustrim
Grupi VI – të analizojë strukturën e fragmentit: për realizimin e kësaj kërkesa nxënësit
ndihmohen nga kërkesat e ushtrimit 7 dhe 8.
Lihen nxënësit të punojnë për 7-10 minuta, duke shfrytëzuar fragmentin dhe kërkesat e
ushtrimeve që lidhen me detyrën e dhënë.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
168

Nxënësit i shkruajnë të dhënat në tabakë letre dhe një përfaqësues i tyre i prezanton përpara klasës.
Kjo etapë mos i kalojë 25-30 minutat.
Hapi II (punë individuale, vështrim krahasues, diagrami i Venit)
Punohet Ushtrimi 3 i rubrikës “Reflektoni për interpretimin” me teknikën” (realizimi i objektivit b).
- u ngacmon sedrën
- u kujton detyrën që duhet të kenë përpara
atdheut dhe popullit
- vlerëson cilësitë e tyre dhe mençurinë
- u kërkon bashkimin e forcave
- kërkon prej tyre gjykim të kthjellët, të
arsyeshëm
- si bir i dëshpëruar për fatin e atdheut
- nota mirëkuptimi
- respekton besën e tyre
- bashkëqytetar
- u drejtohet me respekt për historinë e qytetit
- u ofron aftësitë e tij në punët e luftës
- forcën e mendjes si strateg
para popullit
të Krujës
para
princave
- e mbështet fjalimin te bindja, argumenti
- i kujdesshëm në zgjedhjet e fjalëve,
respektimin e logjikës dhe emocionit të
dy forcave
Ushtrimet 4, 5, 6 – Diskutim i shkurtër.
Ushtrimi 4: Nxënësit - ligjërim i saktë
- ndërtimi i fjalisë
- zgjedhja e fjalës
- përdorimi i përemrit
Hapi III - Kalohet te rubrika “Reflektimi për gjuhën dhe stilin”.
Lloji i prozës - është një prozë oratorike.
Ushtrimi 11 – Punohet me tabelën e mjeteve stilistike.
Për këtë ushtrim nxënësit mund të gjejnë 2-3 mjete stilistike.

Shprehja Mjete stilistike
Gjakun e pafajshëm Epitet metaforik
Kryetrima Epitet
Zemrat e ndezura Metaforë mbiemër ose epitet metaforik
Murati i pabesë Epitet
Ushtrimi 11: Nxënësit: Analiza sintaksore dhe stilistikore e pyetjes retorike:
- fjali pyetëse
- ngacmon arsyen, emocionin
Ushtrimi 12: Nxënësit: Përdorimi i përemrit vetor unë, ne, ju është në funksion të ligjërimit letrar.
Unë, ne, ju – emocioni dhe vlerësimi i nënshtrohen logjikës dhe arsyes.
Ushtrimi 11: Për këtë ushtrim mësuesi/ja u rikujton nxënësve se në këtë vepër autori ka gërshetuar
shkrimin historik me atë letrar.
Stili heroik:
- himnizimi i vlerave, virtyteve kombëtare;
- himnizimi i figurës së Skënderbeut nëpërmjet madhështisë së fjalimit, oratorisë,
mesazhit që përcjell.
Ushtrimi 13: Tiparet e stilit heroik të gjetura në fragment jepen detyrë shtëpie.
Detyrë shtëpie. Shkruani. Kthimi i ligjëratës së drejtë në ligjëratë të zhdrejtë është bërë në klasën IX.
169
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”

U kujtohen nxënësve disa rregulla që duhet të mbajnë parasysh për realizimin e detyrës, si:
Kthimi i ligjëratës së drejtë në fjali të përbërë ftilluese.
Shndërrimi i pjesës lajmëruese (fjalët e autorit) në pjesë kryesore të fjalisë dhe pjesa
përmendëse në pjesë të nënrenditur ftilluese.
Shndërrimi i foljes nga veta e parë ose e dytë në të tretën dhe nga koha e tashme në të
ardhmen e së shkuarës.
Në fund të orës së mësimit mësuesi/ja bën vlerësimin e nxënësve pjesëmarrës.
Tema
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi duhet të jetë i aftë:
• të vëzhgojë duke krahasuar elementet e pikturës me ato të tekstit;
• të bëjë lidhjen ndërmjet librit dhe filmit me të njëjtën temë;
• të shkruajë një hyrje imagjinare për skenarin e filmit që i kushtohet
Skënderbeut.
Mjetet e mësimit:
Teksti i nxënësit, tabela, CD me filmin “Skënderbeu”, mjete shkollore.
Teknika e metoda të mësimdhënies:
Stuhi mendimesh, skeda e romanit, vëzhgim, krahasim, shkrimi i pjesëve të filmit.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Vëzhgoni
dhe
krahasoni
Hapi I (stuhi mendimesh)
Mësimi nis me teknikën Stuhi mendimesh. Drejtohet pyetja:
- Vepra “Historia e Skënderbeut” e M. Barletit është një tekst historik apo letrar?
Përzgjidhen dy nxënës për të dhënë përgjigjen (nxënësit e tjerë do t’i vlerësojnë).
Hapi II (skeda e romanit)
Është momenti kur mësuesi/ja vazhdon kontrollin e njohurive duke ndërtuar Hartën e strukturës së veprës.
Titulli: “Histori e Skënderbeut”
Autori: Marin Barleti
Gjinia: Roman
Tema: __________________________________________________________________
Koha historike: __________________________________________________________
Koha e brendshme: ______________________________________________________
Hapësira: _______________________________________________________________
Rrëfyesi: ________________________________________________________________
Personazhet kryesore: ____________________________________________________
Personazhet dytësore: ____________________________________________________
Në këtë etapë nxënësit do të përshkuanë figurën e Skënderbeut:
- Karakterizimi:
o psikologjik
o shoqëror
o kulturor
- Bërthamat rrëfyese:
o populli
o princat
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
170

Mesazhi:
Gjuha: fjali të përbëra, rrëfim i ngadaltë me funksion për të nxjerrë në pah idetë,
logjikën e mendimeve.
Stili: gërshetim i dëshmisë historike dhe letrare, oratori, ligjërim i saktë.
Mjete stilistikore:
- pyetje retorike;
- epitete;
- epitet metaforik;
- kundërshtinë e personazheve.
Lexohet detyra e shtëpisë. Vlerësohet kthimi i ligjëratës së drejtë në të zhdrejtë.
Hapi III (vëzhgim, krahasim)
Punohet me rubrikën “Vëzhgo dhe krahaso”. Nxënësit lexojnë individualisht fragmentin dhe e vëzhgojnë
pikturën duke u përpjekur të analizojnë sa piktura i qëndron besnike përshkrimit të veprës.
Hapi IV (shkrimi i pjesëve të filmit)
Mësuesi/ja paraqet me video-projektor pjesë nga filmi “Histori e Skënderbeut” dhe u kërkon
nxënësve të shkruajnë një hyrje skenari imagjinare për filmin që i kushtohet Skënderbeut”.
Dëgjohen 2-3 hyrje (në bazë të minutave të mbetura).
Detyrë shtëpie. Shkruani një tekst argumentues.
Skënderbeu një figurë historike (simbol kombëtar) apo një legjendë?
- Sillni foto dhe informacione për shkrimtarin Viktor Hygo.
Tema
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të identifikojë veçoritë e romanit në kohën e romantizmit evropian;
•të bëjë lidhjen ndërmjet kontekstit historik dhe zhvillimeve të romantizmit në prozë;
•të njohë karakteristikat e prozës romantike evropiane dhe asaj shqiptare;
•të zbulojë veçoritë e strukturës së romanit “Katedralja e Parisit”.
Mjetet e mësimit: teksti i nxënësit, tabak letre, shënues, shkumësa, thënie, mjete
shkollore.
Teknika e metoda të mësimdhënies:
Pyetje-përgjigje, shpjegim, pema e mendimit, punë në grup.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Epoka e
romantizmit
Hapi I (pyetje-përgjigje)
Mësimi nis duke dëgjuar detyrën e shtëpisë. U kërkohet nxënësve që të bëjnë vlerësime për 2-3 detyra
dhe mësuesi/ja bën vlerësimin në fund.
Mësuesi/ja shtron pyetjen:
- Cilës epokë të letërsisë i përket vepra “Historia e Skënderbeut” e M. Barletit?
(Epokës së humanizmit.)
- Cila ngjarje historike shërben si kontekst historik?
shkrimtarët në kërkim të artit të ri – romantizmit
Hapi II (shpjegim, pema e mendimit)
U kërkohet nxënësve të vëzhgojnë foton në f. 155 dhe ta interpretojnë atë.
Në këtë fazë mësuesi/ja lidh natyrshëm njohuritë e nxënësve me informacionin e ri për epokën
e romantizmit. Paraprakisht është përgatitur në tabak të bardhë letre pema e mendimit, e cila
vendoset në tabelë.
171
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
shkrimtarët largohen nga imitimi i modeleve të vjetra
në qendër të veprës letrare vendoset qenia njerëzore:
a. në përmasat e saj shoqërore:
në qendër individi kryengritës, luftëtar i lirisë
rrëfen betejat popullore
ndeshjet me të vjetrën, forcën, qëndresën, vetëmohimin
b. në përmasat e jetës intime
hulumton zemrën njerëzore
botën e brendshme, ëndrrat, ankthet, aspiratat,
dyshimet
në planin artistik: përdorimi i kontrastit për të zbuluar
konfliktet shoqërore e vetjake
tragjikja me komiken
e bukura me të shëmtuarën
sublimja me grotesken
karakteristika të prozës romantike:
gjinia:
tema:
Proza romantike
u afirmua si arti:
rrëzuan rregullat e klasicizmit
ngritën në kult ndjenjën përkundrejt arsyes, natyrës,
lirisë krijuese
e përtërinë artin, e shkëputën nga sallonet aristokrate
arti u bë pronë shpirtërore e njerëzve
Epoka e romantizmit:

përfaqësues:
V. Skot (Angli)
Hygo (Francë)
Dyma (Francë)
Manxini (Itali)
fundi i shek. XVIII – gjysma e dytë
e shekullit XIX; romantizmi edhe në
arte të tjera në Shqipëri:

shek. XIX – Revolucioni Francez
simbolika: rrëzimi i kështjellës-burg të
Bastijës (14 korrik, 1789)
shpallja e Republikës
sanksionimi i të drejtave themelore të
njeriut dhe i parimeve demokratike
bazë
konteksti historik konteksti letrar
ekzotike: çmonin ndjeshmërinë, imagjinatën
historike: legjendarizim i historisë
metaforës
kontrastit
zmadhimit
shpirtëzimit
proza e gjatë
roman, novelë
epika
lirika
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
172

Hapi III. (punë në grup)
Nxënësve u kërkohen foto, informacione të përmbledhura, thënie të Hygosë, tituj që
bashkëkohësit i kishin vënë.
Në këtë etapë nxënësit do të lexojnë me synim që të zbulojnë tipare të strukturës së romanit
“Katedralja e Parisit”.
Grupi I – Zbuloni të dhënat për:
- Kohën: 1882
- Hapësirën: Katedralja në Paris
- Personazhet: Frolo, Kuaziomodo, Esmeralda
Nxënësit plotësojnë përmbledhtas.
Grupi II – Rrëfimi: në stilin gotik: imiton arkitekturën gotike
- Stili: teknika e preferuar: kontrasti:
o Pranëvënie kundërshtie
•Madhështia e rëndë e katedrales përkundrejt gjallërisë së turmës
•Shëmtimi i Kuazimodos – bukuria e Esmeraldës
•Përçudnimi fizik i Kuazimodos – përmasat e shpirtit të tij
•E jashtëzakonshmja është rregulli – e përditshmja, realja janë përjashtim nga rregulli
Detyrë shtëpie. Ndërtoni në fletore “Hartën e strukturës” së romanit “Katedralja e Parisit”.

poezia
poema historike
fundi i shek. XIX – proza
fundi i shek. XVIII – gjysma e shek. XIX
Romantizmi në Shqipëri
legjendarizimi i historisë
tema historike
imazhi heroik i së kaluarës
J eronim de Rada
Naim Frashëri
Gjergj Fishta


përfaqësues: gjinitë
lëvruan
poemën e gjatë
tregimtare
Sami Frashëri
lëvron prozën (romani
në turqisht – romani
parë i shkruar nga një
shqiptar)
Pashko Vasa
Ndoc Nikaj
lëvron prozën në
frëngjisht
romancieri i parë
shqiptar, babai i
romanit shqiptar
173
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Tema
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të identifikojë veçoritë e romantizmit në kohën e romantizmit evropian;
•të komentojë fragmentin duke u ndalur te:
kuptimi i situatës dhe i sjelljes së personazheve;
veçoritë e romantizmit në gjuhë e stil.
•të interpretojë figurat kryesore: kontrasti, antiteza, hiperbola;
•të zbërthejë me shkrim kuptimin e metaforës;
•të dallojë paragrafët në fragment dhe llojet e tyre;
•të bëjë përmbledhjen e fragmentit vetëm në 8 fjali;
•të vëzhgojë fotot e marra nga filmi me të njëjtin subjekt;
•të diskutojë për skenarin e filmit duke e krahasuar me atë të librit;
•të kërkojë të dhëna në internet për një variant tjetër filmi me të njëjtin subjekt.
Mjetet e mësimit:
Teksti i nxënësit, shkumësa, mjete shkollore.
Teknika e metoda të mësimdhënies:
Stuhi mendimesh, lexim i drejtuar, punë në grupe, diskutim, rrjeti i diskutimit, punë
në çift, punë me grupe, ditari trepjesësh.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Koment:
fragmenti
Shtylla e turpit
nga romani
“Katedralja e
Parisit”
Hapi I (stuhi mendimesh)
Mësimi nis me një stuhi mendimesh për romantizmin.
Hapi II (lexim i drejtuar, punë në grupe)
Punohen ushtrimet e rubrikës “Reflektoni për kuptimin”.
Grupi I – Ushtrimi 1:
- Si jepet përshkrimi i Kuazimodos?
- Pse një përshkim i atillë mbetet në mendje?
Grupi II – Ushtrimi 2:
- Si sillet turma me Kuazimodon?
- Si reagon ai ndaj turmës. (Nxënësit nënvizojnë folje që shprehin sjellje dhe veprime.)
Grupi III – Ushtrimi 3:
- Cili është roli i Esmeraldës?
- Çfarë simbolizon gjesti i saj?
Të tria grupet nënvizojnë figurat letrare që hasin gjatë leximit.
Përgjigjet:
Ushtrimi 1: Kuazimodoja ishte shurdh, por për të parë shihte mirë..... pickimeve prej mushkonje.
Fytyra e tij nuk shprehte as turp, as turbullim.
Ai ishte shumë larg shoqërisë njerëzore.... ç’është turpi. Po ngadalë... syri i tij prej ciklopi.
Fytyra e fatziut u zbut, zemërimi... shpëtimtarin e tij. Reja e zezë mbuloi... dëshpërim të thellë.
Romantizmi
subjektivizmi
me kontraste të
jashtëzakonshme
tematika
heroi
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
174
Ushtrimi 2: A. Të gjithë ishin të gëzuar kur e panë Kuazimodon te shtylla.
Turma e amatorëve me thumbin e talljes.
I hodhi turirit një copë sfungjer të njomur në një pellg me llucë.
Turma u ngashërye e zuri të duartrokiste.
B: Së pari ai i hodhi turmës... i shponin plagën.
Zuri të hidhej... e shtyllës së turpit.
Atëherë... ta këputë kularin.
Kuazimodoja i hodhi një vështrim të dëshpëruar.
Ushtrimi 3: Nga turma doli një vajzë e veshur me rroba të çuditshme.
Realizohet pranëvënia e të kundërtave:
Shëmtimi i Kuazimodos – bukuria e Esmeraldës.
Siguron lidhjen: bukuria e saj – me fisnikërinë e shpirtit të Kuazimodos.
Sjellja e saj ndryshon turmën.
Ushtrimi 4: Për këtë ushtrim punojnë 5 nxënës që i cakton mësuesi/ja.
Hapi III (diskutim, rrjeti i diskutimit)
Kalohet te rubrika: Reflektoni për interpretimin.
A. Ushtrimi 5 – Studioni sjelljen e turmës – zhvillohet si diskutim.
Ushtrimi 6 – realizohet me anë të rrjetit të diskutimit.
Po J o
- Fakti që autori e quan “turmë” na jep të
drejtën të mendojmë se turma udhëhiqet
nga instinktet dhe jo nga arsyeja?
Përfundimi .......................................................................................
Për t’i dhënë përgjigje pyetjes dhe për të arritur në përfundimin e duhur duket lexuar edhe pjesa
e parë e kërkesës së ushtrimit, si dhe fundi i fragmentit.
Ajo që shihet si e zakonshme nga shoqëria, “turma” nuk është gjë tjetër veçse një situatë e
jashtëzakonshme që thyen rregullat mbi të cilat duhet të ndërtohet një shoqëri. Fyerja, masakra
nuk janë një mjet argëtimi, ato tregojnë instinktet çnjerëzore me të cilat është ushqyer “turma”,
populli i paditur.
Esmeralda – simbol i bukurisë, i së mirës, i virtytit – mësim i duhur për turmën.
Lihen nxënësit të shprehin lirisht mendimet dhe të grupohen sipas pikëpamjeve të tyre, mjafton
që për zgjedhjen e tyre të sjellin argumente.
Ushtrimi 7: Nxënësit qarkojnë alternativat duke i ilustruar me fjali:
- Prifti uli sytë, u kthye menjëherë mbrapsht neveri.
- i ra mushkës fort me mamuze sikur donte të shpëtonte...keqdashje.
Sipas predikimit të njerëzve të fesë njeriu duhet të tregojë dhembshuri, mirësi dhe keqardhje, gjë
që nuk u zbatua nga njeriu i fesë, por nga Esmeralda.

175
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
B. Dëgjohet një nxënës për ushtrimin 4 – përmbledhjen me 8 rreshta. 2-3 mendime të vlefshme
nga 2-3 nxënës që e punuan.
Hapi IV (punë në çift, punë me grupe)
Punohen ushtrimet e rubrikës “Reflektoni për strukturën”.
Për të bërë të mundur zhvillimin e të gjitha ushtrimeve të kësaj rubrike punohet në grupe.
Ushtrimi 8 – dallohen paragrafët dhe roli që luajnë në zhvillimin e ngjarjes. Ky ushtrim punohet në libër.
Ushtrimet 9 dhe 10 kërkojnë të nxirret në pah forca evokuese dhe sugjestionuese e shkrimit të
V. Hygoit.
Çasti më emocionues:
Esmaralda i çon ujë Kuazimodos.
- Syri i Kuazimodos shkreptiu:
- Fatkeqi zgjati buzët e tij të nxira, sikur të desh ta puthte, i hodhi asaj një vështrim që shprehte
qortim dhe pikëllim të patreguar...
Kthesat e befasishme:
- Kjo skenë ishte vërtet madhështore...
- Edhe turma u ngashërye ...
Hapi V (punë me grupe, ditari trepjesësh)
Punohen ushtrimet 11, 12, 13 për figurat letrare: epitetet, hiperbolat, metaforat me ditarin trepjesësh.
Grupi I – Ushtrimi 11 – punon me tabelën e epiteteve.
Fjalia Figura letrare Funksioni stilistik
Fytyra e fatziut.. Epitet Përshkrim i së shkuarës dhe e tashmja
Buzët e zhuritura..
Grupi II – Ushtrimi 12 – punon me tabelën e antitezës – ilustrim me tekstin.
Fjalia Figura letrare Funksioni stilistik
- Durimi i tij... kalitur nga kamxhiku
i xhelatit ... nuk u bëri dot ballë
pickimeve prej mushkonje.
- Një vajzë e bukur, e freskët, e
kulluar, krijesë e mjerë.
Antitezë
Grupi III – Ushtrimi 13 – punon me tabelën e hiperbolës, si tipar karakteristik i romantikëve në
funksion të situatës së jashtëzakonshme.
Fjalia Figura letrare Funksioni stilistik
- Shkreptima që lëshonte syri i tij mund
të digjte.
- Cigania do të ishte bërë shkrumb e hi.
Hiperbola
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
176

Grupi IV – Ushtrimi 14 – punohet me tabelën e metaforës.
Fjalia Figura letrare Funksioni stilistik
Re e zymtë
(epitet metaforik)
Përshkrim që paralajmëron për
fatin e Kuazimodos
Koha në dispozicion nuk duhet të jetë më shumë se 2’-3’. Çdo grup mjafton të gjejë 1-2 mjete
stilistikore. Përfaqësuesit e grupeve paraqesin detyrën në emër të grupit.
Që në fillim të mësimit duhet parë me kujdes koha në dispozicion, që t’i lihet koha e mjaftueshme
edhe të vëzhguarit. Për këtë etapë do të shërbejë edhe CD-ja ku është një pjesë nga filmi
“Katedralja e Parisit” dhe një fragment nga një mjuzikëll me të njëjtin titull.
Nxënësit vëzhgojnë fotot dhe materialin filmik dhe shprehin mendimet e tyre lidhur me përfytyrimit
që iu ka ngjallur romani dhe sa janë përputhur ato me materialet figurative dhe filmike.
Detyrë shtëpie. J epet si punë me shkrim kërkesa e rubrikës “Shkruani”, f. 162.
Tema
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të identifikojë veçoritë e tregimit realist;
•të dallojë veçori të prozës realiste duke i krahasuar me veçori të prozës romantike;
•të vëzhgojë me synimin për të krahasuar elementet e realizmit në letërsi me ato
në pikturë;
•të lexojë për të marrë informacionin mbi jetën, veprën, stilin e Çehovit;
•të bëjë komentin e tregimit duke u ndalur tek elementet realiste që shfaqen:
- që në titull,
- në paragrafët e tekstit,
- te mesazhi aktual.
Mjetet e mësimit: foto të marra nga interneti, epoka e romantizmit, teksti i nxënësit,
dërrasa e zezë, mjete shkollore.
Teknika e metoda të mësimdhënies: vëzhgim, vështrim krahasues, diskutim,
vështrim krahasues, parashikim me terma paraprakë.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Forma të
shfaqjes së
realizmit,
veçori të
prozës
realiste
Hapi I (vëzhgim, vështrim krahasues, diskutim)
Nxënësit orientohen të vëzhgojnë figurën në f. 165 dhe u drejtohet pyetja:
- A janë të idealizuara gratë në fushë?
Nxënësit duhet të analizojnë pikturën dhe nëpërmjet sjelljes së detajeve të arrijnë në përfundim
që piktura është realiste.
- Fusha me grurë të korrur.
- Gratë kokulur mbledhin kallinjtë.
- Veshja e grave.
177
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
- Nxitimi, ngutja, përkushtimi.
- Qielli i vrenjtur.
Nxënësit vëzhgojnë edhe pikturën “Plaku me shkop” dhe vërejnë detajet realiste në të. Ata
bëjnë krahasimin e dy pikturave duke vënë në dukje ngjashmëritë apo dallimet.
Hapi II (pema e mendimit)
- Ç’kuptoni me termin Epoka e Realizmit?
Realizmi shek. XIX
Hapi III (vështrim krahasues)
U kërkohet nxënësve të lexojnë në f. 164 informacionin për veçoritë e prozës – dhe me anë të
teknikës Vështrim krahasues të nënvizojnë veçoritë e prozës realiste duke i dalluar nga veçoritë e
prozës romantike.
letërsia pranë masave

subjektet lidhen me jetën

trajtimi i temave aktuale
kritikë ndaj romantizmit, që e
idealizonte realitetin

a.zhdukja e fantastikes,
trillimit, mistifikimit
b. rrallimi i subjekteve historike
natyralizmi si realizëm më
i kulluar që ka objektivitetin
e shkencës: raca, mjedisi,
momenti
Balzak: teorinë e tipit letrar:
personazhi, ngjarja, mjedisi përfaqësojnë një shumë vetish
të përbashkëta të individëve dhe mjediseve
Stendal: teorinë e shpëtimit estetik – në art, si në jetë,
s’ka njerëz tërësisht të mirë dhe tërësisht të këqij
Flober: artisti të jetë objektiv, rrëfim i saktë, pavarësisht
ndjenjave.
Gogoli – stilisti i madh i prozës ruse
Çehovi – tregimi i shkurtër i karakterit psikologjik
Tolstoi – epizmi dhe lirizmi në romane voluminoze
Gjysma e parë e shek. XX proza poetike e F. Konicës,
L. Skëndos
Forma tregimtare (novela) – E. Koliqi, Migjeni, M. Kuteli
Romani – H. Stërmilli
konteksti letrar përfaqësuesit
Në Francë
Në Rusi
Në Shqipëri
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
178

Proza realiste Proza romantike
- kritikon romantizmin për mistifikim (idealizim)
të realitetit,
- marrëdhënie e ngushtë ndërmjet veprës së
artit dhe realitetit,
- nuk fotografon realitetin, por pasqyron ato
anë që kanë vlera përgjithësuese,
- temat dhe problematikat lidhen ngushtë me
aktualitetin,
- qëndrim opozitar ndaj polarizimit të
shoqërisë,
- dënon humbjen e vlerave njerëzore,
- dënon vesin dhe ngre lart virtytet njerëzore,
- realiste në të gjithë përbërësit e saj,
- subjekti zhvillohet në mënyrë kronologjike,
- ruan etapat klasike të kompozicionit.
- i kundërvihet klasicizmit dhe rregullave të
ngushta,
- paraqit botën shpirtërore e interesat e njeriut,
- kërkon të largohet nga realiteti dhe të
drejtohet nga e kaluara historike ose të
ëndërrojë për të ardhmen,
- temat: historike, legjendare, ekzotike,
- liri mendimi e forme,
kulti i arsyes, i ndjenjës, i natyrës,
- kulti i natyrës,
- u afirmua si arti i metaforës, kontrastit,
zmadhimit,
- situata të jashtëzakonshme,
- pranëvënia e të kundërtave.
Hapi IV (vëzhgim krahasues)
Orientohen nxënësit të vëzhgojnë pikturat dhe të vënë re elementet realiste në to:
a. tema aktuale;
b. iluzioni i vërtetësisë së plotë;
c. ngjyrat e tablosë;
d. ravijëzimi i tipareve;
e. karakter psikologjik (Plaku në shtëpi) etj.
Nxënësit orientohen të kalojnë në faqen 166.
Lexoni për të marrë informacion për jetën e Çehovit.
Ndërkohë mësuesi/ja plotëson në tabelë veçori të stilit të Çehovit “Sa më thjesht, aq më mirë”.
Stili i Çehovit:
a. synonte të arrinte formë të përkryer gjuhësore e stilistike;
b. shmang hollësitë e panevojshme;
c. ruan thelbësoren;
d. kujdeset të mos përdorë zbukurime letrare;
e. jep në një rrëfim të shkurtër gjithë kompleksitetin tragjik të jetës së njeriut.
A- Nxënësit përmbledhin njohuritë mbi jetën dhe mbi veprimtarinë e Çehovit..
B- Njihen me të dhënat e stilit në tabelë.
Hapi V (parashikim me terma paraprakë)
U kërkohet nxënësve të parashikojnë subjektin e tregimit duke u nisur nga titulli i tregimit “I
trashi dhe i holli”.
- Si do ta komentonit titullin?
- Duke lexuar titullin, si e parashikoni të jetë subjekti i tregimit?

Mund të përdoret edhe teknika ditari dypjesësh.
Titulli Komenti i nxënësit
“I trashi dhe i holli” - përshkrimi fizik
- përshkrimi i karakterit psikologjik ...
Detyrë shtëpie. Lexoni tregimin për të bërë lidhjen ndërmjet titullit dhe subjektit.
Dalloni paragrafët dhe elementin realist që shfaqet në çdo paragraf.
179
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Tema
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të identifikojë veçoritë e tregimit realist;
•të bëjë komentin e tregimit duke u ndalur tek elementet realiste, që shfaqen në titull
dhe te paragrafët e tekstit;
•të zbulojë mesazhin aktual dhe elementet realiste të mesazhit;
•të interpretojë funksionin e ironisë, antitezës nëpërmjet gjetjes së elementit real;
•të përshkruajë nëpërmjet elementeve realiste motivimet e sjelljes së
personazheve;
•të analizojë mungesën e kohës, gjendjes së personazheve para takimit si elemente
të stilit të shkrimtarit;
•të shkruajë një tekst të shkurtër tregimtar me temë të ngjashme.
Mjetet e mësimit: teksti i nxënësit, tabela, shkumësa, fletoret e punës, mjete shkollore.
Teknika e metoda të mësimdhënies: lexim i drejtuar, harta e ngjarjes, tabela e
figurave letrare.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Komenti:
“I trashi dhe
i holli”
Hapi I (lexim i drejtuar)
Nxënësit udhëzohen të mbyllin librat dhe të dëgjojnë tregimin “I trashi dhe i holli” me vëmendje,
për t’iu përgjigjur pyetjeve.
Mësuesi/ja shkruan në tabelë të dhënat e para të strukturës së romanit.
Ndalesa I. Mësuesi/ja lexon paragrafin “Në stacion... (6 rreshta)... i biri”.
Mësuesi/ja drejton pyetjen e rubrikës “Reflektoni për kuptimin”.
Ushtrimi 1: Në këtë paragraf na jepet në mënyrë të tërthortë pozita shoqërore e dy personazheve
kryesore.
- Cilat janë detajet që e tregojnë këtë?
- Buzët e lyera me yndyrë i shkëlqenin si qershi të pjekura.
- Goja i mbante erë heres dhe flër ‘d’ oranzh
- i ngarkuar me valixhe, me bohçe, me pako
- goja i mbante erë pastërma dhe kafe e rëndë.
Ndalesa II: “Porfrij ... hi-hi-hi” f. 167.
Bëhen pyetjet e ushtrimeve 4 dhe 5.
Në interpretim nxënësit duhet të flasin shkurt duke nxjerrë anën thelbësore.
Mësuesi/ja dëgjon, bën vlerësime dhe ndërhyrje për të qartësuar mendimin, lidhjen kuptimore
të mendimeve të nxënësve.
Ndalesa III: Po mjaft... deri në fund; f. 168.
Bëhen pyetjet e ushtrimeve 6 dhe 2.
Përgjigje:
Ironia që autori e drejton për këtë shtresë shpreh edhe shqetësimin e tij për shoqërinë e humbjen
e vlerave individuale.
Përmes ironisë autori shpreh edhe mesazhin që ka vlera gjithëkohore.
Ushtrimi 3: Shpjegoni titullin. 2-3 nxënës do të vlerësohen. Është momenti që mësuesi/ja
kontrollon detyrat e shtëpisë. Nxënësit e plotësojnë detyrën me mendime të reja të fituara gjatë
interpretimit të tregimit.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
180
Hapi II (skeda e ngjarjes)
Punohet me rubrikën “Reflektoni për strukturën”. Në dërrasë të zezë mësuesi/ja ka shkruar:
Titulli: I trashi dhe i holli
Autori: A. Çehov
Gjinia: prozë
Lloji: tregim i shkurtër
Tema: Marrëdhëniet shoqërore ndërmjet njerëzve me nivele të ndryshme shoqërore.
Marrëdhënie që ndërtohen mbi antitezat.
Koha: e papërcaktuar
Hapësira: stacioni hekurudhor
Personazhet:
a. kryesore:
- Porfirij – i holli, nëpunës i rangut të ulët
- Butjushki – i trashi, këshilltar sekret
b. dytësore: - Nafanja
- Narfanaili
Rrëfyesi: autori
Mesazhi: disniveli shoqëror prish karakterin e njeriut, e bën servil, mendjemadh etj.
Gjuha: përdorimi i antitezës, ndryshimi i mënyrës të të folurit i të hollit
Stili:
Në këtë etapë nxënësit do të punojnë të ndarë në grupe:
Grupi I – ushtrimi 7.
Grupi II – ushtrimi 8.
Grupi III – ushtrimet 9 -11.
Nxënësit punojnë 5’-7’.
Përgjigjet e nxënësve:
Ushtrimi 7 - tregimi është i ndërtuar me dy pjesë:
Pjesa I nga fillimi deri te ... Kam edhe dy yje”.
Pjesa II nga “I holli përnjëherësh...deri në fund.
Të dyja pjesët janë në kontrast me njëra-tjetrën.
Argumentimi: Kontrasti realizon dukshëm një thyerje brenda rrëfimit. Me anë të tij shkrimtari nxjerr
në pah si ndryshimin e mënyrës së sjelljes, ashtu edhe ndryshimin e raportit të marrëdhënieve midis
tyre. Thyerja e menjëhershme i jep mundësi shkrimtarit të karakterizojë figurat e personazheve, për
të cilat ndien keqardhje përzier me neveri.
Thyerja në strukturën e tregimit tregon dhe për një ndarje të papajtueshme, vendosur ndër shekuj
midis shtresave shoqërore. Autori nëpërmjet ndarjes, thyerjes, nxjerr në pah inferioritetin e shtresës
së ulët, servilizmin, humbjen e dinjitetit.
Pasi nxënësit me ndihmën e mësuesit/es argumentojnë përdorimin e thyerjes, mësuesi/ja kërkon
prej nxënësve të formulojnë mesazhin e tregimit.
Mesazhi: Servilizmi, inferioriteti, mungesa e respektit, respekti dhe nderimi i përulur ndaj shoqërisë
së lartë (ndaj postit) janë sjellje me të cilat njeriu humbet vlerat e veta dhe cenon marrëdhëniet e
vërteta në shoqërinë njerëzore.
Një mesazh tjetër më i dhimbshëm: Transmetimi i kësaj mënyre sjelljeje, të menduari, të vepruari në
qelizën më të rëndësishme e më thelbësore të shoqërisë, në familje, është shkatërrues për shoqërinë.
181
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Ushtrimi 9, punohet me tabelën e personazheve. Autori përdor elemente realiste, të cilat
nxënësit do t’i zbulojnë dhe do t’i renditin në tabelë.
Personazhi Vepron Mendon Flet
Gruaja Qafa e gjatë u zgjat Buzëqeshi E heshtur
Djali:
në pjesën I
në pjesën II
U mundua një copë herë, pastaj
hoqi kapelën.
U fsheh pas kurrizit të t’et ...
Mori qëndrim gatitu,
kopsiti kopsat e kapotës...
Përpoqi takat në qëndrim
gatitu...
I ra kapela nga dora...
Të tre u tronditën
I heshtur
Personazhet janë të heshtur, kanë mungesë veprimi, veprojnë, mendojnë nën diktatin, autoritetin
e të hollit. (Personazhe që kanë humbur vlerësimin dhe respektin për veten.)
Ushtrimi 11
“I holli” Vepron Gjuha dhe fjalët që përdor
Pjesa I Entuziast Batjushki! Misha! Shoku i vogëlisë!
Flet me kapadaillëk Ke vënë ndonjë çikë pasuri?
Punoj, i dashur, punoj...
Po të dojë kush... i bëj zbritje
I kënaqur Gruaja nga familja ...
J am sesor kolegji,
Kam edhe Urdhrin e Stanislavskit
Gruaja nga familja Vancenbah...Luteriane
Mësuese muzike
Pjesa II Ngriu në vend
Fytyra iu ngërdhesh
U tkurr, u përmblodh,
u zvogëlua
Sikur nga sytë i dilnin shkëndija
nga një buzëqeshje e madhe
si kurrizdalë
unë, shkëlqesë, jam ...shok, nëse më lejoni,
fëmijërie... Hi-hi-hi.
Kujdesi atëror është si një avull jetëdhënës
Kjo është ime shoqe...luteriane, si të thuash...
Regjistri i gjuhës, si dhe fjalët që përdor në pjesën e dytë ndryshojnë menjëherë, gjë që nxjerr
menjëherë në pah karakterin e personazhit.
Mësuesi/ja vlerëson punën e grupeve dhe nxënësit në veçanti.
Hapi IV (tabela e figurave letrare)
Në këtë etapë mësuesi/ja do të punojë me teknikën Tabela e figurave letrare.
Shprehja Mjeti stilistik Funksioni stilistik
trashi/i holli antitezë Kontrast, marrëdhënie kundërshtie
përmalluar/fytyra iu
ngërdhesh
J o i dashur humor Marrëdhënie të ngrohta
Të sinqerta (të vërteta), asgjë s’ka
ndryshuar për të
Ngjitu edhe më metaforë
Duke përkulur gjithë trupin ironi I vërtetë, therës deri në fund të përshkrimit
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
182
Pas plotësimit të tabelës mësuesi/ja kërkon prej nxënësve të plotësojnë skedën e tregimit.
Gjuha: e thjeshtë, përdoren kryesisht fjali të thjeshta, fjali të përbëra me bashkërenditje me
dy-tri pjesë dhe rrallë fjali me nënrenditje; përdoret dialogu, ku mbizotërojnë fjalitë pyetëse dhe
dëftore- thirrmore, përzihen regjistrat.
Stili: përdorimi i kontrastit, antitezës, ironisë, humorit, gërshetimi i dy regjistrave.
Koha: Mungesa e kohës i jep tregimit vlera gjithëkohore. Rrëfimi i autorit kalon menjëherë te
veprimi, te fabula (pjesa më e rëndësishme e tregimit).
Hyrja dhe mbyllja e tregimit janë paragrafë, që përshkruhen me thjeshtësi, drejtpërdrejt (pa
nëntekst). Autori shmang letrarizmat apo përshkrimet me ngarkesë emocionale, që ndikojnë
në logjikën dhe mendimet e lexuesit.
Personazhet karakterizohen përmes veprimeve, p.sh.: Miqtë u puthën ... ky takim.
Punohet rubrika “Shkruani”.
Nxënësit do të punojnë të pavarur 7’.
Mësuesi/ja dëgjon tri punë nga nxënës të niveleve të ndryshme.
Vlerësimi bëhet nga vetë nxënësit edhe me ndonjë ndërhyrje të mësuesit/es.
Kjo detyrë përfundon në shtëpi në fletë A4.
Detyrë shtëpie. Lexoni informacione të ndryshme për Migjenin dhe i tregoni në mënyrë të
përmbledhur përpara shokëve.
Nxënësit rikujtohen për veprat letrare që duhet të lexojnë, si: nga Prusti: “Një dashuri e
Suanit”; nga Kadare: “Ura me tri harqe”.

Tema
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të identifikojë veçoritë e skicës letrare si lloj i tekstit tregimtar;
•të komentojë skicën letrare duke u ndalur te ngjashmëria ndërmjet kuptimit
të dilemës së autorit me trajtën e shkrimit;
•të komentojë nëntekstin e ironisë që lidhet me absurditetin e jetës;
•të gjejë elementet e strukturës së skicës;
•të parafrazojë çdo paragraf të tekstit me një fjali.
Mjetet e mësimit: informacione të ndryshme për Migjenin, foto, vepra, teksti i
nxënësve, tabela, mjete shkollore, shkumësa.
Teknika e metoda të mësimdhënies: pema e mendjes, diskutim, bashkëbisedim,
vështrim krahasues, punë me fjalorin, punë në grupe.
“Tragjedi apo
komedi”
183
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi I (pema e mendjes, diskutim)
Mësuesi/ja për të kontrolluar njohuritë rreth tregimit të shkurtër realist, shtron pyetjen:
- Cilat janë karakteristikat e tregimit të shkurtër realist, duke pasur parasysh tregimin e Çehovit?
Me përgjigjet e nxënësve ndërtohet në dërrasë të zezë skema.
B. Një nxënës lexon tregimin e shkurtër me temë aktuale dhe të tjerët diskutojnë cilat nga tiparet e
tregimit realist janë realizuar në të.
Mësuesi/ja bën vlerësimin e detyrës dhe dijeve të nxënësve.
Hapi II (bashkëbisedim, vështrim krahasues)
Mësuesi/ja kërkon prej nxënësve të sjellin informacione për jetën dhe veprën e Migjenit, foto,
mendime rreth figurës së tij. Nëse nuk del në pah sa duhet figura e Migjenit, mësuesi/ja bën një
përmbledhje me fakte interesante për jetën, veprimtarinë, qëndrimin opozitar ndaj shoqërisë,
personazhet dhe tiparet e tyre.
Mund të bëhet një krahasim ndërmjet Migjenit dhe Çehovit, duke vënë në dukje të përbashkëtat
ndërmjet tyre.
Hapi III (punë me fjalorin)
Mësuesi/ja i njeh nxënësit me titullin dhe temën e tregimit (skicës), të cilat i shkruan në tabelë.
Qartëson nxënësit që është një skicë me veçoritë e saj.
Fjalor
Skicë-a - Vizatim që paraqet diçka vetëm me vijat kryesore dhe që mund të plotësohet më pas.
Nga ky kuptim i parë rrjedh kuptimi i skicës si lloj letrar, që ka në bazë një përshkrim të
shkurtër të fakteve e ngjarjeve, të jetuara a të para drejtpërdrejt nga autori, që paraqiten
me një stil të thjeshtë e të rrjedhshëm.
Gjatë kohës që mësuesi/ja do të lexojë skicën nxënësit do të nënvizojnë në tekst.
Çiftet antonimike që realizojnë kontraste të forta – mbi të cilat realizohet dilema:
a. E mira – e keqja “Gjini njerëzore asht...Shenjti dhe Katili...”;
b. Hidhërimi – gëzimi “Ting-tung-tang- janë tingujt e zemrës.... kryqëzimin e udhëve”;
c. Shpirti – trupi “Një krijesë e dorës së mbrapse... tragjedia e kufomës”;
d. Madhështia – vogëlsia “Tragjedia e njeriut asht në ndjenjën... e imtësisë së tij”
Hapi IV (punë në grupe)
Punohet rubrika “Reflektoni për interpretimin”.
Nxënësit ndahen në tri grupe, secilit grup i jepet të punojë në libër një nga ushtrimet (nga 3-5), ku
të përzgjedhë një nga alternativat e dhëna.
Më pas do të punojnë me strukturën “Ditari dypjesësh” për të argumentuar a ilustruar alternativën
e zgjedhur.
personazhet:
marrëdhëniet
ndërmjet tyre
mesazhi
Tregimi realist
stili realist
gjuha
tema
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
184
Alternativa e dhënë Ilustrim nga fragmenti Interpretimi i nxënësve
Absurditeti i jetës qëndron te
tragjikomedia e jetës njerëzore.
“Por tash, gjini njerëzore
asht skena ku e Mira, e
Keqja, Perëndia... Qeshju,
palaço”
Pse njeriu zhgënjehet sa herë
provon krahun e kundërt të së
keqes dhe të fatalitetit?
J eta e njeriut është vazhdimisht
përballë të kundërtave: jetës
– vdekjes, dashurisë –urrejtjes
etj. Njeriu çdo ditë ndeshet
me jetën, me kundërshtarë
(me sëmundjen, pabesinë,
pasigurinë e jetës etj.) Për
sa kohë nuk mbrohet nga
kundërshtarët dhe nuk i
përballon dot, njeriu del humbës
i zhgënjyer.
Njeriu zhgënjehet sa herë
provon kahun e kundërt të së
keqes, të fatalitetit, kur nuk
është përgatitur për ta njohur
dhe për ta pranuar atë kah.
Që të shmangë zhgënjimet
e mëdha që e çojnë atë drejt
udhëkryqit, duhet të përgatitet
për dilemat e jetës.
Cilët janë faktorët që kanë
ndikuar në gjendjen e pesimizmit
të Migjenit?
Dora me pasion të
ndezur...melodia vdiq
– dhe njeriu!
Njeriun-palaço e krijoi
absurditeti.... mvaret nga
absurdi i cili e krijoi...
Një krijesë e dorës së
mbrajme... fatalitetit
komik...
a. Shkaku i sëmundjes së
pashërueshme.
b. Gjendja ekonomike e njerëzve
të thjeshtë.
c. Hipokrizia e shoqërisë së
kohës.
Në këtë ushtrim mësuesi/ja tërheq vëmendjen për përdorimin e ironisë dhe nënteksti i saj lidhet
me absurditetin e jetës.
Hapi IV (punë individuale)
Punohet ushtrimi 6 nga të gjithë nxënësit për të zbuluar elementet e strukturës së skicës dhe
diskutohet zgjidhja e tij. Është një ushtrim që kërkon logjikë (për nivelin bazë dhe mesatar) dhe
rikujton të gjitha elementet që kanë të bëjnë me strukturën e një teksti tregimtar.
Hapi V (shkrim i drejtuar)
Ushtrimi 7. Punë me shkrim. - Të parafrazojnë çdo paragraf të tekstit me një fjali, sipas modelit të
dhënë në tekst.
Nxënësit punojnë të pavarur për 4’-5’. Në fund disa nxënës (sipas kohës në dispozicion) lexojnë
parafrazat e tyre. Parafrazimi do të zbulojë sa nxënësit kanë arritur të zbërthejnë kuptimin e
dilemës dhe trajtës së shkrimit (ka kapërcime, nëntekst).
Detyrë shtëpie. 1. Ushtrimi i rubrikës Shkruani - ktheni fragmentin në shqipen standarde. 2. Nënvizoni
në libër figurat letrare, si: antitezë, metaforë, epitet, ironi paralelizëm, shkallëzim. (Realizimi i kësaj

185
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Tema
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi duhet të jetë i aftë:
•të gjejë mjetet stilistike në fragment;
•të zbërthejë dhe të interpretojë mjetet shprehëse;
•të zbërthejë kuptimin e metaforës;
•të hetojë dhe të gjejë në tekst falët kyç që bartin kuptimet kryesore;
•të ndalet në veçoritë e stilit polemizues dhe tonin e revoltues;
•të vëzhgojë foton dhe skicën që lidhet me anën vetjake të poetit;
•të lexojë një tekst përshkrues dhe duke u nisur nga ai të bëjë një skicë të portretit të poetit.
Mjetet e mësimit:
Teksti i nxënësit, tabela, mjete shkollore, shkumësa.
Teknika e metoda të mësimdhënies:
Karrigia e nxehtë, praktikë e udhëhequr, punë në grup.
Koment:
“Tragjedi apo
komedi”
(Ora II)
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi I (karrigia e nxehtë)
Mësuesi/ja e nis orën e mësimit duke përdorur teknikën “Karrigia e nxehtë”. Zgjidhet një nxënës,
i cili del përpara klasës, ulet në karrigen përballë me ta dhe u përgjigjet pyetjeve që i drejtojnë
nxënësit lidhur me skicën e Migjenit.

Hapi II (praktikë e udhëhequr, punë në grup)
Punohet rubrika “Reflektimi për gjuhën dhe stilin” për realizimin e objektivave 1, 2, 3.
Ushtrimi 8: Për këtë ushtrim nxënësit kanë punuar paraprakisht në libër. 2-3 nxënës lexojnë
zgjidhjen e detyrës.
a. Paralelizmi “Dora me pasion të ndezun, lëmon telat e kitarës, ngadalë-ngadalë, pak shpejt,
shpejt, ma shpejt, shumë shpejt, e thonjtë.
epshkapërthyese plagosin kitarën, jo, por gjini ... dhe njeriu!”
b. Shkallëzimi: “Dora lëmon telat e kitarës, ngadalë-ngadalë, pak shpejt, shpejt, ma shpejt, shumë
shpejt”.
c. Epiteti: kompozita shkapërthyese.
Mjetet morfologjike të shprehësisë: Nxënësit rikujtojnë njohuritë për klasat e fjalëve (të
pandryshueshme), si: ndajfoljet, pjesëzat, pasthirrmat.
o Ndajfolje:
ngadalë – ngadalë – ndajfolje (shkalla pohore, përforcohet nga përsëritja),
pak shpejt – ndajfolje në shkallën sipërore të ultësisë.
ma shpejt – ndajfolje në shkallën krahasore.
shumë shpejt – ndajfolje në shkallën sipërore të sipërisë.
o Pjesëza: kushedi, ndoshta.
Interpretimi:
Figurat letrare: Paralelizmi, epiteti, shkallëzimi dhe mjete morfologjike të shprehësisë janë në
funksion të përshkallëzimit të tonit që arri deri në revoltë.
Përshkallëzimi ka funksion emocional, por nxit dhe imagjinatën e lexuesit.
Klasa ndahet në dy grupe.
Grupi I – Ushtrimi 9: Punohet me tabelën e figurave letrare.
Grupi II – Ushtrimi 10.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
186
Përgjigje për ushtrimin 9.
Fjalia Mjeti stilistik Funksioni kuptimor
Por tash, gjini njerzuer
asht skena ku e Mira,
e Keqja, Perëndia
shfaqin dramë mnie
dhe dashurie ...
Metaforë Në këtë frazë përsëritet mendimi i ardhur që nga
antikiteti, humanizmi, lufta e së mirës me të keqen,
fati i jetës së njeriut është i varur nga Perëndia, njeriu
është i pafuqishëm për të vendosur për rrugën që do
të marrë jeta e tij. Në kurriz të njeriut Perëndia luan
lojën e saj. Gjatë kësaj loje njeriu vihet përballë sfidash
për të cilat lufton, por nuk fiton dot vetë, sepse është
Perëndia ajo që e vendos fitoren apo humbjen.
Nxënësit përqendrohen te shkallëzimi ngjitës e zbritës, i cili përdoret me funksion emocional, siç
është dhe jeta: mëri-përbuzje-dëshirë-adhurim-dashuri-simpati-apati-mallkim.
Ushtrimi 10: Punohet për gjuhën. Dilema e autorit realizohet gjuhësisht nëpërmjet përsëritjes së
shpeshtë të disa fjalëve, si:
Grupeve emërore: gjini njerzuer, kitarë e gjallë, një kulturë e gjallë, melodina tragjike etj.
Emrave: dora, një melodi, një krijesë, mik, tragjedisë, komedisë etj.
Mbiemrave: tragjike, komike, e idhtë, i grishun.
Foljeve: asht, qeshu, të pëlcet, varet
Ndajfoljeve: ndoshta, ngadalë – ngadalë, shpejt etj.
Onomatopeve: ting-tung-tang, tungtangting.
Ushtrimi 11: Gjeni thirrorët që shërbejnë për të shprehur revoltën.
- Qeshu, palaço, e cila përsëritet tri herë.
Në këtë moment është e rëndësishme që mësuesi/ja të bëjë një përmbledhje të veçorive të
gjuhës, mjeteve stilistike, stilit dhe cili është qëllimi i përdorimit.
Migjeni me këtë skicë është i revoltuari ndaj realitetit. Ai (autori) zbulon para lexuesit fatin e
njeriut në përpjekje për mbijetesë, indinjohet, revoltohet dhe denoncon.
Ushtrimi 12: Mësuesi/ja kërkon prej dy nxënësve të punojnë për të gjetur ironinë, e cila është e
pranishme, tipar i stilit të Migjenit, e cila përshkallëzohet deri në sarkazëm.
Ting-tang-tung - fillon ironia.
Pika kulmore: Bërtasin me britmë ngadhënjyese
Sarkazma: Qeshju, palajço, ndërsa zemra të pëlcet.
Pasi kanë komentuar skicën dhe kanë nxjerrë në pah veçoritë dhe vlerën e saj artistike, nxënësit
do të kalojnë në linjën e të vëzhguarit.
Klasa ndahet në dy grupe.
Grupi I - do të vëzhgojë në faqen 174 foton dhe do të vërë në dukje detajet, që lidhen me
qëndrimin e personave, shprehjen e fytyrës, veshjen, marrëdhëniet me njëri-tjetrin.
Grupi II - do të gjejë elementet e përbashkëta midis mënyrës së shkrimit të skicës dhe vijës së
shpejtë e të saktë me të cilën vizaton autoportretin.
Përfaqësuesit e grupeve shfaqin mendimet në emër të grupeve.
Praktikë e pavarur
U kërkohet nxënësve të lexojnë në tekstin përshkrues, kujtime nga motra e Migjenit dhe të
plotësojnë skemën.
187
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Detyrë shtëpie. 1. Shkruani një tekst argumentues me temë: “Migjeni, shkrimtari që tronditi
themelet e shoqërisë shqiptare”.
2. Lexoni tregimin “Vjeshta e Xheladin Beut”.
Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës.
Tema
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të identifikojë veçori të novelës-rrëfenjë si lloj i tekstit tregimtar;
• të komentojë tekstin duke u ndalur te tematika e parapëlqyer e shkrimtarit,
përshkallëzimi i fazave të rënies së personazhit, depërtimi në psikologjinë dhe
instinktet e personazhit;
•të zbulojë momentet kyç të rrëfimit dhe pikën kulmore pas së cilës vjen zgjidhja,
komunikimin e autorit me lexuesin.
Mjetet e mësimit: teksti i nxënësit, dërrasa e zezë, shkumësa, mjete shkollore.
Teknika e metoda të mësimdhënies: stuhi mendimesh, pyetje-përgjigje, punë me
tekstin, punë në grupe, vështrim krahasues.
“Vjeshta e
Xheladin Beut”
(Ora I)
ZHVILLIMI I MËSIMIT

Hapi I (Stuhi mendimesh)
Mësuesi/ja ritregon një paragraf nga rrëfenja “Rinë Katerinëza”. (“Ndenji mbi një tjetër varr,
mermer i bardhë si bora, të do – një plaku...
Sa s’dua të ndahemi kurrë!”) dhe drejton pyetjet:
- Cili është autori i këtij tregimi-rrëfenjë? Cila është tema?
- Në cilën formë të tregimit dallohet M. Kuteli?
- Ç’dini ju për jetën dhe veçoritë e shkrimit të tij.
Përgjigjet e nxënësve mësuesi/ja i plotëson në tabela.
ishte i dashur me shokët
lexonte shumë i pëlqente mjaft natyra
i pëlqente sporti
notonte shumë mirë
luante futboll luante shah
i pëlqente muzika dëgjonte me ëndje këngët korale
i binte mandolinës
këndonte bukur
ndiqte kinemanë
komentonte filmat
njihte regjisorët dhe artistët pëlqente më shumë nga artistët Çarli Çaplinin
nuk pinte alkool ose duhan
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
188
Do të vihen në dukje disa nga tiparet e tregimit-rrëfenjë të Kutelit, si:
- Rrëfen rrëfimin për ngjarjen.
- Luan rolin e ndërmjetësit ndërmjet autorit dhe lexuesit.
- Kjo përcakton veçorinë gjuhësore: kalimin nga gjuha e folur në gjuhën e shkruar.
- Subjektet e rrëfenjave e marrin temën nga:
a. Realiteti:
- kurbeti;
- marrëdhëniet ndërmjet shtresave të varfra, feudalëve, bejlerëve;
- gjakmarrja;
b. Nga tekstet e këngëve popullore, përrallave, legjendave, teksteve biblike, që vihen në raport
me realitetin e asaj kohe.
c. J eta shpirtërore e njeriut dhe analiza më e thellë e saj.
Ballafaqon njeriun me:
- jetën dhe vdekjen;
- moralin e antimoralin;
- virtytin dhe vesin;
- traditën dhe të tashmen;
- përkohësinë dhe përjetësinë;
- dashurinë tokësore dhe atë hyjnore;
Veçoritë gjuhësore: leksiku mjaft i pasur, me ngjyrime të rralla, përdor frazeologji të pasur popullore.
Hapi II (pyetje-përgjigje)
Pasi është trajtuar tematika e veprës së Kutelit, u drejtohet nxënësve pyetja:
- Pasi lexuat “Vjeshtën e Xheladin beut”, në ç’lloj të tekstit tregimtar do ta klasifikonit?
Mësuesi/ja i njeh nxënësit me disa veçori specifike të novelës, të cilat i ka parapërgatitur në një
tabak letre.
Novela
•Tekst tregimtar ndërmjet tregimit dhe romanit.
•Trajton një motiv të vetëm, që e ngre në nivel të
jashtëzakonshëm.
•Struktura ka elemente të ngjashme me përrallën, si:
- Çfarë ua ka bërë më të thjeshtë kuptimin e novelës-rrëfenjë dhe cili është vlerësimi juaj për personazhin?
Gjuha:
me ngjyrime të rralla;
e pasur në leksik;
ndikohet nga frazeologjia popullore;
ka ngarkesa të mëdha ndjesish.
- futja në mënyrë të shpejtë e të menjëhershme e motivit
- përfundimi i befasishëm
- numri i vogël i personazheve
- gërshetimi i elementeve fantastike me ato reale
- ka edhe novela që anojnë nga romani
a. lidhen në cikle,
b. kanë në qendër një personazh
189
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Hapi III (punë me tekstin)
Leximi i novelës u është dhënë si detyrë nxënësve një orë më parë, prandaj kalohet te rubrika
“Reflektimi për kuptimin”.
Ushtrimi 1: Nxënësit shkruajnë titujt për çdo pjesë. Përzgjidhen dy më të goditurit.
Ushtrimi 2: Lexohet fragmenti i dhënë nga një nxënës dhe nxënësit e tjerë japin mendime.
Përfundimet shkruhen në dërrasë të zezë.
Edukimi i tij që në vogëli ngrihej mbi norma antimorale, veset më të këqija, instinktet çnjerëzore, si:
a. ruajtja e pushtetit nëpërmjet dhunës e vrasjes;
b. mënjanimi i njerëzve më të mençur se vetja;
c. pozicioni ruhet gjithmonë nëse je në krah të më të fuqishmit;
d. zotërimi dhe përdorimi i gjithçkaje që është në pronën e vet: bagëti, qenie njerëzore.
Ushtrimi 3: me anë të këtij ushtrimi nxënësit, pasi sjellin momente kryesore nga fazat e
rënies së personazhit; arrijnë te mesazhi i pjesës: Trashëgimtarë të ligjshëm nuk do të ketë. Ky
do të jetë edhe fundi i këtij lloji dhe njëkohësisht shpëtimi i shtresave të varfra.
– Me këto ushtrime nxënësit fillojnë të analizojnë disa anë të përgjithshme të figurës së
Xheladin Beut, personazhi kryesor i novelës.
Përfaqësues i shtresës së bejlerëve.
Pasqyron bazat e edukimit dhe formimit të tij.
Ka tiparet social-kulturore.
Hapi IV (punë me tekstin)
Do të punohet rubrika Reflektimi për interpretimin.
Ushtrimi 4: Mësuesi/ja përzgjedh 2-3 nxënës, që formulojnë mendimet rreth instinkteve të
personazhit, si Grykësisë dhe shfaqja e saj:
- në epsh;
- në argëtim.
Ilustrohet me fragmentin: “Se Xheladin Beu kish qenë gjithnjë, që në të ri, njeri...”
Ushtrimi 5: Për herë të parë Kuteli futi dukurinë e incestit në letërsinë shqipe. Punon një nxënës
me fragmentin:
1. “Xheladin Beu zgjati dorën, i çiku lehtë faqet...Do të marr në konak, do t’i bëj...”
2. “Ta dish, o pushtanik”, - thirri gruaja...
Shpjegim: Analiza e personazhit përshkallëzohet në disa rrafshe:
a. shoqërore;
b. kulturore;
c. psikologjike (vetëdija dhe nënvetëdija) etj.
Në çastin kur njeriu fillon e ndërgjegjësohet për plakjen e tij, bën një analizë të arritjeve në jetë,
dështimeve apo një përmbledhje se çfarë ka bërë në jetën e tij.
Në të gjithë ato vite Xheladin Beu kishte pasur udhërrëfyes këshillat e gjyshërve (deri këtu
mund ta kuptojmë sjelljen dhe grykësinë e tij). Por në momentin kur Xheladin Beu nuk është
më i aftë të mbrohet nga një femër (“ishte një zog që sheh gjarprin tek afrohet e nuk ik dot. E
Xheladin Beut
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
190
mban të rëndët e dheut”), forca fizike e gruas i ka shkaktuar një goditje psikologjike dhe kjo sjell
përmbysje të raporteve Xheladin Beu – vajzë/femër. (“E shtynte, e hiqte, e tundte, e shtynte
prapë si leckë dhe ai, Xheladin Beu, zot kasabeje e zot çifligjesh, zgurdullonte sytë si të bufit.”)
Kuptohet se beu ka humbur pushtetin mbi femrën. Kjo ishte goditja më e madhe e kësaj figure që
e ushtronte pushtetin përmes kamxhikut. Në këtë moment lexuesit i lind dyshimi: Mos ndoshta
ka kryer dhe herë të tjera incestin?
Në momentin kur kupton pafuqinë fizike (plakjen) dhe kjo ishte një goditje që nuk ishte përgatitur
për ta marrë, merr dhe goditjen më të fortë. Instinkti i tij shtazarak, po e çonte drejt incestit, ky
instinkt do ta çonte edhe drejt marrëzisë, shkatërrimit përfundimtar. Nëse fshatarëve u kishte
shkaktuar dhimbje, turpërim, goditjen e turpit Xheladin Beu do ta merrte nga veprimet e veta.
Hapi V (punë në grupe)
Punohet rubrika Reflektimi për strukturën.
Shpjegohet alegoria e titullit të novelës “Vjeshta e Xheladin Beut”.
Me anë të alegorisë realizohet metamorfoza e beut.
Klasa ndahet në 4 grupe. Çdo grup do të punojë një nga kërkesat e ushtrimi 6.
Grupi I – 6/a
Grupi II – 6/b (qëndroi përpara pasqyrës, nuk e njohu veten; f. 180)
Grupi III – 6/c
Grupi IV – 6/d
Kriza fizike: “Hej sa zët i kish atë çast ata derra çifçinj që rendnin me bukë misri e dhallë, po
leshrat i kishin si penda e korbit.”
Kriza morale: “Dhe i vozitën mornica të ftohta nëpër trup, jo për kohën që i kish shkuar por për
ato që do t’i vente pasandaj. Ja nëpër qytet.... varri....” f. 181.
Kriza mendore: “Kishte kohë që fliste e përgjigjej vetë.”
“Po vjen yt birë kaluar e po të sjell tët bijë për ? ... si qentë e si derrat.. Ta solla baba! Merre
time motër, tët bijë!”.
Mësuesi/ja u drejton nxënësve pyetjen:
- Si komunikon autori me lexuesin?
Përgjigjja: Autori luan rolin e ndërmjetësit midis atij që rrëfen (autorit) dhe atij që dëgjon
(lexuesit).
Hapi VI (vështrim krahasues)
Nxënësit do të plotësojnë diagramin e Venit duke mbajtur parasysh të veçantat dhe të
përbashkëtat ndërmjet prozës së Migjenit dhe të Kutelit për këto kërkesa:
Tema:
Personazhi:
Paragrafët rrëfyes:
Toni i rrëfimit:


Kjo detyrë mund të përfundohet në shtëpi.
Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës.
Proza
realiste
Kuteli
Migjeni
191
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Hapi I (vështrim krahasues, punë në grupe)
Në këtë orë mësimi mësuesi/ja do ta nisë me detyrën e shtëpisë “Vështrim krahasues”.
Mësuesi/ja aktivizon, kontrollon dhe vlerëson nivelin e dytë të nxënësve.
Proza realiste:
Tiparet Kuteli Migjeni
Tematika Kotësia e jetës absurdi i jetës
Personazhi Xheladin beu
Paragrafët rrëfyes Në funksion të karakterizimit të personazhit dhe në
funksion të strukturës klasike të kompozicionit.
Koha Anakronik kronologjike
Roli i autorit Ndërmjetës polemizues
Për të plotësuar nënçështjet e këtij ushtrimi nxënësit punojnë me rubrikën “Reflektoni për gjuhën,
stilin”.
Autori rrëfen në vetën e tretë nga këndvështrimi i Xheladin Beut.
Tiparet e jashtme:
a. kur beu ishte në lulëzim të plotë: “Shëndetin e kish pasur grurë. ...as ta shikonin në dritën e syrit.”
b. kur beu shihet para pasqyrës: ... u shikua e nuk e njohu veten, nga pasqyra e vështronte një
burrë tjetër, me sy të skuqur, të kërcyer, me një grykë të shfryrë dhe të varur si laprat e misërokut,
me ballin brazda-brazda... sikur i kishte shkuar ndonjë damalug në fytyrë. Megjithatë, vajti e
u ngul përpara një pasqyre tjetër. Po edhe ajo i tregonte një burrë me lapra, brazda e sy të
skuqur... (karakterizim i Xheladin Beut).
Gjuha e autorit – përdorim i leksikut popullor, shprehje e frazeologjizma, fjalë me ngarkesë
emocionale që ndihmon në karakterizimin e personazhit.
Punohen me grupe, me teknikën e ditarit dy a më shumë pjesësh, ushtrimet e librit.
Grupi I – Ushtrimi 8.
Grupi II – Ushtrimi 9.
Grupi III – Ushtrimi 10.
Tema
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të përshkruajë personazhin fizikisht e shpirtërisht duke i krahasuar gjendjet e tij në
dy fazat kulmore:
a. në lulëzimin e plotë;
b. në shkatërrimin përfundimtar;
•të hetojë në tekst për të gjetur fjalët kyç që lidhen me përshkrimin e mjediseve dhe
të natyrës;
•të gjejë shprehje e të shpjegojë mbështetjen e autorit në rrëfimet gojore.
Mjetet e mësimit: teksti i nxënësit, shkumës, mjete shkollore.
Teknika e metoda të mësimdhënies: vështrim krahasues, punë në grupe, tabela e
personazhit, lexim i drejtuar, punë me grupe, tabela e mjeteve stilistike.
“Vjeshta e
Xheladin Beut”
(Ora II)
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
192
Pasi punojnë për 5-7 minuta, përfaqësuesi i çdo grupi paraqit para klasës punën e grupit.
Shembull
Grupi I – Ushtrimi 8, do të punojë me fragmentin për të vënë në dukje se si i përdor Kuteli mjetet
stilistike për të përshkruar personazhin e çupës së zënë në çark.
Ndahet tabaku i letrës në dy pjesë dhe grupi zbulon mjetet stilistike.
Figura e përdorur Lloji i figurës
Si zogu gjarprin Krahasim i zgjatur
Frika e kish mbërthyer Metonimi
Pëllumbeshë e butë Metaforë, emër
Si bari i njomë Krahasim
E peshoi me sy Metaforë
Hunda si qiri Krahasim
E bardhë Përsëritje (funksioni i pastërtisë së jashtme dhe
të brendshme, virgjinitetit, bukurisë)
Grupi II – Ushtrimi 9.
Përshkrimi i Sheqeres
“Një ballabane zeshkane me një shami aliskë? ... Ditët tona në të tuat bej”
“Sheqerja njëherë e një kohë kishte qenë zjarrjoshësja... kish mbetur gjithnjë ‘fol e qesh”.
Mjetet stilistike Lloji i mjetit Funksioni kuptimor
Ballabane zeshkane Epitet Në funksion të karakterit të saj. Mungon
vlera, virtyti, e moralshmja. Është modeli i
gruas meskine, servile e perverse, që pranon
fatin dhe vihet në shërbim të beut.
Gojëmjaltë Epitet
Zjarrjoshësja Epitet
Gurija: “Miturake me ca faqe... këmbët e zbathura”.
“Gurija doli kryeunjur, me sytë e përlotur... Por nuk u kthye”.
Mjetet stilistike Lloji i mjetit Funksioni kuptimor
Pulpët e zëmbakta, me
damarë të hollë, të kaltër
Epitet metaforik Përdorimi i epitetit i shërben autorit për të vënë
në dukje, sa dëlirësinë shpirtërore të vajzës, aq
edhe qëndrimin e tij dashamirës ndaj saj.
Veprimi i beut qe përdhunim vrasës për
Gurijen.
Autori në mënyrë të përshkallëzuar
paralajmëron lexuesin për fundin e Gurijes
njëlloj si të Maros së Kovit:
e shkatërruar dhe e transformuar fizikisht dhe
psikologjikisht.
Blegërinte si shqerrë
thertore
Metaforë,
krahasim
E bukur, me qafë të gjatë
e të bardhë .... më të
mbushur”
Mara e Kovit: “..dukej nga nishanet që kishte qenë e bukur, dhe ishte e fortë... të hanin hallvën”
“Çupa i kishte sytë të mëdhenj... më e dobët”
“E shikoi si ujkonjë, u ngrit e shkoi çalë-çalë, humbi nëpër lule e blerime.”
193
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Mjetet stilistike Lloji i mjetit Funksioni kuptimor
Një grua e gjatë, e athtë, e
nxirë
Epitete J epet vuajtja fizike dhe shpirtërore e Maros
dhe forca e karakterit të saj, me të cilën
ka përballuar jetën dhe i jep forcë për t’iu
kundërvënë dhe beut. Mënyra si e përshkruan
autori ndikon fort te lexuesi. Maroja, ajo bukuri
e natyrës, me dhimbjen dhe turpin e saj, u
fsheh nga natyra - bukuria e saj (dëshmitare e
veprimit shtazarak të beut).
Si çatallë lisi që e ka djegur
rrufeja”
Krahasim i
zgjatur
E shikoi si ujkonjë. Krahasim
Duket sikur autori bën një paralelizëm midis beut dhe personazheve gra:
Beu në lulëzimin e jetës së tij – por që e kalon në kotësi.
Shkon drejt rrënimit fizik e psikologjik – rrënim gradual.
Personazhi grua – ka rrënim fizik e psikologjik nga veprimet e beut, po edhe bëhet e fortë për
të përballuar jetën dhe, kur i preket fëmijë, ajo bëhet e papërballueshme.
Grupi III – Ushtrimi 10.
Mjedisi i përshkruar Antiteza Paralelizmi Fjalët çelës
Konaku i beut mure
kalaje, të përdredhur,
si: brirë dashi, dy palë
hekura e kafazë.
E rrallë dhe e
verdhë fleta e plepit
përtej dritareve me
hekura...,po qielli ishte
i ëmbël.
Shpesëria, që siç na
duket neve, njerëzisë
..., s’ditka kurrë se
ç’qenka dhimbja e
pikëllesa, cicërinte e
ngazëllohej
Nata e çmendisë Galat, korbi i zi,
pëllumbat.
Ushtrimi 11 – Shprehje karakteristike të rrëfimit gojor - punohet individualisht. Një nxënës nga
vendi lexon zgjidhjen, nxënës të tjerë plotësojnë.
Edhe çudi, siç na duket neve, siç thosh tërë bota, mirë thoshin, po çudi, ta pret mendja, dhe ja tani.
Autori bën pjesëmarrës në rrëfim edhe lexuesin nëpërmjet shprehjeve të mësipërme.
Hapi VII: (vështrim krahasues)
Nxënësit plotësojnë tabelën duke gjetur të përbashkëtat e këtij rrëfimi me ato të rrëfimeve gojore
popullore, si:
Gjuha rrëfimi në vetën e 3-të, ndërmjetësi, fjalë, shprehje me ngarkesë
emocionale
Stili përdor përshkrime të jashtme/ të brendshme, me qëllim karakterizimin e
personazheve dhe raporteve
Mjete stilistike epiteti, krahasimi, metafora
Detyrë shtëpie.
1. a. Përshkruani Xheladin Beun në të dyja fazat kulmore:
në lulëzimin e tij të plotë dhe në shkatërrim përfundimtar.
b. Përshkruani Gurijen e Maron e Kovit nga këndvështrime të ndryshme apo në raport me të
dyja fazat e Xheladin Beut.
Nxënësit lihen të lirë në zgjedhjen e alternativës.
2. Lexon fragmentin “Një dashuri e Suanit”.

Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
194
Tema
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi duhet të jetë i aftë:
•të dallojë veçoritë e romanit modern;
•të krahasojë veçoritë e romanit modern me ato të romanit tradicional;
•të analizojë romanin duke u ndalur te veçoritë e prozës moderne:
- Struktura e ndërlikuar;
- Historia shpirtërore e rrëfyesit;
- Detaji si veçori dalluese e stilit të autorit.
Mjetet e mësimit: teksti i nxënësit, tabela, shkumësa, mjete shkollore.
Teknika e metoda të mësimdhënies: pyetje-përgjigje, vëzhgim, pema e mendjes,
punë në grupe, harta e strukturës së romanit.
Proza
bashkëkohore
“Një dashuri
e Suanit”
(Ora I)
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi I (pyetje-përgjigje)
Mësimi nis duke rikujtuar tiparet e prozës realiste. Drejtohet pyetja:
- Cilat janë veçoritë e prozës realiste?
Nxënësit përmendin veçoritë, i argumentojnë me shembuj nga proza realiste dhe i ilustrojnë këto
veçori me detyrën e tyre: Përshkrimi i personazhit të Xheladin Beut ose përshkrimi i personazhit
femër. Ndërkohë një nxënës plotëson në tabelë hartën e konceptit.
Bëhet vlerësimi për strukturën, paragrafët përshkrues, gjuhën, stilin e përdorur nga nxënësi.
Hapi II – Mësuesi/ja bën një rikujtim të njohurive, që kanë marrë për romanin tradicional.
Nxënësit rikujtojnë njohuritë, shfrytëzojnë njohuritë e marra për të arritur te njohuritë e reja që
lidhen me veçoritë e romanit modern, pasi lexojnë tekstin (5’-7’).
Mësuesi/ja shkruan në tabelë:
A: Romani tradicional
a. karakterizohet nga një fabul e fortë;
b. subjekti me rrjedhshmëri të natyrshme të ngjarjeve;
c. i jepet përparësi anës së jashtme të ngjarjes;
d. zhvillimi i karaktereve të personazheve;
e. analiza e hollësishme psikologjike.
B: Romani modern
a. shpesh nuk përmban ndonjë fabul të përcaktuar;
b. subjekti trajton thellësitë e fshehta të psikikës njerëzore (atë çka ndodh në
brendësi të individit);
c. ndërthurja e absurdit dhe ekzistencializmit, si sfidë kundër fatit tragjik;
d. heronj të etur për jetë, që i dorëzohen vetmisë, zhgënjimit;
e. ngjarja ndodh brenda një kohe të pacaktuar;
f. pozicioni i rrëfimtarit është i ndërlikuar;
g. meditimet lindin nga nënvetëdija;
h. përroi i ndërgjegjes.
Hapi III (vëzhgim)
Mësuesi/ja i orienton nxënësit të shohin foton në faqen 186 dhe të zbulojnë fabulën.
Dikutohet rreth mendimeve të nxënësve.
195
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Hapi IV (pema e mendjes)
Paraqitet një skemë e prozës bashkëkohore (moderne) (e parapërgatitur në një tabak të madh
kartoni) dhe sqaron çdo të dhënë. Kjo etapë mund të zgjatë 10’.

Hapi IV (punë në grupe, harta e strukturës së romanit)
Nxënësit kanë lexuar veprën (romanin që hap ciklin “Në kërkim të kohës së humbur”).
Mësuesi/ja shkruan në tabelë:
1. Autori: M. Prust
2. Titulli: Një dashuri e Suanit nga cikli romanor “Në kërkim të kohës së humbur”.
Ndahet klasa në grupe dhe secili grup lexon materialin e tekstit, sipas ndarjes për 20’:
Grupi I – Informacion për M. Prustin “Në kërkim të kohës së humbur”.
Grupi II – Konteksti “Një dashuri e Suanit”.
Grupi III – Studimi i ndjenjës.
konteksti historik: shek XX
Proza bashkëkohore
drejtimet kryesore
Proza moderne Brezi i
humbur
Realizmi
magjik
Përfaqësuesit:
M. Prust, F.
Kafka, Xh. Xhojs
Drajzer,
Cvajg,
Remark,
Heminguej
Markez,
Borges
Tiparet:
Mbështetja te filozofia ekzistenciale teknika
të guximshme në rrëfim
- Bashkëpunimi
i artit me
psikanalizën,
- Eksplorojnë
thellësitë
e fshehta
të psikikës
njerëzore
-
ekzistencializmi
dhe absurdit, si
sfidë kundër fatit
tragjik të njeriut
- Sfidojnë
botën e
dhunës
- Heronjtë e
etur për jetë
u dorëzohen
vetmisë,
zhgënjimit,
vetëvrasjes
Fantastikja
dhe e
jashtë-
zakonshmja
ndërhyjnë
normalisht
në jetën
e njeriut

Proza në Shqipëri:
Përfaqësuesit: Veçori të prozës shqiptare:
Në Shqipëri
P. Marko,
I. Kadare,
J . Xoxa,
D. Agolli,
F. Kongoli,
V. Koreshi,
K. Trebeshina etj.
Në Kosovë,
Maqedoni
H. Sulejmani
A. Pashku
A. Shkreli
R. Qosja
N. Rrahmani etj.
a. Prozë skematike sipas
metodës së realizmit socialist
b. Prozë moderne me:
- strukturë dhe me mesazhe
estetike të reja
- elemente tregimtare realiste
të gërshetuara me ato mistike,
simbolike dhe imagjinatave
- teknika e format moderne të
shprehjes letrare, si:
futja e llojeve të
ndryshme të rrëfimit
teknikat e reja të
dialogut e monologut të
brendshëm
fabula e shkurtuar
personazhi ide dhe
simbol
trajta pavetore e
shkrimit
Proza në Kosovë e
Maqedoni:
2 prirje narrative:
• Rrëfimi romanor i traditës
realiste të Paraluftës
• Prirja e prozës moderne
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
196
Gjatë kohës që nxënësit përzgjedhin materialin, mësuesi/ja plotëson në tabelë hartën e strukturës
së romanit (ku një përfaqësues i çdo grupi lexon materialin).
Tema: Historia shpirtërore e rrëfyesit - Gjithçka në këtë botë është e përkohshme.
Subjekti: strukturë e ndërlikuar.
Hapësira: hapësirat aristokrate të Parisit, provincë.
Koha e jashtme: e filloi shkrimin 1906 – deri në vdekje.
Rrëfyesi:
- rrëfimi në vetën III
- rrëfimi në vetën I (rrëfyesi – protagonisti)
Personazhet: Suani, Odeta
Mesazhi:
Stili: pasuri, larmi të detajeve
Nxënësit dëgjojnë punën e çdo grupi.
Mësuesi/ja vlerëson nxënësit pjesëmarrës, nxënësit që i aktivizoi për të kontrolluar njohuritë.
Tema
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi duhet të jetë i aftë:
•të komentojë fragmentin e romanit duke u ndalur te:
- historia shpirtërore e rrëfyesit;
- detaji, si veçori dalluese e stilit të autorit, kujtesa e pavullnetshme e personazhit;
•të hetojë në tekst fjali që shprehin konceptin përvojë;
• të portretizojë personazhin Odetë në marrëdhënie me Suanin dhe të tjerët /
personazhin Suan duke e karakterizuar nëpërmjet xhelozisë që ai ndien për
Odetën;
•të analizojë sintaksën e tekstit duke dalluar fjalitë e përbëra me marrëdhënie
bashkërenditëse e nënrenditëse;
•të shkruajë një tekst të shkurtër me fjali të gjata, ku të përshkruajë një mendim të
komplikuar;
•të shfaqë opinionin e tij për vizionin modern të autorit.
Mjetet e mësimit: teksti i nxënësit, tabela, mjete shkollore, shkumës.
Teknika e metoda të mësimdhënies: praktikë e udhëhequr, rrjeti i diskutimit,
reflektoni për gjuhën, mendimi kritik.
Koment:
“Një dashuri
e Suanit”
(Ora II)
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi I (praktikë e udhëhequr)
Klasa ndahet në pesë grupe, sa janë edhe ushtrimet e rubrikës Reflektoni për përmbajtjen. Këto
ushtrime e ndihmojnë nxënësin të komentojë fragmentin.
Ushtrimi 1: Gjendja paraqitet e rëndë për Suanin. Lexohet paragrafii “Po, megjithatë,... e
zhvishte nga çdo interes”.
Komenti: Suani jo thjesht e dashuron Odetën, por ndihet i përulur, i pafuqishëm për t’i dhënë
drejtim jetës së tij. J eta e tij, gëzimi apo jo është në dorë të Odetës.
Suani është i dashuruar me Odetën, aq sa e shikon si një lodër, objekt që i përket vetëm atij.
Nuk përpiqet për më tepër.
Ushtrimi 2. Fragmenti “Por, të nesërmen në mëngjes, ai ndiente... e kishte zgjuar”.
197
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Ushtrimi 3. Çfarë është “kujtesa e pavullnetshme” dhe si funksionon ajo?
Fragmenti “Por nga thellësia e panjohur do të hidhen poshtë qysh përpara”.
Koment
Kujtesë e pavullnetshme në rrafsh sinonimik me thellësitë e panjohura.
Edhe me termin “kujtesë e pavullnetshme” vazhdon të përshkallëzohet ideja se Suani e jetonte
çdo çast të jetës së tij vetëm me ekzistencën e Odetës, veprimet e fjalët e së cilës formonin një
kornizë të palëvizshme, ia bënin të pamundur të jetuarin e jetës me spontanitet, me ide të lindura
befas.
Si funksionin?: Edhe në çastet kur Suani mendon se mund t’i propozoj diçka ndryshe nga herët e
tjera, edhe kur dëshiron që Odetës t’i shkojë mendja tek ai, sidomos rastësisht, befas i kujtohet se
Odeta ka të tjera impenjime me të cilat është e lidhur domosdoshmërisht.
Ushtrimi 4. Nxënësit gjejnë fragmentin (pyetje për nivelin bazë).
“Meqenëse Odeta .... truri i punonte në boshllëk”
Ushtrimi 5. Përgjigje e dy nxënësve të përzgjedhur nga mësuesi/ja:
Suani do të ishte i gatshëm të ndryshonte edhe të mohonte rrethin e vet klasor dhe pozitën
shoqërore vetëm që të ndodhej pranë Odetës, të gëzohej kur Odeta gëzohej, të kënaqej me ato
gjëra të thjeshta që kënaqej Odeta. Por Suani është i vendosur të heqë dorë nga gjithçka që ka
qenë e rëndësishme në edukimin dhe formimin e tij estetik e kulturor vetëm për të qenë i lumtur
me Odetën.
Atij nuk i shkon asnjëherë mendja se problemi në jetën e tij është Odeta me shpërfilljen, mungesën
e dashurisë dhe respektit ndaj tij.
Hapi II. Punohet rubrika Reflektoni për interpretim. Punohet me rrjetin e diskutimit.
Klasa ndahet në grupe:
Grupi I – Ushtrimi 6.
Suani është xheloz ngase Odeta:
a. Shkon me burra të tjerë?
b. Nuk i kushton vëmendje atij?
c. Pse?
Grupi II – Ushtrimi 7
Stërhollimet e Suanit janë:
a. Sinqeritet?
b. Simptoma të xhelozisë?
c. Pse?
(...kur ? ndihej i sëmurë dhe mendonte...)
Grupi III – Ushtrimi 8. Fragmenti “Mos t’i harxhojmë fishekët për hiçgjë, s’ia vlen të lodhesh duke
i propozuar gjëra të papranueshme e që do të hidhen poshtë qysh përpara.”
“Njeriu dridhet gjithnjë vetëm për vete, vetëm për atë që do. Kur lumturia jonë nuk është më në
duart e tyre, ç’qetësi, ç’lehtësi, ç’guxim që ndjejmë me ta!”
Grupi IV – Ushtrimi 9: Që në çastin që e ka takuar Odetën në zemrën e tij është ndezur një ëndje,
e cila shtohet gjithnjë e më tepër në shpirtin e tij, aq sa ia ka mbushur mendjen vetes se e dashuron
Odetën, atë vajzë që hijeshonte sallonet, që kishte sharmin femëror për të tërhequr vëmendjen
e të gjithë meshkujve, por që ishte sipërfaqësore. Në kokën e tij Odeta ishte personazhi femër i
idealizuar, aq i dëshiruar dhe i vlerësuar nga shijet e tij të holla estetike dhe artistike.
Hapi IV – Do të punohet me rubrikën “Reflektoni për strukturën”.
Ushtrimi 10: Do të punojnë dy nxënës.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
198

Stili Shprehje Funksioni
a. Pasuria, larmia
e detajeve

b.rikujtimi i çasteve:
c. përvijimi i ndjesive,
emocioneve, shijeve
duke ngjallur xhelozi
te Suani:

Zbulon ligjësitë që udhëheqin sjelljen
e njeriut dhe që rregullon orientimin
shpirtëror. Zbulon, hulumton botën e
brendshme të personazheve.
Përgjigje: Roli i rrëfyesit.
Ngjarjet rrëfehen në vetën e 3-të.
Rrëfyesi luan rol të madh në zhbirimin dhe analizën psikologjike të mendjes së personazhit. Ai
hulumton në botën e brendshme të personazhit duke e ndihmuar lexuesin të njohë dhe shpjegojë jo
vetëm simptomat e personazhit, por të përshkruajë personazhin në raport me veten dhe në raport
me të tjerët.
Ushtrimi 11, 12: Për portretizimin e personazhit mësuesi/ja përzgjedh dy nxënës të nivelit të lartë.
Portretizimin e personazheve nxënësit e bëjnë me gojë.
Hapi IV (reflektoni për gjuhën)
Ushtrimi 13: Nxënësit lexojnë informacionin (me tepër kujdes) dhe përzgjedhin fjali në tekst. “Ajo e
këqyrte atë kohë...!”
Ushtrimi 14: Për këtë ushtrim nxënësit do të nisen nga informacioni që dinë për origjinalitetin e stilit
të Prustit f.189.
Stili i Prustit:
Tema
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të identifikojë veçori të romanit bashkëkohor shqiptar;
•të dallojë veçori të stilit në prozën e autorit;
• të diskutojë duke shprehur mendimin e tij në lidhje me rëndësinë e rolit të
shkrimtarit në jetën e një kombi.
Mjetet e mësimit:
Teksti i nxënësit, tabela, mjete mësimore, shkumësa.
Teknika dhe metoda të mësimdhënies:
Stuhi mendimesh, pema e mendimit, lexim i drejtuar.
“Ura me tri
harqe”
(ora I)
- shkrimi i letrës
- sëmundja e re etj.
“J u s’do të jeni kurrë si të
tjerët”
Hapi V (mendimi kritik)
Nxënësit shfaqin opinione për materialin që lexuan.
Detyrë shtëpie. Shkruani. Bëni një përmbledhje të veçorive të strukturës së romanit modern (të
detajuar me fragmentin “Një dashuri e Suanit”).
- Ky shpjegim i qetësonte
dyshimet ...
- Ah, sa do të kishte dashur
ta njihte atë shoqen...
A s’do t’i kishin dhënë
ato, të vetmin qetësues
të efektshëm për vuajtjet
e tij?
Këto të dhëna punohen si
në tabelë.
199
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi I (stuhi mendimesh)
Mësimi nis me një stuhi mendimi në lidhje me figurën dhe veprën e I. Kadaresë.
Hapi II (pema e mendimit)
Nga diskutimi dhe materiali që do të lexojnë nxënësit, krijohet pema e mendjes për prozën e I.
Kadaresë, duke nënvizuar tiparet e saj.
Veçori të prozës
Stili
• sa i drejtpërdrejtë,
aq dhe me shtresa
të tëra kuptimore
•dhimbja dhe
dashuria për
Shqipërinë në
udhëkryq
•tone të
madhërishëm
për pasqyrimin e
qëndresës
shqiptare
•historia
bashkëkohore
me përmasat e
legjendës
tema lidhet me:
raportin
ndërmjet
jetës dhe
vdekjes
“ Ura me tri harqe” , “ Kështjella”
qëndresën si:
dukuri
abstrakte
dukuri
fizike
dimrin si:
kohë
simbolike
kohë
fizike
me ringjalljen dhe
ripërtëritjen e konceptit besë
kronikat e
shkruara
baladat
shqiptare
Mitet
•pallatet reale të njerëzve
•ëndrrave të pushtetarëve
•me kohën e tashme
•tejkohësinë
Hapi II – diskutim
Nxënësit lexojnë informacionin me nëntitull “Nga mosnjohja deri në famën
botërore” dhe diskutojnë rreth pyetjeve të rubrikës Diskutoni.
Hapi III (lexim i drejtuar)
Mësuesi/ja shkruan në dërrasën e zezë:
Titulli i veprës: Ura me tri harqe
Autori: I.Kadare
Gjinia: Roman
Vargjet e marra nga kreu i veprës:
Ashtu siç dridhem unë në mur
Ashtu u dredhtë dhe kjo urë
Grupi I – Leximi i pjesës I do t’i përgjigjet kërkesës së ushtrimit 1.
Koha historike - viti 1978.
Koha e rrëfimit - 23 dhjetor në orën 4 pasdite.
Koha abstrakte rrjedh njëlloj, por nga pikëpamja shoqërore ajo ka domethënien e saj.
Koha matet jo me ngjarjen që ka ndodhur, por me filozofinë e kohës. Këtë e shpjegon simbolika
e legjendës. Koha nuk rrjedh e qetë, ajo paraqitet plot dramacitet, konflikte, forca të kundërta që
përleshen për jetë a vdekje.
Nga pikëpamja kohore autori flet për qëndresën kundër të huajit. Legjendën e Rozafës e lidh me
fatin tragjik të Shqipërisë.
Grupi II – Leximi i pjesës I do t’i përgjigjet kërkesës së ushtrimit 2.
Incidenti në mes të urës paralajmëron për përpjekjet e turqve për të filluar luftën për pushtimin e
vendit dhe realizimin e qëllimit të tyre: Kjo ditë do të vinte...

Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
200

Grupi III – Leximi i pjesës II do t’i përgjigjet kërkesës së ushtrimit 3.
Gjok Ukcama parashikon se populli e gjuha shqipe do të rezistojë në male. ...Vdekja e madhe,
ajo që merr popuj s’do të na arrijë dot. Populli i madh i Arbrit ka lindur bashkë me perënditë dhe
ai është i pavdekshëm...
Grupi IV – Leximi i pjesës II do t’i përgjigjet kërkesës së ushtrimit 4.
Lindja e prijësit në tokën e Arbrit kushtëzohet nga koha. ...Koha e madhe pjell madhështi...
Hapi IV – diskutim
Kalohet te rubrika Reflektoni për interpretimin.
U kërkohet nxënësve të lexojnë kërkesën e ushtrimit 5 dhe, duke ilustruar nga teksti, të
argumentojnë veçoritë e veprës së Kadaresë.
Interpretimi
Legjenda shfrytëzohet nga të huajt, nga përfaqësuesit e dy shoqërive të transportit: ujorë dhe
tokësorë. U vu në plan dhe u zbatua vrasja e Murrash Zenebishtës duke e paraqitur atë si një
flijim (murosje) vullnetare nga ana e tij, që ura të mos të dëmtohej
Elementet historike: përçarjet ndërmjet princërve të Arbrit u jepnin mundësi të huajve të përdornin
legjendën në favor të tyre. Gërshetimin e të dyja elementeve e bëri murgu Gjon Ukcama, që del
jo vetëm si kronikan, por edhe si përfaqësues i ndërgjegjes popullore.
Detyrë shtëpie. Bëni një ese krahasuese, duke zbuluar dhe krahasuar elementet që sjellin frymën
e legjendës dhe elementet reale historike.
Tema
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
•të krahasojë fillimin me fundin e romanit;
•të dallojë rolin e rrëfyesit – kronikani në të dyja rastet;
•të analizojë gjuhën duke u ndalur te funksioni stilistik i toponimeve, fjalëve në
dialekt, emërtimet historike, përdorimin e fjalëve të rralla ose të reja nga ana e
shkrimtarit;
•të hetojë në tekst dhe të gjejë fjalët kyç që pasqyrojnë atmosferën e misterit dhe
të ankthit.
Mjetet e mësimit: teksti i nxënësit, tabela, mjete mësimore, shkumësa.
Teknika dhe metoda të mësimdhënies: Stuhi mendimesh, punë individuale,
vështrim krahasues, punë në grupe, punë në dyshe, ditari dypjesësh.
“Ura me tri
harqe”
(ora II)
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi I (stuhi mendimesh)
Mësuesi/ja e nis orën e mësimit duke ngacmuar fantazinë e nxënësit në lidhje me legjendën
e murimit. Kjo do të shërbejë për të plotësuar skemën, njohuritë që kanë marrë nxënësit për
kuptimin dhe interpretimin e legjendës dhe historisë.
Hapi II (punë individuale)
U kërkohet nxënësve të bëjnë përmbledhjen e fragmentit me 3 paragrafë:
një rrëfyes, një përshkrues, një meditues. Mund të kontrollohet një ose dy nxënës.
Bën vlerësimin e ritregimit apo ndërhyrje orientuese.
Legjenda e murimit
201
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Hapi III (vështrim krahasues)
Kalohet te rubrika Reflektoni për strukturën.
Ushtrimi 6 do të punohet me teknikën “Vështrim krahasues”. Nxënësit do të punojnë në dy grupe.
Grupi I – do të punojë me fillimin e romanit.
Grupi II – do të punojë me fundin.
Që të realizohet synimi i këtij hapi, mësuesi/ja ka parapërgatitur në shirita letre thëniet nga vepra
e Buzukut. U jepen nxënësve t’i krahasojnë dhe të dallojnë fjalët nga shqipja e vjetër që kanë
përdorur shkrimtarët, ndërtimin e fjalive etj.
Hapi IV (punë në grupe)
Grupi I – punon ushtrimin 7 – Qëllimi i shkrimit për mbitheksuar:
a. Qëndresën e gjuhës shqipe.
b. qëndresën e mureve shqiptare.
Shfrytëzohet legjenda dhe shkrimi i kronikës (orientohen nxënësit të punojnë me informacionin
e ushtrimit 6).
1. Qëndresa e mureve lidhet murimin - e vetmja baladë me këtë motiv në Ballkan;
2. lidhet me pushtimin e huaj që do të shfaqet si kuçedër;
3. lidhet me dëshirën për të vazhduar lidhjet me Evropën Perëndimore.
Grupi II – punon ushtrimin 8. Dalloni në fragment rolin e rrëfyesit, kronikanit, me qëllimin për të
mbitheksuar qëndresën.
Nxënësit arrijnë në përkufizim që rrëfyesi shfaqet, si:
a. kronikan (ai vetë e pohon, “Po shpejtoj të mbaroj kronikën time”);
b. si përfaqësues i ndërgjegjes popullore.
Hapi V (punë në dyshe)
Punohen ushtrimet 8 a/b dhe 9.
Nxënësit punojnë me fragmente dhe përfaqësues të çiftit dallojnë paragrafët: rrëfyes, përshkrues,
meditues si dhe nënvizojnë në to elementet dëshmuese, subjektive, letrare.
Mësuesi/ja u kërkon nxënësve të argumentojnë zgjidhjet e tyre.
Ushtrimi 8 b – Vini re përdorimin e përemrit vetor Ne.
Mësuesi/ja i orienton nxënësit të punojnë me paragrafin “Vdekjen e kemi pranë... i
pavdekshëm”
Nxënësit (të përzgjedhur nga mësuesi/ja) formulojnë mesazhin.
Mesazhi universal shihet në këndvështrimin e ardhmërisë. “Besimi për një të ardhme më të
mirë, kërkesa për të qenë syçelët, vendosmëria për një luftë të gjatë që të fitohet fitorja dhe
pavdekësia e Arbërisë”.
Ky është momenti që mësuesi/ja bën një lidhje të ushtrimeve mbi strukturën dhe mesazhin dhe
plotëson skemën që u punua në hapin I.
Mesazhin a mund ta marrim në titull? – “Ura me tri harqe”
- Një flijim për një ndërtim.
- E shkuara / e tashmja / e ardhmja.
- Historikja është bashkëkohore.
2. Mesazhin e marrim nga personazhi në rolin e rrëfyesit kronikan.
3. Mesazhin e marrim dhe tek ushtrimi 6: qëndresa e gjuhës shqipe – qëndresa e një kombi që
kërkon të ecë me të njëjtin hap si vendet e tjera përtej Adriatikut.
Hapi VI (ditari dypjesësh)
Do të punohet rubrika Reflektoni për stilin.
Nxënësit qartësohen për objektivin që duhet të arrijnë.
Ushtrimi 10 fragmenti II: Për këtë ushtrim nxënësit sjellin 3-5 shembuj dhe përfundon në shtëpi.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
202

Ushtrimi 11 – Klasa ndahet në 3 grupe dhe secili do të punojë me ditarin dypjesësh. Nxënësit
punojnë 10’.
Pasurimi i gjuhës së autorit, në normë letrare, me: Funksioni
historik - stilistik
Grupi I –
fjalë dialektore
Grupi II –
toponime
Grupi III –
emërtime
Grupet gjedhin një përfaqësues, i cili lexon detyrën, nxënësit e tjerë nënvizojnë në tekst.
Mësuesi/ja plotëson në tabelë funksionin historik dhe stilistik ose vendosen në dërrasën e zezë
tabakët e letrës, ku kanë punuar grupet.
Në 5 minutat e fundit mësuesi/ja kërkon prej 1 – 2 nxënësve një vlerësim të përmbledhur për
gjuhën e autorit dhe rëndësinë e saj.
Tema
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të shkruajë një ese historike ose një ese letrare duke respektuar teknikat e
shkrimit argumentues ose informues-paraqitës;
• të lexojë tekste vlerësuese (kritike) për të zgjeruar njohuritë dhe të shfaqë
opinionin e tij për veprën në fjalë.
Mjetet e mësimit: teksti i nxënësit, fletë A4, foto të ndryshme që lidhen me
tematikën, tabela, mjete shkollore, shkumës.
Teknika dhe metoda të mësimdhënies: lexim i pavarur, shkrim i lirë, punë e
pavarur, vështrim krahasues.
“Ura me tri
harqe”
(ora III)
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi I (lexim i pavarur)
Mësuesi/ja i njeh nxënësit me kërkesat e rubrikës Shkruani dhe me objektivat që do të arrijnë.
Rikujtohen për disa minuta njohuritë që kanë marrë nxënësit për tekstin informues-paraqitës, f.
49/53 apo për tekstin argumentues, f. 61/64 “Teknikat, karakteristikat e gjuhës”. Rikujtohen edhe
elementet e strukturës së esesë.
Hapi II (shkrim i lirë, punë e pavarur)
Nxënësit do të punojnë 25’-30’.
Mësuesi/ja përzgjedh 3 nxënës sipas nivelit bazë, mesatar, të lartë për të lexuar esenë e tyre.
Nxënësit e tjerë shprehin opinionet dhe vlerësimet për punën e shokëve/shoqeve.
Hapi III (vështrim krahasues)
Nxënësit bëjnë dallimin midis dy eseve:
- Esesë historike;
- Esesë letrare.
Dallimi do të bëhet për argumentin, mënyra si janë renditur faktet, dhe për leksikun e stilin.
Detyrë shtëpie. Eseja do të ripunohet me kërkesat e paracaktuara më sipër dhe do të dorëzohet orën tjetër.
Në fund të orës së mësimit mësuesi/ja do të bëjë vlerësimin e nxënësve për të tria nivelet.
203
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore, lloje të ndryshme poezie.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Stuhi mendimesh, pema e mendjes, tabela Di/ Dua të di/ Mësova, minikonkurs,
lexim i drejtuar.
Tema
Teksti poetik
dhe llojet e tij
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të identifikojë tekstin poetik dhe veçoritë e tij;
• të krahasojë tekstet poetike sipas llojit: lirik, epik, epiko-lirik;
• të dallojë ngjashmëritë ndërmjet tekstit rrëfyes poetik dhe tekstit rrëfyes tregimtar;
• të krahasojë një tekst poetik lirik me një tekst në prozë.
TEKSTI POETIK
Hapi I (stuhi mendimesh)
Mësuesi/ja i njeh nxënësit me temën e re të mësimit “Teksti poetik dhe llojet e tij”.
U lexohet nxënësve një strofë e zgjedhur nga tekstet poetike të panjohura nga nxënësit.
U drejton pyetjen: - Cilat janë veçoritë e tekstit që sapo dëgjuat?
Mësuesi/ja shënon në tabelë mendimet e nxënësve, të cilat do t’i shërbejnë për të plotësuar më
pas pemën e mendjes.
rrëfen sikurse teksti tregimtar
ngjason me tekstin e gjatë tregimtar, romanin
këngë, aventura, krerë, libra
poeti rrëfen në mënyrë të pandashme
është i pranishëm përmes përshkrimit, veprimit të personazheve, dialogut
tema e veprës epike lidhen me heroiken (ngjarje të rëndësishme)
fabula përmban linja të shumta paralele
Teksti poetik
Hapi II (pema e mendjes)
Teksti poetik
Organizim gjuhësor në vargje
teksti poetik i
llojit lirik
gjini e hershme që nga antikiteti deri në ditët e sotme
Shpreh ndjenjat e poetit
teksti poetik
i llojit epik
Futet në marrëdhënie me:
tingujt
pamjet
grafike
tekste
epiko-lirike
lirike-epiko fjalët imazhet
lexuesi njihet menjëherë me konfliktin që po ndodh, duke u konsideruar i njohur shkaku
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
204
Struktura:
• Fillimi – hyrje e shkurtër – ui drejtohet hyjnive apo muzës që ta frymëzojnë për të shkruar këngën
• Digresioni: largim nga objekti përkohësisht
• Episodi: digresion i përfunduar
• Funksioni ngadalësues i digresionit dhe episodit
• Teksti poetik lloji epik: epi, poema kalorsiake, didaktike, alegorike.
• Llojet epiko-lirike dhe liriko-epike u krijuan nga llojet epike duke iu shtuar elemente lirike:
poema, romanca, balada.
Teksti poetik i llojit lirik
- Lloj poezie e shoqëruar me tingujt e lirës
- Poezi e shkurtër që shpreh unin e poetit
Hapi III. Nxënësit ndahen në grupe për të plotësuar tabelën me teknikën Di/ Dua të di/ Mësova.
Çdo grupi i jepet nga një çështje, p.sh.:
Grupi I: Llojet epike në vargje
Grupi II: Llojet epiko lirike dhe liriko-epike
Grupi III: Llojet e lirikës tradicionale
Grupi IV: Lirika moderne
Çështja Di Dua të di Mësova
Llojet epike në vargje Formë e gjatë e
krijimit në vargje
- Epi i Gilgameshit
- Kënga epike më e shkurtër se
poema kalorësiake etj.
Llojet epiko-lirike dhe
liriko-epike
- Poema
- Romanca
- Balada
Kanë ton të pikëlluar,
nota elegjiake,
elemente realiste dhe
të jashtëzakonshme
- Ka marrë nga epika mënyrën e
rrëfimit të ngjarjeve dhe notat lirike.
- Tema e dashurisë,
elementet epike janë shkrirë në
mënyrë harmonike.
Llojet e lirikës
tradicionale
- Elegjia
- Oda
- Himni
- Idili
Lirika moderne Risi në formë dhe në
përmbajtje,
vargu i lirë
Synon të hyjë në thellësi të
nënvetëdijes.
Zbulon një botë me imazhe dhe
përjetime emocionale.
Hapi IV (minikonkurs)
Mësuesi/ja u shpërndan të tria rreshtave të bankave nga një fragment të ndryshëm teksti poetik.
Një nxënës i secilit rresht e lexon atë me zë të lartë.
Nxënësve u kërkohet ta klasifikojnë tekstin sipas llojit.
Ata duhet të argumentojnë përgjigjen e tyre me 2-3 veçori kryesore.
Grupi I: Kënga e Rozafatit / Cikli i Kreshnikëve
Grupi II: Bagëti e Bujqësi
Grupi II: Vdekja e Nositit
Hapi V (lexim i drejtuar)
Do të punohet me çështjen Veçoritë e tekstit poetik. Nxënësit do të lexojnë dy fragmentet për të
krahasuar tekstin poetik me tekstin tregimtar.
205
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Në fillim nxënësit duhet t`i dallojnë poezitë për nga forma, e cila bie menjëherë në sy.
(1 → tekst, ka fjali të përfunduara; 2 → kolonë, ka vargje që nuk arrijnë në fund të rreshtit)
Nxënësit duhet të dallojnë poezitë për nga përmbajtja, pra për nga tematika që ato trajtojnë.
(Tema e të dyja teksteve është e njëjtë, pra, flasin për pranverën.)
Nxënësit dallojnë veçoritë e secilit krijim.
1 → përshkrim objektiv, është tekst informues, ka përshkrim në detaje, gjuha është e drejtpërdrejtë,
zbatohen rregullat sintaksore;
2 → përshkrim subjektiv, paraqitet gjendja shpirtërore e poetit, është poezi
- Veçoritë e tekstit poetik: vargu, rima, ritmi, muzikaliteti, efekte të veçanta zanore, prishet rregulli
normal sintaksor – (inversioni), leksiku është i veçantë, ka gjuhë të figurshme.
Š
Punë e pavarur:
Mësuesi/ja u drejton nxënësve pyetjen: - Cili është qëllimi i shkrimit të të dyja teksteve?
Bëni një përmbledhje të tekstit të parë dhe të dytë.
Merren mendime të nxënësve të nivelit bazë për tekstin e parë dhe të nivelit të lartë për tekstin
e dytë.
- Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës.

Detyrë shtëpie: Përshkruani gjendjen emocionale e shpirtërore të poetit N. Mjeda në poezinë
“Pranvera”.
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, vargje nga poezi të ndryshme, mjete shkollore, CD me vargje
nga Epika legjendare - Cikli i Kreshnikëve.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Dëgjim i poezisë, parashikimi me terma paraprakë, praktikë e udhëhequr,
marrëdhëniet pyetje-përgjigje, lexim zinxhir.
Tema
Analiza e
tekstit poetik
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të dallojë aspektet metriko-ritmike të vargëzimit;
• të dallojë sintaksën poetike dhe figurat e sintaksës;
• të analizojë strukturat poetike sintaksore.
Hapi I (dëgjim i poezisë)
Mësuesi/jau kërkon nxënësve të jenë të vëmendshëm për të dëgjuar fragmentin nga Cikli
i Kreshnikëve.
Gjatë leximit nxënësit do të përcaktojnë nëse vargjet kanë ritëm, rimë dhe muzikalitet.
Pas atmosferës plot emocion që krijohet, nxënësit diskutojnë për praninë e këtyre tri veçorive në vargje.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
206
Rimë Ritëm Cezurë Varg Metrikë
Metrikë - nga
greq. metër – varg.
Metrika është ajo
degë e teorisë së
letërsisë që merret
me sistemin, mbi
të cilin ndërtohen
llojet e ndryshme
të vargjeve.
Elementi formal
më i dukshëm që
dallon një tekst
poetik nga tekstet
e llojeve të tjera.
Pushim i shkurtër
brenda një vargu
gjatë leximit, që
bëhet në një vend
të caktuar, sipas
metrit, për të
theksuar më mirë
ritmin.
Përsëritje e rregullt
e rrokjeve të
theksuara
e të patheksuara
ose të rrokjeve të
gjata e të shkurtra
në një varg.
Përputhje e plotë
e rrokjeve të fundit
të dy a më
shumë vargjeve,
duke filluar
nga zanorja e
theksuar.
Hapi II (parashikimi me terma paraprakë)
Mësuesi/ja shkruan në tabelë termat metrikë, varg, cezurë, ritëm, rimë.
Nxënësit duhet të bëjnë lidhjet ndërmjet termave dhe tekstit poetik.
Për t`i përvetësuar më mirë këta terma edhe nga ana praktike mësuesi/ja udhëzon nxënësit që të
lexojnë me vëmendje tabelën në faqen 206.
Disa nxënës, të zgjedhur nga mësuesja, lexojnë vargje duke u kujdesur ta përshtatin me theksin
ritmik. Mësuesi/ja sjell shembuj nga muzika për të shpjeguar ritmin.
Hapi III (praktikë e udhëhequr)
Mësuesi/ja udhëzon nxënësit që të lexojnë kërkesat e ushtrimeve 1 dhe 2, në faqen 212.
Ata duhet të gjejnë lidhjen mes ritmit dhe vargut, si dhe të punojmë me kërkesat e ushtrimit 2.
- Poezia e Kadaresë ka ritëm të shpejtë, ruhet simetria për të theksuar fjalët me të njëjtin theks
ritmik (3, 7).
Hapi IV (marrëdhëniet pyetje-përgjigje)
Mësuesi/ja udhëzon nxënësit që të lexojnë çështjen Aspektet metriko-ritmike – rima, dhe u drejton
nxënësve pyetjet:
- Si e dallojmë rimën? (Nga përputhja e plotë e rrokjeve të fundit të dy a më shumë vargjeve,
duke filluar nga zanorja e theksuar.)
- Sa lloj rimash kemi? (Kemi disa lloj rimash, si: rima të përputhura, rima të kryqëzuara, rima të
alternuara dhe rima zinxhir.)
Punohet edhe ushtrimi 5, në faqen 213.
- Jepni disa shembuj të rimave që përmendët.
Nxënësit lexojnë secili nga një strofë dhe shpjegojnë llojin e rimës.
- A ka vlerë kuptimore rima? (Rima është element organizues i vargut që jep muzikalitet.
Një nxënës dallon rimën e alternuar ABAB.
Vargu Rima Vlera kuptimore
Tani kërkoj unë posht’ e lart
Një vend ku ty të të lëshoj
Një strofë, notë a një brilant
Ku të të lë, të puth, të shkoj
(I. Kadare, Kristal)
ABAB – rimë e alternuar Vë në dukje fjalët me peshë
kuptimore,
shërben si orientim për vëmendjen
e lexuesit
Hapi V (lexim zinxhir)
Mësuesi/ja në bashkëpunim me nxënësit punojnë temën Strofa.
Strofa është njësi metrike ku grupohen vargjet.
Nxënësit lexojnë zinxhir informacionin për strofën.
- Për sonetin mësuesi/ja ka përgatitur të fotokopjuar poezinë e Mjedës “Lirija”.
207
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Hapi VI (praktikë e udhëhequr)
Mësuesi/ja aktivizon nxënës të nivelit bazë për të dalluar llojet e strofave.
Distiku – strofë me dy vargje.
Tercina – strofë me tri vargje.
Katrena – strofë me katër vargje.
Gjashtëvargëshi – strofë me gjashtë vargje.
Soneti – dy strofa katërshe dhe dy strofa treshe.
Nxënësit duhet t`i dallojnë në praktikë këto strofa.
Lexohen disa nga poezitë që mësuesi/ja ose nxënësit kanë sjellë në klasë dhe analizohen llojet
e strofave.
Gjithashtu, punohet edhe me çështjen Struktura poetike sintaksore: vendosja e fjalëve në varg.
Gjuha e poezisë dallohet nga gjuha e teksteve të tjera, sepse gjuha e poezisë ka sintaksë të lirë.
Mësuesi/ja shkruan në tabelë:
Për çdo figurë nxënësit e nivelit mesatar dhe të lartë shpjegojnë në mënyrë të përmbledhur
kuptimin e tyre. Punohet me shembuj e faqes 209.
Mësuesi/ja u jep nxënësve detyra si më poshte:
Te Mjeda:
Dalloni inversionin. Kthejeni vargun në rendin normal.
- Çfarë i dallon vargjet polisindete dhe asindete?
- Çfarë do të përftohet nga prania dhe mungesa e lidhëzave?
Për enumeracionin:
Lexoni strofën, gjeni objektet që numërohen.
- A ju ndihmon enumeracioni për të imagjinuar, për të përshkruar?
Dalloni shkallëzimin ngjitës (klimaks) nga shkallëzimi zbritës (antiklimaks).
Për anaforën:
Dalloni anaforën:
- Cili është roli i përsëritjes?
Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës (të nivelit bazë dhe mesatar).

Detyrë shtëpie: Ushtrimet 18,19, në faqen 213.
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore, foto të ndryshme me simbolikë.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Stuhi mendimesh, piramida e kuptimit, praktikë e udhëhequr, tabela e koncepteve,
koment mbi fotot, diskutim, shkrim i lirë.
Tema
Teksti poetik.
Gjuha
figurative:
figurat
retorike të
kuptimit
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të dallojë transformimin e kuptimit nga një fjalë në tjetrën;
• të identifikojë figurat retorike;
• të përshkruajë një peizazh, duke përdorur figurat retorike të kuptimit.
Figurat e sintaksës
poetike
enumeracioni-shkallëzimi anafora ... inversioni
(anasjella)
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
208
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi I (stuhi mendimesh)
Mësuesi/ja shkruan në tabelë konceptin tekst poetik dhe ndërton skemën e mëposhtme, duke
bërë kështu përmbledhjen e elementeve të tij.
Hapi II (piramida e mendimit)
Mësuesi/ja ndërton në tabelë piramidën e mendimit me konceptin figurat e kuptimit.
Mësuesi/ja u shpjegon nxënësve se çfarë janë figurat e kuptimit dhe figurat e shprehjes.
Figurat e kuptimit krijohen duke bërë një zhvendosje të kuptimit të fjalëve, duke u dhënë atyre një
kuptim të ri, të pasur me ndërlikime të thella e me vlera sugjestive.
Për ta shpjeguar më qartë procesin e zhvendosjes së kuptimit, mësuesi/ja i orienton nxënësit të
lexojnë vargjet që janë shkëputur nga “Martesa e Halilit” dhe “Gjergj Elez Alia”.
U drejton pyetjen:
- Ç’kuptoni me krahasim të zgjatur (similitudë)?
- A e ndihmon krahasimi i zgjatur lexuesin të përftojë imazhe, vizion të ri sugjestiv dhe origjinal?
FIGURAT LETRARE
S
I
M
I
L
I
T
U
D
A
M
E
T
A
F
O
R
A
M
E
T
O
N
I
M
I
A
S
I
M
B
O
L
I
A
L
E
G
O
R
I
A
H
I
P
E
R
B
O
L
A
G
R
O
T
E
S
K
U
I
R
O
N
I
A
P
E
R
S
O
N
I
F
I
K
I
M
I
S
I
N
E
K
T
O
K
A
P
E
R
I
F
R
A
Z
A
K
R
A
H
A
S
I
M
I
E
P
I
T
E
T
I
A
N
T
I
T
E
Z
A
L
I
T
O
T
A
Teksti poetik
formë
vargu
cezura
numër rrokjesh
të theksuara
të patheksuara
ritmi
strofa
përmbajtje
epike
epiko-lirike, liriko-epike
lirike
kombinim i fjalëve në
planin sintaksikor
rima
rendin normal
sintaksikor
shmangie simbolesh (inversion)
enumeracion
anaforë
mënyra si shprehet përmbajtja qëllimi komunikimi i gjendjes shpirtërore dhe emocionale
informimi dhe përshkrimi
209
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Hapi III (praktikë e udhëhequr)
Mësuesi/ja u lexon nxënëseve dy vargje nga vjersha e Naim Frashërit “Bagëti e Bujqësi”.
Kur dëgjon zëthin e s’ëmës qysh e lë qingji kopenë,
blegërin dy a tri herë edhe ikën e merr dhenë.
- Në këto vargje kemi krahasim apo krahasim të zgjatur (similtudë)? Shpjegoni këtë figurë letrare.
Mësuesi/ja zgjedh një nxënës të nivelit bazë për të dhënë përgjigjen dhe një nxënës të nivelit
mesatar për të bërë shpjegimin.
- Kështu punohet edhe për hiperbolën dhe litotën.
Hapi IV (tabela e koncepteve)
Në këtë fazë mësuesi/ja ndalet në çdo figurë për të bërë shpjegimet përkatëse, duke i shoqëruar
me shembujt e tekstit. Mësuesi/ja ndërton në dërrasë të zezë tabelën e konceptit, e cila plotësohet
edhe nga nxënësit në fletoret e tyre.
Metafora Metonimia Alegoria Simboli
Fjala metaforë
vjen nga greqishtja
dhe do të thotë
bartje. Metafora
vlerësohet edhe
si krahasim i
shkurtuar, të cilit i
mungon lidhëza si.
Fjala metonimi vjen
nga greqishtja dhe
do të thotë ndërrim,
zëvendësim emri.
Pra, kjo është figurë
e zhvendosjes
kuptimore, duke
i dhënë fjalës një
kuptim të ri, i cili
mbështetet në lidhjen
e varësisë e jo të
ngjashmërisë.
Fjala alegori vjen nga
greqishtja alegoria =
allos - tjetër dhe agoreio
- flas, them. Alegoria
është i foluri i tërthortë.
Kuptimi i vërtetë
fshihet pas simboleve,
paralelizmave e
krahasimeve. (Kujtoni
veprën e D. Aligerit,
në të cilën alegoria
përshkon tërë veprën.)
Fjala simbol vjen nga greqishtja
simbolon – shenjë konvencionale.
Simboli paraqet një ide, mendim,
dukuri me anë të një sendi, shenje,
figure konkrete, të perceptueshme.
Thelbi i tij është përfaqësimi,
pra sendi ose përfytyrimi i tij
përfaqëson idenë, dukurinë. P.sh.,
flamuri simbolizon një shtet, një
organizatë, një grup shoqëror etj.
P.sh., titulli i romanit të Kadaresë
“Kështjella” është simbolik, sepse
kështjella simbolizon qëndresën e
shqiptarëve ndaj pushtimit osman.
Antiteza Grotesku Ironia
Fjala antitezë vjen nga greqishtja
dhe do të thotë kundërvënie. Pra,
në qendër të kësaj figure qëndron
kundërvënia e dukurive, tipareve
ose e veprimeve. Kjo figurë
ndërtohet shpesh me anë të
antonimeve (p.sh., i mirë, i keq).
Mënyrë e paraqitjes artistike të
gjërave reale e të dukurive të
jetës, duke zmadhuar tepër dhe
me qëllim disa anë të tyre, për
të dhënë kontraste të forta e të
papritura.
Fjala ironi vjen nga gr. dhe do
të thotë tallje e fshehur. Kjo
figurë përdoret shpesh në llojet
e letërsisë komike. Ironia, kur
merr formë të ashpër, kalon në
sarkazëm.
Shembujt për secilën nga figurat e paraqitura në tabelën e konceptit janë në libër.
Hapi V (praktikë e udhëhequr, punë në grupe)
Mësuesi/ja udhëzon nxënësit që të punojmë me ushtrimet 9 dhe 13 në faqen 213.
Ushtrimi 13. Gjeni ndryshimin ndërmjet këtyre dy shprehjeve.
a. e kuqe si flaka
b. e kuqe flakë
Ky ushtrim do të ndihmojë nxënësit për të kuptuar metaforën si figurë e kuptimit, ku mekanizmi i
zhvendosjes arrihet nëpërmjet një termi të ndërmjetëm.
Mësuesi/ja shpjegon termin e ndërmjetëm. Nxënësit lexojnë shembujt në tekst.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
210
Mësuesi/ja lexon “Vaji i bylbylit” ose “Shkëndija e diellit ndaj manushaqes”. U kërkohet nxënësve
të shpjegojnë se cili është kuptimi i alegorisë “bylbyl” ose “manushaqe”.
Hapi VI (koment mbi fotot, diskutim)
Mësuesi/ja u tregon nxënësve disa foto: kurorë me degë ulliri; fole; flamurin tonë kombëtar.
U drejton pyetje, me anë të të cilave nxënësit të lidhin kuptimin e fotove me simbolin.
Mësuesi/ja kërkon prej nxënësve që gjatë leximit të informacionit për simbolin të nënvizojnë atë
veçori që e dallon nga alegoria apo nga figurat e tjera të kuptimit. Nxënësit që zgjedh mësuesi/ja
nënvizojnë veçorinë dalluese.
Për të shpjeguar antitezën mësuesi/ja shkruan në tabelë disa çifte antonimike, p.sh.: vdesim
- rrojmë, zhvish - vish dhe shpjegon se këto çifte:
1. kanë kuptime të kundërta (vdesim – rrojmë);
2. janë përdorime të formave negative (me ndihmën e parashtesave, zhvish - vish).
Mësuesi/ja u drejton pyetjen nxënësve:
- Cilin personazh, cilën vepër ju kujtojnë figurat letrare: ironi - sarkazëm - grotesk?
Nxënësit kujtojnë Don Kishotin.
Nxënësit lexojnë informacionin në tekst, duke nënvizuar ndërtimin dhe kuptimin e figurës.
Mësuesi/ja ndërkohë shkruan në tabelë shembuj dhe u kërkon nxënësve të dallojnë ironinë dhe
groteskun.
Grotesku: i shkëputur nga vepra “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo”. Eseja 13: Qeni është një
kafshë besnike. Pse zemërohemi kur na thonë qen?
Ironi nga Migjeni.
Hapi VII (shkrim i lirë)
Shkrim me temë të lirë
Shkruani një përshkrim të shkurtër të një peizazhi, duke përdorur krahasime, epitete. Përdorni deri
në 8 fjali.
Nxënësit punojnë rreth 10 minuta.
Mësuesi/ja dhe nxënësit dëgjojnë dy përshkrime të nxënësve të niveleve të ndryshme.
Mësuesi/ja i orienton nxënësit ku duhet të jenë të vëmendshëm gjatë përshkrimit.
Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës.
Detyrë shtëpie: ushtrimi 20, në faqen 213.
Nxënësit punojnë të ndarë në dy grupe ushtrimin 8.
Grupi I – qiell i ngrysur;
Grupi II – mjekër e agjendë.
- Për të ilustruar alegorinë mësuesi/ja u kërkon nxënësve të lexojnë fjalitë që kanë nënvizuar.
211
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Pema e mendjes, stuhi mendimesh, analizë, hartimi i skedës së poemës, punë në
grupe, ditari dypjesësh.
Tema
Poezia në
antikitet
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të identifikojë veçoritë e poemës epiko-heroike si lloj poetik epik dhe ta analizojë atë;
• të bëjë lidhjen ndërmjet kontekstit historik e letrar me zhvillimin e poezisë epike;
• të lidhë prejardhjen e poemave homerike me fillesat mitologjike;
• të analizojë poemën “Iliada” duke u ndalur te veçoritë e poemës epike: struktura e
veprës, koha e rrëfimit, sistemi i personazheve, heroizmi, teknika e rrëfimit.
LETËRSIA ANTIKE GREKE
Hapi II (pema e mendjes)
Rikujtohen njohuritë që kanë marrë nxënësit në klasën IX për letërsinë antike greke dhe poemën “Iliada”
- Ç’dini ju për luftën ndërmjet grekëve dhe trojanëve?
Letërsia antike greke
Konteksti historik Konteksti letrar
shek. XII, fiset helene kthejnë
në gërmadhë Trojën
aristokracia ushtarake
shek. VII –IV pr.K. ndërtohen institucionet,
arti merr shkëlqim të jashtëzakonshëm
shek. V pr. K. – sundon Perikliu
lulëzoi poezia, teatri, filozofia, arkitektura
Athina, kryeqendër kulturore politike
cikli mitologjik Trojan
Iliada – Odiseja
Homeri i këndon aristokracisë ushtarake
poemat epike
poemat heroike
Hesiodi – pasqyroi përvojën, urtësinë e
njerëzve të thjeshtë (Punët dhe ditët)
Iliada, Odiseja, Punët dhe ditët, Teogonia
→ burimi që ushqeu gjithë letërsinë e
mendimin antik greko-romak
lindi poezia lirike me tematikë
intimitetin
aktualitetin
ditirambi dhe poezia
e karnavaleve
çuan në krijimin e
tragjedisë dhe të
komedisë
Nxënësit që kanë dëshirë përmbledhin informacion me gojë dhe mësuesi/ja plotëson skemën në tabelë.
Hapi I (stuhi mendimesh)
Mësuesi/ja shkruan në tabelë emrin e Homerit dhe u kërkon nxënësve të thonë se çfarë dinë rreth kësaj figure
dhe veprave të tij.
HOMERI
}
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
212
Mësuesi/ja përzgjedh dy nxënës që kanë sjellë informacion dhe më pas i orienton të lexojnë
informacionin mbi Homerin dhe mbi poemat epike.
Hapi III (analizë)
Kalohet te analiza e poemës “Iliada”. Mësuesi/ja rikujton fillesën mitologjike mbi mollën e sherrit, që u bë
shkak i luftës 10-vjeçare greko-trojane. Më pas ndalet te subjekti dhe struktura e poemës “Iliada”.
Për ritregimin e subjektit mësuesi/ja përzgjedh nxënës që kanë dëshirë.
Hapi IV (vëzhgim, hartimi i skedës së poemës)
Vëzhgoni me vëmendje foton dhe bëni interpretimin e saj.
Ndërkohë që nxënësit vëzhgojnë, mësuesi/ja shkruan në tabelë skedën me të dhënat kryesore që
do të plotësohen më pas nga nxënësit. U jepet fjala atyre për të interpretuar foton dhe mësuesi/ja gjen
mundësinë për të bërë ndërhyrje e për të dhënë informacionin e shkruar në tabelë në lidhje me kohën e
rrëfimit dhe hapësirën.
Lihen nxënësit për disa minuta të lexojnë në grupe informacionin në libër dhe pastaj plotësohet skeda.
Titulli: “Iliada”
Autori: Homeri
Lloji: poemë epike-heroike
Struktura: 24 libra
Tema: lufta e akejve kundër trojanëve.
Hapësira: Troja (Ilioni)
Sistemi i personazheve:
Akili dhe Hektori
Paridi dhe Helena
Hektori dhe Andromaka
Agamemoni
Mesazhi: tragjizmi dhe heroizmi
Rrëfimi dhe përshkrimi: teknika e rrëfimit dhe e përshkrimit është themelore. Nuk përshkruhet e
gjithë lufta e Trojës, por vetëm 51 ditët e fundit të luftimeve
Rrëfyesi: mban distancë me lexuesin
Stili: ligjërim i lartë, stil heroik, elemente fantastike, elemente heroike.
Hapi V (punë në grupe)
Përfaqësuesi i çdo grupi, sipas informacionit që ka lexuar grupi mbi “Sistemin e personazheve”,
do të flasë për tiparet e veçanta të personazheve.
Hapi VI (ditari dypjesësh)
Nxënësit do të lexojnë materialin dhe do të zbërthejnë çështjen: Veçori të epizmit te “Iliada” me
teknikën ditari dypjesësh.
Informacioni mbi veçoritë e epizmit tek “Iliada” është dhënë në formën e ditarit dypjesësh, ku
në njërën anë qëndron çështja dhe në anën tjetër komenti. Në këtë tabelë përmbledhëse u jepet
mundësia nxënësve të përforcojnë njohuritë kryesore për veçoritë e poemës. Tabela mund të
plotësohet me informacione shtesë nga mësuesi/ja ose nga nxënësit.
Mësuesi/ja sjell shembuj nga vepra, për të konkretizuar teknikën.
- Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës.

Detyrë shtëpie: Të përgatisin në shirita letre veçoritë e epizmit tek “Iliada”. Këta shirita mund t`i ngjisin
në tabakë letre. Të plotësojnë fletoren e fjalorit me fjalë të reja për Akilin dhe për ciklin e Atridëve.
213
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore, shkumësa me ngjyra.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Prezantimi i punës, ditari dypjesësh, rrjeti i diskutimit, punë në grupe, tabela e figurave
letrare, punë e pavarur.
Tema
Koment:
“Iliada”-
Kënga I,
Hyrja (Ora I)
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të bëjë koment të fragmentit, duke u ndalur te hyrja e poemës, fillesa e konfliktit;
• të gjejë të dhënat që flasin për kryepersonazhin dhe personazhet e tjera dhe për
ndërhyrjen e hyjnive;
• të bëjë një koment të përgjithshëm për kultin e sundimtarit, kultin e heroizmit;
• të gjejë metaforat dhe të shpjegojë efektin e tyre stilistik;
• të parafrazojë vargjet duke respektuar mjetet shprehëse e gjuhësore të ligjërimit heroik;
• të mësojë përmendsh hyrjen dhe ta recitojë duke respektuar notat e ligjërimit epik-
heroik dhe dialektin e gegërishtes në përkthim.
Hapi I (prezantimi i punës)
a. Nxënësit kanë vendosur në dërrasën e zezë tabakë të bardhë, ku janë shkruar veçoritë e epizmit
te poema “Iliada”.
b. Nxënësit lexojnë të dhënat që kanë shkruar në fletoren e fjalorit mbi ciklin e Atridëve,
Agamemonin, Menelaun, Akilin.
Hapi II (ditari dypjesësh)
Mësuesi/ja i njeh nxënësit me temën dhe objektivat që duhet të arrijnë hap pas hapi.
Mësuesi/ja ose një nxënës lexon Këngën I.
Punohet me ushtrimet e rubrikës “Reflektoni për kuptimin”.
Ushtrimi 1. Nxënësit mund të përdorin për ilustrim hyrjen te “Fuqia e Mujit”, “Martesa e Halilit”, te
“Bagati e Buqësia”.
Ushtrimi 2. Punohet me teknikën Ditari dypjesësh.
Vargu Komenti i nxënësit
Vargu dytë
Mësuesi/ja aktivizon një nxënës të nivelit bazë dhe një mesatar.
Hapi III (rrjeti i diskutimit)
Mësuesi/ja ndërton në tabelë rrjetin e diskutimit.
Po Pyetja
Jo
- A sjell grindja dhe përçarja vetëm humbje?
Nxënësit japin mendimet e tyre pro ose kundër dhe në fund arrijnë në një përfundim të përbashkët.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
214
Hapi IV (punë në grupe)
Punohen ushtrimet 4 dhe 5, të rubrikës “Reflektoni për strukturën”. Nxënësit ndahen në katër grupe.
Puna për secilin grup Vargjet Interpretimi
Grupi I - personazhi
Grupi II - konflikti me personazhin
Grupi III - ngjarja dhe çfarë e shkaktoi atë
Grupi IV - kryeheroi është Akili
Hapi V (tabela e figurave letrare, ditari trepjesësh)
Punohet rubrika “Reflektoni për stilin” me tabelën e figurave në dy grupe.
Vargu Figura e kuptimit Efekti stilistik
i tretë ... në skëterrë gremisi Metaforë (foljore)
i katërt ... shpirtna burrërore ... Metaforë (mbiemër)
Hapi VI (punë e pavarur)
Punohet në punë të pavarur ushtrimi 7.
Nxënësit punojnë 5-7 minuta të pavarur. Mësuesi/ja dëgjon dy punime të nxënësve sipas niveleve
dhe qartëson dhe përmbledh mjetet shprehëse të ligjërimit poetik. Nxënësit punojnë.
Kjo detyrë, nëse s’ka përfunduar, punohet në fletoren e shtëpisë.
Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës.

Detyrë shtëpie: rubrika “Lexim shprehës”.
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore, shkumësa me ngjyra.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Recitim, lexim i drejtuar, tabela e personazhit, punë në grupe, rrjeti i diskutimit.
Tema
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të komentojë duke u ndalur te kulti i heroizmit, kulti i sundimtarit;
• të komentojë duke u ndalur tek elementi i parandjenjës dhe i retrospektivës;
• të analizojë rolin e sintaksës poetike;
• të shkruajë një tekst ku të përshkruajë ndjesitë e personazheve ose një tekst
argumentues (në dialog) për zgjidhjen e konfliktit.
Koment nga
“Iliada”
-Kënga I
(Ora II)
Hapi I (recitim)
Mësimi fillon me recitimin e fragmentit hyrës dhe vlerësimin e drejtuesve. U drejtohen pyetje
nxënësve që lidhen me figurën e Akilit, ngjarjen që ndodh.
Hapi II (lexim i drejtuar)
Mësuesi/ja lexon fragmentin duke e ndarë në tri pjesë, që lidhen me kërkesat e rubrikës “Reflektoni
për kuptimin”.
215
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Hapi III (tabela e personazhit)
Punohet me rubrikën “Reflektoni për interpretimin”, konkretisht ushtrimet 4, 5 dhe 6.
Për ushtrimin 4 mësuesi/ja aktivizon nxënës të nivelit bazë.
Ushtrimet 5 dhe 6 mund të punohen në grupe.
Puna sipas grupeve Çështja Interpretimi
Grupi I - ushtrimi 5 Kulti i sundimtarit
Grupi II - ushtrimi 6 Idealet heroike të epokës
Hapi IV (punë në grupe)
Punohet me rubrikën “Reflektoni për strukturën”.
Grupi I – ushtrimi 7 (të përbashkëtat ndërmjet dialogut të personazheve dhe dialogut në një dramë).
Grupi II – ushtrimi 8/a (punohet me tabelën).
Grupi III – ushtrimi 8/b (punohet me tabelën).
Grupi IV – punon me ditarin dypjesësh.
Vargjet (rrëfen autori) Komenti i nxënësve
Hapi V (rrjeti i diskutimit)
Mësuesi/ja ndërton në tabelë rrjetin e diskutimit.
Po Pyetja
Jo
- A janë fjalët nder dhe hakmarrje shkak dhe
pasojë të njëra-tjetrës?
Nxënësit japin mendimet e tyre pro ose kundër dhe në fund arrijnë në një përfundim të përbashkët.
Hapi VI (punë në grupe)
Punohet ushtrimi 11 në faqen 225.
Grupi I – Akili
Grupi II – Agamenoni
Grupi III – Briseida
Ushtrimi 12 (punojnë nxënësit e nivelit të lartë).
Vargu Fjala kyç Efekti emocional
të tijtë
Ushtrimi 13. Dy nxënës lexojnë me zë të lartë dhe nxënësit e tjerë përcaktojnë inversionin,
polisidentin, enumeracionin.
Vargu Figura e sintaksës poetike Funksioni stilistik
të tijtë
- Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës.

Detyrë shtëpie: Mund të zgjidhet një nga pikat e rubrikës ‘Shkruani”.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
216
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore, shkumësa me ngjyra, fletë A4, tabakë letre.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Lexim zinxhir, punë në grupe.
Tema
Koment-
fragment
nga poema
“Iliada”
(ora III)
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të nënvizojë disa të dhëna për jetën dhe veprën e përkthyesit Gjon Shllaku;
• të komentojë fragmente nga poema;
• të zbulojë në fragment veçori të epizmit dhe të artit homerik;
• të plotësojë skedat, duke u përqendruar te ndjenjat e personazheve, veçoritë e
rrëfimit epik, mesazhi, mjetet stilistike.
Hapi I (lexim zinxhir)
Nxënësit lexojnë zinxhir informacionin për përkthyesin e veprës “Iliada”, Gjon Shllakun.
a) Nënvizojnë në fragmentet e dhëna për jetën dhe veprën e tij dhe të dhëna të tjera
interesante.
b) Nxënës të nivelit të lartë shpjegojnë veçoritë të epizmit dhe të artit të Homerit.
Hapi II (punë në grupe)
Klasa e ndarë në dy grupe do të punojë me një fragment për të plotësuar skedat e komentit.
Grupi I – Dhimbja e Akilit për mikun e vrarë.
Nxënësit do të punojnë me fleta A4 dhe secili çift e dorëzon punën tek udhëheqësi i grupit për ta
paraqitur në tabakë letre. Ky grup plotëson skedën e librit Shprehja e hidhërimit.
Grupi II – Andromaka i lutet Hektorit t`i shmanget mërisë së akejve.
Ky grup plotëson skedën: Veçori të dialogut.
Përfaqësuesi i çdo grupi paraqet në tabak të bardhë letre punën e grupit të tij.
Tema
Koment,
fragment
nga poema
“Iliada”
(ora IV)
Punohen fragmentet 3/4/5/6 dhe plotësohen skedat përkatëse për çdo fragment.
Do të punohet me të njëjtën teknikë si në orën e kaluar.
Shënim: Në të gjitha orët e komentit do t’i lihet kohë e mjaftueshme vëzhgimit të
figurave dhe nxjerrjen në pah të hollësive që janë karakteristikë për artin antik.
Hapi III (diskutim)
Klasa diskuton për punen e bërë nga çdo grup dhe mënyrën e paraqitjes së punës së grupit.

Detyrë shtëpie: Gjeni informacione lidhur me filma të realizuar mbi poemën “Iliada”, si: tituj filmash, subjekte,
realizime filmike, autorë protagonistë, vendi i xhirimeve, besnikëria ndaj poemës etj.
217
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Informacione për realizimin e filmit “Troja”; CD “Troja”, projektor, foto të aktorëve të
marrë nga interneti.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Shikim filmi, diskutim, lexim zinxhir.
Tema
Skedari i filmit
(ora V)
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të vëzhgojë pamje filmike me qëllim që të krahasojë përfytyrimet e tij/saj për
personazhet nga poema me figurat e krijuara nga aktorët në film;
• të zgjerojë të dhënat për filmin me të njëjtin subjekt;
• të japë opinione për skenarin e ndryshuar të filmit që nuk korrespondon me
subjektin e poemës homerike.
Hapi I (shikim filmi, diskutim)
Nxënësit shikojnë pjesë nga filmi, të cilat, së bashku me informacionin në tekst, do të shërbejnë për
diskutim.
Mësuesi/ja u kërkon nxënësve të paraqesin informacionet e sjella rreth filmave me subjekt nga
“Iliada”, kuriozitete rreth tyre, foto të ndryshme të aktorëve.
Hapi II (lexim zinxhir)
Nxënësit lexojnë zinxhir informacionin mbi skenarët e filmave dhe diskutojnë për qëllimin e
ndryshimeve që janë bërë në to.
Ata diskutojnë për personazhet imagjinare të një vepre letrare dhe personazhet në film.
Hapi III (diskutim)
Nxënësit punojnë rubrikën “Diskutoni” dhe diskutojnë me njëri-tjetrin kërkesat e kësaj rubrike.
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, tabela, shkumësa me ngjyra, mjete shkollore.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Të nxënit në bashkëpunim, pema e mendjes, vështrim krahasues, punë në grupe.
Tema
Poezia gjatë
mesjetës.
Eposi
shqiptar
(Ora I)
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të zgjerojë informacionin për kohën kur janë krijuar eposet evropiane dhe ato
ballkanike;
• të identifikojë veçoritë e Ciklit të Kreshnikëve si lloj poetik epik i letërsisë gojore
(në mesjetë);
• të gjejë ngjashmëritë ndërmjet eposit shqiptar dhe atij ballkanik;
• të dallojë nëpërmjet skemës përmbledhëse veçoritë e eposit shqiptar.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi I (Të nxënit në bashkëpunim)
Mësuesi/ja i njeh nxënësit me temën e re dhe shkruan në tabelë Poezia gjatë mesjetës.
U drejtohen pyetje nxënësve:
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
218
Nxënësit shfrytëzojnë informacionin që kanë marrë në histori për këtë periudhë. Ngjarjet
interesante mësuesi/ja i shkruan në tabelë.
Rikujtimi i njohurive e përgatit nxënësin për të bashkëvepruar me mësuesin/en për të marrë njohuri
të reja.
Hapi II (pema e mendjes)
Mësuesi/ja ndërton në tabelë të zezë pemën e mendjes për kontekstin historik në shekujt XII
– XVI.
Hapi III (lexim në grup)
Grupi I. - Përshkruani personazhet te eposi shqiptar “Këngët e Kreshnikëve”
Grupi II. - Cila është hapësira ku jetojnë kreshnikët?
- Cila është baza e tematikës dhe konfliktit?
Nxënësit lexojnë rreth 10 minuta, duke nënvizuar në libër dhe duke mbajtur shënime në fletore.
Mësuesi/ja do të aktivizojë dy nxënës për çdo grup.
- Në ç’periudhë formohen kombet e reja?
- Cilat janë ngjarjet kryesore që kanë ndodhur në mesjetë?
- Ç’lidhje ka krijimi i eposeve me formimin e kombeve?
Poezia gjatë mesjetës
llojet e epikës
u krijuan eposet kombëtare
poemat kalorësiake lirika e dashurisë poezia mistike
eposi francez
(këngët e Rolandit)
eposi spanjoll
(këngët e Sidit)
eposi gjerman
(këngët e Nibelungëve)
Në Evropën Lindore
cikli epiko-greko-bizantin
“Digenis Aktris”
ciklet epike të vendeve
ballkanike
me serbokroatët
me Shqipërinë Veriore
degëzime nga Bullgaria
Muji dhe Halili dhe
agallarët e Jutbinës
Zhvillim etno-kulturor
të ngjashëm
Frymë epike
Idealizim të vlerave
të - trimërisë - heroizmit
konteksti historik
shek. XII - XVI
kishte karakter kolektiv
llojet e lirikës
Në Evropën Perëndimore
u krijua:
219
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Eposi shqiptar ose këngët e Kreshnikëve
Hapi IV (punë në grupe)
Punohet me veçoritë e eposit. Për të realizuar këtë objektiv mësuesi/ja e ndan klasën në tri grupe.
Çdo grup do të sjellë shembuj dhe vargje për të konkretizuar veçoritë e eposit.
Grupi I – koha, hapësira, veprimi, heronjtë.
Grupi II – forma, mitologjia (kujto informacionin mbi mitologjinë shqiptare f. 123).
Grupi III – sinkretizmi – veçoritë e eposit shqiptar, dallimi nga ai boshnjak, serb.
Çdo grup i shkruan të dhënat në një tabak letre dhe përfaqësuesi i tyre jep shpjegime para klasës.
Diskutohen çështjet e paqarta dhe vlerësohet puna e çdo grupi.
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore, tabela, shkumësa me ngjyra.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Pema e mendjes, lexim i drejtuar, ditari dypjesësh.
Tema
Këngët e
Kreshnikëve
- koment
“Fuqia e
Mujit”
(Ora II)
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të komentojë fragmentin duke u ndalur te formula hyrëse e poemës dhe prania e
qenieve fantastike;
• të përshkruajë e të ilustrojë tiparet e zakonshme e të jashtëzakonshme të
kryepersonazhit, Mujit;
• të gjejë detaje që dëshmojnë për hapësirat reale dhe ato fantastike;
• të ndajë fragmentin në pjesë dhe të titullojë secilën prej tyre.
Hapi I (pema e mendjes)
Mësuesi/ja rikujton veçoritë e eposit. Nxënësit përgjigjen dhe mësuesi/ja plotëson në tabelë pemën e mendjes.
Veçoritë e
eposit
koha e papërcaktuar hapësira e papërcaktuar
veprimi i i hiperbolizuar vargjet 10-rrokëshe
Hapi II (lexim i drejtuar)
Lexohet nga mësuesi/ja fragmenti “Fuqia e Mujit”.
Pas leximit të fragmentit punohet rubrika “Reflektoni për kuptimin”.
Personazhet Karakteristikat e
personazheve
Hapësira Konflikti
Personazhe protagoniste
Muji
Halili
Agallarët e Jutbinës:
Zuku Bajraktari, Arnaut Osmani,
Basha Jona, Gjergj Elez Alia
Personazhe antagoniste
– bajlozë
vëllai i madh, me
forcë të jashtë-
zakonshme,
mbron zakonet
protagonistë të bëmave
legjendare
– qenie
gjysmëfantastike e
gjysmëreale,
- simbol i agresionit të
armikut të panjohur
Bjeshkët e larta,
banojnë në kulla
e vende mitike, ku
dielli është i ftohtë,
kufiri ndëretnik
fushat e mejdanit
- mes çetës së Mujit
dhe çetave të fqinjëve
në kufijtë etnikë
- zgjerimi ose mbrojtja
e hapësirës jetësore
- ka bazë territoriale
ose lind për motive
individuale
rreth tyre organizohet
rrëfimi
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
220
Ushtrimi 1 - Komentoni formulën hyrëse “Lum e lum për t’lumin Zot” duke u ndalur te datimi i eposit.
Ushtrimi 2 - Çfarë fryme sjell në rrëfim ardhja e zanave? (Për këtë pyetje pyeten nxënës të nivelit
mesatar.)
Nxënësit ndalen tek epiteti dhe krahasimi bardh si drita.
Ushtrimi 3 - “Njerëzit i adhurojnë zanat e njëkohësisht ua kanë frikën ...” - Si dalin këtu zanat?
Argumentoni duke ilustruar vargje
Nxënësit argumentojnë duke ilustruar me vargje nga fragmenti.
Hapi III (ditari dypjesësh)
Punohet rubrika “Reflektoni për interpretimin”.
Ushtrimi 4. punohet me teknikën Ditari dypjesësh.
Vargjet Komenti i nxënësve
Ushtrimi 5. Lexohen nga një nxënës vargjet 108-110.
Ushtrimi 6. Zbulohet kuptimi i përmbylës i këngës.
Hapi IV (punë në grupe)
Nxënësit punojnë të ndarë në grupe ushtrimet e tekstit.
Grupi I – ushtrimi 7 për nxënësit e nivelit të lartë.
Grupi II – ushtrimi 8, për nivelin bazë.
Grupi III – ushtrimi 9, plotësohet ditari dypjesësh.
Vargjet (detaji) Interpretimi
Vargjet 17-21
Vargu 103
I njerëzishëm
Karakter burrëror
Grupi IV – Ushtrimi 10. Ndajeni këngën në disa pjesë. Vendosini secilës këngë nga një titull.
(Kjo është një kërkesë me të cilën nxënësit janë mësuar – ndarja e pjesës dhe nxjerrja e pikës së
planit.)
- Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i disa nxënësve.

Detyrë shtëpie: Përshkruani Mujin, heroin mitik të eposit shqiptar.
Muji e ka bërë zgjidhjen e tij përfundimtare: Puna e tij e ardhshme është të luftojë.
Ia ka nis Muji tuj luftue.
Vargjet e fundit vënë në dukje heroizmin dhe fitoret e tij.
221
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore, shkumësa me ngjyra.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Tabela e strukturës, vështrim krahasues, tabela e personazhit, punë me grupe,
praktikë e drejtuar.
Tema
Këngët e
kreshnikëve
(Ora III)
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të identifikojë në fragment elementet e kompozicionit duke i detajuar me vargje;
• të tregojë si realizohet funksioni magjik dhe i mbinatyrshëm duke gjetur elementet
kuptimore që bartin magjinë dhe të mbinatyrshmen;
• të gjejë elemente të supsensit (të pasigurisë ose pezullimit);
• të komentojë zgjedhjen që bën Muji, sugjestionimi që i bëhet lexuesit;
• të analizojë strukturën metrike të poemës;
• të shkruajë një tekst argumentues/krahasues duke u mbështetur te heronjtë e
Homerit dhe të eposit shqiptar.
Hapi I (tabela e strukturës)
Nxënësit, pasi kanë ndarë këngën në pjesë, lexojnë titujt që i kanë vënë çdo pjese. Aktivizohen
nxënësit e tjerë për të identifikuar elementet e kompozicionit dhe të plotësojnë në fletore skedën.
Struktura e poemës
Hyrja:_______________________________________________________
Pika e lidhjes:________________________________________________
Zhvillimi:____________________________________________________
Pika kulmore:________________________________________________
Zgjidhja:____________________________________________________
Punohet ushtrimi 12. Mësuesi/ja zgjedh një nxënës për të rikujtuar veçoritë e eposit.
Koha: relative
Vendi: mjedise reale dhe fantastike
Veprimi: shumë i hiperbolizuar.
Suspensi: kureshtja për dhuratën e zanave, padurimi për përgjigjen e Mujit
Sugjestionimi i lexuesit: Si do të sillet Muji me shokët, çfarë do të bëjë pasi
të kthehet në shtëpi?
Elementet - realiste: bjeshkët,
- të mbinatyrshme: drita e bardhë, zanat, qumështi, forca e Mujit.
Këto të dhëna do t`i ndihmojnë nxënësit për të gjetur elementet kuptimore që bartin magjinë,
të mbinatyrshmen.
Për ushtrimet 13 dhe 14 nxënësit ndahen në dy grupe, nga një ushtrim për secilin grup.
Nxënësit punojnë deri në pesë minuta.
Përgjigjet e nxënësve që zgjedh mësuesi/ja shkruhen në tabelë, duke plotësuar strukturën e poemës.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
222
Hapi II (vështrim krahasues, tabela e personazhit)
Punohet me rubrikën: “Reflektojmë për gjuhën, stilin”.
- Cili është roli i përsëritjes në poemat epike?
- Cili është funksioni i përsëritjes te “Iliada” dhe te “Këngët e Kreshnikëve”?
Mësuesi/ja u rikujton nxënësve se përsëritja është një tipar i poemave epike-heroike që u analizua
dhe tek “Iliada”.
Vështrim krahasues
Nxënësit krahasojnë funksionin e përsëritjes te poemat “Iliada” dhe “Këngët e kreshnikëve”.
Tabela e personazhit
Mësuesi/ja i ndan nxënësit në disa grupe pune.
Nxënësit e grupit të parë punojnë ushtrimin 17, në faqen 239. Plotësohet tabela e mëposhtme.
Personazhet Veprojnë Flasin Karakterizohen
Muji
Zana
Nxënësit e grupit të dytë punojnë me ushtrimin 18. Përgjigjen e lidhin me karakteristikat e personazhit
të Mujit. Sjellin argumentet e tyre dhe i ilustrojnë vargjet, të cilat u shërbejnë për të plotësuar tabelën.
Kur nxënësit përfundojnë punën, mësuesi/ja përzgjedh nxënësit, të cilët do t’i vlerësojë për shpjegimin
dhe argumentimin.
Nxënësit e grupit të tretë lexojnë të pavarur ushtrimin 19 dhe mësuesi/ja punon me tabelën (vendos
shenjën + te zgjidhja e drejtë).
Fjala
Funksioni
Poetik kuptimor ritmik narrativ
tha
Nxënësit japin zgjidhjen, duke shpjeguar arsyen e saj.
Hapi III (praktikë e drejtuar)
Punohet rubrika “Reflektoni për metrikën”
Ushtrimi 20. Mësuesi/ja zgjedh një nxënës, i cili lexon ushtrimin dhe një nxënës tjetër që të saktësojë
numrin e rrokjeve. Një nxënës përcakton nëse janë vargje të bardha, nxënësi tjetër punon (ndërkohë)
në tabelë me vargun, duke përcaktuar theksat ritmikë.
Një nxënës i nivelit të lartë argumenton rolin e ritmit të brendshëm si burim melodie. Nxënësit
vëzhgojnë me vëmendje zanoret e nënvizuara për të dhënë përgjigje.
Zgjidhet një nxënës (i nivelit mesatar ose të lartë) për të recituar katër vargjet e zgjedhura sipas kërkesave.
- Në fund të orës së mësimit mësuesi/ja vlerëson disa nxënës pjesëmarrës.
Detyrë shtëpie: rubrika “Shkruani”.
Nxënësve u shpjegohet se çfarë do të arrijnë me këtë detyrë.
1. Të shkruajnë një tekst argumentues-krahasues, u kujtohet struktura e tij, u tërhiqet vëmendja te
zbulimi i fakteve për të realizuar argumentimin për heronjtë e ciklit shqiptar dhe për t`i krahasuar.
2. Të respektojnë teknikat që kanë mësuar për shkrimin e tekstit argumentues-krahasues.
3. Të argumentojnë: zgjedhja që bëjnë heronjtë në raport me qëllimin e jetës të secilit.
Shfrytëzoni vargjet e fragmentit, në faqet 49-83.

223
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore, shkumësa me ngjyra.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Stuhi mendimesh, pema e mendjes, interpretim, lexim i drejtuar, ruaje fjalën e fundit
për mua, ditari dypjesësh.
Tema
Llojet lirike
gjatë
mesjetës
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të identifikojë sonetin si lloj i poezisë lirike;
• të dallojë veçori të llojeve lirike në mesjetë;
• të përcaktojë subjektin dhe strukturën;
• të komentojë poezinë duke u ndalur te veçoritë e sonetit (mbi theksimi i ndjenjës
së dashurisë dhe vuajtja nga mospërgjigjja e dashurisë);
• të nxjerrë në pah gjendjen e mundimshme shpirtërore në të cilën ndodhet ai që
dashuron.
Hapi I (stuhi mendimesh)
Mësuesi/ja do të bëjë një përmbledhje të mësimit rreth njohurive mbi tekstin poetik dhe dy llojet e saj.
Nxënësit rikujtojnë njohuritë që kanë për llojet e lirikës dhe plotësojnë në tabelë.
Hapi II (pema e mendjes)
Nxënësit lexojnë në libër informacionin e ri dhe shkruajnë në fletore skemën.
lirika
Teksti poetik
epika
poemat
epike
“Iliada”
“Këngët e
Kreshnikëve”
lirika tradicionale
elegji odë himn idil
lirika moderne
dashurore atdhetare filozofike meditative
poezi
Llojet e poezisë lirike gjatë mesjetës
lirika e dashurisë
frymëzim fetar
pastorela
rondoja
balada
ideali i dashurisë
poezia mistike
poetët trubadurë
në jug të Francës
poetët truverë
në veri të Francës
poetët shëtitës
ngrenë lart kultin e damës
shprehet besimi dhe
frymëzimi hynor
poema alegorike
frymëzim fetar
Dantja
te modernistët
komedia ka:
kuptim të drejtpërdrejtë kuptime të tjera
lidhen me aktualitetin
e kohës
lidhen me mitologjinë, historinë,
astronominë, fenë, moralin etj.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
224
Hapi III (lexim i drejtuar)
Klasa ndahet në tri grupe.
Grupi I. - Lexoni dhe sillni informacion për jetën dhe veprën e Petrarkës, si dhe për strukturën e sonetit.
Grupi II. - Subjekti i veprës “Libri i këngëve”.
Grupi III. - Struktura e veprës “Libri i këngëve”.
Përfaqësuesi i secili grup paraqet përmbledhjen e informacionit para nxënësve të tjerë. Mësuesi/ja gjatë
kohës që nxënësit lexojnë, plotëson në tabelë.
Hapi IV (vëzhgim, interpretim)
Punohet me ilustrimin: Nxënësit vëzhgojnë ilustrimin dhe e interpretojnë atë.
Hapi V (ruaje fjalën e fundit për mua, ditari dypjesësh)
Më pas mësuesi/ja i njeh nxënësit me përmbajtjen e këngës “Nuk gjej paqe”, duke e lexuar sonetin
para klasës. Punohet me rubrikën “Reflektoni për kuptimin”.
Ushtrimi 1 – gjeni vargjet.
Ushtrimi 2 – punohet me teknikën “Ruaje fjalën e fundit për mua”.
Vargu Komenti i nxënësit

Detyrë shtëpie: Ushtrimi 3, në faqen 243
Një nxënës lexon vargjet, nxënësit e tjerë komentojnë. Nxënësi i parë thotë mendimin e fundit.
Më pas plotësohet ditari dypjesësh.
Sonetet shërbejnë si
model i poezisë së dashurisë nga
poetët rilindas deri te romantikët
Petrarka
çaste nga jeta
Libri i këngëve
struktura përmbajtja
dashuria
pa përgjigje
vasha që dashuron
kthehet në simbol të
bukurisë, pastërtisë,
përsosmërisë hyjnore
Përmbledhje poetike me
366 kancona (këngë)
317 sonete
29 kancona 9 këngë,
me strofë
gjashtëshe
7 balada 4 medrigale
dy pjesë
Në të gjallë të
zonjës Laura
Në vdekje të
zonjës Laura
Ruaje fjalën e fundit për mua
Nxiten nxënësit të mendojnë rreth asaj që lexojnë (dëgjojnë).
Hapi I - Mësuesi/ja lexon, nxënësit gjejnë 1-2 pjesë, që iu duken më interesante.
Hapi II - Atë që zgjedhin, e shkruajnë në një fletë.
Hapi III - Mbrapa fletës shkruhet komenti.
Hapi IV - Një nxënës tregon atë që ka zgjedhur, që mund të jetë një figurë ose një fjalë e mësimit.
Shokët e klasës e shohin dhe e komentojnë atë që është zgjedhur.
Hapi V - Fjalën e fundit e thotë nxënësi, të cilit i janë komentuar fjalët e zgjedhura, duke
argumentuar pse kishte zgjedhur pikërisht atë figurë apo ato fjalë (vargje).
225
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore, shkumësa me ngjyra.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Pema e mendjes, tabela e figurave artistike, vështrim krahasues, punë në grupe,
ditari dypjesësh.
Tema
“Nuk gjej
paqe”
-Koment
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të komentojë poezinë duke u ndalur të veçoritë e sonetit: vuajtja nga mospërgjigja
e dashurisë;
• të bëjë analizën metrike;
• të parafrazojë poezinë;
• të krahasojë dy sonetet dhe të argumentojë pse janë shkruar në kohë të ndryshme;
• të krahasojë dy përkthimet: njëri në gjuhën standarde dhe tjetri në gegërisht;
• të vëzhgojë figurat për të krijuar një përfytyrim konkret për poetin dhe vashën e zemrës.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi I (pema e mendjes)
Mësuesi/ja së bashku me dy nxënës, të cilët i ka përzgjedhur për t`i vlerësuar, bën një përmbledhje
të njohurive që kanë marrë për lirikën dhe sonetin.
Poezi a në fi l l i m t ë Ri l i ndj es
Poezia lirike Poema alegorike Poezia epike
Sonetet e
Petrarkës
ngjallën
traditën antike
formë poetike e
ndërmjetme
Dante Aligeri -
“Komedia Hynore”
struktura
3 katika
Ferri Purgatori Parajsa
33 këngë secila
Tercina - strofa
trevargëshe
llojet
heroike historike tregimtare
përfaqësuesit
Arioso Taso
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
226
Hapi II (ditari dypjesësh)
Punohet me rubrikën “Reflektoni mbi interpretimin”.
Ushtrimi 4. Nxënësve u kërkohet të përshkruajnë si e përfytyrojnë Petrarkën, pasi lexojnë vargjet
ku ai shpreh ndienjat e veta.
Dëgjohen disa nxënës, të cilët përshkruajnë Petrarkës sipas këndvështrimit të tyre.
Ushtrimi 5. Punohet në tabelë me teknikën “ditari dypjesësh”.
Vargu Komenti i nxënësve
Dhimbja më ushqen, e vaji më del me gaz. Ndjenja e dashurisë e cila i sjell poetit edhe
dhimbjen, edhe lumturinë ...
Mësuesi/ja plotëson në tabelë komentet e nxënësve.
Hapi III (punë në grupe, tabela e figurave)
Punohet me rubrikën “Reflektoni për gjuhën, stilin”.
Klasa ndahet në tri grupe.
Grupi I - punon ushtrimin 6.
Grupi II - punon ushtrimin 7.
Grupi III - punon ushtrimin 8.
Grupet do të punojnë me tabelën e figurave.
Vargu Figura kuptimore Funksioni kuptimor Stilistik
Nxënësit punojnë për rreth 5 - 7 minuta dhe së bashku me mësuesin/en diskutojnë për funksionin
kuptimor dhe stilistik, si dhe përzgjedhin mendimin e saktë.
Hapi IV (tabela e figurave stilistike)
Punohet me rubrikën “Reflektoni për metrikën”.
Ushtrimet 9, 10, 11. Mësuesi/ja aktivizon nxënës të nivelit të ulët dhe të mesëm të cilët plotësojnë
tabelën.
Vargu Figura e intonacionit poetik Funksioni kuptimor
Përgjigjet e sakta të nxënësve, mësuesi/ja i shkruan te pema e mendimit te struktura e sonetit.
Hapi V (vështrim krahasues)
Punohet ushtrimi 1 nga rubrika “Leximi shprehës” me metodën Vështrim krahasues - .
Grupi I - të përshkruajë gjendjen shpirtërore të poetit para dhe pas vdekjes së Laurës.
Të gjejë figuracionin që ka përdorur poeti.
Grupi II - të analizojë strukturën metrike dhe përkthimet.
- Në fund të punës mësuesi/ja bën vlerësim të grupeve.

Detyrë shtëpie: Shtjelloni me shkrim gjendjen shpirtërore të poetit para dhe pas vdekjes së Laurës
ose u lihet e lirë zgjedhja.
227
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, informacione për Xhaminë Blu, mjete shkollore, shkumësa me ngjyra.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Pema e mendjes, vëzhgoni dhe diskutoni, shkrim argumentues, punë në grupe,
koment.
Tema
Poezia
shqiptare
në kohën e
humanizmit
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të identifikojë poezinë fetare si lloj poetik i zhvilluar gjatë humanizmit në Shqipëri;
• të lidhë kontekstin historik me zhvillimin e formave poetike;
• të zgjerojë informacionin me tekste informuese për humanistët e shquar shqiptarë;
• të komentojë poezinë, duke u ndalur te përmbajtja fetare dhe mesazhi patriotik.
Hapi I (pema e mendjes)
Mësuesi/ja i njeh nxënësit me informacionin e ri. Shkruan në tabelë.
Nxënësit lexojnë informacionin për poezinë në kohën e humanizmit në Shqipëri (informacion që
e plotëson mësuesi/ja).
Poezia shqiptare në kohën e humanizmit
konteksti historik
Marin Barleti
Frang Bardhi
Pjetër Budi
Pjetër Bogdani
krijimi i trajtave poetike
vargu 8-rrokësh
humanistët shqiptarë
konteksti letrar
islamizmi,
pushtimi nga
Perandoria Osmane
krishterimi
shkrimtarët e parë -
priftërinj
Hapi II (vëzhgoni dhe diskutoni)
Punohen rubrikat e tekstit “Info plus” dhe “Vëzhgoni”, në faqen 245.
Nxënësit lexojnë informacionin dhe diskutojnë për vlerat e bashkëjetesës fetare mes shqiptarëve.
Sjellin shembuj të bashkëjetesës deri në ditët e sotme.
Hapi III (shkrim argumentues)
Nxënësit punojnë me rubrikën “Shkruani”, në faqen 246 (duke respektuar teknikën e shkrimit
argumentues). Dëgjohen 2-3 shkrime argumentuese.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
228
“ Laudans
invocabo
dominum”
(Ora II)
Hapi V (koment)
Mësuesi/ja lexon poezinë Laudans invocabo dominum. Komentohet poezia.
Punohet me rubrikën “Reflektoni për kuptimin”.
Ushtrimi 1 - komentohen vargjet e dhëna.
- A është i vetëdijshëm Budi për forcën mirëbërëse të artit? Ku duket kjo? Gjejini këto vargje.
Ushtrimi 2 - ilustroni me vargje: optimizmin, dashurinë për njerëzit, dëshirën e urimit, adhurimin e Zotit.
Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve që u pyetën për informacionet, si dhe nxënësit
e tjerë pjesëmarrës.

Detyrë shtëpie: parafrazoni 6 vargjet e para të poezisë.
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore, shkumësa me ngjyra.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Stuhi mendimesh, rrjeti i diskutimit, përmbledhja e strukturuar, tabela e figurave
letrare, vështrim krahasues, diskutim.
Tema
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të komentojë poezinë duke u ndalur te përmbajtja fetare, mesazhi patriotik dhe
notat e lirizmit;
• të evidentojë si realizohet komunikimi i poetit me lexuesin e asaj kohe;
• të interpretojë figurën e hiperbolës;
• të hetojë në tekst për të gjetur fjalë të gurrës popullore;
• të krahasojë fjalë të gjuhës së vjetër me ato të sotme;
• të diskutojë për rolin e poetit si përgjegjësi ndaj qytetarëve të vet (duke përgatitur
më parë një skedë me pikat kryesore).
Hapi I (stuhi mendimesh)
Mësimi nis me rikujtimin e njohurive që janë marrë orën e kaluar.
Hapi IV (punë në grupe)
Nxënësit lexojnë dhe diskutojnë informacionin për Pjetër Budin, figurën e rëndësishme të humanizmit
shqiptar, si dhe evidentohen veçoritë e stilit.
Klasa ndahet në dy grupe.
Grupi I - punon për jetën dhe veprën e Budit.
Grupi II - përcakton veçoritë e stilit.
Nxënësit punojnë për 5-7 minuta.
Poezia në kohën e humanizmit historik
letrar
përfaqësuesit gjinitë tematika
konteksti
mesazhet






229
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Hapi II (rrjeti i diskutimit)
Nxënësit njihen me objektivin që duhet të arrijnë.
Punohen ushtrimet 1 dhe 2 të rubrikës “Reflektoni për kuptimin”.
Mesazhi Vargjet Argumenti
A është i vetëdijshëm Budi për forcën mirëbërëse të artit?
Pse?
Po Jo Pyetja
Në të dyja ushtrimet nxënësit do të ilustrojnë mendimet dhe zgjedhjen e tyre me vargje.
Ushtrimi 4, punë në grup. Klasa ndahet në tri grupe. Gjeni vargjet që shprehin se Budi i kishte vënë detyra vetes:
Grupi I - në drejtim të gjuhës shqipe.
Grupi II - në drejtim të fesë.
Grupi III - në drejtim të atdheut.
Secili grup cakton përfaqësuesin e vet që të japë përgjigjet e ushtrimit.
Pranohen edhe mendimet e nxënësve të tjerë që e qartësojnë zgjidhjen.
Hapi IV (përmbledhje e strukturuar, tabela e figurave letrare)
Punohet ushtrimi 5 nga rubrika “Reflektoni për metrikën”.
Mësuesi/ja aktivizon nxënës të nivelit bazë dhe mesatar për dhënien e përgjigjes:
Mësuesi/ja shkruan në tabelë.
në kolonë
Struktura
rimë (mbiemërore: të mirë, të lirë; foljore: kujtuam, ngushulluam etj.)
varg 16-rrokësh (8-rrokësh i dyzuar)
Nxënësit të jenë të vëmendshëm për të dalluar kategorinë gramatikore ku është njësia
tingëllore e rrokjeve fundore, dhe kategorisë që i përkasin: mbiemrit
emrit
foljes
përemrit
Hapi III (punë në grupe, ditari trepjesësh)
Punohen ushtrimet e rubrikës “Reflektoni për interpretimin”.
Punohet ushtrimi 5, pika e tretë, në faqen 249.
Vargjet Shprehja Toni
e urimit
e lutjes
Ushtrimin 6 do ta punojë një nxënës në tabelë.
Shprehja popullore Funksioni kuptimor
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
230
Ushtrimin 7 do ta punojnë të gjithë nxënësit në fletoren e klasës.
Hiperbola Funksioni llojit Funksioni stilit
Ushtrimi 8, nxënësit do të analizojnë mënyrën se si e përshkruan Budi parajsën qiellore.
Parajsa qiellore Detajet përshkruese
Pra, ushtrimet punohen me radhë. Nxënësit mbajnë shënime dhe sqarojnë gjërat e paqarta.

Detyrë shtëpie: Punohen ushtrimet 9, 10 dhe rubrika “Diskutoni”.
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore, shkumësa me ngjyra.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Stuhi mendimesh, përmbledhje e strukturuar, koment i fotos, lexim i drejtuar, punë në
grupe, ditari dypjesësh, rrjeti i diskutimit.
Tema
Poezia në
kohën e
romantizmit.
“Çajld
Harold”
(Ora I)
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të identifikojë poemën romantike si lloj poetik liriko-epik;
• të lidhë kontekstin historik me zhvillimin e formave poetike në kohën e romantizmit
evropian;
• të komentojë fragmentin, duke u ndalur te:
shprehësia e ndienjave,
përshkrimi madhështor i natyrës,
veçoritë ekzotike;
• të komentojë vargjet që portretizojnë dhe tipizojnë “Bijtë e shqipes”;
• të analizojë strukturën metrike dhe funksionin e sintaksës poetike: thirrorët dhe pyetjet
retorike.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi I (stuhi mendimesh)
Mësuesi/ja mbledh për të vlerësuar një numër të caktuar detyrash. Shkruan në tabelë fjalën lirizëm
dhe romantizëm qëndron lidhja ndërmjet tyre dhe kërkon nga nxënësit të tregojnë ku qëndron lidhja
ndërmjet tyre.
Nxënësit rikujtojnë njohuritë që kanë marrë për lirizmin (të shprehësh ndjenjat) dhe romantizmin
(gjendja shpirtërore e njeriut që ëndërron për një jetë më të mirë).
Hapi V (diskutim, shkrim i lirë)
Nxënësit të pavarur parafrazojnë gjashtë vargjet e para të poezisë.
Vlerësohet punimi i mirë.
Lirizëm Romantizëm
=
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Hapi II (përmbledhje e strukturuar)
Mësuesi/ja i plotëson njohuritë e nxënësve me informacionin e ri.
poezi e ndjenjës, e brendësisë
poeti shprehet në vetën e parë
veta I - veta e unit vetjak, njerëzor
ka ambicie drejt universales
gjëja më e shtrenjtë është liria
Lirizmi dhe romantizmi
Modeli i parë
poeti melankolik, i dëshpëruar
izolohet në vetmi, në gjirin e natyrës, larg njerëzve që s’e kuptojnë
temat përshtaten me temperamentin e tyre – ndjesi pesimiste
mjeshtër i përshkrimit – kulti i natyrës, simbolizon harmoninë universale
e shfrytëzon lirinë
për të lëmuar formën
për të përsosur shprehjet poetile
Bajroni
informacion nga nxënësit dhe mësuesi/ja për jetën dhe veprën
titulli i veprës
struktura e veprës
tematika, personazhi
Modeli i dytë
poeti energjik
i kushtohet një çështjeje të madhe, idealit të lartë, misionit historik
lirinë e vet e vë në shërbim të lirisë së popujve
mesazhet humane, politike, shoqërore, filozofike
poetët nuk e ndajnë fjalën nga vepra (aktivë)
përfaqësuesit: Shelli, Hygoi, Lamartimi, rilindësit tanë etj.
Romantizmi evropian zhvillohet sipas dy modeleve në raport me vizionin që kanë poetët për lirinë.
Hapi III (koment i fotos)
Mësuesi/ja udhëzon nxënësit që të shohin me vëmendje foton e Bajronit me kostum shqiptar, në faqen 251.
Nxënësit bëjnë komentet e tyre, si dhe lexojnë rubrikën “Info plus”.
Mësuesi/ja drejton pyetjen: - Çfarë ndjesish përjetoni kur shikoni Bajronin të veshur me kostum
shqiptar?
Dëgjohen 2-3 mendime të nxënësve.
231
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
232
Hapi IV (lexim i drejtuar, punë në grupe, ditari dypjesësh)
Mësuesi/ja, në bashkëpunim me nxënësit do të punojnë rubrikën “Reflektoni për kuptimin”.
Nxënësit ndahen në tri grupe.
Grupi I – ushtrimi 1.
Grupi II – ushtrimi 2.
Grupi III – ushtrimi 3.
Nxënësit njihen me ushtrimet gjatë kohës që mësuesi/ja do të lexojë fragmentin “Shtegtari” te Çajld Haroldi.
Nxënësit nënvizojnë vargjet për t’iu përgjigjur ushtrimit.
Për këtë ushtrim aktivizohen nxënës të nivelit bazë dhe mesatar.
Ushtrimi 4, punohet me teknikën “Ditari dypjesësh”
Vargu Komenti i nxënësve
Të rreptë bijt’ e Shqipes! Po vetitë
nuk u mungojnë....
Me këtë ushtrim nxënësit do të karakterizojnë shqiptarët, cilësitë, ndikimin e natyrës në personalitetin
e shqiptarit.
Do të punohet për shtresimin kuptimor të mbiemrit në shkallën krahasore më të arrira – funksion
kuptimor.
Hapi V (punë në grupe, rrjeti i diskutimit)
Punohet me rubrikën “Reflektoni për metrikën.” Nxënësit ndahen në tri grupe sipas nivelit.
Ushtrimi 7. Në këtë ushtrim aktivizohen nxënës të nivelit bazë dhe të mesëm.
Për ushtrimin 8 punojnë nxënës të nivelit mesatar.
Vargu Informacione poetike Funksioni kuptimor
Ushtrimi 9 të punohet nga nxënës të nivelit të lartë.
Punohet me teknikën “Rrjeti i diskutimit”.
Po
Pyetja Jo
- A jeni dakord me thënien: “Ç`armiq për vdekje, po
sa miq besnikë!”
Struktura – analiza metrike
strofa
rima
vargu
Në fund të punës së bërë dëgjohet mendimi i tyre për çdo ushtrim. Nxënësit dëgjojnë njëri-tjetrin.
Mund të marrin pjesë dhe nxënës të grupeve të tjera për të saktësuar apo qartësuar.
233
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore, shkumësa me ngjyra.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Pema e mendjes, tabela e figurave letrare, vëzhgoni dhe krahasoni, leximi shprehës.
Tema
Koment:
“Çajld Harold”
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të zbulojë mbishtresimin e kuptimeve romantike mbi ato realiste;
• të hetojë në tekst për të gjetur fjalët kyç që lidhen me përshkrimin e mjediseve;
• të zbulojë në Këngën hyrëse veçoritë e romantizmit;
• të vëzhgojë pikturat për të gjetur në to elemente romantike.
Hapi I (pema e mendjes)
Në këtë orë mësimi do të vazhdohet analiza e poemës, duke u mbështetur tek informacioni që
nxënësit mësuan në temën e kaluar. Do të punohet me teknikën Pema e mendjes, duke aktivizuar
dy nxënës.
- Çdo element i analizës ilustrohet me vargje.
Hapi II (tabela e figurave letrare)
Punohet rubrika “Reflektoni për gjuhën dhe stilin”
Ushtrimi 10 do të punohet në tabelë nga një nxënës.
Vargu Figura e kuptimit Komenti
Ushtrimi 11 do të punohet me gojë nga një nxënës tjetër. Për këtë ushtrim do të shprehin mendime
dhe nxënës të tjerë.
analiza metrike
strofa
vargu
rima
Poema Çajld Harold
kulti i lirisë
kulti i natyrës
enumeracioni - figura të sintaksës poetike
figura të kuptimit
lloji - poemë liriko-epike
struktura 4 këngë, 4455 vargje
strofa 9-vargëshe
tematika - udhëtimet e Bajronit
motivet
mesazhi
përshkrimi i personazhit
gjuha dhe stili
figura të intonacionit poetik
pyetje retorike
apostrofa (thirrorë)
antiteza
krahasimi
epiteti
metafora
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
234
Hapi III (punë me grupe)
Nxënësit ndahen në dy grupe.
Grupi I, ushtrimin 13.
Grupi II, ushtrimin 14.
Ekzotizmi lidhet me efektin e së jashtëzakonshmes që përjeton një evropian kur ndeshet me vende,
natyrë, bimësi, zakone e tradita të panjohura e të largëta për tëpër të - vargjet.
Vargu Figura letrare Komenti
O nënë e rreptë
burrash të egër
me ngjyra mashkullore
e kuqërreme
Epitet
Epitet metaforik
Nxënësit punojnë ushtrimet për 5 minuta. Përfaqësuesit e grupeve paraqesin zgjidhjet e ushtrimeve
në tabelë.
Hapi IV (vëzhgoni dhe krahasoni)
Punohet rubrika “Vëzhgoni dhe krahasoni”. Nxënësit vëzhgojnë dhe pikturat, duke u nisur nga
karakteristikat e romantizmit në letërsi. Ata përpiqet t`i evidentojnë ato nëpërmjet gjuhës së pikturës
(ngjyrave, linjave, tematikës etj.).
Kuptimi romantik
Shpirti liridashës, energjik dhe aktiv i shqiptarëve, që vlerësohet me syrin e një poeti romantik
(si trima turren).
Kuptimi realist
Ushtarë të bindur të udhëheqësit të tyre (Ali Pashës) – Ku t`i çojë i pari i tyre.
Ushtrimi 12. Nxënësit ndahen në dy grupe dhe lihen të punojnë për 5 minuta.
Grupi I – fjalët kyç për Shqipërinë: Iskanderi, Iskanderi tjetër, nënë, kryqi, minaret, hënës (simboli
i besimit islam), agimi lind (afrimi i lirisë për popullin grek), shkëmbi i Sulit.
Grupi II – fjalët kyç për shqiptarët: të rreptë, armiq për vdekje, miq besnikë, trima, mikpritës e
bujarë, pa lajka, të shpatës, të këngës (të argëtimit).
Ushtrimi 13 – elementet ekzotike.
Vendi – shkëmbi i Sulit, çunat e Pindit, t`banat e malësorëve, kulla e Ali Pashës, bregdeti me
shkëmbinj të Sulit, abuz.
Natyra – pyje me selvi, zogj, bisha, njerëz të egër zën` e duken, stuhi të tundin, të tundin motin që mbron.
Traditat dhe zakonet – e pritën në shtëpi me gjithë të mirat, suljotët u dhanë dorën, ... i përcuall, ... pa
lajka, ndezën zjarr, u thanë rrobat ... mbushën plloshën, shtruan sofrën ... përcjellësit ia nisën këngës,
... me këngë apo vajtim u drodhën fustanellat.
Nxënësi shpjegon dhe krahasimin, vlerën kuptimore të foljes turren. Pas diskutimit me klasën nxënësi
vlerësohet.
235
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”

Detyrë shtëpie: Nxënësit punojnë në shtëpi ushtrimin e rubrikës “Zbuloni dhe shkruani”.
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore, shkumësa me ngjyra.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Punë e drejtuar, pema e mendimit, diagrami i Venit, punë e drejtuar, lexim i drejtuar,
punë në grupe.
Tema
Romantizmi
shqiptar
(ora I)
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të identifikojë poemën romantike si lloj epiko-lirik (në letërsinë shqiptare);
• të bëjë lidhjen ndërmjet kontekstit historik dhe zhvillimit të formave poetike të
romantizmit shqiptar;
• të krahasojë veçoritë e romantizmit evropian me atë shqiptar;
• të analizojë poemën duke u ndalur te koha historike dhe te koha e rrëfimit.
Hapi I (punë e drejtuar, pema e mendimit)
Nxënësit njihen me temën e re “Romantizmi shqiptar” dhe objektivat që duhet të arrijnë dhe u lihet
kohë të lexojnë informacionin në libër. Nënvizojnë në libër veçoritë, të cilat do të shërbejnë për të
ndërtuar skemën.
Hapi V (lexim shprehës)
Lexohet “Kënga e lamtumirës” nga dy nxënës.
Nxënësit plotësojnë në tekst tiparet e poezisë romantike që janë shumë të dallueshme te kjo këngë.
1. ikja nga realiteti;
2. ndihet i vetmuar;
3. ndihet i zhgënjyer;
4. është rebel;
5. heroi lirik është i trishtuar;
6. niset në kërkim të lirisë së vet individuale.
Mësuesi/ja plotëson në tabelë skemën.
Veçoritë e romantizmit shqiptar
heroi romantik shqiptar - heroi luftëtar
që sakrifikon gjithçka për lirinë e atdheut
bariu bujku fshatari
tematika - çlirimi kombëtar cilësi
kryesore e letërsisë romantike
romantizmi shqiptar fitoi veçoritë
e origjinalitetit kombëtar
romantikët i kënduan natyrës
shqiptare, jo natyrës në vetvete
himnizimi i vendlindjes dhe
i historisë
interesi për thesarin e folklorit
heroi romantik njeri i thjeshtë
gjinitë e llojet
poema epope poezia lirike intime
poezia liriko-epiko
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
236
Hapi II (diagrami i Venit)
Nxënësit do të krahasojnë veçoritë e romantizmit evropian dhe atij shqiptar, si dhe do të shkruajnë në
diagramin e Venit të përbashkëtat dhe të veçantat e tyre.
Romantizmi
evropian
Romantizmi
shqiptar
Romantizmi shqiptar
Konteksti historik Veçoritë letrare
faza I (1878) Lidhja Shqiptare e Prizrenit
faza II - nga Lidhja Shqiptare e Prizrenit
deri te Shpallja e Pavarësisë
platformë ideologjike
ngjallja e dashurisë për vendin
krenaria për vlerat kombëtare
ideja e bashkimit të të gjithë shqipëtarëve
feja në shërbim të çështjes kombëtare
krijohet letërsia kombëtare shqiptare
përmasat e gjera të luftës politike
kundër Perandorisë Osmane
mungesa e unitetit kombëtar
krijohet vetëdija kombëtare
Ideologjia iluministe
Rilindja Kombëtare
lindi dhe u zhvillua larg tokës mëmë
thelbi shqiptar, mesazhi çlirimi kombëtar
u zhvillua përkrah letërsisë italiane
a. gjendja e robërisë në atdheun mëmë dhe shtypja e tyre nën
burbonët
b. drama e pakicës kombëtare
u thellua karakteri patriotik dhe demokratik
pasqyroi luftën për çlirim të popujve të tjerë
Letërsia romantike tek
arbëreshët e Italisë - veçoritë
Përfaqësuesit
De Rada
Naim Frashëri
Zef Serembe
Zef Skiroi
Anton Santori
Gavril Dara
237
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Titulli: “Këngët e Milosaos”
Autori: Jeronim de Rada
Gjinia: poemë
Struktura: ______________________________
Motivet: ________________________________
Mesazhet: ______________________________
Personazhet: ____________________________
Natyra: _________________________________
Gjuha: __________________________________
Metrika: _________________________________
Hapi III (punë në grupe)
Do të punohet në grupe për analizën e veprës “Këngët e Milosaos”.
Secili grup do të lexojë informacionin e caktuar, do të zgjedhë informacionin e nevojshëm dhe do ta
shpjegojë para klasës.
Mësuesi/ja përgatit në tabelë skedën e analizës.

Detyrë shtëpie: Lexoni fragmentin “Kënga I” dhe plotësoni kërkesën e ushtrimit 1.
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore, shkumësa me ngjyra.
Teknika e metoda të mësimdhënies:
• Skeda e fragmentit, lexim i drejtuar, punë në grupe, rrjeti i diskutimit, ditari dypjesësh,
tabela e figurave.
Tema
Koment:
“Këngët e
Milosaos”
(Ora I)
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të komentojë fragmentin, duke u ndalur te prania e frymëzimit poetik, entuziazmi
djaloshar;
• të komentojë si komunikon poeti me lexuesin, mesazhi që përcjell te ai;
• të komentojë duke u ndalur te natyra, lulëzimi i natyrës, paralelizmi me ndjenjën e
dashurisë;
• të gjejë figurat letrare dhe të shpjegojë funksionin e tyre.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi I (skeda e fragmentit)
Mësuesi/ja e nis orën e mësimit duke kontrolluar njohuritë e marra mbi poemën “Këngët e Milosaos”
mbështetur te skeda e analizës së poemës.
Hapi II (lexim i drejtuar, punë në grupe)
Lexohet poema Kënga I nga mësuesi/ja ose nga një nxënës.
Më pas u kërkohet të ilustrojnë me vargje kërkesat e ushtrimit 1, që i kanë realizuar në shtëpi.
Ripërtëritja e natyrës → (vargjet 1-3).
Frymëzimi poetik → (4-13)
Stina e pranverës → (14-24) .
Kthimi i poetit në mjedisin familjar → (24 deri në fund).
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
238
- A është poeti i zgjedhuri nga muza poetike për
të përtëritur poezinë shqiptare?
Po Pyetja Jo
Hapi IV (ditari dypjesësh)
Në ushtrimin 5, nxënësit do të gjejnë vargjet ku duket entuziazmi djaloshar.
Punohet me teknikën Ditari dypjesësh, të cilën mësuesi/ja e përgatit në tabelë.
Vargjet Komenti i nxënësit
Entuziazmi djaloshar për......
Në ushtrimin 6 nxënësit duhet të gjejnë vargjet dhe të bëjnë komentin e tyre.
Vargjet Komenti i nxënësit
“Ti vëzhgoje dhe s’kujtoje...” Poeti i drejtohet vetvetes me ti, por
njëkohësisht edhe lexuesit ...
Ushtrimi 7. Nxënësit formulojnë në libër mesazhin, i cili lexohet nga disa nxënës dhe vlerësohet
formulimi më i saktë dhe i shprehur më bukur.
Hapi V (punë në grupe, ditari dypjesësh, tabela e figurave)
Punohet rubrika “Reflektoni për gjuhën, stilin”. Nxënësit ndahen në disa grupe pune, në mënyrë që
të punohen me të gjitha ushtrimet.
Grupi I – ushtrimi 8.
Vargjet Komenti i nxënësit
Grupi II – ushtrimi 9.
a) nënvizohen në libër fjalët kyç;
b) gjendet epiteti antonimik dhe efekti i lidhjes kundërshtuese: e re - e moçme.
Grupi III – ushtrimi 10.
Punohet me tabelën e figurave.
Vargu Figura letrare Funksioni stilistik
Similtudë
Epitet
Metaforë
Për të zbërthyer kuptimin e Këngës I, nxënësit punojnë me rubrikën “Reflektoni për kuptimin” edhe
me ushtrimet 2, 3.
Hapi III (rrjeti i diskutimit)
Ushtrimi 4, punohet me teknikën Rrjeti i diskutimit.
Përfundimi: ..................................................................................................................
239
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Nxënësit punojnë 5-7 minuta dhe çdo grup dëgjon punën e grupit tjetër duke plotësuar në tekst
ose në fletore.
Mësuesi/ja shkruan njohuritë, si dhe plotëson skemën e strukturës (analizës).
Punohet ushtrimi 11. Nxënësit parafrazojnë vargjet e dhëna.
Ushtrimi 12, punohet në fletoren e klasës.
Hapi VI (shkrim i drejtuar, punë individuale)

Detyra e shtëpisë. Punohet rubrika e kërkesës “Shkruani”.
Shënim.
Tema “Këngët e Milosaos” është parashikuar të zhvillohet në pesë orë. Mësuesi/ja duhet t`i organizojë
këto orë duke i lënë vend linjës “Të vëzhguarit”, si dhe duke shfrytëzuar pamjet që sjell libri dhe lidhjet
e tyre me vargjet e poemës dhe të skedarit të muzikës.
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore, shkumësa me ngjyra.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Tabela e figurave, rrjeti i diskutimit, punë në grupe.
Tema
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të interpretojë kuptimin mbi të cilin ngrihet forca e dashurisë;
• të komentojë detajet paralajmëruese në poemë, figurat e intonacionit poetik, figurat
e kuptimit;
• të krahasojë fjalët në variantin origjinal, në arbërishten e vjetër me variantin e
përshtatur në gjuhën e sotme.
Koment:
“Këngët e
Milosaos”
(Ora II)
Hapi I
Lexohet detyra e shtëpisë – një prozë poetike ndërtuar mbi Këngën I vlerësohet punimi që sjell më
bukur mjedisin dhe kohën, duke përdorur fjalë me ngjyrim arkaik.
Hapi II (tabela e figurave, rrjeti i diskutimit)
Nxënësit dëgjojnë fragmentin (Kënga V) dhe më pas punojnë ushtrimet 1 dhe 2.
Plotësohet tabela e figurave të kuptimit.
Vargu Figura kuptimore Funksioni kuptimor
Përse të venë në det mendimet,
zemra ime.
simbol 1. rreziku që i kanosej atdheut.
2. Ringjallja e frymës, idealit patriotik.
Mësuesi/ja dëgjon 2-3 mendime dhe shkruan në tabelë mendimin më të saktë, më të plotë.
Ushtrimi 3. Mësuesi/ja zgjedh një nxënës për të punuar me këtë ushtrim (pranon dhe mendime të
nxënësve të tjerë) dhe plotëson në tabelë.
Lajtmotivi: Milosaos i ringjallet fryma patriotike (motivi patriotik).
Në vargje shprehen qartë dhe me forcë shpirtërore idealet demokratike.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
240
Ushtrimi 4. Punohet me teknikën Rrjeti i diskutimit.
Nxënësit argumentojnë përgjigjet e tyre duke ilustruar me vargje.
Hapi III (punë me grupe)
Punohet rubrika “Reflektoni për interpretimin”.
- Në ç’kuptim forca e dashurisë ngrihet mbi:
Grupi I – rrezikun e luftës;
Grupi II – përmbysjet natyrore;
Grupi III – ndarjet klasore.
Për të bërë interpretimin, nxënësit do të përdorin dhe subjektin e dy këngëve.
Ushtrimi 6, diskutim i lirë.
Hapi IV (punë në grupe, tabela e figurave letrare)
Punohet me rubrikën “Reflektoni për gjuhën dhe stilin” punë në grupe.
Grupi I – ushtrimi 7.
Shenjat paralajmëruese Funksioni kuptimor Realizimi gjuhësor
Pyetja retorike Funksioni kuptimor Funksioni stilistik
Thirrori Analiza gjuhësore Funksioni kuptimor/stilist
Zgjidhen dy nxënës që të përshkruajnë cilësitë e Rinës dhe të Milosaos.
Ndërkohë mësuesi/ja së bashku me nxënësit e tjerë punojnë ushtrimin 11.
Mësuesi/ja shkruan në tabelë
- Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës.
Detyrë shtëpie: Përshkruani Milosaon duke u mbështetur në të dyja këngët.
Grupi II – ushtrimi 8.
Grupi III – ushtrimi 9.
Epitetet Si janë formuar dhe pse janë
mbresëlënëse epitetet?
Nata e zezë
Vasha foremadhja
Vasha e zemrës buzëhieshmen
Nxënësit nënvizojnë në tekst me një vijë vargjet që mbartin nota romantike dhe me dy vija ato vargje
që mbartin nota realiste.
Punë me fjalorin
Nxënësit lexojnë të dyja variantet për disa minuta dhe plotësojnë fjalorin në libër.
Në fund të orës lihen 2-3 minuta në dispozicion për leximin shprehës. Për të ngjallur emocionin e
nevojshëm, mund t`u jepet disa nxënësve për ta parapërgatitur.
- Dy betimet kundërshtojnë njëri-tjetrin apo
shkrihen natyrshëm?
Po Pyetja Jo
241
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore, shkumësa me ngjyra.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Stuhi mendimesh, lexim i drejtuar, punë në grupe - tabela e figurave, pema e
mendimit.
Tema
Bukuria -
Koment
(Ora I)
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të identifikojë ciklin poetik si lloj poetik të zhvilluar në kohën e romantizmit shqiptar;
• të komentojë ciklin “Bukuria” duke u ndalur te:
tematikat e ndryshme brenda ciklit,
strukturat e ndryshme metrike,
koncepti për bukurinë hyjnore dhe atë tokësore;
• të përshkruajë vashën me tiparet e përgjithshme;
• të hetojë në tekst për të gjetur figurat më të përdorura: epitetet, krahasimet,
metaforat etj.;
• të analizojë veçoritë gjuhësore që ndihmojnë zbërthimin kuptimor;
• të parafrazojë disa vargje.
Hapi I (stuhi mendimesh)
Mësuesi/ja e fillon mësimin duke recituar vargje të Naim Frashërit. Shkruhet në dërrasë emri i poetit
dhe nxiten nxënësit të flasin rreth tij.
Mësuesi/ja sjell informacion shtesë duke shkruar në tabelë.
Naim Frashëri veprat
figura më përfaqësuese e Rilindjes sonë Kombëtare
mësues popullit shqiptar
Lulet e verës
Bagëti e Bujqësi
Historia e Skënderbeut
Qerbelaja
Ëndërrimet (Tehajylat)
poet
atdhetar
mendimtar
Hapi II (punë e pavarur, pema e mendimit)
Lihen nxënësit të lexojnë për disa minuta informacionin në libër dhe plotësojnë së bashku me
skemën.
Motivet
Veçoritë e poemës
Larmia e formave poetike
(rima, ritme, strofa, vargje)
Përpjekje për vargëzim
në gjuhën shqipe
Panteizmi
(Zoti i shtrirë kudo në univers)
= Zoti = Bukuria (ana etike) Zoti = Atdheu (ana patriotike) =
meditativ- filozofik erotik atdhetar
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
242
Hapi IV (punë në grupe, tabela e figurave)
Punohet me rubrikat “Reflektoni për gjuhën dhe stilin”.
Grupi I – ushtrimi 6, do të punohet me tabelën.
Figura letrare Ndërtimi gjuhësor Funksioni kuptimor mbresëlënës
emër
Grupi II – ushtrimi 7, mund të punohet në tekst.
Grupi III – ushtrimi 8, do të punohet me tabelën e mëposhtme.
Dëgjohen dhe vlerësohen përgjigjet e nxënësve për tri ushtrimet.
Grupi IV - ushtrimi 9, punohet në tabelë. Mësuesi/ja përgatit tabelën dhe u jep mundësi nxënësve
të përgjigjen.
Vargu Funksioni stilistik Kuptimi konkret
Dhe ajo, Ti është bërë. Kuptimi simbolit.
Grupi V - ushtrimi 10. Për këtë ushtrim mund të punohet vetëm strofa a. Nxënësit punojnë në
tekst. Mësuesi/ja e kërkon përgjigjen nga nxënës të nivelit mesatar dhe të nivelit të lartë.
Grupi VI - ushtrimi 11. Me këtë ushtrim nxënësit do të njohin edhe një veçori të gjuhës së poetit,
që është ndikimi nga poezia popullore (konceptimi popullor).
Konceptimi popullor – nota tragjike komike – funksion stilistik (për nxënësit e nivelit të lartë).
Për shpjegimin e skemës mësuesi/ja aktivizon nxënës të të tri niveleve.
Grupi VII - ushtrimet 12 dhe 13, që tregon përdorimin e ë-së fundore. Nxënësit lexojnë kërkesën,
mësuesi/ja shkruan në tabelë.
Ushtrimi 14 - nxënësit e nivelit bazë dhe mesatar përcaktojnë llojin e rimës, strofës.
- Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës.

Detyrë shtëpie: Parafrazoni fragmentin 15.
ë-ja fundore
përdorim i saj në toskërishte
sjell ndryshime në theksin e fjalës
Hapi III (lexim i drejtuar)
Mësuesi/ja i njeh nxënësit me kërkesat e ushtrimit 1, mandej për disa minuta i lë të lexojnë ciklin dhe
të zgjidhin detyrën.
Vargjet Dallimi gjuhësor Dallimi kuptimor
Perëndi e bukurisë
Perëndia bukuroshe
Përcaktues i emrit në grupin emëror.
Përcaktor i shprehur me mbiemër
të formuar me prapashtesën
përkëdhelëse -oshe.
Grupi emëror përdoret si sinonim i
fjalës dashuri
Përdoret si epitet, ku shprehet
qëndrimi i poetit ndaj Perëndisë.
243
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Titulli:____________________________________________________
Autori:____________________________________________________
Gjinia:____________________________________________________
Tematika:_________________________________________________
Motivet:___________________________________________________
Mesazhi:__________________________________________________
Sistemi i personazheve:_____________________________________
Gjuha:____________________________________________________
Stili:______________________________________________________
Figurat letrare:_____________________________________________
Analiza metrike-ritmike:______________________________________
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore, shkumësa.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Skeda e analizës së veprës, hap pas hapi, argumentim, ruaje fjalën e fundit për mua,
ditari dypjesësh.
Tema
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të lexojë një ese dhe të reflektojë për argumente të ndryshme;
• të plotësojë skedën e analizës së ciklit poetik;
• të shfaqë opinionin e tij për konceptin e bukurisë.
“Bukuria”
Koment:
(Ora II)
Hapi I (skeda e analizës së veprës)
Mësimi nis me analizën e fragmenteve nga cikli poetik “Bukuria”.
Nxënësit plotësojnë skedën për veçoritë e ciklit poetik. Ata do t`i ilustrojnë mendimet me vargjet
përkatëse.
Për veçorinë e sistemit të personazheve, nxënësit do të lexojnë detyrën e shtëpisë. Ata vlerësojnë
punën e njëri-tjetrit.
Hapi II (hap pas hapi)
Punohet rubrika “Thelloni njohuritë” me teknikën Hap pas hapi.
Nxënësit lexojnë esenë e Ndre Mjedës: “Të shprehurit poetik të bukurisë”, me qëllim që t’u përgjigjen
pyetjeve të ushtrimeve 1 deri në 4.
Ushtrimi 1.
a) nxënësit lexojnë dhe nënvizojnë në ese mënyrat që përdor poeti për të shprehur bukurinë.
b) Naimi bukurinë e ka shprehur si bukuri hyjnore (Çdo vent që të ketë zënë/ Atje faqet perëndia/
... / dhe ajo ti është bërë);
dhe si bukuri tokësore (Pashë pjeshkëtë në fletë,/ pa m`u mejtua gjiri yt), por ato janë në lidhje të
pandashme dhe të përjetshme.
Ndihmohen nxënësit të bëjnë krahasimin ndërmjet konceptit për dashurinë te Mjeda dhe te Naimi.
Punohet hap pas hapi me ushtrimet e tekstit.
Ushtrimi 3. Nxënësit nënvizojnë fjalitë ku shprehet se bukuria ka lidhje me të vërtetën.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
244
Hapi IV (ruaje fjalën e fundit për mua, ditari dypjesësh)
Punohet rubrika “Shkruani”. Nxënësit do të punojnë të pavarur në tekst. Secili nxënës do të shkruajë
dy argumente pro për shprehjen që zgjodhi, dhe dy kundër për atë që nuk zgjodhi (punohet me teknikën
“Ruaje fjalën e fundit për mua”).
Mësuesi/ja zgjedh nxënësin që do të lexojnë shprehjet e zgjedhura.
Diskutohet nga nxënësit e tjerë për argumentet e sjella. Në fund, thotë argumentet e tij nxënësi që
ka zgjedhur shprehjet.
Shprehja Komenti
1.
2.

Detyrë shtëpie: Gjeni në fragmentet e dhëna figurat letrare më të përdorura dhe të analizojnë
veçoritë gjuhësore. Klasa mund të ndahet në dy grupe.
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore, shkumësa me ngjyra.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Skeda e krahasimit, stuhi mendimesh, Di/ Dua të di/ Mësova, punë në grupe,
punë e drejtuar, ditari dypjesësh, lexim i drejtuar, tabela e figurave.
Tema
Nga romantizmi
te poezia e re
“Metamorfozis”
(ora I)
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të identifikojë poezinë satirike (me temë atdhetare) si lloj lirik poetik;
• të bëjë lidhjen ndërmjet kontekstit historik dhe mesazhit që përcjell poeti;
• të komentojë poezinë duke u ndalur te: motivet e poezisë, zgjidhja stilistike e
vetëdemaskimit, karakteri tragjik-komik sarkastik dhe tragjik-komik.
Hapi I (skeda e krahasimit)
Kjo orë mësimi do të nisë me vështrim krahasues midis dy poetëve të Rilindjes.
Konteksti historik De Rada Naim Frashëri
Hapësira
Gjinia
Tematika
Motivet
Mesazhet
Gjuha
Stili
Analiza metrike-ritmike
...
Shënohen në tabelë të dhënat.
Hapi III (argumentim)
Punohet rubrika “Argumentoni opinionin tuaj”.
Nxënësit lexojnë thëniet e njerëzve të shquar për bukurinë dhe i komentojnë ato, duke zgjedhur
shprehjen që iu pëlqen më shumë.
245
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Di (√) Dua të di (?) Mësova (+)
Hapi II (stuhi mendimesh, Di/ Dua të di/ Mësova, punë në grupe)
Mësuesi/ja u lexon nxënësve vargje nga Fishta, të njohura prej tyre. Pastaj zhvillon me nxënësit
teknikën Stuhi mendimesh, për të rikrijuar njohuritë që kanë marrë.
- Kush është Gjergj Fishta?
Për të thelluar njohuritë mësuesi/ja zhvillon teknikën Di/ Dua të di/ Mësova.
Grupi I – jeta e Gjergj Fishtës;
Grupi II – vepra e tij;
Grupi III – veçoritë e poezisë satirike.
Nxënësit, të ndarë në tri grupe, lexojnë informacionin dhe shënojnë në anë të tekstit shenjën
përkatëse. Mësuesi/ja përgatit tabelën në dërrasën e zezë.
Pasi plotësohet tabela me informacionin, nxënësit orientohen të lexojnë rubrikën “Reflektoni kuptimin”.
Konteksti historik për poezinë Metamorfoza.
Zbulojnë arsyet e këtij qëndrimi - Kleri katolik – kritika kundër regjimit të Zogut – lëvizje popullore
kundër tij etj.
Hapi III (punë e drejtuar)
Mësuesi/ja e lexon poezinë Metamorfoza dhe u jep detyrë nxënësve ushtrimin 1.
Gjatë leximit të poezisë nxënësit nënvizojnë vargjet, ku Fishta shpall se ai është ndeshur me armiqtë
e Shqipërisë (Shqypnija kufij ma s`ka ... fis kam ma t`fortin/ e vlla bujarin,/ Për at me barkun,/
Për erz kam arin).
Lexohen vargjet, nxënësit bëjnë një përcaktim të Fishtës, si:
- figurë e shquar intelektuale,
- poet kombëtar,
- françeskan.

Sigurohet pjesëmarrja e nxënësve të tri niveleve.
Ushtrimi 2. Nxënësit shkruajnë në libër vargje ku goditen veset e shqiptarëve.
Hapi IV (ditari dypjesësh, punë në grupe, tabela e figurave të kuptimit)
Ushtrimi 3. Punohet me rubrikën “Reflektoni për interpretimin”. Mësuesi/ja shkruan në tabelë
tri motivet. Një motiv për çdo grup.
Motivi Interpretimi i nxënësve
Grupi I - Tradhtia e idealit kombëtar.
Grupi II - Tragjikomedia e patriotizmit.
Grupi III - Interesi personal mbi atë të përgjithshëm.
Ushtrimi 4. Secili grup i interpreton vargjet sipas motiveve duke i lidhur me aktualitetin. Diskutohet
për punën e paraqitur nga çdo grup. Duhen shmangur përsëritjet, fjalët sinonime gjatë interpretimit.
Nxënësit interpretojnë shkurt, qartë dhe me shembuj konkretë.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
246
Vargjet Ironia Satira
Regjistri stilistik
Vargjet Tragjikomike Sarkastike
- Në fund të orës së mësimit nxënësit lexojnë përgjigjet e tyre.
Mësuesi/ja bën vlerësimin e punës dhe përgatitjes së tyre.

Detyrë shtëpie: Kriza e ka mbuluar botën shqiptare dhe e ka bërë Fishtën aq hidhnak. Interpretoni
si përshkallëzohet shqetësimi i Fishtës. A ka paralajmërime? Ç’ndikim ka te lexuesi?
Imagjinoni veten tuaj një figurë të shquar të Shqipërisë. Cili do të ishte reagimi juaj
ndaj fenomenit të pseudopatriotizmit.
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti, mjete shkollore, shkumësa me ngjyra.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Pema e mendimit, vështrim krahasues, puna me fjalorin, lexim shprehës, diskutim
mbi foton.
Tema
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të krahasojë sesi përcillen mesazhet e kësaj poezie me ato të një poezie tjetër
me të njëjtën temë;
• të hetojë në tekst për të gjetur shprehje frazeologjike dhe fjalë të urta të
karakterit
popullor dhe të pasurojë fjalorin me to;
• të lexojë në mënyrë shprehëse, duke ruajtur tonin sarkastik të poezisë;
• të vëzhgojë foto të ndryshme për të zbuluar në to elemente të kohës;
• të bëjë një përshkrim objektiv dhe subjektiv.
Koment
“Metamorfozis”
(Ora II)
Hapi I (pema e mendimit)
Mësuesi/ja bën një përmbledhje të njohurive, që nxënësit të dallojnë veçoritë e poezisë romantike
nga ajo realiste.
Hapi V (ditari trepjesësh, punë në grupe)
Punohet në grupe me rubrikën “Reflektoni për gjuhën dhe stilin”.
Grupi I - Ushtrimi 5.
Grupi II - Ushtrimi 6.
Nxënësit gjejnë në poezi detaje që përshkallëzojnë satirën.
Vargjet ku shprehet shitja e identitetit Konteksti
Grupi III - Ushtrimi 7, Ky është ushtrim për nxënësit e nivelit të lartë.
Mësuesi/ja shkruan në tabelë, ndërsa nxënësit punojnë në fletore.
247
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Hapi II (vështrim krahasues)
Do të punohet me teknikën “Vështrim krahasues” (shikoni ushtrimin 8, në faqen 282). Bëhet
krahasimi mes poezive “Metamorfoza” dhe “Gjuha shqype”. Nxirren në pah mjetet me të cilat realizohet
toni polemizues te poezia I dhe himnizues te poezia II.
Për të bërë krahasimin mësuesi/ja aktivizon nxënësit nga vendi dhe vetë plotëson në tabelë.
Hapi III (puna me fjalorin, lexim shprehës)
Nxënësit punojnë të pavarur në libër me rubrikën “Punë me fjalorin” për 5 minuta. Mësuesi/ja pas
përfundimit aktivizon nxënës të tri niveleve.
Punohet edhe me rubrikën “Lexim shprehës”, mësuesi/ja përzgjedh dy nxënës për të lexuar. Nxënësit
e tjerë vlerësojnë se cili prej tyre bëri lexim shprehës.
Hapi IV (vëzhgim, diskutim mbi foton)
Lexohet informacioni për skedarin e fotografisë dhe mbi bazën e të dhënave të skedës vëzhgohen
dhe diskutohet mbi fotografitë.
Nxënësit vëzhgojnë foton e parë dhe u përgjigjen dy pikave të kësaj rubrike.
Nxënësit punojnë të pavarur. Mësuesi/ja dhe nxënësit dëgjojnë përshkrimet për të njëjtën foto nga
dy nxënës dhe në fund të orës mësuesi/ja i vlerëson këta nxënës.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Stuhi mendimesh, pema e mendjes, lexim i drejtuar, vështrim krahasues, punë në grupe.
Tema
Simbolizmi.
“Himni i
bukurisë”
(Ora I)
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të identifikojë poezinë simbolike si lloj lirik i tekstit poetik;
• të krahasojë veçoritë e realizimit me ato të simbolizmit;
• të bëjë lidhjen ndërmjet një të dhëne biografike dhe krijimtarisë së autorit;
• të komentojë poezinë duke u ndalur te imazhet poetike dhe te koncepti i bukurisë.
Hapi I (stuhi mendimesh)
Mësimi do të nisë me rikujtimin e njohurive që kanë marrë nxënësit për poezinë.
Metamorfoza, Fishta
konteksti historik konteksti letrar
motivet
figurat e kuptimit
regjistri tragji-komik
ironia
sarkazma
notat realiste
realiteti i kohës kur jetoi
opozita e klerit katolik ndaj regjimit
goditjet e prirjeve anadollake
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
248
Do të aktivizohen dy nxënës për të plotësuar njohuritë.
Hapi II (pema e mendjes)
Nxënësit lexojnë për disa minuta informacionin për simbolizmin dhe e sistemojnë atë te Pema e mendjes.
Këtë informacion mësuesi/ja e rëndit në skemën e mëposhtme.
- poezia fiton harmoni të pastër, të ngjashme me muzikën;
- priret për t’u bërë muzikë;
- stimulon shqisat dhe intelektin e lexuesve;
- ndërmjet fantazisë zbulon atë që fshihet nga bashkimi i tingujve/ ritmeve/ fjalëve;
- ndikim të madh në vizionin simbolist kishte piktura.
Teksti poetik
Llojet epike Llojet lirike
Lirika përshkruan gjendjen e poetit
Tradicionale dhe moderne
Moderne – hyn në thellësi të
vetëdijes, zbulon botë me imazhe,
përjetime emocionale
Llojet: lirikë dashurore, atdhetare,
peizazhi, meditative, filozofike
Simbolizmi
konteksti historik estetika e poezisë simbolike
u shfaq në Francë,
në vitet `80 të shek.XIX
rrymë letrare që nuk ka
të bëjë as me realitetin, as
me prozën
u përhap në poezi
tradicionale moderne simbolike
shmangu heroin lirik
Poezia nuk është:
- predikim (moral, filozofik, politik)
- analizë psikologjike e vetvetes
- përshkrim i realitetit të jashtëm
}
që lidhen me përjetimet
e brendshme të qenies
Poezia duhet të evokojë:
- figura
- ritme
- ndjesi
- emocione
vargu i lirë
duhet t’i veshë objektet
me kuptime të mistershme
- t`i kthejë në simbol
Natyra dhe kuptimi i simbolit:
249
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Hapi V (punë me tekstin)
Punohet rubrika “Reflektoni për kuptimin”.
Ushtrimi 1. Punohet me detaje që realizojnë kundërvënien kuptimi – imazhi.
• Zbret nga qielli / del nga ferri i zi
• Demoniak e hyjnor
• Krim i ulët / lumturi
• Njëlloj si gota e verës
kur zbret në kraharuar
Nxënësit flasin për imazhin që përftojnë dhe karakterin e bukurisë sipas imazhit të dhënë.
Ushtrimi 2. Për t’i dhënë përgjigje nxënësit i referohen pemës së mendimit – marrëdhëniet
e fshehta të një objekti real me objektet e tjera zbulon atë që fshihet nga bashkimi i pikturës/ tingujve/
ritmeve/ fjalëve:

Ushtrimi 3. Për këtë ushtrim nxënësit do të zgjedhin në vargjet e poezisë.
Evokon aromë, shije, ndjesi, emocion.
Hapi III (vështrim krahasues)
Mësuesi/ja ka përgatitur për çdo nxënës skedën e mëposhtme ose e shkruan këtë skedë në
dërrasën e zezë dhe nxënësit e plotësojnë në fletoret e tyre.
Poezia romantike Poezia realiste Poezia simbolike
Tema:
Natyra/përshkrimet:
Heroi lirik:
Vargu:
Ritmi:
Hapi IV (lexim i drejtuar, punë në grupe)
Nxënësit ndahen në tri grupe:
Grupi I – Jeta e Bodlerit.
Grupi II – Vepra e Bodlerit.
Grupi III – Rubrika “Indo plus”.
Nxënësit lexojnë informacionin dhe e riprodhojnë atë.
Lexohet nga një nxënës ose nga mësuesi/ja poezia “Himni i bukurisë”.
Mësuesi/ja u drejton nxënësve këto pyetje:
- A ka lidhje kuptimore midis titullit dhe përmbajtjes?
- Si do ta interpretoni foton “Muza e Bodlerit” në lidhje me përmbajtjen e poezisë?
Nxënësit japin përgjigjet e tyre, të cilat vlerësohen.
Kureshtia Detajet në vargje Shpreh
kuptim të mistershëm
simbol
përhap – fllad
parfume – plot aromë
si muzg – ngjyrat
si agim – emocion
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
250
Sirena Përshkrimi Funksioni kuptimor
kuptim të mistershëm
simbol
Grupi III – ushtrimin 6, Bukuria – Fytyrat e njëpasnjëshme që merr në vargjet e Bodlerit.
Plotësohen në tabelë përgjigjet e çdo grupi.
Në fund të interpretimit që do të bëjnë nxënësit sipas grupeve shohin dhe vetë se bukuria është një
koncept dualist për poetin.

Detyrë shtëpie: Bëni një përshkrim subjektiv për përjetimet që ndjeni kur lexoni
“Himni i bukurisë”.
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore, shkumësa.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Pema e mendjes, ditari dypjesësh, lexim i drejtuar, punë në grupe, tabela e figurave
të kuptimit, analiza metrike, punë e pavarur, koment krahasues.
Tema
Koment -
“Himni i
bukurisë”
(Ora II)
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të komentojë poezinë, duke u ndalur te koncepti dualist i bukurisë, kuptimet e
nëntekstit;
• të shfaqë opinionin për bukurinë;
• të shpjegojë përdorimin e antitezave, harmonizimin e shijeve, tingujve, ngjyrave si
veçori të simbolizmit;
• të bëjë analizën metrike, funksionin e figurave tingëllore;
• të krahasojë me shkrim se si konceptohet artistikisht bukuria në një poezi romantike
dhe në një poezi simbolike.
Hapi I (pema e mendjes)
Mësuesi/ja shkruan në tabelë titullin e poezisë “Himni i bukurisë” dhe plotëson pemën e mendjes.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Kuptime të mistershme
Poezi simbolike
Lirikë moderne
“ Himni i bukurisë”
Bukuria
Kundërvënie kuptimi
fytyra
imazhe përjetime emocione
Punë në grupe
Grupi I – ushtrimin 4, punohet me skemën.
Bukuria – imazhet e pasosura.
Grupi II – ushtrimin 5.
e Pasosura
imazhe të njëpasnjëshme
251
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Hapi II (ditari dypjesësh)
Punohet rubrika “Reflektoni për interpretimin”. Për këtë rubrikë mësuesi/ja aktivizon katër nxënës.
Çdo nxënës punon njërin nga ushtrimet, përkatësisht ushtrimet 7, 8, 9 dhe 10.
Ushtrimi 7, punohet me tabelën.
Vargjet Funksioni kuptimor
Marrin pjesë edhe nxënës të tjerë në interpretim, argumentim dhe shtjellim.
Ushtrimi 8, punohet me tabelën. Zgjidhen vargjet që nënkuptojnë se Bukuria është estetikë,
filozofi, por edhe parim veprues i botës, si dhe argumentohet zgjidhja e bërë.
Bukuria është: Vargjet Argumento
Estetikë Syri yt demoniak dhe hyjnor
në dritë të syrit zjarr dhe dëborë
Filozofi Mbjell paqe edhe mjerim
Parim veprues Se ti drejton gjithçka
Ushtrimi 9.
Mesazhet Vargjet Natyra e simbolit
Ritëm, parfum, dritë Stimulon shqisat dhe intelektin e
lexuesit
Ushtrimi 10.
Vargjet Shtjelli i idesë
Ti mbjell paqe
edhe mjerim
Bukuria është synim i njeriut dhe ndëshkim
Ushtrimi 11. Shfaqni opinionin tuaj për bukurinë. Realizohet linja “Të flasim”.
Mësuesi/ja për këtë ushtrim përzgjedh dy nxënës të nivelit të lartë.
Hapi III (punë në grupe, tabela e figurave të kuptimit)
Punohet me rubrikën “Reflektoni për gjuhën, stilin”.
Grupi I, punon me ushtrimin 12.
Mesazhet Figura e kuptimit Funksioni kuptimor/vargjet
Bukuria ka karakter të dyfishtë
(dualist)
antiteza
Grupi II, punon me ushtrimin 13.
Vargu Figura kuptimore Funksioni kuptimor/funksioni
stilistik
Nxit për krim të ulët dhe kall lumturi
Njësoj si gota e verës kur zbret në
kraharor
krahasim
Grupi III, punon me ushtrimin 14.
Bukuria ka aftësi transformuese. (E bën këtë ferr të zi disi më pak të zi - vargu IV, strofa e fundit; edhe
sikur ajo vetë të ketë dalë nga ferri i zi - vargu i fundit.)
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
252
Grupi IV, punon ushtrimin 15.
Formoni grupin emëror dhe shpjegoni zgjedhjen tuaj.
Të gjitha përgjigjet e nxënësve (përfaqësues të çdo grupi) shënohen në tabelë duke plotësuar
mesazhet për gjuhën dhe stilin e poezisë “Himni i bukurisë”.
Hapi IV (analiza metrike)
Punohet me analizën metrike-ritmike. Përgjigja u kërkohet nxënësve sipas niveleve.
- strofa dhe rima – niveli bazë;
- figura tingëllore – funksioni ritmik, efekti emocional – niveli i mesëm;
- struktura e posaçme e poezisë – niveli i lartë.
Hapi V (punë e pavarur, koment krahasues)
Punohet 10 minuta në punë të pavarur për të krahasuar mënyrën poetike të N. Frashërit me atë
të Bodlerit për të shprehur të Bukurën. Dëgjohen dy komente krahasuese. Nëse nuk ka kohë për të
mbaruar këtë detyrë në klasë, mund të merret si detyrë në shtëpi.
- Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës të të tria niveleve.
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore, shkumësa, shirita letre me thënie të Rainer Maria Rilke.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Ditari dypjesësh, lexim i drejtuar, punë në grupe, tabela e figurave të kuptimit,
bisedë.
Tema
Poezia e re
Koment -
“Karuseli”
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të identifikojë poezinë meditative si lloj lirik i tekstit poetik;
• të komentojë poezinë duke u ndalur tek: imazhet poetike, elementet realiste me ato
filozofike, kuptimet e nëntekstit, rimarrja e detajeve, intonacionet ngjitëse/zbritëse;
• të interpretojë figurën e metaforës së ciklit jetësor dhe të epitetit metaforik;
• të krahasojë me shkrim sesi konceptohet bukuria në një poezi romantike dhe në
një poezi simbolike.
Hapi I (ditari dypjesësh)
Mësuesi/ja paraqet në tabelë, thëniet e mësimit (të shkruara në shirita letre).
Plotësohet ditari dypjesësh.
Thënia Komenti i nxënësve
“Nëse dita juaj ju duket e varfër, nuk keni pse e akuzoni ditën.
Akuzoni veten që s’jeni aq poet sa t’i bëni tuajat pasuritë e saj”.
“Poeti ka nevojë vetëm për një gjë: për vetmi. Për vetminë e vet
të brendshme. Të hyjë thellë në vetvete dhe, aty, të mos takojë
për orë të tëra askënd, ja çfarë i duhet të arrijë”.
253
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Hapi II (lexim i drejtuar, punë në grupe)
Klasa ndahet në dy grupe. Njëri grup merret me jetën dhe veprën e Rilkes, ndërsa grupi tjetër merret
me leximin e rubrikës “Info plus”.
Nxënësit pasi kanë nënvizuar informacionin në tekst, flasin për poetin dhe konceptin e tij për
poezinë.
Hapi III (lexim shprehës)
Lexim i poezisë “Karuseli”. Nxënësit kujtojnë kuptimin e fjalës karusel. Mësuesi/ja ose një nxënës
lexon poezinë. Punohet me rubrikën “Reflektoni për kuptimin”.
Ushtrimi 1. Nxënësit gjejnë detajet realiste të poezisë dhe shpjegojnë ndjesinë që përjetojnë në
momentin që shtypet butoni dhe karuseli ndalon.
Ushtrimi 2. Nxënësit punojnë të pavarur për të gjetur detajet poetike.
Detajet poetike Jeta e gjallë në lëvizje Lumturia e jetës
Ushtrimi 3. Zbulohen vargjet që sjellin prishjen e harmonisë dhe kuptimin e kësaj lumturie, si dhe
komentohen vargjet.
Vargjet Funksioni kuptimor
... vajza si drita, që moshën më s`e kanë
... vështrimin hedhin larg, diku përpara ...
gjithçka shkon, nxiton për të mbaruar
“Re e zezë që prish harmoninë dhe kuptimin e kësaj
lumturie.”
Hapi IV (punë në grupe)
Punohet me rubrikën “Reflektoni për interpretimin”.
Grupi I - ushtrimi 4.
Nocioni kohë, detajet Faktor (+) apo (-) Roli i përshkrimit
Grupi II - ushtrimi 5, punohet me tabelën e figurave kuptimore.
Vargu Figura e kuptimit Funksioni kuptimor Funksioni stilistik
Grupi III - ushtrimi 6, punohet me tabelën.
Fjalia Interpretimi
Ky realitet është zhgënjyes ...
Nxënësit dëgjojnë dhe mbajnë shënime për punën e kryer të çdo grupi.
Mësuesi/ja plotëson në tabelë mendimet e çdo grupi.
Hapi V (ditari dypjesësh, tabela e figurave të kuptimit)
Punohet rubrika “Reflektoni për metrikën”. Mësuesi/ja u rikujton nxënësve se ç’funksion luan ritmi,
efekti i përsëritjes së tingujve, ngjyrave në poezinë simbolike.
Ushtrimi 7. Lexohet nga një nxënës dhe mësuesi/ja dëgjon perceptimin e nxënësve si lexues të
efektit që krijon përsëritja, rimarrja e të njëjtit varg.
Mësuesi/ja u drejton nxënësve pyetjen: - Çfarë efekti ka ritmi?
- Muzika nuk mbetet një stoli, ajo bën lidhje midis materiales dhe shpirtërores.
Ushtrimi 8, punohet me teknikën Ditari dypjesësh.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
254
Vargjet Komenti i nxënësve
Dhe gjithçka shkon, nxiton për të mbaruar,
vërtitet, rrotullohet pa qëllim
Thyerja e tonit gazmor fillestar, që hapte poezinë.
Prishje të harmonisë dhe lumturisë
Vargu Figura e kuptimit Funksioni kuptimor
Shpërthen, jehon e shuhet
(kurbë zbritëse)
Metafora (figura të kuptimit)
shkallëzim zbritës
Zbulohet kuptimi i jetës dhe i
vdekjes

Detyrë shtëpie: Jepet detyrë nga rubrika “Shkruani”. Krijoni një tekst me varg të lirë ose një prozë
poetike duke u mbështetur tek imazhet e dhëna në libër.
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore, vëllimi poetik i Lasgush Poradecit.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Lexim i drejtuar, punë në grupe, tabela e figurave të kuptimit.
Tema
Koment:
“Vdekja e
Nositit”
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të identifikojë poezinë filozofike si lloj lirik i tekstit poetik;
• të komentojë poezinë, duke u ndalur te: kuptimi fillestar i poezisë dhe kuptimet
e fshehta filozofike, misioni i poetit dhe vetëflijimi, cikli i trashëgimisë;
• të gjejë figurat simbolike, të interpretojë funksionin kuptimor.
Nëse është e nevojshme, mësuesi/ja plotëson te “Komenti” argumentin e nxënësve.
Ushtrimi 9. Një nxënës lexon ushtrimin dhe gjatë kohës që nxënësit mendohen për të dhënë një
interpretim, mësuesi/ja përgatit tabelën dhe shkruan.
Hapi VI (punë në grupe)
Punohet me rubrikën “Reflektoni për gjuhën, stilin”.
Grupi I – ushtrimi 10. Nxënësit nënvizojnë fjalë dhe shprehje që tregojnë lëvizje, dinamizëm,
energji: me furi, vërdallë vjen, kanë guxim të madh në sy, edhe një dre krejt si në pyll, një çupë me sy
blu – e bukur yll, një çun bardhosh luanin kalëron, kapur flur.
Grupi II – ushtrimi 11. Nxënësit nënvizojnë fjalë dhe shprehje që tregojnë ndërprerje, pushim,
mbarim: në fund ndalon, (një dre), por veç se ka samar, luani ... gjuhë tregon, moshën më s`e kanë për
këtë vrap kuajsh; gjithçka shkon, nxiton për të mbaruar, ... shuhet e harruar.
Nxënësit nënvizojnë në tekst, gjatë kohës që përgatiten për t’iu përgjigjur mësuesi/ja shkruan në tabelë.
Pasi grupet kanë përfunduar punën, punohet ushtrimi 13. Nxënësit bëjnë lidhjet kuptimore mes
këtyre serive të fjalëve dhe zbulojnë mesazhin, që vjen nëpërmjet karuselit, që simbolizon jetën që
karakterizohet nga lëvizjet, vrulli, por që vjen çasti dhe ndalon (vdekja).
ZHVILLIMI I MËSIMIT
a. mbështetja te poezia moderne;
b. solli në poezinë shqipe figuracion origjinal dhe përdorim gjuhësor të veçantë;
c. temat kryesore: 1. dashuria në kuptimin ndjesor,
në kuptimin filozofik: për natyrën, vendlindjen, femrën,
artin, të bukurën.
Hapi I (lexim i drejtuar)
Nxënësit njihen me temën e re të mësimit: komenti i poezisë “Vdekja e Nositit”, poezi simbolike
- filozofike. Para se të komentohet poezia, mësuesi/ja i njeh nxënësit me disa të dhëna për jetën dhe
veprën e Lasgush Paradecit, si dhe me veçoritë e stilit të tij:
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Vargu Kuptimi
Me zjarr ju flas, me zjarr Kuptimi, përsëritja, retiçenca, artikulacioni
Mësuesi/ja shkruan te kolona e dytë (kuptimi) sugjerimet e nxënësve.
Hapi II (punë me grupe)
Punohet ushtrimi 3 i rubrikës “Reflektoni për interpretimin”.
Mësuesi/ja u shpjegon paraprakisht nxënësve një karakteristikë të nositit (pelikanit), një zog uji, që
vetëflijohet për të ushqyer zogjtë e vet. Në kuptimin fillestar kemi të bëjmë me dhimbjen fizike të zogut.
rrëfimi në vetën e parë
flet Nositi, që simbolizon poetin ligjëron dhimbjen e vet, e cila është dhimbje shpirtërore dhe
lidhet me vetësakrifikimin e poetit
Mësuesi/ja i ndan nxënësit në grupe pune. Secilit grup i jep nga një detyrë ose nga një ushtrim.
Nxënësit duhet të gjejnë: fjalët kyç – detajet realiste – kuptimin fillestar – kuptimet e fshehta filozofike.
Grupi I – punon ushtrimin 3.
Nxënësit duhet të gjejnë: fjalët kyç – detajet reale – kuptimin fillestar – kuptimet e fshehta filozofike.
Grupi II – punon ushtrimin 4, duke plotësuar tabelën e mëposhtme.
Poezia
Strofa IV Veprimi i Nositit Misioni shpirtëror i poetit
Grupi II – punon ushtrimin 5.
Analiza të bëhet në planin vertikal.
Lidhja e zogut me liqenin – fjalë kyç: helmohet, buçet, liqeri i shkret, rit tallazin, gjit, fund – shkakton tronditje
të liqerit – në fund të liqenit.
Lidhja e poetit me vendlindjen është e pazgjidhshme (pas mallit t`im).
Nxënësit punojnë deri në 7 minuta dhe dëgjohen shpjegimet dhe interpretimet, të cilat mësuesi/ja i shkruan
në tabelë. Pranohen mendime dhe nga grupet e tjera.
Grupi III – diskuton për kërkesën e ushtrimit 6. Dëgjohen mendimet dhe shembujt e nxënësve.
Hapi III (tabela e figurave të kuptimit)
Punohet me tabelën e figurave të kuptimit për të realizuar objektivin b.
Vargjet Figura e kuptimit Fuksioni stilistik
simboli

Detyrë shtëpie: Bëni një interpretim kuptimor, imagjinar të lidhjes së Nositit me liqenin.
Përdorni gjuhë simbolike.
Poezinë e lexon mësuesi/ja ose një nxënës. Punohet me rubrikën “Reflektoni për kuptimin”.
Nxënësit punojnë të pavarur ushtrimin 1 dhe lexojnë vargjet ku shprehet:
a) dhembja brenda vetes (strofa I, II);
b) flijimin për hir të trashëgimisë (strofa III, IV);
c) arritja e idealit (vargu i fundit i strofës IV);
d) dhembja përballohet me gaz (3 strofat e fundit).
Ushtrimi 2. Punohet në tabelë me teknikën Ditari dypjesësh.
2. vetëflijimi:
ç. figurat simbolike janë: Nositi, Gjeniu i anijes;
d. mjedisi: liqeni ku plekset ndeshja e njeriut me natyrën dhe vetveten, racën njerëzore;
e. mesazhi poetik – ideali i përjetësisë;
ë. figurat kryesore: simboli, metafora, epiteti.
255
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
256
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i mësimit, mjete shkollore, shkumësa.
Teknika e metoda të mësimdhënies:
• Pema e mendjes, ditari dypjesësh, analizë metrike, lexim shprehës, vëzhgo dhe
reflekto.
Tema
Koment
“Vdekja e
Nositit”
(Ora II)
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të hetojë në tekst për të gjetur fjalët kundërshtuese, figurat retorike, rimat dhe ritmet;
• të lexojë në mënyrë shprehëse, duke respektuar intonacionin e poezisë;
• të vëzhgojë pikturën për të gjetur elemente të përbashkëta me poezinë.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi I (pema e mendjes)
Kjo orë mësimi do të nisë me teknikën Pema e mendjes.
“ Vdekja e Nositit”
poezi simbolike/filozofike
kuptimi fillestar kuptimi figurativ
misioni detaje reale motivi
Hapi II (ditari dypjesësh)
Punohet me rubrikën “Reflektoni për gjuhën dhe stilin”.
Ushtrimi 7. Mësuesi/ja shkruan në tabelë.
Nxënësit punojnë të pavarur 5 minuta.
Mësuesi/ja zgjedh nxënës të të tria niveleve për të argumentuar dhe i shkruan argumentet e tyre në tabelë.
Ushtrimi 8. Stili poetik i Lasgush Paradecit.
Përdorimi i fjalëve kundërshtuese dyshe, lidhja dramatike jetë-vdekje.
Nxënësit punojnë në dyshe në fletoret e tyre.
Fjalët kundërshtuese dyshe Mbresa/përfytyrime
Hapi II (ditari dypjesësh)
Punohet rubrika “Reflektoni për gjuhën dhe stilin”.
Ushtrimi 7. Mësuesi/ja shkruan në tabelë: Cikli i zhvillimit shpirtëror.
1. lindja – fizike dhe shpirtërore (kam hapur varr, që t`i jap shpresë...);
2. trashëgimia – nga sakrifica dhe vetëflijimi poeti u kalon brezave ushqim dhe dashuri, një dashuri
për llaftari;
3. vetëflijimi – dhe i ngij ah! zogjtë;
4. vdekja – e vdes me gas; - kush sakrifikohet e vetëflijohet mbetet i pavdekshëm.
5. lindja - ky gjir’i em që të pat pjellë...
257
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Analiza metriko-ritmike
Strofa: tercina (treshe)
Vargu: 8-rrokësh
Aliteracioni:________________________________________________
Asonanca:_________________________________________________
Rima fundore, si realizohet ajo?:________________________________
Ritmi:_____________________________________________________
Nxënësit lexojnë punët e tyre. Mësuesi/ja shkruan në tabelë dhe plotëson kuptimet, nëse është e
nevojshme.
Ushtrimi 9. Stili poetik - trepikëshi.
(Nxënësit rikujtojnë njohuritë që kanë marrë mbi trepikëshin dhe analizojnë funksionin stilistik në poezi.)
Trepikëshi Efekti stilistik
Hapi III (analizë metrike)
Punohet me analizën metrike të poezisë “Vdekja e Nositit”.
Asonancat
Aliteracioni
Vargu Funksioni kuptimor
Ushtrimi 11. Nxënësit punojnë për të zbuluar domethënien kuptimore dhe efektet metrike që krijojnë rimat
e puthura. Mësuesi/ja përgatit tabelën. Nxënësit zgjidhin rimën dhe punojnë.
Rimat e puthura Domethënie kuptimore Efekti metrik
Zëmbak/gjak
Dashuri / llaftari
Zjarr/ varr
Shkund /mund

Detyrë shtëpie: ushtrimi 2 i rubrikës “Vëzhgoni dhe reflektoni”, në faqen 295.
Hapi IV (lexim shprehës)
Zgjidhen nxënës (me dëshirë) për të lexuar në mënyrë shprehëse, duke respektuar veçoritë metrike
dhe ato të ritmit sipas kërkesave të tekstit.
Hapi V (vëzhgoni dhe reflektoni)
Punohet me rubrikën “Vëzhgoni dhe reflektoni”, konkretisht me pikat e ushtrimit 1.
Nxënësit vëzhgojnë për të gjetur elemente të përbashkëta me poezinë:
a) koha (çasti i ditës),
b) stina,
c) ngjyrat,
d) peizazhi, lëvizja.
Lidhja ndërmjet pikturës, poezisë dhe fotos.
Gjatë përgjigjeve të nxënësve shmangen përsëritjet, fjalët e tepërta.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
258
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore, shkumësa.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Lexim i drejtuar, punë në grupe, lexim me synim, hap pas hapi, ditari dypjesësh.
Tema
Proza
poetike.
“Prrue
n`Dukagjin”
(Ora I)
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të identifikojë prozën poetike si lloj të ndërmjetëm;
• të identifikojë elementet e prozës poetike;
• të analizojë imazhet poetike;
• të analizojë strukturën e tekstit poetik.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi I (lexim i drejtuar, punë në grupe)
Mësuesi/ja i njeh nxënësit me temën e re. Ndahen nxënësit në tri grupe.
Grupi I – lexon materialin për jetën e Ernest Koliqit.
Grupi II – lexon materialin për veprën e Ernest Koliqit.
Grupi III – lexon materialin për veçoritë e prozës poetike.
Përmblidhet informacioni në tabelën e mëposhtme:
Mësuesi/ja shkruan në mënyrë të përmbledhur informacionin që nxënësit mësuan për jetën, veprën
dhe veçoritë e prozës poetike të Koliqit.
Hapi II (lexim me synim, hap pas hapi)
Mësuesi/ja i njeh nxënësit me objektivin që do të arrijnë: - të komentojnë fragmentin me synim, që të
identifikojnë ato elemente të prozës poetike, të cilat e bëjnë fragmentin të anojë nga poezia e nga proza.
Mësuesi/ja lexon fragmentin “Prrue n`Dukagjin” dhe nxënësit dallojnë ato elemente që e bëjnë këtë
prozë poetike, poezi – prozë.
Punohet hap pas hapi me ushtrimet e tekstit.
Ushtrimi 1. Nxënësit plotësojnë tabelën e mëposhtme.
Fragmenti Poezi Prozë Argumento
“Ah Narçiz..
... këto banesa malesh”
+ Imazhe poetike, përsëritje të
tingujve, ritëm të rendshëm.
Ushtrimi 2. Nxënësit punojnë të ndarë në dy grupe.
Mësuesi/ja përgatit në dërrasën e zezë tabelat për të dyja grupet.
Grupi I – Identifikoni dy rrëfyesit.
Fragmenti Rrëfyesi
“Herët në mëngjes ... së murrme” i parë
i dytë
Ernest Koliqi
Jeta Vepra Veçoritë e prozës poetike
Lindi më 20 maj, 1903, në
Shkodër.
Në poezi: Kushtrimi i
Skanderbeut, Symfonia e
shqypeve, Kangjelet e Rilindjes
Në prozë: Hija e maleve, Tregtar
flamujsh, Pasqyrat e Narçizit.
- fshirja e kufijve mes poezisë dhe
prozës;
- fshin karakterin normativ të
rregullave të poezisë;
- ndryshimi në formë, në konceptim,
në ndjesi.
259
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Grupi II – Gjeni veçoritë e personazhit lirik të vashës.
Personazhi lirik - vasha Detajet përshkruese Veprimet
“Një nuse e hijshme malsore
Ajo vash... zemra”
Ushtrimi 3. Nxënësit njehen me objektivat.
Të dallojë elemente që e bëjnë prozën poetike të anojë nga poezia – imazhet poetike.
Nxënësit punojnë me tabelën e mëposhtme.
Fragmente Imazhet poetike
Rrezet e para ... si murrme”
Jashtë ajër i shëndetshëm... fara e sëmundjeve”
“Me ni za vetmitar ... në robëri”
Hapi III (punë në grupe, ditari dypjesësh)
Ushtrimi 4. Nxënësit dallojnë zërat.
Grupi I – a) Gjithsaherë shof... i ngjeshun?”
Një za i msheftë më qortoi”
Grupi II – b) Çfarë shpreh zëri i Narçizit në fund të tekstit?
Punohet me teknikën “Ditari dypjesësh”.
Fragmenti Komenti i nxënësve
“Me nji za vetmitar, por të nxehtë, ... në zymtim e në
vobsi?”
Ushtrimi 5. Për këtë ushtrim nxënësit do të nënvizojnë detajet përshkallëzuese, nëpër të cilat ka kaluar
poezia në kërkim të fytyrës së vërtetë.
Detajet Mesazhi
nji Narçiz i panjohun, në fytyrë i lexohej vuajtja, një
vuajtje fisnike pastruese, përtritse, krenija vetonte,
krenija e Zotsis ndër flijime
- legjenda e Narçizit – gjetje stilistike
- poeti dhe misioni i tij.
- Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës.

Detyrë shtëpie: Rikujtoni mitin e Narcizit.
Koliqi e ka shfrytëzuar si gjetje stilistike për të transmetuar mesazhet që dalin nga
nënteksti poetik. Gjeni mesazhet. Bëni një pikturë duke u mbështetur në imazhet që
përftuat nga proza poetike.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
260
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore, shkumësa.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Skeda e prozës poetike, analiza metrike, punë në grupe, tabela e figurave të kuptimit,
ilustrim, diskutim.
Tema
Proza
poetike.
“Prrue
n`Dukagjin”
(Ora II)
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të komentojë me synim fragmentin, me qëllim që të dallojë elemente që e bëjnë
prozën poetike të anojë nga poezia; ritmi i brendshëm, pasuria e figuracionit;
• të hetojë në tekst për të gjetur fjalë të rralla poetike me nuanca të shumta
kuptimore;
• të tregojë për mënyrën origjinale si e ka shfrytëzuar mitin Koliqi;
• të lexojë një tekst vlerësimi për Koliqin dhe të shprehë mendimin e tij/saj.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi I (skeda e prozës poetike)
Mësuesi/ja do të punojë me nxënësit me skedën e prozës poetike për të përforcuar njohuritë rreth saj.
Hapi II (analiza metrike, punë në grupe)
Nxënësit do të punojnë për të dalluar elemente të poezisë. Lexojnë kërkesën e ushtrimit 7.
Për të fituar kohë nxënësit të ndarë në grupe punojnë sipas kërkesave.
Grupi I – llojet e ndryshme të përsëritjeve.
Fragmenti
Motra të tueja, vllazen të tuej vuejnë në kët` eden
M’u duk se dy duer të njoma e të ngrita nimfe
Grupi II – aliteracion.
Fragmenti – Nënvizo përsëritjet
Shpatat e lulzueme, pyet plot mystere të blerta.
Grupi III – anaforat.
Fragmenti – Nënvizo
Krenija prap vetonte në të ...
Grupi IV – asonanca.
Fragmenti
Prroni i Dukagjinit...
Nxënësit punojnë 3-4 minuta dhe mësuesi/ja
shkruan në tabelë elementet e metrikës së
poezisë te Pema e mendimit.
Titulli: “Prrue n’Dukagjin”
Autori: Ernest Koliqi
Lloji: prozë poetike
Struktura e tekstit: rrëfimi lirik realizohet ndërmjet
rrëfyesit në vetën I - personazhi i zgjedhur
nga autori (autori);
Narçizi - rrëfyesi në vetën II - personazhi i zërit të poetit (zëri i brendshëm i autorit)
rrëfyesi në vetën III - vasha malësore
Imazhet poetike:
Poezia: vargje të lira
ritmi
Personazhet: veçori të personazhit lirik të vashës malësore
Mesazhet:
Gjuha: me imazhe (poetike)
261
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Gjuha Mendimi im Ilustrim
Ushtrimi 9 i rubrikës “Punoni me fjalorin”.
Grupi I – Gjeni fjalë të rralla poetike dhe grupojini sipas klasave.
Grupi II – Zbuloni dhe interpretoni efektin stilistik të disa prej epiteteve, krahasimeve
dhe metaforave.
Figurat e kuptimit Funksioni stilistik
Hapi IV (ilustrim)
Nxënësit duke kujtuar mitin e Narçizit (Narcizit), zbulojnë se si e shfrytëzon këtë mit Koliqi në mënyrë
kaq origjinale.
Punohet në tekst. Klasa ndahet në katër grupe. Secilit grup i caktohet një nga pikat e dhëna.
Nxënësit lexojnë fragmentin me mesazhin përkatës dhe plotësojnë në tekst. Në këtë hap nxënësit i
paraqesin të dhënat në tabelën e mëposhtme:
Mesazhet Ilustrimi në tekstin
Hapi V (diskutim)
Punohet me rubrikën “Mendimi kritik”. Nxënësit diskutojnë mbi vlerësimet që kritika (Skiroi i Ri dhe
Karl Gurakuqi) i bën kësaj proze poetike.
- Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës.
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Stuhi mendimesh, punë në grupe, tabela e koncepteve, lexim me synim, diskutim.
Tema
Poezia
bashkëkohore
- Piktura
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të identifikojë elemente moderne të rrymave letrare poetike në poezi dhe në
pikturë;
• të zgjerojë informacionin për rrymat letrare bashkëkohore në letërsi dhe pikturë;
• të lexojë një tekst informativ-sqarues për këndvështrimin ndaj artit të pikturës;
• të diskutojë duke shprehur mendimin e tij për shijet artistike;
• të vëzhgojë piktura të rrymave të ndryshme për të gjetur elemente e detaje
specifike;
• të kërkojë në internet ose bibliotekë për të gjetur albume e piktura.

Detyrë shtëpie: Duke u mbështetur në mendimin e Karl Gurakuqit, zbuloni nëpërmjet gjuhës
ndjesitë që na prekin. Ilustroni me fragment nga teksti.
Hapi III (tabela e figurave të kuptimit)
Ushtrimi 8. Mësuesi/ja shkruan në tabelë, ndërsa nxënësit plotësojnë në fletoret e tyre.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
262
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Lexim i drejtuar, pema e mendjes, lexim shprehës, punë në grupe, analizë metrike,
përmbledhje e strukturuar.
Tema
Koment
“Kitara”
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të identifikojë elemente të poezisë bashkëkohore (të llojit të romanceros);
• të komentojë poezinë, duke u ndalur te veçoritë e llojit të romaceros;
• të hetojë në tekst veçoritë e metrikës: përsëritja e tingujve dhe e të njëjtit element për
nevoja ritmike e kuptimore;
• të dallojë elementet origjinale simbolike në këtë poezi.
Hapi I (lexim i drejtuar)
Nxënësit lexojnë informacionin Poezia e shekullit XX, si dhe nënvizojnë rrymat dhe veçoritë e secilës
prej tyre.
Hapi II (pema e mendjes)
Së bashku me nxënësit, mësuesi/ja ndërton në dërrasë skemën:
dadaizmi
surrealizmi
hermetizmi
Poezia e re
Punë me projekt
Mësuesi/ja mbi bazën e objektivave së bashku me nxënësit ndërton projektin.
Tema e projektit është: Krijimi dhe promovimi i një katalogu me vepra dhe përfaqësues të rrymave
bashkëkohore në poezi dhe në pikturë.
Ndër aktivitetet e parashikuara për prezantimin e katalogut mund të jenë:
1. Hapja e një ekspozite, ku të paraqiten disa piktura të artit bashkëkohor dhe piktura të nxënësve;
2. Paraqitja e kopertinave të veprave poetike të shekullit XX;
3. Katalogu;
- Vizita në ekspozitë, shoqërohet me muzikë bashkëkohore.
4. Organizimi i një konference ku paraqiten:
a. referime për poezinë e shekullit XX;
b. recitime;
c. referime për pikturën bashkëkohore.
5. Koncert i përgatitur nga nxënësit.
simbolizmi
revolta kundër degradimit moral e politik të Evropës
triumfi i irracionales në art
çlirimi i imagjinatës nga format tradicionale të
mendimit dhe ligjërimit poetik
depërtimi në esencat e poezisë së pastër
krijimi i një realiteti të ri - mbirealitet
shmangia e mënyrës logjike të të menduarit
shmangia e strukturave të gatshme të gjuhës
hedh poshtë traditën e poezisë tradicionale
artistët nuk shqetësohen se sa kuptohet nga masat
lloji poetik që lëvrohet - lirika
263
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Nxënësit duhet ta plotësojnë Pemën e mendjes me 2-3 veçori dalluese për çdo poezi.
Gjithashtu mësuesi/ja ndërton në tabelë pemën e mendjes edhe për romanceron.
vargjet tek të lira
vargjet çift lidhen
me asonancë
Romancero
Vëllim me romanca spanjolle
Krijim poetik i thjeshtë – temë
sentimentale
Tekst i hartuar në gjuhën
romane/latine
Kombinim ritmik
Vargje tetërrokëshe
Etimologjia e fjalës:
romanca në shek. XV
U përhap nga ciganët
– vegla muzikore
Ciklet e këngëve të
trimërisë i Sidit
Në Spanjë – Lorka
Hapi III (lexim shprehës, pema e mendjes)
Lexohet poezia “Kitara” nga një nxënës, bëhet një lexim shprehës, me intonacion.
Nxënësit do të nënvizojnë vargjet në të cilat shprehet:
1. ideja e nostalgjisë, e mallit;
2. dhimbja më e thellë e heroit lirik.
Mësuesi/ja shkruan në tabelë.
“ Kitara”
poezi bashkëkohore
romancero
mesazhi i nostalgjisë
dhe mallit
hero lirik (ndryshe
nga simbolizmi)
këtu dhimbja është më e thellë
Hapi III (punë në grupe)
Punohet me rubrikën “Reflektimi për kuptimin”.
Nxënësit ndahen në disa grupe pune, në mënyrë që të punohen të gjitha ushtrimet e tekstit.
Grupi I - Ushtrimi 3. Bëhen copë kupat e agimit. Nxënësit gjejnë metaforën (katakrezë), kuptimi
figurativ flet për nëntekst.
Bëhen copë → tingujt e telave të kitarës së shpirtit.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
264
Kitara si simbol Vargjet Interpretimi
Instrument i ciganit
Instrument i poetit
Metaforë për shpirtin njerëzor
Grupi II - Ushtrimi 4.
Vajton perëndimin pa mëngjes,
Vajton shigjetën pa nishan.
Dy nxënës shpjegojnë kuptimin e vargjeve që janë ndërtuar mbi kundërshti. Poeti ka një dhimbje të
thellë që vjen nga një mungesë e pazëvendësueshme, siç mund të jetë perëndimi i një dite, kur s`ka
mëngjes (element i jashtëzakonshëm) ose të qëllosh mbi një shenjë pa pasur shigjetë.
Një nxënës i nivelit të lartë shpjegon vajin e kitarës.
Grupi III, punon ushtrimin 5 nga rubrika “Reflektoni për interpretimin”.
Mësuesi/ja plotëson në tabelë punën e çdo grupi.
Grupi IV, punon ushtrimin 6. Nxënësit mbështeten për të dhënë përgjigje në informacionin
“Pema e mendjes” për romanceron.
Romancero
temë sentimentale
elementi lirik
kitara - vegël muzikore
kombinimi ritmik
vargje tek/ çift
Grupi V, punon ushtrimin 7 nga rubrika “Reflektoni për gjuhën dhe stilin”.
Gjenden efektet emocionale të përngjasimit, si p.sh.:
Forma
Kupa e drurit të kitarës
Imazhi
Kupa e qiellit
Interpretimi
Në ushtrimin 8, nxënësit duhet të gjejnë ngjashmëritë mes gjuhës së poezisë dhe muzikës (gjuha
e poezisë fiton një lloj harmonie të pastër të ngjashme me muzikën).
Nxënësve u drejtohet pyetja:
- A mendoni se krijohet ndonjë efekt i posaçëm në poezi nga bashkimi i të nxehtit me të bardhën?
(i nxehti të krijon iluzionin e mirazhin – avulli të krijon imazhin e dukurisë së tjerrjes)
E bardha – është term që emërton ngjyrë, por e bardha të transmeton një ftohtësi, duket e pajetë.
Nga bashkimi i të nxehtit me të bardhën krijohet një efekt që të lëndon – një puhizë që shuhet.
Largimi i padukshëm drejt të pajetës (vajton kitara për këtë humbje).
Mësuesi/ja pranon çdo interpretim që mund të japin nxënësit.
265
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Vargjet Detaji Efekti emocional
O kitarë!
Zemërplagosur për vdekje.
Nga pesë shpata.
Pesë Vajton për gjëra të largëta
për rërën e nxehtë, për perëndimin pa
mëngjes
për shigjetën pa nishan
për zogun e parë që vdiq
Grupi VI, punon ushtrimin 9. Do të bëhet interpretimi i shushurimës së rrëkesë së ujit – bëhet
shpjegimi kuptimor (nxënës-mësues), shushurimë-tingull i natyrës që krijohet nga lëvizja e gjetheve të
pemëve, barit, valëve të ujit, përroit, kroit.
Rrëke – një vijë uji – e patrazuar – monotone
Ky grup punon edhe ushtrimin 10. Nxënësve mund t`ju vijë në ndihmë edhe tabela e mëposhtme.
Hapi IV (analizë metrike)
Punohet ushtrimi 11 i rubrikës “Reflektoni për metrikën”.
Nxënësit pasi lexojnë informacionin për romancierin ilustrojnë me shembuj pse tetërrokëshi është i thyer.
Ushtrimi 12. Nxënësit nënvizojnë në poezi anaforat: fillon të vajtojë, ta pushosh, është e
pamundur.
Anafora Funksioni kuptimor Stilistikor
Fillon kitara të vajtojë ...
Fillon kitara ...
Është e pamundur ta pushosh ...
Është e pamundur ta pushosh ...
përshkallëzim
zbritës
Hapi VI (përmbledhje e strukturuar)
Mësuesi/ja bën një përmbledhje të njohurive që nxënësit morën në këtë orë mësimi.
- Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës.
Detyrë shtëpie: rubrika “Shkruani”. Parafrazoni poezinë në një prozë poetike.
Origjinaliteti i Lorkës heroi lirik vargu tetërrokësh i thyer, përsëritjet
ngjyrat, muzikaliteti në funksion të idesë së nostalgjisë, mallit
simbolet
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
266
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Pema e mendjes, shpjegim, lexim krahasues.
Tema
Poezia
shqiptare
bashkëkohore.
“Korbi”/”Një
ditë e ka dhe
korbi” koment
krahasues
(Ora I)
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të identifikojë elemente të poezisë hermetike në poezinë shqiptare;
• të dallojë veçori të poezisë bashkëkohore shqiptare;
• të komentojë duke krahasuar dy poezi që i përkasin përkatësisht periudhës klasike
dhe asaj paramoderne.
Hapi I (pema e mendjes)
Rikujtohen veçoritë e poezisë së shekullit XX në Evropë.
Nxënësit duhet ta plotësojnë Pemën e mendjes, duke kujtuar 2-3 veçori dalluese nga çdo poezi të
komentuar (Bodler, Himni i bukurisë; Rilke, Karuseli; Poradeci, Vdekja e Nositit; Koliqi, Prrue n`Dukagjin;
Lorka, Kitara)
Mësuesi/ja shpjegon informacionin e ri për poezinë shqiptare pas Luftës II Botërore.
Poezia shqiptare pas
Luftës II Botërore
poezia bashkëkohore
shqiptare
ndikimi i metodave moderne
perëndimore ruhej i fshehur
gjuha e vargut synonte
autonomi poetike
gjuha e abstragimit krijues
kultivimi i shprehjes së
figurshme
përfaqësuesit: Kadare, Arapi,
Agolli, Mehmeti, Podrimja,
Shkreli, Camaj, Hamiti etj.
brezi i viteve `60
pakënaqësi ndaj poezisë
së pas luftës
zgjeruan leksikun poetik
hoqën dorë nga metrika e
rreptë dhe nga rima e rregullt
shmangën tematikën, prirjen
e heroizmit /luftë-punë
përsosën gjuhën e ironisë,
alegorisë
Hapi III (shpjegim)
Mësuesi/ja shkruan në tabelë emrin e shkrimtarit Martin Camaj.
Martin Camaj → gërshetoi artistikisht elementet tradicionale me ato të botës perëndimore.
Shpjegohen veçoritë e poetikës së Camajt, duke u ndalur te periudhat e krijimtarisë së tij:
267
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Figuracioni që përdor Camaj: epitet, metaforë, simboli; këto figura marrin frymën e konceptimeve
hermetike metafizike.
Hapi IV (lexim krahasues: “Korbi” dhe “Një ditë e ka dhe korbi”)
Leximi bëhet me synim që të krahasohen subjektet e dy poezive. Punohen ushtrimet e rubrikës “Reflektoni
për kuptimin”.
Subjekti i parë: Korbi simbolizon kundërshtinë radikale. Ai shpend është i dënuar të mos zbresë dot
kurrë në tokë edhe kur e provon, ndëshkohet me përflakje, kthehet në shkrumb dhe më të zi se ç’ishte
në gjallje.
Subjekti i dytë: Korbi përjeton afrimin me pëllumbat. Pra, prirjen për të provuar birësimin nën ndikimin
e modeleve sublime.
Në ushtrimin 2, nxënësit gjejnë vargjet dhe i lexojnë ato.

Detyrë shtëpie: Ushtrimi 3, në faqen 310.
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore, shkumësa.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Vështrim krahasues, marrëdhëniet pyetje-përgjigje, rrjeti i diskutimit, punë në grupe,
diagrami i Venit, lexim i detajuar, shkrim i pavarur.
Tema
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të identifikojë unin lirik me të keqen dhe me të mirën;
• të gjejë elemente që mbështeten në mjedisin tradicional shqiptar, si dhe elemente
të ndikuara nga simbolizmi dhe hermetizmi;
• të parafrazojë poezinë e parë në normën letrare dhe të dytën në gegërisht.
“Korbi”/ “Një
ditë e ka
dhe korbi”
(Ora II)
Poetika e Canajt
periudhat
figuracioni figurat
epitete
metaforë
simbole
koncepte
hermetike
metafizike
ndihet mbështetja
e fuqishme në
mjetet, konceptet
tradicionale
dhe në folklorin
shqiptar
kosovare-klasike italiane-paramoderne gjermane-moderne
elementi shprehës
origjinal gërshetohet
me elementin e
poezisë hermetike
italiane
i largohet elementit
tradicional (e
ruan si tharm)
u përkushtohet
temave
ekzistenciale,
universale
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi I (vështrim krahasues)
Mësuesi/ja e nis këtë orë mësimi me teknikën “Vështrim krahasues” për të kontrolluar dhe vlerësuar
njohuritë e marra.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
268
- A mendoni se te njeriu gjendet e mira dhe e keqja njëkohësisht?
Po Pyetja Jo
“ Korbi”
mesazhi
subjekti
në qendër korbi
“ Një ditë e ka
dhe korbi”
Pasi analizojnë disa elemente të poezisë, nxënësit evidentojnë të përbashkëtat dhe të veçantat në
të dyja poezitë (në subjekt dhe në mesazhet që ato përcjellin).
Hapi II (marrëdhëniet pyetje-përgjigje, rrjeti i diskutimit)
Mësuesi/ja u drejton nxënësve pyetjet e ushtrimit 4. Përgjigjet e nxënësve duhet të jenë të
përmbledhura. Ushtrimi 5, punohet me teknikën Rrjeti i diskutimit.
Nxënësit argumentojnë përgjigjet e tyre dhe arrijnë në një përfundim të përbashkët.
Hapi III (punë në grupe, diagrami i Venit)
Punohet me rubrikën “Reflektoni për gjuhën dhe stilin”.
Grupi I, punon ushtrimin 6. Gjejini elementet stilistikore të rrëfimit gojor. (“Korbi” i përket
periudhës së parë të krijimtarisë). Camaj mbështetet në mjetet dhe konceptet e mjedisit tradicional dhe
folklorit shqiptar.
Grupi II, punon ushtrimin 7. Poezia e dytë është një rrëfim lirik, vërehet harmonizimi i ngjyrave:
i zi, gri, e bardhë dhe tingujve: zë, gazullim, ritmi i flatrave.
Në funksion të idesë: poezia është simbolike dhe ka mesazh që i adresohet raporteve njerëzore, duke
tentuar të përçojë e të mbjellë farën e humanizmit, të mirëkuptimit e të paqes në botë.
Përfaqësues nga të dyja grupet lexojnë ushtrimet dhe të tjerët plotësojnë në libër, ndërhyjnë ose
saktësojnë nëse është e nevojshme për të kristalizuar idenë.
Grupi III, punon ushtrimin 8. Dy nxënës punojnë në tabelë. Gjenden fjalët kyç që shprehin
tension shpirtëror (nëpër qiell, shkonte e vinte rrotull, as po gjen kund, përmbi shkëmbinj).
A mu ul/a mos mu ulë?
Grupi IV, punon ushtrimin 9. Gjenden fjalët kyç që shprehin gjendjen e paqtë: nën hijen e
ullinjve, te dheu i butë, nën shkrepa; nuk lëshonte zë.
Grupi V, punon ushtrimin 10. Për këtë ushtrim nxënësit punojnë në fletoren e tyre gjatë kohës
që dy nxënës punojnë në tabelë. Përgjigjet e nxënësve shërbejnë për të plotësuar diagramin e Venit.
269
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”

Detyrë shtëpie: rubrika “Shkruani”. Nxënësit ndahen në dy grupe.
Grupi I – punon pikën 1.
Grupi II – punon pikën 2.
- Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës.
- bën pjesë në vëllimin poetik “Legjenda”
- i përket periudhës së parë të krijimtarisë
- ka elemente të traditës
- ka elemente të rrëfimit gojor
- ka elemente folklorike
- vëllimi poetik “Lirikë mes dy moteve”
- ka formë të re poetike
- është rrëfim lirik
- ndikim nga poezia simbolike
- i jepet rëndësi nëntekstit, e jo subjektit
- në fillim të poezisë poeti ndjek lëvizjet e
korbit ...
“ Korbi” “ Një ditë e ka dhe korbi”
Të përbashkëtat
- figura e korbit në qendër
- kanë të njëjtin motiv
- kemi identifikim të unit lirik
me të mirën dhe me të keqen ...
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Përsëritje, pema e mendjes, lexim i drejtuar, ditari dypjesësh, diskutim i lirë.
Tema
“Pelegrini” -
koment
(Ora I)
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të identifikojë poezinë vetjake si lloj lirik;
• të komentojë duke u ndalur te tema e udhëtimit në kuptimin fillestar dhe në kuptimin
metaforik;
• të komentojë duke u ndalur te dilema e poetit në kohë të ndryshme;
• të interpretojë mendimin që lidhet me karakterin dhe ndryshimin e qëndrimit.
Hapi I (përsëritje, pema e mendjes)
Mësuesi/ja do të bëjë një përmbledhje të njohurive për “Poezinë bashkëkohore”, duke shtuar edhe
informacionin e ri.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
270
Hapi II (lexim i drejtuar, hap pas hapi)
Mësuesi/ja lexon poezinë “Pelegrini”. Kërkohet mendimi i nxënësve se ç’kuptojnë me fjalën pelegrin. Lexojnë
informacionin te rubrika “Reflektim për kuptimin”. Punohet hap pas hapi me të gjitha ushtrimet e tekstit.
Ushtrimi 1. Nxënësit e punojnë këtë ushtrim, duke ilustruar me vargjet.
Udhëtimi → metaforë në lidhje me kohën:
Në të shkuarën: Udhëtar në vendin e shpresës së thyer. (Nuk i ka më pranë ata që i kishte si misionarë.)
Në të tashmen: Jam ndarë padashur nga karvani im. (Ka humbur bashkudhëtarët.)
Në të ardhmen: Dhe bart në kurriz një premtim. Të dhënë në hirin e gjyshërve të mundur.
Ushtrimi 2. Për t`iu përgjigjur këtij ushtrimi, nxënësit shfrytëzojnë materialin e pemës së mendjes.
- Shfaq hapur zhgënjimet që lidhen me vendin e tij.
- Koha e vërtetë historike, në vitet `90, ku përpiqet të shikojë vlerat e artit të tij. Ai ia qan hallin edhe rrugës
së tij të jetës.
Ushtrimi 3. Nxënësit duhet të gjejnë nëse gjyshërit janë të mundur nga koha e ndryshimeve apo nga
brezat e rinj.
Ushtrimi 4. Dritëro Agolli është një poet që nuk mban distancë me lexuesin e thjeshtë. Është i
besueshëm, Pelegrini i kohërave përjeton një çast të dhimbshëm.
Ai ka humbur karvanin.
Hapi III (ditari dypjesësh, diskutim i lirë)
Punohet me rubrikën “Reflektoni për interpretimin”
Ushtrimi 5. Punohet me tabelën e mëposhtme. Nxënësit interpretojnë vargjet përkatëse.
Poezia bashkëkohore
shqiptare
Shekulli XX
Simbolika e
Martin Camajt
ndikimi nga metodat
perëndimore
gjuha e vargut synonte
autonomi poetike
gjuha e abstragimit
krijues
kultivimin e ekspresionit
të figurshëm
“Brezi i viteve `60”
- mohim estetik,
- frymë e re
- metrikë e re
- leksik i zgjedhur poetik
- përsosmëri e gjuhës ...
Dritëro Agolli –
ndryshoi tematikën
poet idealist
kërkon madhështinë poetike jo vetëm
te heroizmi i punës dhe luftës, por
edhe përjetimet e heroit të jetës së
përditshme
kulti i vendlindjes, i tokës, i bukës, i
parmendës, i familjes, i prindit, i babait
shfaq hapur zhgënjimet që lidhen
me vendin e tij
nuk mban distancë me lexuesin e thjeshtë
ndjenjat njerëzore i merr si ndjenja
universale, i shkrin me filozofinë e jetës.
poezia e tij ka ndikim prej poezisë së Naim
Frashërit, Lasgush Poradecit, Berns-it.
271
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Vargjet Interpretimi
Poeti ndryshon me ngadalë, me vetëdije dhe me shumë
dhimbje bindjen e tij.
Ai ka karakter...
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore, shkumësa.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Skeda e poezisë, punë në grupe, tabela e figurave të kuptimit, vështrim krahasues.
Tema
“Pelegrini”
(Ora II)
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të hetojë në tekst për të gjetur fjalët kyç që përcjellin gjendjen fizike, shpirtërore të
poetit;
• të interpretojë përdorimin e sinonimit, antonimit dhe inversionit në poezi;
• të krahasojë vetminë e poetit romantik në vetminë e poetit realist me një shkrim
eseistik;
• të bëjë lidhjen ndërmjet poezisë dhe muzikës;
• të kërkojë në internet tekste poetike.
Hapi I (skeda e poezisë)
Në këtë orë mësimi rikujtohen njohuritë e marra për autorin (veçori të poezisë) dhe tematikën, metodat e
poezisë “Pelegrini”. Ndërtohet në tabelë skeda e poezisë ose u shpërndahet nxënësve në skeda.
Ushtrimi 6. Diskutim i lirë.
- Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës.

Detyrë shtëpie. ushtrimi 6 c/d.
Titulli: “Pelegrini”
Autori: Dritëro Agolli
Gjinia: Poezi
Drejtimi letrar: poezia bashkëkohore, koha historike.
Tema: tema e vetmisë, e udhëtimit si poet dhe si njeri.
Rrëfimi: i sinqertë, i gjendjes emocionale.
Mesazhi:
Hapi II (punë në grupe, tabela e figurave të kuptimit)
Nxënësit punojnë me rubrikën “Reflektoni për gjuhën dhe stilin”.
Ushtrimi 7.
Tema
Vetmi intelektuale
Vetmi poetike
Vetmi personale
Shkaqet
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
272
Vargu Figura e kuptimit Funksioni emocional
Udhëtar në vendin e shpresës së
thyer
Epitet - metaforë
Ushtrimi 12. Punohet në tabelë nga një nxënës.
Vargu Figura e kuptimit Funksioni emocional
Rërë – shpat antonim
U dogj u bë zhur sinonim
Lexohen shpjegimet dhe gjenden nuancat kuptimore të përbashkëta dhe të veçanta.
Nxënësit mund t`i ndihmojë diagrami i Venit.
Udhëtar Shtegtar
Hapi IV (vështrim krahasues)
- Si e trajton motivin e vetmisë poeti romantik? Po poeti realist?
Vetmia
Poeti romantik
Poeti realist
Hapi V (dëgjimi i këngës)
Lexohet nga një nxënës poezia “Kur të jesh mërzitur shumë” dhe në sfond dëgjohet kënga.
Nxënësit shprehin emocionet që përjetojnë dhe bëjnë lidhjen mes poezisë dhe muzikës.

Detyrë shtëpie: rubrika “Shkruani”.
Mësuesi/ja i ndan nxënësit në grupe pune, ku secili grup do të zbulojë fjalët kyç, që lidhen me:
Grupi I – punon ushtrimin 8 - me nocionin e udhëtimit (udhëtar, mes shtigjeve, në udhë çapitur
mes vapës, mes shiut).
Grupi II – punon ushtrimin 9 - me gjendjen fizike e shpirtërore të udhëtarit (krejt i humbur fillikat,
buza ime u dogj, u bë zhur, sytë më shpojnë).
Grupi III – punon ushtrimin 10 – me mesazhin e poezisë (jam pelegrin, më duhet të arrij karvanin,
bart në kurriz një premtim).
Nxënësit plotësojnë në tekst me fjalët kyç.
Ushtrimi 11. Punohet në tabelë nga një nxënës.
Gjatë kohës që nxënësit punojnë në tabelë mësuesi/ja dhe nxënësit analizojnë metrikën.
Ushtrimi 14 – nxënësit e nivelit bazë. Rima - ABAB
Ushtrimi 15 – nxënësit e nivelit mesatar – përsëritja, në funksion të idesë, mesazhit.
Ushtrimi 16 – nxënësit e nivelit mesatar - për ujë ndal në udhë, inversion.
Nxënësit dëgjojnë dhe japin mendime për efektet emocionale të figurave të kuptimit.
Mësuesi/ja plotëson: stili
figuracioni
rima
Hapi III (diagrami i Venit)
Punohet rubrika “Përdorni fjalorin”. Mësuesi/ja ka përgatitur fletë ku shpjegohet kuptimi i fjalëve:
udhëtar dhe shtegtar.
273
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Tema
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të identifikojë tekstin dramatik dhe veçoritë e tij;
• të bëjë skemën e klasifikimit të tekstit dramatik;
• të dallojë veçoritë e analizës së tekstit dramatik;
• të dallojë tekstin dramatik nga teksti teatror.
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Teksti dramatik
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, shirita letre me dialog, mjete shkollore, shkumësa.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Skeda e dialogut, pema e mendjes, vështrim krahasues, punë në grupe, lexim i pavarur.
Hapi I (skeda e dialogut)
Nxënësit kanë marrë informacion për tekstin dramatik në klasën IX.
Mësuesi/ja paraqet në tabelë një shirit letre, ku është shkruar një dialog i shkëputur nga tragjedia
“Hamleti”.
Mësuesi/ja u drejton nxënësve pyetjen:
- Materiali që po lexoni i përket një teksti rrëfyes apo një teksti dramatik? Nxënësit në përgjigjen e
tyre mund të flasin dhe për llojin e tekstit dramatik (për tragjedinë).
Hapi II (pema e mendjes)
Mësuesi/ja shkruan në tabelë termin teksti dramatik dhe së bashku me nxënësit plotëson skemën.
Mbretëresha: Eja këtu, Hamlet i dashur, ulu pranë meje.
Hamleti: Jo, e dashura nënë, këtu gjendet magneti që më tërheq shumë (shkon drejt Ofelisë).
dialog monolog didaskalitë (informojnë)

nuk ka përshkrim nuk ka rrëfim të ngjarjes

aktet skena emri i personazhit fjalët
Teksti dramatik
Struktura
Hapi III (vështrim krahasues)
Mësuesi/ja bashkë me nxënësit lexojnë dy tekstet, punojnë me teknikën “Vështrim krahasues”.
Teksti rrëfimtar Teksti dramatik
- rrëfyesi në vetën III
- ka përshkrime
- dialog
- pjesë
- personazhe
- tensioni dramatik jepet
nëpërmjet fjalëve të rrëfyesit
- emrat e personazheve
- dialogët e tyre
- didaskalitë që zëvendësojnë
përshkrimin
- tensioni dramatik jepet nëpërmjet
dialogut
dialogu ka ngarkesë shprehëse
mbart tensionin dramatik
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
274
Punë në grupe
Mësuesi/ja i ndan nxënësit në tri grupe pune. Secili grup do të nxjerrë në pah veçoritë e një prej
llojeve të tekstit dramatik.
Grupi I – tragjedia,
Grupi II – komedia,
Grupi III – drama.
Nxënësit mund të punojnë me teknikën Pema e mendjes.
Fillesa e tekstit dramatik,
në antikitet
Llojet e tekstit dramatik
jeta dhe veprimet e
njerëzve të zakonshëm
konfliktet njerëzore pa
pjesëmarrjen e hyjnive;
konflikti i individit me të
tjerët, me rrethin shoqëror
Drama
imitim i veprimeve të ulëta
tema afër tematikës së
prozës
heroi lufton për
individualitetin e vet, jo për
interesa të shoqërisë
nuk ka hero tragjik
gjuha e komedisë e
ngjashme me gjuhën e
përditshme
karakteristikë - komizmi
dhe satira
mospërputhje midis
fjalës dhe veprimit të
personazhit
heronj me veti të larta, mbretër,
hyjni, të pafajshëm, lidhen me
faje të së kaluarës, dënimi i
tyre është i pashmangshëm
imitim i veprimeve të
njerëzve të veçantë
tema të rëndësishme për
individët dhe shoqërinë
Tragjedia
karakteristikë - tragjizmi
fundi i pashmangshëm i
heroit tragjik
heroi nuk bëhet qesharak
kur përpjekjet e tij dështojnë,
humbja dhe fitorja shihen si
dukuri të zakonshme të jetës
njerëzore
personazhet: njerëz të
zakonshëm, me vese,
veprimet e tyre i bëjnë
qesharakë
Katarsis – procesi i
pastrimit shpirtëror
Komedia
Nxënësit sipas grupeve i nënvizojnë në tekst këto veçori dhe përfaqësuesi i çdo grupi lexon
të dhënat, të cilat mësuesi/ja i shkruan në tabelë duke plotësuar skemën e llojeve të tekstit
dramatik.
Lexohet edhe informacioni për: farsën, melodramën, radiodramën dhe dramën televizive.
Hapi IV (punë në grupe)
Punohet me skedën Analiza e tekstit dramatik.
Për të realizuar objektivin b, mësuesi/ja u shpërndan nxënësve material të fotokopjuar nga tragjedia
Hamleti (Gjuha shqipe 9, faqe 149) ose punon në tekstin e nxënësit, faqen 336, fragmentin nga
tragjedia “Romeo dhe Zhulieta”, “Dashuria dhe familja”. Nxënësve do t’u jepen detyra, në mënyrë
që të njihen të gjithë brenda orës së mësimit me skedën e analizës së tekstit dramatik.
gjuha e ngritur me fjalë
të zgjedhura
mesazhi - goditja e veseve
nëpërmjet të qeshurës
275
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”

Grupi I – Elementet e jashtme.
Grupi II – Elementet e brendshme.
Nxënësit zgjedhin detaje për të dhënë përgjigje të sakta.
Mësuesi/ja cakton nxënës të nivelit të lartë për të punuar me sintaksën, leksikun, figurat retorike.
Grupi III – Mesazhi (faqe 336) në fjalët e dy personazheve.
Nxënësit do të shfrytëzojnë informacionin në faqen 332.
Mësuesi/ja e ndjek punën e tyre hap pas hapi.
Në përfundim të punës përfaqësues të secilit grup prezantojnë punën e tyre. Nxënësit e tjerë
plotësojnë në fletore ose në tekst përgjigjet, duke ndjekur hap pas hapi analizën e tekstit dramatik.
Hapi V (lexim i pavarur)
Nxënësit do të punojnë për të dalluar tekstin dramatik nga teksti teatror.
Nënvizoni me një vijë të dhënat e tekstit dramatik, me dy vija të dhënat e tekstit teatror.
Një nxënës lexon të dhënat e tekstit dramatik.
Një nxënës tjetër lexon të dhënat e tekstit teatror.
Detyrë shtëpie: ushtrimi 2 i rubrikës “Provoni njohuritë tuaja”, në faqen 319.
Autori:
Titulli:
Botimi:
Struktura e tekstit:
a) Didaskalitë dhe batutat.
b) Skenat dhe aktet.
Teksti e konteksti:
Personazhet:
Gjuha dhe stili:
Shënim: rubrika e faqes 320, “Teatri i shkollës” mund të shfrytëzohet nga mësuesit për veprimtaritë ekstrakurrikulare.
Tema
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të identifikojë veçoritë e tragjedisë antike;
• të zgjerojë informacionin për teatrin grek duke e krahasuar me atë shqiptar;
• të analizojë lidhjet mes arkitekturës dhe teatrit;
• të punojë me fjalorin sinonimik për të gjetur kuptimin e fjalëve: arkitekturë,
urbanistikë, skulpturë, teatër.
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, fjalori sinonimik, mjete shkollore, shkumësa me ngjyra.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Stuhi mendimesh, pema e mendjes, përmbledhje e strukturuar, lexim zinxhir,
punë me tekstin, diskutim, vështrim krahasues, vëzhgo dhe zbulo.
Teatri antik
(tragjedia)
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
276
në skenë dolën aktorët që
mishëronin heronj mitologjikë,
hyjni, gjysmëhyjni, mbretër,
princa, heronj
aktorët recitonin dialogë të një
subjekti të dhënë
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi I (stuhi mendimesh)
Mësuesi/ja u drejton nxënësve pyetjen: - Kur janë shfaqur fillesat e tekstit dramatik?
Hapi II (pema e mendjes)
Nxënësit ndahen në dy grupe dhe me teknikën Pema e mendjes dhe zbërthejnë:
Grupi I - kontekstin historik dhe letrar të teatrit antik.
Grupi II - veçoritë e poetëve dramatikë.
Përfaqësuesit e teatrit antik
Tragjedianët
Sofokliu
ideale të larta të heroizmit,
drejtësisë, lirisë
përsosi
organizimin e
brendshëm të pjesës
heronj kontradiktorë,
me ulje-ngritje;
shikuesi identifikohet
me ta
afroi teatrin me jetën
heronj me karakter
të fortë
Eskili
heronj dinjitozë e të
papërulur
“Babai i tragjedisë”
“Prometeu i mbërthyer”,
triologjia “Orestia”
(Agamemnoni, Koeforët,
Eumenidet), “Të shtatë
kundër Tebës” etj.
“Medea”, “Alkestra”,
“Elektra”, “Hekuba”,
“Ifigjinia në Aulidë”,
“Andromaka” etj.
“Edipi mbret”, “Edipi
në kolonë”, “Elektra”,
“Ajaksi”, “Antigona”,
“Filokteti”,
“Trakinianët”.
Komedianët
Euripidi
integroi
komedinë
me jetën
qytetare
satirizoi
politikanët,
shkrimtarët
dhe artistët
“Bretkosat”,
“Zogjtë”,
“Paqja”,
“Kalorësit”,
“Gratë në
parlament”
etj.
Aristofani
i shtoi tragjedisë edhe
një aktor të dytë
i shtoi tragjedisë
aktorin e tretë
zgjidhja vinte nga
lart
Deus eks-makina
(Deus ex machina)
Teksti dramatik
Konteksti historik
Konteksti letrar
antikiteti grek
shekulli V p.e.s. (shekulli i artë)
lojërat festive për nder të Dionizit
mes replikave të aktorëve futej
kori dhe korifeu
ditirambet marrin formën e një
dialogu të improvizuar
origjina e teatrit te kulti i hyut Dioniz
lulëzimi i teatrit
Aristoteli te vepra “Poetika” bëri
ndarjen e tri gjinive, kodifikoi
rregullat për llojet dramatike
subjekti organizohej në akte, veprimi
zhvillohej në një ose disa linja
277
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Hapi III (përmbledhje e strukturuar)
Punohet informacioni “Veçori të tragjedisë antike” dhe “Konkurset dramatike”. Mësuesi/ja u
shpjegon nxënësve informacionin e ri dhe e paraqet atë në mënyrë të strukturuar.
Fatalizëm: Pikëpamje idealiste, mistike e fetare, sipas së cilës gjithçka që ndodh në natyrë,
në shoqëri e në jetën e njeriut është e paracaktuar nga një fuqi e panjohur a e mbinatyrshme,
që nuk mund të shmanget e nuk mund të mposhtet nga njeriu; besimi i verbër te fati.
Etimologjia e
fjalës fatalitet
- heroi tragjik afirmohet në luftë me fatalitetin, por nuk e shmang dot;
- perënditë, personazhe me të drejta të plota;
- heronj të jashtëzakonshëm, hyjni, gjysmëhyjni, princër, mbretër, heronj.
Personazhet
- subjekti merret i gatshëm nga cikli mitologjik;
- nuk ka rëndësi zgjidhja (dihet nga shikuesi), por teknika si organizohet materiali
dramatik.
Subjekti
Hapi IV (lexim zinxhir)
Mësuesi/ja ngre tre nxënës me dëshirë që të lexojnë zinxhir tri informacionet e rubrikës “Info
plus”.
Hapi V (punë me tekstin, diskutim)
Punohet me rubrikën “Punoni me fjalorin”.
Mësuesi/ja ka përgatitur fjalë të fjalorit sinonimik, të cilat shpjegojnë kuptimin e fjalëve:
arkitekturë, urbanistikë, skulpturë, teatër.
Diskutim: - Ç’lidhje ka urbanistika me teatrin?
Hapi VI (vështrim krahasues)
Pasi kanë lexuar zinxhir materialet e rubrikës “Info plus”, nxënësit bëjnë krahasimin mes
teatrit të Epidaurit dhe teatrit të Butrintit.
Teatri i Epidaurit Teatri i Butrintit
Shekulli i ndërtimit: shek. III p.e.s. shek. III p.e.s.
Funksioni: shoqëror shoqëror
Arkitektura: u realizua sipas modelit demokratik
të organizmit të jetës, komunikim i
drejtpërdrejtë me publikun
pjesa rrethore - stili grek
skena - stili romak
Hapi VII (vëzhgo dhe zbulo)
Kjo është një praktikë zbavitëse dhe reflektim për njohuritë që nxënësit morën për arkitekturën e teatrit.
Tema Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të komentojë duke u ndalur te mbështetja në mit, mesazhi aktual;
• të përshkruajë figurën e Prometeut si simbol;
• të zbulojë qëndrimin e korit duke shprehur vlerësimin për to (oqeanideve);
• të zbulojë veçoritë e tragjedisë – veprimi dramatik duke ilustruar me fragmentin;
• të shkruajë një ese për figurën e Prometeut.
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore, shkumësa.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Stuhi mendimesh, punë në grupe, punë me tekstin, ditari dypjesësh.
“Prometeu i
mbërthyer”
koment
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
278
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi I (stuhi mendimesh)
Mësuesi/ja u drejton nxënësve pyetjet:
- Çfarë informacioni dini për Eskilin? - Po për Prometeun çfarë kujtoni?
Eskili është quajtur babai i tragjedisë. Prometeu u mori zjarrin perëndive dhe ia dha njerëzimit.
Proteteu ishte titan – i pavdekshëm.
Nxënësit japin përgjigjet që dinë rreth Eskilit dhe tragjedisë.
Hapi II (punë në grupe)
Mësuesi/ja do të lexojë fragmentin “Prometeu i mbërthyer” me synim që nxënësit të zbulojnë:
Grupi I – Prometeu ndihmon njerëzit me qëllim.
Grupi II – Ndëshkuesi i Prometeut. Çfarë përfaqësojnë Hermesi dhe Zeusi?
Grupi III – Zbuloni qëndrimet që mban Hermesi dhe Zeusi.
Punohet me ushtrimet 4, 5 dhe 6, pra me rubrikën “Reflektoni për kuptimin”.
Hapi III (punë me tekstin, ditari dypjesësh)
Punohet me rubrikën “Reflektoni për interpretimin”. Mësuesi/ja rikujton me nxënësit disa veçori
të tragjedisë.
- Për tragjedianët nuk ka rëndësi zgjidhja e konfliktit, por teknika, intriga, momenti kulmor,
personazhi, mesazhi universal.
• Ushtrimi 7 zhvillohet në formë diskutimi me 2-3 nxënës.
• Ushtrimet 8-9 punohen me tabelën e personazhit.
Personazhi Flet Mendon Përshkrimi i tij
Prometeu

• Ushtrimi 9, punohet me teknikën Ditari dypjesësh.
Fragmenti Komenti i nxënësve
Nxënësit punojnë të pavarur ose në çift. Dëgjohen mendimet, përshkrimet dhe komentet, të
cilat mësuesi/ja i shkruan në tabelë.
Hapi IV (plotëso tabelat)
Punohet me rubrikën “Reflektoni për strukturën”. Nxënësit duhet të komentojnë duke u ndalur
te roli i korit, i oqeanikeve.
Mësuesi/ja përgatit tabelën.
Vargjet Ideja Vlerësimi im
Kori – urtësia
njerëzore
279
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”

• Ushtrimi 12. Veprim dramatik, punohet me tabelën.
Veçori të tragjedisë Vargjet
Intriga
Pika kulmore
Personazhi hyjni
Heroi
• Ushtrimi 13. Mësuesi/ja aktivizon nxënës të nivelit të lartë: Gjeni figurat e metonimisë,
anaforës, shpjegoni funksionin e tyre stilistik.
Një nxënës punon në tabelë me çiftet antonimike.
- Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve pjesëmarrës.
Detyrë shtëpie: Jepet ushtrimi i rubrikës “Shkruani”.
Tema
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të identifikojë tragjedinë si lloj të tekstit dramatik në kohën e Rilindjes;
• të komentojë motivin e “agimit” në poezitë e dashurisë;
• të analizojë tragjedinë e dashurisë së pafat duke u ndalur te: pikëpamja, subjekti
i mëparshëm, efektet, kontraktimet, dialogët dhe monologët plot dramatizëm.
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore, shkumësa.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Pema e mendjes, skeda e tragjedisë, punë në grupe.
Tragjedia
në kohën e
humanizmit.
Teatri
elizabetian.
Analizë
“Romeo dhe
Zhulieta”
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi I (pema e mendjes)
Mësuesi/ja do t’i njohë nxënësit me temën e mësimit dhe për të arritur tek informacioni i plotë
për zhvillimin e tragjedisë nga zanafilla deri në Rilindje. Mësuesi/ja, në bashkëpunim me
nxënësit ndërton pemën e mendjes.
Tradhtar –
Dhelpër –
Pasuro –
Hajdut –
Çifte antonimike
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
280
Tragjedia
Tragjedia antike Tragjedia në Rilindje
zanafilla në antikitet
kulti i hyut Dioniz
shekulli V p.e.s.
(shekulli i artë)
Korifeu - zëri i urtësisë
teatri elizabetian
epoka elizabetiane
(shek.XVI) - epoka e
artë e teatrit anglez
temat e trajtuara fituan
karakter universal
subjektet nga
mitologjia
zgjidhja e konfliktit
dihej nga publiku
përfaqësuesit: Eskili,
babai i tragjedisë,
Sofoktiu, Euripidi etj.
përfaqësuesit: Shekspiri,
Marlou, Xhonsoni etj.
heronjtë paraqiteshin
para konflikteve dhe
dilemave të skajshme
veprimi dramatik nuk
krijoi pika të vdekura
subjektet nga bota
njerëzore
Hapi II (pema e mendjes)
Mësuesi/ja ndalet te veçoritë e artit të Shekspirit dhe plotëson skemën e mëposhtme.
progres i dukshëm
në tërë përbërësit
subjekte të larmishme
shtrirje gjeografike
e ndryshme
tema universale
problematika që trajton
heronjtë zbulohen
përmes sprovave
zgjidhja e konfliktit
shtysat e veprimit gjenden
në natyrën njerëzore,
si: urrejtja, hakmarrja,
krenaria, smira
origjinale
laike
me forcë
shpirtërore
ose
rrugëdalje
nuk ka
Arti i Shekspirit
Gjithashtu ndërtohet pema e mendjes edhe për gjuhën dhe figuracionin që përdor Shekspiri në krijimtarinë e tij.
gjuhë e pasur (20.000
unitete gjuhësore)
arti i thurjes së dialogut
dhe monologut
secili personazh flet me
gjuhën që i përshtatet nivelit,
shoqëror dhe karakterit të tij
shmang artificialitetin
figurat letrare si mjet për poetizimin e universit
figurat e prozodisë
sistemi retorik
sistemi i vargëzimit -
vargje të bardha
fjalët pasurohen me: kuptime shtesë, të
fshehura, ironike, të dyfishta; neologjizma;
sharje vulgare; lojërat e fjalëve
Gjuha dhe figuracioni te Shekspirit
*Prozodi - Tërësia e elementeve gjuhësore e ritmike (gjatësia dhe shkurtësia e zanoreve, theksi, rima, ritmi, ngritja e ulja e tonit
etj.), sipas të cilave ndërtohet një sistem i caktuar vjershërimi; metrikë.
281
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”

Hapi III (lexim në grupe, Di/ Dua të di/ Mësova)
Nxënësit lexojnë të ndarë në pesë grupe informacionin për analizën e veprës “Romeo dhe
Zhulieta”. Pas leximit, një nxënës tregon subjektin e tragjedisë. Mirë është që tragjedia të jetë
lexuar papaprakisht. Nxënësit plotësojnë skedën e tragjedisë.
Për këtë çdo grup nxjerr përfaqësuesin e vet, i cili plotëson një nga të dhënat e skedës.
Detyrë shtëpie: Shkruani në fletë A4 veçoritë e tragjedisë. Gjeni në internet foto të artistëve që kanë
interpretuar rolet kryesore në film ose në teatër. Materialet e sjella do të ekspozohen orën e ardhshme.
Titulli i tragjedisë: “Romeo dhe Zhulieta”
Lloji i tragjedisë: tragjedi pasioni
Pikënisja:
Struktura:
Zhvillimi i ngjarjeve:
Tragjedia e pasionit:
Efektet e kontrasteve:
Roli i dialogut:
Roli i monologut:
Tema
Objektiva: Në fund të orës së mësimit nxënësi duhet të jetë i aftë:
• të komentojë fragmentin duke u ndalur te motivi dhe shenjat parandaluese, mesazhi
i fjalëve të personazheve;
• të interpretojë qëndrimin lidhur me paradoksin, gjendjen shpirtërore të të rinjve;
• të komentojë duke u ndalur te figurat e krahasimit, metaforës, kontrastit;
• të analizojë nëntekstin e thellë filozofik.
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, kartonë, mjete shkollore, shkumësa.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Lexim me role, hap pas hapi, tabela e figurave të kuptimit, punë në grupe.
“Romeo dhe
Zhulieta”.
Koment -
Dashuria dhe
familja
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi I (lexim në role dhe me synim)
(Ndahen rolet - Romeoja, Zhulieta, Vaja, zonja Kapulet dhe Kapuleti.)
- Nxënësit kanë përgatitur mjedisin e klasës për interpretimin e fragmentit.
Mësuesi/ja zgjedh katër nxënës për të lexuar në role fragmentin. Leximi është me synim.
Ai i parapërgatit nxënësit për të punuar ushtrimet e rubrikës Reflektoni për kuptimin, duke
realizuar objektivin e parë. Diskutohen përgjigjet e dhëna më saktë, më emocionale, të cilat
mund të shkruhen në tabelë sipas ushtrimeve.
Hapi II (hap pas hapi)
Punohet me rubrikën Reflektoni për kuptimin.
Nxënësit punojnë hap pas hapi ushtrimet e tekstit.
• Ushtrimi 1, motivi i “agimit” → motivi i ndarjes.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
282
• Ushtrimi 2, motivi i ndarjes → gjendja emocionale e dy të rinjve ndërtohet mbi efekte që
kundërshtojnë njëra-tjetra, me efekte kontrastesh.
Mësuesi/ja u drejton pyetje nxënësve:
- Duke u nisur nga analiza e tragjedisë së pasionit si përshkruhet Romeoja: i arsyeshëm,
pasionant apo meditues?
• Ushtrimi 3. - Vargjet që thotë Romeoja: “Më duhet të iki e të rroj”
Ose të rri këtu e të vdes.”
Nxënësit shënojnë parandjenjën për tragjedinë që i pret të rinjtë.
• Ushtrimi 4. (ditari dypjesësh) Për këtë ushtrim mësuesi/ja zgjedh nxënës të nivelit bazë.
Vargu Interpretimi i ankthit
U gdhi, u gdhi, por, ik sa më shpejt! Përsëritja e foljes u gdhi, në kohën e kryer të thjeshtë,
shpreh ankthin e Zhulietës për fatin e Romeos.

• Ushtrimi 5. Mësuesi/ja zgjedh një nxënës për të ritreguar skenën dhe një nxënës tjetër
për të argumentuar ku e ka burimin arbitrariteti i prindërve ndaj vajzës së tyre.
- Normat e patolerueshme nga shoqëria, nga epoka.
• Ushtrimi 6, për të argumentuar përgjigjen nxënësit lexojnë vargjet dhe argumentojnë
alternativën.
Vargjet Alternativa
Krenare s’jam
Pse?
Hapi III (punë në grupe)
Punohet rubrika Reflektoni për interpretimin. Nxënësit ndahen në tri grupe dhe punojnë me
tabelat sipas grupeve.

Grupi I – ushtrimi 7.
Vargjet (paradoks) Funksioni kuptimor – mesazhi
Një dëshpërim i paktë, tregon më
shumë dashuri ...
Grupi II – ushtrimi 8.
Fjalët Qëndrim i babait/ Përshkrimi i tij nga fjalët
Kjo vajzë e padenjë,
një burrë i denjë e bujar
Grupi III – ushtrimi 10.
Vargjet Mesazhi
Po di t’i çmoj dhe gjërat që urrej,
kur bëhen për të mirë e dashuri
283
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”

Hapi IV (tabela e figurave të kuptimit)
Punohet me rubrikën “Reflektoni për gjuhën”. Ushtrimi 11 punohet me tabelën e mëposhtme.
Vargjet Figurat e kuptimit Funksioni pamor Gjendja emocionale
Rrezet ... majë malesh
Për të fituar kohë dhe për të marrë përgjigje të plotë mësuesi/ja zgjedh nxënës të nivelit të
lartë. 2-3 nxënës bëjnë interpretimin e figurës kuptimore, imazhin që përftohet dhe shprehja e
gjendjes emocionale të dy të rinjve.
Mësuesi/ja plotëson në tabelë mendimet e nxënësve.
• Ushtrimi 13. Mësuesi/ja i udhëzon nxënësit të lexojnë edhe fjalët e Romeos:
“Siç shtohet drita, nxin mjerim ynë” për të bërë interpretimin e fjalëve të Zhulietës.
Nxënësit gjejnë figurat letrare, krahasimin, metaforën, kontrasin dhe i interpretojnë: rrezet
nakare, si dantellë e hollë, drita e qeshur, drita e ditës, e diellit është drita e bukurisë dhe e
dashurisë. Drita është fytyra e Romeos për Zhulietën dhe anasjellas.
Në kontrast me dritën është nata, errësira, mynxyra, është jeta brenda dritareve, mureve.
Detyrë shtëpie: Ushtrimi 14, në faqen 339.
Tema
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të komentojë me synim duke plotësuar skedën për veçoritë e tragjedisë;
• të përcaktojë marrëdhëniet midis personazheve;
• të analizojë gjendjen emocionale dhe psikologjike të personazheve.
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore, shkumësa.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Diskutim, lexim me role, skeda e tragjedisë, përshkrim, punë në grupe, lexim në role.
Tragjedia
“Romeo dhe
Zhulieta” Akti I
– skeda e komentit
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi I (diskutim)
Mësuesi/ja së bashku me nxënësit flasin për epokën elizabetiane – epokën e artë.
Nxënësit plotësojnë skemën për njohuritë mbi motivet që përdor Shkespiri:
- motivi i dashurisë (motivi i agimit, i albave),
- motivi i ndarjes.
Nxënësit të zgjedhur nga mësuesi/ja përshkruajnë motivet duke përdorur dhe shpjeguar detajet.
Gjithashtu diskutohet edhe për:
- personazhet në raport me njëri-tjetrin;
- veçoritë e personazheve që dalin nëpërmjet dialogut – gjendja e tyre emocionale dhe psikologjike.
Nxënësit përshkruajnë katër personazhet.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
284
Intriga – Detaji që na lajmërojnë për pikën kulmore. Detaje që paralajmërojnë për dramën e
personazheve (detaje, vargje).
- Gjuha e Shekspirit: me kontraste, metafora, epitete, krahasime etj., me funksion për të
nxitur imazhin pamor dhe me funksion emocional.
Hapi II (lexim në role)
Mësuesi/ja i njeh nxënësit me temën dhe punën që do të bëjnë hap pas hapi për të realizuar
objektivin. Mësuesi/ja zgjedh tre nxënës për të lexuar dhe u cakton rolet përkatëse.
Hapi III (skeda e fragmentit)
Punohet për plotësimin e skedës. Mësuesi/ja aktivizon nxënës të nivelit bazë dhe atij të mesëm
për t’iu përgjigjur pyetjeve. Në përgjigjen e tyre nxënësit do të lexojnë dhe vargun, detajin.

Hapi IV (lexim në role, koment)
Lexohet Akti I - Në mbarim të ballos. Nxënësit komentojnë duke u mbështetur në dy
momente të fragmentit (a, b) dhe ilustrojnë me vargje.
a. Shenja paralajmëruese e dashurisë.
N’është i martuar.
M’u bëftë varri shtrat i nusërisë.
Nga kjo urretje ...
m’u ngjallka sot e vetmja dashuri
b. Shenja paralajmëruese e tragjedisë.
... Më sjell në zemrën time një mynxyrë.
Akti II, Skena II
Hapi V (koment)
Lexohet nga mësuesi/ja ose një nxënëse e talentuar monologu i Zhulietës. U kërkohet
nxënësve të tjerë të përshkruajnë gjendjen emocionale dhe psikologjike të Zhulietës.
Zbulohen hap pas hapi veçoritë e monologut të Shekspirit.
- Në fund të orës së mësimit mësuesi/ja bën vlerësimin e nxënësve pjesëmarrës.
Te fragmenti B dallohen veçoritë e dialogut, që dalin nëpërmjet fjalëve të personazheve.
Detyrë shtëpie Guha e Shekspirit.

Vendi: në shtëpinë e Kapuletit
Personazhet: Zhulieta, Vaja, znj. Kapulet, Kapuleti
Mosha e heroinës kryesore: 14 vjeç
Shenja paralajmëruese që lidhet me moshën: “Ti e di që ime bijë është në moshë, dy ngjarjet
me të cilat Vaja llogarit moshën e Zhulietës: Më datë 1 të gushtit bën 11 vjet që ra tërmeti.
Marrëdhëniet e dy personazheve: Zhulieta - Znj. Kapulet
- Ç’më do nënë?
Znj. Kapulet (Vajës) - ... na lipset fjala jote
- Ti e di që ime bijë është në moshë.
Për Zhulietën, znj. Kapulet dhe Vaja zënë një vend të madh në jetën e saj.
Marrëdhëniet e dy personazheve me heroinën kryesore: Nëna dhe dadoja
Dadoja që e njeh shumë mirë Zhulietën, e këshillon e kujdeset për të çdo minutë të jetës së saj etj.
285
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Tema
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të bëjë komentin e fragmentit duke u ndalur te veçoritë e tragjedisë;
• të parafrazojë shprehje me nuancë filozofike;
• të vëzhgojë ilustrimet dhe fotot për të gjetur, nëse përputhet përfytyrimi i tij për
personazhet me figurat e krijuara nga aktorët;
• të diskutojë për skenarin e filmit dhe të gjejë dallimet që lidhen me teknologjinë moderne;
• të shkruajë një ese.
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, videoprojektor, DVD “Romeo dhe Zhulieta”, mjete shkollore,
shkumësa.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Stuhi mendimesh, lexim në role, punë me tekstin, praktikë e drejtuar, shkrimi i esesë.
Koment nga
“Romeo dhe
Zhulieta”
Akti V
Skena III
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi I (stuhi mendimesh)
Mësuesi/ja u drejton pyetjen nxënësve.
- Cilat janë ato veçori të gjuhës së Shekspirit që e bëjnë veprën e tij të flasë me gjuhën e të
gjitha kohërave?
Mendimet e nxënësve:
- përdor fjalë e shprehje më shumë se çdo autor;
- arti i fjalës me të cilin ndërtoi dialogët dhe monologët;
- secili personazh flet me gjuhën që i përshtatet më së miri nivelit dhe karakterit të tij;
- shmang artificialitetin, mungesën e natyrshmërisë;
- fjalët pasurohen me kuptime shtesë, të fshehta, ironike, të dyfishta, neologjizma;
- përdorimi i figurave letrare si mjet i poetikës universale.
Hapi II (lexim në role)
Lexohet pjesa në role, Akti I. Skena III.
Mësuesi/ja aktivizon nxënës të tri niveleve. Para leximit në role nxënësve u kërkohet të
lexojnë kërkesat e faqes 344, ku mbështeten për komentin.
a. Roli i personazhit të Princit në tragjedi:
- Cili është niveli i tij shoqëror?
Tragjedia që nga antikiteti luhej për shtresat e larta të shoqërisë dhe personazhet ishin pjesë
e elitës.
- Cili është roli që ka kjo pjesë në edukimin, kulturën dhe vazhdimësinë e shoqërisë?
- Nëse do të bënit një krahasim me tragjedinë në antikitet me kë është i barasvlershëm roli
i princit?
b. Shkaqet që çuan në tragjedinë e dy të rinjve. Gjeni vargjet:
Kapulet, Montag! Vështro ç’kërbaç qëlloi qielli gazin!
Dhe unë që për zihjet mbylla sytë.
c. Mesazhi i Shekspirit nëpërmjet fjalëve të Princit. Gjeni vargjet:
I mjeri çift, therrori i hasmërisë.
Kështu që të gjithë u dënuam.
Mëngjesi solli paqe të trishtuar.
ç. A ishte i vetëdijshëm Shekspiri se dashuria mes Romeos dhe Zhulietës do të mbetej e
pavdekshme në të gjitha kohërat? Ku duket ajo?
Se do t’ia ngreh statujën thjesht flori
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
286
Që sa të rrojë emri i Veronës
Statujë kaq të ç’muar të mos ketë.
Nxënësit plotësojnë skedën në tekst me mesazhin dhe vlerat universale.
Hapi III (punë me tekstin)
Punohet me veçorinë e gjuhës së Shekspirit. Nxënësit lexojnë parafrazimet e shprehjeve
që kanë përgatitur në shtëpi. Objektivi është që nxënësit të arrijnë të kuptojnë filozofinë e
shprehjes. Dëgjohen dy nxënës për çdo parafrazim. Vlerësohen përgjigjet më të arrira.
Hapi IV (praktikë e drejtuar)
Shfaqen në mjesidet e klasës pjesët më të bukura, më emocionuese të filmit. Gjatë kohës që
nxënësit bëjnë gati materialin për t’u paraqitur, nxënësit e tjerë lexojnë materialin e skedarit
të filmit.
Pasi shihet materiali nxënësit diskutojnë:
- dallimet e epokave (detaje që i gjejmë në film);
- personazhet;
- vetëvrasja – mjetet e teknologjisë moderne.
Mësuesi/ja u drejton pyetjen nxënësve.
- Cili është qëllimi i përshtatjes së tragjedisë me (aktualitetin)?
- Çfarë i kanë sjellë tragjedisë ndryshimet në formë?
Hapi V (shikimi i esesë)
Nxënësit do të realizojnë objektivin e fundit: shkrimi i një eseje për dashurinë.
Mësuesi/ja lexon vargjet dhe u kërkon nxënësve të nënvizojnë antonimet.
Mbështetur në antitezat e shprehjes së kuptimit të dashurisë nxënësit shkruajnë një ese.
Kjo detyrë përfundon në shtëpi në format A4.
Shënim. Për këtë punë me shkrim mund të planifikohet një orë e veçantë.
Tema
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të identifikojë veçoritë e dramës romantike;
• të ilustrojë elementet e dramës romantike;
• të analizojë dramën duke u ndalur te kulti i heroit dhe i lirisë, linjat paralele, trajta
epike e ngjarjes dhe e heronjve, vërtetësia psikologjike e heroit.
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore, shkumësa.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Pema e mendjes, diagrami i Venit, punë në grupe, skeda e dramës.
Drama
romantike,
“Vilhelm Teli”
Koment
(Ora I)
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi I (pema e mendjes)
Mësuesi/ja i njeh nxënësit me temën e re, me të cilën do të punojnë dhe objektivat që do të
arrijnë. Plotësohet pema e mendjes.
287
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Hapi II (diagrami i Venit)
Duke u mbështetur në informacionin që nxënësit morën, mësuesi/ja i udhëzon ata të bëjnë
një vështrim krahasues ndërmjet tragjedisë dhe dramës, duke u ndalur te: tema, personazhet,
mjediset, problematika, mesazhi.

Hapi III (punë në grupe, skeda e dramës)
Nxënësit do t`i lexojnë materialet të ndarë në grupe.
Grupi I – jeta dhe vepra e Shilerit.
Grupi II – analizë: kulti i heroit dhe i lirisë.
Grupi III – veçoritë romantike të veprës.
Nxënësit prezantojnë materialin sipas grupeve. Mësuesi/ja përgatit në tabelë skedën e analizës.
Tragjedia Drama
Titulli: “Vilhelm Teli”
Autori: Fridrik Shiler
Gjinia: dramë
Tema: marrë nga të dhëna të supozuara historike lidhur me figurën e V. Telit.
Kulti i heroit: nuk gjunjëzohet para tiranit
Kulti i lirisë: aspiratat liridashëse për t’u çliruar nga autoriteti despotik
Veçoritë romantike: dy linja paralele që i bashkon në fund - kryengritja e përgjithshme
1. linja e bashkimit në fshehtësi të krerëve zviceranë kundër pushtetit të Gelslerit
2. linja vetjake e V. Telit
Rrëfime: - trajta epike të ngjarjes e heroit
- patos i fuqishëm heroik
- personazhet: jepen në evolucion psikologjik: V. Teli nga malësor te – baba i një kombi.
- vërtetësi psikologjike e kalimit nëpër situata.
përhapja -
shek. XVII – Gjermani
shek. XIX – Evropë
u mbështet në parimet
estetike të romantizmit
ndikimi nga Shekspirit
përkushtimi ndaj
historisë kombëtare
larmia e vendeve
u lëvrua drama jo
tragjedia apo komedia
drama romantike nuk
pati jetëgjatësi
temat kryesore nga historia
heronjtë – njerëz të
thjeshtë, u prijnë masave
figura e heroit të vetmuar
në ndeshje me padrejtësitë
dhe ligësinë, i cili nuk fiton
në ndeshje me mizorinë
universale
përjetimi emocional-subjektiv,
problematika e lirisë, e unit
braktiset vargu – prozë
përshtatje të shijeve
të publikut
Drama romantike
u vu në skenë në
shek. XX
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
288

Hapi IV (pema e mendjes)
Mësuesi/ja do të kërkojë prej nxënësve informacion për meritat që pati Shileri në dramën romantike:
tematika
shqetësimi kulti i heroit
evolucioni psikologjik
- Në fund të orës së mësimit mësuesi/ja bën vlerësimin e nxënësve të tri niveleve për pjesëmarrje.
Detyrë shtëpie: ushtrimi 1 i rubrikës “Reflektoni për kuptimin”, në faqen 352.
Meritat e Shilerit
Tema
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të komentojë fragmentin duke u ndalur te veçoritë romantike;
• të zbulojë nëntekstin simbolik të momentit kyç të tensionit dramatik të skenës;
• të zgjerojë njohuritë me informacionin plus.
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore, shkumësa me ngjyra.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Lexim me role, hap pas hapi, punë në grupe, vështrim krahasues, punë në grupe,
tabela e personazheve, punë e pavarur, lexim me synim.
Drama:
“Vilhelm
Teli” Koment
(Ora II)
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi I (lexim me role)
Lexohet fragmenti në faqen 349 të tekstit, sipas roleve: Rudolf der Harrasi, Teli, Gesleri,
Frishardi, Valteri, Berta, Valter Fyrsti, Shuafaheri, Roselmani.
Hapi II (hap pas hapi, punë në grupe)
Nxënësit punojnë hap pas hapi ushtrimet e tekstit. Për lehtësi pune, mund të ndahen edhe në
grupe.
Ushtrimi 2. Mësuesi/ja shkruan në tabelë se çfarë simbolizon kapela e Geslerit → simbol i
respektit dhe i nënshtrimit.
Ushtrimi 3. Nxënësit zbulojnë vargjet që tregojnë për situatën e rëndë emocionale dhe
psikologjike sapo Gesleri, majë kalit, hyn në skenë. Ç’është ky rrëmet i madh! Kush thirri
ndihmë! (Heshtje e gjithanshme.) (Të gjithë japin shenja tmerri.)
Përdhunë bota rreh të ma rrëmbejë
është shkëndija e revoltës.
Ushtrimi 4, gjuajtja e mollës simbolizon:
- fjala shenjë dhe shënjestër – pas mollës shënjestër do të ishte sundimtar i urryer.
- shenjën për kryengritje do ta jepte V. Teli
- gjuajtja në shenjë është një cilësi jo vetëm fizike, por edhe mendore
- nga kjo cilësi karakterizohet Vilhelm Teli: qetësi
arsyetim i ftohtë logjik
289
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”

Punohet me rubrikën “Reflektoni për interpretimin”
Ushtrimi 5. Karakterizimi i figurës së Vilhelm Telit.
Telit i dridhet zemra, por jo harku.
Hapi III (vështrim krahasues, punë në grupe)
Ushtrimi 6, punohet me plotësimin e tabelës së mëposhtme.

Teli Të përbashkët Heroi legjendar
Guximi, toni epik, heroik i
luftës kundër sunduesve.
Ushtrimi 7, punohet në grupe.
Nxënësit gjejnë vargjet dhe i citojnë ato. Secili grup punon për nxjerrjen e mesazhit.
Grupi I – nënshtrimi i verbër ndaj sundimtarit.
Grupi II – mospërulja ndaj sundimtarit.
Vargjet Mesazhi
Hapi IV (tabela e personazheve, punë e pavarur)
Punohet me rubrikën “Reflektoni për strukturën”.
Ushtrimi 8. Mësuesi/ja përgatit tabelën e personazheve dhe nxënësit punojnë të pavarur.
Personazhet Vepra Flet Mendon Vërtetësi psikologjike
V. Teli
Dëshmitarë të ngjarjes
Hapi V (punë në grupe)
Ushtrimi 10 – heshtja, të shpjegohet efekti psikologjik.
Ushtrimi 11, punohet me plotësimin e tabelave të mëposhtme.
Mësuesi/ja bën vlerësimin për përgjigjet.
Vargjet Toni Informacioni i tërthortë
Ushtrimi 12.
Momenti kyç Detajet Funksioni i zgjatjes së momentit Roli i dëshmitarit
Hapi VI (lexim me synim)
Lexohet informacioni plus, me synim që të zgjerojë njohuritë dhe të bëjë dhe një vlerësim
përfundimtar për Shilerin.
Detyrë shtëpie: Bëni një vlerësim me shkrim për veprën e Shilerit.
Grupi I →
Grupi II →
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
290
Tema
Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë:
• të identifikojë veçori të komedisë si lloj i tekstit dramatik;
• të komentojë fragmentin duke u ndalur te: komizmi i situatave, notat dramatike të
ndërthurura me komike, përshkrimi i atmosferës së kohës;
• të hetojë në tekst për të gjetur shprehje popullore dhe fjalë krahinore që përdor autori;
• të bëjë lidhjen ndërmjet filmit dhe komedisë.
Materialet dhe mjetet mësimore:
• Teksti i nxënësit, mjete shkollore, shkumësa.
Teknika dhe metoda mësimore:
• Recitim, lexim i drejtuar, pema e mendjes, lexim i pavarur, skeda e komedisë,
punë në grupe, rrjeti i diskutimit, lexim me synim.
Komedia
“14 vjeç
dhëndër”.
Koment
ZHVILLIMI I MËSIMIT
Hapi I (recitim, lexim i drejtuar)
Mësuesi/ja reciton vargje të njohura të A. Z. Çajupit dhe kërkon prej nxënësve të gjejnë se cili është
autori i tyre. Më pas lexon dialogun e Tanës me Vangjelin nga komedia “14 vjeç dhëndër”. Nxënësit
duhet të gjejnë titullin e komedisë nga është shkëputur fragmenti. Drejtohen pyetjet:
- Çfarë dini për A. Z. Çajupin? Çajupi është i pari shkrimtar që shënoi në letërsinë shqipe
kthesën prej romantizmit në realizëm.
- Cilat janë veçoritë e dramës romantike?
Nxënësit përgjigjen: - ngjarjet dhe heronjtë me “veshje” legjendare;
- ngrihen në nivelin e të jashtëzakonshmes;
- mjedise ekzotike
- Pse drama romantike nuk pati jetëgjatësi?
Hapi II (pema e mendjes)
Mësuesi/ja shpjegon pjesën e tekstit “Drama, realizmi në teatër”. Fundi i shekullit XIX shënoi fillimin
e drejtimit realist në teatër.
- lindi si reaksion kundër teatrit romantik;
- dramaturgët e zbresin teatri në nivelin e njeriut të zakonshëm;
- skena është vendi ku riprodhohet besnikërisht realiteti;
- përpiqet të krijojë iluzionin e vërtetësisë së plotë:
idetë, njerëzit, ngjarjet janë të vërteta;
nuk imitojnë realitetin, por e rikrijojnë atë në mënyrë të besueshme;
qëllimi: në skenë shikuesi duhet të gjejë vetveten.
Hapi III (pema e mendjes)
Drama realiste
dramë familjare dramë borgjeze teatër proletar etj.
drejtimi letrar lloji i dramës
neorealizëm verizëm
natyralizëm
291
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
komedia politike
“Pas vdekjes”
komedia shoqërore
“14 vjeç dhëndër”
Çajupi – themeluesi i
komedisë shqiptare
komedia - farsa
- tragjedia klasike
- tragjedia neoklasike
- drama e dokeve
- drama shoqërore me ide filozofike
Në shekullin XX Në periudhën e romantizmit
De Rada
“Sofonizba”
Santori
“Emira”
Sami
Frashëri
“Besa”
Zhvillimi i dramës në Shqipëri
Titulli: “14 veç dhëndër”
Autori: A. Z. Çajupi
Gjinia: komedi shoqërore
Struktura:
Skenat:
Mesazhi:
Personazhet:
Hapi III (lexim i pavarur, skeda e komedisë)
Lexim i pavarur i fragmentit “Dit` e darsmës” nga komedia “14 vjeç dhëndër”.
Pasi nxënësit lexojnë për 5 minuta, nënvizojnë informacionin për strukturën dhe mesazhin, më
pas këto informacione do t`i shënojnë te skeda e komedisë.
Plotësohet në tabelë skeda me përgjigjet e nxënësve.
Hapi IV (lexim me role, punë në grupe)
Nxënësit punojnë në grupe.
Grupi I – bën përshkrimin e mjediseve ku zhvillohen ngjarjet, sipas skenave. Në realizimin e
detyrës do të mbahen parasysh si dialogu dhe didaskalitë.
Grupi II – komenton notat dramatike të ndërthurura me ato komike.
Nxënësve u ndahet puna dhe bëhet leximi me role.
Gjatë leximit zgjedhin fragmentin për punën e tyre.
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
292
Nxënësit e grupit të dytë duhet të zbulojnë notat realiste në përshkrimin e karaktereve, si dhe të
zbulojnë detaje, që krijojnë situata komike.
fjalët veprimet komizmi
Prifti:
Grupi III – Ushtrimi 4. Zbulimi i notave dramatike, të ndërthurura me ato komike në skenën V:
a. Dhëndri me nusen mbetën vetëm.
b. Pialogu ndërmjet dhëndërit dhe nuses.
Nxënësit sipas grupeve lexojnë punën e kryer, mësuesi/ja vlerëson dhe bën përmbledhjen.
Hapi V (rrjeti i diskutimit, punë në grupe)
Mësuesi/ja ndërton në tabelë rrjetin e diskutimit.
Po Pyetja J o
- A është kjo martesë është e paradënuar të dështojë?
Nxënësit argumentojnë përgjigjet e tyre. Ata mund të mbështeten te:
- ana shpirtërore;
- pjekuria mendore dhe fizike;
- pavarësia materiale.
Punohet në grupe për rubrikën “Reflektoni për gjuhën, stilin”.
Grupi I – Gjeni dhe shkruani disa shprehje popullore.
Grupi II – Gjeni dhe shkruani mjetet gjuhësore plot humor.
Gjatë kohës që nxënësit plotësojnë në tekst mësuesi/ja përgatit pemën e mendjes:
Hapi VI (lexim me synim)
Nxënësit lexojnë me synim “Info Plus” që:
– të bëjnë lidhjen midis filmit dhe komedisë;
– të diskutojë për elementet moderne që i janë shtuar filmit.
Nxënësit nënvizojnë në tekst dhe lexojnë.
a) Thelbi i komizmit, martesa, prifti dhe hipokrizia, Marigoja nuk shkon kundër vullnetit të
prindërve.
b) Dashuria e Marigosë, shtatzënia e rreme, pirja e helmit, zgjidhja, fitorja mbi mentalitetin,
paragjykimet e opinionit anakronik.
- Në fund të orës së mësimit mësuesi/ja vlerëson nxënësit pjesëmarrës.
Notat realiste në
krijimtarinë e Çajupit
293
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
294
295
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
296
297
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
298
299
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
300
301
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
302
303
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
S
h
ë
n
i
m
.

K
y

p
l
a
n

m
ë
s
i
m
o
r

ë
s
h
t
ë

s
u
g
j
e
r
u
e
s
.

Ë
s
h
t
ë

z
b
ë
r
t
h
y
e
r

p
ë
r
m
b
a
j
t
j
a

l
ë
n
d
o
r
e

d
h
e

j
a
n
ë

d
h
ë
n
ë

o
b
j
e
k
t
i
v
a
t

e

p
ë
r
g
j
i
t
h
s
h
ë
m

d
h
e

s
p
e
c
i


k
ë

p
ë
r

t
e
m
a
t

m
ë
s
i
m
o
r
e
,

q
ë

p
ë
r
p
u
t
h
e
n

m
e

o
b
j
e
k
t
i
v
a
t

e

p
a
r
a
s
h
i
k
u
a
r
a

n
ë

p
r
o
g
r
a
m
.

M
ë
s
u
e
s
i
/
j
a

n
ë

v
a
r
ë
s
i

t
ë

n
i
v
e
l
i
t

t
ë

k
l
a
s
ë
s

m
u
n
d

t
ë

m
o
s

i

z
h
v
i
l
l
o
j
n
ë

t
ë

g
j
i
t
h
a

f
r
a
g
m
e
n
t
e
t

p
ë
r

k
o
m
e
n
t

(
v
e
ç
a
n
ë
r
i
s
h
t

a
t
o

q
ë

k
a
n
ë

t
ë

b
ë
j
n
ë

m
e

t
ë

n
j
ë
j
t
i
n

l
l
o
j
)
,

d
u
k
e

s
h
t
u
a
r

o
s
e

p
a
k
ë
s
u
a
r

o
r
ë
t

e

p
r
o
g
r
a
m
i
t
.

Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 10”
304
GJUHA DHE KOMUNIKIMI
Komunikimi 22
Gjuha 10
Llojet e ndryshme të komunikimit 13
Gjuha shqipe dhe emri shqiptar 17
Dialektet dhe shqipja standarde 20
TEKSTI DHE LLOJET E TIJ
Teksti dhe karakteristikat e tij 24
Teksti dhe pjesët e tij 29
Llojet e teksteve 33
Teksti përshkrues
Teksti informues-paraqitës (shpjegues) 48
Teksti udhëzues
Teksti argumentues/bindës 60
Teksti rrëfyes 67
Gjuha e medies 73
Publiciteti - Reklama 77
PËRDORIMI I GJUHËS
Strategjitë e të folurit 79
Strategjitë e të dëgjuarit 83
Strategjitë e të shkruarit 89
TEKSTET LETRARE
Natyra dhe funksioni i letërsisë 108
Gjuha e letërsisë dhe klasifikimi i letërsisë
TEKSTI TREGIMTAR
Teksti tregimtar dhe llojet e tij 113
Analiza e tekstit tregimtar 115
- Antikiteti - miti 122
- Koment - Orfeu dhe Euridika 125
- Nga mesjeta në rilindje - romani 133
- Analizë / Koment – Don Kishoti (Servantes) 136
- Humanizmi - proza 148
- Koment - Histori e Skënderbeut (M. Barleti) 150
- Romantizmi - romani 155
- Koment – Katedralja e Parisit (V.Hygo) 159
- Realizmi – novela, tregimi 164
- Koment – I trashi dhe i holli (Çehov) 167
- Koment – Tragjedi apo komedi (Migjeni) 170
- Koment – Vjeshta e Xheladin Beut (M. Kuteli) 177
- Proza moderne 186
- Koment – Një dashuri e Suanit (M. Prust) 188
- Koment – Ura me tri harqe (I. Kadare) 194
22
26
29
32
35
38
46
50
54
70
79
85
97
106
110
116
119
124
133
136
139
142
146
149
153
156
164
167
170
173
176
179
182
187
194
198
TEKSTI POETIK
Tekti poetik dhe llojet e tij
Analiza e tekstit poetik
- Antikiteti - Poema epike
- Analizë / Koment – Iliada (Homeri)
- Epika legjendare
- Koment – Cikli i kreshnikëve
- Mesjeta – format lirike
- Koment – Sonete (Petrarka)
- Humanizmi – format poetike
- Koment - Laudans Invocabo Dominium (P. Budi)
- Romantizmi evropian – poema
- Koment - Shtegtimet e Çajld Haroldit – (Bajroni)
- Romantizmi shqiptar – poema, poezia
- Analizë / Koment - Këngët e Milosaos (J. De Rada)
- Koment – Bukuria (N. Frashëri)
- Koment - Metamorphosis (Gj. Fishta)
- Poezia e re – poezia
- Himni i bukurisë (Bodleri)
- Koment – Karuseli (Rilke)
- Koment – Vdekja e nositit (L. Poradeci)
- Koment - Prrue n’Dukagjin (E. Koliqi)
- Poezia bashkëkohore / Piktura
- Koment - Kitara (F. G. Lorka)
- Koment krahasues – Korbi dhe Një ditë e ka dhe Korbi (M. Camaj)
- Koment - Pelegrini (D. Agolli)
TEKSTI DRAMATIK
Teksti dramatik dhe llojet e tij
- Antikiteti – tragjedia antike
- Koment - Prometeu i mbërthyer (Eskil)
- Rilindja – tragjedia e pasionit
- Analizë / Koment – Romeo dhe Zhuljeta (U. Shekspiri)
- Romantizmi - drama
- Analizë / Koment - Vilhel Teli (F. Shiler)
- Realizmi - drama
- Koment – 14 vjeç dhëndër (Çajupi)
- Plani mësimor për shkollat profesionale
PËRMBAJTJA
203
205
211
213
217
219
223
225
227
228
230
235
237
241
244
247
252
254
258
261
262
266
269
273
275
277
279
281
286
290
293

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->