You are on page 1of 146

T.C.

DOKUZ EYLL NVERSTES ATATRK LKE VE NKILP TARH ENSTTS

TRK VE YUNAN LKLER AISINDAN EGEDE KARASUYU SORUNU


(YKSEK LSANS TEZ)

FATH SEZAL (2005880011)

(DANIMAN YRD.DO.DR. KENAN KIRKPINAR)

ZMR, 2007

Yemin Metni

Yksek Lisans Tezi olarak sunduum Trk ve Yunan likileri Asndan Egede Karasuyu Sorunu adl almann, tarafmdan, bilimsel ahlak ve geleneklere aykr decek bir yardma bavurmakszn yazldn ve yararlandm eserlerin bibliyografyada gsterilenlerden olutuunu, bunlara atf yaplarak yararlanlm olduunu belirtir ve bunu onurumla dorularm.

Tarih ..../..../....... Fatih Sezal mza

TUTANAK

Dokuz Eyll niversitesi Atatrk lkeleri ve nklap Tarihi Enstitsnn ....................../..................2007 tarih ve.............................sayl toplantsnda oluturulan juri, lisansst ynetmeliinin..............maddesine gre yksek lisans rencisi FATH SEZALn Trk Yunan likileri Asndan Egede Karasuyu Sorunu konulu tezi incelenmi ve aday ................../...............................2007 tarihinde saat ............................... da juri nnde tez savunmasna alnmtr. Adayn kiisel almya dayana tezini savunmasndan sonra ........................... dakikalk sre ierisinde gerek tez konusu, gerekse tezin dayana olan anabilim dallarnda juri yelrince sorulara verdii cevaplar deerlendirirlerek, tezin ......................... olduuna ........................ ile karar verildi.

BAKAN

YE

YE

ii

NSZ

Trk ve Yunan likileri Asndan Egede Karasuyu sorunu konulu almamn amac; Trkiye'nin uluslararas ilikilerinde mtamadiyen karsna kan sorunlardan biri Yunanistan'la olan anlamazlklardr. Egede kta sahanlnn, karasularnn ve hava sahasnn snrlandrlmas, adalarn silahlandrlmas Trkiyede yaayan RumOrtodokslarla, Yunanistanda yaayan Trk Mslman aznlklarn durumu Trk-Yunan uyumazlnda grnrdeki elerdir. Semih Vaner Kbrs sorununu aznlklar sorunun bir paras gibi grnmekteyse de ayn zamanda iki lke arasnda ki ilikileri tek bana etkileyen bir iletken durumunda olduunu belirtmektedir1. Bulunduu konumu asndan Ege Denizi, ktann bir baka deyile Asya, Avrupa ve Afrikann deniz, kara ve hava ulam yollarnn buluma blgesidir. Bir anlamda ktann odak noktas konumundaki Ege denizi, bu ynyle sadece Trkiye ve Yunanistan asndan deil, Karadeniz'e kys olan lkelerde dahil olmak zere her kta ile ekonomik ve stratejik bakmdan kpr ihtiyac hisseden btn blgesel ve kresel gler iin byk neme sahip olduunu Ahmet Davutolu kitabnda bildirmektedir2. Gerekte iki lke arasnda yaanan pek ok sorun Uluslararas siyasal sistemde dier pek ok lke arasnda da yaanmaktadr. Ege Denizi'nin jeostratejik ve corafik yaps gerei Trk-Yunan snrlarnn dalm gz nnde tutulduunda, mevcut dzeni geniletici her yeni hkmn Trkiye ve Yunanistan arasndaki statkonun yeniden gzden geirilmesini gerektirmektedir. Dolaysyla sorunlar zmlemek iin yaplacak grmelerden nce Trkiye ve Yunanistan'n diyalog ve gven ortamn oluturmalar bir zorunluluktur.

Semih Vaner, Trk Yunan Uyumazl, Metis yay., stanbul, 1995, s.14. Ahmet Davutolu, Stratejik Derinlik Trkiyenin Uluslararas Konumu, Kre yay., stanbul, 2001, s.170.

iii

Trkiyenin Avrupa Birlii'ne girmek iin Helsinkide imzalad Katlm Ortakl Belgesine gre mevcut sorunlarn ikili olarak zlememesi durumunda sorunlar paketinin Uluslararas Adalet Divanna gtrlmesi hususu arlk kazanacaktr. Trkiyenin, Egede Yunanistanla olan sorunlar masaya yatrmas, milli hak ve menfaatlerimizi gzeterek zm yollarn tespit etmesi ve bu kapsamda belirlenecek i ve d politikalar ile stratejileri vakit geirmeksizin uygulamaya koymas gereklidir. Ayrca bu tez aratrmasnn, Egede ki karasuyu sorununun zmnde milli hak ve menfaatlerimizi gzeterek belirlenecek i ve d politikalar ile stratejilerin belirlenmesine yardmc olaca deerlendirilmektedir. Tez iki blmden olumaktadr; birinci blmde, karasularnn hukuki stats, deniz hukukunda karasuyunun tarihsel geliimi; ikinci blmde ise Ege Denizinde ki karasuyu uyumazl zerinde durulmaktadr. Bu almay yapmak istediimde beni destekleyen ve her trl yardm esirgemeyen, beni ynlendiren ve bana sabreden saygdeer hocam, Do. Dr. Kenan Krkpnara teekkr ederim.

Fatih Sezal

iv

ZET Yksek Lisans Tezi Trk Yunan likileri Asndan Egede Karasuyu Sorunu Fatih SEZAL Dokuz Eyll niversitesi Atatrk lkeleri ve nklap Tarihi Enstits Trk Yunan likileri Asndan Egede Karasuyu Sorunu konulu almamda, Ege Denizinde halihazrda bir trl zme ulatrlamayan karasuyu mesafesi ve bu konu zerinde ki zm nerileri incelenmitir. lk blmde, Karasularnn hukuki stats ve tarihsel geliimiyle beraber dier denizlere ait uygulama rnekleri incelenmitir. kinci blmde, Ege Denizinde ki karasuyu sorunu anlatlmaktadr. Ayrca bu almada; Ege Denizinde ki karasuyu sorunun tarih, politika ve d siyaset asndan zm yollar anlatlmaktadr. Anahtar Kelimeler: 1) Karasuyu, 2) Kodifikasyon, 3) Ege Denizi, 4) Trk Yunan likisi

ABSTRACT

Thesis of Master

The Problem Of Territorial Waters From The Aspect Of The Relationship Between Turkey And Greece

Fatih SEZAL

Dokuz Eyll University

The Atatrk Enstitute For Modern Turkish History

In my study by the subject of The problem of territorial waters in the Agean Sea from the aspect of the relationship between Turkey and Greece the distance of territorial waters at the Aegean Sea which has not been solved yet and the suggestions of solution on this subject are studied.

In first chapter, along with the judicial statute and the historical progress of the territorial waters,the applied samples which belong to other seas are studied.

In second chapter, the problem of the territorial waters at the Aegean Sea is explained.

Additionally in this study, the solution methods of the territorial waters at the Aegean Sea are explained from the aspects of history, politics and the foreign policy.

Key Words: 1) Territorial Waters, 2) Codification, 3) Agean Sea, 4) Relationship between Turkey and Greece

NDEKLER

YEMN METN TUTANAK NSZ ZET ABSTRACT NDEKLER KISALTMALAR EK LSTES GR

V V V X X 1

I- KARASULARININ HUKUK STATS VE TARHSEL GELM A- KARASULARININ HUKUK STATS 1- Mlkiyet Hakk 2- Kysal rtifak Hakk Teorisi 3- Kysal Devletin Koruma Hakk Teorisi 4- Kysal Devletin Karasuyu zerinde Egemenlik Ve Snr Hakk Teorisi 5- Deerlendirme 11 17 5 5 5 7 9

vii

B- KARASUYUNUN TARHSEL GELM

18

1- 19uncu Yzyla Kadar Karasuyunun Azami Genilii 2- 19uncu Yzyla Kadar Karasuyu Mesafesinin Milletleraras Ve Konvansiyonlar Tarafndan Uygulanmas a- The Schooner Washington Tahkimi (1855) b- Kuzey Denizi Balklk Konvansiyonu (1882) c- stanbul Konvansiyonu (Svey Kanal Konvansiyonu) (1888) d- Bering Denizi Tahkimi (1893) e- Milletleraras Hukuk Enstits Ve Hukuk Cemiyeti 319uncu Yzyldan Sonra Karasuyunun Azami Genilii Ve Uygulama Esaslar a- 1930 La Haye Kodifikasyonu c- 1960 Birlemi Milletler Deniz Hukuku Konferans d- 1960-1973 Dnemi e- 1973-1982 Birlemi Milletler nc Deniz Hukuku Konferans

18 23 23 24 24 25 25

26 27 30 32 33

b- 1958 Cenevre Birlemi Milletler Deniz Hukuku Konferans 28

C- AKDENZ EGE VE DER DENZLERDE KARASUYU UYGULAMALARI 40

II- EGE DENZ KARASUYU UYUMAZLII

42

A- EGE DENZ 1Genel Fiziki Corafyas

42 43

viii

23-

Ege Denizi, Adalar Denizinin Tarihi Ege Adalar

44 49

B- KARASULARI ZERNE TRK YUNAN TEZLER 12Yunan ddias Trk ddias

55 56 58

C- EGE DENZNDE KARASULARININ DURUMUNUN NCELENMES 123Egede Karasularnn Genilii Ve Snrlandrmas Egede Karasular Geniliinin Egede Mevcut Adalar Asn73 77 Egede Karasularnn Hukuksal Rejimi 63 63

dan ncelenmesi

D- TRK VE YUNAN BASINININ EGEDE KARASUYU SORUNUNA BAKII 81

E- KARASUYU SORUNUN TRK-YUNAN LKS AISINDAN DEERLENDRLMES 91

SONU KAYNAKA EKLER

97 108 113

ix

KISALTMALAR

A.g.e. A.g.m. Akt. Bkz. Yay. AB B.M.

: : : : : : :

Ad geen eser Ad geen makale Aktaran Baknz Yaynevi Avrupa Birlii Birlemi Milletler Birlemi Milletler Deniz Hukuku Szlemesi Karasular ve Bitiik Blge Szlemesi Uluslararas Adalet Divan Trk Silahl Kuvvetleri United Nations Amerika Birleik Devleti sadan nce Kilometre Trkiye Cumhuriyeti Deniz Kuvvetleri Komutanl Metre Trk Petrolleri Anonim Ortakl Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birlii Madde

B.M.D.H.S. : K.B.B.S. U.A.D T.S.K. U.N. A.B.D. .. KM. T.C. D.Z.K.K. Mt. TPAO S.S.C.B. MD. : : : : : : : : : : : : :

EK LSTES

EK 1 : EK 2 : EK 3 : EK 4 : EK 5 :

17 Eyll 1936 Tarihli Yunanistan Karasular Hududunun Tespiti Hakknda Kanun 476 Sayl Karasular Kanunu 20 Mays 1982 Tarih ve 2674 Sayl Karasular Kanunu 29 Mays 1982 Tarih Ve 8/4742 Sayl Bakanlar Kurulu Karar 24 Temmuz 1923 Tarihli Lozan Bar Antlamas (Madde 12, 13,14 ve 15)

EK 6 : EK 7 : EK 8 :

10 ubat 1947 Tarihli Paris talyan Bar Antlamas (Madde 14) 1958 Tarihli Cenevre Karasular Ve Bitiik Blge Konvansiyonu 1982 Tarihli Birlemi Milletler Deniz Hukuku Konvansiyonu (Karasularnn Snrlandrlmasna likin Hkmler)

EK 9 : EK 10 : EK 11 : EK 12 :

Ege Denizi Genel Haritas Yunan Adalar 6 ve 12 Millik Karasuyu Stats Durumunda ki Ege Denizi Haritas Ege Denizine ait Adalar

xi

GR

Dnyann %71'i dier bir bak asyla te ikisi denizlerle kapldr. Dier bir ifadeyle dnya zerinde ki karalarn yaklak 2.5 kat sular ile kapldr. Halihazrda insanlar yapm olduklar deniz aralar ile denizler zerinde hareket kabiliyetine sahip olup dnya ticaretinin byk ksmn bu yolla gerekletirmekte olup dnya petrol ve gaz rezervlerinin %40nn denizlerde bulunduu tahmin edilmektedir. Bu hammaddelerin bir yl iinde denizlerde tanma miktar Nejat Taraknn kitabnda yle belirtilmektedir 3;

- Petrol - Demir Cevheri - Kmr - Hububat

1 milyar ton, 300 milyon ton, 300 milyon ton, 175 milyon ton,

Denizler toprak alt ve stndeki zenginlikleri, besin kaynaklar ve alternatif enerji olanaklar ile ekonominin nemli bir parasdr. Kara topraklar zerinde bulunan ekonomik kaynaklardaki azalma, devletleri bugn, denizlerde ki ekonomik mcadelede daha fazla yer almalarna sebep olmutur. Bu sebepten dolaydr ki zellikle kta sahanl ve karasular devletler iin ok nemli hale gelmitir. Ak deniz alanlar kural olarak ak denizler rejimine tabidir. Ancak deniz hukuku karasular dndaki ak deniz kesimlerinde bitiik blge, kta sahanln dzenleyerek, ky devleti yararna baz zel rejimler ngrmektedir. Buna karlk, karasularnda veya karasular ile kapl boazlarda
3

Nejat Tarak, Smrgecilikten 21. y.y.a Deniz Gc Mcadelesi, stanbul Deniz Basmevi Mdrl, 1. Bask, stanbul, s.456.

kyda olmayan devletler yararna da bir takm zel rejimler ngrlmtr. Kyda olmayan devletlere tannan zararsz ve transit gei haklar ile yarg muafiyetleri bunlarn balcalarndandr.

Deniz alanlarnn snrlandrlmasnda belirleyici unsur olan karasular geniliinin hesaplanmas yolunda bunun hesabnn top menzili olmas fikri ilk kez 1610 ylnda ngiltere ve Hollanda tarafndan ortaya atlm olup o dnmelerde nl talyan diplomat Galiani'nin top menzilinin 3 mil olmas esasna dayanarak 1782 de ortaya koyduu 3 millik karasuyu genilii uygulamasnn o zamann en uzun sreli uygulamas olduunu Hseyin Pazarc kitabnda bildirmektedir4.

1945 Truman Bildirisi ise gnmzdeki kta sahanlnn ve karasularnn temelini oluturmutur. ABD'ye teknolojisinin getirdii imkanlarla ulusal yetki alanlar dnda ekonomik egemenlik alanlar ve dolaysyla dne kadar herkesin olan deniz alanlar zerinde belirli baz mnhasr haklar ngrmekteydi5.

Silah teknolojisinin gelimesiyle birlikte 1930 La Haye Kodifikasyonu Konferansndan sonra BM emsiyesi altnda denizlerdeki menfaatlerin hukukiletirilmesi maksadyla deniz hukukuna ilikin 3 byk konferans yaplmtr. Birinci Deniz Hukuku Konferans sonunda denizlerle ilgili hukuku uluslararas arenada ilk defa yazl olarak ortaya koyan metin ise 1958 tarihli Cenevre Deniz Hukuku Szlemeleridir6.

1958 tarihli Cenevre Szlemesi, ilgili devletleri yeterince tatmin etmemesi sebebiyle 2 yl sonra yine Cenevre'de kinci Deniz Hukuku Konferans toplanm olup yaplan grmeler neticesinde hibir antlama belgesi imzalanamadan bu grmeler sona ermitir. 1958 Cenevre Deniz Hukuku Szlemeleri, BMDHS ve deniz hukukuna

Hseyin Pazarc, Uluslararas Hukuk Dersleri, 5. bask, Turhan Kitapevi, Ankara, 1998, s.341-342. 4 Bildirinin Trke metni iin, bkz. Aslan Gndz, Milletleraras Hukuk Temel Belgeler rnek Kararlar, 3.bask, stanbul, 1998, s.476. 6 Szleme metinleri iin, bkz., a.g.e., s.347-370, ayrca bkz. Ek 7.

ilikin rf adet ve kurallarn analizi neticesinde; denizlerin farkl hukuki rejimlere tbi bir takm ksmlara ayrldn, bu deniz alanlar zerinde devletlerin gemiteki alaka ve menfaatlerin byk bir blmnn ise haklara dntn grmekteyiz. Bu durum, klasik deniz hukukunun temelinde olan devletin egemenliine tabi denizler ve ak denizler eklindeki ayrm nemli lde deitirmitir. Grlen u ki 1950 ylndan itibaren 3 millik karasu mesafesinin ald ve karasu mesafesinin 6 mil ve 12 mil arasnda bir genilik olarak kabul edilmesi eiliminin artt gzlenmektedir7.

2inci Deniz Hukuku Konferansndan sonra 1974 ylnda Karakas'da toplanlm ve BM Deniz Hukuku Konferans almalar 1982 ylna kadar devam etmi ve neticede o gne kadar yaplm ok tarafl uluslararas dzenlemelerin en kapsamls olan 1982 tarihli Birlemi Milletler Deniz Hukuku Szlemesi (BMDHS) deniz hukukunun kaynaklar arasnda en nemli yeri almtr8. Burada 109 devletin 12 mile taraftar olduu 12 sinin 200 millik karasuyuna taraf olduu grlmtr9.

B.MD.D.H.S. nc maddesinde 12 mile kadar karasuyuna sahip olma hakk vermitir. Ama burada corafi ve hukuksal nedenlerde gzard edilemez. 12 milden fazla karasuyu mesafesini kabul eden devletlerin ise 20-30-50-70-100-150-200 millik karasuyu mesafesini ilan ettikleri grlmektedir10. BM Deniz Hukuku Szlemesi'nde karasular snrnn azami 12 mil olabileceine ilikin bir kuraln bulunmasna karn, uygulamada devletler, ulusal karasular snrn belirlerken farkl genilik kriterleri saptamaktadrlar. Gnmzde 20 devlet 3 deniz mili, 2 devlet 4 deniz mili, 4 devlet 6 deniz mili, 81 devlet 12 deniz mili, 1 devlet 15 deniz mili, 1 devlet 20 deniz mili, 2 devlet 30 deniz mili, 2 devlet 35 deniz mili, 4 devlet 50 deniz mili, 1 devlet 70 deniz mili, 1 devlet 100 deniz mili, 1 devlet 150 deniz mili, 13 devlet 200 deniz mili genilikte ulusal karasular snrna sahip bulunmaktadr.

7 8

A.g.e., s.342. Szleme metni iin, bkz. a.g.e., s.370-475; ayrca ingilizce metin iin bkz. http://www.un.org . 9 Hseyin Pazarc, a.g.e., s.342. 10 A.g.e., s.343-344.

Ege Denizinde ki ana sorunlara bakacak olursak; Tayyar Ar yazsnda Ege sorunlarn 3 ana balk halinde toplamtr. Bunlar karasular, kta sahanl ve son olarak Ege adalarnn silahlandrlmasyla ilgili sorunlardr11.

Trk-Yunan ilikilerindeki uyumazlklarn zaman zaman diplomasi ile atma arasnda salnm gsterdii grlmekte. Bu salnm ierisinde taraflarn diplomasinin yaratt lml yaknlamadan yeterince yararlanabildiklerini sylemek ise pek mmkn deildir. Dolaysyla, iki lke arasndaki ilikilerin ynelimini ve sorunlarn zmn gletiren faktrlerin banda gven eksikliine dayal olarak elde edilecek zmn kolayca andrlabilecei ve mzakerelerle ya da mahkeme sreci iletilerek elde edilebilecek bir zmden zararl klaca endiesi gelmektedir. Bu duruma bir de nc aktrlerin etkisi eklendiinde durum daha da karmaklamaktadr. Trkiye ve Yunanistan arasndaki g ve gcn kullanlabilirlii dikkate alndnda ak bir farkllamann olduu grlr. Nitekim TrkYunan ilikilerinde zm araylarnda iki lke arasndaki asimetrik g ilikisinin olumsuz etkisi ak bir ekilde ilikilerin ynelimini ve dolaysyla zm srecini etkilemektedir diyor Fuat Aksu12.

Bugn yaplan ve yaplmakta olan ey dnyann %71 ini igal eden denizlerden pay kapma savadr. Bununla beraber bu savatan galip kanlar ayn zamanda bu blgelerdeki ekonomi, ulatrma ve uu serbestisi dnda bu alanlar zerindeki alaka ve menfaatlerinin tmn hakka dntreceklerdir.

Unutulmamaldr ki denizler, bnyelerindeki kaynaklar kendisinden yararlanma sn bilen uluslara zenginlik olarak sunmutur. Atatrknde dedii gibi Denizlere hakim olan cihana hakim olur.

11

Tayyar Ar, Ege Sorunu ve Trk-Yunan likileri:Son Gelimeler Inda Kara Sular ve Hava Sahas Sorunlar, Siyasal Bilgiler Fakltesi Dergisi, 50/1995, s.51. 12 Fuat Aksu, Trk-Yunan likilerinde Gvenlik ve Gven Arttrma abalar, Ayra yay., Ankara 2003, s.246.

I-

KARASULARININ TARHSEL GELM

HUKUK

STATS

VE

A-

KARASULARININ HUKUK STATS

Karasularnn hukuki statsnde gelitirilmi drt doktrin mevcuttur. Mevcut konun incelenmesi asndan bu drt doktrinin bilinmesinde fayda grmekteyim.

1-

Mlkiyet Hakk

Karasularnn hukuki yapsna ilikin birok teori mevcuttur. Baz hukukular ky devletinin kara parasnda olduu gibi mlkiyet hakkna sahip olduunu savunmaktadr. Devlet nasl topraklarnn korunmas iin her tedbiri alma hakkna sahipse kara parasnn deniz iine doru bir uzant olduu dnlerek karasular konusunda da ayn hakka sahip olduu savunulmaktadr. Yine ktalar birbirine balaya tren yollar zerinde yabanc devletlerin bir hakka sahip olmamas gibi karasularnda da ayn kural geerlidir. Bu gr Gney Amerika devletlerinin medeni kanunlarnda yer almaktadr (ili, Arjantin, Salvador, Ekvator). Biroklar asndan gerek uygulama gerekse gelenek ve grenekler asndan DOMNUM teorisini kabule deer bulunmaktadr13. Buna gre devlete bir takm yetkiler tannr serbest gidi-gelii snrlayabilir. Hatta baz durumlarda zararsz gei hakkna dahi mani olmak demektir ki bu da uluslararas ilikileri zedelemektedir14. Mlkiyet teorisine karn gr ise Fransz devlet urasnda ortaya
13

Mehmet Zeki Akn, Karasular, Sular Gemilerin Bu Sulardaki Rejimi Ve Kta Sahanl, Ankara, 1978, s.29. 14 Zararsz gei hakk konusunda ayrntl bilgi iin baknz, Hseyin Pazarc, a.g.e., s.346; Ferit Baykalda bu konuya birok katkda bulunmutur bunlar iin ayrca bkz. Ferit Hakan Baykal, a.g.e., s.256.

kmaktadr. Yine nl hukuku Raestad karasularnn igal edilebilen bir toprak paras olmadn bildirmektedir. Zeki Akn ise konuya ilikin kysal devletin, baz egemenlik haklar sebebi ile oraya hakim olmas artn ne srmektedir15.

Yine ayn kaynakta bu konu birok kii tarafndan kabul edilmi olsa da dier bir taraftan bu fikre kar olanlar ise olduka fazla olduu belirtilerek yle devam edilmitir; onlara gre medeni hukuk ilkelerine uygun olarak tarif edilen mlkiyet hakk karasular zerinde tesis edilemez. nk deniz usuz bucaksz tuzlu su ynn devam ekilde mlkiyet konusu mmkn deildir. Dier yandan medeni hukuk zerinde mlkiyet hakk mevcudiyetinin en nemli eleman olan ziynetlik, deniz zerinde tesisi olan bir hukuk messesi deildir. Yine ky devletinin karasular zerinde snrsz hakka sahip olmad dnlmektedir. Buna gre ise dier devletlerin karasularna giri hakkn snrlama hakk vermemektedir. Ksacas kara paras zerinde devletlerin sahip olduu snrlama hakk karasular zerinde bulunmad iddia edilmektedir. Medeni hukuk ilkelerine uygun olarak tarifi yaplan mlkiyet hakk, hukuki yaps ve karakteri itibariyle, karasular zerinde tesis edilmek istenilen mlkiyet hakk ile badaamaz. nk deniz zerinde ki bu usuz bucaksz olan tuzlu su yn zerinde devaml bir ekilde mlkiyet hakknn olmas mmkn deildir. Dier taraftan medeni hukukta ey zerinde mlkiyet hakknn mevcudiyetinin en nemli elemanlarndan biri olan zilyetlik (Bir kimseye, bir tanmazn sahibi olmakszn, ondan yararlanma hakknn verilmesi) deniz zerinde tesisi mmkn olan bir hukuk messesesi deildir. Bu izahlardan medeni hukukun ngrd yapc elemanlardan mahrum olduu anlalan mlkiyet hakk teorisinin, karasular zerinde tesisinin mmkn olmad sonucuna varlmaktadr16.

Denizlerin ve denizlerde gidi geliin serbestlii prensibi ise, mlkiyet hakk teorisi ile badamayan bir ynde gelimektedir. Bu teorinin karasular zerinde de uygulanabilecei iddialar ciddi protestolara yol amtr. Bylece mlkiyet hakk teorisinin, tutarl bir teori olmad sonucuna varmyoruz. Esasen kysal devletin

15 16

Mehmet Zeki Akn, a.g.e., s.30. A.g.e., s.44.

karasular zerinde snrsz haklara sahip olduu iddia edilemez. Devlet karasularn sadece sahillerini yalad iin kendisiyle ilgili sayabilmektedir. Bu keyfiyet devlete, karasularna dier devletlerin girilerini yasaklama hakkn bile vermemektedir17. u halde devlet, gerek hukuken gerekse fiilen kara paras zerinde haiz olduu kullanma ve serbeste hareket etme hakkn aynen karasular zerinde de kullanabileceini iddia edemez18.

2- Kysal ritifak Hakk Teorisi

Bu iddia Fransz Profesr Lapradele tarafndan ortaya atld. Ama bu teori ok fazla taraftar kitlesi bulamad. Ona gre devletler karasularnn maliki olmad ve bu sular zerinde egemenlik hakk olmadn savunmaktadr. Karasular genel izgiler iinde devletler topluluuna aittir ve devletin mlkiyeti altnda bulunmaktadr. Kysal devlet bu deniz paras zerinde bir nevi irtifak hakkna sahiptir19. Bu haksa gayet aktr ki dierlerinden ayrt etmek iinse buna Kysal ritifak Hakk adn vermektedir diyor Mehmet Zeki Akn 20.

Kysal devletin karasu zerinde egemenlik hakk olduu ok uzun yllardan beri savunulan bir teoridir ve Bartole, Bodin, Bynkershoek, Grotius gibi nl hukukular bu teoriye taraftardlar. Bartole bunun korunmas iin kysal devletin silah kullanma hakk olduunu savunur. Fransz Profesr A.G. De Lapradele bunun top kudretine dayandrlmasn doru bulmamaktadr. Eer bu kabul grrse zerinde top tayan her nevi geminin karasuyuna sahip olduunu mu kabul edilip edilmeyecei savunmu olup ona gre egemenliin insanlarn irade ve arzular olduu belirtilmitir. Yine ona gre
Bu konuda ayrntl bilgi iin ayrca bkz. Hseyin Pazarc., a.g.e., s.349. Mehmet Zeki Akn, a.g.e., s.43. 19 rtifak hakk: Medeni Kanun ve ilgili dier kanunlarla tanmlanan haklarn, ilgili tanmaz mallarn harita ve belgelerinde gsterilmesi ve tescili maksadyla yaplan ilemdir. Ayrca bu hak iin medeni kanunun 779uncu maddesi aynen yle diyor: Tanmaz lehine irtifak hakk, bir tanmaz zerinde dier bir tanmaz lehine konulmu bir yk olup, ykl tanmazn malikini mlkiyet hakknn salad baz yetkileri kullanmaktan kanmaya veya yararlanan tanmaz malikinin ykl tanmaz belirli ekilde kullanmasna katlanmaya mecbur klar.; ayrntl bilgi iin bkz. Medeni Kanun. 20 Mehmet Zeki Akn ,a.g.e., s.30.
18 17

irtifak hakk sebebi ile kysal devlet yabanc devlete ait karasular zerinde seyreden yabanc devlete ait sava gemilerinin seyrini yasaklayabilir duraklatabilir21. Bu kysal devletin tartma gtrmeyen hakkdr. Kysal devlet bu hakk karasular zerinde irtifak hakk olduu iin deil mlkiyet hakk olduu iin kullanabildiini savunmutur.

rtifak hakk teorisine gre devletin karasular zerinde iki eit hakk bulunmaktadr: - Arzi haklar ki bu haklar ky eridinin zorunlu bulunduu haklar deildir. Mesela balklk. - Askeri maksatlar, gmrk ilemleri, salk sebepleri gibi konularda doan irtifak haklar22.

Bu irtifak hakk ky eridinin dourduu zaruri haklar olup kysal devletin balklk, gmrk, salk ve askeri nedenlerle her biri iin farkl uzaklk kabul etmesindendir diye belirtmektedir Mehmet Zeki Akn23.

Ksaca A.G. de Lapradelein gelitirdii irtifak haklar teorisi bundan ibaret olup birok kesim tarafndan kabul grmemektedir. Bu teori, sunuluundaki ekici gerekeye ramen tutunamam, ve hemen hemen her tartmada reddedilmi olup sebepleri ise eitlidir. Her eyden nce karasularn, zerinde irtifak hakk tesis edilebilecek birey menkul mal gibi ele almaya ve deerlendirmee imkan olmasnn son derece zor olduudur. Karasular zerinde, bir ayni hak olduu ve bu ayni hakkn tanr tanmaz mallara ilikin bulunduu tartmalarna bile girilemez. nk bunlar karasularnn fiziki yaps ile de badaabilen konular deildir. rtifak hakk, tamamen bir medeni hukuk messesesidir. Bu durumu itibariyle baz koullarn bir araya gelmesini gerektirir. Oysa bu koullar karasular kesiminde tespit etmek mmkn deildir. Bu teori zellikle

sularda seyreden harp gemileri iin uygulanan kurallar iin ayrca bkz. Ferit Hakan Baykal, Deniz Hukuku almalar, 1. Bask, Alfa yay., stanbul, s.137. 22 Mehmet Zeki Akn, a.g.e., s.31. 23 A.g.e., s.33.

21

Fransa'da Profesr De Lapradelle tarafndan ortaya atlm ve gelitirilmitir. De Lapradelle'in, bu teoriyi ortaya atarken, bunun, kysal devletle, dier devletler arasnda yaplan herhangi bir mukaveleye dayanmadn ileri srmesidir.

Mehmet Zeki Akn bu konuda yapt deerlendirmeye gre: Devletler arasnda herhangi bir mukavele olmadna gre, bir faraziye ile bu irtifak hakknn tesis edildii kabul ediliyor demektir. Oysa bir medeni hukuk messesesi olan irtifak hakknn, faraziyeye dayandrlamaz. nk irtifak hakk ancak bir mukaveleye ya da kanuna dayanlarak tesis edilebilir. Denizlerin devletler topluluunun mal olduu yolundaki teori de derhal reddedilmesi gereken bir teoridir. nk, dnyamzn devletleri asrlar sren uzun ve etin tartma ve ekimelerden sonra denizlerin hi kimseye ait olmadklarn kabul ettiler ve kmazdan ancak bu hal ekli sayesinde kurtuldular. Yeniden ayn noktaya dnmek, bu ana kadar sarf edilen emeklerin boa gitmesine ve alnan mesafenin sfra indirilmesine yol aar ki bu insanlk iin sadece zararl sonular dourur. Dier taraftan hukuken mevcut olmayan ve fakat mevcudiyeti sadece faraziyeye dayanan uluslararas bir toplulukla herhangi bir mukavele yapldn farz etmek bile mmkn deildir. zellikle karasular gibi henz hi bir antlamaya varlamayan bir konunun, uluslararas bir antlamaya zemin tekil etmesi kesinlikle ileri srlemez. diyor24.

3- Kysal Devletin Koruma Hakk Teorisi

Bu teoriyi savunan gruba gre kysal devlet, karasularn koruma hakkna sahiptir. Mehmet Zeki Aknn da belirttii gibi devletler birbirinin kiilik haklarna, politik, idari faaliyetlerine ve ekonomik atlmlarna sayg gstermek zorundadr25. Kysal devlet zati menfaatlerini korumakla ykml olup burada ki hakknn mahiyeti

24 25

A.g.e., s.44. A.g.e., s.33.

sadece koruma hakk eklinde belirir. Hukuki ve cezai yarglama yetkilerine ilikin konularda gerekli mevzuat salayp yrrle koyabilir26.

Mehmet Zeki Akn kitabnda belirtmitir ki bu sistem Fransz hukukusu Profesr Fauchlle tarafndan gelitirilmi zellikle irtifak haklar teori reddedilerek kysal devletin karasuyu zerinde koruma hakk olduunu savunmutur. Bu hakk elde ederken kysal devlet ayn zamanda baz ykmllkleri de zerine almaktadr. Kysal devlet gvenliini tehdit eden her trl olaya karn tedbirini alabilir. Profesr Gdel ise gerek irtifak gerekse koruma haklar teorisinin pozitif devletler hukukuna gre badamadn dnmektedir. Ona gre her devlet zellikle mali ve salk konularnda karasular zerinde ve dnda gerekli tedbiri alabilir. Fauchlleye gre ise karasular kynn bir paras olmamas sebebiyle yabanc gemilerin bu sular ziyaretlerine kysal devletin engelleme hakk yoktur. Bu teori de yine bir Fransz Devletler Hukuku Profesr olan Paul Fauchlle tarafndan ortaya atlm ve gelitirilmitir. Fauchlleye gre devlet, kendi varln srdrebilmek maksadyla ve esasen lkesinin de egemen gc olmas dolaysyla, baz tedbirler almak ve bu tedbirleri karasularna da uygulamak zorundadr. Bu tedbirler arasnda koruma, korunma ve gzetleme gibi faktrler bata gelir. nl profesrn ileri srd bu konularda hemen herkes ayn eyi dnmektedir. Yani devletin koruma, korunma ve gzetleme hakknn, hatta grevinin bulunduu inkar edilemez. Ne var ki, devlet tam anlam ile egemen olduu kara paras zerinde bile sz edilen tedbirleri alrken, devletleraras baz kaidelere riayet etmek zorundadr. Karasular zerinde ise bu koruma, korunma ve gzetleme hakkn ya da grevini olduu gibi kullanamayaca bilinen bir husustur. Devletler topluluuna ait olan en ilkel baz haklara riayet bile, yukarda zikredilen haklarn olduklar gibi kullanlmasna engel tekil eder27.

Ancak Fauchlle'e gre devletin koruma hakk, mutlak bir haktr. Devlet bu mutlak hakkn kullanrken dier devletlerin karlarn dnmek mecburiyetinde deildir. Bu adan baklnca; kysal devlet iin her ey geerlidir. O halde kysal devlet, arzu ettii gibi karasularn baka devletlerin gemilerine ak yada kapal tutabilir. Hatta
26 27

Bu yarg yetkisine getirilen kstlamalar iin bkz. Ferit Baykal, a.g.e., s.165. Mehmet Zeki Akn, a.g.e., s.34.

10

dier devletlere ait gemiler sadece zararsz gei hakkn kullanmak isteseler bile grlyor ki teorinin bu ekliyle uygulamas halinde yalnz karasularnn deil hatta denizlerin serbestlii prensibi de ihlal edilmi olur. Fauchlle, dier taraftan karasularnn ak denizin bir paras olduu yolundaki grleri de reddetmektedir28.

Hukuki durumu nedeniyle pek aklk gstermeyen ve denizlerin ve denizlerde gidi gelii serbestlii kavramlaryla pek badamayan bu teori de pek tutunamamtr29.

4- Kysal Devletin Karasuyu zerinde Egemenlik Ve Snr Hakk Teorisi

Bu teoriye gre kysal devlet karasuyu zerinde karada sahip olduu egemenlik hakknn tamamna sahiptir. Bu teori ile devletler gvenlii iin her trl tedbiri alabilecei gr yatmaktadr. Kysal devlet imal ettii toplar sayesinde egemenliini korumaya devam edebilir. nk toplar egemenliin iareti hatta yaratc kaynadr. Bu teori dier teorilere gre olduka fazla kabul grmtr. Devletin karasu zerinde egemenlik hakk bulunduu kabul edilmektedir. Fakat bu egemenlik hakkna baz
28

Ky devletinin karasularnda ki yetkileri iin bkz. Hseyin Pazarc, a.g.e., s.355. Ayrca burada kullanlan zararsz gei kelimesi Birlemi Milletler Deniz Hukuku Szlemesi Ksm II blm 3' oluturan alt blmleri iermektedir. Alt Blm Madde A, Madde 19 ile zararsz gei kelimesi ile kastedilen anlam tam olarak belirtilmitir: 1- Gei, sahildar devletin barna, dzenine veya gvenliine zarar vermedike zararszdr. Gei ibu Szlemenin hkmlerine ve uluslararas hukukun dier kurallarna uygun ekilde gerekletirecektir. 2Yabanc bir geminin geii eer bu gemi karasular ierisinde aadaki faaliyetlerden herhangi birinde bulunursa, sahildar devletin barna dzenine veya gvenliine zarar vermi saylacaktr. a) Sahildar devletin egemenliine, toprak btnlne veya siyasi bamszlna kar tehdide veya kuvvete ba vurulmas veya Birlemi Milletler Antlamasnda belirtilen uluslararas hukuk ilkelerine aykr dier herhangi bir davranta bulunulmas, b) Herhangi bir tip silahla deneme veya manevralar yaplmas, c) Sahildar devletin savunmasna veya gvenliine zarar verecek ekilde bilgi toplanlmas, d) Sahildar devletin savunmasna veya gvenliine zarar vermeyi amalayan her trl propagandada bulunulmas, e) Her trl uan uurulmas, gverteye indirilmesi veya gemiye alnmas, f) Her trl askeri makinalarn uurulmas, gverteye indirilmesi veya gemiye alnmas, g) Sahildar devletin gmrk, maliye, salk veya muhaceret konularndaki kanun ve kurallarna aykr bir ekilde mal, para veya kiilerin gemiye alnmas veya gemiden kartlamas, h) bu Szlemeye aykr olarak, bilerek ve isteyerek ar kirlenmeye sebebiyet veren fiillerde bulunulmas, i) Balk avlama faaliyetlerinde bulunulmas j) Aratrma veya lm faaliyetlerinde bulunulmas, k) Sahildar devletin herhangi bir haberleme sisteminin veya dier herhangi bir deniz tehizat veya tesisinin ileyiini engelleyecek her trl faaliyette bulunulmas, l) Geile dorudan ilgisi bulunmayan dier her eit faaliyette bulunulmas.; ayrntl bilgi iin ayrca bkz. Birlemi Milletler Deniz Hukuku Szlemesi Madde20, Madde 21. 29 Ak Deniz tabiri ile kastedilen bahse konu denizin kara sular dnda kalan blmdr.

11

snrlamalar

getirilmitir. Bu hak birok hukuku tarafndan benimsenmi olmasna

karn yazya dklerek balayc unsurlar haline gelmemitir. 31 Mart 1894 ylnda Pariste toplanan Devletler Hukuku Enstitsnde belirlenen ve alnan kararlarn birinci maddesinde Zararsz gei hakk mahfuz kalmak kaydyla kysal devletin egemenlik hakk vardr; maddesi konmutur diyor Mehmet Zeki Akn30.

Amerika ve Panama devletleri arasnda kan ve ad Compania De Navigation National olan antlamazlk sebebiyle 29 Haziran 1933 tarihinde verilen karar neticesinde kydan itibaren millik mesafe zerinde devlet egemenliinin bir btn olduundan sz edilmektedir. Yine ayn kitapta, La Haye Hake mahkemesinin ngiltere ile Amerika arasnda ki Seprentrionales kylarna ilikin balklk antlamazl dolaysyla 7 Eyll 1910 tarihinde verdii kararda kysal devletin egemenlik hakknn lkenin tamam ve karasularn kapsad belirtilmitir31. Bu konuya bir baka rnekse Amerika Birleik Devletlerinde Kaliforniya Eyalet Mahkemesi 28 Austos 1935 tarihli kararnda, Kaliforniya ve Amerika birleik devletlerinin millik mesafede egemenlik hakkn kullanmasn kabul etmitir. Amerika Birleik Devletleri Yksek Mahkemesi 20 Eyll 1940 tarihli balklkla ilgili olan kararnda kysal devletin karasular belli olmasa hatta belli bir dzene balanmam olsa bile devletin egemenlik hakk bulunduunu belirtilmitir32.

Yine bu konuya ok arpc bir rnek Zeki Aknn kitabndan Courcoux davasdr. Olay u ekilde meydana gelmitir: La France gemisi kaptan Courcoux Cezayir aklarnda bulunan Matfou burnundan buuk mil akta Frank Delmas isimli gemiden yardm ister. Bu yardmn sonucunda Kaptan Proux, Kaptan Courcouxdan Cezayir mahkemesi nezninde yapt yardm gerekesiyle tazminat talep eder. Bu davaya ticaret mahkemesi bakar daha sonra bu mahkemenin kararna stinaf Mahkemesinde itiraz edilir. Cezayir istinaf mahkemesi 10 Mart 1913 ylnda vermi olduu kararla ahsi bir davann ancak davacnn ikametgah adresinde alabileceini ngren hukuk usul
30 31

Mehmet Zeki Akn, a.g.e., s.34. A.g.e., s.35. 32 A.g.e., s.36.

12

mahkemeleri Kanununun 59uncu maddesi hkmne ramen ticari ilerde davann tazminat talebine yol aan olayn meydana geldii mahal mahkemesinde de alabilecei kabul eder. Burada ki asl problem deniz zerinde ki mesafe tespitinin olduka g olduudur. stifnaf mahkemesinin bu karar zerine temyiz mahkemesi, istifnaf mahkemesinin bozma kararn usul ve kanuna uygun olduunu belirtmi ayrca nemli hukuki aklamalarda bulunmutur. Temyiz mahkemesine gre her ne kadar Fransz Devleti karasular zerinde polis ve gvenlik tedbiri alma hakkna sahip olsa da bu sular Fransz veya Fransz klonisinin bir parasn tekil etmez ve onun yarg hudutlarnn iine girmez. Kanun metinlerinin baz civar mahkemelerini karasularna ilikin olaylarda yetkili klmas bu genel prensibin deimesi iin bir engel tekil etmez ve ulusal snrlar aacak ekilde bir yetki tandklar iddia edilememektedir. Fransz dantay 24 Mays 1935 tarihinde Thireau davas nedeniyle vermi olduu kararda karasularnn Fransann bir paras olmadn belirtmektedir. Bu kararda davacya ait dubann batt yeri deniz kys dnda bulunduunu ve limann bir paras olmadn belirtilmitir33.

Bu kararda devletin karasularna sahip olduu yolundaki fikir reddedilmektedir. Bu konuda Profesr Charles Rousseau'nun doktirinal notunda karasular zerinde kysal devletin egemenlik hakknn bulunduu yolundaki grn reddedilebilmesi iin ok kuvvetli baz gerekelerin bulunmas lazm olduu belirtilmektedir. Profesr Rousseau egemenlik tanmnn sentetik bir konsept olup, devletin, toprak ve ahslar zerindeki cezalandrma alanndaki haklarn birlikte kapsam iine aldn Fransz devletinin, kamusal hizmetlerin grlmesi maksadyla, Fransz topraklarna bitiik sular zerinde gerekli idari ve savunma tedbirlerini almas itiraz konusu olamayacan belirtmektedir. Devletin orada toprak egemenliini elinde bulundurduu yolunda herhangi bir tereddtn bulunmadn bildirmektedir. Yine konuya ilikin devam ou zaman toprak zerindeki yetkinin, orada yaayan insanlar veya orada cereyan eden olaylar zerindeki yetki ile ayn ey olmad unutulmakta, toprak egemenlii, devletin ayni zamanda, genel kullanma ilikin hizmetlerin grlmesini temin edecek yeterlikte bir mlkn sahibi olma hakkn da iine almamaktadr. Bylece dantayn sz edilen karar, karasular zerinde devlete herhangi bir mlkiyet hakk tanmadn; karasular mesafesinin, yani geniliinin
33

A.g.e., s.37.

13

deiir karakterde olmas da devletin bu sular zerindeki egemenlik yetkisini analitik ynden teyit ettiini bildirmitir34. Bu itibarla ve sadece Fransz sistemini rnek olarak ele almak gerekse bile, karasularnn balklk ynnden ve sava zamannda gvenlik ynnden hudutlarnn milden alt mile kadar deimesi ve askeri limanlarn sava, bar veya tarafszlk zamanlarnda deiik koullarla korunmalar, devlet egemenliinin belirtileri olarak gzkmektedir35.

Dier taraftan bir ok Fransz mahkeme karar, karasularnn hukuki durumunu ve bu arada devletin bu sular zerindeki haklarnn neler olduklarn tanmlamaya almaktadr. Ancak bu konuda bir birlik olduunu ifade etmek gtr. Prof. Charles Rousseau bu durumdan olduka fazla yaknmaktadr. Yine ayn Profesr, sadece atfta bulunmak suretiyle ancak, karasular sorunu tartldn zellikle bu konu, idari ve usul meseleler vesilesiyle incelemeye tabi tutulmas gerektiini bunun sonucu olarak nne geilmez bir ztlama meydana geldiini ve baz mahkeme kararlar, etkili ve yerlemi doktrinin aksine, devletin karasular zerinde egemenlik hakk bulunduu yolundaki teorinin deiik tanmlamalarn vermekte olduklarn belirtmektedir36.

Bu arada resmi olmayan bir ok kanunlatrma hareketine bakacak olursak bu hareketlere genellikle karasular zerinde devletin egemenlik hakk bulunduu yolundaki teoriye yer verilmektedir. Bu konuda liderlik Uluslararas Hukuk Enstitsnndr. Burada 1894 tarihli Paris toplantsnda ele alnan proje ile karasular rejimi tarif edilmitir. Enstit, 1928 ylnda Lausanne' da yapt toplantda, ayn konuyu gndeme almtr. Ayn enstit, yine 1928 ylnda Stockholm'de yapt toplantda yeni bir proje kabul ediyor ve bu kez, daha nce kabul ettiklerinin aksine, devletin karasular zerinde egemenlik hakk olduu yolundaki gr terkediyor ve u forml benimsiyor: Devletler, kylarn yalayan deniz kesimi zerinde egemenlik hakkna sahiptirler. Bu deniz kesimi, karasular adn alr. Yine Harward niversitesi Hukuk Fakltesi Aratrma Enstits 1927 ylnda, karasular zerinde devletin egemenlik hakknn
34 35

Bu konuda ayrntl bilgi iin bkz. Hseyin Pazarc., a.g.e., s.345. Mehmet Zeki Akn, a.g.e., s.38. 36 A.g.e., s.39.

14

olduunu kabul etmitir. Bu Enstit, benimsedii projenin 13 nc maddesinde ky denizi diye adlandrlan su kesimi zerinde, devletin egemenlik hakk olduu bildirilmitir. Enstitye gre bu denizin genilii mildir. Resmi olmayan bu atlmlar yannda, zellikle resmi kadifikasyon almalar zerinde durmak lazmdr. Bu kadifikasyon hareketleri vastasyla karasularnn genilii, hukuki mahiyeti, tarifi, geni lde akla kavumu ve bu konu zerinde bilimsel ve teknik alma yapmak isteyenlere yol gstermitir diyor Zeki Akn37.

Ayn kitapta Panamerikan Devletler Hukuku Enstits'nn, Panamerikan Birligi'nin liderliinde 1925 ylnda yapt toplantda karasular konusu ele alnmtr. 1924 Lima toplantsnda hazrlanan projenin ilgili devletlere sunulmas ve hkmetlerin grnn alnmas kararlatrld. Projede btn milletler lkelerini evreleyen kara ve deniz sath zerinde ve bu iki alan kaplayan hava tabakas iinde egemenlik haklarn kulland fikrini savunulmutur38.

Milletler Cemiyeti almalar arasnda zellikle 1930 tarihinde La Haye'de toplanan konferansta nce iki gr arpmaktayd. Birincisi karasularn ak denizin bir paras sayan gr, ikincisi karasularn ana vatann gerek bir paras sayan grtr. Bu grler zerinde ok uzun tartmalar olmutur. Birinci fikri kabul etmek demek, ak denizde olduu gibi karasular zerinde de gidi geli serbestliini tanmak demektir. kinci fikrin kabul halinde ise, kysal devletin menfaatleri adna, dier devletlerin baz snrlandrmalara, yasaklara uymalar gerektir. Bu son gr, karasular zerinde devletin Dominium hakknn mevcudiyetini kabul ediyordu. Dier taraftan nl Devletler Hukuku Profesr Gidelin dedii gibi, bu son gr birok mahzurlar da beraberinde getirmektedir. Her devlet fiilen, yani hukuken olmasa bile, kendi karasularnn hudutlarn ve geniliini tespit etmekte serbesttir. nk gnmze kadar, karasularnn genilii, btn milletlerce kabul edilen bir biimde tespit edilmi deildir. Netice itibariyle, kysal devletin yetkisine tabi olan deniz parasnn snrlar ve genilii, bu devletin alaca tedbirlere gre deiik ekiller gsterecektir. Bu ise serbest gidi geli anlay ynnden
37 38

A.g.e., s.39. A.g.e., s.40.

15

ok byk mahzurlar douracak ve karasular konusunun bir sonuca balanmasna engel olacaktr. Bu, ayn zamanda kysal devletin her defasnda kendi arzusuna gre tespit etmek isteyecei llere gre karasular evresinin devaml bir ekilde deimesini gerektirecektir39.

Birinci La Haye Konferansn hazrlayan komiteye gre, devletin, kylarn yalayan deniz kesimi zerinde egemenlik hakk bulunduu yolundaki grten yola karak devletin, egemenlik kavramna bal olan bir takm haklar kullanmas teorisini de kapsam iine almakta olduunu bildirmektedir. rnein, devletin, orada kanun koyma, nizamlar koyup herkese kar bunlar uygulama, mahkeme huzuruna karma, yarglama, hkm tesis etme, baz imtiyazlar tanma gibi haklarnn ve yetkilerinin olduu kabul edilmelidir. Fakat kysal devlet, btn bu yetki ve haklar kullanrken, Devletler Hukukunun ngrd baz snrlandrmalar da kabul etmek zorunda olduu komitede bildirilmitir. Bu durum devletin, egemenlik hakknn mevcut olduunu aka gstermektedir. Bununla beraber, konferansn son hkmlerinin birinci maddesi, karasularn devletin kara parasnn bir kesimi saymakta ve kysal devletin egemenlii altnda bulunduunu belirtmektedir. Raportr Schukng tarafndan hazrlanan ve grleri alnmak zere devletlere sunulan stat projesine, birbirinden olduka deiik grler ieren cevaplar alnd. Yirmi sekiz devlet olumlu cevap vermiti. Karasularnn genilii konusunda mevcut gr ayrlklar sebebiyle, bu konuda bir kodifikasyonun mmkn olamayacan savunan Fransa, talya ve Polonya'nn ise cevaplar menfi oldu. Hatta Fransa, karasular zerinde bir antlamaya varmann ve bunu gerekletirmenin mmkn olmadn ileri sryordu. Fransa'ya gre, corafi ekonomik ve politik nedenlerle byle bir konunun dzenlenmesi mmkn olmad ve herkesin zerinde birleebilecei bir sistem yaratlamayaca bildirilmitir. Baz devletler bu konuya herhangi bir cevap vermemilerdir. Bireysel ya da toplu halde yaplan almalara ve saysz atlmlara ramen, herkes tarafndan kabul edilebilecek bir neticeye varamayan 1930 La Haye Konferansnda da bir sonu alnamayan karasular problemi, Birlemi Milletler Hukuk Komisyonu tarafndan ele alnd. Gerekten bu komisyon 1953 ylndaki nc toplantsnda, daha nce Birlemi Milletler Genel Kurulu tarafndan tavsiye edilen,
39

A.g.e., s.40.

16

karasular rejimi konusunu ele alm ve bu amala Hollanda'l Profesr Franois'yi zel raportr olarak tayin etmitir. Profesr Franois, Hukuk Komisyonunun drdnc toplantsnda Karasular Rejimi Hakknda Rapor baln tayan bir alma hazrlamtr. Hukuk Komisyonu bu raporda ileri srlen fikirleri ele alarak mzakereleri bu grler asndan yrtmeye karar vermitir. 3-28 Temmuz 1954 tarihleri arasndaki altnc oturumunda komisyon, Prof. Franois tarafndan hazrlanan raporu grm, maddelerden ve bunlarn aklamasndan oluan bir proje grlerini belirtmek zere, hkmetlere sunmaya karar vermitir diyor Zeki Akn40. Karasularnn genilii konusunda hkmetlerin gr belirtmeleri beklenirken, komisyon, geici maddelerden oluan ve karasuyu rejimini dzenlemeyi ama edinen bir projeyi kabul etmitir. Bu projenin maddeleri yledir: - Devletin egemenlik hakk, karasular adn tayan ve sahile bitiik olan bir deniz parasn da iine alr. - Bu egemenlik hakk, tespit edilen kurallara ve devletler hukukunun dier ilkelerine gre kullanlr.

5- Deerlendirme

Karasularnn hukuki rejimini incelerken bu konuda drt byk teori gelitirildiini tespit etmi bulunmaktaym. Bunlardan en nemli, kabul gren ve en ok incelenenleri mlkiyet ve egemenlik teorileridir. Dier iki teori ise aslnda hem geni bir taraftar kitlesi tarafndan kabul grmemi hem de mahkeme kararlar tarafndan benimsenmemitir.

Uluslararas alanda pek nemli bir yeri bulunan ve gerek doktrin ve gerekse uygulama bakmndan geni bir taraftar kitlesi toplayan bu teorilere gre kysal devlet, denizlerin gidi-geliin serbestlii prensibi dolaysyla baz yetkilerini kullanmaktan
40

A.g.e., s.41.

17

vazgemek zorunda kalmaktadr. Devlet, kuvvet kullanarak kendisine ve kanunlara riayet edilmesini salamak, savamak, uluslararas alanda kendisini temsil ettirmek imkanna sahiptir. Devlete ait egemenlik tam ve snrsz olmaldr.

Egemenlikse, birok olguyu bnyesinde bulunduran soyut kavramdr ki bunun devlet iin kabul edilen bir kudret kayna olduu unutulmamaldr.

B- KARASUYUNUN TARHSEL GELM

Ege Denizine ait karasuyu sorununu daha iyi anlayabilmek asndan bunu dnyadaki karasuyunun tarihsel geliimiyle beraber ve rnekleyerek incelemek bize yol gsterici olacaktr.

1- 19. Yzyla Kadar Karasuyunun Azami Genilii Ve Uygu lama Esaslar

Devletin evre sularnda ki deniz evresini oluturan bu alanlarda uygulanacak rejim devletin milli yetkisine tabi olan, ancak lkenin bir blmn oluturmayan deniz alanlarnn hukuki rejiminden farkldr. Hem ky devletinin deniz lkesinde farkl hukuki rejimlere tabi deniz alanlarnda uygulanacak hukuku belirlemek , hem de bu alanlar dier milli yetkiye tabi deniz alanlarn ayrmak iin deniz lkesinin nemli blmn oluturan karasularnn snrlarn belirlemek zorunludur. Bylece karasularnn i ve d snrnn saptanmas ayn zamanda i sularn d snrn ortaya koyacaktr41. Yani devletin i sular alannn nerelerden oluacan ortaya koyacak, hem de devletin
41

sular, karasularnn llmeye baland esas hattn kara tarafnda kalan deniz alanlardr. Baka bir ifadeyle, karasularnn i snr ile kara lkesi arasnda kalan deniz kesimi, i sulardr Denizin kyya bitiik olan bu sular, ky devletinin kara lkesine sk skya bal olan sulardr. Bu su alanlarna, koylar, krfezler, limanlar, kapal denizler ve i denizler ve dz esas hatlar ynteminin uyguland durumlarda bu hatlarn berisinde kalan su kesimleri girmektedir. Ay- rntl bilgi iin bkz. 1958 KSBBK. madde 5, 1982 BMDHK. madde 8..

18

deniz lkesinin d snrn belirleyecektir42.

Karasular kylar herhangi bir zel zellik gstermedii durumlarda, Hseyin Pazarcya gre olaan esas izgiyi oluturan en dk su dzeyindeki ky izgisinden balamaktadr43. Kylarn i su alanlarna yer vermesi durumunda ise, karasular i sularn d snrn oluturan dz esas izgilerden balamaktadr44. Karasular Mehmet Sakaya gre bir ky devletinin kara lkelerini evreleyen ve uluslararas hukuk kurallarna uygun olarak aklara doru belirli bir genilie kadar uzanan ky devletine ait deniz kuana verilen addr. Dier bir ifade ile karasular ak denizle lke arasda mevcut bir deniz sahasdr45.

Ulusal hukukun douundan nce insanln denize ilikin faaliyetlerinde belli bir takm kurallara uymalarn gerekmitir. Bunun ilk rnekleri deniz tamacl ve ticareti ile ilgili olup ilk defa Akdeniz evresinde ortaya kmtr. Tannan bu tr en eski deniz hukuku kurallarnn .. 479-475 yllarnda kaleme alnan ve .. 3-2inci yzyllardan balayarak Akdeniz'de nemli etkileri grlen ve yine son olarak da .S. 7-9uncu yzyllarda Roma mparatorluu'nca yeniden derlenen Rodos Yasas (Lex Rhodia) olduu grlmektedir46. Bunu, .S. 10uncu yzylda derlenen Amalfi kurallar (Tabula Amalfitana) ile 14nc yzylda derlenen spanyol kkenli Consolato Del Mar adl bir dizi yasa izlemitir.

Ferit Baykal kitabnda top at kuralna 1662de Belika ile Cezayirliler arasnda rastlandn ve Fransa ngilterenin Fransaya ait Atlantik kylarnda hak iddia etmesi sebebiyle bu gre nderlik ettiini daha sonra da bu kuraln srasyla ngiltere, Rusya,
Ferit Hakan Baykal, a.g.e., s.1. Burada ky izgisiyle belirtilen tabir bir denizin, tabii ve suni gl ve akarsularda, takn durumlar dnda, suyun kara parasna dedii noktalarn birlemesinden oluan meteorolojik olaylara gre deien doal izgidir; ayrntl bilgi iin bkz. Ky Kanununun Uygulanmasna Dair Ynetmelik.. Bu kanun: 13 Ekim 1992/21374 R.G. yaynlanmtr. 44 Hseyin Pazarc, a.g.e., s.341. 45 Mehmet Saka, Ege Denizinde Trk Haklar, 2. bask, Hareket yay., stanbul, s.103. 46 A.g.e., s.315; bu konuda detayl bilgiler iin ayrca bkz. Turgut Kalpsz, Deniz Ticaret Hukuku, Ankara, Cilt I, s.33.
43 42

19

Portekiz, Ocak-1787 ylnda ise Amerika ile Fas kral arasnda yaplan ticaret andlamasnda kabul edildiini belirtir47.

Denizlerin, karasular kavram araclyla, lkelerin bir parasn oluturmas olay ise Bat Avrupa'da Ortaan ikinci yarsnda ortaya kmtr. Balarda zellikle deniz haydutlarna kar gvenlik gerekesiyle bavurulan karasular, zamanla ky devletinin bu alandan ekonomik adan faydalanmas asndan da nem kazanmtr. lk karasular uygulamasna Kuzey Denizi, Man Denizi ve Baltk Denizi kylar ile Akdeniz'de talya yarmadasnn kylarnda rastlanmaktadr. Ancak karasular uygulamasnn kesin bir biimde yerlemeye balamas 13. y.y. olmutur. Dolaysyla karasularnn kart ak deniz kavram da bu dnemde ortaya kmaktadr. Her iki kavramn birbirlerine gre durumunun belirlenerek dar bir karasular alannn dnda kalan denizlerin btn devletlerin yararland ak deniz rejimi altna konulmas ise dnce olarak, Grotius'un 1609'da yaynlad Serbest Deniz (Mare Liberum) yapt ile kabul grmtr48. Bu grn yine 1610'da ngiltere ile Hollanda tarafndan ortaya atlan bu lt olduu da Mehmet Gnlbol kitabnda bildirmektedir49.

Denizciliin nemi ise 1500l yllarda iyice ortaya kmaktadr. Bu yllar dnya denizcilik tarihi iin bir dnm noktasdr. Yaplan keifler ve ticari etkinlikler yeni bir dnya kimlii yaratmaya balamtr. Bu yllarda denizcilik nemi devam eden kara dnyasnn nne gemeye balamtr.

Ferit Hakan Baykal, a.g.e., s. 79; burada yazar Henry Crocker, The Extent of The Marginal Sea: A Collection of Offical Documents and Views f Representative Publicists, United States Departmant of State Washington, D.C. Goverment Printing Office, 1919, s. 632 adl esere atfta bulunuyor. 48 Hugo Grotius 1583-1645 yllar arasnda yaam bir hukuk dnrdr. Hugo Grotiusa gre btn insanl kapsayan ve deimez nitelik tayan baz tabii hukuk kurallar vardr. Bunlarn banda Pacta Sunt Servanda (sze ballk esas gelir). Grotius doal hukuktan hareket ederek hukuku kilise kurallarndan arndrp laik bir temel zerine oturtmutur. Bylece aydnlanma dneminde akln kurallarna dayanan yasalarn meruiyetini temellendirmitir. Ayrca uluslararas hukukun kurucusu kabul edilmektedir. Gratius savalarda dahi belirli hukuk kurallarnn uyulmas zorunluluunu ifade etmi, modern sava hukuku onun dncelerinden esinlenerek ekillenmitir. Ayrntl bilgi iin ayrca bkz. www.kimkimdir.gen.tr. 49 Mehmet Gnlbol, Bar Zamannda Sahil Sularnn Hukuki Stats, Ankara, 1959, s.19.

47

20

Devletlerin denizlere ait uygulamas 17inci yzyldan itibaren akla kavumaya balamtr. Karasularndan sonra devletlerin denizler zerinde birtakm yetkiler elde etmesi bitiik blge kavram araclyla gerekletirilmitir. Bu ilk kez Hollandal hukuku Cornellius Van Bynkershoeck'un 1703'te yaynlad De domino maris dessertatio (Dominion of the Sea) adl yaptyla teyid edilmi ve gelitirilmitir. 18. yzylda ise Bynkershoeck'un, Kara egemenlii silah gcnn sona erdii yerde biter zdeyii giderek yerlemi ve bu dnemin birok antlamasnda benimsenmitir50. Ferit Baykal kitabnda Bynkershoeckun kendi kitabnda karasular iin kesin bir l vermediini Ona gre karasular mesafesinin top menzilinin bir fonksiyonu olduunu ve toptan topa mesafe deitiini belirtmitir51.

O dnemlerde top menzilinin (cannon-shot) en ok 3 deniz mili olmas nedeniyle talyan diplomat Galiani, 1782'de karasular geniliinin 3 mil olmasn nermitir52. Franszlar bunu birok kitapta portee du cannon olarak ifade etmilerdir53. 3 millik karasular genilii, o dnemden bu yana karasular genilii konusundaki en uzun sreli uygulamay olmutur. Fakat bu millik kural nispi olduunu 1702-1793 yllar arasnda topun etkili mesafesinin 1-2 millik artan oranda farkllk gsterdiini Albert Manucy kitabnda belirtmektedir54. Gnmzde bile, birka devlet halen 3 millik karasuyu geniliini uygulamaktadr. Bu kural 1610-1911 tarihleri arasnda devlet adamlarna 300 yl kadarlk bir sre boyunca yardmc olmu 18. yzylda ise tartmasz bir kural haline gelmitir diyor55.

Ferit Baykal ayn kitap da 1794 ylnda Amerika ve ngilterenin kendi arasnda yapm olduu andlama ile top menzili kuraln kabul ettiklerini, Rusya ile Sicilyann 1787 ylnda yaptklar andlama da bu kural kabul ettiini fakat Rusyann 19uncu yzylda lkesel yetki ve balklk iin 3 mil, 30 mil, 100 millik karasuyu mesafesini
50 51

A.g.e., s.21. Ferit Hakan Baykal, a.g.e., s.78. 52 Deniz mili olarak kullanlan uzunluk ls 1852 metredir. 53 Ferit Hakan Baykal, a.g.e., s.79. 54 Albert Manucy, Artillery Through The Ages:A Short Illusrated History of The Cannon Empheasizing Types used in America , Washington D.C. Goverment Printing Office, 1949, s.32. 55 Ferit Hakan Baykal, a.g.e., s.78.

21

denediini 1911 ylnda da bunlarn hepsini terk ederek top menzili kuralna dndn belirtmektedir56. Top menzili kuralnn zamanla deer kaybetmesi ise yaklak Birinci Dnya Sava zamanna denk gelmektedir. ngiltere bu savata top menzilini 5 mile karmtr. kinci Dnya Sava ile top menzilleri 20 mile kadar kmtr. Sonunda ise ktalararas fzelerle beraber bu kural nemini yitirmitir.

Top menzili uygulamasnn yannda bir dier uygulama ise gr hatt doktrinidir. Bu kural Orta-Kuzey Avrupa ktasnda kendine yer bulmutur. Aslen bu kural ok esnek olup uygulama mesafesi 3 milden 50 mile kadar deimektedir. Bunu uygulamaya koyan ilk lke ise spanyadr. ngilterenin bu uygulamay 1676 ve 1751 yllar arasnda Cezayir ve Tunus ile yapm olduu andlamalarda grmekteyiz. Fakat bu uygulama mevcut yerin zelliine gre ok farkl uygulama mesafeleri yaratmas nedeniyle uygulama olarak fazla kullanlmamtr57. Sayre Swarztrauber kitabnda ilk sabit l uygulamasnn 1598 ylnda Danimarka kararnamesinde grldn bu kararnameye gre kendi kylarna 2 fersah uzaklktan daha ok yaklaan gemilere el konulacan belirtmitir58.

Hseyin Pazarc ise karasularnn bittii noktadan balayarak belirli bir snra kadar ky devletine kimi denetim yetkilerini kullanma hakk tanyan bu deniz alanlarnn ilk uygulamasnn 18. yzylda ngiltere'nin ilan ettii Howering Acts ile gerekletiini belirtmitir59. Ancak, bu kavramn yerleerek bir yaplageli deeri kazanmas da 20inci yzylda olmutur. 3 mil uygulamas ise ngilizlerin Howering Acts kanunu ile ortaya ktn bunun ise Hindistan cevizi kabuundan yaplan baharat gibi malzemelerin kaak olarak lkeye giriini engellemek amacyla yapldn Ferit Baykal kitabnda belirtmektedir60. lerleyen yllarda da ngiltere 3 mil esasn kabul etmeye devam etmitir.

Ferit Hakan Baykal, a.g.e., s.80. Sayre Swarztrauber, The Tree-Mile Limit of Territorial Seas, U.S. Naval Instute Press, Maryland, 1972, s.25. 58 A.g.e., s.44. Ayrca burada belirtilen fersah ls Farsa "fersenk" kelimesinden Arapa'ya "fersah" eklinde gemi olup 3 millik mesafeyi belirtir. 59 Hseyin Pazarc, a.g.e., s.316. 60 Bu konuda ayrntl bilgi iin bkz. Edward William Masterson, Jurisdiction in Marginal Seas with Special Reference, The Macmillan CO, Newyork, 1929.
57

56

22

16 Austos 1878 tarihli karasularnda yetkiye ilikin kanunda ngiliz sular iinde ilenen sular iin 3 mil esasn kabul ettii grlmektedir.

Ferit Baykal Osmanl mparatorluunun Svey Konvansiyonunu imzalayan devletler arasnda olduunu 1893 ylnda bundan daha ileri giderek Girit adasnn evresinde 3 millik balk blgesi tesis ettiini, Yunanistan ise 1869 ylnda 3 millik balk blgesi ilan ettiini yazmtr61. Yine ayn kitapta, talyannda 1888 tarihli stanbul Andlamasn (Svey Konvansiyonu) imzalad, 1874 ylnda Hollandann ngiltere ile yapt andlamada karasularn 3 mil olarak kabul ettiini ve bundan 8 yl sonra Kuzey Denizcilik Balk Konvansiyonunu imzalayarak 20 Mart 1884 tarihli Kraliyet Kararnamesini kardn grmekteyiz62.

2- 19uncu Yzyla Kadar Karasuyu Mesafesinin Milletleraras Tahkimler Konvansiyonlar Tarafndan Uygulanmas 19uncu yzyla kadar karasuyu mesafesini bir standarda oturtmak asndan toplam be tane tahkim ve konvansiyon toplanmtr.

a- The Schooner Washington Tahkimi (1855)

1855 tarihli The Schooneer Washington tahkiminde Fundy Krfezinden 10 mil akta balk avlarken yakalanan Washington gemisi lehinde karar verirken bunu karasularnn geniliinin 3 mil olduu esas kabul edilmitir63.

61 62

Ferit Hakan Baykal, a.g.e., s.84. 1888 tarihli stanbul andlamasn imzalam olan devletler unlardr: Msr, Fransa, talya, spanya, Hollanda, ngiltere, Rusya ve Trkiye, Avustralya, Seyln, Danimarka, Habeistan, Bat Almanya, Yunanistan, Hindistan, Endonezya, Japonya, ran, Yeni Zelanda, Norve, Pakistan, sve, Portekiz ve Birleik Amerika. 63 Bu konuda ayrntl bilgi iin bkz. Sayre Swarztrauber, a.g.e., s.85.

23

b- Kuzey Denizi Balklk Konvansiyonu (1882)

Bu Konvansiyon, imzac devletlerin karasular genilii uygulamalarnda nemli rol stlenmitir64. Danimarka bu Konvansiyona taraf olduktan sonra 3 mil geniliinde karasular mesafesini benimsemi olup bunu kabul eden tek skandinav lkesidir. Dier imzac devletler de mtakiben 3 mil genilik esasn kabul etmilerdir. Konvansiyonun ikinci maddesine gre o lkenin balklar bir lkenin kysndan itibaren 3 mil genilie kadar olan alanda mnhasr balklk haklarna sahiptir. Bu konvansiyonu imzalayan devletler unlardr: ngiltere, Almanya, Belika, Fransa, Danimarka, Hollanda. Bu dnemde sve Krall ad altnda tek bir devlet olan Norve ve sve, Kuzey denizi lkesi olmalarna ramen bu Konvansiyonu imzalamadn Ferit Baykal kitabnda bildirmektedir65.

c- stanbul Konvansiyonu (Svey Kanal Konvansiyonu) (1888)

Bu konvansiyonda kanal tarafszlatrlmtr. Buna gre Kanal, gerek sava, gerekse bar zamannda tm devletlerin ticaret ve harp gemilerine ak olacaktr. Konvansiyon 29 Ekim 1888 tarihinde stanbul'da imzalanm olup ngiltere, Avusturya, Macaristan, Fransa, Almanya, Rusya, talya, Hollanda, spanya ve Trkiye bu konvansiyonu onaylamlardr. Bu dzenleme yaplrken de Konvansiyonun drdnc maddesi ile 3 mil kural tannmtr66.

64

Konvansiyon olarak belirtilen kelime bir anayasa yapmak veya bir anayasay deitirmek iin toplanan olaanst geici meclise verilen addr. 65 Ferit Hakan Baykal, a.g.e., s.86. 66 Bu konuda ayrntl bilgi iin bkz. Henry Crocker a.g.e., s.487; Sevin Toluner, Milletleraras Hukuk Dersleri, 4. Bask, Beta yay., stanbul, 1989, s.148.

24

d- Bering Denizi Tahkimi (1893)

Bering denizinde balk avlanmas ile ilgili olarak ABD ile ngiltere arasnda krkleri iin fok avlayan ngiliz teknelerine Amerika tarafndan el konulmutur. Oluturulan tahkim Komisyonu 1893 tarihinde verdii kararda ABD'nin Bering Denizi'nde 3 milin dnda kalan sularda herhangi bir hakk bulunmadna karar verdii Ferit Baykaln kitabnda belirtilmektedir67.

e- Milletleraras Hukuk Enstits Ve Milletleraras Hukuk Cemiyeti

Milletleraras Hukuk Enstits Eyll 1873 tarihinde kurulmutur. Bu enstit milletleraras hukuka ait tm konular ile ilgili aratrma ve kodifikasyon abalar yapmtr. Enstitnn 1894 tarihinde Paris'te yaplan oturumunda karasularna ilikin bir dizi kurallar kabul etmi olup burada 6 millik bir karasuyu snrn nermitir. Milletleraras Hukuk Enstitsnn karasularna ilikin olarak teklif ettii fikre gre ky balklnn korunmas ve sava zamannda muharip olmayan devletlerin tarafszlklarnn garanti altna alnmas iin gerekli mesafenin tek bir blge ile halledilmesine hi bir neden bulunmadn gznne alarak genelde sularn en ok ekildii noktadan itibaren (cezir hatt) 3 mil olarak benimsenen genilii ky balklnn korunmas asndan yetersiz bulmu ve karasularn kynn tm uzants boyunca cezir hattndan itibaren 6 deniz mil olduunu kabul etmitir.

1873 tarihinde Brksel'de kurulan Milletleraras Hukuk Cemiyeti de (International Law Assciation) 1894 tarihinde, Milletleraras Hukuk Enstitsnn karasularna ilikin olarak benimsedii kurallara benzer kurallar benimsediini Ferit Baykal kitabnda

67

Ferit Hakan Baykal, a.g.e., s.87.

25

belirtmektedir68.

3- 19uncu Yzyldan Sonra Karasuyunun Azami Genilii Ve Uygulama Esaslar

Milletler cemiyeti ilk toplantsn Nisan 1925de yapmtr. Ocak 1926 ylnda esas komite ikinci bir toplant iin toplanmtr. Bu toplant neticesinde ye olan veya olmayan lkelere 7 konu ile ilgili anket gnderilmitir. Gnderilen 2 numaral ankette 3 millik karasuyu kuralnn kodifikasyonunu neren tasar bulunmaktayd. Buna gre kysal deniz ky boyundan 3 deniz mili olacak gmrk ve hayati konularda idari haklarn kullanabilecekti. Sorulan esas soru ise bunun milletleraras konvansiyonda tartlp tartlmayacayd. Alt komite yeleri 3 mil kuralna tezat km ve bunun yetersiz olduunu savunmutur. Komite yelerinden Profesr De Magalhaes 6 millik balk blgesi ve buna ek olarak 12 mile kadar bir koruma blgesi olmas gerektiini anlatlmaktadr69. yeler ve lkeler arasnda ki ekimeyi ve olayn zmszl yaplan ankete yansmtr.

Milletler Cemiyeti Genel Kurulunun 27 Eyll 1927 tarihli karar ile karasular konusunu incelemekle grevli 5 tannm hukukudan oluan bir geici komisyon kurulmutur. Komisyon ye devletlere sunduu bir soru listesine bal olarak bir konferans toplanmasn nermi ve grme konularn oluturacak bir liste ile konferansn i tzk tasarsn ieren raporunu 1929'da Genel Kurula sunmutur. Bu kurulda ounluk tarafndan 3 mil savunulmu ngiltere ve Japonya bu konuya muhalefet etmi, Amerika 4 fersah uzakl savunmu, talya ise 12 mil dahilinde zel haklar istemitir.

68 69

A.g.e., s.88. A.g.e., s.90.

26

a - 1930 La Haye Kodifikasyonu

Konferans, 13 Mart 1930 ve 12 Nisan 1930 tarihleri arasnda 48 delegenin katlmyla komisyon La Haye'de toplanm ve kinci Komisyon deniz hukuku sorunlarn ele almtr. Konferansta, karasularnda ulam serbestlii, ky devletinin haklar, esas izgi, zararsz gei ve bitiik blge konularnda genel bir antlama salanm olmasna ramen, karasularnn genilii konusunda gr birliine varlamadndan, herhangi bir antlama imzalanmamtr. Toplantya katlan lkeler karasular iin;

bitiik blge, -

Yunanistan ve rlanda 3 mil bunun yannda da bitiik blge, Almanya, Belika, ili, Msr, Estonya, Fransa ve Polonya 3 mil, zlanda, Norve, sve 4 mili, Finlandiya 4 mil bunun yannda bitiik blge, Kolombiya, talya, Romanya, Uruguay, Yugoslavya ve Brezilya 6 mil, Kba, spanya, Litvanya, ran, Portekiz, Trkiye 6 mil karasuyu ve 6 mil

ekoslovakya ve Sovyetler Birlii gr bildirmemitir.

Denizlerde ky devletinin birtakm egemen haklara sahip olma iddialar, 28 Eyll 1945 tarihinde A.B.D. Bakan Truman'n bir bildirisi ile balam olup bu iki bildiri karasularnn dar mesafe olarak kalma fikrini aleyhte etkilemitir. Karasular dndaki deniz yata ve toprak altnda ky devletine birtakm haklar salamaya alan kta sahanl kavramnn yaygn bir biimde uygulamas 1950'li yllarda uluslararas hukuka yerletiini Hseyin Pazarc kitabnda anlatr70.

1945-1958 yllar arasnda kta sahanl ilan eden devletler iin bkz. Hseyin. Pazarc, Kta sahanl kavram ve Ege Kta Sahanl Sorunu, Ankara, 1984, s. 397-398.

70

27

b- 1958 Cenevre Birlemi Milletler Deniz Hukuku Konferans

Bir devlet karasular geniliini belirledikten sonra, karasularnn d snrnn saptanmasnda esas izgiden balayarak, deiik yntemin kullanmaktadr. Birinci yntem, ky izgisine tam paralel olarak kabul edilen genilikte d snr izmektir. kinci yntem, esas izgi zerinde ki kimi noktalardan pergel ile yaylar izerek bunlarn kesitii noktalar birletiren izgiyi d snr olarak kabul etmektir. nc yntem ise, ky zerindeki knt noktalarn dz izgilerle birletirip bu izgiye paralel kabul edilen karasular geniliinde, dz izgiler izmektir. te yandan, kimi zaman komu devletler arasnda karasularnn snrlandrlmas gerekmektedir. Nitekim, kylar birbirleriyle yan yana bulunan devletler arasnda karasularnn yan snrlarnn saptanmas zorunluluu vardr. Ancak, karlkl kylara sahip olan komu devletler arasnda da, eer aradaki deniz alan genilii uluslararas hukukun tand karasular geniliinin iki katndan az ise, karasularnn snrlarnn belirlenmesi gerei domaktadr. 1958 Cenevre K.B.B.S.'ne kadar, uygulanan uluslararas hukukta, bu konuda bir kurallamadan sz etmek olana yoktu.

Uygulamada ve uluslararas yarg ve hakemlik kararlarnda, lkelerin corafi durumlarna gre, gerek karlkl snr gerek yan snr iin kimi zaman en derin noktalarn birletirilmesinden oluan Thalweg izgisinin, kimi zaman da yalnzca yan snr iin kylarn genel ynne indirilen dikey izgilerin komu devletler arasnda karasular snrn oluturduklar grlmektedir71.

Uluslararas Hukuk Komisyonu, 12 Nisan 1949 tarihli toplantsnda, karasular ve ak deniz rejimini kodifikasyon listesine almtr. Komisyonun 1950-1956 yllar

71

Hseyin Pazarc, a.g.e., s.344.

28

arasnda yapt almalar sonucu 73 madde ieren bir antlama tasla ortaya kmtr72.

B.M. Genel Kurulu anlan Komisyon raporunu 21 ubat 1957 tarih ve 1105 (XI) sayl bir karar ile kabul ederek bu konuda bir uluslararas konferans toplanmasna karar vermitir. Birinci Deniz Hukuku Konferans olarak anlan bu konferans 24 ubat 1958, 27 Nisan 1958 tarihleri arasnda Cenevre'de toplanmtr. Konferansn sonunda; drt ze ilikin antlama ile bir protokol kabul edilmitir. Bu antlamalar ve protokol yledir:

- Karasular ve Bitiik Blge Szlemesi; - Ak Deniz Szlemesi; - Kta Sahanl Szlemesi; - Ak Denizler Balklk ve Canl Kaynaklarn Korunmasna ilikin szleme; - Uyumazlklarn zorunlu zmne likin htiyari Protokol.

Konferansn topland srada devletler 3 mil ve 200 mil arasnda deiik karasuyu mesafesi uygulamaktayd. Konferansta nerilen mevcut teklifler aada olduu gibidir:

- Amerika: 12 mile kadar mnhasr balklk blgesi, 6 mile kadar karasuyu, - sve, Seylan, talya: 6 millik karasuyu mesafesi, - Kanada, Yunanistan: 3 millik karasuyu mesafesi, - Kolombiya: 12 millik karasuyu mesafesi, - Sovyetler Birlii, Hindistan, Meksika: Her lkenin karasuyu mesafesini 3 mil ile 12 mile kadar deien oranda kendisinin saptamas gerektii, - Peru: Her lke kendi karasuyu sahasn makul oranda kendisinin belirlemesini,

72

A.g.e., s.317.

29

- ngiltere: Zararsz gei hakk tanyan 6 millik karasuyu mesafesi, - Trkiye: Bu antlamalann hibirine taraf olmamtr.

Mevcut tekliflerden en ok 86 oydan 45 oyu alan ABDnin teklifi kabul grm olup bu da genel temayln bu ynde olduunu gstermektedir73.

Konferans boyunca lkelerin uygulamak istedii karasuyu mesafelerinde ki mevcut farkllk sebebi ve bundan dolay 2/3 lk ounluk salanamamas sebebiyle Birinci Deniz Hukuku Konferansnda, zellikle karasular genilii ve balkla ilikin konularn zme kavuturulamamas zerine, konferansn 27 Nisan 1958 tarihli karar ile, yeni bir konferans toplanmasn nerilmitir. Bu durum B.M. Genel Kurulunun 10 Aralk 1958 tarihli karar ile teyit edilmitir74.

c- 1960 Birlemi Milletler Deniz Hukuku Konferans

1958 tarihli Cenevre konferansnn kapatlmas srasnda yaplan konferans kt ynde etkileyecek temayllerden kanlmas gerektiine karar verilmesine ramen Irak, Panama, Libya ve zlanda karasuyu mesafesini 12 mile kadar kardklarn Ferit Baykal kitabnda zerine basarak belirtmektedir75. B.MD. kinci Deniz Hukuku Konferans 88 devletin katlmyla Cenevre'de toplanarak 16 Mart 1960-26 Nisan 1960 tarihleri arasnda almalarn yrtmtr. Bu Konferans esnasnda da devletler karasularnn genilii konusunda eitli grler ileri srm ve neriler getirmilerdir. Bu konferansta ki asl tartmalar 6 mili savunanlarla, 12 mili savunanlar arasnda olmutur. Konferans srasnda karasularn 3 mil ile snrlayan herhangi bir neride bulunulmamtr.

73 74

Ferit Hakan Baykal, a.g.e., s.102. Hseyin Pazarc., a.g.e., s. 317. 75 Ferit Hakan Baykal, a.g.e., s.103.

30

Konferans ncesi lkelerin uyguladklar karasuyu mesafeleri aada olduu gibidir76:

- 3 Mil: Arjantin, Avustralya, Belika, Brezilya, Kanada, in, Kba, Danimarka, Dominik Cumhuriyeti, Malaya, Fransa, rlanda, Japonya, rdn, Liberya, Hollanda, Pakistan, Polonya, Tunus, Gney Afrika Birlii, ngiltere ABD. - 4 Mil: Finlandiya, Norve, sve, - 5 Mil: Kamboya, - 6 Mil: Seylan, Kolombiya, Yunanistan., Hindistan, srail, talya, spanya, Tayland, Uruguay, Yugoslavya. - 9 mil: Meksika - 10 mil: Arnavutluk - 12 mil: Bulgaristan, Ekvator, Habeistan, Guatemala, Endonezya, ran, Lbya, Panama, Romanya, Suudi Arabistan, Sovyetler Birlii, Venezuella. - 50 km: ili - 200 mil: EI Salvador.

Bu konferansta ABD ve Kanada 6 mile kadar karasularn saptama hakk ve esas hatlardan itibaren 12 mile kadar olan alanda ise balklk blgesi tesisine imkan tannmas ve. bu yrede en az 5 yldr avlanan balk teknelerinin bu avlanma hakknn 10 yl iin sakl tutulacana dair bir neri sunmulardr77. ABD ve Kanada'nn bu mterek nerisi Komitede 43 lehte, 33 aleyhte, 12 ekimser oyla benimsenmi fakat nihai karar iin 2/3 ounluk gerekmesi nedeniyle ABD ve Kanada bu nerinin Brezilya, Kba ve Uruguay tarafndan desteklenmesi iin Ky devletine ak denizlerin kendi balklk blgesine bitiik herhangi bir kesiminde kaynaklarn iletilmesinin bu devletin ekonomik geliimi iin veya halkn beslenmesi iin hayati nemi haiz olmas durumunda
76 77

A.g.e., s.104. UN Official Records, Doc.A/CONF. 19/C.1/L.10, 8.4.1960, s. 169.

31

ncelikli balklk haklar tannacakt maddesini de ekletmek zorunda kalarak 54 lehte, 28 aleyhte ve 5 ekimser oy alarak kabul iin gerekli 2/3 oy oranndan 1 oy eksik oy toplamlardr78. Trkiye ve Yunanistan bu oylamada leyhte oy kullanmlardr. Sovyetler Birlii ise oylamadan nce oylamann neticesi ne olursa olsun 12 mil karasularnn uygulamaya devam edeceini belirtmiti. 1960 Konferans karasularnn genilii konusunda nc defa bir baar salanamadan, herhangi bir antlama metni oluturulamadan ve bir planlama yaplmadan kapanmtr.

d- 1960-1973 Dnemi

Gerek 1930 La Haye Kodifikasyon Konferansnda, gerek 1958 Cenevre Birinci Deniz Hukuku Konferansnda, karasularnn genilii konusunda herhangi bir sonuca varlamamas ve B.MD.'in 1960'ta toplanan kinci Deniz Hukuku Konferansnda da alnan baarszlk lkeleri deniz hukukunda ve karasuyu mesafelerinin belirlenmesinde ok farkl uygulamalara itmitir.

1960'l yllnn ikinci yars, teknolojik gelimelerle beraber deniz hukuku konusunda almalar yeniden balamtr. B.MD. Genel Kurulu, Malta delegesi A. Pardo'nun nerisi zerine 18 Aralk 1967 tarihinde, geici olarak grev yapmak zere, Ulusal Yetki Alan Dnda Kalan Deniz Yata ve Okyanus Tabannn Bar Amalarla Kullanlmas zel Komitesini kurmutur. Genel Kurul, 21 Aralk 1968 tarihli bir karar ile, bu komiteyi geici bir kuruldan kararak yasallatrlmtr. Anlan Komitenin almalar sonucunda, B.M Genel Kurulu, 17 Aralk 1970'te, Deniz Yata ve Okyanus Tabann Yneten lkeler Bildirisini kabul etmitir. Sz konusu Bildiri, devletlerin ulusal yetki alan dnda kalan deniz yatan insanln ortak miras olarak kabul etmitir. Genel Kurul, ayn tarihli bir baka karar ile de, deniz yata dahil btn deniz sorunlarn incelemek zere 1973'te bir deniz hukuku konferans toplanmasna kararlatrm olup
78

UN Official Records, Doc.A/CONF.19/L.12, 22.4.1960, s. 173. Dokmann orijinal Franszca nshalar iin bkz. http://www.itlos.org/case_documents/2002/document_fr_216.

32

1973 ylna kadar, Deniz Yata Komitesinin almalar srdrdn Hseyin Pazarc belirtmektedir79.

Bu gelimelere bakldnda 1950'li yllardan balayarak, 3 mil ltnn ald ve karasular geniliinin 6 mil ile 12 mil arasnda bir genilik olarak kabul edilmesi eiliminin artt gzlenmektedir.

e- 1973-1982 Birlemi Milletler nc Deniz Hukuku Konferans

1982 ylnda kabul edilen BM Deniz Hukuku Szlemesi, bir ok nemli hukuk szlemesine zm olmasna karn Ege ve Endonezya gibi bir ok zel durumdaki denizlere ait sorunu zememitir.

Konferansn balamasndan nce lkelerin uyguladklar karasuyu mesafelerine Ferit Baykaln kitabndan bakacak olursak 103 devlet zerinde yaplan incelemede bu devletlerden 49 tanesinin 12 mil, 6 tanesinin 18 ile 130 mil arasnda deien 10 tanesinin ise 200 mil karasular genilii ilan etmi olduklar tespit edilmitir80.

B.MD. nc Deniz Hukuku Konferans almalarna, ilk toplants usule ilikin olmak zere, 3 Aralk 1973'te New York'ta balamtr. 1974'te Karakas'ta balayan ve 1982 ylna kadar sren B.MD. nc Deniz Hukuku Konferansnda ise, karasular geniliinin 12 mil olarak saptanmas yolunda gl bir eilim belirmitir. Nitekim, 1974 Karakas Pargue Central'da 20 Haziran-29 Austos 1974 tarihleri arasnda yaplan 2inci oturumda 12 mil 109 devletin 12 mile taraftar olduklar gzlenmektedir. Bu genilie taraftar olmayan devletlerden 12'si ise, 200 millik bir karasuyu geniliini nermilerdir. Sonuta, B.MD.D.H.S.'nin karasular genilii baln tayan 3.
79 80

Hseyin Pazarc., a.g.e., s.318. Ferit Hakan Baykal, a.g.e., s.108; ayrca bu konuda ayrntl bilgi iin bkz. Sevin Toluner, a.g.e., s.92.

33

maddesine gre; her devlet karasularnn geniliini, szlemeye uygun olarak belirlenen esas izgilerden balayarak, 12 deniz milini gemeyecek bir snra kadar saptamak hakkna sahip olduu bildirilmitir81. Ancak bunun kabul birok devlet tarafndan 200 millik Mnhasr Ekonomik Blge ve boazlardan kesintisiz gei hakknn kabulne bal tutulduunu belirtmektedir David Joseph Attard82.

20 Haziran 1974'te Karakasta balayan Konferans, eitli aralklarla, kimi yl bir ve kimi ylda iki donem olmak zere, toplam on bir dnem alarak, 10 Aralk 1982 de B.MD. Deniz Hukuku Szlemesinin imzalanmas ile sona ermitir83. Komisyonda 7 Mays 1975'te Tek Gayri-Resmi Grme Metni adn tayan bir gayri-resmi antlama tasla ortaya kmtr. Bu metin ayn yntemlerle gelitirilerek, 15 Temmuz 1977' de Gayri-Resmi Birleik Grme Metni ve 22 Eyll 1980'de Gayri-Resmi Deniz Hukuku Szlemesi Tasars biimine dntrlmtr. 7 Eyll 1981'de resmi Deniz Hukuku Szlemesi Tasars adn alan antlama tasars, 30 Nisan 1982'de, B.MD. Deniz Hukuku Szlemesi olarak kabul edilmitir. Szleme metni, 130 olumlu, 17 ekimser ve drt kar oy almtr. Bu kar oylarda Trkiye, A.B.D., Venezella ve srailin imzas bulunmaktadr. Szlemeye Konferansta kar oy veren Trkiye daha sonra bunu imzalama yoluna da gitmemitir. Aralk 1980 ylnda 12 mil karasular geniliini uygulayan devlet says 80e ulamtr. Bu oran kys bulunan devlet iin %59dur84.

Ferit Baykal kitabn da konferansla geni bir deerlendirme yapmtr. Bu kon ferans srasnda Trkiye tarafndan da nerilerde bulunulmutur85. 12 Temmuz 1974 tarihli 39uncu toplantda Trk Temsilcisi adalet ve hakkaniyete nem verilmesi gerektii ve bu sebepten dolay corafi durumlarn bakaln komisyonun gnne almas gerektiini, denizlerin her birinin birbirinden karasular ve ekonomik blge snrlarnn uygulanabilmesi asndan ak denizler bulunduu gibi ok dar denizlerde bulunduunu
Hseyin Pazarc., a.g.e., s.317. David Joseph ATTARD, The Exclusive Economic Zone in International Law, Clarendon Press, Oxford, 1987, s.29. 83 1982 Birlemi Milletler Deniz Hukuku Konvansiyonu maddeleri iin bkz. Ek 8. 84 Ferit Hakan Baykal, a.g.e., s.108. 85 UN Official Records, Doc.A/CONF.62/C.2/L.8; A/CONF 62/C.2./L.9;A/CONF.621C.2/L.23; A/CONF62/C.2/L.34; A/CONF. 62/C.2/L.55; A/CONF.62/C.2/L.56.
82 81

34

ayrca birka devlet tarafndan kyda bulunan kapal denizler i sular ve boazlar statsnde yer alan denizler bulunduunu, vurgulamtr. Ayn konumada adalara da deinilmi ve adalarn da deiik corafi konumlar olduklar vurgulanmtr. Trkiye tarafndan istenen bu zel durumlarnda grlmesi gerektii ayn zamanda bunun Cenevre konvansiyonunun 6nc maddesinde dzenlenmi olduu, Adalet Divannn ilgili kararlarnda bulunduu ve Birlemi Milletler artnn milletleraras ilikileri yrten geleneksel prensiplerinde mevcut olduudur. Bu toplantda ortaya konulan duruma rnek alarak Trkiye ile Yunanistan arasndaki Ege denizinde mevcut durum haritalarla gsterilmitir86. Bu duruma Yunan Heyetince itiraz edilerek konferansn ahsi problem alan haline getirildii beyannda bulunulmutur. Trkiye 13 Austos 1974 tarihinde adalara ilikin olarak sunduu neride dier devletlerin kta sahalnda ya da ekonomik blgelerinde yer alan bir adann bu adann ait bulunduu devletin kara lkesinin ve nfusunun 1/10'unu tekil etmedii mddete kendisine ait kta sahanl ve mnhasr ekonomik blgesi bulunmayaca (madde 3/2); ekonomik hayat bulunmayan ve devletin karasular dnda yer alan adalarn hava sahas olmayacan (madde 3/3); kaya ve cezir yksekliklerinin de kendisine ait deniz alanlar olmayaca (madde 3/4); bir ky devletinin kendi kylarnn tesinde yer alan bir grup ada sebebiyle takmada kavramna dayanan ya da takmadasal sular kavramna dayanan haklar ileri sremeyeceini (madde 4) ; zel corafi konumdaki yar kapal denizlerde, adalarn deniz alanlarnn o blgede yer alan devletler tarafndan mtereken tespit edileceini (madde 5) ortaya koymutur. Trkiye'nin kapal ve yar kapal denizlerle ilgili nerisinde, Konvansiyonun karasular ve ekonomik blgeye ilikin blmlerinde ortaya konulan genel kurallarn kapal ve yar kapal denizlerde hakkaniyete uygun olarak kullanlaca, kapal ya da yar kapal denizlere kyda bulunan devletlerin kendi aralarnda kendi blgeleri iin uygun olan tarz ve uygulama metodlarn saptamak amacyla kendi aralarnda istiarede bulunabilecekleri belirtilmitir. Karasularnn genilii, global ya da blgesellik kriteri, ak denizler ve okyanuslar, yan kapal denizler, kapal denizler balkl 15 Temmuz 1974 tarihli neride karasularnn genilii konusunda herhangi bir rakam belirtilmemitir87. Ancak, burada maksimum snrlar dahilinde karasularn belirleme hakknn dier bir devletin karasularn ve bunun bir blmn ak denizlerden
86 87

Ege Denizinin mevcut durumunu gsteren harita Ek 9 da sunulmutur. UN Official Records, Doc.A/CONF.62/C.2/L.8.

35

ayracak tarzda kullanamayaca ve zel corafi niteliklere sahip yar kapal denizlerde karasularnn geniliinin mtereken bu blgenin devletleri arasnda saptanacan belirtmitir88.

Trkiye 23-28 Nisan 1978 tarihleri arasnda yaplan kinci Komitenin Resmi olmayan toplantsnda karasular ile ilgili 3nc madde nerisinde Her devletin mevcut konvansiyona uygun olarak saptanan esas hatlardan itibaren karasularnn geniliini 12 deniz milini amayacak bir snra kadar saptama hakk olacan, bu hakkn komu ky devletlerinin haklarna ve menfaatlerine aykr olarak kullanlamayacan, (md.3/1) zel corafi zelliklerine sahip yan kapal deniz alanlarnda karasularnn geniliinin o blgenin ky devletleri arasnda haka prensiplere uygun olarak antlama ile saptanacan belirtmitir. Yunanistan ise 25 Temmuz 1974 tarihinde sunduu 9 maddelik tasarda Milli Deniz alanlar bal ile esas hatlar, koylar, Karasular, Karasularnn snrlandrlmas, ve adalarla ilgili hkmler, i sular ve takmadasal sular ile ilgili hkmler belirlemitir. Tasarnn 7inci maddesinde Yunanistan karasular geniliini 12 mil olarak tanmlanmaktadr. 8inci maddede karasularnn snrlandrlmas ile ilgili olarak iki yada daha fazla devletin kylarnn bitiik ya da karlkl olmas durumunda bu devletler arasnda aksine bir antlama olmadka iki devletin karasularnn llmeye baland esas hatlardan itibaren karasularn esas hatlarn her noktasndan eit uzaklkta bulunan orta hattn tesine uzatma haklan olmaddr (md. 8/2). 12 mil karasular tesis edilmesinin daha nce ak denizler olarak belirlenen blgeleri kapatmas durumunda karasularn genileten devlet bu amala msait deniz yollarn bu konvansiyonun boazlar rejimi ile ilgili blmne aykr olmadan bar ulam iin garanti edeceini (md.87S). adann met zaman su zerinde kalan, etraf su ile evrili doal olarak olumu kara paras olduu, adann ait olduu devletin lkesinin ayrlmaz bir parasn oluturduunu, ada zerindeki egemenliin adann karasularna bunun zerindeki hava sahas, deniz yata ve doal kaynaklarnn iletilmesi ve aratrlmas ve Kta sahanlna da sahip olduunu adann deniz alanlarnn devletin lkesinin kara

88

Ferit Hakan Baykal, a.g.e., s.109.

36

kesiminin saptanmasnn deniz alanlarnn llmesinde uygulanacak ayn hkmlere uygun ekilde saptanaca belirtmitir Ferit Baykal89.

Yine ayn kitapta Yunanistann bunu bildirmesine karn buna en iyi rnekse U.A.D.'nn Balklk (ngiltere-Norve) Davas'na ilikin 18 Aralk 1951 tarihli kararnda bildirdii ve Balklk (ngiltere-zlanda) Davas'na ilikin 25 Temmuz 1974 tarihli karardr. Deniz alanlarnn snrlandrlmasnn her zaman bir uluslararas yn vardr; bu durum yalnzca kyda devletin i hukukunda aklad biimiyle onun iradesine bal olamaz. Her ne kadar, tek ky devletinin bunu gerekletirme vasfna sahip olmas nedeniyle, snrlandrma ilemi zorunlu olarak tek tarafl bir ilem ise de, buna karlk, bu snrlandrmann nc devletler bakmndan geerlilii uluslararas hukuku ilgilendirdii bildirilmektedir90.

Devletlerin karasular genilii konusunda bugnk uygulamalarna gelince, 1994 yl sonlarnda 117 devletin 12 millik karasular geniliine sahip olduunu Hseyin Pazarc kitabnda bildirmektedir91. Geriye kalan devletlerin bir ksm 12 milin altnda ve bir ksm ise 12 milin stnde karasular geniliini kabul etmektedir. 12 milin altnda karasular geniliini kabul eden devletlerin ounluu 3 millik geri kalan ise 4 ya da 6 millik karasular snr ilan etmilerdir92. 12 milin stnde karasular geniliini kabul eden devletler ise 15 millik, 20 millik, 30 millik, 35 millik, 50 millik, 70 millik, 100 millik, 150 millik ve 200 millik karasular genilii ilan etmilerdir. Eyll 1996 tarihi itibariyle szlemeyi onaylayan devlet says 106dr. Ancak, bata A.B.D. olmak zere kimi devletlerin szlemenin uluslararas deniz yatan dzenleyen XI. Blmne nemli eletirileri zerine anlan blmn bir Antlama ile yeniden dzenlenmesi yoluna gidilmitir. B.MD. Genel Kurulunda 28 Temmuz 1994'te kabul edilen antlama 28 Temmuz 1996 tarihinde yrrle girmi ve Eyll 1996 itibariyle 67 devlet onaylayarak taraf olmu bulunmaktadr. Yeni szleme ile uluslararas deniz hukukunda ulusal alanlarn genilemesi eilimi ak olarak kendini gstermektedir. B.MD.D.H.S. ile
89 90

A.g.e., s.111. A.g.e., s.113. 91 Hseyin Pazarc., a.g.e., s.363. 92 A.g.e., s.343.

37

aadaki yeni kavram ve kurumlarn uygulanan uluslararas hukuka kabul edildii grlmektedir bunlar: Uluslararas deniz yata; mnhasr ekonomik blge; arkeolojik bitiik blge; takmada devleti; Uluslararas Deniz Hukuku Mahkemesi; Uluslararas Deniz Yata rgtd93.

Birlemi Milletler nc Deniz Hukuku Konferans neticesinde 10 Aralk 1982 tarihli Deniz Hukuku Konvansiyonunun Karasularnn Snrlar balkl ikinci ksmnn nc maddesi ile Her devletin karasularnn geniliini bu konvansiyona uygun olarak saptanan esas hatlardan itibaren llen, 12 deniz milini amayacak bir snra kadar tespit etme hakkna haiz bulunduu belirtilmektedir. Yani 1982 Konvansiyonu ile getirilen bu hkm her devlete karasularnn geniliini 12 mil olarak saptama zorunluluu getirmemektedir. Ferit Baykala gre bu madde hkmn her trl ky kesimi iin genel kural olarak deerlendirmek de mmkn deildir. Fakat baz deniz alanlarnda karasular geniliinin saptanmas, bu deniz alanlarnn zel durumlar sebebiyle beraberinde karasularnn snrlandrlmas problemini de getirmektedir. Karasularnn geniliinin saptanmasnn kynn zellikleri sebebiyle beraberinde snrlandrma problemi de getirmesi sadece karasularnn azami snrnn saptanmas meselesi olmaktan karacak ve hukuki ve siyasi bir mesele haline getirecektir. Karasularnn snrlandrlmas meselesi her devletin kendi i hukuk hkm ile yaplmasna ramen, bunun neticesi dorudan doruya milletleraras bir nitelik tamakta ve tm milletleraras toplumu ilgilendirmektedir94.

Hseyin Pazarcya gre B.MD.D.H.S. ile ky devletlerine 12 mile kadar varan bir karasuyuna sahip olma hakk, ilke olarak, tannmaktadr95. Yalnz ky devletine tannan bu takdir hakknn, corafi ve hukuksal nedenlere bal olarak, birtakm kstlamalara uramas olasl da her zaman vardr. Zira, anlan hkm, karlkl kylarn uzakl 18 mil olan iki komu devletten biri 6 millik karasuyu ilan etmise, tekinin geriye kalan 12 milin tmne sahip olma hakk bulunduu anlamna
93 94

A.g.e., s.318. Ferit Hakan Baykal, a.g.e., s.115. 95 Hseyin Pazarc., a.g.e., s.342.

38

gelmemektedir. Byle bir durumda, corafi olanakszlklar nedeniyle, ayn szlemenin 15inci maddesinde karasular snrlandrlmas konusunda kabul edilen olaan kurallara uygun olarak, zel koullar dnda, bir ky devletinin kylar arasndaki eit uzaklk izgisinden teye geme hakk yoktur. rnein bir ky devletinin teki kyda devletlere ait olan bir deniz alann, karasularnn 12 mile kadar karmada takdir hakk bulunduu gerekesiyle ele geirmesi ayn Szlemenin 300. maddesinde yer alan iyi niyet ve hakkn ktye kullanlmamas ilkelerine aykr olacaktr. Dolaysyla, anlan Szlemenin 3nc maddesinde ky devletlerinin 12 mile kadar karasuyu genilii saptamak haklarnn bulunduunun bildirilmesi, byle bir hakkn kullanmnn tmyle ilgili ky devletinin egemenlik haklar iinde bulunduu anlamna gelmemektedir96.

1958 Cenevre K.B.B.S. (md. 12/11), 1982 B.MD.D.H.S. (madde 15) ile ngrlen ve dolaysyla bugn ayn zamanda yaplageli deeri olduu genellikle kabul edilen hkmlere gre, karasularn snrlandrma kurallarn zetlemek gerekirse:

- Taraflar anlaabilirse snrlandrma antlama ile gerekletirilecektir; - Antlama olmamas durumunda, tarihsel haklar ya da teki zel durumlar baka trl bir snrlandrma gerektirmiyorsa, karasular snrlandrlmas eit uzaklk (equidistance) yntemine gre yaplacaktr.

Antlama yokluunda, eit uzaklk yntemi ile zel durumlarn gerektirdii yntemler arasnda, birine stnlk tanyan herhangi bir genel kural yoktur. Baka bir deyile, Yunanistann ileri srdnn aksine, snrlandrmada eit uzaklk ynteminin ilkeyi ve zel durumlarn gerektirdii yntemlerin kural dl oluturduu gr bugn genellikle reddedilmektedir. zel durumlar kavramnn neleri kapsad konusunda ise genel bir tanma rastlanmamaktadr. Ancak, Uluslararas Hukuk Komisyonun, deniz hukukuna ilikin raporunda, bu kavramn kapsad birka rnek vermektedir. Bunlar, kynn olaanst nitelikteki biimi, adalarn varl ve ulam yollarnn varldr.

96

A.g.e., s.343.

39

Dolaysyla, her somut duruma gre baka zel durumlarn varlnn saptanmas olana vardr. Tarihsel haklara gelince, bu kavram ile bir ky devletinin uzun sreden beri teki devletlerin itiraz ile kar antlamadan, olaan llerin tesinde gerekletirilen karasular genilii uygulamalar kastedilmektedir. Bu uygulamalarn zaman ile ilgili ky devletine ait haklara dntn Hseyin Pazarc belirtmektedir 97.

C- GNMZDE AKDENZ, EGE VE DER DENZLERDE KARASUYU UYGULAMALARI

Halihazrda yukarda da belirtildii gibi ok sayda devlet 15-200 mil arasnda karasular iln ederek 12 millik karasuyu mesafesinin tesine gemitir.

Akdeniz yar kapal bir denizdir. 19 Akdeniz lkesinden 15 devletin karasular 12-35 mil arasnda deimektedir. 6 millik karasularna sahip olan Lbnan ise 12 milden yanadr. Yalnzca Trkiye ve srail karasularnn herhangi bir ekilde 6 milin zerine karlmasna kardr. te yandan Trkiye'nin ve Yunanistan'n komularnn karasular en az 12 mildir98. Yugoslavya, talya, Msr, Libyann karasular genilii 12 mil Arnavutlukun ise 1976 ylndan beri 15 mildir. Trkiyenin komusu olan Rusya, Bulgaristan, Kbrsn karasular genilii 12 mildir. Suriye ise karasular geniliini 1981den beri 35 mile karmtr. Avrupa Topluluklarnn Yunanistan dndaki 11 yesi de 12 mil kuraln benimsemekte veya uygulamaktadr. Avrupa Topluluklar Komisyonu'nun 27 Nisan 1978 tarihinde sunduu bir neri zerine Avrupa Topluluu Bakanlar Konseyi, o tarihe dein karasularn 12 mile karmam olan ye devletleri karasularn 12 mil olarak belirlemeye armtr. te yandan, topluluun gmrk alann belirleyen Fourcade
97 98

A.g.e., s.345. Semih Vaner, a.g.e, s.82.

40

Raporu'nda da Yunan Adalar'nn anakara gibi 12 millik karasularna sahip olabilecei belirtilmitir. Bu raporsa Ankara'nn protesto giriimlerine yol amtr99.

Karasular srasyla 200, 150 ve 100 mil geniliinde olan Gine, Gine-Bisau ve Yeil Burun Adalar daha sonra 12 millik bir genilik benimsemilerdir. 3 mil kuraln kat bir biimde savunan devletlerden Hollanda ve Belika ise sonunda 12 mili uygulamtr100. Karasularnn 3 milin zerine karlmasnn tannmamas konusunda ABD'nin kendi yetkili makamlarna verdii ynergeye kar ky devletlerinin gsterdii tepkidir. Semih Vanere gre kendiliinden ve toplu olarak gsterilen ve ABD'nin grne resmen kar kan bu tepki, 12 millik karasular genilii kuralnn geerliliini dorulamtr.

Tm bu unsurlar, uygun deniz artlarnda 12 milin kabul ynnde uluslararas bir teaml olutuunu ortaya koymaktadr101.

99

A.g.e., s.115. A.g.e., s.98 . 101 A.g.e., s.83 .


100

41

II-

EGE DENZ KARASUYU UYUMAZLII

A- EGE DENZ

Trkiye, taraf denizlerle evrili bir yarmadadr. Trkiye'nin deniz kylarnn toplam uzunluu 8.333 kmd. Kara snrlarnn toplam uzunluunun da 2.753 kmd. olduu gznne alnrsa denizler bu durumda toplam snrlarn % 75'ini tekil etmektedir. Denizlerimizin ky uzunluklarna bakacak olursak Karadeniz 1.965 kmd., Marmara 1.189 kmd., Adalar (Ege) 2.805 kmd., Akdeniz ise 1.577 kmd.dir. Trkiye'ye ait olan adalarn ky uzunluu ise 1.067 kmd. kadardr. te yandan Trkiye'nin Anadolu kylar uzunluu 6.480 kmd., Trakya ky uzunluu 786 kmd., adalara ait ky uzunluu ise 1067 kmd. dolayndadr. En geni yeri 206, en dar yeri 102 deniz milidir102.

Ege Denizi'nin mevcut ounluu kayalk olan ok sayda irili ufakl adann varl ve konumlar, bu denize dnyada da benzeri bulunmayan farkl bir zellik kazandrmtr. Ege Denizi dier adyla Adalar Denizinde ki birok ada, jeopolitik, jeolojik, corafik ve tarihsel siyasi entrikalarla Yunanistan'a braklmtr103. Bu adalardan yzlm 100 km2 den byk olanlar 24 kadar olup, daha kk olanlarla birlikte tm adalarn toplam yzlmleri 23 000 km2 civarndadr104. Bu alan Ege denizinin yaklak dokuzda biri kadardr.

102 103

Mehmet Zeki Akn, a.g.e., s.329. Ramazan zey, Trkiye Corafyas ve Jeopolitii , Marmara niversitesi, stanbul, 2002, s.17. 104 Bu adalar: Girit, Eriboz, Semadirek, Gkeada, Limni, Midilli, Sakz, Sisam, Ahikerya, Kilimli, stanky, Rodos, Kerpe, Taoz, skiri, Andre, stendin, Mrted, Bara, Naka, Yamurgi, Deirmenlik, Aniye ve uha'dr. Ege Denizine ait adalarn mevcut durumunu gsteren harita Ek 9 da sunulmutur.

42

1- Genel Fiziki Corafyas

Ege Denizi, Dou Akdeniz'in kuzeyinde, Anadolu yarmadasnn bat sahilleri ile Balkan yarmadasnn dou sahilleri arasnda kuzey-gney istikametinde uzanmaktadr. Bu deniz ayn zamanda Avrupa, Asya ve Afrika ktalarnn birbirlerine iyice yaklat ve kaynama noktasn oluturduu blmde yer alan Akdeniz'in bir kolunu andrmaktadr. Kuzeydouda anakkale Boazndan Marmara'ya ve oradan stanbul Boaz yoluyla Karadeniz'e ular.

Mora yarmadasndan gney-bat Anadolu'ya uzanan uha (Kitira), Sikliye (Antikitira), Girit, oban Adas (Kasos), Kerpe (Karpatos) ve Rodos adalar zinciri ile Akdeniz'den ayrlan Ege Denizi, Akdeniz'in kuzeye doru bir uzantsdr. Ege Denizi, ksaca 35-41 kuzey enlemleri ile 23-28 dou boylamlar arasnda yer alr. Ortalama derinlii 350 metre kadardr105. Yunanistan'n dousundaki Eriboz, Andre (Andros) stendin (Tinos), Mokene (Mikonos) ve Anadolu kylarna uzanan Ahikerya (karia), Sisam adalar, derinlii en ok 1378 metre olan Kuzey Ege Denizi'ni, 2658 metreye varan Gney Ege Denizi'nden ayrrlar.

Anadolu yarmadasnn batsnda bulunan Ege Denizi'nin gney snrn belirleyen Trkiye ile Yunanistan arasnda ikili ya da herhangi ok tarafl bir andlama mevcut deildir. Dnyadaki okyanus ve denizlerin snrlarn belirten ve merkezi Monaco/Fransa'da olan Uluslararas Hidrografi Brosu tarafndan yaynlanm olan ve devletleri balayc yan bulunmayan 1953 tarihli SP 23 Limits of Oceans and Seas dokmannda mevcut olan snrlar bize Ege Denizi hakknda snrlarn gstermektedir. Uluslararas Hidrografi Konferans kararlar dorultusunda balatlan almalar sonucunda 1986 ylnda hazrlanan 4'nc taslanda yer alan snrlarda da nemli bir deiiklik mevcut deildir, ki snr arasndaki fark, batda uha (Kitira) Adas'nn Ege Denizi dnda braklmasdr. Ege Denizini kuzey snr bu denizi Marmara Denizi ve
105

Bkz. T.C. Dz.K.K. Seyir, Hidrografi ve Oinografi Dairesi Bakanl 20-A numaral seyir haritas, stanbul 1994, lek 1:750 000, ayrca bkz. Ek 9.

43

Boazlar yoluyla balayan anakkale Boaznn giriindeki Kumkale ve Mehmetik fenerlerini birletiren hat olduu Ali Kurumahmutun kitabnda belirtilmektedir106.

2- Ege Denizi, Adalar Denizinin Tarihi

Ortaa bat kaynaklarnda Archpelago, Osmanl kaynaklarnda ve 1923ten 1940 yllarna kadar ise Adalar Denizi olarak adlandrlan deniz bugn; Ege Denizi olarak adlandrlmaktadr107. Bugn ou kitap, ansiklopedi ve atlaslarmza baktmzda, bu deniz zerinde Ege Denizi yazldr.

Efsaneye gre Ege, mitolojide bir Yunan Kral'nn addr. Aigeus, Aegeus ya da Egee olarak bilinen bu kral Atina Kral Pandion'un olu, Theseus'un babasdr. Konuya ilikin efsaneye bakacak olursak; Aigeus, Troizen kralnn kz Aithra ile gizli ilikiye girer. Bu gizli ilikiden, Aithra gebe kalr. Aigeus, Aithra'dan doacak olan ocua babasnn ismini bildirmemesi iin sz alr. Aithra, ocuu dourur ve adn Theseus koyar ve babasnn ismini sylemez. Theseus, byynce Atina'ya gelir ve babasnn kim olduunu halktan renir. Kral olan babasn yani Aegeus'a kendini tantr. Theseus, taht ele geirmek isteyen amca oullarn ldrerek, babasnn tahtta kalmasn salar. Atina'da dzenlenen Panathenaia bayramnda, Giritli atlet Androgeus ldrlr. Girit kral, bunun zerine, her yl kurban edilmek zere, yedi kz yedi erkek gnderilmesini ister. Bu art ok ardr. Aegeus, olu Theseus'dan bu Girit canavarn ldrmesini ister ve bir gemi ile Girit'e gnderir. Eer kral ldrmeyi baarrsa, gemiye beyaz yelken amasn ve bylece uzaktan mjdeyi vermesini ister. Eer ldrmemise siyah yelken amasn tembih eder. Theseus, Girit adasna gider. Giritliler ile giritii savata, Giritlileri yener ve Girit kraln ldrr. Zaferi kazandktan sonra, Atina'ya geri dner. Dnte, babas deniz kysnda onu beklemektedir. Ne var ki Theseus, babasnn
Ali Kurumahmut, Egede Temel Sorun Egemenlii Tartmal Adalar, Trk Tarih Kurumu, Ankara, 1998, s.57. 107 Deniz Kuvvetleri Dergisi, Kasm 2005.
106

44

tembihini, zafer sarholuundan unutur ve gemiye siyah yelken eker. Siyah yelkeni gren Aegeus, olunun malup olduunu zannederek, zntsnden kendini denize atar ve intihar eder. Aegeus'un intihar ettii deniz, Atina Krfezi'dir. Bu yzden, bu krfez ve yakn evresine Aegeus Pontos yani Ege Denizi denmeye balar. Bunun sonucunda, Yunan tarih ve corafya kitaplarnda Atina Krfezi ve yakn evresinin ad, Ege Denizi olarak gemeye balar.

1570 ylnda, Fransada, Ortelius tarafndan yaynlanan ilk Corafya Atlas'ndaki Anadolu ve Balkanlar ksmn gsteren paftasnda, sz konusu bu deniz zerinde; ARCHIPELAGO yazldr. Bu kelimenin Trke karln ngilizce veya Franszca szlklere baktmzda; zerinde pek ok ada bulunan deniz; adalar grubu; takmadalar. The Archipelago, Adalar Denizi, diye yazlmaktadr. Yani Ege Denizi'nin gerek ad; Adalar Denizidir. Bu gr destekleyen ok sayda yazl tarihi belge bulunduunu Ramazan ney bildirmektedir108.

Ktip elebi, 1656 ylnda yazm olduu Tuhfetl-Kibar Fi Esfaril-Bihar (Deniz Savalar Hakknda Byklere Armaan) adl eserinde; Boaz'dan dar Rumeli kylar Ece Ovas, noz, Kavala, Ayanoroz, Lonkoz, Kesendire, Selanik Krfezi, Koloz ve stin krfezleri, Ariboz, Atina ve Mora'dan Anadolu ve Meneke Burnu ki Anadolu'dan Tekir Burnu nice ise Rumeli'nde geit yeridir. Karadan denize girip Girit Adasnn dou ve bat ular bu iki burunlar ucuna uzanp teki Akdeniz adalarnn ou bu ortada bulunmaktadr. Bundan dolay bu alana Adalar Aras derler, diye yazmaktadr109.

Byk Larousse Szlk ve Ansiklopedisinde ise Adalar Denizi teriminin baktmzda yazmaktadr. Trk Corafyaclar'nn 19. yzylda Ege Denizi'ne verdikleri ad

108 109

Ramazan zey, a.g.e., s.269. A.g.e., s.270.

45

Osmanl mparatorluunun son dnemlerinde (1913), Ali Tevfik tarafndan kaleme alnm Memalik-i Osmaniye'nin Corafyas adl kitapda da, bu deniz Adalar denizi olarak gemektedir110.

Trkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra, Latin alfabesiyle ilk defa Tefeyyz Kitaphanesi tarafndan 1931 ylnda yaynlanan ve Mektep Haritalar Mrettibi Muallim Abdlkadir, Kuleli Askeri Lisesi Corafya Muallimi kaymakam Mehmet Rt ve Kandilli Lisesi Muallimlerinden Hattat Sreyya tarafndan hazrlanan Mkemmel Umumi Atlas'da, bu denizin ad, yine Adalar Denizi olarak yazlmtr. Prof. Dr. Srr Erin ve Prof. Dr. Talip Ycel'in birlikte hazrlam olduklar, Ege Denizi Trkiye ile Komu Ege Adalar adl kitapta Ege'nin durumu iin eskiden dilimizde bu denize verilen Adalar Denizi adn, en mkemmel ekilde tadn bugn kullandmz Ege Denizi adnn, prehistorik alara kadar takip edebilen ve kkeni mehul bir isim olduunu bildirmektedir. Ayn zamanda Ege isminin olunu yitirdiini sanarak kendini kayalardan denize atan mitolojideki Attikya kiral Aigeus'un adndan tredii ve antik ada sonradan ortaya km bir yaktrma olduunu Ramazan ney kitabnda bildirmektedir111.

Bat dillerinde ada bakmndan zengin bir denizi ve ayn zamanda takmadalar ifade eden Archipel Archipelago kelimesi de Ege Denizi (Aigeion Pelagos) adnn orta ada nce Aiopelago, daha sonra ise Archipelago ekline dnmesinden tremitir. Ege'nin anakkale, Limni, Halkidikya izgisinin kuzeyinde kalan ksmna Trakya Denizi, Kikladlar ile Girit arasndaki kalan ksmna da Girit Denizi ad verilir.

te yandan, Ege Blgesi diye adlandrlan blgemiz ise, yeryz ekilleri, iklimi, bitki rts, kylar ve dier zellikleri bakmndan aratrldnda, bir Yunan Mitolojisi'ndeki kraln adyla hibir ilgisinin bulunmad grlmektedir. Sz konusu bu
110

A.g.e., s.270. A.g.e., s.271.

111

46

blgenin Adalar Denizi'ne kys bulunan blmlerinin, Adalar kelimesinin anlamyla tamamen zdeletii tespit edilmitir. Yarmadalar ve Adalar Blm diye adlandrdmz blmn tm corafi zellikleri, yarmadalar ve adalarn zelliklerine uymaktadr.

Mitolojik hikayede anlatlan Yunan Kral Aegeus, Atina kylarnda denize atlamtr. Bu nedenle, sadece Atina Krfezi'nin ad, belki Aegean Krfezi olabilir. Oysa, sz konusu bu denizi en iyi ekilde karakterize eden, fiziki olaylar; adalar ve adalarn corafi zellikleridir. te bu zelliinden dolay, Avrupal bilim adamlar dahi, 1500'l yllardan beri bu denize Adalar Denizi demektedirler112.

Tarihsel geliimine bakacak olursak Ege Denizi yllar boyunca Makedonya, Mora yarmadalar ve dier adalar zerinde egemenlik kuran lkelerin ya da korsanlarn hakimiyetinde kalmtr. Daha sonra Roma hakimiyetine bulunan deniz Osmanl Trkleri Rumeliye getikleri zaman Venedik ve Ceneviz hakimiyetinde bulunuyordu diyor Nejat Tarak113. Roma, Venedik, Ceneviz hakimiyetinden sonra Saint-Jean ovalyeleri egemenliine geen deniz Girit Adasnn 1669 ylnda ve stendil Adasnn 1718 ylnda alnmasyla Osmanl Trk egemenliine getii Ali Kurumahmutun kitabnda belirtilir
114

Bu tarihten itibaren deniz yaklak olarak 200 yl Osmanl hakimiyetinde kalmtr. Osmanl mparatorluundan sonra ise Yunan hakimiyetine gemesi ise mparatorluun ykl dnemi ile beraber bu adalarn batl lkeler tarafndan kendilerine verilmesidir. Deniz zerinde paylam skntlarnn ortaya kmas ise 1820 yllarndan balamaktadr ki bu tarih yaklak Yunanllarn milliyetilik fikirlerinin belirginlemeye

A.g.e., s.270. Nejat Tarak, a.g.e., s.23. 114 Ali Kurumahmut, Egede Gri Blgeler, Turkish Historical Society Printing House, Ankara, 2004, s.51. Ege Denizinin Osmanl hakimiyetine geii Fatih sultan Mehmet zamannda balam olup ilk ele geirilen adalar Limni ve Midilli adalardr bu konuda ayrntl bilgi iin bkz. Nejat Tarak, a.g.e.
113

112

47

balad tarihtir. 14 Eyll 1829 ylnda imzalanan Edirne Bar Antlamas ile Yunan Devleti kurulduu Zeki Aknn kitabnda belirtilmektedir115.

Yunanistann siyasal bir devlet olarak ortaya kmas ise 3 ubat 1830 ylnda Londrada Fransa, ngiltere ve Rusya arasnda imzalanan protokol ile gereklemitir. Bahse konu protokoln 2'nci maddesinin son paragraf Yunanistan'n snrlarn gstermekte idi. Buna gre; Eriboz Adas, tm eytan Adalar ve skiri Adas ile genel olarak Siklad tabir olunan adalar (Kiklad adalar) ve 26 derece dou boylam zerinde bulunan Yamurgi Adas Yunanistan'a braklyordu116. 36-39 derece kuzey enlemleri ile 26 derece dou boylamnn dnda kalan tm ada, adack ve kayalklar zerindeki Osmanl egemenlii de teyit ediliyordu. Fransa, ngiltere ve Rusya, Londra Protokol'nde mutabk olduklar hususlar 8 Nisan 1830 tarihli bir nota ile Osmanl Devleti'ne bildirdiler Osmanl Devleti 24 Nisan 1830 tarihli bir nota ile Yunanistan'n bamszln kabul etmek zorunda kald. Bylece Yunanistan'n bamsz bir devlet olarak douu bu tarihte gereklemi oldu. 10 numaral Name-i Hmayn Defteri iinde yer alan kaytlarda egemenlii Yunanistana devredilen bu adalar gsterildii Kurumahmutun kitabnda bildirilmektedir117. Giritin batsndan itibaren Yunan ana karasna doru ilerleyen 7 ada ise ngiltere tarafndan 29 Mart 1864 ylnda Yunanistana devredilmitir. 8 Nisan 1865 tarihinde imzalanan katlma senedi ile Osmanl mparatorluu adalar zerinde Yunan hakimiyetini tanmak zorunda kalmtr. zetlemek gerekirse bu tarihte Yunanistan Dou Kuzey Sporad adalarndan batda bulunan Korfuya kadar ki btn adalara sahip olmutur.

talyanlar Trablusgarp harbinde Mentee blgesine bulunan toplam 16 adet aday igal etmi ve Trklerin bu blgede direnmeyi brakmas halinde bahse konu adalar kendilerine brakacan bildirmi fakat Birinci dnya savanda ki karklk nedeniyle ise bunu gerekletirmemiler ve 7/13 Mays 1913 ylnda Londrada imzalanan Bar konferansnn 5inci maddesine gre Trklerin elinde bulunan adalarn kontrol dman
Mehmet Zeki Akn, a.g.e., s.331. skiri Adas dnda kalan Kuzey Sporad Adalar o dnemde eytan Adalar olarak adlandrlmakta idi. 117 Ali Kurumahmut, Egede Temel Sorun Egemenlii Tartmal Adalar, Trk Tarih Kurumu, Ankara, 1998, s.67.
116 115

48

kuvvetlere braklmtr. 1/4 Kasm 1913 ylnda ise Osmanl mparatorluu bu antlamay imzalayarak antlama yrrlle girmitir. Ayn antlama ve Sevr antlamasnn 84nc maddesine gre 1912 ylndan itibaren Yunanllarn elinde bulunan adalarda kendilerine braklr, fakat bu durumun Trk temsilcileri tarafndan tannmad ve mevcut durumun ise Lozana kadar devam ettii Uluslararas ilikiler ajans nafn kitabnda belirtilmektedir118.

Lozann 15inci maddesi ile Mentee adas blgesinde bulunan 13 ada ile Meis adas ve adalara tabi adacklar talyaya braklmtr119. Lozan antlamas ile talyaya devredilen adalar 10 ubat 1947 ylnda Pariste imzalanan antlama ile Yunanistana devredilmitir. Bu antlamann 14. maddesinin ikinci fkras ve anlan antlamann Ek XIII D paragraf ile adalarn silahtan arndrlacann hkme balandn Zeki Aknn kitabnda belirtilmektedir120.

Nuri Erenin yazm olduu yazda ise kinci Dnya savanda bu adalarn Almanlar tarafndan igal edildii sava sonras ise bu adalarn Trkiyeye teklif edildii ama buna lkece kaytsz kalnd ve sonunda ise bu deniz zerinde Trk egemenliinin ykld belirtilmektedir121. Adlarn Trkiyenin elinden gitmesi zerine Lozann 13 ve 15inci maddelerine istinaden bunlarn silahsz braklmas istenmi fakat Yunanistan 1963 ylndan itibaren adalar silahlandrlmaya balamtr122.

3- Ege Adalar

T.C. D.Z.K.K. Seyir, Hidrograf ve Oinografi Dairesi Bakanl'nn yapt almalarda Ege Denizinde mevcut ada saysnn 1800 civarnda tespit edilmitir.
118 119

Trk-Yunan likilerinde Ege Sorunu, Uluslararas ilikiler ajans naf, s.21. Lozan antlamasnn ayrntlar iin ayrca bkz. Seha Meray, Lozan Bar Konferans Tutanaklar-Belgeler, YKY, Cilt I, stanbul, 2001. 120 Mehmet Zeki Akn, a.g.e., s.332. Lozan antlamasnn 15inci maddesi iin baknz Ek 5. Ayrca 10 ubat 1947 tarihli Paris Antlamas hkmleri iin ayrca bkz. Ek 6. 121 Milliyet Gazetesi, 19, 20, 23 Mart 1975 122 Mehmet Zeki Akn, a.g.e., s.334, 24 Temmuz 1923 tarihli Lozan Antlamasnn hkmleri iin ayrca bkz. Ek 5.

49

Bunlardan insanlara yaama alan mevcut adann 100 civarnda olduu, byk bir ounluunu insanlarn yaamasna elverili olmayan kayalklarn oluturduu bilinmektedir123. Ege Denizi'ndeki adalar; genel coraf konumlar, egemenlik devirlerinin tarihsel boyutlar, Ege Denizi'nin statsn tayin eden uluslararas andlamalarn dzenleni biimleri, jeopolitik ve stratejik nemleri dikkate alndnda 5 grupta incelemek mmkndr

Boazn Adalar, Saruhan Adalar, Mentee Adalar, Kuzey Sporat Adalar, Kiklat Adalar.

Trkiye asndan jeopolitik ve stratejik nemi olan Boazn, Saruhan ve Mentee Adalar'ndan oluan l gruba Dou Ege Adalar da denmektedir diye belirtiyor Ali Kurumahmut124.

Be Grup halinde incelenebilir. a- Boazn Adalar: Bu, adalar; Taoz, Samothraki, Limni ve Strati'dir125. Bu adalarn balcalar:

Taoz Adas: Dou yars en yksek kesimini tekil eder. Bu kesimde 1300 metreye ulaan Isparyon dalar bulunur. Adann merkezi geni bir platodur.

123 124

Gnmzde Yunanistana ait olan adalar iin bkz. Ek 10. Ali Kurumahmut, a.g.e., s.67. 125 Trk Yunan likilerinin Dn Bugn Yarn, Harp Akademileri Basm Evi, stanbul,1994, s.1.

50

Samothraki Adas (Semadirek): Dalk ve sert bir grnme sahiptir. Fenraki Tepesi 730 mt.ye kadar ykselir.

Limni Adas : Bat ksm adann en tepelik ksmdr. Gneybatda volkanik tepeler grlr.

b- Kuzey Sporatlar: Bu adalar Bu adalar; Skiyatos, Skopelos, liyodromya, Pelakos, ve Skiros'tur. Bu adalarn balcalar:

Skiyatos : Kubbeye benzeyen bir da ktlesi ile dikkati eker. Ada genellikle plato grnmndedir. En yksek tepesi Storros 460 mt.dir.

Pelakos: Adaya birbirine paralel sra tepe hakimdir. Adann merkezi ovalktr.

Skiros: Bu grubun en byk adasdr. Kuzeybat kesiminde plato ve vadilerle ayrlm tepeler grlr. Gney blm ise kubbelemi tepelerle dalk bir grntedir. Kokilas'n ykseklii 800 mt.dir.

c- Kiklat Adalar: Bu adalar;.Andros, Tnos, Siros, Mikonos, Dilos, Rinia, Yiaros, Kea, Sefiros, Makronisi, Maksos, Daros, Andidaros, Milos, Sifnos, Folegandras, Skinos, Andimilos, Krinoloj, Palyapos, Santrorin, yosamargos ve Anafadalardr. Bu adalarn balcalar:

Andros: Aday gneybat kysna doru uzanan bir srada ile enine olarak 4 tepe sras kateder. Kuzeyde 330 mt. yksekte bir plato vardr.

51

Tinos: Tepelikler alalarak burada da devam eder. Adann kuzey dousundaki vadide daha ufaktr.

Siros (Ysra) : Siros'un arazi dou kesimine yakn uzanan sra dalardan meydana gelir. En yksek tepesi 500 mt. rakml olan Siringas'tr.

Mikanos: Eriboz srtlarnn bir devam grnmndedir. Bat kesiminde 400 mt. yksekliinde bir plato bulunur.

Seriphos: Merkezinde kubbe eklinde bir ktle 500 mt. ye kadar ykselir.

Naksos: Kiklat'larn en byk adasdr. Hakim zellii, aday kuzeyden gneye kateden da silsilesidir. En yksek yeri 1100 mt.lik Seus tepesidir. Adann merkez ve gneyinde ksmen alvyon olan geni ovalar yer alr.

Paros:Genel arazi kabarts, eit ykseklie erien ayr tepeye sahip bir da silsilesi ile belirlenir. Merkezi tepe 850 rakml Protilifil Ulas'tr.

Milos: Adann dou yars alak ve dzcedir. Kyya yaklatka tepelik bir hviyet kazanr. Sahiller kayalktr. Gneye doru ykseklii 800 mt.ye ular126.

Santorin: Batya bakan bir hilal biimindedir. Kraterden teekkl etmitir. En yksek tepesi 600 md.dir.Tepenin kuzey ve gneyinde iki ova bulunmaktadr127.

126 127

A.g.e., s.3. A.g.e., s.5.

52

Amargos: Dar uzun bir adadr. Gneydou kysna yakn boylu boyunca uzanan bir da sras, arazi kabarts meydana getirir. Bir silsilenin iki ucunda dikine teekkl etmi tepe sralar bulunmaktadr.

d- Saruhan Adalar: Bir dier adlarda Dou Ege Adalardr. Bu adalar Midilli, Sakz, Oynusak, Psara, Sisam ve karya Adalardr. Bu adalarn balcalar:

Midilli: Edremit Krfezi aznda yer alr. 1630 km2 yzlm ile Akdeniz'in yedinci byk adasdr. Kuzeyde Msellim boaznda 5 mil, douda Ayvalk krfezinde 9 mil geniliinde ki su kesimi ile Anadolu'dan ayrlmtr. Ada, gneyinde yer alan Kalonya ve Yeros Krfezleri ile kuzeyde birbirine balanan yarmada grnmndedir. Kuzeybat ve gney kylar genel grn ile yarl olan adann dou kylarnda birok kumsallar mevcut olup, bu kesim yeil tepelerle kapldr. Adann bats plak ve sert grntedir. Adann en hakim kesimleri Liptimmos (968 mt.) ile Olimpos dadr (869 mt.). Adann ortas dalk bir blgedir. Dalar batda, gneybatdan kuzeydouya doru uzanr128.

Sakz (Krios): Ada Karaburun Yarmadasnn batsndadr. Bu yarmadadan gneyde 3,6 mil uzaklktadr. Yzlm 866 km2 dir. Ada genellikle dalktr. Gneyden kuzeye geldike arazi ykselir. Gneyde Sakz-Mesta yolu gneyinde genellikle 200-400 mt. yksekliinde tepeler ve bunlar arasnda kk vadi ve ovacklar bulunmaktadr. Adann gney kesiminde kydan ieriye doru uzanan 5-8 kmd. geniliinde bir kum kua vardr. Adann orta ksmnda Sakz ehri bulunmaktadr. ehrin etraf, kamboz ad verilen bir alvyon ovasdr. Bu ova gneye doru uzanr. Sakz ehri batsnda 500-700 mt. yksekliinde, dere yamalar daha dik ve ksmen aal da platosu kuzeye doru uzanr. Kuzeyde Tlias da 1297 mt. yksekliindedir. Kuzey batsndaki Valissas kasabas civarndaki dzlk ksmlar hari, adann kuzeybat knts dier blgelere oranla daha sarp ve dalktr.

128

A.g.e., s.3.

53

Sisam: Kuadas Krfezinin kuzeybatsnda olup, ada Kuadas gneyindeki Samsun dann tekil ettii buruna 1464 mt. uzaklktadr. Kuadas ile Vatf liman aras 16 kmd. dir. Yzlm 781 km2 olup, ada genellikle dalktr. Kuzeydeki Mandemicidia (1007 mt.) ile Ksovrasiet (1042 mt.), bir da kitlesi tekil eder. Batdaki Kerketeos Da ise 1436 mt. yksekliktedir.

karya: Bir da sras aday boydan boya kateder. En yksek tepeler kuzeydoudadr Gneybat ucuna 1033 mt.lik Melise tepesi hakimdir. Dalarn gney yamalar kuzeye nazaran daha diktir. Gney ve batya ynelen akarsular ok ksa ve hzldr. Vadi ve yamalarda bol su kaynaklar vardr. e- Mentee Adalar : Birok kitapta isim olarak Rodos ve Oniki Ada gemektedir. Bu adalar; Rodos, Patnos, Neros, Kilimnos, stahky, Astipalya, Nisifos, Smbeki, Kasos, Karpatos, Tilos, Lipsos ve Mais Adalardr. Bu adalarn balcalarna gz atacak olursak:

Kalimnos: Dalk ve talk bir ada olan Kalimnos'da, Pothia havzasnda ovalar bulunmaktadr.

stanky: stanky Adas, Bodrum yarmadasnn gneyinde Kemre Krfezinin giriindedir. Ada 827 km2 yzlmnde olup, Readiye Yarmadasna 7,6 mil, Bodrum yarmadasna 2,2 mil mesafededir. Kuzeydoudaki ovalk ksm hari dalktr. Da silsileleri gney kylara yakn ovalk ksm hari ada batsna uzanmaktadr. Adann en yksek yeri, doudaki silsile zerinde bulunan Dikeo dalardr (864 mt.). Diken Da doudan batya alalr. Andimanya Kasabas civarnda 120-150 mt. yksekliinde bir yayla ve tepeler manzumesi ihtiva eder. Ada Rodos'tan sonra blgenin en byk adasdr. Piperia, Erismisis, Vurunu, Piles, Kefalos doudan batya doru adann en yksek tepeleridir. stanky Krfezinde yksek tonajda gemiler barndrabilir.

54

Smbeki: Rodos'un 15 mil kuzeyinde bulunmaktadr. Drakunta, Mesani, Moraki, Mikros, Sotiris gibi yaylar ve Yonaydakia gibi ovalar vardr.

Rodos: Gneybat Anadolu nihayetindeki Bozburun yarmadasnn Marmaris limanna 23 mil mesafede.yzlm 1400 km2 dir. Gneybatdan kuzeydouya doru 77 kmd. uzunlukta ve azami 35 kmd. geniliindedir. Ada, plajlar gerisindeki 1-4 Kmd.lik dar sahil ovalan hari dalktr. Gneybatdaki Katavia Kasabas civarnda balayan ve kuzeybat istikametinde uzayan da silsileleri aday batan baa kateder. Ataviros Danda ykseklik 1215 mt. yi bulur. Da silsilelerinden sahillere doru mteakip dere ve aylar ve bunlar arasnda dar ve uzun srtlar, alalarak sahillere doru uzanr129.

Girit: Bir dikdrtgen eklinde olan Girit adasnn uzunluu 250 kmd., genilii 11-57 kmd. arasnda deimektedir. Akdeniz'de 5inci byk adadr. Girit'in yaps, gney Avrupa'y etkileyen hareketlerin neticesi olarak ortaya kmtr. Pelepones yarmadasndan gneybat, Anadolu'ya doru uzanan kvrmlarn kalntlardr. Girit kendi iinde birka ana Fay'la blnmtr. dalar keskin yerler meydana getirir. Gney sahilleri hemen limana msait olmayan bir ky eklindedir130.

B- KARASULARI ZERNE TRK-YUNAN TEZLER

Trkiye'nin tm Ege Kylar, Trk-Yunan kara snrnn bittii noktadan, Akdeniz Kylarnn balad noktaya kadar Trkiyenin kara parasna pek yakn mesafede yer alan ve Trkiye gvenlii bakmndan tehlike tayan ok sayda Yunan adasyla evrelenmi durumdadr. Ege'deki statkonun yanstt dengenin temelinde, dnyann baka herhangi bir yerinde grlmeyen bu zellik yatmaktadr.
129 130

A.g.e., s.4. A.g.e., s.3.

55

Ege Denizi dnya ticaretinde ok nemli yer tutmaktadr. Buna ilaveten deien strateji ierisinde petrol ve doal ticaretinin halihazrda %98i deniz yoluyla tandna dikkat edecek olursak Ege Denizinde ki hak ve menfaatler yine n plana kmaktadr131 Ege Denizinde Trkiye ve Yunanistan arasndaki uyumazlk konular ierisinde, ilikileri bir anda trmandrabilecek konulardan birini karasuyu sorunudur. Asl sorunsa iki lkenin kydar olduklar Ege Denizi'nde, ulusal karasular snrn 6 milden 12 mile geniletme abalardr. 1923 ylnda Lozan Andlamasnn imzaland dnemde Trk ve Yunan karasular 3 mildir132. Ancak, 1936 ylnda, Yunanistan tek tarafl bir kararla karasularn 6 mile karm, 1964 ylnda ise Trkiye'nin de karasularn 6 mile karmasyla Ege'de bugnk durum meydana gelmitir133. u anda Ege Denizinin; % 48.85'ni ak denizler, % 43.68'ni Yunan karasular ve % 7.47'sini de Trk karasular oluturmaktadr. Ege Denizinde ki mevcut karasuyu mesafesinde meydana gelebilecek deiiklikte ortaya kan tablo aada sunulmutur134:

Trk Genilik (%) 6 Mil 7Mil 8 Mil 9 Mil 10 Mil 7,47 7,93 8,21 8,51 8,57

Trk Km2 14.000 14.880 15.406 15.969 16.081

Yunan (%) 43,68 49,73 54,74 60,70 64,10

Yunan Km2 81.969 93.317 102.718 113.902 120.282

UIuslararas (%) 48,85 42,34 37,05 30,79 27,3-3

UIuslararas Km2 89.469 79.450 69.523 57.776 51.284

131 132

Nejat Tarak, a.g.e., s.451. 24 Temmuz 1923 tarihli Lozan Antlamasnn hkmleri iin bkz. Ek 5. 133 Yunanistan 17 Eyll 1936 tarihinde karasuyu mesafesinin tespti iin imzalad kanun iin bkz. Ek 1. 134 Hakan Cem Iklar, Egede Casus Belli, mit yay., Ankara, 2005, s.51.

56

1- Yunan iddias

Yunanistan anakara olarak verimsiz topraklara sahipti. Hammadde yetersizdir. Bu yzden Yunan deniz ticaret filosu olduka gldr. Yunanistann kurulmasndan nce Eriboz dnda kalan adalarn ou verimsiz ve volkanik kayalardr. Buna karn halihazrda sahip olduklar Limni, Girit, Midilli, Sakz, Sisam, Rodos ise verimli adalardr. Bu yzden Helen Emperyalizmi Ege Denizini Hayat Sahas olarak grmektedir.

Yunanistan 1981 ylndan itibaren Taoz Adas aklarnda Prinoa ad verilen blgede gnde ortalama olarak 4-5 bin varil petrol karmaktadr. Yine Yunan karasular iinde ki Taoz aklarnda bulunan Kalliraki arama sahasnda da yaklak 227 milyon varil petrol bulunduunu aklamtr135. Rusya tarafndan desteklenen ve Bulgaristann Burgaz liman ile Yunanistann Dedeaa Liman arasnda dnlen petrol boru hatt Yunanllar iin karasuyu mesafesinin ne kadar nemli olduunu sanrm ok iyi bir ekilde anlatmaktadr.

1982 BM Deniz Hukuku Szlemesinin 3nc maddesi lkelere karasularn azami 12 mile kadar geniletme yetkisi vermekte olup bu husus genel bir kuraldr. Yunanistan szlemeyi imzaladna gre Ege de karasularn 12 mile kadar geniletme hakkna sahiptir136. Yunanistan'n siyasal ve lkesel btnlnn bir paras olan adalarna da ana ktadan bir ayrm yapmakszn, karasularn 6 milin zerine karma hakk verilmelidir. 12 mil karasular, geniliini saptamak ky devletinin egemenlik yetkisine girmektedir.

135 136

Nejat Tarak, a.g.e., s.471. A.g.e., s.115.

57

Semih Vaner de mevcut Yunan iddialarn maddeler halinde deerlendirmitir bunlar:

a- Adalarn kendi ktasahanl ve karasular bulunmaktadr;

b- Anakara topraklar ve Ege Adalar, birlikte Yunan Devleti'nin siyasal ve lkesel btnln oluturmakta ve bu iki unsur arasna yabanc bir lkenin girmesi kabul edilemez;

c- ki lke arasndaki kta sahanlnn snrlandrlmas, yalnzca Trkiye kylaryla Yunan topraklarnn u noktalar, yani Ege Denizi'nin dousundaki Yunan Adalar'nn kylar arasnda eit uzaklk ilkesine gre gerekletirilebilir137.

2- Trk iddias

Ege Denizi Yunanllar asndan olduu kadar Trkiye iinde byk neme sahiptir. Trk deniz ulatrmasnn %65i Ege Denizi zerinden gerekletirilmektedir. Yine ayn ekilde lkemize getirilen 25 milyon tonluk petrol almnn %75i Ege Denizi zerinden getirilmektedir138.

Karasularn geniliine ilikin kesin ve uygulanabilir bir kural yoktur. Yunanistan Ege'de karasularn 1936 ylnda 6 mile kararak Lozan'da salanan hakkaniyeti tek tarafl olarak ihlal etmitir. u anda Ege'de iki lkenin de uyguladklar 6 millik karasuyu. son limitine ulamtr. Yunanistann 6 millik mesafeyi 12 mile karmas durumunda ise 1 km2 lik adalar bile 12 millik karasuyuna sahip olacaklardr. Karasular konusunun iki
137 138

Semih Vaner, a.g.e., s.16 gnmzde Yunanistana ait olan adalar iin ayrca bkz. Ek 10. Nejat Tarak, a.g.e., s.481.

58

lke arasnda ciddi boyutlara ulaabilecek bir sorun haline gelmesinin nedeni, Yunanistan'n Egede karasularn 6 milin tesine genileterek, Ege'yi bir Yunan gl haline getirmek istemesinden kaynaklanmaktadr139.

Yunanistan'n byle bir uygulamaya gitmek istemesi, kendisinin imzalad Deniz Hukuk Szlemesinin 300nc maddesinde yer alan, hakkn suiistimal edilemeyecei prensibiyle eliki oluturmaktadr. Trkiye, karasularnn genilii konusunda genilii olarak kabul edilen ve dnyann her blgesinde uygulanacak tekdze bir kuraln olmadn III nc Deniz Hukuku Konferansnn balamas ile Karakas'ta aklam ve bu tutumunu srdrmtr. Trkiye'nin srekli olarak bu tezi savunmas nedeniyle sz konusu kural Trkiyeye kar ileri srlemez. Trkiye Szlemeye taraf deildir. Ancak, bu ynde bir kuraln rf adet kural deeri kazanmas durumunda bile, buna bandan beri kar tutum alan Trkiye'ye kar uygulanamaz140.

Karasular genilii saptanrken corafi zellikleri olan deniz gznnde tutularak bunlar iin durumlarna uygun hkmlerin ngrlmesi gr, nc Deniz Hukuku konferansnda Trkiye tarafndan aklanm ve Egenin, zellikleri olan ve genel nitelikli kurallarn dnda bir takm, zel kurallarn uygulanmas gereken bir deniz olduu, bildirilmitir. Uluslararas hukukun yerlemi bir kural olduu kabul edilen bir ky devletinin fiilen ve otomatikman ve balangtan beri sahip olduu kta sahanl haklarnn karasular gibi bir baka hukuksal kavrama ilikin yeni gelimelere dayanarak elden alnmas hukuksal bir elikidir ve geerli olamaz kuralna gre Yunanistan Ege'de tek tarafl olarak karasularn 6 milin zerine geniletemez. Ayrca Yunanistan tarafndan ileri srlen; Ege'de karasularnn geniletilmesini saptama yetkisi ky devletinin egemenlik yetkisine girmektedir iddias, ancak buna baka devletlerce itiraz edilmemesi durumunda geerlilik kazanabilir ilkesine tamamen bal olmak zorundadr. Buna rnek olarak, uluslararas Adalet divannn 1951 ylnda ngiltere ile Norve arasndaki Balklk davas ve 1974 ylndaki ngiltere ile zlanda arasndaki Balklk davalarnda

139 140

6 ve 12 millik karasuyu stats durumunda ki Ege Denizinin durumu Ek 11 de gsterilmitir. Harp Akademileri yay., a.g.e., s.1.

59

verdii karar gsterilebilir141. Deniz alanlarnn snrlandrlmasnn her zaman bir uluslararas yn vardr; bu, yalnzca kyda devletin i hukukunda akland biimiyle onun iradesine bal olamaz. Her ne kadar, tek ky devletinin bunu gerekletirme niteliine sahip olmas nedeniyle, snrlandrma ilemi zorunlu olarak tek tarafl bir ilem ise de, buna karlk, bu snrlandrmann nc devletler bakmndan geerlilii uluslararas hukuku ilgilendirmektedir. Bu nedenlerle; Yunanistan'n tek tarafl kararlarla Ege'de karasularn geniletip Trkiyenin ortak olduu karasularn elinden almaya almaya Uluslararas Hukuka aykr olmasnn yansra Trkiye tarafndan kabul edilemez ve byle bir durumu harp sebebi saylacaktr.

Ayn zamanda Ege'de karasularnn 6 milin zerine karlmas, ak deniz sahalarn yok denebilecek kadar azaltacak, bu denizin tmne yakn kaynaklar Yunanistan'a kalacak, Trk Deniz Kuvvetlerinin uluslararas sular vastasyla Ege'den Akdeniz'e geii imkansz hale gelecek, bu denizde ve zerindeki hava sahasnda T.S.K.ca tatbikat icras mmkn olmayacak ve Ege, Yunan egemenliine gemi olacaktr.

Semih Vaner de Ege'deki corafi durumun Trkiye asndan deerlendirdiinde Yunan karasularnn geniletilmesi halinde Trkiye'nin ak denize knn tamamen engelleneceini, te yandan Atina'nn bu ynde alaca her kararn Trkiye asndan bir sava nedeni oluturacan belirtmektedir142.

Sonu olarak Trkiyenin tezide grup gre dayandrmaktadr:

a- Trkiye'ye gre, 12 mil genel olarak kabul edilen bir hukuk kural oluturmamaktadr. Trk Heyetinin nc Uluslararas Deniz Hukuku Konferans srasnda 24 ubat 1983 tarihinde datt bir aklamada karasularnn geniliinin 12 mil olarak belirlenmesinin uluslararas bir teaml hukuku kuralna dayanmad ne
141 142

A.g.e., s.115. Semih Vaner, a.g.e., s.17.

60

srlmektedir. Bu mantn yanllna gre ky devletlerinin hemen tamam Trkiye'nin gznde hukuk d bir kural uygulamtr. Ayrca Trkiye, 12 mil kuraln kabul eden devletlerin saysnn ok az olduu bir dnemde, 12 mil kuralnn uygulamada uluslararas bir hukuk kural olarak kabul edilmesine olanak verecek lde kabul grdn, birok devletin karasularnn geniliini 12 mil olarak iln ettiini belirtilmekteydi. lkesinin yetkili hukukularndan biri olan bir yazar 1964'te bu konuda yapt deerlendirmede mevcut uluslararas hukukun ky devletine karasularn 12 mile kadar geniletme yetkisi verdiini,. uluslararas hukukun, bir devlete karasularn 12 mile kadar geniletme yetkisi vermise, bu uygulamann teki devletlerce ak bir ekilde tannmasnn, geerliliinin koulu olarak grlemeyeceini belirtmektedir143.

b- Trkiye'nin 12 mil kuraln kabul etse dahi, bu kuraln 12 millik genilii bir teaml kural olarak hibir zaman benimsememi olan Trkiye'ye kar ileri srlemeyecei dile getirilmektedir.

nc Deniz Hukuku Konferans'ndaki Trk Temsilcisi bu konuda ilikin unlar uluslararas teamln devletlerin rzasna bal olduunu. kural olarak bir devlet olumakta olan bir teaml uygulamayabileceini belirtmiti. Trkiye konferans srasnda ve konferansn hazrlk almalarnda 12 millik karasular fikrine her zaman kar kmtr. Kukusuz bir teaml kural, bu kurala srekli olarak kar km ve onu tanmam olan bir devleti balamaz. Bu sava dayanabilmek iin, sz konusu teaml kuralna yaplan itirazn, bu kuraln balayc bir nitelik kazanmasndan nce srekli bir biimde dile getirilmi olmas gerekir. Ancak byle bir durumda sz konusu devlet anlan teaml kuralnn uygulama alannn dnda kalabilir. Divan 18 Aralk 1951 tarihli kararnda bu koulun zorunlu olduunu vurgulamtr144. rnek verecek olursak 10 millik kural konusunda bu kuraln Norvee ileri srlemeyeceini nk Norvein bu tr uygulamaya her zaman kar ktn belirtmitir145. Burada, teaml kuralna itiraz etmekle, kural kabul etmi ve kendi yasalaryla uygulamaya koymu devletler dahi btn
143 144

A.g.e., s.83. A.g.e., s.84. 145 A.g.e., s.99.

61

devletleri balayan bir kurala uymay birbirinden ayrmak gerekir. Bunun tersi, venire contr a faciam proprium (olayn niteliine aykr) olacaktr. Bu ekilde balayclk kazanm bir teaml kuralna yaplacak her itiraz gayrimeru bir eylem oluturacaktr. Trkiye'nin tutumu da bu gruba girmektedir. nk bugn ne srlen iddialarn aksine, Trkiye'nin 12 millik teaml kuralnn geerliliine itiraz, gerek isteklerine tamamen ters den bir hukuk bilincinin gstergesidir. Aslnda Trkiye'nin 12 Mart 1986 tarihli notasndan nce, daha Trk karasularyla ilgili yasa tasarsnda 12 milden sz edilmekteydi. Bu tasarnn 2. maddesi, szleme hkmleriyle getirilen istisnalar ve dokuzuncu maddede saylan durumlar dnda karasularnn geniliinin 12 mil olmasn ngrmekteydi. 12 millik geniliin sonradan Trkiye'nin Ege kylar iin kabul edilmemesi (Akdeniz ve Karadeniz kylar iin kabul edilmitir), yalnzca karlkllk kaygsyla ve geleneksel olarak tm yurttalarna ak olan balklk alanlarndan yoksun kalacak olan Yunanistan'n kar nlemler almasndan ekinilmi olmasyla aklanabilir. Karadeniz'de karasularnn snrlandrlmasna ilikin olarak Trkiye ve Sovyetler Birlii arasnda 17 Nisan 1973'te imzalanan protokol, iki lkenin karasular geniliini 12 mile kadar karabilmesini ngrmektedir. te yandan Suriye karasularn 12 milden 35 mile karnca Trkiye bu karar protesto etmi ve 12 milin zerinde bir uygulamay tanmayacan aklamtr. Bu da gsteriyor ki, eer yaplan aklamalarn bir deeri varsa, 1956'da erken gelen Trk tutumu bugn de gecikmi durumdadr146.

c-

Trk taraf 12 mil kuralnn uygulanmasn nlemek amacyla 1982

Szlemesi'nin 300 nc maddesi kapsamnda hakkn ktye kullanlmas ilkesini ileri srmektedir147.

Trkiye'ye gre 12 mil kuralnn uygulanmas, Ege Denizi gibi kapal ve yar kapal denizler iin sz konusu olamaz. Yunanistan'n karasularn 12 mile karmasyla Ege Denizi Yunan Gl haline gelecei iin byle bir uygulama hakkn ktye kullanlmasna sebep olacaktr. Yunanistan'n 12 mil kuraln uygulamas Ege'yi yabanc
146 147

A.g.e., s.84. Bu maddenin detayna baktmzda devletler szlemeyle tannm olan haklarn, yetkilerini ve zgrlklerini hakkn ktye kullanlmasna yol amayacak ekilde kullanlaca belirtilmektedir.

62

devletlere kapatmayaca gibi, devletlerin zararsz gei hakkna da (1982 Szlemesi'nin 17inci ve onu izleyen maddeleri) zarar getirmeyecektir. Hakkn ktye kullanlmas tek bana bir yetki deil, belirli bir hakkn kullanlma ekliyle ilgili bir kavramdr. 300nc maddenin ierdii hkm, teki devletlerin haklaryla ilgili olup, szlemeyle tannan bir yetkinin kullanlmasn engellememektedir. Yunanistan'n haklarn kullanmasna itiraz ederken karlarn ileri sren Trkiye, tartma gtrmeyen bir hukuki durum karsnda siyasal bir akgzlk yapmaktadr. Uluslararas hukukta hakkn ktye kullanlmas kavramn keyfi ltlere dayandrmaz. Ak denizde haklar bulunmayan devletler nesnel haklarn uygulanmasn engellemek iin kendi karlarnn zarar grdn ileri sremezler. nk uluslararas hukuk ky devletine hukuken tannm snrlar iinde hareket etme yetkisi vermektedir. Ayn zamanda Trkiye de 1964'te tek yanl olarak ve kimseye danmadan karasularn geniletmitir148.

C-

EGE DENZNDE KARASULARININ DURUMUNUN NCELENMES

1- Egede Karasularnn Genilii Ve Snrlandrmas

Trkiye ile Yunanistan arasnda Ege'deki en nemli sorun, halihazrda her iki lke iin 6 deniz mili olan karasularnn genilii zerindeki gr ayrldr. Bugn iin daha ok teorik bir uyumazlk sz konusudur. Bununla birlikte Yunanistan'n Ege'de 12 millik karasular iddialarn gerekletirmeye almas son derece tehlikeli sonular douracaktr. Byle bir durumda yalnzca Trkiye'nin ak denize knn engellenmesi
148

A.g.e., s.85.

63

deil, deniz yata ve deniz yatann alt dahil tm Ege Denizi'nin Yunanistan'n eline gemesi sz konusu olacaktr.

Egede ki karasularnn genilii Lozan Antlamasndan balayarak uzun bir sre 3 mil olmutur. Geleneksel olarak da karasularnn geniliinin kydan itibaren 3 deniz mili olduu kabul edilmitir. Her ne kadar Lozan Antlamas karasularmzn 3 mil olaca konusunda bir snrlama getirmese de, Konferans srasnda alnan tutumlardan ve o dnemde blgedeki uygulamalardan, Trkiye karasularnn da 3 mil olarak dnld anlalmaktadr149. Bu durum ise Ege Denizinde %75lik bir ak deniz alan oluturmaktadr. Antlamada deniz snrlarna girdiler yaplmakla birlikte, Trkiye ile Yunanistan arasndaki karasularnn kesin snr konferans tutanaklarndan yalnzca ngilizce nshasnn ekinde bulunan 4 ve 10 numaral haritalarda gsterilmitir. Ancak hem Trk hem Yunan kaynaklar, hem de iki lke yetkililerinin tutumlar Trkiye'yle Yunanistan arasnda karasularnn snrlandrlm olduunu dorulamaktadr. Anadolu kylaryla bu kylarn andaki adalar arasnda izilen orta hat bir snr haline gelmitir diyor Semih Vaner150.

Hseyin Pazarc ise kitabnda konuya baka adan mevcut yllar u ekilde tanmlyor; Lozan Antlamas iki komu devlet arasnda karasular snrlandrlmasn dorudan dzenleyen herhangi bir hkm iermedii gibi, tek, nsha olarak yaplan Franszca asl metne de karasular snrn gsteren herhangi bir haritann eklenmemitir. Ancak, Lozan Antlamasnn yaplmasn izleyen yllarda Ege denizinde karasular snrlandrlmasna ilikin kimi dzenlemelerin bulunmaktadr. Bunlarn ilki, Yunanistan ile karasular yan snrna ilikindir. Lozan Bar Anlamasnn 5inci maddesinde ngrlen Trkiye ile Yunanistan arasnda bir snrlandrma komisyonu kurulmas ve bu komisyonun oyokluuyla alaca kararlarn taraflar balamas hkmne dayandrlmas
Hseyin Pazarc, Lozan Antlamasndan 1974e kadar Egeye likin Gelimeler ve Yunanistann Ege Politikas, Ankara, 1986, s.19; konuya ilikin ayrca bkz. Aydoan zman, BM III. Deniz Hukuku Szlemesi, IDTO yay., stanbul 1984. 150 Semih Vaner, a.g.e., s.17. Ayn zamanda 1964 tarihli Trk Karasular Kanunu'nun 3. maddesini oluturan taslak 9. maddede, iki lkenin kylar arasndaki uzakln karasular geniliklerinin toplamndan az olmas durumunda bir orta hat ekilmesi ngrlyordu. Kanunun 9. maddesi uyarnca Trkiye'nin taraf olduu antlama, szleme ve antlama hkmleri korunuyor, dolaysyla Lozan Antlamas'nda kabul edilen geleneksel snra dokunulmuyordu.
149

64

iin bir komisyon kurulmutur. Komisyonun 3 Kasm 1926 tarihinde Atina'da kabul ettii ve Lozan Anlamasnn depoziteri olan Fransa'ya da bir nshasn teslim ettii protokoln Snrn Tanm baln tayan IVnc Blmnn en sonunda yer alan Snr izgisinin Tanm adl ksmda, karasular snrlandrmasnn da yapld grlmektedir. Anlan hkme gre, snr oluturan akarsuyun denize ulat noktadan, bu akarsuyun ulama olanak veren ana yolunun ortasndan gney-batya doru denizde uzatlacak 3 millik izgi iki komu devlet arasnda karasularnn yan snrn oluturacaktr. izilen bu yan snr iki devletin karasularnn 3 mil olduu dneme ilikin olup, bugn her iki devletin de 6 millik karasularna sahip olmas nedeniyle, yeni duruma gre bir ayarlama yapmak ya da yeni bir yan snr izgisi saptanmasna ihtiya vardr. kinci olarak, Ege blgesinde saptanan karasular snr, Lozan Antlamas (md. 15) ile talya'ya braklan Oniki Adalar blgesine ilikin talya ile Trkiye arasnda saptanan snrdr151. Anlan devlet ile Trkiye 4 Ocak 1932 tarihinde, Anadolu Sahilleri ile Meis Adas arasndaki Ada ve Adacklarn ve Bodrum Krfezi karsndaki Ada'nn aidiyeti hakkndaki itilafnameyi imzalamtr152. Sz konusu itilafnamenin 5inci maddesi, douda Tu Burnu ile batda Volo adas civarndaki bir noktaya kadar, Oniki Adalar ile Trkiye arasndaki karasular snrn bizzat saptamaktadr. Ancak, anlan hkmn en son cmlesinde, Tu Burnu ile Volo Adas civarndaki belirtilen noktadan sonra, Trkiye ile talya arasnda asla mnakaaya dahil bulunmayan umumi snrdan sz edilmektedir ki, bu da bu blgeyle ilgili taraflarn kabul ettii baka bir karasular snrlandrlmasn akla getirmektedir. Oysa byle bir snrlandrmaya ilikin yaynlanm herhangi bir belgeye rastlanmamaktadr. te yandan, Yunanl yazarlar Oniki Adalar ile Trkiye arasndaki karasularnn Trkiye ile talya arasnda yaplan antlamalarla tamamen snrlandrldn ileri srmekte ve 4 Ocak 1932 tarihli antlamadan baka, eer varsa yaynlanmad anlalan 28 Aralk 1932 tarihli bir antlamadan daha sz etmektedir153.

Bununla birlikte, Yunanistan'n devlet olarak bugne kadar resmen yalnzca 4 Ocak 1932 tarihli Trkiye-talya arasnda yaplan antlamadan sz ettii grlmektedir. Meri azndan balayan yan snr ile Oniki Adalarda Trkiye arasnda 1932'de belirlenen
151 152

24 Temmuz 1923 tarihli Lozan Antlamasnn 15inci madde hkm iin bkz. Ek 5. Resmi Gazete, 25 Ocak 1933, say 2313. 153 Hseyin Pazarc, Uluslararas Hukuk Dersleri, Turhan Kitabevi, Ankara, 1998, s.362.

65

karlkl karasular snrlandrlmas dnda, bugn Ege'de antlamalarla saptanan bir baka karasular snrna rastlanmamaktadr. Bylece, Oniki Adalar blgesinin kuzeyinden balayan orta Ege ile Kuzey Ege blgesi iin Trkiye ile Yunanistan arasnda herhangi bir karasular snrlandrlmas antlamas bulunmamakta olup, bu durum, Ege Kta Sahanl Davas srasnda da Yunanistan'n avukatlar tarafndan teyit edilmitir. Bununla birlikte, Yunanl yazarlarn, Lozan Bar Antlamasnn 12inci maddesinde, Anadolu kysna 3 milden yakn bulunan adalarn Trkiye'ye ait olacann ngrlmesi hkmne dayanarak, Trkiye'nin bu denizdeki karasular snrnn her haliyle 3 mili amayacan ve bunun tesinde Yunan karasularnn baladn kabul ettirme abas iinde olduklar ve anlan blgedeki karasular snrnn Lozan Bar Antlamas ile izildiini ileri srdkleri grlmektedir154. Yunanl yazarlar iin, 1964 tarihli Trk karasular yasasnn 3nc maddesinde, an1amalarla snrlandrlmas gerekletirilemeyen karlkl kylar da, deniz alannn iki devletin karasular genilii toplamndan az olmas durumunda, eit uzaklk izgisinin karasular snrn oluturacann ngrlmesi de, Anadolu kylar ile dou Ege adalar arasnda 1923'ten bu yana uygulanan ve yaplageli deeri kazanm bir karasular snrnn, varln teyit etmektedir. Ancak, gerekte, Lozan Bar Antlamasnn 12inci maddesi hibir snrlandrma hkm iermedii gibi 1964 karasular yasamzda eit uzaklk izgisinin benimsenmi bulunmas bunun bir ilke olarak kabul edildiini de gstermemektedir. Nitekim, 1964 yasasn yrrlkten kaldran 1982 karasular yasamzn ikinci maddesi bu konuda antlama yaplmasnn esas olduunu belirttikten sonra, antlamann yaplmasnda da blgenin btn zelliklerinin gznnde tutularak hakkaniyet ilkesinin uygulanmasn ngrmektedir155.

1930 Lahey, 1958 ve 1960 Cenevre Konferanslarnda bu geleneksel kuraln hukuk kural haline getirilmesine ynelik giriimler uzlatrlmas olanaksz gr ayrlklarna yol am ve baarszlkla sonulanmtr. Bu antlamazlklar, deniz alanlarna sahip kma ve mmkn olabilecek en geni deniz alanlarn elde etme eilimini balatmtr.
154 155

24 Temmuz 1923 tarihli Lozan Antlamasnn 12inci madde hkm iin bkz. Ek 5. A.g.e., s.363.

66

Trkiye ve Yunanistan arasnda fiili olarak saptanan 3 millik ulusal karasular snr, 1930'larn ikinci yarsndan itibaren deimitir. 4 Ocak 1932 ve 28 Aralk 1932 tarihlerinde imzalanan antlamalar daha gneyde Oniki Ada'yla Anadolu kylar arasnda iki lkenin egemenlik alanlarn ayran kesin izgiyi belirlemitir.

Mehmet Sakann belirttii gibi, 1930 La Hey Kodifikasyon Konferansnda Yunanistanla birlikte Trkiyede mevcutttu. Trkiye bu konferansta karasularnn geniliini karasularna bitiik saha ile birlikte veya yalnzca 3 mil olarak kabuln kifayetsiz gryor ve bunun 6 mil olmas gerektiini ileri sryordu. Trkiye'nin yannda ayn tezi mdafaa eden, Yugoslavya, Uruguay, Romanya, Letonya gibi devletler de vard. Trkiye'nin Lozan muahedesinin 12inci maddesine msteniden karasularnn 3 mil olduunu kabul ettii ileri srlse bile, denilebilir ki Trkiye bunu byk Avrupa devletlerinin gayrimeru mdahaleleriyle, devletler hukukunun umum prensiplerine aykr olarak kabul etmek mecburiyetinde kalmt. Trkiye'nin karasular konusunda gerek iradesi 1930 kodifikasyon konferansnda ifade edilmitir; bu mesafede bitiik saha ile birlikte 6 mildir156.

Yunanistan 17 Eyll 1936'da 230 sayl kanun ile karasuyunu 6 mile kardn aklamtr157. Yunanistan'n bu karar, Trkiye ve Yunanistan arasndaki yaknlamann dorukta olduu ve talya'nn Akdeniz'de bir tehlike olarak belirdii dnemde, pek fazla nemsenmemitir. Yunanistann bu karar ile Ege Denizinin mevcut olan %25lik ak deniz alan fiilen Yunan deniz lkesine dnmtr.

Trkiye ise buna tepkisini yaklak 30 yl sonra 15 Mays 1964 tarih ve 476 sayl Karasular Kanunu ile158, ilke olarak, 6 mile kararak gstermitir159. 1964 ylndan itibaren, hem Yunanistan'n hem de Trkiye'nin ulusal karasular snrlarn 6 mil olarak
156 157

Mehmet Saka, a.g.e., s.115. Mevcut karasuyu kanunu 8 Ekim 1936 ylnda onaylanarak yrrlle girmitir. Mevcut kanun iin bkz. Ek 1. 158 Resmi Gazete, 24 Mays 1964, say 11711; mevcut kanun maddeleri iin ayrca bkz. Ek 2. 159 Metin iin bkz. Resmi Gazete, 29 Mays 1982, say 17708; mevcut kanun maddeleri iin ayrca bkz. Ek 3.

67

belirtmelerinden sonra Yunanistan Ege Denizinin yaklak % 35 ine, Trkiye ise % 8,8 ne sahip olmutur.

Trkiye iin ayn yasann 2inci maddesi, karasularn daha geni olan devletlere kar karasularnn karlkllk ilkesine gre belirleneceini bildirmektedir. Bu maddeye gre Trkiye ile kylar bitiik veya karlkl olan devletler arasnda karasular antlama ile snrlandrlr. Bu antlama blgenin btn ilgili zellikleri ve durumlar gz nnde bulundurularak, hakkaniyet ilkesine, gre yaplr. Bu yasa sonucu, Egede ki karasular 6 mil olarak saptanrken, Trkiye iin Karadeniz ve Akdeniz'de teki blge devletlerinin durumu gznnde tutularak, 12 mil olarak uygulanmtr.

1973 yl sonlarnda Trkiye'nin Ege Denizi kta sahanlnda TPAOna petrol arama ruhsat vermesiyle, Trk-Yunan ilikilerinde karasular ve kta sahanl konusunda youn tartmalar yaanmtr. 1974 Kbrs Bar Harekat ile birlikte, her iki lke asndan da karasular konusu, ulusal gvenlik kayglar erevesinde de ele alnmaya balanmtr.

1976 ylnda ise Yunanistann Ege Denizindeki karasularn 6 milden 12 mile geniletmesi durumunda Trkiye bunu sava nedeni sayma casus belli kararn uygulamak zorunda kalacan aklamtr160.

Ancak, baka nedenler yannda zellikle karasular geniliinin belirlenmesinde kabul edilen karlkllk ilkesinin karasularn geniletme giriimini teki devletlere brakmak suretiyle yaratt tehlikeler nedeniyle, anlan 1964 yasas 20 Mays 1982 tarihli ve 2674 sayl yeni Karasular Kanunu ile yrrlkten kaldrlm (md. 6) ve yerine yeni yasa konulmutur161. Bugn Trkiye ulusal karasularna ilikin olarak 29 Mays 1982 tarihinde Resmi Gazete'de yaynlanarak yrrle giren 2674 sayl Karasular Kanunu
Bu konuda ayrntl bilgi iin bkz. Fuat Aksu, Trk Yunan likileri: likilerin Ynelimini Etkileyen Faktrler zerine Bir nceleme, Saemk yay., Ankara:, 2001, s.60-68. 161 Resmi Gazete, 24 Mays 1982, say 11711.
160

68

ile Trk karasularnn genilii alt deniz mil olduunu 1inci maddede belirtilmitir. Ancak, Bakanlar Kurulu, belirli denizler iin, o denizlerle ilgili btn zellikleri ve durumlar gz nnde bulundurmak ve hakkaniyet ilkesine uygun olmak artyla, alt deniz milinin stnde karasular genilii tespit etmeye yetkili olduu madde 1 son fkrada belirtilmektedir162. Anlan bu hkme dayanarak Bakanlar Kurulu, 29 Mays 1982 tarih ve 8/4742 sayl kararyla, 1982 tarihli yasann yrrle girmesinden nce karasularnn genilii ile ilgili olarak Karadeniz'de ve Akdeniz'de mevcut olan, durumun srdrlmesini, baka bir deyile 12 mil olarak kalmasn kabul etmiti163. Trk karasularnn 1982 yasasnn 2inci maddesi aynen yledir:

Trkiye ile kys bitiik veya karlkl olan devletler arasnda karasular anlaama ile snrldr. Bu antlama blgenin btn ilgili zellikleri ve durumlar gz nnde bulundurularak hakkaniyet ilkesine gre yaplr.

1982'de Deniz Hukuku Szlemesi'nin kabul edilmesiyle konferansa katlan lkeler arasnda ki geni bir oylamaya dayanan 3nc maddesine gre her devlet kendi karasularnn geniliini belirleme hakkna sahip olup bu genilik, szlemeye uygun olarak ekilen esas hatlardan itibaren 12 deniz milini gememek zorundadr.

Karasular konusunda 1981 ylna kadar iki lke arasnda ciddi bir sorun kmamtr. 1982 BM III. Deniz Hukuku Szlemesi'nin hazrlanmas ile Trkiye ve Yunanistan arasnda Ege Denizi karasular ve kta sahanl sorunu yeniden gndeme gelmi ve Yunanistan, bu szlemeye dayanarak, ulusal karasular snrn 12 mil olarak belirleme hakkna sahip olduunu ve bu hakk zaman geldiinde kullanacan aklamtr. Sorun Papandreau hkmetinin karasularn 12 mile karacan aklamas ile birlikte gndeme gelmitir164. Uluslararas Deniz Hukuku Konferanslar erevesinde karasularnn 12 mile kadar geniletilebilmesi konusunda genel bir yaklamn belirmesine kout olarak Yunanistan, Ege Denizi'ndeki ulusal karasular snrn, 6 milden
162 163

Hseyin Pazarc, a.g.e., s.361. Resmi Gazete, 29 Mays 1982, say 17708; mevcut kanun maddeleri iin ayrca bkz. Ek 4. 164 Tayyar Ar, a.g.md., s.55.

69

12 mile karaca yolunda aklamalarda bulunmaya balamtr. Ancak Trkiye, Yunanistan'n bu aklamalarna olduka sert tepki gstererek, bu ynde alnacak bir kararn sava nedeni, yani Casus Belli saylacan belirtmitir.

Ancak durumun gerginlemesi ve ABD ve NATO'nun devreye girmesi zerine Yunanistan geri adm atmak zorunda kalmtr. Bununla birlikte, Yunanistan karasularn zaman zaman 12 mile geniletme hakknn hukuki olarak var olduunu ileri srmeye devam etmitir. ki lke arasnda bu sorunlardan dolay zaman zaman ilikiler gerginlemektedir. Bunun en son rnei Yunanistan'n BM Deniz Hukuku Szlemesi'ni 16 Kasm 1994 tarihinde onaylayarak yrrle sokmak istemesiyle yaanmtr. Trkiye'nin tepkisi yine ayn dorultuda olmu ve bu konudaki kararlln en st dzeyde Yunan makamlarna iletilmitir. 1982 Szlemesinin 1 Haziran 1995'te Yunan parlamentosu tarafndan onaylanmas ise soruna yeni bir boyut kazandrmtr. Bununla beraber, Yunanistan, gereksinim duymadka karasularn 12 mile karmama konusunda BM'ye ve NATO'ya gvence vermitir. Dolaysyla Yunanistan hkmeti, bir taraftan Szlemenin parlamento tarafndan onaylanmasn salarken dier taraftan gereksinim duymadka bunu yrrle sokmama taahhdnde bulunmutur. Buna karlk Trkiye'de parlamento 8 Haziran 1995'te, Yunanistan'n bu tutumuna karlk olas gelimelerde hareket serbestlii salamas iin hkmete askeri g de dahil olmak zere gerekli tedbirleri alma konusunda tam yetki vermitir165.

Yunanistan'n bu iddias gereklemesi durumunda Ege'de Trk kara sular %7.47'den %8.76'ya karken, Yunan karasular yaklak %30'luk bir artla %43.68'den %71.53'e ykselecek, ak deniz alanlar ise, yaklak %30'luk bir daralmayla %48.85'den %19.71'e inecektir. Ksaca Yunanistan'n temel amac Ege'yi tamamen bir Yunan gl haline gelecektir166. Semih Vanerin de belirttii gibi st snr olarak ngrlen 12 millik karasular geniliinin Ege Denizi'nde uygulanmas durumunda kta sahanlda nemli lde daralacaktr. 12 mil kural uygulanmasa da bu kuraln Ege Denizi asndan belirli sonular olacaktr. nk 12 millik karasular genilii artk genel olarak kabul gren bir
165 166

A.g.md., s.55. kr Grel, Tarihsel Boyut erisinde Trk-Yunan likileri (1821-1993), mit yay., Ankara, 1993, s.76.

70

kural nitelii kazanmtr. Dolaysyla Yunanistan'n 12 mil ilkesini yerlemi bir kural olarak kabul etmesine karlk Trkiye bu genilii tanmamakta ve Yunan karasularnn tek yanl olarak bugnk 6 millik geniliin tesine karlmasna kar kmaktadr167. Yunanistan, kara sularn 12 mile karma isteini kendisinin imzalad ama Trkiye'nin ise imzalamam olduu 1982 Szlemesinin 3nc maddesine dayandrmaktadr168. Uluslararas Adalet Divan verdii kararlarda deniz alanlarnn snrlandrlmasnn her zaman uluslararas yn vardr; bu yalnzca sahildar devletin i hukukunda akland biimiyle onun iradesine bal olamaz. Her ne kadar sahildar devletin bunu gerekletirme yetkisine sahip olmas nedeniyle, snrlandrma ilemi zorunlu olarak tek tarafl bir ilem ise de, buna karlk bu snrlandrmann nc devletler bakmndan geerlilii uluslararas hukuku ilgilendirmekte olduu belirtilmektedir. Ayn zamanda kylar bitiik veya karlkl olan devletlerin, aralarnda antlama salanamazsa veya zel durumlar farkl bir snrlandrmay gerektirmese dahi kara sularn orta hattn tesine uzatamayaca szlemenin 15inci maddesinde hkme balanmtr169.

Ege denizi yar kapal bir denizdir ve yar kapal denizlere uygulanacak hkmler Szlemenin 122 ve 123nc maddeleridir. Szlemenin 122inci maddesinde yar kapal denizler tanmlandktan sonra 123nc maddede de kapal veya yar kapal bir denize sahildar olan devletler, szleme gereince kendilerine ait olan haklarn kullanlmasnda ve ykmllklerin yerine getirilmesinde aralarnda ibirliinde bulunmalar gerektii bildirilmektedir170. Szlemenin 300nc maddesinin snrlandrmada gznnde bulundurulmas istedii konu ise lkelerin stlendikleri ykmllkleri iyi niyetle yerine getirmeli ve bu szlemede tannan haklar, yetkileri ve serbestileri hakkn ktye kullanlmasn oluturmayacak biimde kullanmas gerektiini belirtmitir.

167

Semih Vaner, a.g.e., s.82. Ayrntl bilgi iin bkz. Yearbook of the United Nations, Vol. 36 1982, s.189. Burada ayrca her devletin karasularnn geniliini belirleme hakkna sahip olduu ve bu geniliin bu szlemeye gre, tespit edilen esas hatlardan itibaren 12 deniz milini geemeyecei belirtilmitir. Burada sadece 12 millik genilik karasular iin almamas gereken azami genilii ifade etmektedir. 169 Bu konuda ayrntl bilgi iin bkz. Yearbook of the United Nations, Vol. 36, 1982, s.189. 170 Szlemenin 122. maddesinde kapal veya yar kapal denizi u ekilde tanmlanmaktadr: ki veya daha ok devlet tarafndan evrili bulunan veyahut da btnyle veya byk bir blm ile veya daha ok devletin karasularndan ve mnhasr ekonomik blgelerinden oluan bir krfez bir deniz havzas veya bir deniz.
168

71

te yandan, Yunanistan'n karasularn 12 mil karma istei zellikle bunun adalara da uygulanmas dorultusunda olduundan bu durumda Yunanistan Ege'nin en az yzde 70'ine sahip olacak ve sonuta ak deniz alanlarnn nemli lde daraltlm olacandan Ege tam bir kapal deniz haline gelecektir. yle ki Trk Deniz Kuvvetleri'nin uluslararas sular vastasyla Ege'den Akdeniz'e geii imkansz hale gelecek, bu denizde ve zerindeki hava sahasnda Trk Silahl Kuvvetlerince tatbikat icras mmkn olmayacak ve Ege Yunan egemenliine gemi olacaktr. Ayrca Ege'de seyir yapan gemiler Yunan kara sularn kullanmak zorunda kalacandan her ne kadar kara sularnda yabanc gemilere zararsz gei hakk tannmaktaysa da sahil devletinin geiin zararsz olmad gerekesiyle durdurabilecei dikkate alndnda, bu su yolunu kullanan tm devletler asndan rahatsz edici bir durum ortaya karacaktr. Dier taraftan, Yunanistan'n bu uygulamasyla, Trkiye'nin kta sahanlnn da daraltlmas gndeme gelecektir171.

Uygulamalar incelediimiz zaman, Karadeniz'de 1991 yl sonuna kadar varln srdren S.S.C.B. ile Trkiye arasnda, karlkl kylarn birbirinden uzak olmas nedeniyle herhangi bir snrlandrma gerekmedii ve yalnzca bir yan snr belirlemesinin zorunlu olduu grlmektedir. Nitekim, anlan devletle 17 Nisan 1973 tarihinde yaplan bir antlama iki devlet karasularnn yan snrn kesin bir biimde saptam bulunmaktadr172. Ancak, 1991 yl sonunda S.S.C.B.' nin dalmas ile birlikte karasularnn yan snrda Grcistan olmutur. Antlamalara konusunda geerli olan kurallara gre snr oluturan antlamalarn otomatik olarak sonraki devleti balamas nedeniyle bu yeni devlet ile de hukuksal bir sorun olmamas gerekmektedir. Buna karlk, Karadeniz'de komumuz olan Bulgaristan ile karasularnn yan snrnn saptanmas sz konusu olmasna ramen, bugn iin bu konuda herhangi bir antlama gerekletirilmi deildir.

171 172

Tayyar Ar, a.g.m., s.58. Resmi Gazete, 13 Aralk 1974, say 15091.

72

2-

Egede Karasular Geniliinin Egede Mevcut Adalar Asndan ncelenmesi

Yunanistan karasularn 12 mile karmas durumunda Ege Denizinde ki mevcut adalarnn da mesafeleri 12 mile kaca ve byle bir durumda ise Ege Denizinin Yunan kapal denizi haline gelecei Kamuran Grnn kitabnda belirtilmektedir173.

Bat Anadolu Adalarnn Trkiye ve Yunanistan ile arasnda ki uzaklklar yledir:

ADALAR Semadirek Limni Midilli Sakz Sisam Nikarya stanky Rodos Sira Tidoz

TRKYE

YUNANSTAN

20 deniz mili 32 deniz mili 8 deniz mili 4 deniz mili 2 deniz mili 32 deniz mili 3,5 deniz mili 10 deniz mili 36 deniz mili 12 deniz mili

50 deniz mili 32 deniz mili 85 deniz mili 62 deniz mili 95 deniz mili 72 deniz mili 100 deniz mili 210 deniz mili 62 deniz mili 210 deniz mili

173

Kamuran Grn, D likileri veTrk Politikas, Siyasal Bilgiler Fakltesi yay., Ankara 1983, s.449.

73

Anadolu kysna ok yakn, Sakz ve Rodos adalar arasnda Sisam, Nikaria, Patmos, Leros, Kalimnos, stanky, Nisiros, Astropalya, Tilos, Smbeki, Harki ve Rodos'tan oluan bir takmada vardr. Bu adalar arasnda haritalar zerinde bile isimlerini gremediimiz birok kk adacklar mevcut olup Anadolu sahilinden 2-3 mil uzaklktadr. Byk adalar arasnda stanky ve Smbeki adalar bat sahillerinden ancak 3 mil uzaklkta bulunmaktadr. Adalar grupu veya takmada, birbirleriyle olan komuluk iinde ikiden fazla adalarn meydana getirdii adalar topluluudur diyebiliriz. Gidel adalar grubu veyahut takmadalarn hukuk bakmdan tarifini yapmak gerektiinde adalar grubunun bir btn olarak grlmesini ve bu grubun elemanlar da yeteri derecede birbirine yakn olursa tek bir karasu kemerinin bu takmaday izafe olduunu belirtmektedir. Hatt grubun dahilinde karasularnn temas artlar mevcut olmasa dahi ayn kaide geerli olacan belirtmektedir. Mehmet Saka ise adalar grubunun bu ekilde anlalmasnn zarur olarak her adann etrafnda kalmas muhtemel serbest deniz blgelerinin de ortadan kalkmasn inta edeceini belirtmektedir174.

Sisam'dan itibaren Rodos'a kadar Trkiyenin Asya kylarn takip eden 12 esas ada arasnda yaylm adacklar sayesinde bir adalar grubu grlmektedir. Bu takmadalar 1930 La Hey Kodifikasyon Konferansnda komisyonlarca tespit edilmi olan hukuk artlara girerler ki bu adalar bir takmada tekil ettiklerinden bir btn olarak bakldnda bir tek karasuyuna sahip olacaklardr.

On iki Adann Trk sahilleri ynndeki karasular snr, kylara en yakn olan ve bu takmaday oluturan ada ve adacklardan itibaren balayarak mil bir genilie kadar uzanr. Aslnda 12 aday tekil eden byk adalardan Sisam, Anadolu sahiline 1-2 mil uzaklkta bulunduu gibi Sakz, stanky ve Smbeki adalarnn sahillerimize olan uzakl ise en ok 3 mil veya bundan ok fazla deildir. Bu takm aday tekil eden birok kk adacklar tamamen Anadolu'nun karasular dahilinde bulunmaktadr. Bu durum karsnda Oniki Ada'nn m yoksa Anadolu sahillerinin mi karasular esas tutulacaktr Zira bu iki karasu tam anlamyla birbiriyle atmakta ve ayrlmaz bir btn
174.

Mehmet Saka, a.g.e., s.115.

74

tekil etmektedir. Nitekim devletler, kylarndan 6 milden uzak olmayan adalar ierisine alacak ekilde karasularnn snrn tesbit ediyorlar ki; bu usul hukuken meru grlmektedir175.

Akdeniz lkesi olmayan Japonya ise 3 mili prensip olarak kabul etmesine ramen, adalar iin farkl bir gr ne srmektedir. Ona gre adalar grubunun, eer adalarn merkezden en uzakta olan adalardan ikisi arasnda 10 milden fazla aklk yoksa, bir birlik (nite) olarak kabul etmektedirler. Baka taraftan Japonya ayn devlete ait olan ve sahile yakn olan bir adalar grubundan bahsediliyorsa ve adalar grubunu tekil eden elemanlar arasndaki mesafe 10 mili gemezse, grup bir btn olarak nazar itibara alnmal ve ayrca adalar grubunun elemanlar bir kara lkesi kysndan itibaren 10 mili gemeyen bir mesafede bulunuyorsa bu halde de yukarda ki hkmlerin geerli olduunu savunmaktadr176.

Adalar iin dier uygulamalara bakacak olursak. Devletler Umumi Hukuk Kodifikasyonun 1928 Stockholm toplantsnda Devletler Hukuku Enstitsnce kabul edilen kararn beinci maddesi bir devlete ait olan adalar grubunun evresine olan en yakn mesafesi karasular geniliinin iki mislini gemez ise, bu grup bir kl telkki edilecek ve ktann karasular mesahas adalarn en dnda bulunan adalardan geen bir hattan itibaren balayacan belirtmektedir. 1930 Kodifikasyonu Konferans mzakereler esnasnda Yugoslavya, kara lkesine yakn bir takmada konu ise, onu tekil eden adalar bir kl addedilecek ve ky devletin karasular grubun merkezinden itibaren en uzakta olan adalardan balayacan savunmutur. sve ve Norve ise (14 Mart 1930 tarihli matbu olmayan bir mektuptan) takmadalar ancak kylarna yakn olan Sjaelland (skandinavya memleketlerinin takmadalarna verilen isim) takmadalar anlamnda kullanmlardr. Bu konu zerinde birinci ve ikinci tli komisyonlarda derin tartmalar olmutur. Komisyonlara gre tli komisyon prensip olarak ve balca adalar arasndaki mesafeler iin, ayn devlete ait olan ve kysna yakn bir ada grubundan hareket ediliyorsa ve her adann merkezden olan uzakl 10 mili gemezse kara lkesinin
175 176

A.g.e., s.116. A.g.e., s.118.

75

karasular hududu grubun en dndaki adalardan itibaren balamas gerektiini savunmutur. Nihayet 1930 Kodifikasyon Konferans da grup veya takmadalar bir btn olarak grmtr.

Adalara ilikin bir baka uygulamaya rnek verecek olursak, 1870 de Amerika Birleik Devletleri Reisi, Afrika'nn batsn igal etmi olan Portekiz'e, bu kynn karasular ierisinde bulunan Bulama adasnn hkimiyetini devretmiti. Byk Britanya ve Portekiz 1869 da Amerika Birleik Devletleri Reisine hakem sfatyla aralarnda uzun zamandan beri mevcut bir ihtilfn halledilmesi iin mracaat etmilerdi. Bu antlamazln sebebi Afrika'nn bat kysnda bulunan Bulama adas ve kta zerinde bu adann karsndaki arazi parasdr. Bu ihtilfta hakem karar 21 Nisan 1870 de Portekiz lehine vermitir. Altnc maddede verilen karara dayanarak; bir kara sahiline yakn adalar o ktann devam sayldn, ktann zerinde hkimiyet haklarnn tesisi bu ktaya yakn olan adalarn da asl kta parasn igal etmi olan devletin hkimiyeti altna girmesini istilzam ettiini bildirmektedir. Portekiz, adalarn karsnda bulunan kta zerindeki hkimiyetine istinaden bu komu adalar da hkimiyeti altna sokmutur. Bylece Portekiz fiilen igal etmi olduu ktann yaknl dolaysyla kendi hkimiyetini, Buama adalarnn igalinden nce dahi bu adalar zerinde de salamtr diyor Mehmet Saka177.

Bu artlarda Egede ki uygulamada Midilli, Sakz ve Sisam adalar zerinde Trkiyenin hkimiyetini hukuken tanmak gerekmektedir. Dier bir bak asyla meru hak menfaat, mdafaa ve himayesi iin, Trkiye'ye Asya kylarnn karasular hududunu 6 mile karma imknn vermek gerektirmektedir.

Konuya ilikin dier rneklere bakacak olursak: Amerika Dileri Bakan MD. Leward ile MD. Tassara, spanya Babakan arasnda 1 Austos 1863 tarihli konumada; Kba sahili kayalklar ve adacklar sebebiyle, adann emniyetini ve savunmasn fiilen

177

A.g.e., s.115.

76

temin etmek iin karasularnn 6 millik bir genilie kadar uzanmas bir zaruret olduunu belirtmitir178.

Sir William Scott Lord Stoweh'in ana davasna (1805) dair ald hukuk kararda lkenin himayesinin bu adalardan itibaren balad nk bu adalar zerinde bulunduklar ve onu kyladklar sahilin devam olduunu belirtmitir. Eer bu adalarn ktann devam olmadklar veya lkenin haricinde kabul edildikleri dnlrse bundan doacak neticede Amerika Birleik Devletleri bu adalara sahip olmazsa, bir baka kuvvetin igal edebileceini ve bu igal kuvvetleri onu ele geirmesi durumunda s olarak kullanabileceini bildirmitir. Amerika'nn yamacnda ise bunun diken olacan stne basarak izah etmeye almtr. Bunlarn Avrupal devletler tarafndan igal edilmelerinin mmkn olduunu byle bir durumda artk Amerikan hkimiyeti altnda deil bu messeselerin egemenlii altnda olacan bildirmektedir 179.

Gnmzde Trkiye ve Yunanistan arasnda ise halihazrda 1930 La Hey Kodifikasyon Konferansnn ifade ettii 6 mil geniliini kabul etmitir.

3- Egede Karasularn Hukuksal Rejimi

Karasular, ky devletinin deniz lkesini oluturmaktadr. Her ne kadar karasularnn ak denizin bir paras olduunu ve ky devletinin bu alan zerinde yalnzca irtifak haklar bulunduunu ileri sren kimi yazarlar bulunmakta ise de, bugn artk karasularn ky devletinin lkesine ait olduu tartlmamaktadr180. Nitekim, deniz hukuku ile ilgili ilk evrensel konferans olan 1930 La Haye Kodifikasyon Konferansnda

178 179

A.g.e., s.112. A.g.e., s.113. 180 rtifak hakk: Bakasnn arsa, yol, bahe gibi tanmaz bir malndan belirli bir yolda yararlanma hakkdr.

77

devletlerin bu konuda gr birlii iinde olduklar gzlenmektedir181.. Yine, birok ok tarafl antlama, kukuya yer brakmayacak kesinlikle, karasularnn ky devletinin lkesinden olduunu bildirmektedir. Bunlarn en nemlileri olan 7 Aralk 1944 tarihli ikago Uluslararas Sivil Havaclk Antlamasnn 1 ve 2inci maddeleri ile 1958 Cenevre K.B.B.S.'nin 1inci maddesinin 1inci fkrasnda karasularnn lkenin bir paras olduunu aka belirtmektedir. Son olarak da B.MD.D.H.S'nin 2inci maddesinin 1inci fkras ayn grde ky devletinin egemenlii kara lkesinin ve i sularnn, bir takmada devleti sz konusu olduunda da takmada sularnn tesinde karasular denilen bir bitiik deniz blgesine kadar uzand bildirilmektedir182. Bylece, karasular ky devletinin lkesinin bir paras niteliiyle bu devletin, ilke olarak, egemenlii altnda bulunmaktadr.

Karasularnn lke parasn oluturmasnn bir sonucu olarak, uygulanan uluslararas hukuk, ayrca, karasularnn stnde yer alan hava sahas ile altnda yer alan deniz yata ve toprak altnn da ky devletinin egemenliine girdiini kabul etmektedir183.

Bununla birlikte, karasularnn birok blgede, geilmesi zorunlu ve alternatif olmayan bir yol oluturmas ya da ulama daha uygun koullara sahip olmas nedeniyle, uluslararas deniz ulam bakmndan byk nem tad ortaya kmtr. Ak denizlerin serbestlii ilkesinden etkin bir biimde yararlanabilmek iin, ulamn balang ve biti noktalarn oluturan limanlara giri kn karasular alannda engellenmemesinde zellikle ekonomik adan byk yararlar grlmektedir. Btn bu nedenlerle, uygulanan uluslararas hukuk bir yandan karasularnn ky devletinin egemenlii altna konulmasn ngrrken, te yandan da bu lkesel egemenliin uluslararas deniz ulam yararna kstlanmasn kabul etmektedir. Nitekim, btn nemli deniz hukuku antlamalar ky devletinin egemenliinin bu amala

181 182

Mehmet Gnlbol, a.g.e., s.9. Hseyin Pazarc, a.g.e., s.365, mevcut maddeler iin ayrca bkz. Ek 7. 183 Ayrntl bilgi iin baknz 1958 Cenevre K.B.B.S., mad 2; 1982 B:MD.D.H.S., mad. 2/2. Mevcut grmlerde alnan karalar iin ayrca bkz. Ek 7, Ek 8.

78

kstlanabileceini belirtmektedir184. Ky devleti egemenliine getirilen kstlamalar iki konuda ortaya kmaktadr:

a- Yabanc devletlerin gemilerine kimi koullarla karasularndan gei hakk tannmas konusunda;

b- Ky devletinin bu tr geileri ilgilendiren yasama, yrtme ve yarg yetkileri konusunda.

Karasularmzn hukuksal rejimiyle ilgili ulusal mevzuatmz sz konusu olunca ilk ele alnmas gereken nokta zararsz gei hakk olmaktadr. Trk karasularndan yabanc gemilerin geii tmyle serbest midir; yoksa, sava gemileri ve devlet gemileri iin izin ya da bildirim koulu aranp aranmad konusuna baktmzda yakn zamanlara kadar bugnk durumda deiik olmutur. Nitekim, daha nce i sular konusunda 22 Haziran 1966 tarih ve 6/6636 sayl Trkiye Cumhuriyeti Limanlarn, Hava slerini ve Havaalanlarn Ziyaret Edecek veya Karasularnda Harekat Yapacak Olan Yabanc deniz ve Hava Kuvvetlerinin uymas gereken hususlara dair ynetmelik, karasularnda harekat yapacak ya da limanlarmz ziyaret edecek olan sava gemilerinin diplomatik yolla izin almalarn ngrmekteydi (madde1). Yine, ayn ynetmelie gre, zararsz gei hakkn kullanmak iin Trk karasularna giren sava gemilerinin girmi olduklarn uygun aralarla Trk askeri makamlarna bildirmesi gerekmekteydi (md.5). 1966 Ynetmeliinin yerini alan 27 Aralk 1978 tarih ve 7/17114 numaral Yabanc Silahl Kuvvetlere ait gemilerin Trk Karasularndan geileri, Trk sularna ve Limanlarna geileri ve bu sulardaki hareket ve faaliyetlerine ilikin ynetmelik ise, yabanc sava gemilerinin Trk karasularndan gemeden 15 gn nce bildirimde bulunmalarn kabul etmekteydi (md. 8). Gei yapacak sava gemilerinin says ya da daha fazla ise, ilgili devletin 15 gn nceden diplomatik yolla izin almas gerekmekteydi (madde 9). Yine, gei yapan sava gemilerinin olaanst nedenlerle (arza, kaza, vb.) karasularnda durmalar gerektii zaman, ilgili geminin tehlike frekans ile durumu Trk askeri
184

Ayrntl bilgi iin baknz 1958 Cenevre K.B.B.S., mad. 1/2; 1982 B.MD.D.H.S., mad. 2/3.

79

makamlarna bildirmesi ve bu srenin 6 saati gemesi olasl karsnda da diplomatik yoldan izin almas ngrlmekteydi (md. 13). Nkleer sava gemileri ise karasularmzdan gemeden 90 gn nce diplomatik yoldan izin almak zorundayd (md. 34)185. Ancak, 24 Kasm 1983 tarih ve 83/7467 sayl Yabanc Silahl Kuvvetlere Bal Gemilerin Trk sularna Gelileri ve Bu Sulardaki Hareket ve Faaliyetlerine likin Ynetmelik 1978 Ynetmeliini yrrlkten kaldrrken (md.34), i sulara girmeden karasularndan zararsz geie ilikin herhangi bir dzenlemeye gitmemek suretiyle, bu konuda geerli olan uluslararas hukuk kurallar dnda ek bir koul ngrmemektedir. Halihazrda bugn 1983 Ynetmelii yrrlktedir186.

Karasularmzda egemenlik haklarmzn kullanlmas konusundaki ulusal mevzuatmza gelince, balca yasalarmz unlardr:

a- 19.4.1926 tarih ve, 815 sayl kabotaj yasas; b- 12.1.1932 tarihli ve 1918 sayl kaakln men ve takibi kanunu; c25.4.1973 tarih ve 1710 sayl eski eserler yasas;

d- 18.12.1981 tarih ve 2565 sayl askeri yasak blgeler ve gvenlik blgeleri yasas; e- 05.4.1983 tarih ve 2813 sayl telsiz yasas; f- 10.6.1946 tarih ve 4922 sayl denizde can ve mal korunmas yasas; g- 24.4.1930 tarih ve 1593sayl Umumi Hfzshha yasas; h- 22.3.1971 tarih ve 1380 sayl su rnleri yasas; i15.7.1950 tarih ve 5683 sayl yabanclarn Trkiye'ye giri ve burada kal

larn dzenleyen yasa; j- 06.11.1981 tarih ve 2548 sayl gemi salk resmi yasas;
185 186

Hseyin Pazarc, a.g.e., Ankara,1998, 5. bask, s.365. A.g.e., s.355.

80

k- 09.7.1982 tarih ve 2692 sayl Sahil Gvenlik Komutanl yasas; l- 09.8.1983 tarih ve 2872 sayl evre yasas; m- 10.7.1940 tarih ve 270 sayl Denizde Zapt ve Msadere yasas; n- 19.7.1972,tarih ve 1615 sayl, 7.5.1975 tarih ve 1894 sayl ve 25.2.1981 tarih ve 2419 sayl gmrk yasalar; o- 12.3.1982 tarih ve 2634 sayl turizmi tevik yasas187.

D- TRK VE YUNAN BASINININ EGEDE KARASUYU SORUNUNA BAKII

Konuya ilikin almalar daha detaylandrmak zelliklede daha iyi anlalmas maksadyla Ege denizine ait basn da km olan grleri ayr blm halinde toplamay uygun buldum . Basna gemeden nce TBMMnin 19uncu Dnem 4nc Yasama Yl 121inci birleimine ait Meclis tutanaklarnda yer alan konuyla ilgili konumalar, bakacak olursak: BAKAN (Kamer Gen): Trkiye Byk Millet Meclis'inde grubu bulunan siyasi parti mensuplarnn Trkiye Byk Millet Meclisi Bakanl'na verdikleri bir nerge var; okuyorum:

Trkiye Byk Millet Meclisi Bakanl'na: Aadaki metnin, Trkiye Byk Millet Meclisi Genel Kurulu oylamasna sunulmasn sayglarmzla arz ederiz.

187

A.g.e., s.366.

81

Trkiye Byk Millet Meclisi, 8 Haziran 1995 tarihinde yapt Birinci Birleiminde, Yunan Parlamentosunun, Birlemi Milletler Hukuku Szlemesini onaylayarak, Yunanistan ynnden uygulanabilecek aamaya getirmesi sonucu ortaya kan durumu grm, aadaki aklamay oybirliiyle kabul etmitir.

Trkiye-Yunanistan arasnda ortak deniz olan Ege'de ki dengeler, 24 Temmuz 1923 tarihli Lozan Bar Antlamasyla kurulmutur. O tarihte her iki lkenin karasular 3 deniz mili olarak belirlenmiti. Bu durumda, milli hkmdarlk dndaki ak deniz alanlar Ege'nin yzde 70'ini oluturmaktayd. Yunanistan, 8 Ekim 1936 tarihinde karasularn 6 deniz miline kararak Ege'nin yzde 43,68'ini, yani yaklak yarsn egemenlik altna almtr. Ancak, 1964 tarihinde 6 mile karlan Trk karasular ise, Ege'nin yaklak yzde 7'lik blmn kapsamaktadr. Ege'nin yars halen ak deniz alan statsnde bulunmaktadr.

Yunanistan, son olarak, Deniz Hukuku Szlemesinin, esas itibariyle ak denizler ve okyanuslar iin belirlenmi baz hkmlerinden yararlanarak, karasularn 12 mile karmak isteini ortaya atmtr. Bu durum gerekletii takdirde, Yunanistan, Ege Denizinin yaklak yzde 72'sini egemenlii altna sokmu olacaktr.

Bir yarmada olan Trkiye'nin, dnya denizlerine ve okyanuslarna Yunan karasularndan geerek ulamasna yol aacak byle bir durumu kabul etmesi asla dnlemez. Trkiye'nin, Ege'de hayati menfaatleri vardr.

Trkiye Byk Millet Meclisi, Yunanistan Hkmetinin Lozan'la kurulmu dengeyi bozacak biimde Ege'deki karasularn 6 milin tesine karma karar almayacan mit etmekle birlikte, byle bir olaslk durumunda, lkemizin hayati menfaatlerini muhafaza ve mdafaa iin, Trkiye Cumhuriyeti Hkmetine, askeri bakmdan gerekli grlecek

82

olanlar da dahil olmak zere tm yetkilerin verilmesine ve bu durumun Yunan ve dnya kamuoyuna dostane duygularla duygularla duyurulmasna karar vermitir188.

Sz konusu verilen kararda btn siyasi gruplarn imzasnn bulunmas meclis iradesinin ne ynde verildiini ve Trk halknn bu konuda iradesini aka gstermektedir.

kr Elekda yazsnda Ege sorununa ilikin casus belli meselesinin 1970'li yllarda gerilen Trk-Yunan ilikileri srasnda ve ilk defa 15 Nisan 1976da hsan Sabri alayangilin Dileri Bakan olarak ABD Dileri Bakan Henry Kissingere yazd mektupta yle ifade edilmitir : uras aktr ki, Yunan hkmetinin esas emeli karasular, snrlarn 12 mile karmak suretiyle bir oldu-bitti yaratmak suretle, Trkiye zerinde siyasi bir zafer kazanmaktr. Byle bir hareket Ege Denizi'ni Yunan gl haline getirebilecek ve netice itibariyle, Trkiye'nin bu denizdeki tabii ve yerlemi ananevi haklar fiilen ortadan kaldracaktr. Bu .durum Trkiye'ye byle bir gelimeyi harp sebebi olarak telakki etmekten gayri bir opsiyon imkan brakmayacaktr189.

Bu konuya ilikin dier bir farkl bak as ise CHP Hatay Milletvekili nan Batunun deerlendirmesidir : Casus belli karar yllarca caydrc rol oynad. Ancak sonrasnda iki lke arasnda olumlu gelimeler yaand. Son olarak Yunanistan 2004 sonuna kadar zlmemesi durumunda Ege sorunlarnn Lahey Adalet Divanna gtrlmesi art iin 17 Aralkta dayatmada bulunmad. Meclis kararnn kaldrlmasnda saknca yok. Zaten BM ilkelerine gre, byle sava ayorum denmez. BM yasas da byle dorudan doruya sava ilan etmenin uygun olmad iin deiiklik yaplarak onun yerine u admn atlmasn neriyor; Yunanistandan karasularnn 12 mile karmayaca konusunda gvence istenmeli ki byle bir tarafl uygulamaya geilmesi durumunda ise Trkiyenin emrivakiyi kabul etmeyecei bunu da fiili tedbirlerle gsterme karallnda olduu bildirilmelidir. Fiili tedbirlerle kastm balk
188 189

Hakan Cem Iklar, Egede Casus Belli, 1. bask, mit yay., Ankara, 2005, s.54. Sabah, 09 Nisan 2005.

83

gemileri ile sivil gemiler gndererek o blgenin onlara ait olduu tezini tanmadmz gstermektir. Eer Yunan taraf bu durumda askeri tacizde bulunura bizimde gerekeni yapma kararllmz bilinmelidir190.

Konuya ilikin Yunan medyasnn bak asna birka rnek verecek olursak: Stavros Ligerosun Diyalog ve 12 mil adl yazsnda: Atina hakkn kullanarak karasularn 12 mile karm olsayd, avantajl bir duruma geecekti. Atina bylelikle btn Trk taleplerini somut bir ekilde ortadan kaldracak, ayn zamanda Ankara ile diyaloa yanaacak ve hatta baz Trk talerlerine kar da daha esnek bir tutum stlenecekti. Casus Belli eklinde Trk tehdidi byle bir gelimeyi engellemek amacyla ne srlen bir ifadedir191. diye yazmtr.

Spiros Sourmelidis 12 mili kim hatrlyor? adl yazsnda olay trmandrma maksadyla aynen unlar ifade etmitir: Olumlu olan bir konu varsa o da hkmet mensubunun 12 mili hatrlamasdr. Tsohatsopoulos dolayl ve dolaysz olarak Trkiye ile olan en nemli antlamazla deindi. Ankara bu hakkmz bildiinden, bu hakkmz uygulamamz iin peinen tehditler savuruyor. Trkiye, mia ve Tartmal Blgelere gibi konularla uraarak, ciddi, konularla ilgili mzakerelerden kanmak istiyor192.

Elefterotipia adl Yunan gazetesinde kan bir yazda Pangalosun bir konumasna atfta bulunulmutur. denizcilik alannda byk kkl geleneklere sahip olan Yunanistan gibi bir lkenin, baka lkelerinde denizcilikteki karlarn garantiye alacan, hatta alt mil ile 12 mil arasndaki farkn ok kk olduunu Trkiye'nin de Ege de uluslararas sularda hayati kar bulunmaktadr193.

Yine Elefterotipiada kan yaz karasular konusuna u ekilde bakmaktadr:

190 191

Milliyet, 09 Nisan 2005. Hakan Cem Iklar, a.g.e., s.56; yaznn ayrnts iin ayrca bkz. Eksusia, 30 Kasm 1996. 192 A.g.e., s.57; yaznn ayrnts iin ayrca bkz. Eksusia, 17 ubat 1997. 193 A.g.e., s.59; yaznn ayrnts iin ayrca bkz. Elefterotipia, 11 Temmuz 1997.

84

yani Ankara, Ege'de karasularmz 12 mile karabileceimizi kabul ederek bize iyilik yapyor, ancak Trkiye de bunu kabul ederse byle bir eyin olabileceini sylyor. Akas, 1956 ylndan bu yana gerek kuzeyinde ve gneyinde deniz hukuku uyarnca karasularn 12 mile karan Trkiye, Yunanistan'n karasularn 12 mile kartmas halinde bizi savala tehdit ediyor. Trkiye'nin tutumu ada uluslararas hukuk kanunlarna ters dyor. Uluslararas hukuk hibir casus belliyi tanmyor. nk BM bildirgesi sava yasaklam bulunuyor. Yunanistan karasularn 12 mile kard takdirde, Trkiye'nin bu konuda Lahey Adalet Divan'na bavurmaktan ba aresi yoktur. Lahey konusunu tekrar gndeme getiren Ylmaz, grmelerden bir netice kmazsa Lahey konusunda n diyalog yaplabileceini syledi. Ancak Helsinki ruhu erevesinde her diyalog yalnzca Ege'deki kta sahanl konusunda yaplabilir. nk sadece bu konuda bir tahkimnamenin hazrlanmas arttr194. diyor.

Cem Iklarn 17 Ocak 2005 tarihinde Emekli Orgeneral Sn. Tuncer Kln ile yapt mlakattan bir alnt yapacak olursak : Karasularn 12 mile kmas demek, sizin ekonomik ynden, tamamen Ege'ye kamamanz demektir. Ak denizlere alamamanz demektir. Ege'nin tamamnn bir Yunan glne dnmesi demektir. Egenin tamamnn bir Yunan glne dnmesi demektir 12 mil olay ok deiik bir olay Ege'de Trkiye'ye hak, hukuk hibir ey brakmyor195.

imdi de Pasok yanls solcu bir gazete olan Ta Nea da Sol Cephe Partisi lideri olan Leonidas KIrkosun verdii demete kanmca, Yunan karasularnn 12 mile karlmamasna karlk olarak Ankara'dan baz taleplerde bulunulmas daha uygun olacaktr. rnein Trkiye'den aadak taleplerde bulunabiliriz:

- Kbrs sorunu konusunda olumlu bir tutum benimsemesini, - Kbrs'n askerlerden arndrlmasn, - Ege ordusunun datlmasn,
194 195

A.g.e., s.60. yaznn ayrnts iin ayrca bkz. Elefterotipia, 05 Kasm 2000. A.g.e., s.216.

85

- Patrikhane'nin korunmasn, - Bat Trakya'da olumsuz giriimlerde bulunmaktan vazgeilmesini ve Trkiyedeki Rum aznl iin teminat vermesini....196 baz olaylar ok basite indirmitir.

Eleftheros Tipos gazetesi Hristos Pasalarisn yazs ile daha cratkar olarak karmza kmaktadr: Ya Istiklal Ya lm!...karasularmzn 12 milini, hava sahamzn 10 milini ve tartmal
197

kayalklarmz

unutturmaya

alyorlar,

ama

baaramayacaklar

Elefterotipiada kan bir bamakalede ise ark ortada bir sorun olmadndan bahsetmektedir! Trkiyenin ikide bir ortaya att ve diyalog yaplmasn istedii sorunlar esasen uluslararas hukuk tarafndan zaten zmlenmitir. Toprak konusu Lozan Antlamas ile zmlenmi olduu iin ve Trkiyenin Asya kylarndan mil tedeki adalarla ilgili her trl haktan vazgemesi nedeniyle, Trkiye tartmal blgelerden sz edemez. Imia (Kardak-kizce] konusu da, Trkiye ile talya arasnda imzalanan bir protokol ile zmlenmitir. Trkiye ve talya bu ekilde ortak bir hat belirlenmesi konusunda, Lozan Antlamasn uygulam oldular. Ancak, 12 mil konusu da uluslararas hukukun yetkisinde olan bir konu deildir. Trkiye, Deniz Hukuku Szlemesi'ni imzalamamasna ramen, Karadeniz ve Kk Asya kylarnn gneyindeki karasularn geniletti. Demek oluyor ki, Yunanistan'n karasularn geniletmesi halinde, Yunanistan'n hakkn istismar ettiinden sz edilemez198.

Yine Elefterotipia gazetesinde Yunanistanda solcu olarak bilinen Theodoros Tsikasn yazsna da bakmamz gerektiine inanyorum. nemli sorunlarn zmlenmesi amacyla Yunanistan ile Trkiye arasnda ok nceden bir diyalog balamalyd. Sadece Helsinki kararlar bunu art kotuu iin deil, blgede bar ve istikrarn salanmas iin tek yol, iki lke arasnda diyaloun yaplmasdr. Artk iki lke sorunlarn askda
196 197

A.g.e., s.223; yaznn ayrnts iin ayrca bkz. Ta Nea, 19 Aralk 1996. A.g.e., s.223; yaznn ayrnts iin ayrca bkz. Eleftheros Tipos, 03 Kasm 1997. 198 A.g.e., s.225; yaznn ayrnts iin ayrca bkz. Elefterotipia, 09 Kasm 1997.

86

daha fazla kalamayacann bilincine vard. Yunan hkmeti tereddtsz bu yolda ilerlemelidir. aksini iddia eden seslere hkmet kulaklarn kapatmal ve yllardr sregelen takntlarndan kurtulmaldr. nk gemite bu takntlar nedeniyle d politikamz zarar grmtr. Ege'deki sorunlar kukusuz Trk-Yunan ilikilerinde zmlenmesi gereken en zor sorunlardr. Taraflar kendi tezlerini ileri srerek hakl olduklarn sylyor ve kar taraf uzlamaz olarak nitelendiriyorlar.

ki lke kar tarafn kazanmas demek benim kaybetmem demek mentalitesini bertaraf etmelidir. Her iki lkenin ortak koruyacak zmler bulmalar gerektiini iki lke yetkilileri anla maldrlar. Gnmzde hkm sren artlar komumuzun da karlarn gz nnde bulundurmamz gerektiriyor.

Ege'nin yzde 41i Yunandr, yzde 50'si uluslararas sulardan oluur, yzde 9'u Trklere aittir. Uluslararas hukuka gre, Trkiye uluslararas hava sahasnda ve denizinde yasal haklara sahiptir dolaysyla tartacak bir ey yok demek, ciddi bir aklama saylamaz.. Zira, sorunlarn barl yollardan zmlenmesinin anlam diyalogda bulunmak, mzakereler yapmak demektir. lkemizin karasular ve hava sahas konusunda bir dizi neriler getirerek ikili ilikilerde hem gerginliin giderilmesine hem de, baka konulara (gri blgeler) basklar azaltarak Ege'nin zenginliinden faydalanma yolunu aabilir. Bunun olmas iin daha nce Trkiye ve Yunanistan'n, gelecekte itiraz kabul etmeyecek ekilde Ege stats konusunda uluslararas hukuk temelinde uzlamas arttr.

Dikkate alnmas gereken iki nemli husus vardr: Birincisi Uluslararas Deniz Hukuku karasularn 12 mile kartma hakkn bize tanmasna ramen, bunun uygulanmas ok zordur. Hem birok lke buna kar kyor, hemde uluslararas alanda nemli rol oynayan lkelerin denizle ilgili karlarn etkiliyor. imdiye kadar hibir Yunan hkmetinin karasularmz 12 mile kartmaya almamas tesadfi deildir. Sonuta, her geen gn elimizdeki bu hakk koz olarak kullanma frsatn da karm

87

oluyoruz diyerek aslnda btn problemin bir diyalog eksikliinden kaynaklandna deinilmektedir199.

Haziran 2004 ylnda Nur Batur Karamanlis Hkmetinin Savunma Bakan Spilyos Spilyotopulos ile yapt mlakatta Ege sorunuda ele alnmtr: Baz prensipler ve temel bilgilere dayanmamz gerekiyor. 200 senedir Ege iin birok harita var. ngiliz, Trk, Yunan haritalar. Eer siyasi irade ve iyi niyet olursa, gr, ayrlklarn sorunlarn zebiliriz. Uluslararas hukuku daha geni ya da daha dar olarak farkl yorumlayabilirsiniz. Eer Ege'de snrlar konuursak zaten tarttmz bu Oniki Adalar blgesinde snr izilmi durumda. talyanlarla Trkiye arasnda varlm bir antlama var. Biz talyanlardan bunu aldk. 12 Adalar'dan Kuzey'e doru aramzda bir antlama yok, ama Lozan da 3milden sz ediliyor. Bu gvenli bir antlama noktas. Btn uluslararas antlamalara bakabiliriz. Zaman geldiinde, her ey olgunlatnda Sorunlar bar yntemlerle zeceimize inanyorum. Tabi herkezin egemenlik haklar var, Uluslararas antlamalara da sayg gstermeliyiz. Artk 2004 ylndayz. Kuvvet kullanmaya gerek yok. Babakan Erdoann Yunanistan'a casus bellidir diyeceini. zannetmiyorum. Yeni bir dneme girdik diyerek zm yolunun diyalog olduunu gstermitir200.

Ege sorunu iin Yunan Profesr Alexis Heraklidesin makalesine bakacak olursak. Yunan hkmeti, Trkiye ile var olan sorunlar yaamay renmemiz lazm veya bu konular zamanla zlecektir ya da gelecek sene, Trkiye AB ile mzakerelere balayabilmesi iin iki lke arasndaki sorunlarda daha aceleci davranacak eklinde dnld, iki lke arasndaki sorunlarn zmlenmesi konusunda acele etmedii izlenimini yaratyor. te yandan muhalefet, Yunan hkmetini Helsinki mktesebatn bertaraf etmekle, baka bir ifadeyle eer kta sahanl sorunu masada zlmezse Uluslararas Adalet Divan'na bavurulmas ykmlln bertaraf etmekle suluyor.

199 200

A.g.e., s.225; ayrca yaznn detay iin bkz. Elefterotipia, 12 Mart 2002. A.g.e., s.232.

88

Kanaatimce, her iki tez de dayanaksz. Trkiye'ye ve uluslararas hukuka ynelik yanl deerlendirmelere, en nemlisi ise artk ad kalm teorik bir yaklama dayanyorlar. Ancak bundan daha kt bir hata da iliyorlar takndklar tavrla Ege'de neler olduundan haberi olmayan Yunan kamuoyuna ayrntl ve tam bilgi vermiyorlar. Ac srprizler1e karlamamak iin her eyi yerine oturtalm: Birincisi, Trkiye'nin Ege ile ilgili tezi ok ciddi ve temelli yasal argmanlara dayanyor. kincisi ise Trkiye'nin Ege sorunu iin Uluslararas, Lahey Adalet Divan'na gitmek istememesi, hukuki argmanlara sahip olmamasndan kaynaklanmyor, birka nedene dayanyor:

- Yunanistan'n sadece kta sahanl iin bavuruda bulunmas iin srar etmesi, - Yllarca verdikleri hukuki mcadelelerden sonra Deniz Hukuku Szlemesi'nin

haksz olduu kanaatine varmalar bu nedenle de szlemeyi imzalamamalar,


- Uluslararas Lahey Adalet Divannn Trkiye konusunda n yargs olduuna

Yunanistan'n Avrupa'nn sevimli ocuu olduuna inanmalar ncs, Yunanistan'n bu sorunlarla ilgili tezi hem mantk hem de hukuk asndan net saylamaz - Trkiye, Yunan karasularn 10 ya da 12 mile olas geniletmesi konusu nedeniyle endieli, nk bunun gereklemesi durumunda Trkiye, adeta denize k olmayan kapal bir lkeye dnecek. Hakl olarak, bu konuyu hayati nemli bir konu sayyorlar Konstantine Karamanlis'in 1970 yllarnda Meclis'te Ege Denizi sadece Yunanistan'n bir gl deildir, bunu ok iyi anlamamz lazm dedii gibi, ayn cesareti gsterip her eyi ismi ile syleyecek bir politikac bulunacak m acaba? diyerek Trki yenin haklln Yunanistanda Yunan halkna sylemitir201.

Kendi medyamza bakacak olursak Gndz Aktanda sorunun tamamen ikili ilikiler ile zlebileceine inanyor: 1999 Helsinki AB zirvesi, Trkiye'yi aday kabul ederken, Kbrs sorununun 2002, Ege sorununun (ya da metindeki ifadeyle komular
201

A.g.e., s.232; yaznn ayrnts iin bkz. Ta Nea, 23 Aralk 2004.

89

aras snr ihtilaflarnn) 2004 sonuna kadar zmlenmesini ngrmt. Ege 'sorunu' o tarihe kadar zmlenmezse, Divan'a gidilebileceini belirtmiti. Tabi bu metni devlet adam zellikleri olan zamann dileri bakan Papandreu koydurmutu. Trkiye'nin AB yeliini, iki lke arasndaki sorunlarn zm iin gerek bir frsat sayyor; AB yesi olacak Trkiye'nin lkesi iin artk herhangi bir gvenlik tehdidi oluturmayacan dnyordu. ktidarda kalsayd muhtemelen Annan Plan'n Gney Kbrs'a kabul ettirmi, Ege sorununun da Divan'a gnderilmesini salam olacakt. Oysa Yeni Demokrasi'nin seimi kazanmas ve baa Karamanlis'in gemesiyle bu politika deiti. Karamanlis eski akgz Yunan politikasna dnd2004 sonu gelip de Trkiye ile mzakerelere balanmas karar alnrken, sorunu Divan'a gtrmeyi istemedi. Karamanlis'in niyeti, bir kez Kbrs'ta istediklerini elde ettikten sonra, Trkiye'nin AB yelik srecinde, veto antajyla Ege'de de istediini koparmakt. Zaten fazla bir ey de istemiyordu. Trkiye casus belli tehdidini kaldrmal ve Deniz Hukuku Szlemesi'ne taraf olmalyd. Bylece Yunanistan karasularn 12 mile kadar karacak; Ege'nin yzde 71'i Yunan karasuyu olacak; hava sahasnn drt mil fazla olmasnn yaratt sorun kendiliinden halledilecek; kta sahanlnn yzde 93' de kendilerine kalacakt. flas eden politika budur. flasn nedeniyse bambaka: Rum/Yunan ikilisi AB'nin iinde olduklarndan, Trkiye'nin grnen bir gelecekte AB yesi olamayacan aka gryorlar. Annan Plan'n reddeden ve bakaca zm olamayacan anlayan Papadopulos, Kbrs iin tekil devlet tezini, yani eskiden gizli tuttuklar gerek politikalarn aa vurdu. Kurnaz Yunanistan ise, Trkiye AB yesi olamayacan kefetmeden, Ege sorununu Divan'a atmak istiyor. Kendine gre zekice bir al yapyor. Trkiye iin Divan'a gitmek AB yesi olmasnn bir bedeliydi. Divan'n bize yzde 20'den fazla kta sahanl vermesi imknszd. Bu bile karasularnn alt milin stne karlmamasna balyd. AB'ye girmeyecek bir Trkiye Ege sorunlarn mzakere yo

90

luyla zmeyi tercih edecektir diyor202.

E-

KARASUYU

SORUNUN

TRK-YUNAN

LKS

AISINDAN DEERLENDRLMES

TrkYunan ilikilerinde taraflarn aralarndaki sorunlar zmeden nce taraflarn birbiri arasnda gven arttrc nlemler almalar gerekmektedir. Bu konuda ki eksiklik olayn atma ya dnmesine yol aabilecek niteliktedir. Halihazrda Trk Yunan ilikilerinde sorunlarn zmne geilememitir. Bunun salanmas ise, iki tarafn diyalog srecinin kesintisiz srdrlmesi ve yaygnlatrlmas ile mmkndr.

Trkiye asndan bakldnda, casus bellinin sava nedeni hemen her gerginlik srasnda ncelikle mzakereden yola kmak istemesi, bir boyutuyla, gcn caydrc etkisini gstermektedir.

Her iki lkede mevcut sorunlar ya da konumuz olan karasuyu problemini g kullanarak zme politikas izlemi olsa bunun iin gerekli askeri gce sahiptir. Ancak kalc ve adil uygun bir zmn geerli tek yol basnla ilgili olan blmde belirtildii gibi mzakeredir. Bu bakmdan maceralara kapal bir d politika stratejisi uygulamaktadr. Ulusal egemenlik hak ve karlarnn korunmasnda ki karasuyu sorununda Trkiye g kullanma kararllnda olduunu aklayarak mevcut sorunun

202

Radikal, 01 Haziran 2006.

91

barl yntemler, mzakere yoluyla zmlenmesi gerektiini savunmaktadr. G kullanm sonunda yaplacak mzakerelerde glnn zayfa artlarn kabul ettirmeye alacaktr ki, byle bir durumda iki lke arasnda ki sorun uluslararas camiada ok daha farkl bir duruma gelecektir. Mevcut artlarda ihtiya duyulan dengenin salanabilme ans daha fazladr. Trkiye ve Yunanistan arasnda karasuyu sorununa ek olarak ortaya kan sorunlar asimetrik g dengesinden kaynaklanmaktadr.

Karasuyu iin mzakere sreci devam ederken bu durum dnyann dier byk gleri de, AB, NATO ve ABD, konun iine ekmektedir. 1990 Sonras Trk-Yunan ilikilerinde d politika stratejilerini deitirmeye balamtr. Caydrma stratejinin yerini mzakere ve uzlama zemini almaya balamtr. Atina (27 Mays 1988) ve stanbul Mutabakatlar (8 Eyll 1988) iki lke arasnda gven ortam salamaya almtr. Trkiye ve Yunanistan arasnda Ege Denizi sorununa ilikin olarak gerginleen ilikiler ve her iki tarafn zaman zaman ilikileri trmanmaya yol aan fiili durumlar yaratmalar, iki lke arasnda imzalanan 11 Kasm 1976 tarihli Bern Deklarasyonu ile nlenmeye allmtr. Bir baka bak asyla bu deklarasyon gven arttrc nlemler erevesinde deerlendirilebilir203.

1980-1990 aras dnem iki lke arasnda uyumazlklarn trmanma gsterdii ve atma riskinin artt bir dnem olmutur. 1984 ve 1987 bunalmlarnn ardndan iki lke arasnda diyalog ve gven arttrc nlemler almaya balamtr. Bu bakmdan Papandreou liderliindeki PASOKun Trkiye ile diyalogdan kanmas ve Yunanistann ulusal btnl ve yaamsal karlarna ynelik tehditin doudan deil Trkiyeden geldiini belirtmesi, diyaloun kurulabilmesini gletirmitir204. ki lkenin Babakanlarnn 30-31 Ocak 1988 tarihinde Davosda gerekletirdikleri zirvede taraflar, gerginlik yerine diyalog srecini kaplarn aabilecek admlar atmak konusunda istekli
Bern Deklerasyonu hakknda ayrntl bilgi in bkz. http://www.turkishgreek.org/bern.html. Fuat Aksu, Trk-Yunan likilerinde Gvenlik ve Gven Arttrma abalar, Ayra yay., Ankara, 2003, s.245. Yunanistana ynelik tehditin Sovyetler Birliinden deil, Trkiyeden geldiine olan inan Yunanistann savunma stratejisine de bu dnemde boy gstermitir. Yunanistan Savunma Bakanl tarafndan hazrlanan White Paper ile bu durum ifade edilerek Yunanistann askeri stratejisinin Trkiyeden gelen kaynaklanan tehditin caydrlmas zerine kurulu olduu belirtilmitir. Bu konuda ayrntl bilgi iin bkz. White Paper of Hellenic Armed Forces 1998-1999, http://www.mod.gr/FYLLADIA/white_bibile_2k/k2_3.html.
204 203

92

olduklarn gstermitir. Ama balatlan srecin sonular kendini 1999-2000 dneminde gstermeye balamtr.

27 Mays 1988 tarihinde imzalanan Papulias ve Ylmaz Mutabakat ile her iki taraf birbirlerinin egemenliine ve toprak btnlne ve Egenin ak deniz alanlarn ve uluslararas hava sahasn kullanma haklarna sayg gsterilmesi ykmlln dile getirmilerdir. Buna gre taraflar; ak deniz alanlar ve uluslararas hava sahasnda ulusal faaliyetlerin yrtlmesinde, deniz ve hava trafiinin uluslararas belgeler, kurallar ve ynetmeliklerde ngrlen erevede kolayca akmna mdahale etmemeye zen gstermeyi kararlatrmlardr. Ak deniz alanlarnda ve uluslararas hava sahasnda notam veya bildirim veya uyar gerektiren ulusal askeri tatbikatlarn planlanmas ve aadaki hususlar da mmkn olacak azami lde nleyecek ekilde yrtlmesinde mutabk kalmlardr;

- Belirli blgelerin tecrit edilmesi,

- Tatbikat alanlarnn uzun sreler iin kapatlmas,

- Tatbikatlarn turizmin en youn olduu dnemlerde her yl 1 Temmuzdan 1 Eylle kadar ve balca ulusal ve dini resmi tatillerde yrtlmemesi. Btn ulusal askeri faaliyetlerin planlanmas ve yrtlmesi mevcut uluslararas kural, ynetmelik ve usullere uygun olarak yrtlecektir205.

Babakan Turgut zaln Atina ziyaretinde, 8 Eyll 1988 tarihli stanbul Mutabakat imzalanmtr. Bu mutabakatla, Ege Denizinde uluslararas sularda ve hava sahasnda yapacaklar askeri ve dier faaliyetler srasnda uluslararas hukuk ve

205

A.g.e., s.246, Atina Mutabakatnn tam metni iin bkz; http://www.turkishgreek.org/ypapulias.htm ; ayrca halihazrda NATO Genel Sekreteri tarafndan srdrlen gven arttrc nlemlere ilikin almalar ve neriler iin bkz; http://www.access.ch/tuerkei/GRUPH/H977.html B. Tarihi: 24.10.2000.

93

uygulamalara, kurallara, dzenlemelere uygun davranma ykmll altna girmeyi kararlatrm ve ulusal deniz ve hava kuvvetlerinin yrtecekleri faaliyetler srasnda tehlike yaratabilecek ve tahrike yol aabilecek hareketlerden kanacaklarn karara balamlardr. Bununla birlikte, iki lke arasnda zellikle hava sahas ihlallerine ilikin iddialar gndemde yerini korumutur. 1994 ve 1996 bunalmlar ise, taraflar arasnda yaratlmaya allan gven ortamnn henz yerlemediini gstermektedir206.

Gven arttrc bir baka giriim ise, 1996 Kardak bunalm sonrasnda 8 Temmuz 1997 tarihinde, iki lke arasnda Madrid Deklarasyonu kabul edilmitir207. Bu antlama, Yunanistana tek yanl bir eylemde bulunmama ykmll, Trkiyeye de askeri kuvvet kullanma tehditinde bulunmama ykmll getirmektedir. Bu durum zellikle karasularnn 12 mile geniletilmesi ve bunun karlnda Trkiyenin bu hareketi casus belli olarak deerlendirmesi ile ilgili olarak taraflarn esasa ilikin grlerinde bir deiik olup olmad tartmasn ortaya karmtr208.

2829 Mays 1998 tarihleri arasnda Lksembourgda yaplan NATO Dileri Bakanlar Toplants srasnda NATO Genel Sekreteri Solana tarafndan yrtlen iyi niyet giriimleri ele alnm ve 4 Haziran 1998 tarihinde iki lke arasnda Gven Arttrc nlemler aklanmtr. Ege Denizinde, ak denizde ve uluslararas hava sahasnda yrtlen askeri faaliyetler srasnda gerginlii trmandrabilecek hareketlerden kanmalarn ve taraflarn birbirlerinin ulusal egemenlik haklar ve toprak btnlklerine sayg gstermesini ngren bu nlemler, ihlal ve kaza risklerini ortadan kaldrmakta ve Ege Denizinde askeri anlamda bir bunalmn ortaya kmasn azaltmaktadr209.

8 Eyll 1988 tarihli stanbul Mutabakatnda bu konu Uluslararas Hava Sahas ve Ak Denizlerde Kazalarn ve Olaylarn nlenmesine likin lkeler Mutabakat olarak geiyor; bu ilkelere ilikin tam metni iin bkz. http://www.turkishgreek.org/den.htmd. 207 8 Temmuz 1997 tarihli Madrid Deklarasyonunun tam metni iin bkz. http://www.mfa.gov.tr. 208 Madrid Deklarasyonu, Yunanistanda Yunanistann Ege Denizinde ulusal karasularn 12 mile karma hakkndan vazgetii eklinde yorumlanarak ok fazla eletiri grmtr, ayrntl bilgi iin ayrca bkz. Elefterotipia, 09 Temmuz 1997, Eksusia, 09 Temmuz 1997, http://www.byegmd.gov.tr /YAYINLARIMIZ/DISBASIN/1997/07/10x07x97.TXT. 209 Fuat Aksu, a.g.e., s.247.

206

94

Bu olaylara karn Ege Denizinde ki sorunlar iin Trkiye ve Yunanistan arasnda lml yumuama dnemini tersine evirebilecek ve gerginlik dnemine dnme ihtimaline bakacak olursak; iki lke arasnda egemenlik/hkmranlk hak ve karlarn dorudan ilgilendiren sorunlardr. Bunlar karasularnn 6 milden 12 mile geniletilmek istenmesi, kta sahanl iddias, egemenlii antlamalarla devredilmemi adalar, adacklar, kayalklar sorunu, adalarn silahszlandrlm statsnn ihlali, FIR/SAR ihlalleridir. Bu boyutuyla dndmzde, Trkiye ve Yunanistan arasnda bir yandan gven arttrc abalar srerken dier yandan, somut sorunlarn zmne ilikin mzakerelerde baar salanmamas, uzlamazln keskinlemesi yeniden taraflar gerginlik, atma ortamna srkleyebilir.

Trkiye ve Yunanistan arasndaki sorunlarn pek ou birbirine baldr, zm iin de sorunlarn birlikte ele alnmasn gerektirmektedir. Karasular snr zerinde bir antlama yapmadan bu denizdeki kta sahanl ve ekonomik blge/bitiik blge snrlarn da saptamak mmkn deildir. Dolaysyla, karasular snr zerinde salanacak bir antlama taraflarn kta sahanlklarn belirlemek iin bavuracaklar esas hatlar saptamay da kolaylatracandan ncelikle ele alnmas gerekir.

Madrid deklarasyonuna karn Yunanistann Ege Denizindeki karasular 6 milden 12 mile geniletmesi durumunda Trkiye bunu daha nce aklam olduu gibi sava nedeni sayma casus belli kararn uygulamak zorunda kalacaktr. nk stratejik kararllk bunu gerektirmektedir. Yunanistan ise 6 mil den 12 mile karasuyunu karmas durumunda bunu uygulamak iin ya askeri g kullanarak bunu uygulamaya alacaktr ya da nc aktrleri devreye sokmaya devam edecektir. Yunanistann 1990dan itibaren Trkiyenin komu olduu lkelerle askeri ibirlii antlamalar imzalam olmas bu durumu gz nne sermektedir. Casus bellinin maliyeti her iki lke asndan ok yksektir. Yunanistann karasularn 6 milden 12 mile genilettiini aklamas ve bunu fiili olarak da uygulamaya almas sonrasnda Trkiyenin tepkisini grerek geri adm atmas, 12 mil kararn geri almas Yunanistanda siyasal iktidar zor durumda

95

brakacaktr210. Bu durumda alnacak bir kararn ulusal kamuoyu nnde savunulabilir olmas ancak nc aktrlerin arabuluculuu ile salanacak olan onurlu bir geri ekili sayesinde olabilir ki, 1996 Kardak Kayalklar krizinde bu rol byk lde ABD stlenmitir. Asimetrik g dengesinin sz konusu olduu TrkYunan ilikilerinde Yunanistann kendini zayf grerek Trkiye karsnda gc dengelemek iin ittifak araylar iinde olmas olaandr. Kald ki, Yunanistann bir AB yesi lke olmas ve NATO yesi olmas, Bat eksenli iki lke arasnda kacak bir scak atmada ABnin, en azndan diplomatik olarak, Yunanistann yannda olmasn gerektirecektir. Dolaysyla ABnin TrkYunan atmasnda taraf olma olasl vardr ve bu dikkate alnmak zorundadr. Kardak Kayalklar sorun srasnda Avrupa Parlamentosunun 15 ubat 1996 tarihinde ald karar ve AB Genel ler Konseyinin 15 Temmuz 1996 tarihinde yaynlam olduu deklarasyon ile ABnin Yunanistann yannda yer almatr. AB alm olduu kararda Kayalklarn Yunanistana ait olduunu savunmu ve Trkiyeyi saldrgan davranmakla itham etmitir211.

210

Trk-Yunan ilikilerinde doabilecek herhangi bir sorun iin uygulanabilecek g ve tutumlar iin ayrca bkz. Faruk Snmezolu, TrkYunan likilerinde G ve Tehdit, Trk D Politikasnn Analizi, Der yay., stanbul, 1998. 211 Karar metninin ayrntlar iin bkz. http://www3.europarl.eu.int.

96

SONU

Yukarda ki durumlar gz nne alndnda Trkiye ile Yunanistan' Ege Denizi'yle ilgili olarak kar karya getiren karasuyu sorununa ve taraflarn bu soruna ilikin tezlerinin baktmzda, zmn olduka g olduunu gstermekteyiz. Aslen bu sorunun bar yollardan zlmesi her iki lke halk iinde temennidir. Ancak mevcut sorunlar iki lke halknn paylat deerler, rf ve adetler arasndaki benzerlikler, zmn ne kadar karmak ve teknik olduu bize gstermektedir. Hereyden nce iki lkenin yneticilerin zm dorultusunda siyasal iradelerinin bulunmas gereklidir. Bu bakmdan bugnk Yunan yneticilerinin Trk yaylmacl iddiasyla srdrdkleri kampanya ve Yunanistan'n 1931'den bu yana Ege Denizi'nde snrlarn geniletme amacyla att admlar, bar bir zm arayna zarar vermektedir. ki tarafn karasular snrlandrlmas konusunda kabul edebilecekleri bir antlama olmadan Ege Denizi'nde kalc herhangi bir zme ulalmas mmkn grnmemektedir. Kanmca Ege Denizinde karasuyu snrlandrlmas sorununun tek bana ele alnmamas tm Ege sorunlarnn ayn anda ele alnmas durumunda taraflar arasnda kesin ve kalc bir zm bulunabilir.

Ortak tarihsel yaanmlk Trk-Yunan sorunlarna k tutabilecektir. ki lke arasnda yaanan sorunlarda zmszln nedenlerine bakarken mevcut ortak

97

yaanm tarih, bu sorunlarn uzun dnemde geleceine de etkilemektedir. Tarihin iki lke arasnda yaratt gvensizlik halihazrda sorunlarn zmnde engeldir.

D politikasn Osmanl Devletinden toprak kopartmak suretiyle bymek zerine izen Yunanistan'n politikasnn temelini Megali Idea dncesi oluturmaktadr. Batl devletlerin yardmyla 1864'te yon Adalarn, 1881'de Teselya'nn tm ile Epir'i ve 1909'da Girit'i ele geiren Yunanistan, 15 Mays 1919'da kt Anadolu topraklarnda byk bir bozgun yaamtr. Bugn dahi amacndan bir trl vazgemeyen Yunanistan, bir taraftan adalar silahlandrarak, dier taraftan kta sahanl, kara sular ve hava sahasnda yeni egemenlik iddialarnda bulunarak, Lozan Antlamasyla iki lke arasnda kurulmu olan dengeyi kendi lehine deitirerek Ege'yi bir Yunan gl haline getirmek istemektedir.

stiklal sava sonras 1923 Lozan Antlamasyla balayan politik ilikiler Yunanistan asndan Megali Idea'nn bir sre askya alnmasn gerektirmitir. 1934'de Balkan Antant'nn kurulmasna kadar devam eden olumlu ilikiler 1952'de her iki lkenin de NATO'ya girmesiyle yeni bir boyut kazanmtr. ki lkenin de bulunduu konum itibariyle etnik bakmdan karmak bir yapya sahip olmalar, lke iindeki mevcut skntlar halletme btnlklerini salama abas iinde olmalar, blgede belli bir istikrara ihtiya duyulmas, ve her iki lkenin de ortak tehdide kar ortak savunma gereksinimi iinde olmalar bu ibirliinin kurulmasnda etkili olmutur. Her iki lkede kinci Dnya Sava sonras Sovyet tehdidi sebebiyle Truman Doktrini ile Amerikann etkisi altna girdiler. Kore savana katlarak NATO'ya kabul edilmenin yolunu kendilerine aan Trkiye ve Yunanistan, 1954'de Yugoslavya ile birlikte Balkan Paktn oluturmulardr.

1950'lerin ikinci yarsnda balayarak 1963'ten sonra daha da arlaan Kbns sorununa ve 1973'te ortaya ktktan sonra hzla karmaklaan sorunlar ve Ege ile ilgili ayrlklara karn, Trkiye ve Yunanistan bu sorunlarla birlikte yaayarak gnmze kadar gelmilerdir.

98

Trkiye ile Yunanistan arasndaki ilikileri, etkileyen Batnn etkisini de gzard etmemek gerekir. Mevcut sorunlarn balang yllarndan itibaren Yunanistann yaylmac politikasna Avrupal devletler daima destek olmulardr. Avrupa devletlerinin bu destei, Avrupa Uyumunun ana ilkelerine ters dmesine ramen, Yunan yaylmacln daima desteklemilerdir.

ki lkenin d politikasnda Bat her zaman referans noktas olma zelliini korumutur. NATO yeliini Trkiye'ye kar bir gvence olarak gren Yunanistan, AB'ne ye olmasyla bunu Trkiye'ye kar koz olarak kullanmaktadr.

Mevcut konuya nc ahslar asndan bakacak olursak; Amerika iki lke arasnda ki sorunlarn atmaya dnmemesine nem verdii grlmektedir. Bu politikann temel sebebi, bat ile entegrasyonu AB sreci ile yeni bir aamaya gelen Trkiye ile tarihsel ve kltrel adan Bat'nn bir paras olan ve Dou Avrupa'daki istikrar asndan da nemli bir e olarak grlen Yunanistan arasnda bir scak atmann tm yapya zarar getirecei ve Trkiye'yi Bat'dan koparaca kaygs rol oynamaktadr. u an ki durumun bir lke lehine deimesini salayacak bir politika ABD'nin uzun vadeli karlarn da riske sokabilecektir. AB lkelerinin de Amerika ile benzer karlar ve amalar tadklarn deerlendirmekteyim.

Bu arada Balkanlarda ve Kafkaslarda jeostratejik dengenin Trkiye lehine deimi olmas Yunanistan asndan tedirginlie yol amaktadr. Yunanistan'n birinci derecede komusu durumunda olan Arnavutluk, Makedonya ve Bulgaristan, 1989/90 sonras gelimelerden sonra Trkiye ile olumlu ilikiler kurabilecek bir izgiye gelmilerdir212.

Yunanistann Souk Sava sonras strateji deiiklikleri iin bkz; Glden Ayman, Neo-realist Bir Perspektiften Souk Sava Sonras Yunan D Politikas, G, Tehdit ve ttifaklar, SAEMK yay., Ankara, 2001.

212

99

Souk Sava boyunca, Dou Blou iinde bulunan devletlerin bir atmada Yunanistan' destekleyebilecekleri beklentisi ve Sovyetler Birlii nedeniyle kuzeyinin gvenli olmay Trkiye'nin askeri stratejisini ok ynl tehdide gre ayarlamasn gerektirdiinden bu durum Yunanistan' o yllarda avantajl klmaktayd. Gnmzde ise, Balkanlarda Yunanistan lehine olan durum deimi, Trkiye iin kuzeyden bir tehdit gemi dnemlerle karlatrldnda byk lde ortadan kalkm gibi grnmektedir. Bu durum baz ini klar gsterse de sonuta Trkiye lehine geliecei beklentisi vardr. Halihazrda Yunanistan, uzun dnemde dengelerin kendi aleyhine bozulabilecei kaygsn tamas nedeniyle ksa vadede Trkiye'nin baz zaaflarndan da yararlanarak kendi lehine olan uluslararas ortam deerlendirmeye almaktadr. Bunu salamak iinse gnmzde Trkiye'yi birinci derecede tehdit olarak gren Rusya, Ermenistan ve Srbistan ortak karlar erevesinde kalc ittifak araylarnn iine girmitir. Trkiye'nin AB'ne ye olmasnn nne Kbrs ve Ege sorunlarn karan Yunanistan, bylece kendince olas bir Trk tehdidine kar Avrupa Birlii lkelerinin desteini salamaya almaktadr.

Trkiye ve Yunanistan arasndaki sorunlarnn ileriki zamanda bir savaa dnme olasln asla gzden karmamak gerekmektedir. Fakat u da asla gzden karmamak gerektir ki o da; ekonomik, siyasal, askeri, kltrel alanlarda ortaya kan ortaklklar ve hzla gelien lkelerin birbirine bamll, nfusu art, hzl sanayileme, silah teknolojisinin gelimesi, lkelerin demokratik gelimeleri, uluslararas kamuoyunda savaa kar bilinlenme, insan haklar alannda yaanan gelimeler, bir sava olduka riskli ve tehlikeli hale getirmi ve bunu bir d politika arac olmaktan karmtr.

Gnmzde sava az gelimi lkenin topraklarnda yrtlmekte ve gelimi lkenin topra savatan asla etkilenmemektedir. Savan temel nedenleri arasnda, bu lkelerin hem sanayilemi hem de nfus bakmndan youn kentlere sahip olmalar sebebiyle karlanmas gereken hammadde ihtiyacdr.

100

Son yzyl iinde adalar kaybeden Trkiye, 12 mil meselesiyle de Ege Denizi zerinde olan hakkn da yitirmektedir. Yunanistan'n istedii 12 millik karasuyu hakk kabul edilirse ismen Yunanllara kaptrlan Adalar Denizi Yunan denizi haline gelecektir.

Yunanistan'n karasuyu zeride ki yaklamna kar Trkiye, karasularnn genilii konusunda geerli olan tek bir genel kuraln bulunmadn ileri srerek, bylesine bir kuraln varl halinde bile, Trkiye'nin bu kurala bal kalmayacan belirtmitir. Ayrca Ege Denizi, corafi konumu asndan yar kapal deniz statsndedir. Dolaysyla, bu denizde karasular snrlar belirlenirken bu durum gz nnde bulundurulmal ve kydar lkelerin kendi arasnda yaplacak grmelerle snr belirlenmelidir.

Ege Denizi'nde karasular snrnn 12 mile geniletilmesi durumunda, Trkiye'nin bundan zararl kaca kesindir. Yunanistan'n Ege Denizi'nde karasular snrn 12 mile geniletme kararnn gereklemesi durumunda, Yunan karasular % 60,33; Trk karasular yaklak % 9 Ege'de uluslararas antlamalarla Yunanistan'a devredilmemi ada, adack ve kayalklarn karasular % 10,65 ve uluslararas sular veya ak deniz olarak kalan blgenin oran ise % 20,02 olacaktr.

Dier bir bak asyla halihazrda ki durum itibariyle 6 millik karasuyu uygulamasnda Trkiyenin 96703 km2 lik uluslararas sulara kn salayan toplam 126.5 km. lik 5 koridor bulunmaktadr. 12 mile kmas durumunda ise Trkiye, 55306 km2 ye den uluslararas sulara ancak 11.9 km. lik 2 koridordan kabilecektir.

Ege Denizi'nde karasular snrnn 12 mile geniletilmesi durumunda, Trkiye asndan ulusal kta sahanl olarak kabul edilen blgeler Yunan karasular ierisinde kalacak ve Trkiye bu blgelerde hak iddia edemeyecektir. Ege Denizi'nin byk bir blmnn Yunan ulusal karasularn oluturmakta oluu ve uluslararas sular saylabilecek blgelerin Yunan karasular ile evrili olmas, Trkiye'nin olduu kadar bu

101

sulardan yararlanan dier devletlerin de uluslararas sulardan yararlanma haklarn zararsz gei hakkna dntrecektir. Bu durumda Ege Denizi'nin ulusal hava sahas da Yunanistan lehine genileyeceinden Trkiye Ege zerindeki askeri uular ve tatbikatlar gerekleemeyecek ve Trkiye, Ege Denizi balklnda ekonomik ve ticari kayplara urayacaktr. Gnmz koullarnda Yunanistan'n, ABne tam ye olmasnn salam olduu avantaj ile Ege'deki karasular uyumazln, AB'nin desteiyle zmeye alt gzlenmektedir. Karasular yznden kabilecek bir scak atmada Yunanistan bu duruma desteini AB'den salayacan dnmekte ve atmay AB'nin snrlarna ynelik gibi hareketmi gibi gstermeye almaktadr.

Gvensizliin halen devam ediyor olmas ve bunun giderilmemesi gnmzde her iki tarafn da silahlanmasna neden olmaktadr. Her iki lkede de, uyumazlk konularnn kesin olarak zmlenebilmesi iin gereken yolun sava olabileceine ilikin bir genel kanda bulunmaktadr.

Yunanistan karasuyu sorununu ulusal egemenlik hakk olarak grmekte ve bu hakkn kullanlmasn da zaman geldiinde gerekletireceini aklamtr. Trkiye ise bunu sava nedeni saymakta olmas sebebiyle uzlamann ksa srede gerekleebilmesini olanaksz hale getirmektedir.. Bu durum nda Yunanistan ulusal karasular snrn 12 mile geniletme politikasn uluslararas platformda abasyla halletmeye almakta, Ege Denizi'nde ulusal karasularn 12 mile geniletmesi durumunda Trkiye ile giriecei bir scak atma srasnda uluslararas destekten yoksun kalmama abas ierisindedir. Buna bir rnek verecek olursak 1976 ylnda ABD ve Yunanistan arasnda gerekletirilen Savunma ve birlii Antlamas'na ilikin grmeler srasnda Yunanistan, Ege Denizi'nde kacak bir Trk-Yunan savanda ABD'nin Yunanistan'a destek vermesini hkme balamak istemitir. Trkiye'nin, tam ye olmad AB ile olan snrlar erevesinde dnldnde Trkiye ve Yunanistan arasndaki Ege Denizi'ndeki snrlar ayn zamanda AB'nin d snrlarn oluturmaktadr. Dolaysyla Ege'de karasularnn 12 mile geniletilmesi, ayn zamanda AB'nin snrlarnn da genilemesine neden olacaktr.

102

Ancak Trkiye'nin bu durumu sava nedeni saymas, bu olasln gereklemesi durumunda Trkiye ile Yunanistan' kar karya getirecei gibi, ABni de scak bir atmann ierisine srkleyebilecektir.

ncelemelerim sonuncunda, denizcilik politikas ve Egede Yunanistandan kaynaklanan sorunlara yaklam itibar ile Ege Denizinin ABnin yakn ilgi sahasnda olduu grlmektedir. ABnin sper g olma amac paralelinde, Aralk 1995te Barcelona bildirgesiyle tesis edilen ve aralarnda Trkiyenin de bulunduu on iki Akdeniz lkesiyle Avrupa arasnda kurulan diyalog, Ege Denizinin AB iin tayaca nemin bir dier nedeni olarak da dnlebilir. Genel olarak politikalarn, gelecee projeksiyon tutarak uzun vadeli ekillendiren ABnin, Ege Deniziyle balantl bugnk politikalarnn 2015-2020 yllarna kadar olan sreci de kapsayaca deerlendirilmekteyim.

ABne tam yelii hedefleyen Trkiye, eksik kalan ve uygulamaya sokamd denizcilik politikalarn bir an nce dzenlemelidir Trkiyenin, uluslararas alanda geri kalmamas iin yerine getirmek zorunda olduu birok kriteri, milli politikalar olarak uygulamasnn yerinde olaca deerlendirilmektedir.

Bugn itibariyle AB, Egeye kys olan kresel bir gtr. Halihazrda, Ege Denizi ABnin dou snrn tekil etmektedir. Kukusuz ki, gerek gnmzde, gerekse gelecekte Ege Denizi ABnin ilgi alannda olacaktr. ABnin Egeye olan ilgisi, Egenin dier yakas olan Trkiyenin bu denize ynelik politikalarnn tespitinde nemli bir yer tekil edecektir.

Ege Denizi sorunlar, hukuki olmaktan ok siyasi niteliktedir. Bu durumun temel sebebiyse, dayanan Megali dea fikrinden alan yaylmc Yunan siyasetidir. Ancak konunun, hukuki ve siyasi btn ynleriyle bir arada deerlendirilmesi gerekmektedir.

103

1982 Birlemi Milletler Deniz Hukuku Szlemesi (BMDHS), taraf olmayan devletlerin dahi deniz hukuku konusunda balca hareket noktasdr. Kapal ya da yar kapal denizler kavram ile haklarn ktye kullanlmasn yasaklayan szleme hkm (madde300) Ege Denizinde Trkiye tarafndan kullanlabilecek argmanlar mahiyetindedir.

u an ki durum Trkiye iin olumsuzluk tekil etmemekte fakat mevcut durumun ne zaman olumsuzlua sebep olaca belli deildir. Zira statko, Yunanistann yaylmac emellerine olanak tanmamaktadr. Trkiyenin, en fazla zarara urayaca sorunlarn banda da karasuyu sorunu gelmektedir. Karasular konusunda statkoyu koruyan en nemli tedbirin Trkiyenin ilan ettii Casus Belli olduu ve statko devam ettii srece nleyici meru mdafaa niteliindeki bu ilann korunmas gerektii ve ancak Trkiye ABne ye olduktan sonra kaldrlabilecei deerlendirilmektedir.

Yunanistann zellikle on iki deniz mili geniliindeki karasuyu iddialar, bata Rusya ve ABD olmak zere konuya ilikin nc lkelerin Ege Denizinin uluslararas sular ve hava sahasndaki menfaatlerine ters dmektedir. Bu kapsamda, byk devletlerin karlar ile Trkiyenin tezleri arasnda balant kurularak, Trkiyenin politikalarn desteklenebilecektir.

1999 Helsinki Zirvesinden sonra Ege sorunlar ABnin de gndemine girmitir. Helsinki Zirvesinde alnan karar gereince, mevcut durumun U.A.D.na gtrlmesi her an gndeme gelebilecektir. Yunanistan asndan mevcut duruma ilikin sorunlarn ikili mzakere ve diyalog yoluyla zme kavuturulmas zayf bir ihtimaldir.

u an iin yaplmas gereken her dnemde statko idame ettirilebilmeli, en azndan gerisine dlmemelidir. AB mmkn olduu kadar darda tutulmal, en azndan pasif braklmaya allmaldr. Ege Ordusunun gcnde bir azaltma veya bu ordunun kaldrlmas ve Casus Belli ilannn kaldrlmas, gayri askeri statdeki adalarn

104

silahlandrlmas ve karasular konularnda pazarlk marj olarak kullanlmaldr. Ancak, diyalogla sonu alnamad takdirde, Casus Bellinin kaldrlmasnn, Trkiyenin ABye yeliinden sonra mmkn olabilecei ne srlmelidir .Diyalog yoluyla sonuca ulalamad takdirde; AB dnda kalnd srece UADnda zm tercih edilmemeli, gereki bir zme ancak Trkiye ABne tam ye olduktan sonra varlabilecei ynnde politikalar izlenmelidir. Trk tezleri, devlet, sivil toplum ve yurtdndaki Trk lobisi ibirliiyle uluslararas alanda youn bir ekilde tantlmaldr.

nc lkelerin ve zellikle byk glerin karlaryla Trk tezleri arasnda balant kurulmal, Yunan iddialarndan olumsuz ynde en fazla etkilenmesi muhtemel Rusya bata olmak zere Karadeniz lkelerinin ve denizlerin serbestlii ynnde politika izleyen ABDnin destei aranmaldr213.

Trk tezlerinin uluslararas saygn yaynlarda yer almas salanmaldr. Trk tezlerini savunan milli ve yabanc kii ve kurulularn etkinliini artrmak zere maddi ve manevi destek verilmelidir. Yurt dnda yaayan vatandalarmz da dahil olmak zere Trk toplumu, Yunanistandan kaynaklanan Ege sorunlar hakknda yeterli lde bilgilendirilmeli ve bilinlendirilmelidir.

Darda gl olmak iin nce kendi iimizde birlik olmamz gerekmektedir. Yunanistandan kaynaklanan Ege sorunlarnn farknda, bilinli ve rgtl bir topluma sahip olmak nemli bir ihtiya olarak deerlendirilmektedir. Ege Denizindeki menfaatlerimize ynelik politikalarn tespitinde, Byk Atatrkn Sovyet Rusya ile daima iyi komu olmaya gayret etmeliyiz. Fakat ne haklarmzdan en kk bir ey feda etmeliyiz, ne de oyunlarna kaplmalyz. szn Yunanistan ve AB iin de dnmek gereki bir yaklam olacaktr. Terr rgt bann Kenyada Yunanistan Bykeliliinde yakalanmasyla iine dt ciddi kriz sonrasnda Yunanistann Trkiye ile yaknlamas ve terre destek veren lke imajnn unutturulup ilikilerin
213

Trk-Yunan ilikilerinde nc aktrlerin yaklamlar zerine inceleme iin bkz., Faruk Snmezolu, Trkiye-Yunanistan likileri ve Byk Gler:Kbrs, Ege ve Dier Sorunlar, Der yay., stanbul, , 2000.

105

deprem diplomasisine balanmas, Almanya Dileri Bakannn 12-13 Aralk 2002 tarihlerinde yaplan Kopenhag Zirvesi ncesinde Danimarka Dileri Bakanyla yapt grmelerde Trkiyenin oyalanmas ynndeki gerek niyetinin aa kmas, Yce Atatrkn dikkat ektii Oyunlara kaplmamalyz szn dorular niteliktedir.

Ramazan ney kitabnda deniz hakimiyet teorisi fikrine deinmitir. Bu teoriye gre Denizlere hakim olan bir devlet dnyaya hakim olur. Bu fikrin temeli ilk kez Amerikan Deniz Akademisi mezunu olan Amiral Alfred Mahan tarafndan ortaya atlmtr. 1890 ylnda yaynlanan Deniz Kuvvetinin Tarihe Etkisi adl kitabnda bunun nemini aka vurgulamtr. Bu gr daha sonra ki denizciler tarafndan gelitirilmitir. Bu teoriye gre dnyaya hakim olmann tek art denizlere hakim olmaktr. Bu teori 20inci yzyl boyunca ngiltere, Almanya, A.B.D. Japonya, ve Sovyet Rusyann politikalarnda olduka etkili olduu grlmektedir214.

Trkiyenin taraf denizlerle evrilidir. Trakya ile Avrupa'ya, Anadolu yarmadas ile Asya ktasna karadan balantldr. Kuzeyden Karadeniz, batdan Marmara Denizi ve Adalar Denizi, gneyden Akdeniz ile evrilidir. Bu denizler, boazlar yoluyla birbirlerine balantl olup, Cebelitark Boaz ile Atlas Okyanusu'na, Svey Kanal ile Kzldeniz ve oradan Hint Okyanusu'na ve telerin tesindeki Pasifik Okyanusu'na kadar ulama imkanna sahiptir. Dier bir ifadeyle, denizden ve karadan tm kara paralar ile balant kurma avantajna sahip olduu iin, ayn zamanda karada ve denizde hareket kabiliyeti olan bir devlettir. Ancak, Trkiye snrlar izilirken ve Yunanistan'n siyasi manevralar ile, karada salam olduu hareket kabiliyeti, denizlerde kstl kalmtr. Trkiye, bugne kadar, komusu Yunanistan'a denizlerde srekli taviz vermitir. Bata Osmanl kaynaklarnda ve 1940 yllarna kadar Trkiye Cumhuriyeti kaynaklarnda Adalar Denizi olarak yazl olan denizin adna, Ege Denizi adn vermiiz. Burnumuzun dibindeki tm adalar zellikle Oniki adalar, Yunanistan'a braklmtr. Antalya-Fethiye arasnda yer alan Ka kasabasnn karsnda bulunan Adalar ilesi byklnde olan Meis adas ve evresindeki iki ada, Ka kylarna olan
214

Ramazan zey, a.g.e., s.226.

106

uzakl, stanbul Anadolu Kylar Adalar uzaklnn yars sadece ve sadece 2150 mt. kadardr. Yunanistan karasular mesafesini, sk sk 6 milden, 12 mile karmay dnmekte ve bu dncesini frsat bulduka aklamaktadr. Anadolu kylarna, Meis adasyla 1,2 mil kadar sokulan Yunanistan, eer siyasi manevrasn baarabilirse Adalar Denizi'ni tamamen bir Yunan Denizi yapacaktr. Trkiye eer siyasi manevralar ile bu karmakl gideremezse, deniz ve kara kabiliyeti zelliklerine sahip devlet olma zelliini kaybedecektir. Bylece Trkiye, artk Deniz Hakimiyetinden bir daha sz edemeyecektir.

Dnya hakimiyetinin ba artlarndan biri denizlerde hakimiyet kurmaktr. Eer Trkiye bundan byle dnya siyasetinde ve denizlerde aktif rol oynamak istiyorsa artk bir an nce aktif bir politika oynamaya balamal ve mevcut sorunlar iin tarih ve hukuk bilgisine ayn anda sahip insanlarn yetimesine nem verilmelidir.

107

KAYNAKA

A- RESM YAYINLAR

1958 Cenevre Karasular ve Bitiik Blge Szlemesi. Birlemi Milletler III. Deniz Hukuku Szlemesi 1982. Deniz Harp Akademisi, Trk-Yunan Sorunlar Ders Notlar, stanbul,1999. Harp Akademileri Basm Evi, Trk Yunan likilerinin Dn, Bugn Yarn, stanbul,1994. Resmi Gazete. T.C. Dz.K.K. Seyir, Hidrografi ve Oinografi Dairesi Bakanl, 20 numaral seyir haritas. T.C. Dz.K.K. Seyir, Hidrografi ve Oinografi Dairesi Bakanl, 22-A numaral seyir haritas. T.C. Dz.K.K. Seyir, Hidrografi ve Oinografi Dairesi Bakanl, 22-B numaral seyir haritas. UN Official Records. Yearbook of the United Nations,Vol. 36 (1982).

B- KTAPLAR

Akn, Zeki Mehmet ,Karasular Sular Gemilerin Bu Sulardaki Rejimi ve Kta Sahanl, Ankara,1978. Aksu, Fuat, Trk-Yunan likilerinde Gvenlik ve Gven Arttrma abalar, Ayra yay. Ankara, , 2003.

108

Aksu, Fuat, Trk Yunan likileri: likilerin Ynelimini Etkileyen Faktrler zerine Bir nceleme, Saemk yay., Ankara, 2001. Ayman, Glden, Neo-realist Bir Perspektiften Souk Sava Sonras Yunan D Politikas, G, Tehdit ve ttifaklar, Saemk yay., Ankara, 2001. Baykal Ferit Hakan, Deniz Hukuku almalar, 1. Bask, Alfa Yaynlar, stanbul, 1998. David, Joseph ATTARD, The Exclusive Economic Zone in International Law, Clarendon Press, Oxford, 1987. Davutolu, Ahmet, Stratejik Derinlik Trkiyenin Uluslararas Konumu, Kre Yaynlar, stanbul, 2001. Gnlbol, Mehmet, Bar Zamannda Sahil Sularnn Hukuki Stats, Ankara, 1959. Gndz, Aslan, Milletleraras Hukuk Temel Belgeler rnek Kararlar, Beta Yaynlar, 3.Bask, stanbul 1998. Grel, kr, Tarihsel Boyut erisinde Trk-Yunan likileri (1821-1993), mit Yaynlar, Ankara,1993. Grn, Kamuran, D likileri ve Trk Politikas, Siyasal Bilgiler Fakltesi yay., Ankara 1983. Kurumahmut, Ali, Egede Temel Sorun Egemenlii Tartmal Adalar, Saemk yay., Ankara, , 2003. Kurumahmut, Ali, Egede Gri Blgeler, Turkish Historical Society Printing House, Ankara, 2004. Manucy, Albert, Artillery Through The Ages:A Short Illusrated History of The Cannon Empheasizing Types used in America , Washington D.C. Goverment Printing Office, 1949. Masterson, Edward William, Jurisdiction in Marginal Seas with Special Reference, The Macmillan CO., Newyork, 1929.

109

Meray, Seha, Lozan Bar Konferans Tutanaklar-Belgeler, YKY, Cilt I, , stanbul, 2001. zey, Ramazan, Trkiye Corafyas ve Jeopolitii , Marmara niversitesi Yay., stanbul, 2002. zman, Aydoan, BM III. Deniz Hukuku Szlemesi, IDTO yay., stanbul 1984. Pazarc, Hseyin., Kta sahanl kavram ve Ege Kta Sahanl Sorunu,Ankara, 1984. Pazarc, Hseyin, Uluslararas Hukuk Dersleri., 5. bask,Turhan Kitabevi Yaynlar, Ankara 1998. Pazarc, Hseyin , Lozan Anlamasndan 1974e kadar Egeye likin Gelimeler ve Yunanistann Ege Politikas, Ankara,1986. Saka, Mehmet, Ege Denizinde Trk Haklar, 2. bask, Hareket Yaynlar, stanbul, 1974. Snmezolu, Faruk, Trkiye-Yunanistan likileri ve Byk Gler:Kbrs, Ege ve Dier Sorunlar, Der yay., stanbul, 2000. Snmezolu, Faruk, TrkYunan likilerinde G ve Tehdit, Trk D Politikasnn Analizi, Der yay., stanbul, , 1998. Swarztrauber, Sayre, The Tree-Mile Limit of Territorial Seas, U.S. Naval Instute Press, Maryland, 1972. Tarak, Nejat, Smrgecilikten 21. y.y.a Deniz Gc Mcadelesi, stanbul Deniz Basmevi Mdrl, 1. Bask, stanbul. Toluner, Sevin, Milletleraras Hukuk Dersleri, 4. Bask, Beta Yaynlar, stanbul, 1989. Vaner, Semih, Trk Yunan Uyumazl, Metis Yaynlar, stanbul, 1995.

110

C- MAKALELER

Ar, Tayyar, Ege Sorunu ve Trk-Yunan likileri: Son Gelimeler Inda Kara Sular ve Hava Sahas Sorunlar, Siyasal Bilgiler Fakltesi Dergisi, 50/1995. Acer, Ycel, Dou Akdenizde Deniz Alanlarnn Snrlandrlmas ve Trkiye, Turkish Weekly, 19 ubat 2005.

D- DERGLER VE GAZETELER

Deniz Kuvvetleri Dergisi, Kasm 2005. Sabah Gazetesi. Milliyet Gazetesi. Radikal Gazetesi.

E- INTERNET

http://www.un.org . , Eriim: 06 Temmuz 2006. www.kimkimdir.gen.tr Eriim: 03 Haziran 2006. http://www.itlos.org/case_documents/2002/document_fr_216. ,Eriim: 18 Temmuz 2006. http://www.mod.gr/FYLLADIA/white_bibile_2k/k2_3.html., Eriim: 22 Austos 2006. http://www.turkishgreek.org/bern.html., Eriim: 13 Temmuz 2006. http://www.access.ch/tuerkei/GRUPH/H977.html , Eriim: 1 Eyll 2006. http://www.turkishgreek.org/ypapulias.htm., Eriim: 13 Temmuz 2006. http://www.turkishgreek.org/den.htmd., Eriim: 13 Temmuz 2006.

111

http://www.mfa.gov.tr., Eriim: 18 Austos 2006. http://www.byegmd.gov.tr /YAYINLARIMIZ/DISBASIN/1997/07/10x07x97.TXT., Eriim: 1 Eyll 2006. http://www3.europarl.eu.int., Eriim: 11 Temmuz2006.

112

EKLER
EK : 1 17 EYLL 1936 TARHL YUNANSTAN KARASULARI HUDUDUNUN TESPT HAKKINDA KANUN RESM GAZETE Tarih : 13.10.1936 Say : 450 Sah : 2387 Yunanistan Karasular Hududunun Tespiti Hakknda 230/1936 Sayl (Mecburi Kanun) Bakanlar Kurulunun teklifi zerine, bir tek maddeden ibaret aadaki kanunu kabul etmi bulunuyoruz.

Baz zel hallerde, karasular blgesini 6 deniz milinden az veya fazla tespit eden yrrlkteki hkmler baki kalmak zere, karasular blgesinin genilii kydan itibaren 6 deniz mili olarak tespit olunmaktadr. Korfu, 17.9.1936 II. GEORGE, Elenler Kral, Bakanlar Kurulu, I. METAXAS, Hkmet yeleri

( Bu kanun 8 Ekim 1936da onaylanmtr )

113

EK : 2

476 SAYILI KARASULARI KANUNU (R.G. 25 MAYIS 1964, SAYI: 11711)

Madde 1 Trk Karasular Trkiye lkesine dahildir.Trk Karasularnn genilii 6 deniz milidir.Bu kanunun tatbikinde bir deniz mili 1852 metredir.

Madde 2 Karasular daha geni olan bu devletlere kar Trk Karasularnn genilii mtekabiliyet esasna gre taayyn eder.

Madde 3 Trk Kara lkesinin komu bir devlet kara lkesine mesafesi her iki devlet karasular genilii mecmuundan az olduu takdirde, aksine anlama olmadka, orta hat Trk Karasularnn d hududunu tekil eder.

Madde 4 Karasularnn geniliini lmeye yarayan normal esas hat, sahil boyunca uzayan en dk cezir hattdr. Girintili kntl sahillerde veya sahile yakn adalarn bulunduu yerlerde,sahil ve adalarn ileri burun noktalarn birletiren dz esas hat usul tatbik edilir.

Madde 5 Esas hatlarn kara tarafnda kalan sular, az genilii 24 deniz milini amayan krfezler, az genilii 24 deniz milini aan krfezlerin krfez iinde iki kyy en geni su alann kara tarafnda brakacak ekilde birletiren 24 millik dz esas hattn arkasnda kalan ksmlar,

114

liman manzumesinin mtemmim cz'n tekil eden daimi tesislerden en akta olanlarn berisinde kalan sular ve d limanlar Trk i sularndan saylr.

Madde 6 Adalarn karasular yukardaki esaslara gre tesbit edilir.

Madde 7 Karasularnn geniliini lmeye yarayan esas hatlar byk mikyasl deniz haritalarnda gsterilir ve ilgililere datlr.

Madde 8 Trk karasularna bitiik ve karasularnn lld esas hatlardan itibaren 12 deniz miline kadar uzayan sahalarda balklk ve canl kaynaklarn iletilmesi bakmndan karasular rejimi uygulanr.

Madde 9 Trkiye'nin taraf olduu milletleraras andlama, szleme ve anlamalarn hkm sakldr.Kanun ve tzklerin bu kanuna aykr hkmleri kaldrlmtr.

Madde 10 Bu kanun yaym tarihinden itibaren 3 ay sonra yrrle girer.

Madde 11 Bu kanunun hkmlerini Bakanlar Kurulu yrtr.

115

EK : 3

20 MAYIS 1982 TARH VE 2674 SAYILI KARASULARI KANUNU RESM GAZETE Tarih : 29.5.1982 Say : 17708 Karasular Kanunu Kanun no. 2674 Kabul Tarihi : 20/5/1982

Madde 1 Trk karasular Trkiye lkesine dahildir. Trk karasularnn genilii alt deniz milidir.Bakanlar Kurulu, belirli denizler iin, o denizlerle ilgili btn zellikleri ve durumlar gznnde bulundurmak ve hakkaniyet ilkesine uygun olmak artyla, alt deniz milinin stnde karasular genilii tespit etmeye yetkilidir.

Madde 2 Trkiye ile kylar bitiik veya karlkl olan Devletler arasnda karasular anlama ile snrlandrlr. Bu anlama blgenin btn ilgili zellikleri ve durumlar gznnde bulundurularak, hakkaniyet ilkesine gre yaplr.

Madde 3 Karasularnn genilii, Bakanlar Kurulunca tespit edilecek esas hatlardan itibaren llr.

Madde 4 Esas hatlarn kara tarafnda kalan sular ve krfez sular, Trk i sulardr. Daimi liman tesisleri kynn bir paras saylr ve bu tesislerden en akta olanlarnn kara tarafnda kalan sular ve d limanlar i sulara dahildir.

116

Madde 5 sularn d snrn belirleyen ve karasularnn geniliini lmekte esas olan hatlar, bu amala hazrlanan byk lekli deniz haritalarnda gsterilir.

Madde 6 15/5/1964 tarih ve 476 sayl Kanunla dier kanunlarn bu Kanuna aykr hkmleri yrrlkten kaldrlmtr.

Madde 7 Bu Kanun yaym tarihinde yrrle girer.

Madde 8 Bu Kanunu Bakanlar Kurulu yrtr. 28 MAYIS 1982

117

EK : 4

29 MAYIS 1982 TARH VE 8/4742 SAYILI BAKANLAR KURULU KARARI

RESM GAZETE

Tarih Say

: 29.5.1982 : 17708

BAKANLAR KURULU KARARI

Karar Says :

8/4742

20/5/1982 tarihli ve 2674 sayl Kanunun verdii yetki uyarnca Trkiyeyi evreleyen denizlerin zellikleri ile hakkaniyet ilkesi gznnde bulundurulmak suretiyle bu Kanunun yrrle girmesinden nce karasularn genilii ile ilgili olarak Karadeniz ve Akdenizde mevcut olan durumun srdrlmesi; Dileri Bakanlnn 26/5/1982 tarihli ve MGMMGM-III-1365-917 sa- yl yazs zerine, Bakanlar Kurulunca 29/5/1982 tarihinde kararlatrlmtr.

118

EK : 5

24 TEMMUZ 1923 TARHL LOZAN BARI ANDLAMASI (MADDE 12, 13,14 VE 15)

Madde 12 mroz ve Bozcaadalar ile Tavan Adalarndan gayr ark Bahrisefit adalar ve bilhassa Limni, Semendirek, Midilli, Sakz, Sisam ve Nikarya adalar zerinde Yunan hakimiyetine dair 17/30 Mays 1913 tarihli Londra muahedenamesinin beinci ve 1/14 terinisani 1913 tarihli Atina muahedenamesinin on beinci maddeleri ahkamna tebaan 13 ubat 1914 tarihli Londra Konferansnda ittihaz edilip 13 ubat 1914 tarihinde Yunan Hkmetine tebli edilen karar, ibu Muahedenamenin talyann hakimiyeti altna vazedilen ve on beinci maddede mezkur olan adalara mteallik ahkam mahfuz kalmak artile, teyit edilmitir. Asya sahilinden milden dun mesafede kain adalar, ibu Muahedede hilafna sarahat bulunmadka, Trkiye hakimiyeti altnda kalacaktr.

Madde 13 Sulhun muhafazasn temin zmnnda Yunan Hkmeti Midilli, Sakz, Sisam ve Nikarya adalarnda atideki tedabire riayet etmei taahht eyler: Evvela Mezkur adalarda hi bir ss bahri, hi bir istihkam tesis ve ina edilmeyecektir. Saniyen Yunan askeri tayyarelerinin ve sair merakibi havaiyesinin Anadolu sahili arazisi zerinde tayaran etmesi menedilecektir. Mukabeleten Trkiye Hkmeti dahi askeri tayyarelerinin ve sair merakibi havaiyesinin mezkur adalar zerinde tayarann menedecektir. Salisen Mezkur adalarda Yunan kuvay askeriyesi, taht- silaha alnp mahallinde talim ve terbiye edilebilecek olan esnan erbabnn miktar mutadna ve btn Yunan arazisinde mevcut bulunan jandarma ve polis miktar ile mtenasip olacak jandarma ve polis miktarna munhasr kalacaktr.

119

Madde 14 Trkiye hakimiyeti altnda kalan mroz ve Bozcaadalar idarei mahalliye ile ehas emsalin himayesi hususunda gayri mslim ahalii mahalliyeye her trl teminat baheden anasr mahalliyeden mrekkep bir tekilat mahsusay idariyeye nail olacaktr. Salifzzihir adalarda emniyet ve asayi. balada mezkur idarei mahalliyeye marifetiyle ahalii mahalliye meyanndan alnan ve idarei- mahalliyenin emri tahtndan bulunan bir heyeti zabta vastasyle temin edilecektir. Rum ve Trk ahalinin muahedelerine dair Yunanistan ile Trkiye arasnda aktedilmi veya aktedilecek ahkam mroz ve Bozcaadalar ahalisine kabili tatbik olmayacaktr.

Madde 15 Trkiye zirde tadat olunan adalar zerindeki bilcmle hukuk ve mstenidatndan talya lehine feragat eder. Elyevm talyann taht igalinde bulunan Astampalya (Astropalia), Rodos (Rhodes), Kalki (Carki), Scarpanto , Kazos (Casso), Piscopis (Tilos), Misyros (Misiros), Kalimnos (Kalymnos), Leros, Patmos, Lipsos (Lipso), Smbeki (Simi) ve stanky (Kos) adalar ile bunlarn tevabiinden olan adacklar ve Meis (Castellorizo) adas.

120

EK : 6

10 UBAT 1947 TARHL PARS TALYAN BARI ANDLAMASI (MADDE 14)

MADDE 14 1 - talya ibu Andlama ile aada belirtilen Onikiaday tm egemenlii ileYunanistana terkeder; yani, Stampalia (Astropalia), Rhodes (Rhodos), Calki (Kharki), Scarpanto, Cassos (Casso), Piscopis (Tilos), Misiros (Nisiros), Calimnos (Kalymnos), Leros, Patmos, Lipsos (Lipso), Simi (Symi), Cos (Kos) ve Castellorizo ve bitiik adacklar. 2 - Bu adalar silahszlandrlacak ve yle kalacaklardr. 3 - Bu adalarn Yunanistana devriyle ilgili usul ve artlar, Birleik Krallk Hkmeti ile Yunanistan arasnda, anlama ile tespit edilecektir ve bu Andlamann yrrle girmesinden itibaren en ge 90 gn iinde yabanc birliklerin ekilmesi iin gerekli dzenlemeler yaplacaktr.

121

EK : 7 1958 TARHL CENEVRE KARASULARI VE BTK BLGE KONVANSYONU

(KARASULARININ SINIRLANDIRILMASINA LKN HKMLER)

KISIM 1 GENEL

Madde 1 1 Bir devletin egemenlii, kara lkesinin ve i sularnn tesinde karasular olarak

tanmlanan kysna bitiik bir deniz kuana kadar uzanr. 2 - Bu egemenlik bu maddelerin hkmlerine ve milletleraras hukukun dier kurallarna tabi ekilde kullanlr.

Madde 2 Bir ky devletinin egemenlii, karasularnn deniz yata ve toprak altna olduu kadar bunun zerinde yer alan hava sahasna da uzanr. KISIM II KARASULARININ SINIRLARI Madde 3 Bu maddelerde aksi belirtilmi olmadka, karasularnn geni)iini lmek iin kullanlan normal esas hat, ky devleti tarafndan resmi olarak kabul edilmi geni lekli haritalar zerinde gsterilen ky boyundaki cezir hattdr. Madde 4 1 - Ky hattnn derin bir ekilde girintili kntl olduu yerlerde veya kynn hemen yaknnda ky boyunca bir adalar saann mevcut olmas durumunda kendisinden karasularnn geniliinin llecei esas hattn iziminde uygun noktalar birletiren dz esas hatlar yntemi kullanlabilir.

122

2 - Bu tr esas hatlarn izimi kynn genel ynnden kayda deer lde sapmamal ve bu hatlar arasnda kalan deniz alanlar i sular rejimine tabi olabilmek asndan kara kesimine yeterli, yakn irtibatta olmaldr. 3 - Esas hatlar, zerlerinde daimi olarak deniz seviyesi zerinde kalan deniz fenerleri ya da benzer tesisler edilmi olmadka cezir yksekliklerine doru ya da bunlardan izilmeyecektir. 4 - Birinci paragraf hkmlerine gre dz esas hatlar ynteminin uygulanabildii durumlarda belirli esas hatlarn saptanmasnda gereklii ve nemi uzun sreli bir uygulama ile aka kantlanm olan ilgili blgeye zg ekonomik menfaatler gznnde tutulabilir. 5 - Dz esas hatlar sistemi, bir devlet tarafndan dier bir devletin karasularn ak denizden ayracak bir tarzda uygulanamaz. 6 - Ky devleti, dz esas hatlar, uygun ekilde aleniyet kazand- rlmas gereken haritalar zerinde ak olarak belirtmelidir. Madde 5 1 - Karasularnn esas hattnn kara tarafnda kalan ksmndaki sular Devletin i sular blmn oluturur. 2 - 4'nc maddeye uygun olarak bir dz esas hat tesis edilmesinin daha nce karasular blm ya da ak denizler blm olarak nitelendirilen alanlarn i sular alan haline gelmesi etkisi yaratt durumlarda bu sularda 14'den 23'nc maddeye kadar olan maddelerde dzenlenen ekilde zararsz gei hakk mevcut olacaktr. Madde 6 Karasularnn d snr, her bir noktas 'esas hattn en yakn noktasna karasularnn geniliine eit olan bir uzaklkta bulunan hattr. Madde 7 1 - Bu madde sadece kylan tek bir devlete ait olan koylarla ilgilidir. 2 - Bu maddeler asndan koy, ieri doru girii aznn geniliine oranla karayla evrili sular ihtiva edecek ve kynn nemsiz bir kavisinden daha tede bir ey oluturan belirgin

123

bir girintidir. Ne var ki; bir girinti, alan ap bu girintinin azndan arpraz olarak izilen hat olan yarm daire kadar ya da bundan daha geni olmadka koy olarak nitelendirilmeyecektir. 3 - lmleme ynnden girintinin alan, bu girintinin kys etra- fndaki cezir hatt ile doal giri noktalarnn cezir hattn birletiren hat arasnda kalan alandr. Adalarn mevcudiyeti sebebiyle bir girintinin birden fazla aza sahip olmas durumunda, yarm daire, deiik azlar arasndaki hatlarn uzunluunun genel toplam kadar uzunluktaki bir hat zerinden izilecektir. Bir girinti dahilindeki adalar, bunlar bir girintinin su alannn bir parasym gibi kabul edilecektir. 4 - Bir koyun doal giri noktalarnn cezir hatlar arasndaki mesafe 24 deniz milini amyorsa, bu iki cezir hatt arasnda bir kapatma hatt izilebilir ve burada kapanm ekilde kalan sular i sular olarak telakki edilecektir. 5 - Bir koy'un doal giri noktalarnn cezir hatlar arasndaki mesa- fenin 24 deniz milini amas durumunda koy ierisinde 24 millik bir dz esas hat, bu uzunluktaki bir hatla mmkn olan maksimum su alann kapatacak tarzda izilecektir. 6 - Yukardaki hkmler "tarihi koylar" olarak tanmlanan koylara veya 4'nc maddede belirtilen ekilde dz esas hat ynteminin uyguland herhangi bir durumda uygulanmayacaktr. Madde 8 Karasularnn snrlandrlmas ynnden, liman sisteminin btnleyici bir blmn oluturan en dtaki daimi liman tesisleri kynn bir parasn oluturuyormu gibi kabul edilecektir. Madde 9 Normal olarak gemilerin ykleme yapmas, boaltma yapmas veya demirlemeleri iin kullanlan ve bu ekilde kullanlmamas durumunda ksmen veya tamamen karasularnn d snrnn tesinde kalacak olan demirleme yerleri karasularna dahildir. Ky devleti, bu demirleme yerlerini ak bir ekilde belirlemeli ve gerekli ekilde aleniyet kazandrlmas gereken haritalarda bunlar snrlar ile birlikte gstermelidir.

124

Madde 10 1 - Ada, med zaman (sularn en ok ykseldii zaman) sularn zerinde kalan, etraf su ile evrili, doal olarak olumu kara alandr. 2 - Bir adann karasular bu maddelerin hkmlerine uygun olarak llr. Madde 11 1 - Cezir ykseklii, cezir zaman su zerinde kalan ve etraf su ile evrilen, ancak, med zaman (sularn en ok ykseldii zaman) suyun altnda kalan, doal olarak olumu kara alandr. Bir cezir yksekliinin ksmen ya da tamamen ana kara kesiminden veya bir adadan karasularnn geniliini amayacak bir mesafede bulunmas durumunda, bu ykselti zerindeki cezir hatt karasularnn llmesi iin esas hat olarak kullanlabilir. 2 - Bir cezir yksekliinin tamamen ana kara kesiminden veya bir adadan karasularnn geniliini aan bir mesafede bulunmas durumunda bunun kendisine ait karasular yoktur. Madde 12 ki devletin kylarnn birbirlerine karlkl ya da bitiik olmas durumunda, aralarnda aksine bir anlama bulunmadka, bu devletlerden hibirisinin karasularn her iki devletin karasularnn geniliinin llmesinde balang hatt olarak alnan esas hatlar zerindeki en yakn noktalardan her bir noktas eit uzaklkta bulunan orta hattn tesine uzatma yetkisi yoktur. Ne var ki, bu paragrafn hkmleri tarihi bir hak veya dier zel artlar sebebiyle iki devletin karasularn bu hkmle badamayan bir tarzda snrlandrmalarnn gerekmesi durumunda uygulanmayacaktr. Madde 13 Bir nehrin dorudan doruya denize akmas durumunda esas hat, bu nehrin kylarnn cezir hatt zerindeki noktalar arasndaki azna arpraz olarak izilen bir dz hat olacaktr.

125

EK : 8

1982 TARHL BRLEM MLLETLER DENZ HUKUKU KONVANSYONU


(KARASULARININ SINIRLANDIRILMASINA LKN HKMLER)

KISIM 1- KARASULARI ve BTK BLGE GENEL HKMLER

Madde 2 : Karasularnn Karasular zerindeki Hava Saha- snn ve Bunun Yata ve Toprakaltnn Hukuki Stats 1 - Ky devletinin egemenlii, karasular olarak tanmlanan, kara lkesinin ve i sularnn ve bir takmada devleti olmas durumunda bunun takmada sularnn tesinde kylarna bitiik bir deniz kuana uzanr. 2 - Bu egemenlik karasularnn yata ve toprakaltna olduu kadar zerinde ki hava sahasn da uzanr. 3 - Karasular zerindeki egemenlik bu konvansiyona ve millet- leraras hukukun dier kurallarna gre kullanlr.

KISIM II KARASULARININ SINIRLARI

Madde 3 : Karasularnn Genilii Her devletin, karasularnn geniliini bu konvansiyona uygun olarak saptanan esas hatlardan itibaren llen 12 deniz milini amayacak bir snra kadar tesbit etmek hakk vardr.

Madde 4 : Karasularnn D Snr Karasularnn d snr, her bir noktas esas hattn en yakn noktasndan karasularnn geniliine eit bir uzaklkta bulunan hattr.

126

Madde 5 : Normal Esas Hat Bu konvansiyonda aksi art koulmu olmadka karasularnn geniliini lmek iin olan normal esas hat ky devleti tarafndan resmi olarak kabul edilmi geni lekli haritalar zerinde iaretlendii ekilde ky boyunca uzanan cezir hattdr. (Sularn en ok ekildii ky hatt)

Madde 6 : Kayalklar (Resifler) Mercanlar (Atol) zerinde yer alan adalarn veya saak haline kayalklara sahip adalarn sz konusu olmas durumunda, karasularnn geniliini lmek iin olan esas hat, ky devleti tarafndan resmi olarak kabul edilmi haritalar zerinde uygun iaretlerle gsterilen kayaln denize doru olan cezir hattdr.

Madde 7 : Dz Esas Hatlar 1 - Ky hattnn derin bir ekilde girintili kntl olduu yerlerde veya kynn hemen yaknnda ky boyunca bir adalar saann mevcut olmas durumunda, karasularnn geniliinin llmesinde esas alnacak esas hattn iziminde, uygun noktalar birletiren dz-esas hatlar yntemi kullanlabilir. 2 - Bir delta ve dier doal artlarn mevcudiyeti sebebiyle ky hattnn yksek oranda dzensiz olduu yerlerde cezir hattnn denize doru en u uzants boyunca uygun noktalar seilebilir ve dz esas hatlar bu Konvansiyona uygun olarak ky devleti tarafndan deitirilinceye kadar sonradan cezir hattnda meydana gelen gerilemeye baklmakszn etkisini srdrecektir. 3 - Dz esas hatlarn izimi, kynn genel istikametinden farkedilir herhangi bir lde sapmamaldr ve bu hatlar arasnda kalan deniz alanlar i sular rejimine tabi olabilmek iin karaya yeterli ekilde yakn balantl olmaldr. 4 - Dz esas hatlar, zerlerinde daimi olarak su zerinde kalan de- niz fenerleri veya benzeri tesisler ina edilmi olmadka veya bu tr yksekliklere doru veya bunlardan esas hatlarn izimi milletleraras genel kabul grm olmadka cezir yksekliklerine doru veya bu cezir yksekliklerinden izilmeyecektir.

127

5 - Birinci paragraf hkmlerine gre dz esas hatlar ynteminin uygulanabilecei durumda, belirli esas hatlar saptarken, gereklii ve nemi uzun sreli bir kullanmla aka kantlanm olan ilgili blgeye zg ekonomik menfaatler gznnde bulundurulabilir. 6 Dz esas hatlar sistemi bir devlet tarafndan dier bir devletin karasularn ak

denizlerden veya bir mnhasr ekonomik blgeden ayracak tarzda uygulanamaz.

Madde 8 : Sular 1 - 4'nc blmde kabul edilenler dnda karasularnn esas hattnn karaya doru olan tarafnda kalan sular, devletin i sularnn bir blmn oluturur. 2 - 7inci maddede ortaya konulan ynteme uygun olarak bir esas hattn tesisi, daha nce i sular olarak nitelendirilmeyen alanlarn i sular haline dnmesi neticesini dourduu durumda, bu sularda bu Konvansiyonda dzenlenen ekilde bir zararsz gei hakk mevcut olacaktr.

Madde 9 : Nehirlerin Azlar Bir nehrin dorudan doruya denize akmas durumunda esas hat, bu nehrin kylarnn cezir hatt zerindeki noktalar arasndaki azna arpraz olarak izilen bir dz hat olacaktr.

Madde 10 : Koylar 1 - Bu madde sadece kylar tek bir devlete ait olan koylarla ilgilidir. 2 - Bu Konvansiyonun amalan ynnden koy, ieri doru girii aznn geniliine oranla karayla evrili sular ihtiva edecek ve kynn nemsiz bir kavisinden daha tede bir ey oluturan belirgin bir girintidir. Ne var ki, bir girinti, alan ap bu girintinin azndan arpraz olarak izilen hat olan yarm daire kadar ya da bundan daha geni olmadka koy olarak nitelendirilmeyecektir. 3 - lmleme ynnde bir girintinin alan, bu girintinin kys etrafndaki cezir hatt ile doal giri noktalarnn cezir hattn birletiren hat arasnda kalan alandr. Adalarn mevcudiyeti sebebiyle bir girintinin birden fazla aza sahip olmas durumunda, yarm daire,

128

deiik azlar arasndaki hatlarn uzunluunun genel toplam kadar uzunluktaki bir hat zerinden izilecektir. Bir girinti dahilindeki adalar, bunlar bir girintinin su alannn bir parasym gibi kabul edilecektir. 4 - Bir koyun doal giri noktalarnn cezir hatlar arasndaki mesafe 24 deniz milini amyorsa, bu iki cezir hatt arasnda bir kapatma hatt izilebilir ve burada kapanm ekilde kalan sular i sular olarak telakki edilecektir. 5 - Bir koy'un doal giri noktalarnn cezir hatlar arasndaki mesa- fenin 24 deniz milini amas durumunda koy ierisinde 24 millik bir dz esas hat, bu uzunluktaki bir hatla mmkn olan maksimum su alannn kapatacak tarzda izilecektir. 6 - Yukardaki hkmler "tarihi koylar" olarak tanmlanan koylara veya 7inci madde de belirtilen ekilde dz esas hat ynteminin uyguland herhangi bir durumda uygulanmaz. Madde 11 : Limanlar Karasularnn snrlandrlmas ynnden, liman sisteminin btnleyici bir blmn oluturan en dtaki daimi liman tesisleri kynn bir parasn oluturuyormu gibi kabul edilecektir. Kynn tesinde yer alan tesisler ve suni adalar daimi liman tesisleri olarak deerlendirilmeyecektir.

Madde 12 : Demirleme Yerleri Normal olarak gemilerin ykleme yapmas, boaltma yapmas veya demirlemeleri iin kullanlan ve bu ekilde kullanlmamas durumunda ksmen veya tamamen karasularnn d snrnn tesinde kalacak olan demirleme yerleri karasularna dahildir.

Madde 13 : Cezir Ykseklikleri 1 - Cezir ykseklii, cezir zaman su zerinde kalan ve etraf su ile evrilen, ancak, med zaman suyun altnda kalan doal olarak olumu kara alandr. Bir cezir yksekliinin ksmen ya da tamamen ana kara kesiminden veya bir adadan karasularnn geniliini amayacak bir mesafede bulunmas durumunda bu ykselti zerindeki cezir hatt karasularnn geniliinin llmesi iin esas hat olarak kullanlabilir.

129

2 - Bir cezir yksekliinin tamamen ana kara kesiminden veya bir adadan karasularnn geniliini aan bir mesafede bulunmas durumunda bunun kendisine ait karasular yoktur.

Madde 14 : Esas Hatlarn Saptanmas in Yntemlerin Bir- letirilmesi Ky devleti, deiik artlara uyum salatabilmek amacyla yukardaki maddelerde belirtilen yntemlerden herhangi birini dnml olarak kullanabilir.

Madde 15 : Karlkl veya Bitiik Kylara Sahip Devletler Arasnda Karasularnn Snrlandrlmas ki devletin kylarnn birbirlerine karlkl ya da bitiik olmas durumunda, aralarnda aksine bir anlama bulunmadka, bu devletlerden hibirisinin karasularn her iki devletin karasularnn geniliinin llmesinde balang hatt olarak alnan esas hatlar zerindeki en yakn noktalardan her bir noktas eit uzaklkta. bulunan orta hattn tesine uzatma yetkisi yoktur. Ne var ki, bu paragrafn hkmleri tarihi bir hak veya dier zel artlar sebebiyle iki devletin karasularn bu hkmle badamayan bir tarzda snrlandrmalarnn gerekmesi durumunda uygulanmayacaktr.

Madde 16 : Haritalar ve Corafi Koordinatlarn Listeleri 1 - Karasularnn geniliini lmek iin 7,9 ve 10' uncu maddelere uygun ekilde saptanan esas hatlar ve oradan elde edilen snrlar ve 12 ve 15' inci maddelere uygun olarak izilen snrlandrma hatlar, bunlarn durumunun yeterli ekilde renilebilmesi asndan, bir lekte veya leklerdeki haritalar zerinde gsterilecektir. Dier bir yntem olarak bunlarn yerine jeodezik verileri belirleyici noktalarn corafi koordinatlarn bir listesi kullanlabilir. 2 - Ky devleti, bu gibi haritalar veya corafi koordinatlarn lis telerine gerekli aleniyeti kazandracak ve bu gibi harita veya listenin bir suretini Birlemi Milletler Genel Sekreterine depo edecektir.

130

EK : 9 EGE DENZ

131

EK : 10 YUNANSTANA AT ADALAR

132

EK : 11 6 VE 12 MLLK KARASUYU STATS DURUMUNDA K EGE DENZ

133

EK : 12 EGE DENZNE AT ADALAR

SELAN K

TAO Z SEMADR EK GKEA DA

KUZEY SPORAT VOLO S ADALARI YUNANSTAN


ERBOZ

L M N BOZBAB A

TRAKYA VE BOAZN ANAKKA LE ADALARI

BOZCAA DA

MDL L SK R PSAR A SAKI Z SALAM S ATN A ANDR E STEND N MKEN E NAK E AHKERD E

TRKYE SARUHAN ADALARI


ZM R

KKLAT ADALARI

SSA M E E K BULAMA KE STANK Y AKSA Z SMBE K HARK E RODO S

TERM E

R E BAR A

HUR T

LERY E

DERMENL K

KOBAB A

UH

ARDII K

GNEY EGE ADALARI

SKLY E TAVA N SUD A OBA N KERP E

GRT

MENTEE ADALARI VE MES

GAVDO S

134