UNIVERZITET U ISTOČNOM SARAJEVU SAOBRAĆAJNI FAKULTET DOBOJ

INTERNET
Seminarski rad iz Informatike II

Student: Lazarević Danilo Br.indeksa: 157/07 Smjer: Telekomunikacije

2

SADRŽAJ
SADRŽAJ...............................................................................................................................1 1. UVOD.....................................................................................................................................2 2. INTERNET – NASTANAK I RAZVOJ................................................................................3 3. PRISTUP INTERNETU.........................................................................................................4 4. INTERNET ADRESA............................................................................................................5 5. INTERNET PROTOKOLI.....................................................................................................6 6. INTERNET SERVISI.............................................................................................................6 7. KORISNIČKO IME (User Name)..........................................................................................7 8. INTERNET – UPOTREBA DANAS.....................................................................................7 9. UČENJE PUTEM INTERNETA............................................................................................9 10. LOZINKA (Password)........................................................................................................10 11. MERE ZAŠTITE NA INTERNETU..................................................................................10 12. PRIMENA...........................................................................................................................12 13. ZAKLJUČAK.....................................................................................................................13 14. LITERATURA....................................................................................................................14

1. UVOD

Internet je globalna, svetska, računarska mreža koja okuplja stotine miliona korisnika širom sveta koji međusobno komuniciraju. Za Internet se često kaže da je mreža svih mreža. Internet se koristi u svim sferama života, od hobija do poslovnih informacija. Godine 1961. ministarstvo odbrane SAD, odnosno Agencija američkog ministarstva odbrane za napredna istraživanja (Advanced Research Projects Agency, ARPA) dala je vodećim američkim univerzitetima zadatak da smisle i naprave računarski sistem, koji je trebalo da poveže američke univerzitete, kao centre znanja i vladine ustanove, kao centre odlučivanja. Tako je 1969. godine stvorena mreža ARPANET. Sistem je napravljen u obliku paukove mreže. Više nije bilo centralnog računara, a u slučaju prekida i uništavanja jednog dela mreže, podaci bi se preusmeravali alternativnim putevima. Godine 1989. mreža se internacionalizuje i dobija ime Internet.

2. INTERNET – NASTANAK I RAZVOJ

Internet je nastavak računarske mreže napravljene u Sjedinjenim Američkim Državama tokom 1960. godine od Advanced Research Projects Agency (ARPA), koja je povezivala nekoliko računara u četiri fakulteta u državama Kalifornija i Utah. Ta prva računarska mreža uopšte, nazvana je ARPANET (ARPA NETwork). Takav koncept bio je važan vojisci. Zamišljen je kako bi omogućio visoku upotrebu u komunikaciji između istraživačkih centara, fakulteta i vladinih agencija SAD-a. Kako je ARPANET rastao u 1970ima, sa sve više i više fakulteta i institucija koji su se spajali na njega, korisnici su uvideli potrebu razvijanja standarda za put kojim će podaci biti prenošeni internetom.

Slika 1. Razvojni tim ARPANET-a Prva zabeležena ideja računarske interakcije omogućene putem mreže bila je serija dokumenata koju je napisao J.C.R. Licklider 1962. godine. On je zamislio globalno povezan set računara preko kojih bi svako vrlo brzo mogao pristupati podacima i programima sa bilo koje stranice. Ovaj koncept bio je vrlo sličan internetu danas. Licklider je inače bio na čelu istraživačkog tima računarskog istraživačkog programa u DARPA-i (U.S. Defense Advanced Research Projects Agency), koji je započet 1962. godine. Godine 1969. ARPANET povezuje prva četiri fakulteta u Sjedinjenim Američkim Državama, tako što su istraživači u četiri u Sjedinjenim Državama stvorili prve servere ARPANETA, povezujući Stanford Research Institute, UCLA, University of California Santa Barbara i University of Utah. Tako je nastao internet. Robert E. Kahn 1972. godine organizovao je veliku demonstraciju ARPANETA na International Computer Communication Conference (ICCC). Bila je to prva javna demonstracija nove tehnologije. Te iste godine, iako u eksperimentalnoj fazi, predstavljena je i elektronička pošta.

Slika 2. Mreža ARPANET-a 08.09.1971. Godine 1973. ARPANET se širi u međunarodnim okvirima, povezujući University College u Londonu i Royal Radar Establishment u Norveškoj. Te je godine DARPA pokrenula istraživački program koji je trebao istražiti tehnike i tehnologije za međusobno povezivanje različitih mreža. Projekat je nazvan Internetting project, a sistem mreža koji je bio produkt istraživanja, nazvan je "Internet". Sastav protokola, koji je nastao ovim projektom, postao je poznat kao TCP/IT Protocol Suite (nakon što su razvijeni protokoli Transmission Control Protocol (TCP) i Internet Protocol (IP). Godine 1979. Tom Truscott i Jim Ellis, studenti s Duke Universitya i Steve Bellovin sa fakulteta u Sjevernoj Karolini uspostavili su prve USENET newsgrupe. Korisnici iz čitavog svieta priključili su se diskusijskim grupama u razgovorima o mreži, politici, religiji i hiljadama drugih tema. Godine 1982. po prvi put je upotrijebljen termin internet. Godine 1983. TCP/IP je postao jedinstveni jezik interneta. Godine 1987. broj hostova interneta prelazi 10 000. Od 1988. godine internet postaje jedno od osnovnih sredstava komunikacije, a počinju se javljati i pitanja privatnosti i sigurnosti u digitalnom svetu. Ta pitanja su postala još naglašenija iste godine, kada je program nazvan "internet crv" privremeno onesposobio između 6000 i 60 000 hostova interneta. Godine 1990. ARPANET prestaje postojati. Iste godine broj hostova prelazi 300 000. Godine 1991. rođen je The World Wide Web. Na fakultetu u Minnesoti grupa istraživača koju je vodio programer Mark MaCahill stvara "Gopher", prvi point-and-click način navigacije po datotekama na internetu. Te iste, 1991. godine, Tim Berners-Lee, koji je radio u laboratoriju CERN u Švajcarskoj, izumeo je kod "alt.hypertekst", koji je omogućio kombinovanje reči, slike i zvuka na stranicama weba. Godine 1996. postoji više od 10 miliona hostova. Danas je broj internet korisnika presao brojku od 350 miliona, i svakim danom je u porastu

3. PRISTUP INTERNETU

Računari pristupaju Internetu na različite načine: • Preko lokalnih računarskih mreža koje su stalno ili privremeno povezane na Internet • Telefonskim linijama • Putem kablovske televizije • Satelitskim vezama • Radiorelejnim vezama itd.

Način pristupa Internetu ne utiče na međusobnu komunikaciju povezanih računara. Za korisnika računara koji pristupa drugim računarima je nebitno kojoj računarskoj platformi pristupa. (Platforma je različita vrsta računara koja koristi određeni tip procesora i operativnog sistema). Zato se Internet nazina međuplatformskom mrežom (cross- platform network). Ova karakteristika Interneta, da se na isti način može pristupati različitim računarskim platformama i modelima se zove interoperabilnost. Ovo je jedan od ključnih faktora uspeha i popularnosti Interneta. Da bi se korisnik priključio na Internet, neophodno je da poseduje: računar, modem i pristup telefonskoj liniji. Što se tiče softverske podrške, svi moderni operativni sistemi imaju podršku za pristup i komunikaciju putem Interneta. Zatim, za pristup Internetu potrebno je imati vezu do nekog računara koji ima uspostavljenu vezu ka Internet mreži. Ovu uslugu obezbeđuje veliki broj firmi u svetu, koje se nazivaju davaoci Internet usluga ili Internet provajderi (Internet service provider - ISP). Neki od Internet provajdera kod nas su PTT, Eunet, InfoSky, i mnogi drugi.

4. INTERNET ADRESA

Da bi se tačno znalo kome je od miliona računara poruka upućena, svaki računar na Internet mreži mora imati jedinstvenu adresu. Ta adresa se naziva IP adresa i predstavlja identifikator računara na Internet mreži. IP adresa se sastoji iz dva dela. Prvi deo identifikuje mrežu, a drugi deo identifikuje računar (čvor) u mreži. Format IP adrese je 32 - bitna numerička adresa predstavljena sa četiri broja koji se nazivaju okteti i razdvojeni su tačkama. Svaki broj može imati vrednost od 0 do 225. Međutim, zbog svoje slozenosti IP adresa nije pogodna za pamćenje, s obzirom da je svakom korisniku često potreban pristup velikom broju računara širom sveta. Zbog toga je IP adresi dodeljena jedna ili više simboličkih adresa, koje su korisnicima lakše za pamćenje. Za simboličku adresu koristi se termin ime domena (domain name). Formiranje imena domena podleže određenim pravilima i mora biti jedinstveno. U okviru punog imena jednog domena, razlikuje se domen najvišeg nivoa i poddomen. Postoji ograničen broj oznaka za domen najvišeg nivoa i to: • Oznaka države, npr. yu, hr, ch... • Edu - obrazovne institucije • Org - neprofitabilne organizacije • Mil - vojni domeni • Com - komercijalne organizacije • Net - mrežne organizacije • Gov - vladine ustanove i agencije

5. INTERNET PROTOKOLI

Internet protokoli su standardi kojima se definiše skup pravila za komunikaciju između različitih računara. Postoji preko 100 protokola kojima se definišu različite karakteristike Interneta. Taj skup protokola se naziva TCP/IP, prema dva osnovna protokola: IP (Internet Protocol) IP protokol je osnovni Internet protokol, kojim se definiše način dodele Internet adresa. Time se postiže da svaki računar koji je povezan na Internet ima jedinstvenu adresu i može se lako identifikovati u celoj Internet mreži. Osnovna funkcija ovog protokola je da prosledi podatke od izvora do odredišta na osnovu poznate IP adrese. IP protokol ne zahteva direktnu online vezu u trenutku slanja podataka, već računar koji šalje podatke pokušava sve dok ne prosledi poruku. TCP (Transmission Control Protocol) TCP protokol definiše način na koji dva računara, međusobno povezana putem Interneta, razmenjuju upravljanje i potvrđivanje prijema poruka. Osnovna funkcija mu je da omogući tačan prenos podataka između dva računara.

6. INTERNET SERVISI

Internet je postao moćan zahvaljujući tome što korisnicima nudi veliki broj usluga. Te usluge nazivamo servisi. Najčešće korišćeni Internet servisi su: • E - mail (elektronska pošta) - obezbeđuje slanje poruke drugom korisniku ili grupi korisnika. Poruka je obično tekstualna. Mada postoje mogućnosti slanja binarnih datoteka. Za razliku od većine ostalih servisa, e- mail se može koristiti čak i kada ne postoji stalna veza sa Internetom. • World Wide Web (WWW) je najpopularniji servis na Internetu, kojim se dokumenti na mreži povezuju u obliku hiper - veza. Osnova dokumenta je tekst u kome se mogu nalaziti drugi multimedijalni sadržaji. Iz prikazanog dokumenta se jednostavnim klikom miša može pristupiti drugim dokumentima na istom ili drugim serverima mreže. • FTP - omogućuje prenos datoteka među računarima u mreži. Da bismo pristupili datotekama na udaljenom računaru, moramo imati korisničko imei odgovarajuču lozinku. • Newsgroups - su javne diskusione grupe ili konferencije. Poruka poslata na grupu je dostupna svim zainteresovanim korisnicima mreže. Postoji sistem kojim se poruka automatski prosleđuje do svih servera u mreži. • Chat - omogućava interaktivni razgovor velikog broja korisnika Interneta. Ovakav razgovor je organizovan po kanalima, koji se kreiraju dinamički i imaju odgovarajuća imena. • Servisi za pretraživanje - omogućavaju pronalaženje odgovarajućih dokumenata na javnim servisima. Bez njih bi „krstarenje“ Internetom bilo znatno sporije.

Kako svaki računar na Internetu ima svoju adresu, tako i Internet servisi imaju svoje adrese. Ove adrese se nazivaju URL (Uniform Resource Locator) i otprilike izgledaju ovako: ftp://ptt.yu http://www.family.com/Categories/Parenting http://set.co.yu

7. KORISNIČKO IME (User Name)

Računar koji je vezan za Internet koristi jedan ili više korisnika. Svaki korisnik od njih ima svoje jedinstveno korisničko ime (user name) na tom računaru, koje služi kao „lična karta“, za identifikaciju prilikom pristupa i kao početni deo e- mail adrese. Svaki korisnik na Internetu ima i korisničku adresu. Adresa korisnika se sastoji iz: • Korisničkog imena • Znaka @ („et“) • Adrese računara

8. INTERNET – UPOTREBA DANAS

Internet možemo definisati kao svetsku računarsku informacijsku mrežu, sastavljenu od velikog broja manjih međusobno povezanih računarskih mreža, koja omogućava prenos informacija između računara koji čine mrežu. To je najveća mreža koja povezuje milione računara, lokalne (LAN) i raširene (WAN) mreže u zajedničku mrežu. Računari i pojedine mreže pritom su u internet povezani na različite načine. Tako razlikujemo više vrsta veza kojima se služi internet. S jedne strane prosečni korisnik se spaja na internet putem modema, wireless-a, ADSL-a. S druge strane postoje veze kojima se povezuju računari koje zovemo serveri, hostovi ili čvorovi. To su većinom snažni računari sposobni za obradu ogromnih količina podataka, a upravo preko njih se pojednici spajaju na internet. Serveri su najčešće umreženi satelitskim ili radijskim vezama, optikom ili telefonskim kablovima. Jednom kada računar uspostavi vezu sa serverom koji sadrži tražene informacije, server ih šalje u obliku datoteke (file). Poseban program zvan webčitač (browser) omogućava korisniku traženje dokumenta.

Slika 3. Internet explorer

Slika 4. Netscape

Slika5. Opera

E-mail je Servis koji koristi SMTP (Simple Mail Transfer Protocol) odnosno POP3 (Post Office Protocol 3) - protokole koji omogućuju prenošenje elektronske pošte preko interneta. Taj servis od samog početka interneta jedan je od najpopularnijih servisa, a to će i dalje ostati tako zbog njegove važnosti u komunikaciji. Gopher je Servis više manje sličan webu s tim da nema mogućnost zajedničkog prikazivanja teksta i slike. Pojavio se nešto pre weba te je bio popularniji od njega sve do pojave prvih grafičkih čitača (browser-a). World Wide Web je grafički hipertekstualni način upotrebe interneta koji koristi protokol HTTP za prenošenje stranica weba i drugih podataka preko interneta (sa servera do računara). Web stranice pisane su u HTML (Hypertext Markup Language) jeziku. Za taj način upotrebe interneta posetilac mora upotrebljavati čitač weba, koji omogućuje pregledavanje stranica pisanih u jeziku HTML. Bitne razlike po kojima se web razlikuje od ostalih načina upotrebe interneta je to što omogućava hipertekstualne veze između dokumenata, što omogućuje kombinovano prikazivanje teksta, slika, zvuka i videa, dakle omogućuje integraciju informacijskih sadržaja. Osnovni cilj hiperteksta je spremanje sadržaja u računar na takav način da ga korisnik može pregledavati i pretraživati na bilo koji način koji mu trenutno odgovara. Time se potpuno osigurava sloboda korisnika u procesu pretraživanja, a svaki sadržaj nosi oznaku veze s drugim sadržajem. Mreža veza čini strukturu modela hiperteksta. Veze imaju dva kraja: izvor i odredište. HTML je zamišljen kao koncept namenjen opisivanju sadržaja i strukture stranica weba. On definiše kako će se slika ili bilo koji drugi objekat na stranici weba postaviti u odnosu na tekst. Dokument napisan u jeziku HTML obično se naziva stranica HTML-a ili weba. Takve stranice izrađuju se kada se bilo kakav dokument (tekstovi, slike, muzika, filmovi) žele objaviti na webu. To je protokol na kojem se zasniva web. Dok jezik HTML omogućava istodobno prikazivanje teksta i slike protokol HTTP se brine kako će te slike i tekst biti prenošeni preko interneta. Još jedan važan element weba je Uniform Resource Locator (URL). To je koncepcija adresiranja koja se koristi u browserima. Pomoću URL-a može se pozvati svaki dostupan dokument na internetu. URL adresa se sastoji od imena protokola koji se želi koristiti, imena servera kojem se želi pristupiti i od tačnog mesta (direktorijuma) na serveru na kojem se nalazi dokument kojem želite pristupiti. U browser se URL upisuje u sljedećem obliku: http://www.dif.bg.ac.yu/~informatika/index.htm Pritom je http protokol koji se koristi, www. dif.bg.ac.yu je ime servera koji se poziva, a informatika je direktorijum u kojem je početna stranica index.htm

9. UČENJE PUTEM INTERNETA

S obzirom da se nalazimo u vremenu velikih promjena, vremenu u kojem tehnologija u svim sferama života svakodnevno napreduje, tako napreduje i područje obrazovnih tehnologija. Prije svega, samo obrazovanje postaje potrebnije nego ikad. Osim klasičnog obrazovanja, pojavljuje se potreba neformalne naobrazbe. Predviđa se da će svaki radnik morati proći kroz proces sticanja novog znanja i potpuno novih vještina barem dvaput u toku svoje karijere. To je rezultat stalnih promjena tehnologije i procedura na radnom mjestu. Dobar primjer za to jeste uvođenje kompjuterske tehnologije u gotova sva područja ljudske djelatnosti. Uvođenje obrazovnih tehnologija pruža nove mogućnosti razvoja komunikacija među ljudima. Tako se razni dopisni tečajevi i slični projekti nastoje zamijeniti klasičnim oblikom obrazovanja u učionici. Ovakvi oblici obrazovanja, učenja kod kojih nema neposrednog kontakta osobe koja vodi proces obrazovanja (učitelj, mentor) i osoba koje obrazovanje primaju (učenici, studenti) naziva se ''udaljeno'' obrazovanje (engl. ''Distance Education'') ili ''učenje na daljinu'' (engl. ''e – Learning''). Ovakvo obrazovanje našlo je svoju primjenu u različitim situacijama, npr. kada učenici nisu u mogućnosti prisustvovati predavanjima zbog posla ili geografske udaljenosti. Učenje na daljinu omogućava stalno učenje (lifelong learning), studenti se profesionalno, neovisno usavršavaju na mjestu i vremenu koje sami odaberu, prolaze kroz materijal za učenje onom brzinom i onoliko puta koliko žele. Materijal koji prati predavanja se objavljuje na Internet serveru u obliku www internet stranica. Student ovim stranicama pristupa pomoću Internet pretraživača. Student ima mogućnost za postavljenje pitanja predavaču (mentoru) putem Email-a. Odgovore na pitanja student dobija Email-om. Također, predavač objavljuje postavljeno pitanje i odgovor na www stranici. Na taj način i ostali studenti bivaju upoznati sa pitanjem/odgovorom. Na ovaj način se upotpunjuje stranica i materijal, odnosno gradivo. Količina postavljenih pitanjem vremenom se smanjuje, jer se većina njih nalazi na stranicama sa datim odgovorima. Pored objavljivanja svojih predavanja, vježbi i sl. Predavač može objaviti radove studenata (seminarski radovi i drugi studentski zadaci), koji bi bili dostupni svim studentima određenog predmeta. Predavač, u određenoj zoni stranice može naći sve prispjele studentske materijale i pitanja, pogledati statistiku pristupa određenim dokumentima, da li je određeni studentski rad pregledao ili ne, jasan pregled informacija o svojim studentima (ime, prezime, broj i spisak seminarskih radova koje je poslao i sl.) Također, može, odgovarajući na postavljena pitanja, sudjelovati u Discussion Forumu. Nakon završetka jedne tematske cjeline vrši se provjera stečenog znanja. Test se radi putem Internet-a. Test pitanja se za svakog studenta biraju slučajno iz baze pitanja za datu oblast (tematsku cjelinu). Pitanja u testu su koncipirana tako da student daje rješenje (odgovor) biranjem nekog od ponuđenih odgovora ili upisom vlastitog odgovora.

Rezultate testova, zavisno od koncepcije, student može saznati odmah. Također, studentu se može ukazati na pogreške prilikom rješavanja testa, kao i ukazati pažnju na određene cjeline u gradivu. Pojedinačni testovi tokom trajanja nastave pomažu predavaču da stekne što bolji uvid u napredovanje studenta. Konačna ocjena o znanju može se izračunati prosjekom ocjena iz svih testova tokom godine ili završnim testiranjem studenta na kraju godine. Učenje na daljinu, kao savremeni oblik obrazovanja, se razvio i sve se više širi u Hrvatskoj. Tome trendu razvoja pridružujemo i mi ovim portalom za potrebe šire društvene zajednice u segmentu kontinuiranog obrazovanja. Osnovni cilj portala je koordinirano uvođenje procesa daljinskog obrazovanja, kao modernog oblika obrazovanja, za sve udruge središnje Hrvatske. Očigledne su prednosti ovog pristupa učenju: • Studenti ne trebaju putovati u mjesto gdje se održava predavanje. • Predavanja su obično dosta jeftinija od tradicionalnih. • Student može prelaziti materijale brzinom koja mu najviše odgovara. Dobra svojstva ovog modela toliko su bitna da mnogi ljudi daju prednost ovom načinu obrazovanja. Mnoge obrazovne ustanove usvajaju novu tehnologiji i prilagođavaju svoje postojeće programe za obrazovanje na daljinu. Internet daje obrazovanju potpuno novu dimenziju. Budućnost još više obećava. Nove tehnologije za prenos govora i slike u realnom vremenu učinit će obrazovanje putem Interneta još kvalitetnije i popularnije.

10. LOZINKA (Password)

Da bi se sprečilo da na osnovu korisničkog imena neko drugi koristi naš nalog kod provajdera, koristi se šifra – propusnica - password. Prilikom davanja korisničkog imena, dajemo i lozinku. Ona predstavlja niz slova i brojeva. I ime i lozinka se mogu ukrasti preko nesigurnih veza na koje dospevamo krećući se po Intrernetu.

11. MERE ZAŠTITE NA INTERNETU

Elektronske poruke nisu potpuno zaštićene od neovlašćenog čitanja, pa se lako može desiti da neko neovlašćeno pročita poruku, promeni njen sadržaj, ili na neki drugi način zloupotrebi. Da bi se Internet mogao pouzdano koristiti u poslovne svrhe, u cilju zaštite je neophodno obezbediti: • Zaštitu tajnosti informacija (sprečavanje otkrivanja nihovog sadržaja) • Integritet informacija (sprečavanje neovlašćene izmene informacija)

• Autentičnost informacija (Provera identiteta pošiljaoca) Obezbedjenjem sigurnosti podataka se bavi kriptografija. Kriptografija je nauka koja se bavi metodama očuvanja tajnosti informacija. Osnovni elementi kriptografije su: • Šifrovanje -.postupak transformacije čitljivog teksta u kodirani oblik koji je nečitljiv. • Dešifrovanje - postupak vraćanja šifrovanog teksta u prvobitni oblik. • Ključ - početna vrednost algoritma kojim se vrši šifrovanje Za pouzdan prenos elektronske pošte se koriste dva sistema šifrovanja: 1. Šifrovanje tajnim ključem 2. Šifrovanje javnim ključem Šifrovanje tajnim ključem (simetrično šifrovanje) - je šifarski sistem kod koga je ključ za šifrovanje identičan ključu za dešifrovanje. To znači da i pošiljalac i primalac poruke koriste isti tajni ključ. Problem ovog načina šifrovanja je obezbeđenje tajnosti ključa, jer ako bi neko saznao vrednost ključa mogao bi da čita i modifikuje kodirane poruke. Šifrovanje javnim ključem (asimetrično šifrovanje) rešava problem tajnosti ključa. U ovom sistemu svaki učesnik u komunikaciji koristi dva ključa. Javni ključ se može slobodno distribuirati, a tajni ključ je dostupan samo njegovom vlasniku. To znači da se može bilo kome poslati šifrovana poruka, ali samo primalac svojim tajnim ključem može da dešifruje poruku. Treći uslov, autentičnost informacija, treba da obezbedi da primalac bude siguran da mu je poruku poslao baš pošiljalac koji je naveden. Za proveru identiteta pošiljaoca se koristi digitalni sertifikat (digital certificate). Digitalnim sertifikatom se potvrđuje: - Autentičnost sadržaja, što potvrđuje da poruka nije menjana na putu od pošiljaoca do primaoca - Identitet pošiljaoca poruke U MS Outlook-u, digitalni sertifikat je implementiran kao digital ID i sastoji se od javnog ključa (public key), privatnog ključa (private key) i digitalnog potpisa (digital signature). Digitalni potpis se kreira na osnovu sadržaja same poruke. Pošiljalac najpre, primenom određenih kriptografskih algoritama sadržaja, od svoje poruke proizvoljne dužine, kreira šifrovani sadržaj poruke. Zatim ga šifruje svojim tajnim ključem primenom algoritma digitalnog potpisa i time dobija dogitalni potpis. Potom se primaocu šalje zajedno elektronski dokument i digitalni potpis. Po prijemu elektronskog dokumenta i digitalnog potpisa, primalac prvo dešifruje digitalni potpis javnim ključem koji je dobio od pošiljaoca. Time se dobija šifrovani sadržaj poruke. Primalac onda istim postupkom kao i pošiljalac kreira sadržaj poruke na osnovu primljene poruke. Ako su ta dva sadržaja poruke identični, primalac može biti siguran da je poruku zaista poslao pošiljalac koji je naveden i da je poruka stigla nepromenjena.

Da bi se utvrdio stvarni identitet osoba koje komuniciraju preko Interneta, koriste se digitalni sertifikati, koji su, u stvari digitalna lična karta. Izdavanje digitalnih sertifikata vrše posebne firme (CA Certification Authority), koje imaju ulogu da provere i utvrde nečiji identitet i nakon toga mu izdaju digitalni sertifikat , kojim se potvrđuje da određeni javni ključ zaista pripada toj osobi. Digitalni sertifikat servera mora da sadrži sledeće: • Naziv organizacije • Dodatne podatke za identifikaciju • Javni ključ • Datum do koga važi javni ključ • Naziv CA firme koja izdaje digitalni sertifikat • Jedinstveni serijski broj Od ovih podataka se formira sertifikat koji se na kraju šifruje koristeći tajni ključ CA. Za proveru validnosti digitalno potpisanih poruka, Outlook Express zahteva informaciju za određeni digital ID, od odgovarajuće CA firme, koja šalje natrag informaciju o statusu digitalnog sertifikata.

12. PRIMENA

Internet je jedan od najmlađih medija, ali zato najbrže ide ka omasovljavanju. Veliki broj korisnika internet koristi za posao, mnoge škole imaju on line nastavu, neke čak i ispite, banke takodje koriste internet (e-banking).

Slika 6. E-bankig

13. ZAKLJUČAK

Internet se razvija i raste veoma brzo. Ono sto je očigledno je da Internet uzima preimućstvo nad ostalim masovnim medijima, kao sto su novine, TV, radio i telefoni. Internet postaje osnovni izvor informacija za sve veći broj ljudi, koji sve više zapostavljaju medije kao sto su novine ili televizija. Ipak, tradicionalni masovni mediji neće nestati, ali je sigurno da Internet menja gotovo sve što radimo, uključujući komunikacije, učenje, poslovanje, dobijanje raznih vrsta informacija, traženje posla, kupovinu, čak i zaljubljivanje.

14. LITERATURA

[1] Sretenović, S., Peković, P. i Ristanović, D. „Internet“, PC PRESS 1996. 17-43 [2] Stanković, N. „Internet priručnik“, Microcom Čačak 2002. 9-19 [3] Internet www.dif.bg.ac.yu www.e-misija.info

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful