You are on page 1of 20

CANRIF O

LEIHAU TROSEDD
1907–2007
Cynhyrchwyd y pamffledyn hwn fel rhan o ddathliadau’r staff o
ganmlwyddiant y Gwasanaeth Profiannaeth yn 2007. Mae’n cael ei
gyhoeddi gan uned gyfathrebu Cyfarwyddiaeth Profiannaeth Cenedlaethol,
rhan o’r Gwasanaeth Cenedlaethol Rheoli Troseddwyr.

Lluniau’r Clawr Blaen Lluniau’r Clawr Cefn


1 Gwaith profiannaeth yn y llysoedd 2006. 1 Gwaith Di-dâl 2006.
1 2 3 1 2 3
2 Cyflwyno rhaglen ymddygiad troseddol 2 Buarth gwaith Cymdeithas Ddirwest Eglwys Loegr.
2006. 3 Gwaith Di-dâl 2006.
3 Golygfa o lys plant yn y 1920au. 4 Staff profiannaeth Llundain yn chwarae rhan
4 Syr Graham Smith, Prif Arolygydd golygfa llys ar gyfer cynadleddwyr cynhadledd y
Profiannaeth blaenorol Cenhedloedd Unedig ar brofiannaeth yn 1954.
5 Yfed a gyrru. 5 Gweithwyr newydd i Ardal Brofiannaeth Llundain
4 5 6 4 5 6 2006.
6 Maud Pell, un o lwyddiannau cynnar
profiannaeth. 6 Meithrin timau a chymeriad - taith wersylla yn y
1970au.
7 Gwaith Di-dâl 2006.
7 Arolygu electronig 2006.
7 8 9
8 George Nelson a William Batchelor, y 7 8 9
ddau swyddog prawf cyntaf. 8 Sesiwn oruchwylio 2006.
9 Eithne Wallis, Cyfarwyddwr Cyffredinol cyntaf y
9 Gwaith Di-dâl 2006.
gwasanaeth cenedlaethol.
10 Frederic Rainer, cymwynaswr profiannaeth. 10 Gweithgareddau awyr agored, tuedd yn y
10 11 12 11 Sesiwn oruchwylio 2006. 10 11 12 1980au.
13 12 Golygfa o lyfryn recriwtio o’r 1970au. 11 Gwaith profiannaeth yn llysoedd - yr adroddiad
13 Adroddiad ar flwyddyn gyntaf y cyn dedfrydu 2006.
gwasanaeth gwladol yn 1908. 12 Gwaith grw ^p 2006.
1

Rhagair

Mae’n rhoi pleser mawr i mi ysgrifennu rhagair y


pamffledyn canmlwyddiant hwn. Wrth edrych yn ôl dros
hanes maith profiannaeth, gallwn fod yn falch dros ben o
ysbryd mentro’r Fictoriaid a lansiodd ef a’r myrdd o ffyrdd
y datblygodd.

Mae’r canmlwyddiant yn cael ei ddathlu ar adeg newid,


pan fo staff yn ansicr ynghylch dyfodol y gwasanaeth. Ond
mae dehongli hanes yn ffordd bwysig o ystyried y dyfodol.

Yn fwy na dim arall dylai’r canmlwyddiant ein hatgoffa bod


profiannaeth yn weithgaredd, yn hytrach na dim ond “Rwy’n gobeithio y gall y blynyddoedd a ddaw weld
sefydliad. Mae’r gweithgaredd sy’n cael ei alw’n gwerthfawrogiad cyffredinol o bwysigrwydd nid yn unig
brofiannaeth gennym heddiw’n rhagflaenu 1907, y cosbi troseddwyr ond ymosod ar achosion eu troseddu.”
dyddiad pryd y bu i ni rywsut gymryd ein henw o’r Ddeddf.
Mae’r gwasanaeth wedi siglo rhwng amrywiol Ni ysgrifennwyd hynny yn 1907 ond, yn 2006, gan yr
ymgorfforiadau ond, os edrychwch ar ein gweithgareddau Arglwydd Brif Ustus presennol, Yr Arglwydd Phillips o
dros y 100 mlynedd aeth heibio, gallwch weld eu bod Worth Matravers. Cyn belled ag y bydd phrofiannaeth yn
wedi tyfu a datblygu oherwydd ein bod wedi gallu diwallu aros yng nghanol y gweithgaredd hwn bydd swyddogaeth
angen. a dyfodol iddo bob amser.

Mae’n rhesymol nad yw rhai o’r gweithgareddau hynny, fel Gadewch i ni wneud blwyddyn ein canmlwyddiant yn
gwaith llys teulu, yn fater i ni mwyach, ond mae rhai eraill ddathliad o’n gorffennol ac yn ddisgwyliad o’n dyfodol.
fel parôl a diogelu’r cyhoedd wedi datblygu’n fawr a dod
yn rhan o’n DNA. Rydym wedi’i wneud yn fater i ni ddilyn
troseddwyr yn ôl i’r gymuned a, pha le bynnag y byddant,
ein staff fu’r canolwyr rhyngddynt hwy a chymdeithas, pa
un ai ydym yn gorfodi rheolaeth neu’n gweithredu fel
llwybr i wasanaethau a chyfleoedd eraill.

Beth bynnag yw dyfodol y Gwasanaeth Profiannaeth


Cenedlaethol, ni fydd ein gweithgaredd yn darfod a bydd
profiannaeth yn aros fel yr enw gaiff ei ddefnyddio amlaf i Roger Hill
olygu gwaith adeiladol gyda throseddwyr a gollfarnwyd yn Cyfarwyddwr Profiannaeth
y gymuned. Rwyf eisiau gorffen gyda dyfyniad.
2

Ein Hetifeddiaeth

“Rydym yn falch o’n cyfundrefn brofiannaeth ac, wrth edrych


yn ôl dros 70 mlynedd, teimlwn yn ddiolchgar i’n rhagflaenwyr
a ddechreuodd, wedi gweld yr angen am drin rhai troseddwyr
yn agored, ddefnyddio’r dulliau newydd yn betrus gydag
ychydig o ddynion a merched dethol oedd yn euog o fân
droseddau, a threfnu i weithiwyr gwirfoddol eu goruchwylio.

“Prin y gall arloeswyr y mesurau penydiol mwyaf hyblyg a thrugarog


hyn fod wedi rhagweld y datblygiad nodedig sydd wedi arwain at
gyflogi rhyw 1,100 o swyddogion profiannaeth proffesiynol
llawn-amser yng Nghymru a Lloegr erbyn hyn gyda rhagor
na 46,000 o brofianwyr o bob oed dan eu
goruchwyliaeth.” Ysgrifennydd Cartref Gwilym Lloyd
George, Hydref 20, 1954, yn siarad yn Llundain yn
sesiwn agoriadol Seminar Ewropeaidd y Cenhedloedd
Unedig ar Brofiannaeth.

Rhodd o bum swllt gan Frederic Rainer, argraffwr o


Lundain, i Gymdeithas Ddirwest Eglwys Loegr yn 1876
lansiodd yr hyn fyddai'n dod yn Wasanaeth Prawf
Cenedlaethol dros Gymru a Lloegr. Gobeithiai Rainer y
byddai’r arian yn cael ei ddefnyddio i achub pobl oedd
yn syrthio i drosedd trwy feddwdod, oedd yn cael ei
weld fel prif ddrwg cymdeithasol yr oes ac yn achos y
rhan fwyaf o fân droseddu.

Y flwyddyn honno, penododd y gymdeithas ei


chenhadwr arbennig cyntaf, George Nelson, i Lys
George Nelson, Heddlu Southwark. Blwyddyn yn ddiweddarach
y swyddog profiannaeth cyntaf. penododd ail genhadwr, William Batchelor, i lysoedd
heddlu Bow Street a Mansion House. Eu swyddogaeth
oedd dargyfeirio mân droseddwyr o garcharau gorlawn
y brifddinas ar adeg pan oedd carchar yn gosb
troseddwyr tro cyntaf – dynion, merched a phlant.

Dros 30 mlynedd yn ddiweddarach, pryd yr


oedd gan y Gymdeithas 124 o genhadon a 19

1876 Argraffwr Frederic Rainer yn gwneud


rhodd o bum swllt i Gymdeithas Ddirwest
Eglwys Loegr i achub pobl oedd yn syrthio i
drosedd trwy feddwdod. Penodwyd George
Nelson yn genhadwr llys cyntaf i Lys Heddlu
Southwark.
3

Frederic Rainer, yr argraffwr o


Lundain y lansiodd ei rodd o bum
swllt y gwasanaeth.

o ferched cenhadu, gosododd Deddf Profiannaeth Troseddwyr 1907


sylfeini’r gwasanaeth modern. Trodd y Ddeddf arloesi gwirfoddol yn
gyfrifoldeb statudol. Roedd yn galluogi’r llysoedd i ryddhau
troseddwyr ar brofiannaeth, cyflwynodd orchymyn profiannaeth a
swyddogion profiannaeth, pennodd ddyletswyddau swyddogion,
defnyddiodd yr ymadrodd ‘cynghori, cynorthwyo a bod yn gyfaill’ am
y tro cyntaf, galluogodd i’r llys amrywio amodau profiannaeth,
rhoddodd bwerau i gollfarnu a dedfrydu am dorri profiannaeth a
sefydlodd Reolau Profiannaeth. Blwyddyn yn ddiweddarach, allan o
1,043 o lysoedd, roedd gan 763 swyddog profiannaeth a gwnaed
gorchmynion profiannaeth mewn 570. Cyflymodd newid dros yr 50 mlynedd nesaf. Aeth gwaith profiannaeth
Yn ei ddau ddegawd cyntaf, roedd mwyafrif y staff yn rhan-amser. yn llai gyda throseddwyr ifanc yn y 1960au, i’w gydbwyso gan
Cymrodd bwyllgor adrannol yn 1922, yn cael ei ddilyn gan Ddeddf gynnydd mewn gwaith gyda throseddwyr yn y carchar neu’n gadael.
yn 1925, i gymeradwyo penodi swyddogion llawn-amser gyda Yn y 1970au gwelwyd sefydlu un o lwyddiannau mwyaf profiannaeth
hyfforddiant priodol a llwyth achosion cymeradwy o 50-60. Daeth – gwasanaeth cymunedol (bellach yn waith di-dâl).
pob rhanbarth llys ynadon yn ardal brofiannaeth ac fe arweiniodd Erbyn y 1980au triniaeth gyffuriau oedd ar ben agenda’r
rheoleiddio amodau a dyletswyddau at safonau unffurf uwch. llywodraeth oherwydd yr ofn y byddai AIDS yn lledaenu i’r

Oedwyd datblygu gwaith profiannaeth gan ddau ryfel byd ond, erbyn boblogaeth wahanrywiol trwy ddefnyddwyr cyffuriau trwy chwistrellu.

1948, roedd un gorchymyn profiannaeth mewn grym a daeth Arloesodd y gwasanaeth profiannaeth y syniad o gael triniaeth i

adroddiadau ymchwiliad cyn dedfryd yn safonol. droseddwyr fel ffordd o leihau troseddu.

Roedd y 1990au yn ddegawd o newid mawr. Cyflwynodd Deddf


Erbyn i’r gwasanaeth dathlu ei jiwbilî aur yn 1957 roedd tua 30,000
Cyfiawnder Troseddol 1991 syniad Safonau Cenedlaethol a
o bobl ar brofiannaeth, gyda llwyth achosion o 55.9 i ddynion a 38.1
rhyddhau carcharorion yn gynnar ar drwydded. Parhaodd newid i’r
i ferched ar gyfartaledd. Gwahoddodd yr Arglwydd Ganghellor a’r Fam
mileniwm newydd gyda sefydlu’r Gwasanaeth Profiannaeth
Frenhines gynrychiolwyr y gwasanaeth i de yn Lancaster House.
Cenedlaethol dan Eithne Wallis, ei Gyfarwyddwr Cyffredinol cyntaf,
Cyrhaeddodd dathliadau lleol dudalen flaen y Kettering Leader a’r yn 2001. Cwtogwyd y 54 gwasanaeth profiannaeth i 42 o
Guardian, Northampton, a oedd yn nodi “mor ddiweddar â 1952, ardaloedd profiannaeth, pob un dan reolaeth bwrdd profiannaeth.
roedd y gwasanaeth yn dal i gael ei redeg ar sail led-wirfoddol, gyda Dilynwyd hyn dair blynedd yn ddiweddarach trwy sefydlu’r
swyddfeydd annigonol a dim staff clercio”. Gwasanaeth Cenedlaethol Rheoli Troseddwyr i oruchwylio carcharau

Yn 1957 roedd gan wasanaeth Swydd Northampton chwech o a phrofiannaeth.

swyddogion llawn-amser gan gynnwys Geoffrey Lampard, y Prif Swyddog Ond mae’r newid mwyaf eto i ddod, gyda chyhoeddi’r Mesur
Profiannaeth oedd, o fewn dwy flynedd o fewn dwy flynedd i’w benodiad, Rheoli Troseddwyr sy’n ceisio troi byrddau’n ymddiriedolaethau
wedi cael pencadlys newydd i’r gwasanaeth a chynnydd yn y staff. ac agor darparu gwasanaethau i’r sectorau gwirfoddol a phreifat.

1877 Penodwyd William Batchelor yn 1879 Deddf Awdurdodaeth


genhadwr i lysoedd heddlu Bow Ddiannod yn caniatáu rhyddhau
Street a Mansion House. pobl ar ymrwymiad llys.
4

Y Gwaith
Buarth llafur Cymdeithas Ddirwest Eglwys Loegr
yn y 19eg ganrif lle anogwyd dynion a bechgyn i
ddysgu crefft.

Yn ei flynyddoedd cynnar seiliwyd gwaith profiannaeth yn


gadarn ar Gristionogaeth. Byddai Nelson a Batchelor, cenhadon
llysoedd yr heddlu gyda’u Beiblau, yn teithio llysoedd,
ffatrïoedd a gorsafoedd heddlu. Roeddent yn gweithio’n ddiflino
gyda lladron, crwydriaid, meddwon, puteiniaid a lladron, yn eu
hannog i gymryd llw dirwest a rhoi’r gorau i’r ddiod felltith.
Adroddiad Pwyllgor Harris yn 1936 a argymhellodd dorri’r
cyswllt ag Eglwys Loegr a sefydlu gwasanaeth gwladol.

Profianwyr oedd pobl a ryddhawyd ar fechnïaeth gan y llysoedd.


Goruchwyliodd y Genhadaeth hwy ac agorodd fuarthau llafur i roi
hyfforddiant a chyflogaeth a chartrefi i fechgyn, y mwyaf enwog
ohonynt yn Padcroft yng ngorllewin Llundain.

Roedd llawer o’r gwaith gyda phobl ifanc a bron yn gyfan gwbl gyda
throseddwyr tro cyntaf. Mae coflyfr o 1916 yn ddisgrifiad manwl o
waith gyda 68 o bobl ifanc, o 8 i 15 oed. Beiodd astudiaeth y
Swyddfa Gartref i’r cynnydd yn nhramgwyddaeth yr ifanc yn ystod

“ “Mae cyfnod o ddwy neu


dair blynedd dan swyddog
profiannaeth wedi arbed
1955/56 yn Sir Gaer, Hull, Hampshire a’r West Riding ystadau gorlif,
teuluoedd ansefydlog, cyfraddau datrys uwch ac ystadau newydd a
grëwyd ar gyfer teuluoedd a ddenwyd i gyfleoedd y diwydiant glo. Hyd
at y 1960au roedd mwyafrif gwaith profiannaeth gyda phobl ifanc
hyd at 20 oed, tan i Ddeddf Plant a Phobl Ifanc 1969 roi cyfrifoldeb

miloedd o bobl rhag mynd dros bobl ifanc i’r gwasanaethau cymdeithasol.

Sefydlwyd y gorchymyn profiannaeth yn Neddf Profiannaeth


yn wirioneddol ddrwg…. Troseddwyr 1907, a ddefnyddiodd hefyd am y tro cyntaf yr ymadrodd
“Oherwydd hynny rwy’n credu bod profiannaeth wedi atal trosedd ‘cynghori, cynorthwyo a bod yn gyfaill’. Yn wir, dywedwyd wrth
yn fwy nag unrhyw ffurf ar gosb. Gellid dadlau bod y byd yn droseddwr ifanc yn llys plant Caerl?r, wrth ei gyflwyno i’w swyddog
gyffredinol yn ystyried bod y troseddwr a roddwyd ar brofiannaeth
wedi yn ddi-gosb ac nad yw profiannaeth yn ataliad o gwbl, felly.
Roedd hynny’n wir yn y gorffennol, a gall fod wir heddiw, ond daw
“ profiannaeth Mr Francis Hale: “Bydd Mr Hale yn ymweld â chi o bryd
i’w gilydd neu bydd raid i chi ymweld ag ef. Bydd yn eich cynghori
ac, os bydd angen, yn ceisio cael gwaith i chi. Bydd yn gyfaill i chi.”
yn llai gwir wrth i’r cyhoedd ddod i wybod beth sydd ei
Mae syniad profiannaeth fel asiantaeth gorfodi’r gyfraith yn gymharol
angen gan brofianwyr.
ddiweddar, gyda Paul Boateng, Gweinidog y Swyddfa Gartref yn
Alfred Nick, YH, o lys ynadon Thames, bathu’r ymadrodd: “Rydym yn asiantaeth gorfodi’r gyfraith. Dyna’r
yn ysgrifennu i’r Swyddfa Gartref ar 20 Tachwedd 1935. hyn ydym. Dyna’r hyn a wnawn.”

1887 Deddf Profiannaeth Troseddwyr


Tro Cyntaf 1887.
5

Sefydlodd y Ddeddf garreg


filltir hon un gorchymyn
profiannaeth rhwng un a thair
blynedd ac adroddiadau
ymchwiliad cymdeithasol ar gyfer
George Nelson a William Batchelor, y holl achosion oedolion.
swyddogion profiannaeth cyntaf yn gweithio yn
llysoedd Llundain. Effeithiodd rhyfel ar brofiannaeth
fel ar holl wasanaethau
cyhoeddus. Amlinellodd adroddiad ar ymchwiliad Cymdeithas
Amlinellodd Deddf Cyfiawnder Troseddol a Gwasanaethau Llys 2000 Genedlaethol y Swyddogion Prawf i broblemau amser rhyfel
amcanion statudol ar gyfer y gwasanaeth oedd yn cynnwys diogelu’r bryderon fel dognau ar gyfer ysgolion disgyblu, lwfans cynhaliaeth
cyhoedd. Pan sefydlwyd y Gwasanaeth Profiannaeth Cenedlaethol yn swyddogion ar ddyletswydd gwylio tân, bod ar gael ar gyfer
Ebrill 2001 defnyddiodd, am y tro cyntaf, yr ymadrodd ‘cosbi, dyletswydd Gwarchodlu Cartref a sefyllfa plant noddedig ar
ailsefydlu a diogelu’r cyhoedd’. brofiannaeth. Pan ddechreuodd y bomio yn 1940, symudwyd

Yn y 1890au dechreuodd cenhadon ymwneud ag anghydfodau llawer o blant o ddinasoedd a threfi mawr i ddiogelwch cymharol

priodasol a cheisio cymodi. Ffurfiolwyd hyn yn y 1950au pan y wlad. Aeth swyddogion profiannaeth gyda’r rhai dan
sefydlwyd Gwasanaeth Lles y Llys Teulu. Daeth y cyfrifoldeb hwn i oruchwyliaeth gan adleoli i fod gyda’r rhai oed dan eu gofal.
ben yn 2001 pan gyfunodd Gwasanaeth Lles y Llys Teulu, y Heuwyd hadau’r gwasanaeth modern yn y 1990au. Cyflwynodd
gwarcheidwaid cyfreitha a Swyddfa’r Cyfreithiwr Swyddogol i ffurfio Deddf Cyfiawnder Troseddol 1991 orchmynion cyfun a rhyddhau
asiantaeth newydd, y Gwasanaeth Cynghori a Chynorthwyo Llys i carcharorion yn gynnar ar drwydded. Yn ystod y degawd roedd
Blant a Theuluoedd (CAFCASS). pryderon hefyd y byddai’r Gwasanaeth Profiannaeth yn cael ei uno
O’r dechrau, gweithiodd swyddogion profiannaeth gyda llwythi â’r Gwasanaeth Carcharau. Di-sail oedd y rhain, er y cysylltwyd y
achosion anferth. Yn y 1950au, er enghraifft, nid oedd llwythi ddau wasanaeth yn y Gwasanaeth Cenedlaethol Rheoli Troseddwyr,
achosion o 100-130 yn anghyffredin. Roeddent hefyd yn cwyno a sefydlwyd yn 2004 – symudiad sy’n galluogi ailsefydliad mwy
ynghylch diffyg swyddfeydd. Yn y dyddiau cynnar gwibiai staff rhwng diwnïad i’r rhai’n symud o garcharu yn ôl i’r gymuned.
eu cartrefi eu hunain a chartrefi troseddwyr. Yn y 1920au sefydlodd Wrth sylweddoli’r buddiannau sy’n dod drwy sgiliau profiannaeth,
Nina Blyth, merch ddyfeisgar yng nghenhadaeth Llundain, ei swyddfa
mae’n golygu bod cysyniadau diogelu’r cyhoedd, asesu risg ac
yn llyfrgell Blackfriars. Roedd swyddfa gyntaf Rose Mary Braithwaite,
ymgyrch i weld beth sy’n gweithio wrth reoli troseddwyr yn dylanwadu
a ymunodd â gwasanaeth Llundain yn 1939, mewn tafarn yn
fwyfwy ar waith modern. Yn ei flynyddoedd cynnar roedd staff yn
nwyrain y ddinas, yr Horn of Plenty yn Limehouse.
gweithio bron yn gyfan gwbl gyda mân droseddwyr tro cyntaf dan
Yn y 1960au, cydbwyswyd y gostyngiad mewn gwaith ieuenctid gyda ddylanwad alcohol. Bellach mae swyddog yr 21ain ganrif yn gweithio
chynnydd yn nifer y troseddwyr dan oruchwyliaeth ar ôl eu rhyddhau fwyfwy gyda throseddwyr peryglus a chyson iawn, llawer ohonynt â
o’r ddalfa, a sefydlwyd yn Neddf Cyfiawnder Troseddol 1948. phroblemau iechyd y meddwl a/neu ddibyniaeth ar gyffuriau.

1901 Marwolaeth y Frenhines 1902 Diwedd llafur caled.


Victoria.
6

Gwaith Di-dâl

Gwaith Di-dâl, Yn 2005 cafodd gwaith di-dâl yr enw Ad-dalu’r Gymuned gyda’i logo ei
gwasanaeth hun, ond nid yw syniad talu’n ôl i’r gymuned yn un newydd. Pan
cymunedol gynt lansiwyd y cynllun yn Burnley yn 1976, ysgrifennodd y Burnley Express
ac, am gyfnod byr, am y cynllun dan y pennawd Byddant yn Talu Trwy Weithio. Dyfynnodd
cosb gymunedol, Walter Wade, swyddog profiannaeth â gofal dros farchnata’r cynllun i
yw un o storïau gyflogwyr a’r gymuned: “Y syniad wrth wraidd y cynllun yw gorfodi
l l w y d d i a n t troseddwyr i wneud rhywfaint o iawn i gymdeithas am eu troseddau”.
profiannaeth. Daeth i
Ymfalchïai taflen recriwtio a gynhyrchwyd ar ran y Swyddfa Gartref
fodolaeth yn y 1970au o ganlyniad i
tua’r adeg hon: “Nid pawb sy’n croesawu gwasanaeth cymunedol.
Adroddiad Wootton a’i nod oedd
Ond mae mwyafrif mawr y troseddwyr wedi cwblhau eu gwaith yn
amddifadu troseddwyr o hamdden yn
foddhaol ac mae rhai wedi dal ati’n
hytrach nag o ryddid. Roedd yn derbyn
wirfoddol wedyn.”
doethineb cyffredinol bod iawndal yn
ddull o unioni cam. Cafodd ei gyflwyno’n Nid yw swmp gwaith troseddwyr yn
ffurfiol yn Neddf Cyfiawnder Troseddol wahanol iawn heddiw i’r hyn oedd ar
1972 a dechreuwyd ei ragbrofi yn ei ddechrau 30 mlynedd yn ôl. Ond
Swydd Nottingham. mae rhai cynlluniau mwy
Am y tro cyntaf cafodd troseddwyr ddedfryd anghyffredin wedi dal sylw’r
a gyfrifwyd mewn oriau yn hytrach na cyhoedd. Yn Dorset mae
misoedd. Roedd gofyn iddynt ymddangos troseddwyr yn gweithio ar
unwaith yr wythnos mewn uned gwasanaeth adnewyddu tanciau yn Amgueddfa
cymunedol a gwneud gwaith corfforol yn Tanciau Bovington. Ym Mryste
bennaf –paentio ac addurno, glanhau maent wedi cynorthwyo
graffiti, garddio ac ati – er lles y gymuned. ailwampio HMS Great Britain,
atyniad ymwelwyr rhyngwladol
Yn ei dair blynedd gyntaf yn Llundain,
amlwg. Yn Swydd Bedford
cwblhawyd 75,000 awr o waith. Erbyn hyn
maent yn gweithio yng
mae’r ffigur ar hyd a lled Cymru a Lloegr yn
nghanolfan y RSPB yn Sandy.
6.5 miliwn awr y flwyddyn. Bellach mae
elusennau, eglwysi, ysgolion a grwpiau Ac yn Llundain gwnaeth
cymunedol yn elwa ar y gwaith di-dâl troseddwyr welyau bync,
sy’n cael ei wneud gan droseddwyr. teganau a chymhorthion ar
Gall sgiliau a gafwyd gael eu gyfer plant anabl ac aethpwyd â hwy i
hachredu’n ffurfiol ac arwain gartrefi plant amddifad yn Rwmania fel rhan o ymgyrch elusennol
troseddwyr i gyflogaeth. bum mlynedd gan Brofiannaeth Llundain a Heddlu Llundain.

1905 Penodwyd y swyddogion 1907 Deddf Profiannaeth Troseddwyr


profiannaeth cyntaf yn Llysoedd 1907. Penodwyd Cenhadon Llysoedd
Plant Birmingham. Heddlu Llundain fel ‘swyddogion y
llys’ a’u galw’n swyddogion
profiannaeth.
7

1910 Penodwyd Winston 1912 Sefydlwyd Cymdeithas 1914 Dechrau’r Rhyfel Byd
Churchill yn Ysgrifennydd Genedlaethol y Swyddogion Cyntaf. Deddf Gweinyddiad
Cartref. Profiannaeth (NAPO). Cyfiawnder Troseddol yn
cyflwyno amodau preswylio i
orchmynion profiannaeth.
8

Y Staff

Tachwedd, 1937 yn 24 oed - y diwrnod cyn i’r holl staff ddod yn


gyflogeion y wladwriaeth.

Meddai Gwilym Lloyd George, yr Ysgrifennydd Cartref, am


etifeddiaeth profiannaeth yn 1954: “Prin y gall arloeswyr y
mesurau penydiol mwyaf hyblyg a thrugarog hyn fod wedi
rhagweld y datblygiad nodedig sydd wedi arwain at gyflogi rhyw
1,100 o swyddogion proffesiynol llawn-amser heddiw yng
Nghymru a Lloegr, gyda rhagor na 46,000 o brofianwyr o bob
oed dan eu goruchwyliaeth.”

Ond nid oedd y berthynas rhwng y Swyddfa Gartref a staff


profiannaeth bob amser yn un hawdd. Barn adroddiad Pwyllgor
Adrannol ar y Gwasanaeth Profiannaeth dan gadeiryddiaeth
Ronald Morrison CF yn 1962 i’r Ysgrifennydd Cartref R A Butler
oedd: “Nid oes unrhyw sail sylweddol i feirniadu sut wnaeth y
Swyddfa Gartref ei waith fel awdurdod canolog, ond mae
“Rwyf wedi ei gael (y swyddog profiannaeth) yn foddhaol. Gaf cysylltiadau dan bwysau wedi datblygu, am amrywiaeth o
i ddisgrifio’r math o ddyn yw e? Mae’n dod o’r dosbarth resymau, rhwng y Swyddfa Gartref a phwyllgorau profiannaeth
crefftwyr addysgedig, dyn deallus a chanddo feddwl oer clir, a rhwng y Swyddfa Gartref a’r gwasanaeth.”
sy’n ymchwilio i achosion heb deimlad, ond yn drwyadl ac yn Tynnodd taflen recriwtio a gynhyrchwyd ar ran y Swyddfa Gartref
effeithlon. Mae’n ddyn cyfan gwbl ragorol i’r swydd oherwydd,
gan y Swyddfa Hysbysrwydd Ganolog yn y 1970au ddarlun
am ei fod yn dod o’r dosbarth crefftwyr, mae’n gwybod pa
cart?n o staff (a throseddwyr) yn jîns godre llydan a
gwestiynau i’w gofyn, mae’n gwybod am y mannau sy’n brifo,
thancdopiau a’u barnu fel a ganlyn: “Mae gan bob swyddog
ac mae ei farn yn dda.” Mr John Rose YH, ynad yn Llys yr
profiannaeth wahanol arddull. Mae Peter, na fu ond ychydig
Heddlu Tower Bridge. Adroddiad y Pwyllgor Adrannol ar Ddeddf
flynyddoedd yn y Gwasanaeth, yn amyneddgar, hamddenol a
Profiannaeth Troseddwyr, Mai 1909.
thawedog. Ychydig a ddywed ei hun heblaw am y cwestiwn
George Nelson a William Batchelor, y cenhadon Cristionogol cyntaf, perthnasol achlysurol, ac mae’n ymddangos bod hyn yn
oedd y dynion a merched cyntaf oedd yn credu bod gweithio gyda gweithio’n dda.”
throseddwyr yn y gymuned yn ffordd decach a sicrach o’u troi oddi
Ychydig o staff, os o gwbl, fyddai wedi mynd i’r gwasanaeth am
wrth drosedd. Heddiw, 130 mlynedd yn ddiweddarach, mae’r
y cyflog. Yn y blynyddoedd cynnar gwirfoddolwyr neu ran-amser
gwasanaeth yn cyflogi 21,000 o staff ar hyd a lled Cymru a Lloegr.
oedd llawer o’r staff. Y cyflog yn 1919 oedd £200-250 i ddynion
Roedd staff yn dal i fod yn genhadon llysoedd yr heddlu, yng a £120-150 i ferched. Y flwyddyn flaenorol talwyd lwfans
nghyflogaeth Eglwys Loegr, tan 1937. Y genhades olaf i’w phenodi Llundain arbennig o £15 i ddynion a £7.10s (£7.50) i ferched
yn Llundain oedd Georgina Stafford, a ddechreuodd ei swydd ar 1 oherwydd cost uchel byw yn y brifddinas.

1919 Swyddogion profiannaeth 1925 Deddf Cyfiawnder Troseddol 1933 Deddf Plant a Ieuaint 1933
yn galw am hyfforddiant ffurfiol. 1925 yn sefydlu pwyllgorau yn cyflwyno llysoedd plant.
profiannaeth. Daw penodi swyddogion Codwyd oed cyfrifoldeb troseddol
profiannaeth yn ofyniad y llysoedd. i wyth.
Meithrin timau a chymeriad - 9
taith wersylla yn y 1970au.

Diolch i gryn ymdrech gr?p o swyddogion benyw, cafwyd cyflog cyfartal swyddogion profiannaeth. Penodwyd y swyddog gwryw du cyntaf yn
yn 1955. Yn 1968 argymhellodd Uned Ymchwil y Swyddfa Gartref Llundain yn 1953 a’r swyddog benyw du cyntaf yn 1961. Heddiw
gyflog o £750-1,350 y flwyddyn i staff gradd sylfaenol, gyda £1,450- mae’r gwasanaeth yn cael ei ystyried fel arweinydd am ei
1,650 i uwch-swyddogion profiannaeth a £1,750-2,000 i brif ymrwymiad i amrywiaeth wrth ddenu staff.
swyddogion profiannaeth. Cafodd staff eu codiad cyflog mwyaf yn 1972
Cafodd gwaith swyddogion profiannaeth beth cyhoeddusrwydd i’w
diolch i argymhellion Pwyllgor Ymchwil Butterworth i gyflog ac amodau,
groesawu yn 1952 yn y ffilm I Believe in You gyda Cecil Parker a
a wnaeth i brofiannaeth yr hyn a wnaeth Burnham i athrawon.
Celia Johnson fel sêr a Joan Collins a Laurence Harvey fel
Roedd hyfforddiant penodol i swyddogion profiannaeth yn rhyfeddol o tramgwyddwyr ifanc.
araf. Yn y 1940au dim ond traean o swyddogion profiannaeth a
Rhwng 1959 a 1962 rhedodd ITV gyfres yn dwyn yr enw Probation
hyfforddwyd yn ffurfiol. Yn ôl un swyddog wedi ymddeol: “Roeddem yn
Officer gyda Honor Blackman.
crafu gwybodaeth wrth fynd ymlaen”.
Nid oedd Jack of Hearts, drama o’r 1990au diweddar am swyddog
Erbyn y 1950au roedd prinder staff affwysol. I liniaru hyn a lleihau
profiannaeth mod ffodus gyda’r gynulleidfa oriau brig isaf a gafodd
llwythi achosion caniataodd y Swyddfa Gartref fynediad uniongyrchol
y BBC ers y chwe degau, oherwydd ei darlledu’r un pryd â gêm bêl-
dynion mwy aeddfed, 28 oed a hy^n, a gafodd hyfforddiant wrth waith
droed ryngwladol tîm Lloegr.
am ddwy flynedd. Parodd y cynllun tan y 1960au.
Yn fwy diweddar, yn 2001, Steve Coogan oedd seren y ffilm Parole
Yn draddodiadol, sail mynediad i’r gwasanaeth oedd diploma mewn
Officer am waith swyddog profiannaeth. Yr un flwyddyn defnyddiwyd model
gwaith cymdeithasol. Meddai adroddiad y Pwyllgor Adrannol ar y
o swyddfa brofiannaeth yn Hammersmith yn y ffilm ‘102 Dalmatians’.
Gwasanaeth Profiannaeth i R A Butler, yr Ysgrifennydd Cartref, yn
1962: “Heddiw rhaid gweld swyddog profiannaeth fel gweithwyr Erbyn hyn mae’r chwant am straeon trosedd yn sicrhau bod gwaith
achos proffesiynol yn y bôn, yn defnyddio’r un sgiliau â holl swyddogion profiannaeth i’w weld yn aml ar y teledu.
weithwyr cymdeithasol eraill ond mewn maes arbenigol.”

Deng mlynedd ar hugain yn ddiweddarach dyfarnodd Michael


Howard, yr Ysgrifennydd Cartref, bod diploma gwaith cymdeithasol
yn amhriodol i wasanaeth seiliedig ar ddiogelu’r cyhoedd a dal
troseddwyr yn atebol ar ran y llysoedd. Yn ei le daeth rhaglen
hyfforddiant profiannaeth arbenigol. Fodd bynnag, oedwyd ei
dyfodiad am ddwy flynedd ac, o ganlyniad, roedd bwlch mewn
denu a hyfforddi staff a effeithiodd ar bob rhan o’r gwasanaeth ac
arwain eto at brinderau staff a chyfnod o fawr ddim twf a dim
dechreuwyr newydd i adnewyddu’r gwasanaeth.

Yn y 15 mlynedd diwethaf gwelwyd amrywiaeth ehangach o raddau


staff hefyd gyda swyddogion gwasanaeth profiannaeth, swyddogion
llys a swyddogion toriadau yn tynnu rhywfaint o’r llwyth oddi ar

1935 NAPO’n cynhyrchu’r 1937 Deddf Trefniadaeth


llawlyfr profiannaeth cyntaf. Ddiannod (Achosion Teuluol)
1937 yn sefydlu cymodi
priodasol fel un o ddyletswydd
statudol swyddogion
profiannaeth.
10

Y Troseddwyr

“Rydym eisiau tynnu sylw arbennig at bwysigrwydd


defnyddio’r gyfundrefn brofiannaeth ar y cyfle cyntaf yng
ngyrfa troseddwr, a bwysleisiwyd yn gryf yn y dystiolaeth. Yn
rhy aml, yn achos pobl ifanc ac oedolion fel ei gilydd, nid yw
profiannaeth yn cael ei ystyried nes bydd dulliau eraill wedi
methu, gyda’r canlyniad bod swyddogion profiannaeth yn
dechrau ei waith gyda llawer llai o obaith llwyddo.”
Adroddiad Pwyllgor Adrannol ar Hyfforddi, Penodi a Thalu
Swyddogion Profiannaeth, dan gadeiryddiaeth Syr John Baird
AS, i Syr Edward Shortt, yr Ysgrifennydd Cartref, yn 1922.

Roedd y swyddogion profiannaeth cyntaf yn gweithio’n bennaf


gyda phobl ifanc a dynion aeddfed. Am lawer blwyddyn merched
u yn unig oedd yn goruchwylio pobl ifanc – tan y 1960au pan
o storïa
ell, un naeth.
Maud P a r profian gyfunwyd gwaith ieuenctid ac oedolion.
n t c yn n
llwyd d ia
Mae llyfr achosion o 1916 yn disgrifio dau blentyn wyth oed a
gafwyd yn euog o ddwyn £1.16s (£1.80) o arian rhent oddi ar
blentyn saith oed wrth iddo fynd ag ef oddi wrth y tenant i’r
landlord. Disgrifiwyd un fel “isnormal os nad yw’n wan ei feddwl,
pla o fachgen”. Roedd ei gydgyhuddedig “yn dal yn yr ysgol
fabanod trwy fod mor araf oherwydd triwantiaeth barhaus”.

O 1910 i 1912 goruchwyliwyd Charles Jackson yn dilyn ei ryddhau


o’r carchar. Fel yr oedd yn arferol ar y pryd, roedd cofnod ei
achos, sydd i’w weld gyferbyn, yn cynnwys ei lun hefyd.

Mae un o straeon llwyddiant cynnar profiannaeth yn ymwneud


â throseddwraig o’r enw Maud Pell. Erlynodd y NSPCC rieni
Maud yn Northampton yn 1896 am esgeuluso plentyn.
Rhyddfarnwyd Harry’r tad ond dedfrydwyd Mary’r fam, oedd yn
alcoholig, i bedwar mis o lafur caled a bu farw yn y carchar.

Tra’r oedd y gwrandawiad yn digwydd, arestiwyd Maud, oedd


yn 14 oed ar y pryd, yn prynu jin i’w mam a dygwyd hi i’r
llys a’i disgrifio yn y papur newydd lleol fel “â golwg
ofnadwy o ddiymgeledd, wedi prin dros hanner ei dilladu”.

1948 Deddf Cyfiawnder 1952 Ffurfio’r Cyngor 1962 Adroddiad


Troseddol 1948 yn cyflwyno ôl- Profiannaeth Canolog a Morrison yn arwain at
^
achos carchar ac yn rhoi pwer i’r Phwyllgorau Ôl-ofal. ragor o ymchwil i
Swyddfa Gartref dalu am hosteli. waith y gwasanaeth
profiannaeth.
11

Nid yw holl droseddwyr


sy’n troseddu tra byddant
ar brofiannaeth yn rhoi
unrhyw awgrym o’u gallu i
droseddu. Gwelwyd
ymddangosiad cyntaf
Anfonwyd Maud i Sefydliad Ataliol a Diwygiadol Benywod Ronnie Biggs yn Llys Plant
Llundain yn Euston Road, Llundain ac, yn y pen draw, cafodd Lambeth yn Chwefror 1945,
ei hyfforddi fel morwyn a chartrefu yn Fulham. Roedd ei a’i roi ar brofiannaeth. Naw
thrawsffurfiad mor ddramatig fel y defnyddiodd y Sefydliad mis yn ddiweddarach
hi yn ei ddeunydd cyhoeddusrwydd ei hun a chadwodd Maud gysylltiad ymddangosodd yn yr un llys yn
â’i goruchwyliwr drwy gydol ei hoes. cael ei gyhuddo o ladrad eto ac
roedd a rhoddwyd ef ar brofiannaeth eto, gydag amod o breswylio yn
Tyfodd nifer y troseddwyr yn cael ei oruchwylio yn y gymuned o lond
dwrn yn 1876 i ryw 200,000 y flwyddyn erbyn hyn. Bu’r twf mwyaf yn hostel profiannaeth Macgregor House. Yn 1963, tra’r oedd ar

ystod yr ychydig ddegawdau diwethaf gyda chynnydd yn nifer y bobl brofiannaeth eto am ladrata beic, cyflawnodd y ‘Great Train Robbery’.

sy’n cael eu dedfrydu gan y llysoedd a nifer cynyddol yn cael eu Roedd canolbwynt gwreiddiol profiannaeth ar droseddwyr oedd â
rhyddhau ar drwydded o’r carchar gyda chyfnodau cyswllt hwy’n chamddefnyddio alcohol fel eu problem fawr, a gwelwyd y cyswllt
ofynnol fel amodau trwydded. rhwng alcohol a throsedd yn gynnar. Ynghanol y 1950au
Yn 1908, er enghraifft, roedd 8,023 o bobl ar brofiannaeth; yn 1919 awgrymodd gwybodaeth o’r Taleithiau Unedig a Chanada bod
9,665; yn 1938 29,401; yn 1950 31,043; yn 1960 41,790. Erbyn cyffuriau’n dod yn ffactor mwy arwyddocaol wrth droseddu. Erbyn
1970 bu ffrwydriad yn llwythi achosion profiannaeth. Yn ôl ffigurau a hyn, camddefnyddio cyffuriau gan droseddwyr sydd bwysicaf
gyflwynwyd yng nghynhadledd flynyddol y Prif Swyddogion Profiannaeth, mewn llawer o waith achos profiannaeth tra na ailymddangosodd
134,304 roedd ar brofiannaeth yn y flwyddyn honno, gyda’r alcohol tan yn ddiweddar fel ystyriaeth bolisi ddifrifol.
gwasanaeth wedi ysgrifennu bron i 300,000 o adroddiadau llys. Dedfrydwyd Janice Bruce i fis yn Holloway am ddwyn £5 yn y
Ym mlynyddoedd cynnar profiannaeth roedd mwyafrif y llwyth 1960au. Ei chyd-garcharorion oedd Christine Keeler a Mandy Rice-
achosion yn droseddwyr tro cyntaf risg isel. Bellach mae’r gwrthwyneb Davies, oedd yn enwog am eu rhan yn Sgandal Profumo a
yn wir. Mae’r gwasanaeth fwyfwy’n goruchwylio troseddwyr cyfresol gyfrannodd at gwymp llywodraeth Macmillan.
sydd â’r gallu i beri cryn niwed i’r cyhoedd.
Wedyn rhoddwyd dau fis o brofiannaeth iddi ar ôl i swyddog
Mae’n anochel bod troseddau troseddwyr ar brofiannaeth neu ar profiannaeth yn llys ynadon Marylebone bledio ei hachos. Mae
drwydded o’r carchar yn cyrraedd y penawdau. Roedd 2005 yn nodedig Janice yn cydnabod y swyddog am helpu iddi droi oddi wrth
am lwyth o droseddau difrifol amlwg iawn a gyflawnwyd gan droseddwyr drosedd ac arhosodd mewn cysylltiad â hi am lawer blwyddyn. Yn
dan oruchwyliaeth profiannaeth, yn arbennig llofruddio John Monckton, ddiweddarach, ysgrifennodd Janice am ei phrofiadau yn y nofel
banciwr o Chelsea, a Mary Ann Lenerghan, o Reading, yn ei harddegau. lled-hunangofiannol Peckham Cry dan yr enw Janice Cooke.

1963 Codwyd oed cyfrifoldeb troseddol i 10. 1964 Deddf Cyfiawnder Troseddol 1967 Deddf Cyfiawnder 1969 Deddf Plant a Phobl
Newidiodd Deddf Llywodraethu Llundain 1964 yn gwneud cymodi priodasol a Troseddol 1967 yn cyflwyno Ifanc 1969 yn gwahardd
Wasanaeth Profiannaeth Llundain a weinyddwyd goruchwylio plant yn rhan o goruchwylio parôl ac yn gorchmynion profiannaeth
gan y Swyddfa Gartref yn Bwyllgor Profiannaeth ddyletswydd statudol swyddogion sefydlu’r Bwrdd Parôl. ar gyfer rhai dan 17 oed.
Llundain Fewnol gyda Derbynnydd Heddlu profiannaeth.
Llundain yn gweinyddu’r cyllid.
12

Sut Fyddwn Ni’n Gweithio

Sut fydd swyddogion profiannaeth yn gweithio gyda ardaloedd profiannaeth yn gweithio gyda nifer mawr o bartneriaid
throseddwyr i’w hatal rhag aildroseddu? Pa dechnegau ac o’r sector gwirfoddol i gyflwyno hyfforddiant. Ffurfiwyd cysylltiadau
ymyriadau a ddefnyddiant? Dim ond un arf oedd gan Nelson a hefyd gyda chyflogwyr sy’n barod i roi ail gynnig i gyn-droseddwyr.
Batchelor – eu Beiblau – a ddefnyddient i berswadio pobl i
Gwelwyd gwasanaeth cymunedol, gwaith di-dâl bellach, erioed fel
gymryd llw dirwest a rhoi’r gorau i’r ddiod felltith.
llwybr i gael troseddwyr i waith cyflogedig. Erbyn hyn mae modd
Ond gwelodd Cymdeithas Ddirwest Eglwys Loegr yn gynnar achredu siliau a gafwyd trwy brosiectau fel paentio ac addurno,
bwysigrwydd cartref a chyflogaeth sefydlog wrth droi pobl oddi wrth gwaith amgylcheddol, arlwyo, adeiladu a garddwriaeth trwy
drosedd. Agorodd y Gymdeithas gartrefi i ddynion a bechgyn yn ddarparwyr hyfforddiant. Yng Ngogledd Swydd Efrog, er enghraifft,
Bethnal Green, Camberwell ac Ealing yn y 1880au. Yn 1901 gall troseddwyr sy’n gwneud blwyddyn o waith di-dâl yn darparu
symudwyd y cartref bechgyn yn Bethnal Green i Padcroft yn West bwyd i glwb cinio lleol gyflawni blwyddyn gyntaf tystysgrif arlwyo – y
Drayton a daeth yn enghraifft ddisglair o ddiwygio. cam cyntaf ar y ffordd i ddod yn ben-cogydd proffesiynol.
Mor bell yn ôl â 1890 gwelodd y Gymdeithas mai’r ffordd sicraf o Cyflwynodd carreg filltir Deddf Cyfiawnder Troseddol 1972
ddargyfeirio pobl oddi wrth drosedd oedd rhoi swyddi iddynt. Erbyn 1890 wasanaeth cymunedol, hosteli mechnïaeth a chanolfannau
roedd y Genhadaeth wedi agor dau fuarth llafur yn Ealing a Chelsea.
hyfforddi dydd. Ar y dechrau roedd pedair canolfan hyfforddi dydd –
Yn ystod y 1970au a’r 1980au lluosogodd cynlluniau i gael yn Llundain, Sheffield, Lerpwl a Phontypridd. Roeddent yn anelu at
troseddwyr i gyflogaeth. Erbyn y 1990au roedd addysg, hyfforddiant fân droseddwyr parhaus fyddai, yn hytrach na chael eu hanfon i
a chyflogaeth (ETE) yn rhan allweddol o waith profiannaeth gydag garchar, yn mynychu rhaglen i wella eu sgiliau cymdeithasol a

1971 Sefydlu Cyngor 1974 Deddf Cyfiawnder 1984 Cyhoeddi datganiad 1988 Cynlluniau i
Canolog Addysg a Troseddol 1974 yn cyflwyno cyntaf o amcanion a hepgor ‘cynghori,
Hyfforddiant mewn Gwaith gwasanaeth cymunedol, blaenoriaethau cynorthwyo a bod yn
Cymdeithasol ar gyfer goruchwylio dedfrydau cenedlaethol profiannaeth. gyfaill’.
hyfforddi swyddogion gohiriedig a goruchwylio
profiannaeth. dwys.
13

chyflogaeth. Roedd troseddwyr yn mynychu am 60 diwrnod ar


orchymyn amodol. Nid yw anghenion troseddwyr wedi newid ond
daeth yn fwyfwy anodd cael 60 diwrnod o bresenoldeb wrth i
gyflogaeth gynyddu, a daeth y canolfannau dydd i ben maes o law
O’r 1970au roedd gwasanaethau profiannaeth yn arbrofi gyda
yn dilyn Deddf Cyfiawnder Troseddol 1991.
rhaglenni gr?p ar gyfer gwahanol fathau o droseddwyr. Roedd llawer
Roedd hosteli, neu lochesau, yn rhagflaenu profiannaeth. o’r rhain yn llwyddiannus, ond roedd eu datblygiad braidd yn ddi-
Sefydlwyd hwy yn y 19eg ganrif, yn bennaf gan gyrff crefyddol, i drefn. Yn y 1990au ceisiodd Syr Graham Smith, Prif Arolygydd
gartrefu bechgyn digartref a menywod syrthiedig. Cymrwyd llawer Profiannaeth sydd i’w weld uchod yn croesawu’r Tywysog Charles i
ohonynt gan y gwasanaeth profiannaeth neu fe’u rheolwyd ar y cyd. Sherborne House, canolfan hyfforddi dydd ynghanol Llundain yn y
1970au, archwilio prosiectau oedd yn gweithio gyda throseddwyr
Lansiodd Deddf 1972 raglen o adeiladu’r hyn oedd yn cael eu
fyddai’n gallu dangos, trwy werthuso, llai o ailddyfarnu’n euog. Cafodd
galw’n hosteli mechnïaeth ar hyd a lled Cymru a Lloegr. Roedd y
hyd i lond dwrn, gyda’r rhai mwyaf llwyddiannus ohonynt newydd gau.
rhaglen yn rhan o bolisi’r llywodraeth i roi dewisiadau sylweddol yn
lle carcharu. Roedd gan y llywodraeth raglen i adeiladu dros 100 o Yn ddi-droi’n-ôl, daeth arweiniad ‘beth sy’n gweithio’ Smith â mwy o
hosteli. Erbyn 1974 agorwyd pedair hostel newydd yn Sheffield gywirdeb i ddylunio, cyflwyno a gwerthuso rhaglenni ac arweiniodd at
(dwy), Birmingham a Northampton; prynwyd 15 eiddo; roedd 11 gwricwlwm cenedlaethol o raglenni achrededig, a gyflwynwyd yn
eiddo gyda chaniatâd cynllunio’n cael eu trafod, a nodwyd 18 eiddo gyson dros y wlad gyfan, i roi sylw i feysydd fel troseddu rhyw, trais
lle na chafwyd caniatâd cynllunio eto. Ar y pryd roedd cost darparu teuluol, yfed a gyrru, rheoli dicter a sgiliau meddwl gwael. Mae’n dal
lle newydd yn £3,500. Cost hostel newydd 10 gwely oedd £35,000 yn etifeddiaeth addas i Prif Arolygydd EM a orchmynnodd ac a
– i fyny o £20,000 yn 1972. anogodd ddatblygiadau newydd ar yr un pryd â phwyso am safonau
uwch yn gadarn ond yn dawel fach.
O’r dechrau roedd pryderon ymysg trigolion lleol ynghylch cael
grwpiau o droseddwyr yn lletya’n agos atynt. Rhybuddiodd papur Yr allwedd i waith profiannaeth yw asesu’n ofalus beth yw perygl
troseddwr i’r cyhoedd. Yn 1967 roedd adroddiad ar ddefnyddio Rhestr
drafft i’r Pwyllgorau Profiannaeth ac Ôl-ofal yn 1975: “Mae gan y
Jesness ar droseddwyr yn besimistaidd. Roedd ymdrechion wedi bod i
cyhoedd ofnau mawr ynghylch troseddwyr a phryd bynnag y caiff
lunio offeryn proffwydo ar gyfer troseddwyr oedd yn amcangyfrif perygl
hostel ei chynnig mae rhywfaint o wrthwynebiad yn y gymdogaeth
ail-ddyfarnu’n euog. Defnyddiwyd amrywiaeth o dechnegau
bob amser”.
mathemategol ond ni chafwyd offeryn defnyddiol. Daeth yr adroddiad
Anogwyd rheolwyr hosteli i gynnal diwrnodau agored a chyfethol i gasgliad mai: “Y gorau oedd sgôr gwyrni yn deillio o restr adolygu
pobl leol i’w pwyllgorau rheoli. profiannaeth sy’n cael eu defnyddio gan y swyddog goruchwylio i
asesu math a maint problemau’r troseddwr ar ddechrau’r gorchymyn”.
Heddiw, mae’r Gwasanaeth Profiannaeth yn gweithredu 104 eiddo
sy’n gymeradwy i’r Swyddfa Gartref gyda mynediad at fannau eraill Ond parhaodd profiannaeth a chynhyrchodd OASys, ar y cyd â’r
dan reolaeth y sector gwirfoddol. Mae pryder y cyhoedd ynghylch Gwasanaeth Carcharau, y gyfundrefn asesu troseddwyr sy’n torri tir
lleoliad hosteli a natur y troseddwyr sy’n lletya ynddynt yn parhau, ond newydd ac sydd bellach yn cael ei defnyddio drwy’r gwasanaeth i gyd
hosteli sy’n aros fel y ffurf fwyaf diogel ar lety oddi allan i’r carcharau. ac a efelychwyd gan wasanaethau profiannaeth llawer o wledydd eraill.

1991 Deddf 1992 Gosod terfynau 1993 Deddf y 1996 cyflwyno OGRS
Cyfiawnder Troseddol arian parod ar y Gwasanaeth – Graddfa
1991 yn rhoi sail gwasanaeth Profiannaeth 1993 yn Ailddyfarnu’n Euog
^
statudol i’r arolygwyr. profiannaeth. cyfnerthu deddfwriaeth Grwp Troseddwr.
flaenorol.
14

Y Presennol

Ailenwodd y Ddeddf orchmynion profiannaeth a gwasanaeth


cymunedol yn orchmynion adsefydlu cymunedol a chosb
gymunedol. (Ar yr un pryd crybwyllwyd ailenwi’r gwasanaeth yn
Wasanaeth Cosbi ac Ailsefydlu Cymunedol ond camodd y
llywodraeth yn ôl o hyn oherwydd arwyddocâd cryf y gair
Profiannaeth.) Rhoddodd y Ddeddf ddyletswydd statudol ar
ardaloedd i weithio gyda gwasanaeth yr heddlu i sefydlu trefniadau
amlasiantaethol ar gyfer diogelu’r cyhoedd (MAPPA) er mwyn
rheoli’r troseddwyr mwyaf peryglus yn y gymuned a chysylltu â
dioddefwyr y troseddwyr hyn lle arweiniodd collfarn at ddedfryd o
Staff newydd gymhwyso’n gweithio
flwyddyn neu fwy yn y ddalfa. Mae MAPPA a gwaith dioddefwyr yn
i Ardal Brofiannaeth Llundain.
aros wrth galon gwaith y gwasanaeth i ddiogelu’r cyhoedd.

Roedd yn naturiol na sylwodd y cyhoedd ar greu’r Gwasanaeth


“Ni fyddai modd gweithredu fel hyn heb gynnydd sylweddol y Profiannaeth Cenedlaethol ar 1 Ebrill 2001, gan eu bod yn meddwl
Gwasanaeth Carcharau a’r Gwasanaeth Profiannaeth ei fod yn genedlaethol eisoes. Yn fewnol, fodd bynnag, roedd y
Cenedlaethol mewn buddsoddi mewn a gwella perfformiad newidiadau’n ddwfn. Cyflymodd troi polisi’n weithred. Gwellodd
dedfrydau carchar a chymunedol yn y blynyddoedd diwethaf.” perfformiad fel y pennwyd targedau uchelgeisiol newydd ar orfodi a
David Blunkett, yr Ysgrifennydd Cartref. Lleihau Trosedd – chwblhau gorchmynion ac, at ei gilydd, fe’u cyflawnwyd. Ceisiodd
Newid Bywydau Tachwedd 2003, ymateb y llywodraeth i llywodraeth gydbwyso canol cryf gydag atebolrwydd lleol. Roedd
Adroddiad Carter. gwahaniaeth barn ar a oedd iau rheolwriaeth yn cael ei wthio ar y
Gwelwyd rhai o’r newidiadau mwyaf pellgyrhaeddol yn hanes gwasanaeth, neu a oedd disgwyliadau mwy eglur yn cael eu derbyn
profiannaeth yn yr 21ain ganrif. fel y llinynnau anochel ynghlwm wrth chwistrelliad o staff ac arian
newydd. Beth bynnag, daeth y Gwasanaeth ohoni wedi dadebru
Creodd Deddf Cyfiawnder Troseddol a Gwasanaethau Llys 2000
allan o gornel braidd yn angof o gyfiawnder troseddol ar ôl cyfnod
Wasanaeth Profiannaeth Cenedlaethol am y tro cyntaf yn cynnwys
cymharol ddiffrwyth.
42 ardal brofiannaeth, dan reolaeth Byrddau a chyda’r un ffiniau
â’u gwasanaethau heddlu lleol. Boed yn cael ei wthio neu’n tynnu, arweiniodd datblygiadau newydd
NPS ar ddechrau’r mileniwm at wasanaeth gydag atebion ar sail
Sefydlwyd y Gyfarwyddiaeth Profiannaeth Cenedlaethol fel un o
tystiolaeth i droseddu, yn gallu asesu a rheoli risg yn well, ac yn well
gyfarwyddiaethau’r Swyddfa Gartref. Dyma’r corff sy’n cynnal y 42
am wneud diogelu’r cyhoedd a dioddefwyr yn ganolbwynt ei
ardal, yn rheoli arloesi ac yn cydgysylltu gweithredu polisi’r
fodolaeth. Tanlinellodd arwyddion diamau, fel timau
llywodraeth.
amlddisgyblaethol cyd-ddibynnol yr heddlu a phrofiannaeth, fyddai
Lansiwyd NPS ar 1 Ebrill 2001 gyda logo newydd a chyfrifoldeb wedi bod yn annychmygol ddau ddegawd yn gynharach pan nad
eglur o ddiogelu’r cyhoedd, lleihau aildroseddu a gorfodi oedd llawer o Gymraeg rhwng y gwasanaethau, sut yr oedd bylchau
gorchmynion neu drwyddedau a dorrwyd. gwirioneddol wedi dechrau cau.

1997 Deddf (Dedfrydau) Troseddau 1997 1998 Deddf Trosedd ac 1999 Sefydlu panel achredu’r 2000 Deddf Cyfiawnder Troseddol a
yn dileu’r angen i droseddwyr gydsynio â Anhrefn 1998 yn cyflwyno gwasanaethau carcharau / Gwasanaeth Llys 2000 yn creu’r
dedfryd gymunedol. Deddf Troseddwyr hwyrgloch plant, DTTO, TTI, profiannaeth ar y cyd i ystyried Gwasanaeth Profiannaeth
Rhyw’n cyflwyno cofrestru troseddwyr gorchmynion troseddwyr ‘beth sy’n gweithio’ i leihau Cenedlaethol a byrddau profiannaeth.
rhyw. rhyw a throseddau hiliol aildroseddu. Cyflwyno Hwyrgloch Ombwdsman Carcharau’n cymryd
dwys. Carchariad Cartref. cyfrifoldeb am brofiannaeth.
15

Yn ddiweddarach yn 2003 daeth cyhoeddi Adroddiad Carter ar


ddedfrydu a rheoli troseddwyr – Rheoli Troseddwyr, Lleihau Trosedd.
Ymhlith pethau eraill, nododd yr adroddiad, y derbyniodd y
llywodraeth ei argymhellion yn fras, fwlch yng ngoruchwylio
troseddwyr a ryddhawyd o’r carchar i’r gymuned a chydgysylltu
gwael rhwng gwasanaethau fel iechyd ac addysg allai chwarae rhan
allweddol mewn ailsefydlu.

Argymhellodd yr awdur, Patrick Carter, yr Arglwydd Carter bellach,


sefydlu Gwasanaeth Cenedlaethol Rheoli Troseddwyr (NOMS)
fyddai’n rheoli troseddwyr yn ddi-dor o ddechrau dedfryd i’r diwedd.
Nododd hefyd sut yr oedd dedfrydu wedi drifftio’n raddol, gyda
throseddwyr cyfartal yn cael cosbau llymach.

Ond daeth rhan fwyaf dadleuol o ymateb y llywodraeth ag elfen o


herio i waith profiannaeth, gan ei fod eisoes wedi cael ei gyflwyno
mewn gwaith carchar. Meddai ymateb y llywodraeth: “Bydd y
Gwasanaeth Cenedlaethol Rheoli Troseddwyr newydd yn sicrhau
mwy o werth am yr arian hefyd trwy annog defnyddio mwy ar y
sectorau preifat a ‘dielw’ mewn carcharau ac yn y gymuned ble
bynnag y gall ddangos ei fod yn fwy cost-effeithiol.”

Aeth yr adroddiad law yn llaw â Deddf Cyfiawnder Troseddol 2003


a gyflwynodd un Gorchymyn Cymunedol gyda 12 Gofyniad,
dedfrydau estynedig ar gyfer diogelu’r cyhoedd a Dedfryd Ohiriedig
newydd.

2001 Cyfarwyddiaeth Profiannaeth Cenedlaethol, 2003 Gweithredu OASys – 2004 Cyhoeddi Adroddiad Carter 2006 Cyhoeddi Mesur
Gwasanaeth Profiannaeth Cenedlaethol a byrddau Cyfundrefn Asesu – Rheoli Troseddwyr, Lleihau Gwasanaeth Cenedlaethol Rheoli
profiannaeth yn dod i rym. Dirwyn ACOP i ben. Newid Troseddwyr – ar draws Trosedd. Ymateb y llywodraeth Troseddwyr yn cynnig diweddu
enwau dedfrydau cymunedol. Sefydlwyd MAPPA - carcharau a phrofiannaeth. yn cynnig sefydlu Gwasanaeth statws profiannaeth fel unig
Trefniadau Amlasiantaethol ar gyfer Diogelu’r Cyhoedd. Cenedlaethol Rheoli Troseddwyr. ddarparwr ymyriadau
Mae dyletswydd statudol ar NPS i gysylltu â dioddefwyr cymunedol.
troseddau ffyrnig a rhyw.
16

Y Dyfodol

“Ni all un darparwr ddiwallu holl anghenion ac ateb holl heriau i’r senedd ym mis Tachwedd 2006, yn diweddu monopoli Byrddau
dioddefwyr a throseddwyr. Eisoes mae NOMS yn cyllido dros profiannaeth ar ddarparu gwasanaethau profiannaeth a sefydlu
1,100 o sefydliadau i weithio gyda throseddwyr.” Dr John Reid, yr Ymddiriedolaethau yn lle Byrddau.
Ysgrifennydd Cartref, yn ei ragair i Gwella Carchar a
Mae’r strategaeth yn rhagweld rhaglen bum mlynedd o gystadlu yn y
Gwasanaethau Profiannaeth: Partneriaethau Gwerth
gwasanaethau carchar a phrofiannaeth gwerth £9 biliwn ac yn
Cyhoeddus. 2006.
cwmpasu tua 25% o wariant blynyddol cyfredol ar wasanaethau
Rhoddwyd y cyfrifoldeb i Dr John Reid, a benodwyd yn Ysgrifennydd troseddwr llawn dwf.
Cartref yn 2006, dros lywio’r newidiadau i’r Gwasanaeth Profiannaeth
Does dim byd newydd dan yr haul…….
sy’n anelu at wella cyfraddau aildroseddu a diogelu’r cyhoedd yn well.
“Rhaid cofio y cyflawnwyd llawer o’r gwaith cymdeithasol gorau yn y
Manylodd cyhoeddiad y Swyddfa Gartref Gwella Carchar a
wlad yma gan fudiadau gwirfoddol, ac mae profiannaeth yn cynnig
Gwasanaethau Profiannaeth: Partneriaethau Gwerth Cyhoeddus ar y
maes lle mae modd edrych ar fenter breifat i gynhyrchu canlyniadau
newidiadau fydd yn wynebu profiannaeth yn y dyfodol – sut fydd
da.” Pwyllgor Adrannol ar Hyfforddiant, Penodi a Thalu Swyddogion
NOMS yn cynyddu herio i sicrhau’r gwasanaethau gorau.
Profiannaeth, dan gadeiryddiaeth Syr John Baird AS, yn cyflwyno
Bydd y newid mawr, sydd yn y Mesur Rheoli Troseddwyr a gyflwynwyd adroddiad i Syr Edward Shortt, yr Ysgrifennydd Cartref. 1922.
Ac yn olaf…….


Gwnaeth (gorchymyn
cymunedol) i mi sylweddoli bod
yr hyn a wnes yn ddrwg a bod
angen fy nghosbi. Ond rhaid i
bobl sylweddoli mai ailsefydlu
yw’r unig ffordd ymlaen. Bydd
pobl yn dal i droseddu os na
fyddant yn llwyddo i newid, ond
cymrodd lawer o gefnogaeth
profiannaeth i helpu i mi fod yn

wahanol.
Clair, cyn-droseddwr o Gaint, 2006.

Cydnabyddiaeth
Rydym yn ddiolchgar i’r sefydliadau canlynol am eu cymorth wrth
ddarparu gwybodaeth ar gyfer y pamffledyn hwn – Orielau Cyfiawnder,
Nottingham; y Sefydliad Troseddeg Caergrawnt; yr Archifau
Cenedlaethol; Prifysgol Hallam Sheffield; Cymdeithas y Byrddau
Profiannaeth; Cymdeithas Genedlaethol y Swyddogion Prawf.