You are on page 1of 69

TEEKKR

almalarmda bana yardmc olan danman hocam Yrd. Do. Dr. brahim Kutay YILMAZOBAN a, atlye alanlarndan Metin GNAY ya, okulda ve evde bana yardmc olan arkadalarma, bizlerden maddi, manevi desteklerini hibir zaman esirgemeyen deerli aileme teekkr bir bor bilirim.

KADR SATI

NDEKLER

TEEKKR .................................................................................................................. i NDEKLER.............................................................................................................. ii SMGELER VE KISALTMALAR ................................................................................... iv EKL LSTES ............................................................................................................. v TABLO LSTES.......................................................................................................... vi ZET ....................................................................................................................... vii BLM 1. GR ........................................................................................................1 1.1 Giri.......................................................................................................................... 1 1.2. Biyomekaniin Tanm ve Tarihsel Geliimi .............................................................. 2 1.2.1 Biyomekaniin Uygulama Esaslar ve Uygulama Alanlar ...................................... 3 1.2.2 Biyomekaniin Tp lmine Katklar ......................................................................... 5 1.3.1 Kaval Kemii (Tibia) ................................................................................................ 7 1.4 Biyomekanik Malzemeler ............................................................................................ 8 1.4.1 Kompozit Malzemeler ............................................................................................... 8 1.4.1.1 Kompozit Malzemelerin zellikleri..................................................................... 10 1.4.1.2 Kompozit Malzeme Yapmnda Temel Maddeler ................................................ 10 1.4.1.3 Reineler ve zellikleri:....................................................................................... 11 1.4.1.4. Elyaf ve zellikleri ............................................................................................. 13 1.4.2 Ahap Malzemeler ................................................................................................... 17 1.4.2.1 Ahabn mikro yaps ........................................................................................... 17 1.4.2.2 Ahabn teknik zellikleri .................................................................................... 18 1.4.2.3 Ahabn Mekanik zellikleri ............................................................................... 21 BLM 2. RN GELTRME SREC ...................................................................22 2.1 Temel Numune Testleri .............................................................................................. 22 2.1.1 ekme testi .............................................................................................................. 22 2.1.2 Basma testi .............................................................................................................. 23 2.1.3 Burulma testi ........................................................................................................... 25 2.1.4 Burkulma testi ......................................................................................................... 26 2.1.5 Eme Testi............................................................................................................... 26 2.2 arpma Testi .............................................................................................................. 29 2.2.1 entik Darbe ........................................................................................................... 29
BLM 3 ...................................................................................................................... 31

DENEYSEL ALIMA............................................. Hata! Yer iareti tanmlanmam. 3.1 Giri ............................................................................................................................ 32 3.2 Kemiklerin Eilme Testleri ........................................................................................ 33 3.4 Ahaplarn Eilme Testleri......................................................................................... 36 3.5 Kompozit numunelerin hazrlanmas ......................................................................... 38 BLM 4 ................................................................................................................42 SONULAR VE TARTIMA.......................................................................................42 4.1 Giri ..................................................................................................................42 ii

4.2 Kemiklerin Test Sonular ......................................................................................... 43 4.3 Ahap Testleri ............................................................................................................ 49 4.3.1 Birinci Deney Sonular .......................................................................................... 49 4.3.2 kinci Deney Sonular ............................................................................................ 52 4.3.3 nc Deney Sonular ......................................................................................... 55 4.5 Kompozit Kirilerin Test Sonular ........................................................................... 58 4.6 Test sonularnn deerlendirilmesi ........................................................................... 61
KAYNAKLAR .................................................................................................................. 62

iii

SMGELER VE KISALTMALAR

F: Kuvvet T: Tork M : Moment

: Kayma gerilmesi
l: Uzama miktar l : lk boy

: Birim ekil deiimi


: Sehim R: Reaksiyon kuvvet

: Gerilme
d : ap I : Atalet momenti y : Tarafsz eksenden maksimum mesafe

iv

EKL LSTES ekil 1. Biyomekaniin vcuttaki ilgilendii alanlar ve analizi [2] .......................................... 2 ekil 2 nsan skelet Sistemi ...................................................................................................... 7 ekil 3. Bacaktaki uzun kemiklerin adlandrlmas .................................................................... 8 ekil 4. Ahabn yzey alannda verilen malzemelerin adlandrlmas ................................... 17 ekil 5. Malzemelere ait gerilme-zorlanma diyagram rnei ................................................. 23 ekil 6. Basma gerilmesi .......................................................................................................... 24 ekil 7. ki utan mesnetli eme ykne maruz ubuk ............................................................ 27 ekil 8. nokta eme ematik test konfigrasyonu .............................................................. 28 ekil 9. entik darbe ematik test konfigrasyonu .................................................................. 31 ekil 10. 3 nokta test dzenei ................................................................................................. 34 ekil 11 Tabloda gsterilmi d1,d2,d3,d4,d5 ve d6 nn metacarpus da gsterilmesi .............. 35 ekil 12. Metacarpus numaralandrlmas ve llendirilmesi ................................................ 36 ekil 13 Ahap malzemelerin tornada ilendikten sonraki hali ............................................... 37 ekil 14 Ahap malzemelerin iine kpk sklm grnts ................................................ 37 ekil 15. 3 nokta eme test konfigrasyonu ............................................................................ 38 ekil 16 Yukarda verilen kombinasyonlarn hazrlanm ekli ............................................... 40 ekil 17 5 adet kompozit malzemenin iin poliretan kpk sarlm hali ............................. 40 ekil 18 Ahabn zerine sarlm poliretan kpk ve karbon,cam fiberle hazrlanm numunenin 3 nokta eme test dzenei ................................................................................... 41 ekil 19. 1 nolu kemiin kuvvet-konum grafii ...................................................................... 43 ekil 20. 2 nolu numunenin kuvvet-konum grafii.................................................................. 44 ekil 21 3 nolu numunenin kuvvet-konum grafii................................................................... 44 ekil 22 4 nolu numunenin kuvvet-konum grafii................................................................... 45 ekil 23 5 nolu numunenin kuvvet-konum grafii................................................................... 46 ekil 24 6 nolu numunenin kuvvet-konum grafii................................................................... 46 ekil 25 7 nolu numunenin kuvvet-konum grafii................................................................... 47 ekil 26 8 nolu numunenin kuvvet-konum grafii................................................................... 48 ekil 27 9 nolu numunenin kuvvet-konum grafii................................................................... 48 ekil 28 10 nolu numunenin kuvvet-konum grafii................................................................. 49 ekil 29 Boyutlar 22-50x300mm olan ahabn kuvvet-konum grafii ................................... 50 ekil 30 Boyutlar 22-45x300mm olan ahabn kuvvet-konum grafii ................................... 50 ekil 31 Boyutlar 22-40x300 mm olan ahaabn kuvvet-konum grafii ................................ 51 ekil 32 Boyutlar 22-35x300mm olan ahaabn kuvvet-konum grafii ................................. 51 ekil 33 Boyutlar 22-30x300mm olan ahabn kuvvet-konum grafii ................................... 52 ekil 34 Boyutlar 22x50-300 mm olan ahabn kuvvet-konum grafii .................................. 52 ekil 35 Boyutlar 22x45-300 mm olan ahabn kuvvet-konum grafii .................................. 53 ekil 36 Boyutlar 22x40-300 mm olan ahabn kuvvet-konum grafii .................................. 53 . ekil 37 Boyutlar 22x35-300 mm olan ahabn kuvvet-konum grafii ................................ 54 ekil 38 Boyutlar 22x30-300 mm olan ahabn kuvvet-konum grafii .................................. 54 ekil 39 Boyutlar 22x50-300 mm olan ahaabn kuvvet-konum grafii ................................ 55 ekil 40 Boyutlar 22x45-300 mm olan ahabn kuvvet-konum grafii .................................. 56 ekil 41 Boyutlar 22x40-300 mm olan ahabn kuvvet-konum grafii .................................. 56 ekil 42Boyutlar 22x35-300 mm olan ahabn kuvvet-konum grafii ................................... 57 ekil 43 Boyutlar 22x30-300 mm olan ahabn kuvvet-konum grafii .................................. 57 ekil 44 1.numunenin kuvvet-konum grafii ........................................................................... 58 ekil 45 2.numunenin kuvvet-konum grafii ........................................................................... 59 ekil 46 3.numunenin kuvvet-konum grafii ........................................................................... 59 ekil 47 4.numunenin kuvvet-konum grafii ........................................................................... 60 ekil 48 5. numunenin kuvvet-konum grafii .......................................................................... 60 v

TABLO LSTES Tablo 1. Karbon ve grafit elyaflarn karlatrlmas.16 Tablo 2 Kompozit numune karlatrma16 Tablo 3 Kemiklerin llendirilmesi ve bunlara etkiyen kuvvetlerin gsterilmesi35 Tablo 4 Kemiklerin llendirilmesi ve elde edilen kuvvetler...42

vi

ZET Uzun sren aratrmalar sonucunda gnmze kadar gelen biyomekanik tasarmlar insan hayatnda nemli konumlara yerlemitir. Bu tasarmlar insann hareketini kstlamayacak ekilde zenle tasarlanr. Gerekli ergonomiyi yakalamak iin kompozit malzemelerden yararlanlr. Gnmzde ok eitli uzuv koruyucu bulunmaktadr ve bu tr almalarn hepsinde daha iyiye yaklamak hedeflenmektedir. Bu tr almalarda biyomekanik ve kompozit malzemeler ayrlmaz ikili haline gelmitir. Spor msabakalar, askeri alanlar, fabrika alma koullar ksaca insan etkileyecek zarar verecek her trl arpma veya darbeler iin nlem alnr. Teknoloji ilerledike ok eitli uzuv koruyucular gelitirilmitir. Kompozit malzemelerden yaplm piyasada bunun rnekleri ok fazladr. Uzuv koruyucular insana gelen darbeyi zarar vermeyecek ya da en az zararla kurtulmasn salamak iin kullanlr. Biyomekanik alanda uzuv koruyucular gelitirmek ile ilgili birok alma devam etmektedir. Bu almada daha verimli ve gvenilir bir uzuv koruyucu gelitirmek maksadyla kompozitlerden faydalanlmtr. ncelikle insan bedenine ve buna bal olarak kemiklere ve uzuvlara gelen etkilerin ve dayanmlarn llebilmesi iin kolay bulunabilen ve bir rnek tekil edebilecek koyun metacarpus kemiklerinin eilme testleri yaplmtr. Daha sonra kemikleri kullanmadan bir yaknsama yapabilmek iin kemie benzer ekilde ii boaltlm ve poliretan kpk ile doldurulmu ahap silindirler kullanlmtr. Kemiklerle benzerlik kurabilmek iin farkl aplardaki ahap numuneler de eme testine tabi tutulmutur. Uygun veriler elde edildikten sonra ise seilen ahap numune zerine kas dokusunu canlandrmak maksadyla kpk sarlm ve sonra da gelitirilen farkl kombinasyonlardaki kompozit koruyucular ierisine yerletirilmitir. Bu ekildeki son numuneler ise tekrar eme testine tabi tutulmu ve en uygun koruyucu tespit edilmitir. Bu almann neticesinde gnmzdeki koruyuculardan ok daha etkili bir uzuv koruma aparat gelitirilmitir.

vii

BLM 1. GR 1.1 Giri Biyo-mhendislik, temel bilimlerin, teknolojinin, mhendislik prensiplerinin ve metotlarnn tasarma uygulanarak tp alannda fizyolojik ve biyolojik problemlerin zlmesinde ve retilmesinde alan bir alandr. Biyomekanik, klasik mekaniin biyolojik ve fizyolojik sistemlerdeki uygulamalarnn analizini incelemektedir. Biyomekaniin eitli halleri mekanik uygulamalarn farkl blmlerinden faydalanmaktadr. rnein statik prensipleri, iskelet-kas sistemindeki eitli eklemlerin ve kaslarn zerine etkiyen kuvvetlerin iddetleri ve durumlarn analiz etmek iin uygulanmaktadr. Biyomekanik aratrmalar ok karmak bir yap olan insan vcudu hakkndaki bilgileri arttrmak amacndadr. Biyomekanik alanndaki aratrmalar; deneysel almalar, model analizleri ve uygulamal aratrmalar olarak grupta toplanr. Deneysel almalar, biyolojik materyallerin mekanik zelliklerini belirlemek zere yaplr. Model analizleri, yaplarn matematik modellenmesi eklinde oluturulur. Uygulamal aratrmalar ise biyomekanikle ilgili bilgilerin insanlarn yararna uygulanmasn stlenmitir. Biyomekanik: Mekaniin, zellikle insan vcudundaki biyolojik malzemelere ve sistemlere uygulanmasdr. bilim daldr. Mekanik: Cisimlerin kuvvet altndaki davranlarn (hareket ve deformasyonlarn) inceleyen bilim dal Mhendislik mekaniini biyoloji, tp ve fizyoloji alanlaryla buluturan

Biyomekanik Hastalk Ypranma, yalanma Kaza zorlamalar Sonucunda, zellikle insan makinesinde oluan ilevsel bozukluklar tanmlamak amacyla, fizyolojik ilevleri izlemek ve bunlarla ilgili veri toplamak iin kullanlmaktadr.[1]

ekil 1 de biyomekanik almalarnda, mhendislik yntemleri de kullanlarak, canllarn nasl hareket ettikleri, hareketlerinin nasl kontrol edildii ve hareket srasnda deiik blmlerde oluan kuvvet sistemlerinin etkisi incelenmekte, canl ve cansz dokular zerinde zorlanma durumlar incelenmekte ve tedavi yntemleri test edilmekte ve gelitirilmektedir.

ekil 1. Biyomekaniin vcuttaki ilgilendii alanlar ve analizi [2]

1.2. Biyomekaniin Tanm ve Tarihsel Geliimi Biyomekanii aratrdmzda benzer bir terim olan, hatta kimi kaynaklarda biyomekaniin eski ad olarak kullanlan kinesioloji ile karlalmaktadr. Bu kelime de Yunanca kinesis kknden geliyor ve hareket anlamna gelmektedir. Kinesioloji genel olarak hayvan ve insanlarn hareketini inceleyen bilim dal olarak tanmlanr. Bu alan aslnda yzyllar boyunca sregelmitir ve sinirlerin hareketi salamak adna kaslarn kemikler zerine etki etmesini nasl salad hakknda ok fazla bilgiyi bizlere sunmaktadr. Gnmzde artk biyomekanik adyla anlmaktadr. Biyomekanik fiziin nemli dallarndan biri olan mekanikteki prensiplerin biyolojiye uygulanmasdr. Biyomekanik aslnda insanolunun varoluundan beri sahip olduu hareket yeteneinin fizik kurallarnca aklanmasdr. Biyomekaniin tarihi geliimine baktmzda olduka geni bir oluum sreciyle karlayoruz. lk evre mekanik, matematik, anatomideki gelimelerle birlikte batdaki bilimsel aktivitelerin uyan olarak nitelendirilmitir. Bu ilk evreyi ok kk gelimeler takip etmitir. Rnesans daha baka bilimsel gelimelere kapsn aarak bilimsel grnm deitirmitir. nsan ve hayvan vcuduna ilgi uyanm ve ilk balamsal almalar aklanmtr. 2

Daha baka Biyomekanik ilerleme iin en kararl adm bilimsel devrim srasnda meydana gelmitir. Bu dnem bilimsel aratrmaya yeni bir anlay ve eski kavramlar sorgulamak olarak nitelendirildi. Bu Newtonun yasalar ve de son derece mekanik bir dnya gr ile sonulanmtr. Baz kaynaklar bu periyodu daha sonraki birok almann balangc olan Borellinin De Motu Animalium almas ile biyomekaniin douu olarak tanmlar. Bilimsel devrim boyunca gelien mekanik anlay kutsal mekanik iin idealdi. Ancak bu normal problemlere uygulandnda ou zmsz kalmtr. Kuvvet kavram aka anlalamad ve enerjinin ya da momentumun korunumu sorusu fikir birliine varlamayarak youn bir ekilde tartld. DAlembert, Lagrange, Leibnitz, Euler gibi matematikiler ve dierleri bu sorular zerinde youn bir ekilde altlar ve bizim bugn kullandmz mekaniin iskeletini oluturdular. Kavramsal olarak bu, mekanik dnn arpc bir biimde deiimiydi. 19.yzyl bir baka deyile gelien yzyl insan ve hayvan hareketlerini deneysel bir ekilde analiz eden ok eitli sofistike tekniklerinin gelimesi sonucunu dourdu. Biyomekanik aratrmada bavurabilen saysal matematiksel metotlarn bolluu, bilgisayarn gelimesi ile 20. yzyl sofistike deneysel metotlarn patlamasn salad. Dahas, biyomekanik kemik, kkrdak, tendon, ba ve zellikle kasn artan karmak anlay tarafndan nitelendirildi. Biyomekanik, niversite snflar, blmleri ve mezun rencileri ile birlikte bir disiplin iinde geliti. Bugn, niversitelerde ve eitli sanayilerde alan yzlerce biyomekanik aratrmaclar vardr. Biyomekanik aratrmann sonular, insan vcudu hakknda geni anlaya katkda bulunduu kadar tp, ergonomi, spor ve donatm hakknda da birok pratik bavurularda da katkda bulunmutur.[3] 1.2.1 Biyomekaniin Uygulama Esaslar ve Uygulama Alanlar Biyomekaniin uygulanabilmesi iin ncelikle baz temel admlarn atlmas gerekir. Biyomekanikte alma alan oluturabilmek iin n koul tekil eden bu admlar yle sralayabiliriz: 1. Uralacak olan nesnelerin geometrik grnn anlayabilmek iin gerektiinde morfoloji, anatomi, doku bilimi hakknda bilgi sahibi olma 2. Problem dhilindeki madde ve dokularn mekanik zelliklerine karar verebilme 3

3. Fiziin temel kurallarn (ktle kanunu, momentum kanunu, enerji kanunu, Maxwell denklemleri gibi) diferansiyel denklemleri, trevi, integrali kullanabilme 4. Bir organn anlaml sinir damarlarndan yararlanarak alabilmesi iin evreyi iyi anlama 5. Snr-deerli problemleri (balang ve snr durumu diferansiyel denklemler) analitik saysal ya da deneylerle zebilme 6. Yukarda isimlendirilen snr-deerli problemlerin zmlerini test edecek olan fizyolojik dengeler yapabilme. Hatta gerektiinde matematik problemini yeniden formle edip teori ve deneyin birbirini desteklediinden emin olacak ekilde yeniden zme 7. Deneysel sonular teorik sonularla karlatrma. Bu karlatrma nda teoride yaplan hipotezin doruluuna karar verme ve denklemlerdeki saysal deerleri bulma. 8. Geerli klnan bir teoriyi de dier snr-deer problemlerinin sonucunun tahmin etmede kullanabilme sonra da teori ya da deneyleri pratik uygulamalarn yapmada bu metotlar kullanabilme. Biyomekaniksel bilgiler biyoloji, ergonomi, mhendislik, fizyoloji, tp ve mekanik fizii gibi eitli alanlarda kullanlmaktadr. Mhendis, tasarmc, fiziksel terapist, ortopedi cerrah, kardiyolog gibi birok meslek sahipleri biyomekaniin pratik uygulamalarn yapmaktadrlar. rnein; bir biyomedikal mhendisi insan vcudunun biyolojik ve maddesel zellikleri hakknda alabilir ve kann atardamarlar iindeki akn anlamak iin mekanik durumlardan faydalanabilir. Elde edilen bilgi dolamla ilgili sorunlarn zmnde yada azaltlmasn da kullanlabilir. Baka bir rnek olarak bir insan faktr tasarmcs, insan vcudunun fiziksel karakteri zerinde etkili bir alma alan tasarlamak iin hareketlerin mekanik durumu zerinde alabilir. Bundan elde edilecek bilgiler dahilinde de tasarmc bir alma masasnn en uygun yksekliine karar verebilir, masalar aras en uygun boluk mesafesini belirleyebilir. Bundan farkl olarak bir biyomekaniin spor alannda da uygulamalar vardr. rnein bir antrenr insan vcudunun fiziksel zelliklerini ve mekanik fiziinin prensiplerini iyi irdeleyip badatrarak oyuncusunu en yksek performans elde edecek ekilde eitebilir.[3]

1.2.2 Biyomekaniin Tp lmine Katklar Biyomekanik, aslnda tp biliminin ve teknolojinin btn modern geliimine katkda bulunmutur. Molekller biyoloji biyomekanikte biraz uzaklam gibi grnse de onu da derinlemesine incelediimizde molekllerin oluum, tasarm, fonksiyon ve retiminin mekaniini iyi anlatmak gerektii gereini gryoruz. Biyomekanikte, protez kalp vakflar, kalp yardm aletleri, akcier-kalp makineleri ve de hemodiyaliz makinelerinin icad ve analizi ile kardiyovaskler sistemindeki klinik problemleri zmeye yardmc oldu. Kalp naklini yapabilmede ve yapay kalp deiikliinde biyomekanik ok byk rol oynad. Ameliyat sonras travmalarn akciere ait hastalklarn, atar damarsal nabz dalda analizinin, fonoanjiografinin ve dzensiz seslerin analizinin problemlerini zmeye yardmc olmutur. Biyomekaniin en kuvvetli geliimi ortopedi ile zdelemitir. nk ameliyat odalarnn en sk kullanclar iskelet-kas sisteminde problemi olanlardr. Ortopedide, biyomekanik gnlk bir klinik ara haline gelmitir. Temel aratrmalar sadece ameliyat, protez, implant edilebilir maddeler ve yapay organlarla snrl deil ayrca stres ve gerginlikle ilikili iyiletirmenin hcresel ve molekler sonular, kkrdak, tendon ve kemik doku mhendislii zerinedir. Travma, yaralanma ve rehabilitasyon giderek modern toplumda daha nemli hale gelmektedir. nsanlar otomobil kazalarnda yaralandklarndan bu durumun toplum zerindeki ekonomik etkisi de byktr. Daha geni bir erevede modern biyomekaniin tbba en nemli katks fizyoloji bilimini anlamadaki baarsndan kaynaklanmaktadr.[3] 1.3 Kemiklerin Yaps Kemik yapsal olarak kompozit maddeler katagorisinde ele alnabilir. Ama yapay bir madde olmad iin kompozit bir malzemedir denilemez. Tm kemiklerin d yaplar youn sngerimsi bir yapya sahiptir. Uzun kemiklerin i merkezinde kemik svs mevcuttur. Kemikler; kalsiyum, fosfor ve lifli kollojen maddelerden olumaktadr. Tpk dier balayc dokular gibi kemikler de fiber hcrelerden oluur. Ayrca mineral tuzlar gibi inorganik maddeler de kemiin yapsnda bulunmaktadr. Kemik insan vcudunda yapsal adan iskeletin birinci temel elemandr. nsan vcudundaki kemiklerin yaplar tpk bir inaattaki bloklar gibidir. organlar her trl 5

etkiden korumakla birlikte kinematik halkalar salar, vcut ve kas hareketini kolaylatrr. norganik maddeler krlganl arttrc ynde etki yapmasna ramen kemik yksek bir elastiklie sahiptir. Krldktan sonra bile dokular kendini yeniler ve nispeten ayn ekli salarlar. Kemikler yaplar ynyle iki ksma ayrlr.[4] a. Sk kemik dokusu: skeleti oluturan btn kemiklerin d yzeyi ile uzun kemiklerin gvdesi, sk kemik dokusundan meydana gelir. Bu doku i ie daireler halinde sralanm lamelli yapdadr. Lamellerin ortasnda kan damarlar ve sinirlerin getii Havers kanal bulunur. Havers kanalndaki kan damarlarndan kemik hcrelerine besin ve oksijen iletilirken artk maddeler ayn yoldan geri alnr. Havers kanallarn birbirine balayan yan kanallara da Volkman kanallar denir. Ortasnda havers kanal, etrafnda halkasal kemik hcreleriyle aralarn boluk brakmadan doldurmu ara maddeden yaplm lamellibirimlere Havers sistemi denir.

b. Sngerimsi kemik dokusu: Krmz kemik ilii ve dzensiz boluklarn bulunduu ince kemik lamellerinden olumutur. Sk kemie oranla daha yumuaktr. Uzun kemiklerin ba ksm ile dier kemiklerin i ksmnda bulunur.

ekil 2 nsan skelet Sistemi

1.3.1 Kaval Kemii (Tibia) Vcudun femurdan sonra en uzun kemii olup, bacan i tarafnda yer alr. ki uca ve birde gvdeye ayrlarak incelenir.Yetikinlerde kaval kemii kelidir. kenar ve yz vardr. Baldrn i ve n tarafnda bulunur ve bunun d arka tarafnda kam kemii (fbula) yer alr. Bu iki kemikten yalnz kaval kemii uyluk kemii ile eklem yapar ve uyluk kemii araclyla iletilen gvde arl baldrda yalnz kaval kemiine devredilir. Kaval kemii nispeten ince olmasna ramen ok salamdr, bu yzden de uyluk kemiinden devredilen gvde arln tek bana tayabilecek durumdadr. Kam kemiinin arlk tama grevi olmadndan, kaval kemiinden ok daha incedir. Tibia ince fakat ok salam bir kemiktir[4]. 7

ekil 3. de gsterilen kaval kemii (tibia), baldrn iindeki uzun iki kemikten en kaln olandr. Bedende bir kemiin uzunluu ve kalnl asndan uyluk kemiinden(femur) sonra gelir. Tibia bacak iskeletini meydana getiren iki uzun kemikten yan ksmnda bulunan ve kaln olandr. Kaval kemii bir gvdeden ve iki utan oluur.

ekil 3. Bacaktaki uzun kemiklerin adlandrlmas 1.4 Biyomekanik Malzemeler Titanium, ortopedik malzemeler, protezler, takma eller ve kollar biyomekanikte kullanlan koruyucu aparatlar gelitirilmitir. Yalnzca kompozitlerin gelimesiyle dorusal olarak yaplacak almada uzuvlarn korunmas maksadyla kompozit malzemelerden faydalanmaktadr.

1.4.1 Kompozit Malzemeler Birbirlerinin zayf ynn dzelterek stn zellikler elde etmek amacyla bir araya getirilmi deiik tr malzemelerden veya fazlardan oluan malzeme sistemine kompozit malzeme denir. Cam elyafl poliyester levhalar, elik donatl beton 8

elemanlar, otomobil lastikleri ve seramik metal karm olan sermentler bunlara rnektir. Kompozitler ok fazl malzeme saylrlar. Yaplarnda srekli bir ana faz ile onun iinde dalm pekitirici bir donat faz bulunur. Faz: Bir malzemenin i yap ynnden farkl olan ksmlarna denir. Bu faz iki tr bileimle salanabilir: 1- Mikroskobik 2- Makroskobik Mikroskobik bileim: rnein perlit elii, ferrit ve sementitin mikroskobik dzeyde homojen karmlarndan oluur. Tek bana ferrit yumuak ve dk mukavemetli olup sert ve gevrek sementit ile birlikte yanyana ince tabakalar halinde dizilmek suretiyle yksek mukavemetli ve yksek toklua sahip perlit eliini olutururlar. Makroskobik bileim : Boyutlar 0,1 mm' nin zerinde gzle grlebilirler. Sonradan bir araya getirilerek stn zelliklerdeki ktleleri olutururlar. Kompozit malzemeler donatl veya pekitirilmi trne gre gruba ayrlr: Lifli ve tabakal kompozitlerin salad zelliklerdeki art, taneli kompozitlere gre daha yksektir. Taneli kompozitler iin en nemli rnek betondur. Sert tanelilerin snek bir malzemeyle birletirilip aglomera haline getirilen kompozitlere dier bir rnek de asfalt betonudur. Asfalt viskoz ve dk mukavemetlidir. Ta ise sert ve gevrektir, ktle halinde fazla ekil deitirmeden atlayarak kolayca krlabilirler. Farkl boyutlardaki krmata ile asfaltn birleerek hem snek hem de yeter mukavemetli olan yol kaplamas malzemesini olutururlar. Tungsten karbr (WC) taneciklerinin CO metali ile yksek scaklkta basn altnda sinterlenmesi sonucu elde edilen kompozit ok sert olup yksek hzl kesme takm retimine elverilidir. Uygulamada bunlara SERMET denir.Uygulamada en nemli kompozitler lifli olanlardr. Liflerin aplar yaklak 0,1mm civarnda olup tek bana kullanlmazlar. Kalnlklar arttnda kusur oluma olasl nedeniyle mukavemetleri 9

ok azalr. Bu lifler uygun bir malzemeyle istenen boyutta tayc ktlelere dntrrler. Bu balayc malzeme polyester ve epoksidir. Uygulamada donat malzemesi olarak kullanlan liflerin ou kuvvetli kovalent baa sahiptir. Ayn amala kullanlan metal liflerin mukavemeti de souk ekme ile artrlmaktadr. Lifler ynlenmi veya rasgele dalm olabilir. Ynlenmi lifler dorultusunda mukavemet doal olarak yanal dorultudan ok daha byk olur. Pekitirici liflerin miktar artka kompozitin mukavemeti de ykselir.Ynlenmi liflerde bu oran hacmen %80, rasgele ynlenmilerde ise %40-50 arasnda kalr. Cam lifli polyesterlerin mukavemeti ve elastisite modl dktr. Ancak dierlerine gre daha ucuz ve kolay uygulandndan deniz tekneleri, oto, spor malzemeleri ve yap elemanlar retiminde ok yaygn olarak kullanlr.

1.4.1.1 Kompozit Malzemelerin zellikleri 1-Hafiflik: Polimer kompozitler genelde 1,5 2gr/cm3 younluundadr. Metal kompozitler, 2,5 4,5gr/cm3 olmakla beraber zellerde srama grlebilir. Seramik kompozitler ise ikisi arasndadr. 2-Rijitlik Ve Boyut Kararszl: Genleme katsaylar nispeten dk olup sert, salam bir yap ve byk bir boyut kararll gsterir. 3-Yksek Mekanik zellikler: ekme, basma, darbe, yorulma dayanmlar ok yksektir. 4-Yksek Kimyasal Diren: Kompozitler birok kimyasal maddelere, bu arada asitler, alkaliler, zcler ve ak hava artlarna kar son derece diren gsterirler. Kimya tesisleri iin ok kullanlan malzemelerdir. 5-Yksek Is Dayanm: Kompozitlerin s dayanm sradan plastiklere gre yksektir. 6-Elektriksel zellikler: Elektriksel zellikler kompozitlerde istee gre ayarlanabilir. Metal Matrisli Birleik Malzemeler (MMC)'ler iletkendir.

1.4.1.2 Kompozit Malzeme Yapmnda Temel Maddeler Matris Malzemeleri: Kompozit yaplarda matrisin temel fonksiyonu vardr. Bunlar, elyaflar birarada tutmak, yk elyaflara datmak ve elyaflar evresel etkilerden korumaktr. deal bir matris malzemesi balangta dk viskoziteli bir yapda iken daha sonra elyaflar 10

salam ve uygun bir ekilde evreliyebilecek kat forma kolaylkla geebilmelidir. Kompozit yaplarda yk tayan elyaflarn fonksiyonlarn yerine getirmeleri asndan matrisin mekanik zelliklerinin rol ok byktr. rnein matris malzemesi olmakszn bir elyaf demeti dnldnde yk bir yada birka elyaf tarafndan tanacaktr. Matrisin varl ise ykn tm elyaflara eit olarak dalmn salayacaktr. Kesme yk altndaki bir gerilmeye dayanm, elyaflarla matris arasnda iyi bir yapma ve matrisin yksek k esme mukavemeti zelliklerini gerektirir. Elyaf ynlenmelerine dik dorultuda, matrisin mekanik zellikleri ve elyaf ile matris arasndaki ba kuvvetleri, kompozit yapnn mukavemetini belirleyici nemli hususlardr. Matris elyafa gre daha zayf ve daha esnektir. Bu zellik kompozit yaplarn tasarmnda dikkat edilmesi gereken bir husustur. Matrisin kesme mukavemeti ve matris ile elyaf aras ba kuvvetleri ok yksek ise elyaf yada matriste oluacak bir atlan yn deitirmeksizin ilerlemesi mmkndr. Bu durumda kompozit gevrek bir malzeme gibi davrandndan kopma yzeyi temiz ve parlak bir yap gsterir. Eer ba mukavemeti ok dkse elyaflar boluktaki bir elyaf demeti gibi davranr ve kompozit zayflar. Orta seviyede bir ba mukavemetinde ise elyaf veya matristen balayan enlemesine dorultuda bir atlak elyaf/matris ara yzeyine dnp elyaf dorultusunda ilerleyebilir. Bu durumda kompozit snek malzemelerin kopmas gibi lifli bir yzey sergiler .[5]

1.4.1.3 Reineler ve zellikleri: Reine, kat ya da yar akkan, billurlatrlmas g,suda znmeyen, organik zclerde znen, stlnca yumuayan ve ergiyen madde.

Reineler, bitkilerde bir ya ierisinde erimi halde veya zamklarla birlikte bulunurlar. amgiller, baklagiller, maydanozgiller gibi familyalarda reine tayan bitkiler oktur. Bu bitkilerde ya ve zamklarla birlikte bulunan reineler salg kanallarnda toplanr. Bitkilerde salg kanallar tabii olarak bulunduu gibi, patolojik bir olay veya her yaralanma neticesinde meydana gelir. Reinesi, hcrelerinde veya salg tylerinde toplanan bitkiler de vardr.

11

Eskiden eczaclkta ila hammaddesi olarak kullanlan kehribar, Baltk sahillerinde bulunan Pinus succinifera (Kehribar am) adl bir am trnn fosillemi reinesinden ibarettir.

Reineler bitkilerden saf olarak elde edilmeyip, ya gibi eitli maddelerle karm halinde elde edilir. Reine elde etmek veya iin bitkinin yaklarak kabuu zel bir Baz bakla izilir. ise Sonra balyozla dvlerek alevle yaralanr. bitkilerde

reine; etanol, eter gibi maddelerin yardmyla, tketme metodu ile elde edilir.

Bugn sanayide tabii reinelerin yerini byk lde suni reineler almtr. Suni reineler, fiziksel ynden tabii reinelere benzerse de kimyasal ynden farkllklar gsterir. Termoplastik ve termoset reineler olarak iki snfa ayrlrlar. Suni reineler en ok plastikte, ayrca vernik, yaptrc ve iyon deitiricilerin retiminde kullanlr. a) Epoksi Reineleri: Epoksi reineleri bifenol A ile epiklorhidridin reaksiyon rn olup sertletirici (katalist) ile kartrldnda adi scaklkta veya frnlama ile (70 90 derece) bir sonucu belli bir srede sertleir ve bir plastik grnm alr. nemli zellikleri olarak sv, viskoz sv veya kat hallerde bulunabilmeleri, elektrik, s, kimyasal direnleri ile mekanik zelliklerinin yksek olmas, hava artlarndan etkilenmemeleridir. Depolanma sreleri oda scaklnda 24 aydr. b) Polyesterler: Dibazik asitlerle gliserin, glikol gibi polialkollerin reaksiyonundan elde edilirler. Kat, sv termostat, termoplast gibi trlerde bulunur. Sv polyesterler, katalist ve hzlandrc kullanlarak kr edilirler. Sert, kimyasal maddelere ve hava artlarna direnci ok yksektir. Kat polisterler (LPET gibi) darbe dayanmldr. c) retan Reineleri: Bir izosiyanatla bir polialkoln oda scaklnda katlma polimerizasyonu ile elde edilen retanlar daha ok kpk lastik (esnek ve rijit) yapmnda kullanlrlar. Kimyasal direnci iyidir. Yazlm zellikleri yksektir. d) Fenolik Reineler: Fenol formaldehit kondenzasyon rn olup, bu ham maddelerin bazen trevlerinde kullanlmaktadr. Kat ve sv trleri vardr. Yurdumuzda sv reine retimi vardr.[6]

12

1.4.1.4. Elyaf ve zellikleri Matris malzeme iinde yer alan elyaf takviyeler kompozit yapnn temel mukavemet elemanlardr. Dk younluklarnn yansra yksek elastite modlne ve sertlie sahip olan elyaflar kimyasal korozyona da direnlidir. Gnmzde kompozit yaplarda kullanlan en nemli takviye malzemeleri srekli elyaflardr. Bu elyaflar zellikle modern kompozitlerin oluturulmasnda nemli bir yer tutarlar.Cam elyaflar teknolojide kullanlan en eski elyaf tipleridir. Son yllarda gelitirilmi olan bor, karbon, silisyum karbr ve aramid elyaflar ise gelimi kompozit yaplarda kullanlan elyaf tipleridir . Elyaflarn ince apl olarak retilmeleri ile, byk ktlesel yaplara oranla yapsal hata olaslklar en aza indirilmitir. Bu nedenle stn mekanik zellikler gsterirler. Ayrca, elyaflarn yksek performansl mhendislik malzemeleri olmalarnn nedenleri aada verilen zelliklere de baldr. 1. stn mikroyapsal zellikler, tane boyutlarnn kk oluu ve kk apta retilmeleri. 2. Boy/ap oran arttka matris malzeme tarafndan elyaflara iletilen yk miktarnn artmas. 3. Elastite modlnn ok yksek olmas. a)Cam elyaflar: Cam elyaflar, sradan bir ie camndan yksek saflktaki kuartz camna kadar pek ok tipte imal edilirler. Cam amorf bir malzemedir ve polimerik yapdadr. boyutlu molekler yapda, bir silisyum atomu drt oksijen atomu ile evrilmitir. Silisyum metalik olmayan hafif bir malzemedir, doada genellikle oksijenle birlikte silis (SiO2) eklinde bulunur. Cam eldesi iin silis kumu, katk malzemeleri ile birlikte kuru halde iken 1260 C civarna stlr ve soumaya brakldnda sert bir yap elde edilir. Cam elyaf zellikleri 1. ekme mukavemeti yksektir, birim arlk bana mukavemeti eliinkinden yksektir. 2. Isl direnleri dktr. Yanmazlar, ancak yksek scaklkta yumuarlar. 3. Kimyasal malzemelere kar direnlidirler. 4. Nem absorbe etme zellikleri yoktur, ancak cam elyafl kompozitlerde matris ile cam elyaf arasnda nemin etkisi ile bir zlme olabilir. zel elyaf kaplama ilemleri ile bu etki ortadan kaldrlabilir. 5. Elektrii iletmezler. Bu zellik sayesinde elektriksel yaltmn nem kazand durumlarda cam elyafl kompozitlerin kullanlmasna imkan tanrlar.

13

Camdan yaplan en ilgi ekici, en akla gelmeyecek maddelerden biri de cam elyafdr. Cam elyaf kesintisiz bir iplik ya da tel biiminde yaplabilecei gibi, ksa, elyaf biiminde de olabilir. Cam elyaf son derece zel bir sentetik liftir. Kaba, ksa lifli timine cam yn denir. Cam elyaf kolayca dokunarak kuma haline getirilebilir. Bu kumalardan rnein perde, masa rts yaplr. Cam elyafndan yaplm kumalarn stn zellikleri vardr. Lekelenmez, burumaz, ekip uzamaz, yanmazlar. stelik bu tr kumalar gve de yemez. Ykanmalar kolay olduu gibi, tye de gerek gstermezler. Kolay kolay solmayan parlak renklere boyanabilirler. Camdan kuma yaplabilmesi size tuhaf gelebilir. nk cam bildiimiz ekliyle son derece abuk krlabilen, parampara olabilen bir maddedir. Ancak cam elyaf okadar ince telciklerden meydana gelmitir ki, e girilebilecek, dokunabilecek kadar esnektir. stelik btn doal ve sentetik liflerin iinde en salam ve dayankls cam elyafdr. Cam elyafndan yaplm ubuklarn saptrmak gibi bir zellii vardr. Bu zelliklerinden dolay tpta ve endstride en olmayacak yerlere bakmak iin, byle ubuklardan yararlanlr. rnein, hastann boazna cam elyaf n-dan yaplm bir aletle baklr. Bir eit cam elyaf olan cam yn ise s kaybn nlemek iin evlerin atlarn yalt makta kullanlr. Bu amala hazrlanan cam yn kaln, ty gibi yumuak ve kabark rulolar ha lindedir. Lifleri arasnda hava hapsedilmi olduundan, mkemmel bir s yaltkandr. Cam yn endstride de buna benzer amalarla kullanlr. Son yllarda cam elyafndan otomobil, gemi tekneleri, bavullar, olta ubuklar, atlama srklar, vb. da yaplmaktadr, ancak bu eyalar salt cam elyafndan yaplm deildir. Bu tr eyann yapmnda cam elyaf ile glendirilmi, ya da takviye edilmi plastikler (poliesterler) kullanlr. Takviyeli plastikler birok deiik yoldan yaplabilir. ok kez kabaca dokunmu cam elyaf bir kalbn iine hal gibi denir; plastik bunun zerine dklr. Baka bir yntemde ise istenen kalnla eriilinceye kadar bir kat plastik, bir kat cam elyaf denir. nc bir yntemde de, plastik-cam elyaf karm bir kalba pskrtlr. Kesintisiz iplik halinde cam elyaf elde etmek iin, belirli kalitedeki camlar bir frnn iinde eritilir. Eriyen cam frndan incecik deliklerin iinden geerek kar. Bylece ok ince cam 14

iplikleri elde edilir. Bu iplikler toplanarak bir tek iplik teli haline getirilir ve ok hzl dnen bir makaraya sarlr. Tel tel cam elyaf yaplmak isteniyorsa, kan teller zerine yksek basn uygulanarak karlmalar salanr. Cam yn ise deiik bir yoldan yaplr. Erimi cam yanlarnda ince delikler bulunan ve hzla dnen maden bir kaba doldurulur. Deliklerden fkran cam incecik lifler haline gelir. Yzdrme cam yapm. Erimi cam bir erimi kalay banyosuna daldrlr. Madenin oksitlenmesini nlemek iin, banyonun iindeki hava srekli denetlenir. Tepedeki stclar camn yzeyindeki przleri eriterek giderir. Przsz hale gelini; olan cam, bundan sonra tav frnna gider ve yava yava soumaya braklr.

b) Grafit (Karbon) elyaflar: Karbon, younluu 2.268 gr/cm3 olan kristal yapda bir malzemedir. Karbon elyaflar cam elyaflardan daha sonra gelien ve ok yaygn olarak kullanlan bir elyaf grubudur. Hem karbon hemde grafit elyaflar ayn esasl malzemeden retilirler. Bu malzemeler hammadde olarak bilinirler. Karbon elyaflarn retiminde adet hammadde mevcuttur. Bunlardan ilki rayondur (suni ipek). Bu hammadde inert bir atmosferde 1000 - 3000 C civarna stlr ve ayn zamanda ekme kuvveti uygulanr. Bu ilem mukavemet ve tokluk salar. Ancak yksek maliyet nedeniyle rayon elyaflar uygun deildirler. Elyaf imalatnda genellikle rayonun yerine poliakrilonitril (PAN) kullanlr. PAN bazl elyaflar 2413 ila 3102 MPa deerinde ekme mukavemetine sahiptirler ve maliyetleri dktr. Petroln rafinesi ile elde edilen zift bazl elyaflar ise 2069 MPa deerinde ekme mukavemetine sahiptirler. Mekanik zellikleri PAN bazl elyaflar kadar iyi deildir ancak maliyetleri dktr. Tablo 1 de grafit ve karbon elyaflarn saflk, ileme scakl ve elastite modl karlatrlmtr.

15

Tablo 1: Karbon ve Grafit Elyaflarn Karlatrlmas zellik Saflk (%) lem Scakl (C) Grafit 99 > 1700 Karbon 93-95 < 1700 <345

Elastite Modl (GPa) >345

Karbon elyaflarn en nemli zellikleri dk younluun yansra yksek mukavemet ve tokluk deerleridir. Karbon elyaflar, nemden etkilenmezler ve srnme mukavemetleri ok yksektir. Anma ve yorulma mukavemetleri olduka iyidir. Bu nedenle askeri ve sivil uak yaplarnda yaygn bir kullanm alanna sahiptirler. Karbon elyaflar eitli plastik matrislerle ve en yaygn olarak epoksi reinelerle kullanlrlar. Ayrca karbon elyaflar alminyum, magnezyum gibi metal matrislerle de kullanlrlar .[7] Yaygn kullanm olan kompozit takviye trleri arasndaki baz temel farkllklar aadaki tablo2de belirtilmitir. Tablo 2: Kompozit numune karlatrma Takviye Trleri Gerilme Dayanm (MPa) Gerilme Modl (GPa) zgl Arlk zellikler Yksek mukavemet, yi Cam 3000-5000 72-82 2.48-2.60 kalplama Dk maliyet Karbon/Grafit 2500-3000 200-700 1.75-1.96 Yksek modl, Elektriksel iletkenlik, Yksek maliyet yi spesifik zellikler, Orta maliyet Yksek maliyet yi yi darbe dayanm darbe dayanm ve ve Alkali dayanm dk maliyet modl, Yksek zellikleri,

Aramid

2750-3000

82-124

1.44

Boron

3500

400

2.55

Polyester

1000

1.38

Naylon

950

1.16

16

1.4.2 Ahap Malzemeler Ahap, canl bir organizma olan aatan elde edilen lifli, heterojen, ve anizotrop bir dokuya sahip organik esasl bir yap malzemesidir. Ahap, en eski yap malzemelerinden birisidir. nsanolu ahab eski alardan beri barnma ve korunma amal olarak kullanmaktadr. Gnmzde ormanlarn eitli nedenlerle azalmas, yerine yenisinin yetitirilememesi veya ge yetimesi ahabn deerini artrmtr. Gelien teknolojiyle birlikte ahabn yerine plastik, metal, alminyum, beton ve imento mamulleri kullanlmasna ramen grn, izolasyon ve istenilen eklin kolayca verilmesinden dolay ahap her zaman tercih edilmektedir. Ahap; at elamanlar, dorama ve kaplama malzemesi, kalp ve iskelelerde tayc ve dekoratif malzeme olarak kullanlmaktadr. Ayrca nceleri kprlerde de tayc malzeme olarak kullanlmtr. Ahap dlgerlik, dorama ve mobilya ilerinde gereklidir. Bugn ahabn atklar olan yonga, tala ve tozlarndan da retilen yapay yap malzemeleri vardr. Bunlar yonga ve lifli levhalar (sunta, kontraplak) ile ahap talal hafif beton plaklar(heraklit, kontratabla) olarak sralanabilir. Ahabn kesilerek standart boyutlara getirilmi haline ise kereste denir. 1.4.2.1 Ahabn mikro yaps Ahabn mikroskobik yaps birbirine bitiik, uzun, ii bo , evresi kapal, ou bir ynde dizilmi hcrelerden oluan bir demete benzetilebilir. Bylece ahabn dorusal karakteri oluur. Ahap l hcrelerden oluur. Sadece kambiyum tabakasnn oluturduu bymeyi salayan birka sra gen hcre ile d odundaki paranima hcreleri canldr. Hcrelerin grevleri; Besi suyunu iletme, Bitki destekleme, Depolama. ekil 7 de gsterilen ahabn kesitinde neler olduu gsterilmitir. Ahabn kesitinde z n, kabuk, mantar, z odun, diri odun ve kambium bulunmaktadr.
z odun Diri odun(ya Halkalar) Kabuk,mantar Kambium

z n

ekil 4. Ahabn yzey alannda verilen malzemelerin adlandrlmas 17

1.4.2.2 Ahabn teknik zellikleri Anatomik yaps, iklim, topran durumu,ormann skl, gnelenme, ahabn kusurlar (budaklar, gelime kusurlar,yarklar, z kaymas,ift z) ahap hastalklar(bakteriler, mantarlar, bcekler, kurtlar) gibi etkenler ahabn teknik zelliklerini etkilemektedir. Fiziksel zellikler: 1-Nem 2-Birim Hacim Arlk 3-Scaklk Genlemesi 4-Is iletkenlii 5-Elektrik iletkenlii 6-Dayankllk 1-Nem: Aa hcreleri arasnda bol miktarda bulunan su ayr ekilde bulunur. a)Yapsal(Bnye )su: Kimyasal yapsnda olan sudur. kurutma ilemleri ile deimez. b) Emme suyu (Absorbsiyon su): Selloz suya kar ok istekli(Hidrofil) bir madde olup,ok iyi su emerek ahabn imesine sebep olur. Emme suyu oran %28-30 dur. c) serbest su (Kapiler su): Hcre aralarnda ve ilerinde bulunan sudur. Ya odun ve tahtalardaki slaklk hissi bu suyun fazlaldr. Sonu olarak ahabn nemi denildiinde Emme suyu ve Serbest su akla gelir. Ahaptaki nem miktar:
A A0 A0

% Nem

ile bulunur. A- Rutubetli arlk, A0- kurutulmu arlk

Ahabn fiziksel zellikleri nem oran ile etkilenir.Ahap kururken hacm kaybna urar ve bzlr. Sertlik ve dayanm artar ancak enerji tutma kapasitesi azalr. Ahabn zellikleri %12-15 nem durumunda belirlenmelidir. rnein su ile temas eden bir ahap % 200 yeni kesilmi ine yaprakl bir aa % 130 -60, piyasada kuru edilen bir ahap % 25-15 , suni kurutma yoluyla kurutulmu bir ahap % 12 rutubetli durumdadr. Ahabn bulunduu ortamn rutubetini almas nedeniyle , tam kuru % 0 halde bulunmas mmkn deildir . Belli bir deerden sonra sabit kalan su miktar en fazla % 30dur. Bu nedenle ahabn bnyesine giren su ile selloz dokusu ve balar imeye , eksilmeyle de bzlmeye urar ve bu nedenle de birtakm atlaklar meydana gelir. Bu deformasyonlar genellikle ahabn en fazla teet ynnde, geni yaprakllarda ine yaprakl

18

trlere gre daha fazla olmaktadr. Ayrca rutubet art ahabn mekanik mukavemetini de drc rol oynar. 2- Birim Hacim Arlk: Ahabn BHA l ve nem birbirine baldr.%15 neme karlk gelen birim hacm arl aa trne gre 0,1t/m3 ile1,5 t/m3 arasnda deiir. BHA yksek olan ahaplarn mekanik zellikleri de yksektir.Ancak bunlarn ilenmesi ve allmas zordur.Mantar, bcek gibi hayvanlara kar dayankldr. BHA dk olan ahaplarn mekanik dayanmlar dktr. ilikleri kolaydr. 3-Scaklk Genlemesi: Scaklkla hacmi genileyen ahap, soumayla hacmi azalr. 4-Is iletkenlii: Ahap hcreli yaps ve yapnn esasn oluturan maddenin selloz olmas nedeniyle, s bakmndan kt bir iletkendir. Blme, kaplama malzemesidir. 5- Elektrik letkenlii: Nem derecesi artmna bal olarak iletkenlik hzla artar. Kuru ahap alak gerilimde izolasyon malzemesi olarak kullanlr. 6- Dayankllk: Ahabn dayankll koruyucu ilemlere bal olmakszn d etkenlere dayanmasdr. Yaplarnda ki doal antiseptik maddeler nedeniyle kestane, mee, am, grgen dayankldrlar. Dibudak, kayn, nar, kavak st, hlamur az dayankldr. Sertlik: Younluk artka sertlik artar.Lifler dik dorultuda sertlik fazladr.lkbahar odunu,yaz odunundan;d odun i odundan daha yumuaktr.Rutubet azaldka sertlik artar yine de rutubet yumuak aalarda sertlii oaltr,sert aalarda azaltr. Rengi,parlakl: Aalarn renkleri i odun ve d odunda deiir.Ayrca baz aalar kuruduktan sonra da renk deitirirler.Renk aatan aaca hatta aa iinde bile deiiklik gsterebilir. Parlaklk ahap yzeyin yanstmasna baldr. odun d odundan;z kesit dier kesitlerden daha parlaktr. Kokusu: Koku salg maddelerinin miktar ile cinsine baldr ve zamanla azalabilir.Mantarlar da kokuya neden olur.

19

Kimyasal zellikler: Selloz Lignin

Hcre duvarnn kimyasal bileiminde; % 40 50 % 20Hemiselloz Yabanc madde % 20 -35 % 0 5 bulunur.

Selloz : Hcre duvarnn ana katk maddesidir. Ahabn fiziksel zelliklerinden eilime ve ekmeye kar mukavemet veren madde budur. Hemisellz: Pentoz ve heksos ekerlerinin ksa polimerileridir. Hcre duvarn glendirir, depo madde grevi yapar, geit zarlarn ayarlar. Su emicidir. Lignin:Selloz fibrilleri iinde yer alr. Ahabn basnca kar mukavemetini salar. Bir fenol halkasnn ana yapsna sahip amorf bir maddedir. Dk oranda su emicidir. Rengi kahverengimsi beyazdr. Doal direnci: *Odun dokusu, dier bitki dokularna gre en dayankl olandr. *Kuru yerde saklanan ahap ok uzun yllar dayanr. Ayrca hayvansal zararllarn bulunmad ortamlarda (su iinde) da ok dayankldr. *Ahapta direncin azalmas yksek oranda rutubete baldr(%26-30) baldr oysa pamuk %10 rutubette bozulur. *D odun salglar(niasta gibi) organizmalar kendine eker. * odun salglar ise genellikle zehirlidir, organizmalar ldrr. *Tanen (kestane, mee) reine (am, kknar, ladin) kreozot (sedir) gibi maddeler mikroorganizmalar yaatmaz. *rmeyi nleyici salglar d odundan i oduna gei dneminde oluur. *rmeyi nleyen salglar genetiktir; trler arasnda, trler iinde kalan ahap ok uzun yllar dayanr. *Dayankl ahap karbonhidrat iermez. *Ligninleme enzimlere kar fiziksel bir engel yaratr. *Doru olarak ilalanm ahap, doal ahaptan daha stndr. * odun d odundan; yaz odunu ilkbahar odunundan daha dayankldr. * odunu koyu renkli aalar daha dayankldr. *Dayankllk aacn cinsine gre deiir.

20

1.4.2.3 Ahabn Mekanik zellikleri Ahap, heterojen ve anizotrop bir malzeme olmas nedeniyle mekanik zelliklerini incelemek zordur. Lifleri ynndeki tm zellikler, basn, ekme dayanmlar, enine yndeki dayanmlarndan yksektir. Ahap su ieriinin fonksiyonu olarak ien, bzlen bir malzeme olduundan mekanik zellikleri de deien bir malzemedir. Hcre boluklarndaki su, buna serbest su denir, kesimi izleyen gnlerde buharlar. Hcre eperine yapm emme su ise uzun sre ahap iinde kalr. Kendi haline braklan bir tomruk kozalakllarda 2 ylda, yaprakllarda 4 ylda ancak kurur. Ahabn liflere dik dorultuda basn kuvvetlerine kar dayanm azdr. Lifler dorultusunda ise kesme kuvvetine kar dayanm azdr. Ahaptan retilmi suni ahap malzemelerin zellikleri ahabn zelliklerine benzer. Ancak retim amalarna uygun olarak gelitirilen bu tr homojen ve izotrop malzemeler, doal ahapta grld gibi lif ynlerine bal olarak deien deerler gsteremezler. Elastisite modlleri amlarda liflere paralel 10000 N/mm2, lifler dik 300 N/mm2 Mee, kayn liflere paralel 12500 N/mm2, lifler dik 600 N/mm2 Tabii olarak kurutulmu %10-15 nemli meenin younluu 800 gr/dm3, amn 550-600 800 gr/dm3tr. Liflere paralel durumda 1. snf amn ekme direnci 100 -105 kg/cm3, basn direnci 85-100 100-105 kg/cm3dr.Deiik hava etkilerinde abuk ypranr. Yangna kar dayankszdr[8]

21

BLM 2. RN GELTRME SREC Malzemeleri mhendislik amal kullanrken zellikle mekanik deerlerin bilinmesine ihtiya duyulmaktadr. Bylece yeni tasarmlarda yap gelitirilirken malzemelerin mekanik zellikleri bilinerek buna gre tasarm yapabilmesine olanak salamaktadr.Bunu test edebilmek iin ise temel mekanik testler yaplmaktadr. 2.1 Temel Numune Testleri Malzemenin zelliklerini anlayabilmek iin en ok kullanlan testlerden balayarak malzeme zellikleri farkl ekillerde belirlenebilmektedir. 2.1.1 ekme testi ekme gerilmesi malzemenin ekmeye kar gsterdii diren olarak tanmlanmaktadr. Gerilme deeri kuvveti kesit alanna blerek bulunmaktadr. Bir malzemenin ekmeye kar gsterdii maksimum diren ekme deneyi ile bulunmaktadr. ekme deneyi nde cisim, bir sre uzadktan sonra kopmaktadr. Koptuu andaki gerilme deeri maksimum ekme gerilmesi deeridir. Bu deer birim uzama miktar ve elastisite modlnn arplmas ile bulunmaktadr. Birim uzama miktar, toplam uzama miktarnn malzemenin toplam uzunluuna blnmesi ile bulunmaktadr. Cisim uzadka kesit alan azalmaktadr. Gerek ekme gerilmesi ise malzeme uzarken kesit alannda oluan daralmay da hesaba katarak bulunmaktadr. Kopma kuvveti kopma anndaki kesit alanna blnerek gerek ekme gerilmesi hesaplanmaktadr. Aadaki ekilde bir numuneye uygulanan ekme gerilmesi nedeniyle cismin boyunda uzama, apnda ise daralma olduu grlmektedir [9]. ekme testi sonucunda numunenin temsil ettii malzemeye ait aadaki mekanik zellikler bulunabilir. Elastisite modl Elastik snr Rezilyans

22

Akma gerilmesi ekme dayanm Tokluk % uzama % kesit daralmas ekil 5 de malzemelere ait gerilme zorlanma grafii grlmektedir. Malzeme 4 nc blme kadar gerilme srekli artmaktadr.4 nc blmn sonunda en yksek gerilmeye ulamaktadr. Ondan sonra hzl bir ekilde gerilme dmektedir ve sonunda malzeme krlmaktadr.

ekil 5. Malzemelere ait gerilme-zorlanma diyagram rnei 2.1.2 Basma testi Basma gerilmesi, malzemenin basmaya kar gsterdii diren olarak tanmlanmaktadr. Gerilme deeri; kuvveti kesit alanna blerek bulunmaktadr. Bir malzemenin basmaya kar gsterdii maksimum diren basma deneyi ile bulunmaktadr. Basma deneyinde cisim, bir sre ksalr daha sonra ya krlr ya ezilir ya da yeterli kuvvet verilemezse eklini korur. Krld andaki gerilme deeri maksimum basma gerilmesi deeridir. Bu deer birim ksalma 23

miktar ve elastisite modlnn arplmas ile bulunmaktadr. Birim ksalma miktar, toplam ksalma miktarnn malzemenin toplam uzunluuna blnmesi ile bulunmaktadr. Cisim ksaldka kesit alan azalmaktadr. Gerek basma gerilmesi; malzeme ksalrken kesit alannda oluan genilemeyi de hesaba katarak bulunur. Krlma kuvveti; krlma anndaki kesit alanna blnerek gerek basma gerilmesi hesaplanmaktadr. Basma testi ile de malzemelerin mekanik zellikleri tespit edilebilir. Basma testi srasnda numunenin kesiti devaml olarak arttndan, ekme testinde grlen Boyun teekkl problemi yoktur. Basma testi bilhassa gevrek ve yar gevrek malzemelerin snekliini lmede ok faydaldr, zira bu malzemelerin sneklii ekme testi ile hassas olarak llemez. Bu malzemelerin ekmede % uzama ve % kesit daralmas deerleri hemen hemen sfrdr. Basma testinin dier bir avantaj da ok kk numunelerin bile kullanlabilmesidir. Bu avantaj, bilhassa ok pahal malzemelerle alldnda veya ok az miktarda malzeme bulunduu durumlarda ok faydaldr. Aadaki ekil 6 da bir numune zerine uygulanan basma gerilmesi gsterilmektedir. F kuvvetleri yzeylere dik olarak etki etmektedir [10].

ekil 6. Basma gerilmesi

24

2.1.3 Burulma testi Bir burulma testi, malzemenin burulma zelliklerini belirlemek iin ou malzemede uygulanabilir. Bu zellikler unlar ierir: Yrtlmada esneklik modl Akma yrtlma dayanm st dzey yrtlma dayanm Kesmede yrtlma modl Sneklik: Bunlar benzer deilken, bir ekme testi srasnda belirlenebilen zelliklerle benzerdir. Aslnda, tork ile a emas bir ekme testi ile retilebilmi olabilecek bir gerilme ve gerinim erisine ok benzerdir. Pek ok rn ve bileen almalar srasnda burulma kuvvetlerine maruz kalr. Biyomedikal kateter tpleri, sviler, balayclar ve otomatik direksiyon stunlar, bu tip burulma gerilmelerine maruz kalan sadece birka aygttr. Bu rnleri burulmada test ederek, reticiler gerek hayattaki servis koullarn simle edebilir, rn kalitesini kontrol edebilir, tasarmlar dorulayabilir ve uygun retim tekniklerinin uygulanmasn salayabilirler. Burulma Testlerinin Tipleri: Burulma testleri, sadece dn hareketi uygulayarak ya da eksenel (gerilme ya da basma) ve burulmasal kuvvetleri uygulayarak yaplabilir. Burulma testinin tipleri rnden rne farkllk gsterebilir fakat genellikle bir hata, kant veya rn alma testi olarak snflandrlabilirler. Sadece Burulma: Sadece burulma yklerinin test numunesine uygulanmas. Eksenel-Burulma: Eksenel (gerilme ya da basma) ve burulmasal kuvvetlerin test numunesine uygulanmas. Hata Testi: rnn, bileenin ya da numunenin hata olana dek bklmesidir. Hata, numunedeki bir fiziksel kopma ya da bir kvrlma/bozulma olarak snflandrlabilir. Kant Testi: Bir burulmasal yk uygulamak ve bu tork ykn sabit bir sreyle korumak.

25

alma Testi: rnn burulma ykleri altnda umulan ekilde altn dorulamak amacyla ie kapaklar, sviler, evirme kalemleri ya da direksiyon stunlar gibi tm grup veya rnlerin test edilmesi[10].

2.1.4 Burkulma testi Bir dikey P basma kuvveti ubua artan bir ykle ubuk ekildeki gibi ekil deitirene kadar etkidii dnlsn, P kuvvetinin etkisiyle ubuun dengeden ayrlmas, dey dorultudan ayrlp yana eilmesi olayna burkulma denir. Burkulma problemiyle, ksa olmayan basnca alan tayc elemanlarda karlalr. Burkulma olay sonunda ubuk ar ekil deitirme veya krlma deerini aan yksek gerilme nedeniyle artk grev yapamaz hale gelecek ve bu arada krlabilecektir. Eer malzeme lineer elastik snrlar ierisinde burkulmaya alyor ise burkulan ubuk krlmayacak fakat ekil deitirmesi snrsz olarak artabilecektir. Bylece krlma olmasa dahi burkulan ubuk ekil deiikliinin fazla olmas nedeniyle grev yapamaz hale gelecektir. Bu nedenle mhendislikte basnla ykl ubuklarn burkulmadan grevlerini yapabilecek ekilde tasarlanmalar gerekir. Test amac: ki ucundan farkl mesnet tipleri ile bal ve P eksenel yk ile ykl farkl kesitli ubuklarda burkulma testleri yaplarak, kritik yk deerlerinin tespitidir. Ayrca ubuk kesiti ve malzemesi ile balant ekillerinin burkulmaya etkisi incelenir. Bu ekilde, yk ve llen yerlerdeki sehim miktarlarnn karlatrlmas, farkl boy, farkl malzeme ve farkl mesnetleme eitleri iin yaplabilir. Maksimum sehimde test esnasnda gzlendii noktada, dijital gsterge yardm ile llebilir. Test yapl: Farkl kesit ve malzemeden yaplm test numuneleri, test dzeneine farkl mesnet tiplerine gre balanr. Yk kolu yardmyla numuneye eksenel basn kuvveti uygulanr. Her bir ykleme deeri iin elde edilen sehim miktar tablolarda yazlr[10] 2.1.5 Eme Testi Test amac: Eme testi ile eilen bir ubua etkiyen yk ve elastik deformasyon arasndaki ilikiyi gstermek amalanr. Sabit veya deiken ykleme artlarnda, elastik deformasyon sahasnda ubuun dayand maksimum eilme yk bulunur.

26

Temel esaslar: Bir ubuk, eme ykne maruz brakldnda, elastiklik modlnn ve kesit atalet momentinin etkisi belirmeye balar. Eme testi, iki mesnet zerine yerletirilmi ve konsantre bir kuvvetle yklenmi bir ubuu inceler. Merkezi kuvvet tatbiki incelenmesi dnda, mesnet araln deitirerek, kuvvet uygulamak da mmkndr. Merkezden ykl bir eilme ubuundaki sehim, F yknn bir fonksiyonudur. Mesnetlerin aral L, kesit atalet momenti I ve elastik modl E alnrsa, sehim f aadaki forml ile bulunur. rnek vermemiz gerekirse dikdrtgen kesitli elik bir malzeme iin. Dzlemsel atalet momenti, B geniliinde ve H yksekliine sahip dikdrtgen kesitli bir malzeme iin aadaki formlle hesaplanabilir.

ekil 7. ki utan mesnetli eme ykne maruz ubuk Kullanlan elik malzeme iin elastik modldir. Test yaplrken, ubuun maksimum izin verilebilir yknn bilinmesi nemlidir. ayet malzemenin akma gerilmesi alrsa, ubuk kalc olarak deforme olacak ve artk kullanm iin uygun olmayacaktr. Malzeme akma gerilmesine sahiptir. Bu gerilme deeri, izin verilen maksimum Fmaks ykn, mesnet aralnn bir fonksiyonu olarak belirlemeyi salar. Maksimum eme gerilmesi ubuun merkezinde (ortasnda) meydana gelir: ,

27

M e.maks

F .L 4

Bu durumda: Fmaks

2 e,maks .B.H 2 3.L

Test dzenei: Eme test dzeneinin ematik grnm, ekil 14de verilmitir. Test konfigrasyonu, kuvvet gstergesi (1), kadran (2), iki adet mesnet (3), hidrolik silindirler (4 ve 5) evirme kolu (6), zmba (7) ve dikdrtgen kesitli test ubuundan (8) ibarettir. evirme kolu dndrldnde, 5 numaral hidrolik silindir iindeki piston hareket eder ve silindir iindeki sv akkan (4) nolu hidrolik silindir ierisine gnderir. Bylece, 4 numaral silindirin pistonu yukar doru hareket eder ve 7 numaral zmba sabit olduundan, zmba zerinde test numunesini emeye maruz brakr. Test esnasnda kuvvet deiimi, kuvvet gstergesinden(1), sehim ise kadrandan (2) okunarak kaydedilir. Mesnet aral, I profil (9) zerinde arzu edilen mesafeye mesnetler kaydrlarak deitirilebilir.

ekil 8. nokta eme ematik test konfigrasyonu 28

Sabit yk altnda, mesnet aralnn sehim zerine etkisini incelemek istenir. Sabit bir yk seilir. Bu yk, ubuun plastik deforme olmad tm mesnet aralk deerlerine izin verir. Test yapl: Eme testinin yapl aamalar aada sralanmtr: Mesnetleri kaydrarak mesnet aral ayarlanr. Kuvvet gstergesi, ilk sehimi gsterinceye kadar ubua hafife yk uygulanr. Kadran sfra ayarlanr. ubuk sabit test yk ile yklenir. Kadrandan deformasyon miktar okunur ve kaydedilir. Test bir baka mesnet aral iin tekrarlanr. ncelediimiz testlerde grld gibi hepsinde tek eksende almalar yaplmaktadr ve bu testlerin hibirinde gerek koullardaki arpma etkileri grlmemektedir.Gnmzde gerekleen spor msabakalar, savalar ve her trl kazalarda meydana gelen arpmalardaki gerek etki deerleri yakalanamaz[11]. 2.2 arpma Testi 2.2.1 entik Darbe entik darbe deneyinin amac metallerin zellikle gevrek krlmaya uygun artlardaki mekanik zellikleri hakknda bilgi edinmek ve numunenin dinamik bir zorlama altnda krlmas iin gerekli enerji miktarn (darbe direncini) belirlemektir. ekme deneyi ile elde edilen gerilme-genleme diyagramndan bir malzemenin sneklilii hakknda bilgi edinilebilir. yi bir uzama gsteren metalin snek olaca, yani stati k ve dinamik yklemelere plastik ekil deitirme ile kar koyaca tahmin edilebilir. Bu tahmin yzey merkezli kbik veya hegzagonal sistemdeki metaller (demir d metallerin ou ve stenitik paslanmaz elik) iin genellikle dorudur. Oysa hacim merkezli kbik sistemdeki metallerde (ferritik elikler) bazen ekme deneyi sonular ile darbe deneyi sonular arasnda uyumazlk grlr. ekme deneyinde snek bir davran gsteren malzeme entikli darbe deneyinde gevrek bir hal gsterebilir. zellikle oda scaklnn altndaki scaklklarda bu

29

olaya daha ok rastlanr. Darbe deneyinden elde edilen sonular, o numune iin bir kyaslama deeridir. ekme deneyi sonular gibi mhendislik hesaplamalarnda kullanlamazlar. entikli darbe deneyleri genellikle Charpy ve zod darbe deneyi olarak iki trde yaplmaktadr. Bu deney arasndaki temel fark ise: Charpy darbe deneyinde numune yatay olarak mesnetler arasna yerletirilirken, zod darbe deneyinde numune dikey ve konsol kiri halinde bir kavrama enesine sktrlr. Malzemenin mekanik zellikleri hakknda bilgi edinmek iin yaplan darbe deneyinin sonularn entik as, scaklk, malzemenin bileimi, haddeleme yn, malzemenin retim yntemi ve mikro yaps etkilemektedir. Darbe deneyini rnek vererek aklayacak olursak. Darbe deneyinde kullanlan numune boyutlar ve darbe deney cihaznn ematik gsterimi ekil 9 da verilmitir. ekilde grld zere darbe deney numunesinin ortasnda V eklinde entik almaktadr. entik almasnn amac, malzeme bnyesinde bulunabilecek olas bir gerilim konsantrasyonunu entik tabannda yapay olarak oluturup, malzemenin bnyesindeki byle bir gerilim konsantrasyonuna kar gsterecei davran belirlemektedir. Deneyde ekilde ematik olarak gsterilen sarka tipi cihazdan faydalanlr. Deney ncesinde sarka, daha nce tespit edilen potansiyel enerjiye sahip olabilecei bir ykseklie karlr. Daha sonra numune ekicin salnm dzlemi ile entiin simetri dzlemi 0,5 mm iinde birbirleriyle akacak ekil de yerletirilir. Numune uygun ekilde yerletirildikten sonra okumalarn yapld kadrann gstergesi balang konumuna getirilir ve sarka dzgn bir ekilde serbest braklr. Sonu deneyden sonra kadrandan dorudan okunur. Bulunan deer malzemenin darbe direnci (darbe mukavemeti) olarak tanmlanr.

30

ekil 9. entik darbe ematik test konfigrasyonu Arl G olan sarka, h yksekliine karlr. Bu durumda potansiyel enerjisi Gxh olur. Sarka bu ykseklikten serbest brakldnda dey bir dzlem iinde hareket ederek numuneyi krar ve aksi ynde h1 yksekliine kadar kar. Bylece numunenin krlmasndan sonra sarkacn potansiyel enerjisi Gxh1 olur. Buna gre sarkacn balangtaki potansiyel enerjisi ile numune krldktan sonraki potansiyel enerjilerinin fark numuneyi krmak iin harcanm, baka bir deyile bu potansiyel enerji fark krlma annda numune tarafndan absorbe edilmitir.[12] Numunenin krlma annda absorbe ettii enerji u ekilde gsterilebilir: Krlma Enerjisi = G.(h h1) G = Sarkacn arl (kg) L = Sarkacn arlk merkezinin, sarkacn salnm merkezine olan uzakl (m) h = Sarkacn arlk merkezinin dme ykseklii (m) h1 = Sarkacn arlk merkezinin k ykseklii (m) Buradan entik darbe dayanm; absorbe edilen enerjinin numune kesit alanna blnmesiyle hesaplanr.

31

BLM 3 DENEYSEL ALIMA 3.1 Giri Bilimsel bir gerei gstermek iin yaplan gzleme ya da deneyleme, Mspet bilimlerde kanunlar elde etmek iin tabiat tanmak gerekir. Tabiat tanmak iin de tabiattaki olaylar teker teker grmek ve bilmek yetmez olaylar arasnda daima ayn kalan mnasebetleri bulup ortaya karmak gerekir. Bu bakmdan, bir cismin dmesi, bir sporcunun arpmas, bir insann kaza yapmas gibi olaylarn eitli balantlarn bilinmesi, bunlar arasndaki balantdan kanunlara varlabilmesi, deneyle mmkndr. Mspet bilimlerde deney, iki ekilde grlr a) Aktif gzlem, b) Pasif gzlem, Her iki ekilde de, esas olan, gzlemi yapan bilginin, olay iyi inceleyebilmesi ve olaydan gerekli sonular karabilmesine dayanr. Gzlemi yapan bilginin, vcuta salam, dikkatli ve sabrl olmas gzlemle ilgili letlerden istifade edebilmesi ve olaylardan tarafsz olarak bir sonu karabilecek yetenekte olmas gereklidir. Deneyleme gzlem gibi bazen aktif, bazen pasif deildir. Her zaman iin aktiftir. Bilgin, istedii zaman, istedii artlar iinde konusu olan olaylar gerektii kadar inceleme imknn bulabilir. Bu durum, sebeplerin ve sonularn birbirine bal olarak akn grmeyi ve bylece kanunlarn bulunabilmesini salar. Bu bakmdan deneyleme, gerekte yeni bir olay yaratmak deil, oluunun grlmek istenen olaylarn meydana gelmesine elverili artlar ve halleri hazrlamaktadr. Byle olunca da deneyleme, basit bir incelemeden ok, dikkatli ve ileri bir denemedir. Gzlemi kontrol eden ve gzlem yetmedii takdirde onun tekrarlanmasn salayan bir metodudur. Bir deneylemenin, beklenen sonucu kesin olarak verebilmesi iin, tekrar edilirken maddesinin deitirilmesi, deneyin tersine tekrar gibi zelliklere de dikkat etmek gerekir.

32

3.2 Kemiklerin Eilme Testleri Her metacarpus zerinde 3 nokta eme testleri zel bir test makinesiyle test edilmitir. Sakarya niversitesi iin zel yaptrlm hidrolik pres 400 mm strok ve 20 ton silindir basnc, 5000 N ykleme kapasitesine sahiptir. Destekler aras mesafe 83mm ayarlanmtr. Buradaki 83mm kemik numunelerimizin boyutlar ksa olduu iin sabit bir deer seilmitir. Ba hz sabit bir hz kabul edilip 1mm/sn olarak ayarlanmtr. Tm lleri alnan kemiklerimizin merkez noktas belirlenip iaretlenmitir. Genel olarak farkl kombinasyon ile testlerimiz yaplmtr. Bunlar sade kemik, kas doku sarlm ve sk kas doku sarlm kemiklerdir. Bu deneyi yapmamzn sebebi kemiin darbelere kar gsterdii diren hakknda bilgi sahibi olmak ve yaptmz kompozit numunelerle kyaslamaktr. Kompozit numunelerin dayanm daha yksek kt zaman yaptmz alma bir sonuca ulam olacaktr. ekil 16 da deney dzenei gsterilmitir. Deney dzeneinde dayama ubuklar, basma kolu ve hz gstergelerinden olumaktadr. Dayama ubuklar kemiklere gre mesnet aral deimezken, ahap malzemelere gre yaplan eme testlerinde d apn 6 kat olacak ekilde dzenlenir. ekilde st sa tarafta basma kolunun hz aa yukar hareketini dzenlemek iin koyulmutur. eklin sol tarafnda ise yine basma kolunun hz st tarafnda hz ayarlanarak basma kolunun aa indirir. Sol tarafndaki hz butonu sabit bir hzla aaya iner ve bylece metacarpus, ahap ve kompozit malzemelerin eme testleri yaplr. Bu yzdendir ki eme deneyi ile eilen bir malzemeye etkiyen yk ve elastik deformasyon arasndaki ilikiyi gstermek amalanr.

33

ekil 10. 3 nokta test dzene

Her metacarpus zerinde 3 nokta eme testleri zel bir test makinesiyle yaplmtr (Servo hidrolik pres 400 mm strok ve 40 ton silindir basnc; 5000 N ykleme kapasitesi). Destekler aras mesafe kemiklerin ebatlar ksa olduu iin tm kemiklere uyumlu 83 mm belirlenmitir. Mekanik zellikleri veri tabanndan test sonularndan elde edilmitir. ekil 3.2 de grld zere kemikler tamamen temizlenmi, lleri alnm ve tamamen temizlenmitir. Deneylere hazr hale getirilen kemiklerin tablo 3 de gerekli olan kemik lleri grlmektedir.

34

ekil 11 de metacarpus kemiinin uzunlamasna ve enlemesine gre llendirilmesi grlmektedir.

D2 D1

D4 D3

D6 D5

ekil 11 Metacarpus kemiklerinin d1,d2,d3,d4,d5 ve d6 aplar

Tablo 3. Kemiklerin lleri


Kemik no 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 d1 26.2 26.4 25.8 26.9 27.6 19.1 22.3 20.6 26.6 23.4 d2 13.6 14.3 14.2 14.1 14.9 11.2 12.8 10.5 13.3 14.7 d3 13.3 14.7 15.4 15.9 17.1 15.1 14.2 15.2 16.1 13.8 d4 13.5 13.1 11.8 12.9 13.3 11.6 10.5 11.9 13.2 11.2 d5 21.6 19.6 15.2 18.5 19.8 18.8 17.5 16.2 20.3 16 d6 15.2 14.8 13.9 13.9 14.8 13.9 12.8 13.7 14.4 12.8 L 155 147 148 127 148 143 134 153 152 130

35

ekil 12. Metacarpus numaralandrlmas ve llendirilmesi ekil 12 de grlmekte olan tamamen etlerinden ve sinirlerinden ayrlm olan koyun kemiklerinin milimetrik kt zerinde fotoraflar ekilmitir. Buradaki kemikleri tamamen temizleme amacmz zellikle kemiin direncini ve farkl hzlardaki arpma sonularna ulaabilmektir. 3.4 Ahaplarn Eilme Testleri Her ahap zerinde 3 nokta eme testleri zel bir test makinesiyle test edilmitir. Sakarya niversitesi iin zel yaptrlm hidrolik pres 400 mm strok ve 20 ton silindir basnc, 5000 N ykleme kapasitesine sahiptir. Ahap malzemeler grgen aacndan yaplmtr. ap 50 mm ve boyu 300 mm den 15-20 adet yaplmtr. Bunlar daha sonra tornada ilenerek aada verilen boyutlarda hazr hale gelmitir. 1)D ap 50 mm i ap 22 mm 2)D ap 45 mm i ap 22 mm 3)D ap 40 mm i ap 22 mm 4)D ap 35 mm i ap 22 mm 36

5)D ap 30 mm i ap 22 mm Ahap malzemeler tornada delindikten sonra bir sonraki ileme geilir (ekil 13). Bu ilemde delinen ahap malzemelerin zerine kpk sklr ve ileri doldurulur. ekil 14 de ahap malzemelerin iine kpk sklm halini ve llendirilmesi gsterilmektedir.

ekil 13 Ahap malzemelerin tornada ilendikten sonraki hali

ekil 14 Ahap malzemelerin iine kpk sklm grnts ekil 15 de gsterilen deney dzeneinde hazrlanan ahaplar artk 3 nokta eme testine geilir. Bu testte tibia (kaval kemii) gre ahap malzemelerin eme testinden sonra elde edilen mekanik deerlere gre en uygun ahap seilecektir. Bu seim ilemi blm 4 te elde edilen grafiklerden oluan sonuca gre olacaktr.

37

ekil 15. 3 nokta eme test dzenei Ahaplarn mesnet aral apnn 6 kat olacak ekilde dzenlenir. D ap 50 mm olan ahabn mesnet aral 300 mm, d ap 45 mm olan ahabn mesnet aral 270mm,d ap 40 mm olan ahabn mesnet aral 240 mm, d ap 35 mm olan ahabn mesnet aral 210 mm, d ap 30 mm olan ahabn mesnet aral 180 mm olarak ayarlanr 3.5 Kompozit numunelerin hazrlanmas Vcudu yaralanma ve dier oluabilecek zararlardan korumak iin gnmzde var olan dier polimer tabanl koruyuculardan daha gvenilir yapmalyz. Bu amala ilerleyen teknolojiden de yararlanarak karbon fiber ve cam elyaf gibi yksek nitelikli malzemelerden de yararlanmalyz. Uzun sren almalarmz sonucunda nceden yaplm almalar da gz nnde bulundurularak aada belirtilen farkl kombinasyonlarla ideale yaknlamak amalanmtr.

38

Belli boyutlarda kesilen karbon fiber ve cam elyaf daha nce belirlenmi aptaki (86mm) ve insan kemiine yakn boydaki (200mm) malzemeleri silindir eklinde olan boruya, hazrlanan epoksi katlm reine ile her tabaka glendirilerek sarlmtr. Yaplan karbon fiber, cam elyaf ve reine ile hazrlanan deney numunelerinin kombinasyonlar u ekildedir. Bu yaplan malzemeler iten da doru u ekilde dzenlenmitir. 1) Tek sra 0 karbon fiber, Tek sra 90 karbon fiber, Tek sra 0 karbon fiber, Teksra90karbon fiber kullanlarak hazrlanmtr. 2)Tek sra 0 cam elyaf, Tek sra 90 karbon fiber, Tek sra 0 cam elyaf, Tek sra 90karbon fiber kullanlarak hazrlanmtr. 3)ki kat rgl cam elyaf, ki kat rgl karbon fiber kullanlarak hazrlanmtr. 4)ki kat rgl karbon fiber, ki kat rgl cam fiber kullanlarak hazrlanmtr. 5) Tek sra 0 cam elyaf, Tek sra 90 cam elyaf, Tek sra 0 cam elyaf Tek sra 90 cam elyaf kullanlarak hazrlanmtr. ekil 16 da yukarda verilmi 5 farkl kombinasyonun hazrlanm hali gsterilmektedir. Bu malzemeler hazrlanrken karbon fiber, cam fiber ve epoksi reineden faydalanlmtr.

39

ekil 16 Yukarda verilen kombinasyonlarn hazrlanm ekli 5 adet kompozit numune ierisine insan tiiba (kaval) kemiini canlandrmak maksadyla ahaptan yaplm kemik numuneleri zerine poliretan kpk katmanlar sarlarak belirli bir et ve doku katman oluturulmutur.

ekil 17 5 adet kompozit malzemenin iin poliretan kpk sarlm hali

40

Bahsetmediimiz bir dier konu ise ahap malzemelerin en uygununu d ap 40 mm olan i ap 22 mm olan numune seilmitir. Bu numunelerin iine kpk sklmtr. Kpk skldktan sonra bu ahaplarn zerine poliretan kpk sarlmtr ve onun zerine yukarda verilmi olan karbon fiber ve cam fiberden yaplm malzeme geirilmitir. Hazrlanm numune deney test dzeneine hazrlanmtr ekil 18 de grlmektedir.

ekil 18 Ahabn zerine sarlm poliretan kpk ve karbon,cam fiberle hazrlanm numunenin 3 nokta eme test dzenei

41

BLM 4 SONULAR VE TARTIMA 4.1 Giri Metacarpus 3 nokta eme testine tabi tutulmutur. Bu kemiklerin en dayankls aratrlmak istenmektedir. Bu deneylerde daha ok insan uzvuna yakn ller kullanlarak gerek hayatta kullanlabilirlii aratrlmtr. Gerek hayatta karlalan bir arpma sonras oluabilecek zararlar tahmin elde edebilmek istenmitir. Bu dorultuda yaplan kombinasyonlarn iinden en ideali bulunmak istenmektedir. Bu kemiklerin 3 nokta eme testinden sonra elde edilen grafikleri ele alalm. nceden kemiklerin boyutlandrlmas ve elde edilen kuvvetlerin tablosunu bir gzden geirelim. Bu tabloya bakldnda kemiklerin reaksiyon kuvvetleri gzlemlenmektedir.

Tablo 4. Kemiklerin llendirilmesi ve elde edilen kuvvetler

No 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

d1 26.2 26.4 25.8 26.9 27.6 19.1 22.3 20.6 26.6 23.4

d2 13.6 14.3 14.2 14.1 14.9 11.2 12.8 10.5 13.3 14.7

d3 13.3 14.7 15.4 15.9 17.1 15.1 14.2 15.2 16.1 13.8

d4 13.5 13.1 11.8 12.9 13.3 11.6 10.5 11.9 13.2 11.2

d5 21.6 19.6 15.2 18.5 19.8 18.8 17.5 16.2 20.3 16

d6 15.2 14.8 13.9 13.9 14.8 13.9 12.8 13.7 14.4 12.8

L 155 147 148 127 148 143 134 153 152 130

Kuvvetler 3527N 2881N 2498N 2459N 3071N 2706N 1858N 2911N 3358N 1784N

42

4.2 Kemiklerin Test Sonular Testi yaplm olan metacarpus kemiklerinin sonular deerlendirildiinde: lk kemiin 3500 N civarnda kuvvet ve yaklak olarak 18 mm yer deitirme olduu zamanda krlma meydana gelmitir (ekil 19). Bunun sonucunda malzeme kendini hzl bir ekilde serbest brakmtr. Fakat kemik krldktan sonra kuvvet hi diren gstermemitir.

ekil 19. 1 nolu kemiin kuvvet-konum grafii

ekil 20 deki eri incelendiinde, 2 nolu kemiin 3800 N civarnda kuvvet ve yaklak olarak 20 mm yer deitirme olduu zamanda krlma meydana geldii grlmtr. Bunun sonucunda malzeme kendini hzl bir ekilde serbest brakmtr.

43

ekil 20. 2 nolu numunenin kuvvet-konum grafii

ekil 21 de eri incelendiinde 3 nolu kemiin 2500 N civarnda kuvvet ve yaklak olarak 16 mm yer deitirme olduu zamanda krlma meydana gelmitir. Bunun sonucunda numune kendini hzl bir ekilde serbest brakmtr. Fakat 24 mm yer deitirme sonucunda 500 N ile 2500 N arasnda bir direnle karlamtr.

ekil 21 3 nolu numunenin kuvvet-konum grafii

44

ekil 22 deki eri incelendiinde 4 nolu kemiin 2500N civarnda kuvvet ve yaklak olarak 16 mm yer deitirme olduu zamanda krlma meydana gelmitir. Bunun sonucunda numune kendini hzl bir ekilde serbest brakmtr. Yer deitirme 38 mm olduu zaman kuvvet sfr noktasna ulamtr.

ekil 22 4 nolu numunenin kuvvet-konum grafii

ekil 23 deki eri incelendiinde, 5 nolu kemiin 3050 N civarnda kuvvet ve yaklak olarak 17 mm yer deitirme olduu zamanda krlma meydana gelmitir. Bunun sonucunda numune kendini hzl bir ekilde serbest brakmtr.

45

ekil 23 5 nolu numunenin kuvvet-konum grafii

ekil 24 te eri incelendiinde, 6 nolu kemiin 2600 N civarnda kuvvet ve yaklak olarak 16 mm yer deitirme olduu zamanda krlma meydana gelmitir. Bunun sonucunda numune kendini hzl bir ekilde serbest brakmtr.

ekil 24 6 nolu numunenin kuvvet-konum grafii

46

ekil 25 deki eri incelendiinde, 7 nolu kemiin 1800 N civarnda kuvvet ve yaklak olarak 17 mm yer deitirme olduu zamanda krlma meydana gelmitir. Bunun sonucunda numune kendini hzl bir ekilde serbest brakmtr. Fakat 20 mm yer deitirme boyunca 750 N ile 600 N gibi bir diren gstermeye devam etmitir.

ekil 25 7 nolu numunenin kuvvet-konum grafii

ekil 26 daki eri incelendiinde, 8 nolu kemiin 3450 N civarnda kuvvet ve yaklak olarak 16 mm yer deitirme olduu zamanda krlma meydana gelmitir. Bunun sonucunda malzeme kendini hzl bir ekilde serbest brakmtr.

47

ekil 26 8 nolu numunenin kuvvet-konum grafii

ekil 27 deki eri incelendiinde, 9 nolu kemiin 3400 N civarnda kuvvet ve yaklak olarak 16 mm yer deitirme olduu zamanda krlma meydana gelmitir. Bunun sonucunda malzeme kendini hzl bir ekilde serbest brakmtr.

ekil 27 9 nolu numunenin kuvvet-konum grafii

48

ekil 28 deki eri incelendiinde, 10 nolu kemiin 1800 N civarnda kuvvet ve yaklak olarak 15 mm yer deitirme olduu zamanda krlma meydana gelmitir. Bunun sonucunda malzeme kendini hzl bir ekilde serbest brakmtr. Fakat yer deitirme 20 mm olduu zaman 1800N ile 800N gibi bir kuvvetle diren gstermeye devam etmitir

ekil 28 10 nolu numunenin kuvvet-konum grafii 4.3 Ahap Testleri 4.3.1 Birinci Deney Sonular Burada ahaplarn 3 nokta eme testinden sonraki verilerden yararlanarak grafikler izilmitir. Boyutlar verilmi ahabn 1780 N civarnda kuvvet ve yaklak olarak 23 mm yer deitirme olduu zamanda krlma meydana gelmitir (ekil 29). Bunun sonucunda ahap kendini hzl bir ekilde serbest brakmtr. Fakat yer deitirme 27 mm ile 80 mm arasnda 1590 N ile 700 N arasnda bir kuvvetle diren gstermitir.

49

ekil 29 Boyutlar 22-50x300mm olan ahabn kuvvet-konum grafii

ekil 30 daki eri incelendiinde, boyutlar verilmi ahabn 4150 N civarnda kuvvet ve yaklak olarak 27 mm yer deitirme olduu zamanda krlma meydana gelmitir. Bunun sonucunda malzeme kendini hzl bir ekilde serbest brakmtr.

ekil 30 Boyutlar 22-45x300mm olan ahabn kuvvet-konum grafii

ekil 31 deki eri incelendiinde, ahabn 7200N civarnda kuvvet ve yaklak olarak 25 mm olduu zamanda krlma meydana gelmitir. Hzl bir ekilde 5000N civarna kadar serbest 50

brakmtr. Daha sonra 6800 N civarna tekrar ykselerek ikinci bir krlma sz konusudur. Tekrar kendini hzl bir ekilde serbest brakmtr.47 mm ile 210 mm yer deitirme srasnda 3000 N ile 800 N gibi bir kuvvetle diren gstermitir.

ekil 31 Boyutlar 22-40x300 mm olan ahaabn kuvvet-konum grafii ekil 32 deki eri incelendiinde, ahabn 9800N civarnda kuvvet ve yaklak olarak 48 mm yer deitirme olduu zamanda krlma meydana gelmitir. Ahap kendini serbest halde brakmtr. Tekrar 8700 N civarnda bir kuvvetle ikinci bir krlma meydana gelmitir. Sonra tekrar kendini hzl bir ekilde serbest brakmtr. Fakat 65 mm ile 225 mm arasnda bir yer deitirmeyle 1800N ile 100N gibi bir kuvvetle diren gstermitir.

ekil 32 Boyutlar 22-35x300mm olan ahaabn kuvvet-konum grafii

51

ekil 33 deki eri incelendiinde, ahabn 9700 N civarnda kuvvet ve yaklak olarak 37 mm yer deitirme olduu zamanda krlma meydana gelmitir. Bunun sonucunda ahap kendini hzl bir ekilde serbest brakmtr.

ekil 33 Boyutlar 22-30x300mm olan ahabn kuvvet-konum grafii 4.3.2 kinci Deney Sonular ekil 34 deki eri incelendiinde, ahabn 1650N civarnda kuvvet ve yaklak olarak 25 mm olduu zamanda krlma meydana gelmitir. Bunun sonucunda ahap kendini hzl bir ekilde serbest brakmtr.

ekil 34 Boyutlar 22x50-300 mm olan ahabn kuvvet-konum grafii

52

ekil 35 deki eri incelendiinde, ahabn 3350N civarnda kuvvet ve yaklak olarak yer deitirme 30 mm olduu zamanda krlma meydana gelmitir. Bundan sonra ahap kendini hzl bir ekilde serbest brakmtr. Fakat yer deitirmenin 30 ile 60 mm arasnda 1750 N civarnda bir kuvvetle diren gstermitir.

ekil 35 Boyutlar 22x45-300 mm olan ahabn kuvvet-konum grafii

ekil 36 daki eri incelendiinde, ahabn 4400 N civarnda kuvvet ve yer deitirme yaklak olarak 28 mm olduu zamanda krlma meydana gelmitir. Bunun sonucunda kendini hzl bir ekilde serbest brakmtr.

22x40-300mm
5000 4000
Kuvvet(N)

3000 2000 1000 0 0 20 40 60 80 100 120 Yer Deitirme (mm) kuvvet

ekil 36 Boyutlar 22x40-300 mm olan ahabn kuvvet-konum grafii

53

ekil 37 deki eri incelendiinde, ahabn 8700N civarnda kuvvet ve yer deitirme yaklak olarak 30 mm olduu zamanda krlma meydana gelmitir. Bunun sonucunda hzl kendini serbest brakmtr. Fakat yer deitirme 50 ile 100 arasnda 2500 N civarnda kuvvetle diren gstermitir.

. ekil 37 Boyutlar 22x35-300 mm olan ahabn kuvvet-konum grafii ekil 38 deki eri incelendiinde, ahabn 10000 N civarnda kuvvet ve yer deitirme yaklak olarak 60 mm olduu zamanda krlma meydana gelmitir. Bunun sonucunda ahap kendini hzl bir ekilde serbest brakmtr.

ekil 38 Boyutlar 22x30-300 mm olan ahabn kuvvet-konum grafii

54

4.3.3 nc Deney Sonular ekil 39 daki eri incelendiinde, ahabn 1650 N civarnda kuvvet ve yaklak olarak 23 mm yer deitirme olduu zamanda krlma meydana gelmitir. Bunun sonucunda ahap kendini hzl bir ekilde serbest brakmtr. Fakat yer deitirmenin 80 ile 110 mm arasnda 200N civarnda bir kuvvetle diren gstermitir.

ekil 39 Boyutlar 22x50-300 mm olan ahaabn kuvvet-konum grafii ekil 40 daki eri incelendiinde, ahabn 3350 N civarnda bir kuvvet ve yaklak olarak 27 mm yer deitirme olduu zamanda krlma meydana gelmitir. Bunun sonucunda ahap kendini hzl bir ekilde serbest brakmtr. Fakat yer deitirmenin 27 ile 50 mm arasnda 1700N civarnda bir kuvvetle diren gstermitir.

55

22x45-300mm
4000

3500
3000
Kuvvet (N)

2500 2000

1500
1000 500 0 0 50 100 150 Yer Deitirme (mm)

kuvvet

ekil 40 Boyutlar 22x45-300 mm olan ahabn kuvvet-konum grafii ekil 41 deki eri incelendiinde, ahabn 4400N civarnda bir kuvvet ve yaklak olarak 27 mm yer deitirme olduu zamanda krlma meydana gelmitir. Bunun sonucunda ahap kendini hzl bir ekilde serbest brakmtr.

ekil 41 Boyutlar 22x40-300 mm olan ahabn kuvvet-konum grafii ekil 42 deki eri incelendiinde, ahabn 8800 N civarnda bir kuvvet ve yaklak olarak 32 mm yer deitirme olduu zamanda krlma meydana gelmitir. Bunun sonucunda ahap kendini hzl bir ekilde serbest brakmtr. Fakat yer deitirmenin 50 ile 100 mm arasnda 2500 N civarnda bir kuvvetle diren gstermitir.

56

22x35-300 mm
10000 8000
Kuvvet (N)

6000 4000 2000 0 0 50 100 Yer Deitirme (mm) 150 200 kuvvet

ekil 42Boyutlar 22x35-300 mm olan ahabn kuvvet-konum grafii ekil 43 deki eri incelendiinde, ahabn 10100 N civarnda bir kuvvet ve yaklak olarak 60 mm yer deitirme olduu zamanda krlma meydana gelmitir. Bunun sonucunda malzeme kendini hzl bir ekilde serbest brakmtr. Fakat 80 ile 150 mm yer deitirme srasnda 2000N bir kuvvetle diren gstermitir.

ekil 43 Boyutlar 22x30-300 mm olan ahabn kuvvet-konum grafii

57

4.5 Kompozit Kirilerin Test Sonular Burada d ap 40 mm i ap 22 mm olan ahabn iine kpk sklm ve onun zerine poliretan kpk sarlm ve de onun zerine de karbon fiber ve cam fiberden yaplm malzemenin 3 nokta eme testinden sonraki grafikleri incelenecektir. ekil 44 deki eri incelendiinde, numunenin 9900 N civarnda kuvvet ve yaklak olarak 100 mm olduu zamanda krlma meydana gelmitir. Bundan sonra numune kendini hzl bir ekilde serbest brakmtr. Yer deitirme 110 mm ile 180 mm arasnda 5000N civarnda bir kuvvetle diren gstermitir.

ekil 44 1.numunenin kuvvet-konum grafii ekil 45 deki eri incelendiinde, numunenin 8000 N civarnda kuvvet ve yaklak olarak 95 mm yer deitirme olduu zamanda krlma meydana gelmitir. Bunun sonucunda numune kendini hzl bir ekilde serbest brakmtr. Yer deitirmenin 110 ile 120 mm arasnda yaklak olarak 3000 N civarnda bir kuvvetle diren gstermitir.

58

ekil 45 2.numunenin kuvvet-konum grafii ekil 46 daki eri incelendiinde, numunenin 6900 N civarnda kuvvet ve yaklak olarak 100 mm yer deitirme olduu zamanda krlma meydana gelmitir. Bundan sonra numune kendini hzl bir ekilde serbest brakmtr. Fakat yer deitirmenin 110 ile 150 mm arasnda 2000 N civarnda bir kuvvetle diren gstermitir.

ekil 46 3.numunenin kuvvet-konum grafii

59

ekil 47 deki eri incelendiinde, numunenin 7000 N civarnda kuvvet ve yaklak olarak 100mm yer deitirme olduu zamanda krlma meydana gelmitir. Bundan sonra numune kendini hzl bir ekilde serbest brakmtr. Fakat yer deitirmenin 110 ile 170 mm arasnda 4000 N ile 3000N arasnda bir kuvvetle diren gstermitir.

ekil 47 4.numunenin kuvvet-konum grafii ekil 48 deki eri incelendiinde, numunenin 7000 N civarnda kuvvet ve yaklak olarak 96 mm yer deitirme olduu zamanda krlma meydana gelmitir. Bundan sonra numune kendini hzl bir ekilde serbest brakmtr. Fakat yer deitirmenin 110 mm ile 150 mm arasnda 3000N civarnda bir kuvvetle diren gstermitir.

ekil 48 5. numunenin kuvvet-konum grafii

60

4.6 Test sonularnn deerlendirilmesi Yaplan deneyler sonucu kemiklerin, ahaplarn ve zel olarak yaplm karbon fiber, cam fiber ve reine karmndan olan yaplan malzemelerin test sonularn karlatrma yaparsak. Kemiklerin deneylerden sonra test sonularn inceleyecek olursak 2 nolu kemiin 3800 N bir kuvvetle krlma meydana gelmitir. Buradan karlacak sonu absorbe etme yetenei en fazla olan kemiktir. Ahaplarn boyutlar verilmi d ap 50,45,40,35,30 ve i ap 22 mm olan numunelerden hazrlamtk. Ahaplara 3nokta eme testine tabi tutmutuk ve bu deneyi 3 kere yapmtk sonularda d ap 30 mm olan ahaplarn krlmaya kar daha ok diren gstermeye grlmtr. Birinci deneyde d ap 30 mm olan ahabn 9900 N civarnda kuvvet, ikinci deneyde d ap 30 mm olan ahabn 10000 N civarnda bir kuvvet, nc deneyde 10100 N civarnda bir kuvvetle diren gstermitir. Kompozit numunelerin test sonularn inceleyecek olursak 4 katman karbon fiberin krlmaya kar direnci en yksektir. Yani en fazla absorbe edilen enerji bu numunedir ve bu seilmelidir.

61

KAYNAKLAR [1] G.S.SAWHNEY- Fundamentals of BiomechanicalEngineering, 2007 New Age International Publishers [2] httpbiomechanics.me.metu.edu.trindex_tr.html 3] http://www.baskent.edu.tr/~bmeweb/20494025.htm [4] http://www.hakkinda-bilgi-nedir.com/iskelet-sistemi-ve-kemiklerin-yapisi-nedir+iskeletsistemi-ve-kemiklerin-yapisi-hakkinda-bilgi [5]http://www.camelyaf.com.tr/kutuphane/detay.aspx?SectionID=AmiB%2FxzLoG8UqeoA %2FtiNbA%3D%3D&ContentID=yJFLKGOYQZgT%2BXLRtaBuhQ%3D%3D [6] http://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%87ekme_gerilmesi [7] M.John,L.Georges-europeanls-dynaconference Birmingham ukmay 25-26,2005 [8]http://stommel.tamu.edu/~esandt/Teach/Fall99/CVEN305/Homework/Assign11/assign11.h tml [9] http://www.instron.com.tr/wa/glossary/Bend-Test.aspx [10] http://mekanik.mkm.yildiz.edu.tr/deney%20foyleri/Burkulma%20deneyi.pdf [11] http://www.istanbul.edu.tr/eng/metalurji/duy/lab/lab2.pdf [12] http://nedirkimdir.org/deney-nedir/

62