P. 1
L4 мт101

L4 мт101

|Views: 1,645|Likes:
Published by CliMax

More info:

Published by: CliMax on Apr 24, 2009
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/11/2014

pdf

text

original

Лекц 4

Үндсэн агуулга
1. Шугаман тэгшитгэлийн систем
• Нэгэн төрлийн биш шугаман тэгшитгэлийн систем (НТБШТС).
• Нэгэн төрлийн шугаман тэгшитгэлийн систем (НТШТС).
1
Шугаман тэгшитгэлийн систем
a
11
x
1
+ a
12
x
2
+ · · · + a
1n
x
n
= b
1
a
21
x
1
+ a
22
x
2
+ · · · + a
2n
x
n
= b
2
..................................................
a
m1
x
1
+ a
m2
x
2
+ · · · + a
mn
x
n
= b
m
_
¸
¸
_
¸
¸
_
(1)
(1)–г n үл мэдэгдэгчтэй нэгэн төрлийн биш шугаман тэгшитгэлийн системийн
(НТБШТС) гэнэ.
a
11
x
1
+ a
12
x
2
+ · · · + a
1n
x
n
= 0
a
21
x
1
+ a
22
x
2
+ · · · + a
2n
x
n
= 0
..................................................
a
m1
x
1
+ a
m2
x
2
+ · · · + a
mn
x
n
= 0
_
¸
¸
_
¸
¸
_
(2)
(2)–г нэгэн төрлийн шугаман тэгшитгэлийн систем (НТШТС) гэнэ.
Системийн хувьсагчдын оронд орлуулан тавихад системийн тэгшитгэл бүрийг
адилтгал болгон хувиргах (c
1
, c
2
, ..., c
n
) тоонуудын эрэмбэлэгдсэн олонлогийг
системийн шийд гэнэ.
2
Ядаж нэг шийдтэй системийг нийцтэй систем, нэг ч шийдгүй
системийг нийцгүй систем гэнэ.
A =
_
_
_
_
a
11
a
12
· · · a
1n
a
21
a
22
· · · a
2n
· · · · · · · · · · · ·
a
m1
a
m2
· · · a
mn
_
_
_
_
(3)
˜
A =
_
_
_
_
a
11
· · · a
1n
b
1
a
21
· · · a
2n
b
2
· · · · · · · · ·
.
.
.
a
m1
· · · a
mn
b
m
_
_
_
_
(4)
A-г (1) системийн үндсэн матриц,
¯
A-г системийн өргөтгөсөн матриц гэнэ. (1)-г
B = (b
1
, ..., b
m
)
T
, X = (x
1
, ..., x
n
)
T
(5)
(1) системийг
_
_
_
_
a
11
a
12
· · · a
1n
a
21
a
22
· · · a
2n
· · · · · · · · · · · ·
a
m1
a
m2
· · · a
mn
_
_
_
_
·
_
_
_
_
x
1
x
2
· · ·
x
n
_
_
_
_
=
_
_
_
_
b
1
b
2
· · ·
b
m
_
_
_
_
(6)
3
Эсвэл матрицан хэлбэрт бичвэл:
A · X = B (7)
(1) системийн нийцтэй эсэхийг дараах теорем тогтооно.
Thr: Кронекер-Капеллийн теорем: (1) систем нийцтэй байх ⇐⇒ нь
системийн үндсэн ба өргөтгөсөн матрицын рангууд тэнцүү байх явдал юм.
(r(A) = r(
¯
A)).
Кронекер-Капеллийн теорем нь систем нийцтэй эсэхийг тогтоох боловч системийн
шийдийг хэрхэн олохыг тодорхойлохгүй.
Крамерийн дүрэм.
a
11
x
1
+ a
12
x
2
+ · · · + a
1n
x
n
= b
1
a
21
x
1
+ a
22
x
2
+ · · · + a
2n
x
n
= b
2
..................................................
a
n1
x
1
+ a
n2
x
2
+ · · · + a
nn
x
n
= b
n
_
¸
¸
_
¸
¸
_
(8)
det(A) = 0 үед (8) тодорхой (нийцтэй) систем байна.
4
x
k
=
b
1
A
1k
+ ... + b
n
A
nk
a
1k
A
1k
+ ... + a
nk
A
nk
=

k

. k = 1, n (9)
Үүнд:
k
нь тодорхойлогчийн k дугаар баганын элементүүдийг, харгалзах
мөрүүдийнх нь сул гишүүдээр солиход үүссэн тодорхойлогч.
(9) томъёог Крамерийн томъёо гэнэ. (гаргалгааг унш)
Жишээ:
_
_
_
x
1
+ 2x
2
+ 5x
3
= −9
x
1
−x
2
+ 3x
3
= 2
3x
1
−6x
2
−x
3
= 25
систем тэгшитгэлийг бод.
1). Крамерийн аргаар бодъё.
= |A| =
¸
¸
¸
¸
¸
¸
1 2 5
1 −1 3
3 −6 −1
¸
¸
¸
¸
¸
¸
=
¸
¸
¸
¸
¸
¸
1 2 5
0 −3 −2
0 −12 −16
¸
¸
¸
¸
¸
¸
=
¸
¸
¸
¸
−3 −2
−12 −16
¸
¸
¸
¸
== 48 −24 = 24 = 0.

1
=
¸
¸
¸
¸
¸
¸
−9 2 5
2 −1 3
25 −6 −1
¸
¸
¸
¸
¸
¸
=
¸
¸
¸
¸
¸
¸
−5 0 11
2 −1 3
13 0 −19
¸
¸
¸
¸
¸
¸
= (−1)·(−1)
2+2
¸
¸
¸
¸
−5 11
13 −19
¸
¸
¸
¸
= −95+143 = 48.
5

2
=
¸
¸
¸
¸
¸
¸
1 −9 5
1 2 3
3 25 −1
¸
¸
¸
¸
¸
¸
=
¸
¸
¸
¸
¸
¸
0 −11 2
1 2 3
0 19 −10
¸
¸
¸
¸
¸
¸
= −1 · 1 ·
¸
¸
¸
¸
−11 2
19 −10
¸
¸
¸
¸
= −110 + 38 = −72

3
=
¸
¸
¸
¸
¸
¸
1 2 −9
1 −1 2
3 −6 25
¸
¸
¸
¸
¸
¸
=
¸
¸
¸
¸
¸
¸
1 3 −11
1 0 0
3 −3 19
¸
¸
¸
¸
¸
¸
= −1 · 1 ·
¸
¸
¸
¸
3 −11
−3 19
¸
¸
¸
¸
= −3(19 −11) = −24
x
1
=

1

=
48
24
= 2, x
2
=

2

=
−78
24
= −3, x
3
=

3

=
−24
24
= −1
2). Урвуу матрицын аргаар бодъё.
AX = B =⇒ X = A
−1
B
= 24 ,
A
11
= 19 A
12
= 10 A
13
= −3
A
21
= −28 A
22
= −16 A
23
= 12
A
31
= 11 A
32
= 2 A
33
= −3
=⇒ A
−1
=
1
24
_
_
19 −28 11
10 −16 2
−3 12 −3
_
_
6
Иймээс
X = A
−1
B =
1
24
_
_
19 −28 11
10 −16 2
−3 12 −3
_
_
_
_
−9
2
25
_
_
=
1
24
_
_
48
−72
−24
_
_
=
_
_
2
−3
−1
_
_
Эндээс
x
1
= 2 , x
2
= −3 , x
3
= −1
Хэрвээ системийн өргөтгөсөн матриц нь:
_
_
_
_
_
_
_
_
a

11
a

12
· · · a

1r
b

1
0 a

22
· · · a

2r
b

2
· · · · · · · · · · · ·
.
.
.
0 0 · · · a

rr
b

r
· · · · · · · · · · · ·
.
.
.
0 0 · · · 0 0
_
_
_
_
_
_
_
_
r ≤ n, a

rr
= 0 хэлбэртэй болсон бол
r(A) = r(A) = r тул уг систем цор ганц шийдтэй
байна.
r-р тэгшитгэлээс x
r
-ийг, r−1 дүгээр тэгшитгэлээс
x
r−1
-ийг, гэх мэтчилэн x
1
, . . . , x
r
шийдийг олно.
7
Жишээ:
x
1
−x
2
−2x
3
= 1
3x
1
+ 2x
2
+ 5x
3
= 2
x
1
+ 4x
2
+ 6x
3
= 1
2x
1
+ 3
2
+ 4x
3
= 2
_
¸
¸
_
¸
¸
_
бод.
_
_
_
_
1 −1 −2 1
3 2 5 2
1 4 6 1
2 3 4 2
_
_
_
_

_
_
_
_
1 −1 −2 1
0 5 11 −1
0 5 8 0
0 5 8 0
_
_
_
_

_
_
_
_
1 −1 −2 1
0 5 11 −1
0 0 3 −1
0 0 0 0
_
_
_
_
=⇒ r(A) = r(
˜
A) = r = n = 3.
Иймд өгөгдсөн систем тэгшитгэл цор ганц шийдтэй.
x
1
−x
2
−2x
3
= 1
5x
2
+ 11x
3
= −1
3x
3
= −1
_
_
_
⇒ x
3
= −
1
3
, x
2
=
8
15
, x
1
=
13
15
8
_
_
_
_
_
_
_
_
_
_
a

11
a

12
· · · a

1r
· · · a

1n
b

1
0 a

22
· · · a

2r
· · · a

2n
b

2
· · · · · · · · · · · · · · · · · ·
.
.
.
0 0 · · · a

rr
· · · a

rn
b

r
0 0 · · · 0 · · · 0 0
· · · · · · · · · · · · · · · · · ·
.
.
.
0 0 · · · 0 · · · 0 0
_
_
_
_
_
_
_
_
_
_
r ≤ n хэлбэртэй болсон бол
r(A) = r(A) тул уг систем төгсгөлгүй
олон шийдтэй байна. n − r тооны
хувьсагч нь чөлөөт хувьсагч болох
ба, бусад нь эдгээр хувьсагчид болон
b

r
сул гишүүний шугаман эвлүүлгээр
бичигдэнэ.
Жишээ:
x
1
+ x
2
−x
3
+ 2x
4
+ 3x
5
= 2
2x
1
+ x
2
+ x
3
+ 6x
4
+ 4x
5
= 1
3x
1
+ 2x
2
+ x
3
+ 4x
4
+ 6x
5
= 8
_
_
_
бод.
_
_
1 1 −1 2 3 2
2 1 1 6 4 1
3 2 1 4 6 8
_
_

_
_
1 1 −1 2 3 2
0 −1 3 2 −2 −3
0 −1 4 −2 −3 2
_
_

_
_
1 1 −1 2 3 2
0 −1 3 2 −2 −3
0 0 1 −4 −1 5
_
_
9

_
_
_
x
1
+ x
2
−x
3
+ 2x
4
+ 3x
5
= 2
−x
2
+ 3x
3
+ 2x
4
−2x
5
= −3
x
3
−4x
4
−x
5
= 5

_
_
_
x
1
= −x
2
+ x
3
−2x
4
−3x
5
+ 2
x
2
= 3x
3
+ 2x
4
−2x
5
+ 3
x
3
= 4x
4
+ x
5
+ 5
Иймд x
4
, x
5
хувьсагчдыг нь чөлөөт хувьсагч болгон авч x
3
, x
2
, x
1
хувьсагчдыг
x
4
, x
5
-аар нь илэрхийлье.
x
3
= 4x
4
+ x
5
+ 5
x
2
= 12x
4
+ 3x
5
+ 15 + 2x
4
−2x
5
+ 3 = 14x
4
+ x
5
+ 18
x
1
= −14x
4
−x
5
−18 + 4x
4
+ x
5
+ 5 −2x
4
−3x
5
+ 2 = −12x
4
−3x
5
−11
X =
_
_
_
_
_
_
x
1
x
2
x
3
x
4
x
5
_
_
_
_
_
_
=
_
_
_
_
_
_
−12
14
4
1
0
_
_
_
_
_
_
· x
4
+
_
_
_
_
_
_
−3
1
1
0
1
_
_
_
_
_
_
· x
5
+
_
_
_
_
_
_
−11
18
5
0
0
_
_
_
_
_
_
10
_
_
_
_
_
_
_
_
_
_
a

11
a

12
· · · a

1r
b

1
0 a

22
· · · a

2r
b

2
· · · · · · · · · · · ·
.
.
.
0 0 · · · 0 b

r
0 0 · · · 0 0
· · · · · · · · · · · ·
.
.
.
0 0 · · · 0 0
_
_
_
_
_
_
_
_
_
_
r ≤ n, b

r
= 0 хэлбэртэй бол r(A) = r(A) болж уг
систем нийцгүй систем байна.
Жишээ:
2x
1
+ 3x
2
−x
3
+ 5x
4
= 5
4x
1
−2x
2
+ 3x
3
+ 2x
4
= 2
2x
1
−5x
2
+ 4x
3
−3x
4
= 10
_
_
_
_
_
2 3 −1 5 5
4 −2 3 2 2
2 −5 4 −3 10
_
_

_
_
2 3 −1 5 5
0 −8 5 −8 −8
0 −8 5 −8 5
_
_

_
_
2 3 −1 5 5
0 −8 5 −8 −8
0 0 0 0 13
_
_
⇒ r(A) = 2 = 3 = r(
˜
A)
тул өгөгдсөн систем тэгшитгэл нь нийцгүй систем байна.
11
Нэгэн төрлийн шугаман тэгшитгэлийн систем
(2) хэлбэрийн НТСТ нь x
1
= x
2
= ... = x
n
= 0 гэсэн илэрхий шийдтэй
учраас ямагт нийцтэй систем байна.
(2) нь хэдийд тэгээс ялгаатай шийдтэй байх вэ? Үүнийг мэдэхийн тулд дараах
теоромыг авч үзье.
Thr: НТС (2) нь шийдтэй байх ⇐⇒ нь r(A) ≤ n байх явдал юм.
Mr: m = n үед (2) нь тэгээс ялгаатай шийдтэй байх ⇐⇒ нь |A| = 0 байх
явдал юм. Ө.х. |A| = 0 бол (2) нь тэгээс ялгаатай шийдгүй бөгөөд (2) нь
тэгээс ялгаатай шийдгүй бол |A| = 0 байна.
Def: Бусад шийдүүдээрээ шугаман илэрхийлэгдэхгүй шийдийг шугаман
хамааралгүй шийд гэнэ.
12
(2) системийн шугаман хамааралгүй шийдүүдийг олъё.
r(A) = r ≤ n байг.
Иймд r эрэмбийн тэгээс ялгаатай минор оршин байг
M
rr
=
¸
¸
¸
¸
¸
¸
¸
¸
a
11
a
12
· · · a
1r
a
21
a
22
· · · a
2r
· · · · · · · · · · · ·
a
r1
a
r2
· · · a
rr
¸
¸
¸
¸
¸
¸
¸
¸
= 0 (10)
Хялбар хувиргалтаар квадрат матрицыг гурвалжин, квадрат биш матрицыг
трапец хэлбэрт шилжүүл дэгийн адилаар хувиргалт хийхэд (2) НТШТ нь:
a
11
x
1
+ a
12
x
2
+ a
13
x
3
+ · · · + a
1n
x
n
= 0
a

22
x
2
+ a

23
x
3
+ · · · + a

2n
x
n
= 0
a

33
x
3
+ · · · + a

3n
x
n
= 0
...........................
a

rr
x
r
+ · · · + a

rn
x
n
= 0
_
¸
¸
¸
¸
_
¸
¸
¸
¸
_
(11)
хэлбэртэй болно.
Хувиргалтын дүнд тэгшитгэлийн тоо цөөрч болох учраас r ≤ m байна.
r(A) = r ⇒ системийн x
r+1
, . . . , x
n
хувьсагчдыг чөлөөт хувьсагч гэнэ.
13
Энэ системийн тодорхойлогч (M
rr
= 0) нь тэгээс ялгаатай гэдгээс (11) систем
тэгшитгэл шийдтэй байх ба уг шийд нь чөлөөт хувьсагчдаасаа хамаарсан байна.
Чөлөөт хувьсагчдын утга бүрийн хувьд шугаман хамааралгүй шийдүүд оршин
байх бөгөөд эдгээрийг ший-дүүдийн фундаменталь систем гэнэ. (11) системийн
дурын шийд нь фундаменталь систем шийдүүдийн шугаман эвлүүлэг болж байгаа
учраас A·X = 0 буюу (2) системийн ерөнхий шийд нь дараах хэлбэртэй олдоно.
X = c
1
· X
1
+ c
2
· X
2
+ · · · + c
n−r
· X
n−r
(12)
Жишээ:
x
1
+ 2x
2
+ 3x
3
+ 4x
4
= 0
2x
1
+ 3x
2
+ 2x
3
−x
4
= 0
_
_
1 2 3 4
2 3 2 −1
_

_
1 2 3 4
0 −1 −4 −9
_

x
2
= −4x
3
−9x
4
x
1
= 5x
3
+ 14x
4
_
_
_
_
x
1
x
2
x
3
x
4
_
_
_
_
=
_
_
_
_
5
−4
1
0
_
_
_
_
· x
3
+
_
_
_
_
14
−19
0
1
_
_
_
_
· x
4
14
Thr: НТБС - (6

)-ийн шийд нь X = X
0
+ X (14) хэлбэртэй байна. Энд,
X
0
нь (6)-д харгалзах НТТ (2)-ийн ерөнхий шийд, X нь ямар нэг тухайн
шийд.
. =⇒. A · X = B, A · X
0
= 0 ⇒
A(X +X
0
) = AX +AX
0
= B +0 ⇒ X = X +X
0
вектор (6

) тэгшитгэлийн
шийд болно.
⇐= . AX = B, AX = B ⇒ AX −AX = B −B = 0 буюу X −X ⇒ нь
НТС-ийн шийд болж байна. Иймд
X
0
= X −X =⇒ X = X + X
0
Эндээс үзвэл (6

) системийн ерөнхий шийд нь дараах хэлбэртэй олдоно.
X = c
1
· X
1
+ c
2
· X
2
+ · · · + c
n−r
· X
n−r
+ X (15)
15

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->