T.

C CELAL BAYAR ÜNĠVERSĠTESĠ TARĠH BÖLÜMÜ

OSMANLI KARA ORDUSU’NDA ALMAN ASKERĠ SĠSTEMĠNĠN TEZAHÜRÜ(1835-1912): KISA BĠR BAKIġ

DERSĠN ADI: YAKINÇAĞ OSMANLI SĠYASĠ TARĠHĠ II

HAZIRLAYAN: ATA ATAGÜN DERSĠN SORUMLUSU: YRD. DOÇ.DR. FERHAT BERBER

BÖLÜM: TARĠH/YAKINÇAĞ TARĠHĠ MANĠSA 2013

1

OSMANLI KARA ORDUSU’NDA ALMAN ASKERĠ SĠSTEMĠNĠN TEZAHÜRÜ(1835-1912): KISA BĠR BAKIġ

ĠÇĠNDEKĠLER GĠRĠġ I)OSMANLI-ALMAN ĠTTĠFAKININ BAġLANGICI VE GELĠġĠMĠ II)ALMAN ASKERĠ GÖREVLĠLERĠN GELĠġĠ VE ÇALIġMALARI III) ALMAN ASKERĠ SĠSTEMĠNĠN OSMANLI’DAKĠ BAġARISI YAHUD BAġARISIZLIĞI

SONUÇ

KAYNAKÇA

2

Bu duruma en büyük tepki Alman üniversiteleri.g. Armaoğlu.yy`ın ilk yarısında Almanya‟da liberal hareketler bunlardan öteye gidemedi.GĠRĠġ: 1815 Viyana Kongresi kararları Almanları hiç memnun etmemiĢti. Germen Federasyonu`ndaki diğer devletçiklere nazaran daha geliĢmiĢ.Friedrich Wilhelm‟in mutlakıyetçi tavırları nedeniyle radikal sonuçlar alınamadı. Friedrich Wilhelm ile birlikte giderek liberalleĢen Almanya`da.178. Bununla birlikte Germen Federasyonu`nun batı bölgelerinde Ġhtilal`in bir etkisi olarak liberal anayasalar oluĢturulmuĢtur.yy`ın ilk yarısında “Alman Milli Birliği” konusunda ciddi geliĢmeler oldu ve bu geliĢmelerin önderliğini de Prusya yaptı.e. Germen Federasyonu`nun baĢı olan Prusya`da az sayıda liberal hareket meydana gelse de bunlar çabuk önlenmiĢtir.3Daha sonra bütün Almanya`yı kapsayan bir anayasa hazırlandı anti liberal yasalar kaldırıldı ve bir milli meclis oluĢturuldu. Nasyonalizm) toplumları etkilediği ve toplumlarda dalgalanmalara sebep olduğu bir dönemdir. zengin ve güçlü olan Prusya bu dönemde Almanya`nın temsilcisi haline gelmiĢti r.g. öğrenciler öncülüğünde bir takım tepkilerde bulundularsa da 1819‟da Karlsbad Kongresi ile bu tepkiler bastırıldı ve “Alman Birliği” ideali yine sekteye uğradı. Ġstanbul.19.Baskı.s. Almanlar. diğer Alman devletçiklerinin önderi konumuna yükselmiĢtir.a. Prusya. Fakat liberal hareketlere olan engellere rağmen 19.19. Sosyalizm. Bu dönemdeki “Alman Birliği” yönündeki önemli bir geliĢme 1834 Gümrük Birliği (Zollverein)oldu.1 Avrupa Tarihi`nde 1815‟den 1870`lere kadar olan dönem üç fikir akımının(Liberalizm. Avrupa `yı etkisi altına alan 1848 Hareketleri‟ne paralel olarak Alman topraklarının her tarafında da genel bir “milli birlik” hareketi baĢlamıĢtı.s. Viyana Kongresi ile otuz altı devletçik halinde Avusturya-Macaristan gözetimine bırakılmıĢtı. N.1840`lara gelindiğinde ise Alman topraklarında “vatan birliği” ideali giderek yayılmaya baĢlamıĢtır. Fakat AvusturyaMacaristan`ın baskıları.6.2010. Yüzyılın ilk yarısında “milli birlik” kurma çabaları içinde olan Almanya 1 2 Fahir Armaoğlu.a. Ancak Germen Federasyonu(Viyana Kongresi ile bu Ģekilde biçimlendirildi)`nun dağınık olması nedeniyle bütün Almanya topraklarını kapsayan bir ihtilal hareketi gerçekleĢmedi. IV.Yüzyıl Siyasi Tarihi.. Alkım Yayınevi. Böylece Prusya önderliğinde kısmi bir Alman Birliği oluĢturulmuĢ oldu. 3 ..225.e. 3 Armaoğlu.2Bu üç fikir akımından biri olan Liberalizm ve 1830 Ġhtilalleri Avrupa Kıtası`ndaki birçok devleti etkilediği gibi Almanya`yı da etkisi altına almıĢtır.172. Avusturya Macaristan`ın yanı baĢında birleĢik bir Almanya istemeyen Metternich‟in çabaları sonucu Almanların siyasi birlik ideali baĢarısızlığa uğramıĢtır.s.

Görüldüğü üzere sistemli.1890`da Bismarck`ın istifasıyla birlikte II. Ortadoğu ve Balkanlara yöneliyor. Görüldüğü üzere Kıta Avrupası`ndaki diğer devletlere göre siyasi birliğini geç tamamlayan Almanya. 4 . Wilhelm ile birlikte Bismarck`ın denge siyasetinin yerini II.9. sosyal ve ekonomik bir büyümeydi.Baskı. Almanya`daki bu hızlı geliĢim askeri. Uzakdoğu. Yakındoğu.2004. Fransız Ġhtilali`nin neticelerinin önemsenmesi açısından Osmanlı 4 5 Ġlber Ortaylı. Ancak II.Ankara. Detaylı bilgi için bkz. I.1871 yılına kadar Prusya önderliğinde bir büyüme içerisine girmiĢtir 1871 yılında Prusya.g.a. I. Artık çeĢitli nedenler öne sürerek isyan eden bazı Osmanlı tebaası “bağımsızlık” ideali için harekete geçmeye baĢlamıĢtı.Almanya’nın Osmanlı Devleti Üzerinde İngiltere ile Nüfuz Mücadelesi(1890-1914)Phoneix Yayınevi. Bismarck`ın akılcı diplomasisinin egemen olduğu dönemlerde(1862-1890)Almanya uzlaĢmacı ve dengeci bir dıĢ politika izlemiĢtir. Art arda yenilgiyle sonuçlanan savaĢlar.yüzyıla gelindiğinde Osmanlı Devleti ise. Ġstanbul..Ortaylı. Osmanlı İmparatorluğu’nda Alman Nüfuzu.Wilhelm 1862 yılında muhafazakârlarında desteklediği Bismarck`ı baĢbakan olarak atadı. Klasik dönemdeki gücü ve ağırlığını yitirmeye baĢlamıĢtı. siyasi. Wilhelm`in weltpolitik ideali almıĢtır. Osmanlı Devleti. isyanlar ve Osmanlı çıkarlarını zedeleyen anlaĢmalar imparatorluğu giderek zayıflatıyordu.Dünya SavaĢı`nın baĢ müsebbiplerinden biri olmuĢtur. Wilhelm “denge siyasetini” terk ediyor.19.4 Germen Konfederasyonu. ekonomisi ve sanayisi seri bir Ģekilde ilerleyen Almanya. Weltpolitik ile toprak edinme amacına giriĢen Almanya da artık sömürge edinme yarıĢına açık bir Ģekilde girmiĢtir. Wilhelm ile birlikte Almanya “yalnız adam” pozisyonuyla Asya.e. ordusu. disiplinli ve bütüncül bir Alman geliĢimi söz konusudur. Bu yöndeki ilk ciddi sınavını 1804 Sırp Ġsyanı ile veren Osmanlı Devleti. Özellikle 1870-80 arası ciddi bir büyüme ve geliĢme dönemidir. sömürge edinme yarıĢına da geç kalmıĢtı.15.yüzyılın bariz özelliği olan “ulus-devlet oluĢturma” idealinin bir nevi uygulanma alanı haline geldi.13-29. bu isyanı bastırsa da ileride ortaya çıkacak olan milliyetçi ayaklanmalar için radikal önlemler alamadı.5 19. Osmanlı tebaasının en ayrıcalıklı kesimi olan Rumların bu ayaklanması.1878 Berlin Kongresi ile de varlığını iyice hissettiren Almanya geliĢen askeri gücüyle birlikte Avrupa`da ciddi bir tehlike olarak algılanmaya baĢladı.s. Versailles`de Fransa`yı saf dıĢı bıraktı ve Alman Ġmparatorluğu ilan edildi. Bayram Soy. Böylece 1830 ve 1848 Ġhtilalleri ile olgunlaĢmaya baĢlayan “Alman Milli Birliği” ideali gerçekleĢmiĢ oldu. Alkım Yayınevi.yüzyılın ikinci yarısından itibaren yine “milli birlik” idealini koruyarak hızlı bir büyüme içerisine girmiĢtir. I.2006. Bismarck`a nazaran daha katı bir geniĢleme siyaseti güden II.Wilhelm ile birlikte ise Almanya yeni bir döneme girmiĢtir. Nitekim Kıta Avrupa‟sındaki bu algı haklı çıkmaya baĢlamıĢ.1804 Sırp Ġsyanı`nın ardından ortaya çıkan Yunan Ġsyanı ise giderek geniĢlemiĢ ve beynelmilel bir hal almıĢtır.

Hünkar Ġskelesi AnlaĢması ile ciddi bir sorun haline gelen boğazlar meselesi geçici olarak da olsa Osmanlı Devleti lehine sonuçlanmıĢtır.Bu isyan karĢısında Rusya`dan yardım talep eden Osmanlı. ArkadaĢ Yayınevi..3. Hem Rusya`nın bazı faaliyetleri hem de çeĢitli iç etkenlerle Balkanlar`da çeĢitli ayaklanmalar ortaya çıktı. Her ne kadar Eflak.Armaoğlu.417 -549.e.Akabinde yapılan 1841 Londra Boğazlar SözleĢmesi ile.2009.Baskı. SavaĢın ardından ise 1856 Paris AnlaĢması imzalanmıĢtır.MeĢrutiyeti ilan etti.1821`de baĢlayan Yunan Ġsyanı‟nı bastıramayınca Mısır Valisi Mehmed Ali PaĢa`dan yardım talebinde bulundu ve bu durum Kıta Avrupa`sının iĢine gelmeyecek. Fransız Ġhtilali`nin ardından Osmanlı Ġmparatorluğu`nda gerçekleĢen ilk milliyetçi ayaklanma olmasına rağmen Yunan Ġsyanı kadar büyük çaplı tehlike arz etmemiĢtir. YaĢanan bu geliĢmelerin ardından 1828-29 Osmanlı-Rus SavaĢı patlak verdi ve savaĢın ardından yapılan Edirne AntlaĢması ile Yunanistan bağımsızlığını kazandı. Balkan Bunalımı. 5 . Altın Kitaplar. Osmanlı ve Mısır Donanması Navarin`de yakılacaktır.340.8 Paris AnlaĢması kararlarına rağmen isteklerinden vazgeçmeyen Rusya.93 Harbi olarak da bilinen bu savaĢta Rusya galip gelmiĢ ve her iki devlet arasında 1878 6 7 Armaoğlu. iç siyaseti koruma açısından önemli hamleler olsa da Avrupalı devletleri tatmin etmemiĢtir. diğer iç ve dıĢ meseleler Rusya`yı harekete geçirdi ve Rusya 1877 yılında Osmanlı Ġmparatorluğu`na savaĢ ilan etti.2009.7Yapılan bu çalıĢma ve ıslahatlar modernleĢme. Ankara.Mehmed Ali PaĢa`ya Yunan Ġsyanı sırasındaki yardımı karĢılığında vaat edilen valilikler verilmeyince bu sefer de Mısır Ġsyanı gerçekleĢti.s.e. Osmanlı üzerindeki tarihi emellerini gerçekleĢtirmek üzere tekrar harekete geçti. Rusya`nın bu tutumu neticesinde ortaya çıkan 1853-56 Kırım SavaĢı.6Bu suretle biraz daha iç meselelere yoğunlaĢan Osmanlı Devleti art arda iki ferman ile demokratikleĢme çabasına girmiĢtir. 15 yıl kadar nispeten sakin bir döneme girdi.Mehmed Ali PaĢa Ġsyanı`ndan sonra Osmanlı Devleti .31 -238. a.s.Rusya ile Hünkar Ġskelesi AnlaĢması‟nı imzalandı.s. Rusya`nın Osmanlı Ġmparatorluğu üzerinde tarihi emellerini harekete geçirmesi. Ġstanbul.Lord Kinross.s.Ġmparatorluğu`na ilk ciddi alarmı vermiĢti. çev: Boğaç Babür Turna. Modern Türkiye’nin Doğuşu. Boğdan. 8 Bu konu hakkında detaylı bilgi için bkz. Tanzimat ve Islahat Fermanları hakkında detaylı bilgi için bkz.Baskı. Suriye ve Lübnan`da ki bazı ayaklanmalar ile Mülteci Sorunu gibi meseleler ortaya çıksa da bunlar Osmanlı için ciddi bunalımlar yaratmamıĢtır.a. Bu sırada Osmanlı Devleti ise Avrupalı devletlerin müdahalesini önlemek ve isyanları sonlandırmak için 1876 I. Bernard Lewis. Kıta Avrupası‟nın desteğiyle Osmanlı Ġmparatorluğu lehine sonuçlanmıĢtır.372. Osmanlı.g.3.g.. çev: Meral Gaspıralı. Sırp Ġsyanı. hem Osmanlı hem de diğer Avrupalı devletler nazarında ciddi meselelere yol açmıĢtır. Osmanlı İmparatorluğunun Yükselişi ve Çöküşü.

Ġlk bölümde Osmanlı-Alman iliĢkisinin nasıl ve hangi çerçevede baĢladığından. artan baskılar. Balkan ve Trablusgarp SavaĢları ile ciddi toprak kayıplarına uğramıĢ.162. Ayrıca yine bu dönemde Bulgaristan bağımsızlığını ilan etti.Ayastefanos (YeĢilköy) AnlaĢması imzalanmıĢtır. YaĢanan bu geliĢmeler karĢısında güç. Son olarak ise sözü geçen çalıĢmamız ödev boyutunda olduğundan okuyucuda derin bir analiz ve derin bir yorumlama beklentisi uyandırmamalıdır. Ancak bu anlaĢmadaki maddeler Kıta Avrupası`nın özellikle Ġngiltere`nin menfaatlerine ters düĢünce Berlin`de kongre toplanması kararlaĢtırıldı. Ġstanbul. beynelmilel ortamda prestij kaybına uğramıĢtır. Balkanlar`da ciddi toprak kayıpları yaĢamıĢ. Karpat da haklı olarak Osmanlı çöküĢü nün en temel sebeplerinden biri olarak bu kongreyi gösteriyor.Baskı. 9 Kemal Karpat. 6 . Bu sırada 93 Harbi esnasında meclisi kapatan II. Girit Yunanistan`ın Bosna-Hersek ise Avusturya-Macaristan`ın eline geçti. prestij. MeĢrutiyeti ilan etti.2002.1878 Berlin Kongresi ile Osmanlı.Dünya SavaĢı`na girmek zorunda kalmıĢtır. Ġkinci bölümde muvazzaf Alman askerlerinin-özellikle subaylarının-Osmanlı‟ya geliĢlerinden ve çalıĢmalarından kısaca bahsedecek ve son olarak üçüncü bölümde ise Alman subaylar aracılığıyla gelen Alman Askeri sisteminin Osmanlı‟daki tezahüründen ve bu sisteminin Osmanlı‟da mental anlamda bir ordu reformu düĢüncesi oluĢturup oluĢturamadığından nedenleriyle birlikte bahsetmeye çalıĢacağız. Osmanlıcılık. Türkçülük gibi bazı ideolojik akımlar radikal olmasa da Osmanlı`nın çöküĢünü yavaĢlatmıĢtı.2. Abdulhamid. geliĢiminden ve bu iliĢkinin etkilerinden kısaca bahsetmeye çalıĢacağız. bir harita oluĢturması açısından 1835-1914 yılları Almanya ve Osmanlısı‟nın genel bir siyasi portresini çizdikten sonra çalıĢmamızın içeriğinden kısaca bahsedebiliriz. toprak kaybeden Osmanlı Devleti`nin dağılmayı önlemek ve varlığını sürdürebilmek amacıyla bazı ideolojiler ortaya çıkmıĢtır. ayaklanmalar ve iç muhalif ısrarlarıyla 1908 II. Balkanlarda Osmanlı Mirası ve Milliyetçilik.s. ÇalıĢmamız üç bölümden meydana gelmektedir. gücü yitirmiĢ ve sonunda 1914 yılında müttefiki Almanya`nın yanında I. Ġslamcılık.9. TimaĢ Yayınları. Osmanlı Devleti her ne kadar dirense de mevcut varlığını koruyamamıĢ. Konunun daha anlaĢılır kılınması ve okuyucu da bir ön bilgi.

173.10 Siyasi birliğini geç tamamlayan (1871) Almanya. Ġstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları. 19.11Ġlber Ortaylı‟ya göre ise bu ittifakın oluĢumunda Fransa10 Aslında Osmanlı-Almanya iliĢkilerinin temeli 18. Asya. Ġngiltere`nin en önemli sömürgesi olan Hindistan`a ulaĢan en kısa yolun Osmanlı toprakları olmasından dolayı Ġngiltere. Gladstone`un Osmanlı`ya karĢı güttüğü sert ve negatif politika. C:IV. E. Kemal Beydilli. s. Ġstanbul. Wilhelm`den bulmuĢtur.Karal‟a göre Osmanlı-Alman Ġttifakı‟nda II. Doğudaki siyasetini Osmanlı Devleti`nden ziyade o dönemde rakibi bulunmayan kendi donanmasının gücüne dayandıracağı iĢaretini vermiĢ ve Berlin AnlaĢması`ndan sonra değiĢen bu politikası doğrultusunda ilk olarak Kıbrıs Adası`na yerleĢmiĢ.yüzyılın ilk yarısına kadar inmektedir. sözünü geçirebileceği zayıf bir Ģekilde kalmasından yanaydı. uzun yıllar dostane bir Ģekilde devam etmiĢtir. Bu konuda detaylı bilgi için ayrıca bkz.yüzyılda Prusya -Osmanlı Münasebetleri.I. Abdülhamid‟in Ģehzadeliği sırasında Sultan Abdülaziz ile birlikte Avrupa‟ya yaptığı gezi sırasında baĢlamıĢ. Osmanlı`nın en büyük müttefiki olduğu Ġngiltere`nin tutumunun değiĢtiğinin göstergesidir. en uygun zeminin Osmanlı Devleti toprakları olduğunu anlamıĢ ve bu yönde politikalar gütmeye baĢlamıĢtır. Avusturya-Macaristan`ın Bosna Hersek`i ilhakı. 11 Bkz. Büyük Osmanlı Tarihi. Uzakdoğu. savaĢın ardından toplanan Berlin Kongresi`ndeki görüĢmelerde. Rusya`nın tarihi emelleri doğrultusunda izlediği olumsuz politika. Balkanlardaki durum Berlin Kongresi`nden sonra ağır bir darbe yiyen Osmanlı Ġmparatorluğu‟nu yeni bir müttefik aramaya siyasetine itmiĢtir. II. 1882`de de Mısır`ı iĢgal etmiĢtir. sömürge edinme yarıĢına da geç girmiĢtir. Bu sebepten dolayı Ġngiltere. KarĢılıklı dostluk mektuplaĢmalarıyla baĢlayan iliĢkiler. Abdülhamid‟in Almanya hayranlığı yatıyordu. Bu hayranlık. Ġngiltere. Abdülhamid Almanların sadık dost ve çalıĢkan bir halk olduğu kanaatine varmıĢtır. Enver Ziya Karal. Osmanlı Ġmparatorluğu. Görüldüğü üzere Berlin Kongresi. Osmanlı`nın yıkılmasından ziyade. Ġran ve Mısır`ın Rus ve Fransızların eline geçmemesi için yoğun uğraĢlar vermiĢtir.1985. Osmanlı`nın yüzyılın son çeyreğine kadar iliĢki kuracağı bu ülke Ġngiltere olmuĢtur. II.Bölüm: Osmanlı-Alman Ġttifakının BaĢlangıcı ve GeliĢimi Karlofça AnlaĢması`ndan sonra Avrupa`da gerilemeye baĢlayan Osmanlı Devleti.1871 Alman Birliği`nin kurulmasına kadar Prusya ile sürdürülen iliĢkiler 1871‟den itibaren Almanya ile devam etmiĢtir. 7 . Büyük Friedrich ve Osmanlılar(18. Abdulhamid zamanında Alman Ġmparatoru II. Ortadoğu. bu anlamda beklediği yakınlığı II. Ġngiltere`nin değiĢen bu politikası. Ancak 1877-78 Osmanlı-Rus SavaĢı`nda Osmanlı`nın ağır bir yenilgi alması Ġngiltere`nin Doğu Siyasetini değiĢtirmesine neden olmuĢtur.yüzyılın baĢından itibaren yaptığı savaĢlar ve uğraĢmak zorunda olduğu iç isyanlar süresince baĢındaki meseleleri o dönemde çıkarlarının kesiĢtiği bir ülke ile yakın iliĢkiler kurarak gidermeye çalıĢmıĢtır. Balkanlar`da umduğunu bulamayan Almanya. TTK Yayınları. Ankara.Z.

Almanya SavaĢı‟nın büyük bir etkisi vardı. Avrupa ve Afrika‟daki fetih hareketlerinde çağdaĢlarına oranla daha modern ve teçhizatlı ordusuyla kayda değer baĢarılar elde etmiĢtir.Soy.yüzyıllardan itibaren Avrupa‟da meydana gelen siyasi ve ekonomik değiĢimlere paralel olarak Avrupa orduları eğitim. I. 19. ve 18..Sayı.14 II..”Osmanlı -Alman ĠliĢkileri(1870-1914)”. Dolayısıyla Ġttihatçılar da Almanya ile iliĢkileri kuvvetlendirme ve ilerletme yoluna gitmiĢtir.Ankara.2002.131890 yılına Bismarck‟ın istifasıyla Osmanlı-Alman iliĢkileri hızlı bir döneme girmiĢtir.Türkler.Ortaylı. Bölüm: Alman Askeri Görevlilerin GeliĢi ve ÇalıĢmaları Osmanlı‟nın cihanĢümul bir devlet olmasında ordusunun etkisi kuĢkusuz yadsınamaz.s. Ancak Prusya‟nın bu ilk subayların geliĢinden 1871 yılına kadar olan dönemde kendi iç meselelerine yoğunlaĢmasından dolayı Osmanlı Devleti ile devam ettirilmek istenen ikili iliĢkiler sağlam bir zemine oturtulamadı. Ankara. MeĢrutiyet‟in ilanının ardından yönetimde söz sahibi konumuna gelen Ġttihatçılar döneminde tekrar Ġngiltere ile yakınlık kurma çabaları içerisine girilse de beklenen destek Ġngiltere‟den gelmemiĢtir. Bunun dıĢında art arda yapılan karĢılıklı ticari anlaĢmalar. 14 Osmanlı-Alman iliĢkileri hakkında detaylı bilgi için ayrıca bkz.297.e.yüzyıllarda Asya. Osmanlı Devleti. 1993.15. Ancak II. 15 Yavuz Özgüldür.74. Bismarck‟ın izlediği siyaset gereği kısmı bir sekteye uğrasa da Osmanlı-Alman iliĢkisinin zeminini bozmamıĢtır. Osmanlı‟ya baktığımızda ordusundaki değiĢim ve geliĢim çabaları radikal sonuçlar verememiĢtir.. donanım ve teĢkilatlanma bakımından modern bir yapıya kavuĢurken. 1862 yılında Bismarck‟ın Ģansölyeliğine kadar Osmanlı-Alman iliĢkilerinin genel seyri bu Ģekildedir. modern bir yapıya kavuĢarak çağdaĢlarına ayak uydurabilmesi için yeniden 12 13 Bkz.e.dünya SavaĢı‟na kadar genel olarak bu seyirde devam eden Osmanlı-Alman iliĢkileri savaĢ sırasında bozulmaya baĢlamıĢ ve savaĢın ardından bitme noktasına gelmiĢtir.C:XIII. Bismarck‟ın Ģansölyeliği döneminde bu iliĢki.a.g.yüzyılın baĢında giderek bozulmaya baĢlayan Osmanlı ordusunun kendisini toparlayabilmesi. Abdülhamid‟den önce askeri-sivil bürokraside Almanya‟ya karĢı bir hayranlık ve eğilim yaratmıĢtır. 8 . ve 16.a.57 -79.s. Bicmarck‟ın Ģansölyeliği sırasında Osmanlı-Alman iliĢkileri hakkında detaylı malumat için bkz.g. OTAM. demiryolu imtiyazları ve Almanların bankacılık teĢebbüsleri bu ittifakın daha da ilerlemesini sağladı.”YüzbaĢı Helmuth von Moltke‟den MüĢir Liman von Sanders‟e Osmanlı Ordusu‟nda Alman Askeri Heyetleri”.. Bu savaĢtaki Almanya galibiyeti II.12Osmanlı-Alman iliĢkilerinin oluĢumu ve geliĢiminde Osmanlı‟ya ordu reformasyonu için gelen ilk Alman subaylarının da(1835) etkisi olmuĢtur.Muzaffer Tepekaya.s.43-81.4.Yeni Türkiye Yayınları.15Ancak 17.s.

g. Ancak Kaehler‟in ölümüyle(1885) bu subay heyetinin baĢına Colmar von der Goltz geçmiĢtir. bu alanda Fransa ve Prusya‟dan faydalanma yoluna gitmiĢtir. 20 Ortaylı. Örneğin 19. Yüzyıllın ilk çeyreğindeki ordu ıslahı giriĢimleridir.a. ordusunun reorganizasyon çalıĢmalarında faydalanmak üzere eğitmen subay göndermesi için ilk giriĢimini 1835 yılında Fransa nezdinde yapsa da olumlu bir yanıt alamamıĢtır.s.1839 yılında meydana 16 .Osmanlı Ordusu’nda 18.20Bu ara dönemde gelen Prusyalı subaylar ordularını bırakarak Osmanlı hizmetine girmiĢlerdir. Bu çalıĢmamızda “ilk”sözcüğü kullanılırken 19.e.17Fransa‟nın bu olumsuz yanıtının ardından aynı yılın sonlarında Osmanlı Devleti..s.a. 9 .yüzyıllarda Yapılan Islahat Çalışmaları Ve Bu Çalışmalarda Yabancı Uzmanların Rolü. II.s.Sakarya.a.237. Osmanlı-Fransa iliĢkilerine karĢı olmasını gösteriyor. ve 20. yönünü bu kez Kıta Avrupası‟nın yükselen askeri gücü Prusya‟ya yani Kral III..97. Osmanlı topraklarında dört sene kalacaktır.a.s.tanzim edilmesi gerektiğine inanan II. 18 Gültekin Yıldız.g.186-188. Osmanlı Kara Ordusu’nda Yeniden Yapılanma ve Sosyo-Politik Etkisi(18261839). Yani bu ara dönemde Osmanlı ordusunda resmi görevle vazife gören resmi bir Prusya askeri heyetine rastlanmamaktadır. 21 Yıldız.e. Mahmud ve bazı bürokratlar. Ġstanbul.g.28. Burada dikkat edilmesi gereken husus ise Osmanlı‟nın 19.19Bunların dıĢında von Moltke(1836) ve Kaehler(1882) arasındaki dönemde ise düzenli ve etkin bir Prusya askeri yardımı söz konusu değildir. Bu talep doğrultusunda 23 Kasım 1835 tarihinde iki kiĢiden oluĢan(von Moltke ve von Bergh) Prusya askeri heyeti Ġstanbul‟a gelerek görevlerine baĢlamıĢlardır.e. ordu ıslahı iĢlerinin Avrupalı uzmanlar nezdinde yapılması gerektiği görüĢündeydi.YayımlanmamıĢ Doktora Tezi. Bu amaç doğrultusunda Osmanlı Devleti. ordusunun ıslahı için Avrupa‟dan özellikle Fransa‟dan uzman ta lebinde bulunmuĢtu. üç ay süreyle ve maaĢı Osmanlı Devleti tarafından ödenmesi Ģartıyla çalıĢmalarına baĢladı. Klasik Dönemi‟ndeki ordu gücü ve istikrarını kaybeden Osmanlı Devleti‟nin ordusunun ıslahı Prusya‟dan ilk askeri heyet talebinden yukarıda da bahsetmiĢtik.s. ve 20.2008.21Bu iki kiĢiden biri olan ve ismi daha öne çıkan Helmuth von Moltke. Yüzyılın ilk yarısındaki “ilk”ler kastedilmektedir. Prusya‟ya iletilen bu uzman subay talebi ilk zamanlar Prusya tarafından temkinle karĢılansa da 1836 yılında Helmuth von Moltke‟nin önderliğinde(diğeri von Bergh) iki Alman subayı Osmanlı Devleti‟ne ordusunun ıslahı için gönderilmiĢtir.e. Bu ara dönem hakkında detaylı malumat için ayrıca bkz. Friedrich Wilhelm‟e çevirdiğini görüyoruz.16Bayram Soy.yüzyılda da Osmanlı. Mahmud‟un Fransa‟dan olumsuz yanıt almasına neden olarak Rusya‟nın. ve 19. 17 Soy.18Gönderilen ikinci Alman ıslah heyeti ise 1882 yılında Albay Otto August von Kaehler baĢkanlığındaki heyettir.2006..s.. 19 Ortaylı.90. Ali Rıza ġimĢek. Önceleri Prusya ordusunun kadrosunda kalmak üzere Ġstanbul‟a gelen Moltke.g. Elbette önceki dönemlerde Osmanlı. YüzbaĢı Moltke‟nin ilk görevi Tarsus ordusu komutanı Hafız PaĢa‟nın danıĢmanlığını yapmak olmuĢtur.YayımlanmamıĢ Yüksek Lisans Tezi.213.

Moltke‟nin Osmanlı ordusundaki reorganizasyon düĢünceleri radikal sonuçlar vermeyecek ve birkaç yol göstericilik dıĢında etkili bir reformist olamayacaktır. 23 23 Bu konuda detaylı malumat için bkz.Ġstanbul.g.48.175. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi..e.Sayı:31. Ayrıca askerilerin giyecek ve yiyecek ihtiyaçlarının karĢılanamaması.93. Albay Kamphövener..1979.gelen ve Mehmed Ali PaĢa‟nın Anadolu‟da ilerleyen kuvvetlerine karĢı verilen mücadelelerde Moltke‟nin taktik ve strateji bilgilerine danıĢılmıĢtır.g. Abdülhamid‟i Almanya‟da Osmanlı ordusunun tanzimi için bir heyet talebine sevk etti. Osmanlıyı sadece bir asker olarak değil.Harbi‟ni kaybetmesi. Osmanlı devletinin 93. Abdülhamid tarafından padiĢah yaverliğine atandı. Ancak bu isimler Kaehler‟in gölgesinde kaldıkları ve reform çalıĢmalarında Kaehler kadar etkili olmadıkları için biz genel olarak Kaehler üzerinde duracağız.s. askerin iaĢesine önem verilmesini vurgulamıĢtır. reformlarına esas teĢkil edecek bilgiler edinm ek için baĢkentin dıĢındaki kıĢla ve birlikleri denetledikten sonra Osmanlı ordu yapısının bozukluğuna dikkat çekmiĢtir.1993.s. Yaptıkları araĢtırmalarda subay ve erlerin maaĢlarının düzenli ödenmediği. Bu yardım talebi neticesinde 11 Nisan 1882 tarihinde Kaehler baĢkanlığındaki Alman askeri heyeti Ġstanbul‟a geldi.e.402. ordu birliklerine yeterli talim yaptırılmadığını fark etmiĢlerdir. Ancak Moltke‟nin düĢünce ve teklifleri pek ciddiye alınmamıĢ ve akabinde Moltke‟yi haklı çıkaran Nizip Mağlubiyeti yaĢanmıĢtır.s.a.”II. Bundan dolayı Kaehler. bir siyaset adamı bir iktisatçı gözüyle de incelemiĢtir.31.s. 24 Bkz.Edebiyat Fakültesi Matbaası.Soy.g. Ġstanbul.s.e. kendinden sonra gelecek olan Alman subaylar gibi kısıtlı imkânlar altında çalıĢtığı için verimli olamamıĢtır. Prusya‟daki Londor TeĢkilatı örnek alınarak oluĢturulmuĢtur. Cem Ofset Matbaacılık. II.s.. ordunun savaĢ gücünü azaltacağından.24Moltke‟nin bu yanı da ileride göreceğimiz üzere ıslah çalıĢmalarını olumsuz yönde etkileyecektir. Bu teĢkilat. Topçu YüzbaĢı Ristow‟dur. Abdülhamid Devri‟nde gelen ilk Alman Askeri Heyeti Hakkında”.e.a. Ortaylı.. 10 . Von Kaehler.26Giderek dikkatleri üzerine çeken Kaehler.g.a.a. ġimĢek. Bunların dıĢında ileride de görüleceği üzere Moltke. Birinci Dünya Harbi’nde Türk-Alman İttifakı ve Askeri Yardımlar. Osmanlı Devleti‟ndeki görevine mirliva rütbesi ile baĢladı ve von Kaehler PaĢa ismiyle anıldı. 25 Kemal Beydilli.25Von Moltke ve Albay Kaehler arasındaki dönemde de yine alman subayları Ġstanbul‟a gelmiĢlerdir. Ancak bu subaylar bireysel ve gayri resmi olarak geldikleri için pek fazla verimli olamamıĢlardır. Kaehler baĢkanlığındaki Alman askeri heyetindeki diğer isimler ise: YüzbaĢı Hobe.34. 26 Ortaylı. II. Kaehler ve beraberindekiler. Osmanlı 22 Veli Yılmaz.22 Moltke‟nin katkılarıyla bu dönemde gerçekleĢtirilen en önemli askeri reform ise Redif TeĢkilatı‟nın kurulması olmuĢtur.23 Ġlber Ortaylı‟ya göre Moltke.

a. 30 Zeynep Güler. harita oluĢturma ve Osmanlı 27 Jehuda Wallach. sığınak.s. 31 Karal. Ancak Kaehler ve heyeti de ileride bahsedeceğimiz nedenlerden dolayı radikal reformlar gerçekleĢtiremeyecektir...29 Kaehler önderliğindeki heyetin ilk altı ayı görüldüğü üzere Osmanlı ordusunun içinde bulunduğu durumu ve bu durum içerisinde kendi iĢlevlerinin ne olması gerektiğini tespit etmekle geçmiĢtir.31Goltz‟un reform çalıĢmaları tıpkı diğer Alman askeri reform heyetlerinde olduğu gibi ciddi engellerle karĢılaĢtı.34-36. seferberlik ve eğitim gibi konuları içeren ve yaklaĢık 400 sayfa tutan bir rapor hazırlamıĢlardır. Abdülhamid. Bir Askeri Yardımın Anatomisi(Türkiye’de Prusya -Alman Askeri Heyetleri 18351919). Bu raporda Osmanlı ordusundaki eksikliklerden ve bu eksikliklerin nasıl giderileceğinden bahsetmiĢ.a. 11 .e.1985. Bunların dıĢında Kaehler. Prusya ordusunun ordu kurumları örnek alınmıĢ.s.27Yine Kaehler‟e göre Osmanlı ordusunun komuta heyetinde de ciddi sorunlar bulunmaktaydı.94. Bu durumu önlemek için de Ġstanbul‟da bir askerlik yoklaması yapılmıĢtır.39. Ortaylı.28Kaehler‟in bu çalıĢmaları II.e.42-43. YayımlanmamıĢ Yüksek Lisans Tezi.2007. silah altına alınacak olan asker sayısını artırmak için askerlik görevini herkes için zorunlu kılmak.g. 28 Wallach. mevcut Osmanlı askeri düzenini baĢtan aĢağı yenilemeyi amaçlayan bir reform planı hazırlamaya baĢlamıĢlardır.174.” 32 Colmar von der Goltz‟un Osmanlı‟daki görevleri: seferberlik.g.s. Kaehler‟in ölümüyle Alman askeri ıslah heyetinin baĢına Colmar von der Goltz getirildi. sorumluluk esası üzerine kurulacak modern bir ordunun teĢkilat.a. bu sorunun çözümü için astsubaylıktan subaylığa terfi etmenin kaldırılmasını ve askeri okullarda Prusya ordusunda olduğu gibi dengeli bir pratik ve bilimsel eğitim verilmesi gerektiğini belirtmiĢtir.30Yaptıkları çalıĢmalara neticesinde ordunun reorganizasyonu. Ancak Goltz‟un yetkileri. 32 Wallach.ATASE Yayınları.a.e. 29 Detaylı bilgi için bkz.101-102. Mersin.. Osmanlı Ordusu’nun Modernleşmesinde Von Der Goltz Paşa’nın Rolü. yürürlükte olan askerlikten muafiyet özellikle de askeri yükümlülükten kaçanların muafiyetini ortadan kaldırmayı tasarlamıĢtır. Jehuda Wallach‟ın deyimiyle: “Adeta Osmanlı ordusunun genelkurmay başkanlığını deruhde ediyordu. Kaehler‟e Almanya‟ya Türk subayları gönderme talebinde bulunacağını bildirmiĢtir.e..g. harekât planları.yetkililerinin devamlı üzerinde durduğu eğitim kurumlarındaki yenilik faaliyetlerinin ancak ordu birliklerinin temel ihtiyaçlarının düzene kavuĢturulmasından sonra sağlanabileceğini belirtiĢtir.s. Abdülhamid‟i etkilemiĢ ve II. Kaehler ve diğer Alman heyetlerindeki subaylardan daha fazlaydı.g. Ankara. Osmanlı subaylarındaki ciddi eğitim eksikliği Kaehler‟in dikkatini çekmiĢ ve Kaehler. Daha sonra Kaehler ve heyeti. eğitim ve savaĢ hazırlığının nasıl olması gerektiği belirtilmiĢtir.s.s.

g. bilhassa genç Osmanlı subaylarının eğitiminde kayda değer roller üstlendi. eserleri ve çalıĢmaları hakkında detaylı bilgi için bkz. Buna rağmen Osmanlı ordusunda somut bir geliĢme söz konusu değildir. yaklaĢık iki yıldır reform çalıĢmalarını yürütüyordu. Dönemin Osmanlı yönetiminde görev alan yüksek rütbeli askerler ve memurların reformlara karĢı tutumu. On iki yıllık ilk çalıĢma döneminde. Genç Türkiye’nin Hezimeti ve İmkân-ı İstilası. 35 Colmar von der Goltz‟un hayatı. Osmanlı ordusundaki görevine baĢladığında Ġstanbul‟da Albay von Kaehler baĢkanlığındaki Alman askeri ıslah heyeti.e. yedek kuvvetlerin talim ve terbiye esasları için de raporlar oluĢturdu. kurmay subaylar için de pratik çalıĢma programları hazırladı. Osmanlı Ordusu’nun Modernleşmesinde Von Der Goltz Paşa’nın Rolü . Harbiye Mektebi‟nde ders kitabı olarak okutulmak üzere yaklaĢık dört bin sayfanın üzerinde Türkçe broĢür ve ders kitabı hazırladı.2007. Moltke reformlarının baĢarısızlığını Osmanlı ordusunun o dönemdeki dağınık durumuna dayandırmaktadır37Yine döneminin ordu reorganizasyonu çalıĢmalarının baĢarısızlığına bir iĢaret olarak Moltke‟nin Ģu ifadelerinin arka planına bakılabilir: Moltke. diğer taraftan gelen heyetlerdeki subayların gayrimüslim oluĢu reform çalıĢmalarının yüzeysel kalmasında etkili olmuĢtur. Bunların dıĢında savaĢ esnasında zaman kazanma. Ġstanbul.36Ortaylı. diğer alman subaylara nazaran daha etkili bir uzman ve öğretmen oldu. Ġlk olarak bir seferberlik nizamnamesi hazırlayan Goltz. kendisine verilen dar yetkiler çerçevesinde çalıĢmalarına baĢladı.e.a. Zeynep Güler. Bunların dıĢında Goltz. YayımlanmamıĢ Yüksek Lisans Tezi.s. bu sayede 33 34 Colmar von der Goltz.73. Ortaylı.. 37 Bkz.s.subaylarının eğitimi konularını kapsıyordu.s.g. Kader Matbaası. Osmanlı ordusunu harp hareketlerine hazırlamak iĢin gerekli harp taktikleri Ģemaları oluĢturan Goltz. Alman subaylarının Alman ordusu ile iliĢkilerini kesmemeleri. 36 ġimĢek.e. bölgeyi tanıyarak harekete geçme konularında da çalıĢmalar yapan Goltz. Goltz ise.. bu amaç doğrultusunda özellikle Rumeli ve Batı Anadolu‟daki bölgelerin haritalarını oluĢturdu.35 III.a.33Goltz. 12 .a. Avusturya askeri ataĢesi von Gieslingen‟in de dediği gibi:”Alman heyeti içinde Türkiye’yi ve Türkleri en iyi anlayan yahut yegâne anlayan o idi.90.s. Ortaylı. Bu amaçla getirilen Helmuth von Moltke ve arkadaĢlarının çalıĢmaları çoğu zaman danıĢmanlıktan öteye gidememiĢtir. Bölüm: Alman Askeri Sisteminin Osmanlı’daki BaĢarısı Yahud BaĢarısızlığı Osmanlı ordusunun o yıllardaki durumu kısa sürede ve birkaç Prusyalı subayın çalıĢmalarıyla düzeltilecek gibi görünmüyordu.100.g. Mersin. Osmanlı subaylarına karĢı beslediği olumsuz duygulara rağmen Goltz.174-175.”34Bu nedenle comlar von der Goltz. diğer Alman subaylarından farklı bir reformist idi.1913..

115.42Bununla birlikte Moltke. onu Büyük Pedro düzeyinde bulmadığı gibi Türk subayların da yabancı askeri danıĢmanlara gösterdikleri engellemelerden rahatsızlık duyduğunu ifade etmiĢtir.g. 40 Bkz. Moltke anılarında subay ve sivillerin Alman subaylarına olan tutumlarını da Ģöyle yazacaktır:”Albaylar bize öncelik tanıyorlardı.. önündeki engelleri de gerekçe göstererek yaptığı iĢlerin onu tatmin etmediğini belirtmiĢ ve reformların baĢarısızlığında kısmen II.en iyi uzmanların gönderileceğini ve bununda Osmanlı ordusundan çok Alman ordusunun iĢine yarayacağını belirtmiĢ. Bunun dıĢında Moltke‟nin Türkiye‟deki görevi sırasında edindiği intibaları Prusya‟ya döndükten sonra bir kitap halinde yayımlanması gelecekteki Türk-Alman iliĢkilerine zemin hazırlamıĢtır.”39 Lord Kinross ise Moltke ve heyetinin baĢarısızlığını Alman subaylara karĢı aĢağılayıcı tavra. Moltke‟nin bu kitabı Alman umumi efkârının Osmanlı‟ya olan ilgisini artırmıĢ.e.s.a..38Moltke‟nin bu sözlerinden de anlaĢılacağı üzere görülüyor ki Alman subaylarının Almanya‟ya olan sadakatleri ve bağlılıkları reform çalıĢmalarının radikal sonuçlar vermesinde bir engel olarak göze çarpmaktadır. Remzi Kitapevi. Osmanlı üniformalarını giyseler de Alman subayı olarak Ġstanbul‟a gönderileceklerini ve Alman büyükelçiliğine bağlı olarak faaliyetlerini sürdüreceklerini belirtmiĢtir.g.a.1995.g.s.410-411..93. reform çalıĢmaları her ne kadar baĢarısızlıkla sonuçlansa da kısmen de olsa bir reform düĢüncesi aĢılayabilmiĢtir.43 Helmuth von Moltke. çev: Hayrullah Örs..g.s.466.a. Türkiye’de ise yabancılar aşağılanır…”41Yine Moltke‟ye göre Türk komutanlar bile kendi askerlerinden bir gâvura hürmet göstermelerini talep etmeye cüret edemiyordu.s. 42 Bkz.. subaylar da bize karşı şöyle ya da böyle naziktiler.a. Moltke.412.g. fakat selam duymuyorlardı.a.115. Bunların dıĢında Moltke de II. subaylara hizmetkâr olarak davranılmasına ve bunlar neticesinde Alman subaylarda oluĢan kızgınlığa bağlıyor. Osmanlı-Alman iliĢkilerini hızlandırmıĢ ve bu iki 38 39 Ortaylı.e.e. Kinross.40Moltke‟ye göre de reformlardaki baĢarısızlığın büyük kısmı Türklerin Avrupalı subaylara tepeden bakmalarıydı:”…Türkiye’de bir hediye ne kadar önemsiz de olsa eğer bir Hıristiyan’dan geliyorsa bir şüphe vesilesi olur… Rusya’da belki yabancılardan nefret edilir. 43 Kinross. Mahmud‟dan fazla etkilenmemiĢ.e.s. 13 . Kinross. 41 Helmuth von Moltke. ama sıradan adamlar karşımızda hazır ol vaziyetinde durmadıkları gibi kadınlar ile çocuklar zaman zaman küfür yağdırıyorlardı.s.e. Askerler itaat ediyor. Mahmud‟un da hatalarının olduğunu söylemiĢtir. Moltke’nin Türkiye Mektupları. Ġstanbul.

kendilerinden önce gelen Alman subaylara nazaran ordu reformasyonu açısından daha rahat olsa da ciddi engel ve aksaklıklarla karĢılaĢmıĢtır. Abdülhamid‟in bu talebi doğrultusunda gelen heyet ise daha önce de belirttiğimiz gibi Kaehler baĢkanlığındaki heyettir. Ortaylı‟ya göre Osmanlı‟daki rütbe terfisinin kolay olması. amaçlarından uzaklaĢmalarına neden olacak ve reorganizasyon çalıĢmalarını sekteye uğratacaktır.a..46 Moltke ve Kaehler arasındaki dönemde gerçekleĢtirilmek istenen ordu reorganizasyonundaki baĢarısızlığın en belirgin kanıtı ise 1877-1878 Osmanlı-Rus SavaĢı olarak da bilinen 93 Harbi olmuĢtur. Ancak bu ara dönemde gelen Alman subaylarında. II. Yukarıda da belirttiğimiz üzere Moltke ile Kaehler arasındaki dönemde de birçok Alman subay gerek resmi gerekse gayri resmi olarak Osmanlı Devleti‟nde çalıĢmalar yapmıĢlardır. ulaĢım koĢullarındaki olumsuz durum negatif yönde etkilemiĢtir. Abdülhamid‟i tıpkı II.s.a. Osmanlı‟nın 93 Harbi‟nde yenik düĢmesi II.e.. bol maaĢ ve gelen bu subaylara sağlanan refah ortam reform çalıĢmalarını olumsuz yönde etkilemiĢtir. Ortaylı. 47 Soy. Bunların dıĢında Moltke.93-94. asker toplamadaki bürokratik engel ve aksaklıklar.devlet arasındaki subay alıĢveriĢini kolaylaĢtırmıĢtır. Tıpkı kendinden önce gelen Alman subayların birçoğunun da yaptığı gibi Kaehler de baĢarısızlığını üstü kapalı da olsa kabul ediyor ve baĢarısızlığına çeĢitli gerekçeler sunuyordu. Kaehler ve heyeti.45Yine Ortaylı‟ya göre ara dönemdeki bu subayların siyasi meselelere yönelmesi.31. Bkz. Prusya ordusunun yapısını örnek alarak uzun ve ayrıntılı bir reform projesi hazırlayan Kaehler‟in ıslahat çalıĢmalarını eğitimli Osmanlı subay sayısının azlığı.e.166. 14 ..g.g.e. 46 Bkz. heyet boyutunda bir yapılanma söz konusu değildir ve gelen bu subaylar bireysel olarak hizmetlerde bulunmuĢlardır.44Yine Moltke Osmanlı haritacılığına da önemli katkılar sağlamıĢtır.e. Ortaylı.s..93-94. Bu da herhangi bir savaĢ sırasında Osmanlı ordusunun pozisyon almasını kolaylaĢtıracak bir geliĢmedir.47Osmanlı‟nın Rusya‟ya karĢı kaybettiği bu savaĢ.a. Anadolu‟nun çeĢitli bölge ve Ģehirlerinin haritalarını çizerek bu yerlerdeki savaĢ ve strateji konumlarını belirlemiĢtir. Yine bu ara dönemdeki Alman subaylarının ordu reformu çalıĢmaları yüzeysel bir yapıdan ibarettir.g.g. Yukarıda da belirttiğimiz üzere Moltke.a.s. ġöyle ki:”Eğer bu insanlar tatlı tatlı konuştuklarının yarısı 44 45 Karal.s. Osmanlı‟nın Almanya ile beraber Birinci Dünya SavaĢı‟na girmesine neden olan askeri iliĢkilerin baĢlangıcını oluĢturması açısından da önemlidir. Mahmud‟un da önceden yaptığı gibi Prusya‟dan subay talebine itti. ordu reformu çalıĢmalarının yüzeysel kaldığının bir belirtisidir.

Ancak ben bu durumdan Alman subaylarını kabahatli gösterecek değilim. Bunların dıĢında Ortaylı ve Karal‟ın Ģahsi düĢünceleri de Goltz‟un reformasyon çalıĢmalarının baĢarısızlığı yönündedir.a. Bütün kabahat. Yabancı bir uzamana ne kadar yüksek rütbe ve unvan verilse de güven konusunda sıkıntılar yaĢanmaktaydı.”49 Kaehler‟in ölümüyle II.Osmanlı Geçmişi ve Bugünün Türkiyesi. Wallach.. kurmay subayların yetiştirilmesi için tespit edilmiş olan pratik çalışmalar programını da kabul etmedi.35.50Karpat‟ın bu düĢüncelerinde kısmen doğruluk kısmen de yanlıĢlık payı vardır. Karal o meĢhur Büyük Osmanlı Tarihi serisinin dördüncü cildinde bu duruma II. Kaehler‟e göre Osmanlı ordusunun komuta heyetindeki subayların eğitimleri de yetersizdi. Abdülhamid‟e ve onun Türk subaylarına bağlıyor. Osmanlı ve Türk Olmak”. Alman subaylarını kıskanan yüksek rütbeli Türk subayları ile bu duruma müdahale etmeyen ihmalci padişahındır. Colmar von der Goltz‟u Alman reform heyetinin baĢına getirmiĢtir.46.s.Dipnot:60. Bu nedenle von der Goltz paşa’nın dışındaki diğer Alman subayları pek de yararlı olamadılar.kadar çalışmış olsalardı epeyce bir şey yapılmış olurdu.. Osmanlı subayları arasında büyük sevgi ve saygı kazanmıĢtır. Kimlik DeğiĢimi ya da Yenilikçi Müslüman. Soy.31-32 50 Bkz. Ancak II.s. Ancak biz konumuzun dıĢına çıkmamak için bunu burada tartıĢmayacağız.g.”Tarihsel Süreklilik. Onun için Alman subaylarının Türkiye’deki mevcudiyeti kâfi idi ve Avrupa devletleri alman subaylarının bulunduğu Türkiye’ye karşı herhangi bir düşmanca harekete girişmeyi göze alamazdı. Buna karĢılık askeri eğitim kurumlarından gelen subayların da pratik eğitimleri yetersizdi.e. Abdülhamid.Bkz.”48 Yine Kaehler. Alman askeri üyeleri de işin sonunda birer büro 48 49 Kaehler‟den aktaran Wallach. Osmanlı askeri bürokrasisin ve sivil halkın yetenek ve bilgi eksikliğini öne sürerek çalıĢmalarının tam anlamıyla kavranamadığından söz etmektedir.Baskı. Abdülhamid her ne kadar olağanüstü yetkiler verse de Goltz da tıpkı diğer alman subayları gibi kısıtlı bir ortamda çalıĢma imkânı bulmuĢtur.s.2. Ġstanbul.a.2005. ġöyle ki:”…Bazı askeri okullarda konferans vermeleri dışında bu subayların başka faaliyetlerde bulunmaları yasaklanmıştır. Böylece askeri ıslahat için çalışanların durumu boşa dönen bir çarktan farksızdı.g. Uzun yıllar Osmanlı donanmasında çalıĢan Ġngiliz amiral Woods da Kaehler ve ekibinin reorganizasyon çalıĢmalarındaki eksiklik ve baĢarısızlıklarını II. Abdülhamid‟i sebep göstererek Ģöyle belirtiyor:”…Fakat Abdülhamid yeni talim ve terbiye usullerinin yürütülmesi için gerekli iradeyi vermekten başka. II. Ġstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları. Kemal Karpat. Kemal Karpat ise bir makalesinde bu durumun aksini belirtmektedir ve Karpat‟a göre von der Goltz. 15 .e. Abdülhamid‟in güven duyduğu bir danıĢman haline gelmiĢ.

Abdülhamid ve çevresindekilerin kuĢkucu tavırları nedeniyle verimsiz kaldıklarını kabul etmekle birlikte baĢarısızlığın sadece bu nedenlere dayanmadığını Alman subayların da etkisi olduğunu belirtiyor. Goltz. Ortaylı..100. 57 Günay.367.56 Colmar von der Goltz‟un askeri ıslahat çalıĢmalarının baĢarısızlığına kanıt olarak Balkan ve Trablusgarp SavaĢları „ndaki Osmanlı yenilgisi gösterilebilir. Ortaylı.özellikle Balkan SavaĢı‟ndaki Osmanlı mağlubiyetini Ġttihatçılar‟a bağlıyor ve mağlubiyette kendisinin bir payı olmadığını belirtiyor.”51 Ġlber Ortaylı ise Goltz‟un bir reformcudan ziyade siyasi kimliğini ön plana çıkarıyor. Ortaylı.elbette gelen diğer Alman subaylara göre daha yetenekli ve pratikti. kırtasiye işlerle meşgul olmaya başladılar.Lakin Goltz da diğer Alman subayları gibi Osmanlı ordusunun reorganizasyonunu mental anlamda yerleĢtiremedi.28-37.e. Abdülhamid. Karal. Türk dostluğu da Osmanlı ordusunda edindiği maddi-manevi çıkarları ve Almanya ile bu orduyu bütünleĢtirebileceği ölçüdedir.a.g.46.55Zira bunun farkında olan II.s.adamı durumunda kalıp.Diğer taraftan ise Goltz‟un özellikle subay eğitimi çalıĢmaları ileride kendi sini 51 52 Bkz. “Colmar Von Der Goltz‟un Gözüyle Osmanlı Devleti Ve Geleceği”. Bkz. o meĢhur doktora tezinde Goltz‟un siyasi fikir ve çalıĢmalarını sıraladıktan sonra.38. 53 Bkz. Ortaylı‟ya göre Goltz.e. 16 .a.100.57Goltz.s.s. Türk dostu olarak tanıtılan bu komutanın her Ģeyden önce bir Alman subayına has davranıĢları ve fikirleri vardı.Özellikle Goltz‟un çalıĢmaları Türkiye‟de ciddi engellerle karĢılaĢmasına rağmen bilhassa “Osmanlı subaylarının eğitimi” yönünden hayli verimli olmuĢtur...s. 56 Wallach. 54 Bkz.e. 55 Detaylı bilgi için bkz.g..e.. s.100.g.g. Selçuk Günay. reform çalıĢmalarının radikal sonuçlar vermemesini Goltz‟un siyasi meselelere yoğunlaĢmasına bağlıyor.54Nitekim Goltz‟un reformasyon çalıĢmalarının baĢarısızlıkla sonuçlanmasında askeri faaliyetlerinin yanında siyasi ve ekonomik teĢebbüslerde bulunması da gerekçe olarak gösterilebilir.s. bu sözü geçen eserinde Goltz‟un reformist kimliğindeki baĢarısızlığı Goltz‟un komuta kademesindeki yükselme hırsına bağlıyor ve bu hırsın Goltz‟un reformist kimliğinin önüne geçtiğini üstü kapalı bir biçimde belirtiyor. kendisinden önce Osmanlı hizmetine giren Alman subaylarının genellikle II.g.e.Kamphövener ve Ristow yabancı ülkelerde baĢarılı olabilecek kiĢilikte değillerdi ve önerdikleri program da Almanya‟daki askeri sistemin kopyasıydı.Goltz‟ göre Kaehler. Goltz‟un reform çalıĢmalarını bizzat kısıtlama yoluna gitmiĢtir.a.a.Ancak Goltz.a.a..e. mental anlamda Osmanlı‟ya sadık bir reformist değildir. Atatürk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Dergisi.52Ortaylı.53Yine Ortaylı.g.s.

Gelen bu subayların hızlı terfi. Moltke ile baĢlayan bu Alman subay akını. bol hediye ve bol maaĢ almaları da doğal olarak Osmanlı subaylarını olumsuz yönde etkiliyordu. Osmanlı‟ya gelen bu askeri danıĢmanların hazırladıkları raporlar da tam anlamıyla Osmanlı ordu yapısı içine yerleĢtirilememiĢtir. her iki tarafından Fransızcalarıyla iĢ görmesine sevk etmiĢtir. Bu dönemde Osmanlı‟nın düĢündüğü en ciddi müttefik adayı ise Almanya olmuĢtur. Prusya askeri teĢkilatı. Alman ordusunda da eĢdeğeri rütbeye anında kavuĢmak cazip gelmekteydi. Ġngiltere‟nin Osmanlı‟nın toprak bütünlüğünü koruma siyasetini bırakması vb. Nitekim bazı uygun zeminlerin de oluĢumuyla bu iki devlet arasında yakınlaĢmalar baĢlamıĢ ve iliĢkiler giderek hızlanmıĢtır. Osmanlı subay bürokrasisiyle ciddi anlaĢmazlığa düĢmüĢlerdir. Prusya subaylarının padiĢaha doğrudan sundukları raporlar da etkili olamamıĢtır. Avrupa‟da yeni bir müttefik arayıĢına yönelmiĢtir. Alman subaylarının çoğunun Türkçe bilmeyiĢi ve Osmanlı ordusunda da Almanca bilen kiĢilerin çok az olması. Bu yüzden geleneğinden haberdar olmadıkları bir ordunun komutanlarıyla anlaĢmaları da pek mümkün olmadı. Dolayısıyla askerlik meseleleri önde gelen komutanlara bırakıldığından. Bu Osmanlı-Almanya yakınlaĢmasının bir sonucu olarak çeĢitli Alman subay ve subay heyetleri Osmanlı ordusunda görev almaya baĢlamıĢlardır. yeni bir hayat ve mevki demekti. Öncelikle Prusya askeri teĢkilatının model alınmasıyla baĢlatılan ordu reorganizasyonu çalıĢmalarının Osmanlı ordusunun yapısıyla çakıĢması.Artık Osmanlı‟da “Moltke Efsanesi”ne benzeyen bir “Goltz PaĢa Efsanesi” doğacaktır. Bunların dıĢında bu Alman reformistlerin tavsiyeleri de birbirleriyle çeliĢikti ve bu durum da Osmanlı bürokrasisini kuĢkuya sevk eden nedenlerden biriydi. Bu subaylar için Osmanlı. Kaehler ve Goltz ile devam etmiĢ ve Liman von Sanders ile son bulmuĢtur. Rus tehlikesinin giderek kendini hissettirmesi. danıĢman ve öğretmen olmakla yükümlü sayıyordu. Moltke ile birlikte(Buradaki 17 . SONUÇ: Osmanlı Devleti‟nin Klasik Dönemi‟ndeki gücünü yitirmesiyle art arda gelen yenilgiler.gösterecek olan Alman hayranlığı ve taraftarlığının doğuĢunda bir hayli etkili olacaktır. nedenlerle birlikte Osmanlı. Elbette bunun birçok nedeni vardır. Osmanlı‟ya gelen Alman subaylar için burada hızla rütbe atlamak. Osmanlı ordusuna dâhil olan bu subaylar kendilerini burada tek seçici. Sancağa çıkma usulünün terk edilmesiyle birlikte son dönem Osmanlı padiĢahları da askerlikten pek fazla anlamıyordu. Ancak Osmanlı ordusunun gelenek ve kurallarına uymayan bu tekelci zihniyet pek yararlı olamamıĢ ve sözü geçen tutumlarından dolayı Alman subaylar.

Almanya‟nın ciddi bir dönüĢüm geçirdiğinin göstergesidir. alanlarda Osmanlı ordusunu ne derece modernleĢtirdikleri ve ne derece reform mentalitesi aĢıladıkları tarzı sorular hala tartıĢmaya açıktır. 18 . Ancak Alman askeri heyetlerinin talim. Almanya‟nın toplumsal. Osmanlı ordusu ise yine içinde bulunduğu dönem itibarıyla talim ve tatbikattan uzaktı. Yine Türk meslektaĢlarıyla geçinemeyen Alman subaylar. siyasi ve ekonomik dönüĢümleri de bu döneme damgasını vurmuĢ ve birkaç Prusyalı reformist subayın etkisiyle ordu. eğitim vs. etkisi arttı ve bu subay akını I. Dolayısıyla Osmanlı Devleti‟ne gelen bu Alman subaylar aracılığıyla “Alman askeri misyonunun” reform programının. çeĢitli iç ve dıĢ sebeplerden ötürü Ģekilsel ve yüzeysel bir yapılanma olarak kaldığı düĢünülebilir. Bunların dıĢında 1912 Balkan Mağlubiyeti‟nden sonra Osmanlı ordusunda Alman subayların sayısı. hükümetin ordusu olmaktan çıkıp halkın ordusu olmuĢtur. Hazırladıkları raporlardaki tedbirler ciddi bir mali yükümlülük yaratacak nitelikteydi. aydınlar ve asker-sivil yöneticiler arasında en çok duyulan sözlerdendi. Ordunun halka indirgenmesi ve tüm Alman ulusunun ordunun faaliyetleri için seferber edilmesi. Abdülhamid‟in tahttan indirilmesiyle iktidarı ele geçiren Jön Türklerin de Alman subaylarına olan tutumlarında pek farklılık yoktu. Abdülhamid ise Alman Ġmparatoru ile dostluğunu devam ettirmek ve dıĢa karĢı iyi bir izlenim vermek için pek de verimli olamayan bu subayları ne pahasına olursa olsun tutmak istiyordu. Osmanlı Ġmparatorluğu‟nda ise bu dönemde Almanya boyutunda bir dönüĢüm ve değiĢim söz konusu değildir. rütbesiz askerler ile de verimli komuta iliĢkisi içerisine girememiĢlerdir.Moltke Osmanlı‟da görev yapan Helmuth von Moltke ile karıĢtırılmamalıdır ve her ikisi de ayrı kiĢilerdir)uzun ve sancılı bir reform dönemi geçirdikten sonra Avrupa‟nın en güçlü orduları arasında yer almıĢtır. Zira Almanya‟nın bu dönemdeki gücü sadece askeri manada tahlil edilemez. Bunların dıĢında II.1908 MeĢrutiye Devrimi ve 1909 II. Osmanlı ordusunun yapısı ve devletin mali gücü açısından bakıldığında Alman subayların çalıĢmalarının uygulanamayıĢının nedenleri açıkça görülecektir.Dünya SavaĢı‟nın sonuna kadar devam etti. Bunların dıĢında ordu reformasyonu meselesine. Ortaylı‟nın da deyiĢiyle ”Alman Malumat-ı askeriyesi” ve “Alman malumat-ı fenniyyesi” o sıralarda basında. Diğer taraftan Prusya ordusunun en önemli yapı taĢı askeri talim ve tatbikatlardı. Nitekim orduda geleneksel görüĢ hâkimdi ve ordu hala hükümetin ordusudur. Görüldüğü üzere her iki ülkenin “devlet yapısındaki” zıtlık reorganizasyon çalıĢmalarının radikal sonuçlar vermesinin önüne geçmiĢtir.

18. Osmanlı Ordusunun Modernleşmesinde Von Der Goltz Paşanın Rolü.Alkım Yayınevi. Dördüncü Askeri Tarih Semineri.Yüzyılda Osmanlı Devleti-Prusya Münasebetleri.2005.”II. çev: Meral 19 .Bildiriler.Kemal. BEġĠRLĠ Mehmet.1979. Kemal. E. Ġstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları. KĠNROSS. Ġstanbul. Kemal. Atatürk Dergisi. Balkanlarda Osmanlı Mirası ve Milliyetçilik.Yüzyıl Siyasi Tarihi 1789-1914. YayımlanmamıĢ Yüksek Lisans Tezi. Ġstanbul. Ġstanbul. ĠÜEF Yayınları. “II.1983. Necmettin. Ankara. GÜNAY. ATASE Yayınları. Sayı:5. Sayı:43. Müslüman. Osmanlı ve Türk Olmak”. DAVĠSON.3. çev: Recep Bozmetur. ÇALIK Ramazan “Colmar Freiherr Von Der Goltz (PaĢa) ve Bazı GörüĢleri”.2004. Abdülhamid Devrinde Ġstihdam Edilen Ġlk Alman Askeri Heyetinin Komutanı Otto von Kaehler ve Ġki Tarafın Beklentileri ”İÜ Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi.2009.Büyük Osmanlı Tarihi.2004.1996.2010.1991. Ġstanbul.Erzurum. Lord. Zeynep.2007. ALKAN. Sayı:16.Osmanlı Geçmişi ve Bugünün Türkiyesi. Ġstanbul. KARPAT. “Colmar Von Der Goltz‟un Gözüyle Osmanlı Devleti ve Geleceği”.2001 KARAL.“Osmanlı Ġmparatorluğu‟nda Alman Askeri Heyetlerinin Balkan Harbi ve Birinci Dünya Harbi‟nde Tutum ve Etkileri”. Ġstanbul. Osmanlı İmparatorluğunda Reform (1-2) Papirüs Yayınevi.1995.Ġstanbul. Yükselişi ve Çöküşü.Baskı.1989. Ġstanbul. TTK Yayınları. Roderic. KARABEKĠR Kazım. ÇELĠKER Fahri. Sayı 12. TimaĢ Yayınları. Kimlik DeğiĢimi ya da Yenilikçi.1997.BĠBLĠYOGRAFYA ARMAOĞLU. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. Fahir. _________. Selçuk. Osmanlı İmparatorluğunun Gaspıralı. Kemal.2012 ________. GÜLER.“II. BERKES. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi. Tarih Boyunca Türk-Alman İlişkileri. Abdülhamid Devrinde Gelen Ġlk Alman Askeri Heyeti Hakkında”. Abdülhamid Döneminde Osmanlı Ordusunda Alman Silahları”.2007. BEYDĠLLĠ. Edebiyat Fakültesi Matbaası. Türkiye’de Çağdaşlaşma. Atatürk Araştırma Dergisi. Ġstanbul. Niyazi.19. Altın Kitaplar. cilt: IV.”Tarihsel Süreklilik. Yapı Kredi Yayınları.Z. Emre Yayınları. Mersin.

Ġstanbul. Baskı. Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt BaĢkanlığı Yayınları.2008. ÖNSOY.Türkler. Osmanlı İmparatorluğu ve Modern Türkiye. Cilt II. YILMAZ.”IX. 20 . SHAW J.2000.“Colmar Freiherr Von Der Goltz‟un Biyografisi”. Verso-Ġmge Yayınevi. çev: Boğaç Babür Tuna. ArkadaĢ Yayınevi. SOY Bayram.2006. Ezel Kural. Ġstanbul. E Yayınları. Moltke’nin Türkiye Mektupları.1986.Stanford. Almanya’nın Osmanlı Devleti Üzerinde İngiltere ile Nüfuz Mücadelesi (18901914).Yüzyılda Yapılan Islahat Çalışmaları ve Bu Çalışmalarda Yabancı uzmanların Rolü. Askeri Tarih Bülteni. ġĠMġEK. Bernard.3. Ankara. MOLTKE Helmuth Von. Türk Tarih Kongresi.1989.2002. Jehuda L. Ġstanbul. TEPEKAYA.Baskı. Dünya Tarihi. ULUS Ġbrahim.2. Osmanlı Ordusunda 18. Gültekin. Ġstanbul.LEWĠS.2005.2009.Baskı.1993. ve 19. WALLACH. çev: Alâeddin ġenel..1332. Cem Ofset. Modern Türkiye’nin Doğuşu. Ġlber. MCNEĠLL William. Ankara. Ankara. C 11. “Ġkinci MeĢrutiyet Döneminde Osmanlı Ordusunda Görev Yapan Yabancı Subayların Birinci Dünya SavaĢı‟nın Askeri Yönetimi Üzerindeki Etkileri”. Osmanlı İmparatorluğunda Alman Nüfuzu.1995. Sayı 12.1985. Alkım Yayınevi.”Osmanlı-Alman ĠliĢkileri(1870-1914).”Osmanlı Ordusundaki Alman Subayları ve Alman Silah Sanayiinin Çıkarları. çev: Hayrullah Örs. Genç Türkiye’nin Hezimeti ve İmkân-ı İtilası. Osmanlı Kara Ordusunda Yeniden Yapılanma Ve Sosyo-Politik Etkisi(1826-1839). cilt:13. VON DER GOLTZ PAġA. Rifat. YayımlanmamıĢ Yüksek Lisans Tezi. Phoenix Yayınevi.Bir Askeri Yardımın Anatomisi Türkiye’de Prusya-Alman Askeri Heyetleri 1835-1919. Türk-Alman İttifakı ve Askeri Yardımlar. Ankara. Veli.2004.YayımlanmamıĢ Doktora Tezi. Ġstanbul. Ġstanbul. Ankara. Ankara. Kader Matbaası.2006.1981. Muzaffer. Askeri Tarih Bülteni.Yeni Türkiye Yayınları. Sakarya. YILDIZ. Remzi Kitabevi. Ankara. ORTAYLI. Ali Rıza. ÖRSAL Alâeddin.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful