P. 1
buod ng el filibusterismo

buod ng el filibusterismo

|Views: 510|Likes:
buod ng el filibusterismo
buod ng el filibusterismo

More info:

Published by: Angelica Cassandra Villena on Jun 11, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

08/06/2013

pdf

text

original

Kabanata I Isang Handaan

Isang marangyang salu-salo ang ipinag-anyaya ni Don Santiago de los Santos na higit na popular sa taguring kapitan Tiago. Kabilang sa mga bisita ang bagong dating sa Pilipinas na si Padre Damaso na nailabas ang kanyang mapanlait na ugali.

Kabanata II Si Crisostomo Ibarra
Ipinakilala ni Kapitan Tiyago si Ibarra sa pagsasabing ito ay anak ng kanyang kaibigang namatay at kararating lamang niya buhat sa pitong taong pag-aaral sa Europa. Tulad ng kaugaliang Aleman na natutuhan ni Ibarra buhat sa kanyang pag-aaral sa Europa, ipinakilala niya ang kanyang sarili sa mga nanduruong kamukha niyang panauhin.

Kabanata III Ang Hapunan
Pinag-tatalunan ng dalawang pari kung sino ang uupo sa isang dulo ng mesa. Sa tingin ni Padre Sibyla, si Padre Damaso ang dapat umupo roon dahil siya ang padre kumpesor ng pamilya ni Kapitan Tiyago. Pero, si Padre Sibyla naman ang iginigiit ng Paring Pransiskano. Si Sibyla ang kura sa lugar na iyon, kung kaya’t siya ang karapat-dapat na umupo. Maraming nakausap si Ibarra at pagkatapos ay nagpaalam ng uuwi bagamat pnigilan ni Kapitan Tiago dahil dadating si Maria Clara ay hindi nagpatinag ang binata.

Kabanata IV Erehe at Pilibustero
Naglakad-lakad si Ibarra at nakilala niya si Tinyente Guevarra na pinakiusapan niyang magkwento tungkol sa buhay ng kanyang ama dahil wala siyang nalalaman tungkol dito. Ayon dito, ang kanyang ama ang pinakamayaman sa kanilang lalawigan bagamat siya ay ginagalang ay kinaiinggitan. Pinagbintangan siyang nakapatay kaya pinagbintangan siyang erehe at pilibustero.

May isang magandang binibini na nababalot ng manipis na habi. Dahil sa siya ay mayaman. nakaramdam silang dalawa ng tuwa. Kabanata VI Si Kapitan Tiago Ang katangian ni kapitan Tiago ay itinuturing hulog ng langit. Mula sa bintana. Nang maulinigan niya ang boses ni Ibarra. Maitim ang buhok. Siya ay pandak. Kabanata VII Suyuan sa Asotea Nanlamig at biglang nabitawan ni Maria Clara ang tinatahi ng may biglang tumigil na sasakyan sa kanilang tapat. marami siyang naalala. Ang turing niya sa sarili ay isang tunay na Kastila at hindi Pilipino. maituturing na sya ay magandang lalaki. Tinulungan siya ni tiya Isabel na magayos ng sarili bago harapin si Ibarra. mga taong may ibat-ibang uri ng kasuotan na katulad ng mga Europeo. Kabanata VIII Mga Alaala Habang binabagtas ni Ibarra ang isang pook sa Maynila. Nang magkita na sila ni Ibarra at nagtama ang kanilang paningin. pari. Ang mga umpukan naman ng mga Kastila. mga babaing naglalako ng mga bungang-kahoy. intsik. Kabilang dito ang mga kalesa at karumatang hindi tumitigil sa pagbibiyahe. . dumating si Ibarra sa Fonda de Lala. siya ay isang impluwensyadong tao.Kabanata V Pangarap sa Gabing Madilim Sakay ng kalesa. Pilipino. mga lalakinh hubad na nagpapasan. at kung hindi lamang nanabako at ngumanganga. di kaputian at may bilugang mukha. Intsik. militar ay nakatuon lahat sa kagandahan ni Maria Clara. Pilipino. natanaw niya ang isang maliwanag na bahay sa kabila ng ilog. Siya ay malakas sa mga taong nasa gobeyerno at halos kaibigan nya lahat ng mga prayle.may suot na diyamante at ginto. dalidaling pumasok sa silid si Maria Clara. mga ponda at restauran at pati ang mga karitong hila ng mga makupad na kalabaw.

Kabanata XII Araw ng mga Patay Ang sementeryo ng San Diego ay nasa kalagitnaan ng isang malawak na palayan at may bakod na lumang pader at kawayan. Tumango ang tagapaglibing. Pero nasindak si Ibarra ng ipagtapat ng sepulturero na kanyang sinunog ang krus at itinapon naman ang . Kabanata X Ang San Diego Ang San Diego ay isang karaniwang bayan sa Pilipinas na nasa isang baybayin ng isang lawa at my malalapad na bukirin at palayan. Mula sa pinakamataas na bahagi ng simboryo ng simbahan. Tutol si Padre Damaso sa pakikipagmabutihan ni Maria Clara kay Ibarra. Nakita nina Ibarra at matanda ang sepulturero. Sinabi ng naninigarilyong lalaki sa sepulturero na lumipat na sila ng ibang lugar sapagkat sariwa at dumudugo pa ang bangkay na kanyang hinuhukay.si Don Rafael. Biglang dumating si Padre Damaso at kinausap si Kapitan Tiago.Kabanata IX Mga Suliranin Tungkol sa Bayan May isang karwaheng nakatigil sa tapat ng bahay ni Kapitan Tiyago. Hindi niya matagalan ang gayong tanawin. halos natatanaw ang kabuuan ng bayan. Kabanata XIII Mga Unang Banta ng Unos Dumating si Ibarra sa libangan at hinanap ang puntod ng ama. Sinabi nila ang palatandaan ng libingan ni Don Rafael. Ang nakasakay sa loob nito ay si Tiya Isabel at hinihintay na lamang na sumakay si Maria. Ang alperes at si Padre Salvi ang siyang makapangyarihan dito. may dalawang tao ang humuhukay ng paglilibingan na malapit sa pader na parang babagsak na. Sa ibang bahagi ng libingan. Kabanata XI Ang mga Makapangyarihan Ang San Diego ay maihahalintulad sa Roma at Italya sa mahigpit na pagaagawan sa kapangyarihan pamunuan ng bayan.

pinatigil saiya sa pag-aaral ng kanyang ina dahil ang gusto nito para sa anak ay maging isang pari. Sinabi ni Basilio na napagbintangan na nagnakaw ng dalawang onsa si Crispin. naipagbili niya ang mga alahas niya ng siya ay dalaga pa. Kabanata XV Ang mga Sakristan Si Crispin at Basilio ay magkapatid na sakristan. Dumadaloy ang masaganang dugo. sugarol at palaboy sa lansangan. Kabanata XVI Si Sisa Si Sisa ay nakatira sa isang maliit na dampa na sa labas ng bayan. walang pakialam sa buhay.00 kada buwan. Pinapalo sila at pinagbintangan na mgananakaw sa simbahan. Kabanata XIV Si Pilosopo Tasyo Si Pilosopo Tasyo ay dating Don Anastacio. Kapag nalaman ito ni Sisa ay siguradong magagalit ito.bangkay sa lawa dahil sa utos ni Padre Garrote. Kapuspalad si Sisa sapagkat nakapag-asawa siya ng lalaking iresponsable. Dahil sa katalinuhan. Tinanong ni Sisa kung bakit naiwan si Crispin. . Hindi niya sinabi ang parusang natikman ng kapatid sa kamay ng sakristan mayor. May isang oras din bago marating ang kanyang tirahan mula sa kabayanan. Kabanata XVII Si Basilio Napatigagal si Sisa nang dumating si Basiliong sugatan ang ulo. Minsan lang umuwi ang kanyang asawa at sinasaktan pa siya. Dahil sa kapabayaan ng kanyang asawa. Nagtatrabaho sila sa simbahan na taga kampana na sineswelduhan lang ng 2. Si Sisa lamang ang kumakalinga kay Basilio at Crispin.

Matinding bumabagabag sa kanyang isip ang katotohanang sinabi sa kanya ng kawaksi ng kura. Para siyang tatakasan ng sariling bait sa pag-iisip kung paano maiililigtas sina Basilio at Crispin sa kamay ng mga sibil. nag-uusap sina Ibarra at ang binatang guro. sinabi sa kanyang hindi sapagkat may sakit ito.Kabanata XVIII Mga Kaluluwang Naghihirap Dumeretso si Sisa sa ksina ng kumbento. Pero. Kabanata XX Ang Pulong sa Tribunal Ang tribunal ay isang malaking bulwagan na siyang pinagtitipunan at lugar na pulungan mga may kapangyarihang mga tao sa bayan. Kabanata XIX Mga Suliranin ng Isang Guro Kahit na dumaan ang malakas na bagyo. Naipagbigay alam na ng alila sa utos ng kura ang pangyayari sa kwartel. Itinuro ng guro kay Ibarra kung saang panig ng lawa itinapon ang labi ni Don Rafael. Nakiusap si Sisa sa tagapagluto kung maari niyang makausap ang pari.ang lawa ay hindi gaanong nabagabag. Saglit na nawala ang kaba sa kanyang dibdib. Kung nasaan si Crispin. Sa tabi ng lawa. . Ang sagot sa kanyang tanong ay parang bombang sumabog sa kanyang pandinig: Si Crispin ay nagtanan din pagkatapos na makapagnakaw ng dalawang onsa at pagkawala ng pagkawala ng makapatid. Tinuligsa ni Don Felipo ang tinyente mayor at kapitan dahil malabo pa ang mga paghahanda sa pyesta. Kabanata XXI Mga Pagdurusa ni Sisa Lito ang isip na tumatakbong pauwi si Sisa. pagdiin pa ng alila. May labing isang araw na lamang ang nalalabi at pista na. Palibhasa ito ay napapaligiran ng mga bundok. Tinanong niya ang tagapagluto. Tumindi ang sikdo ng kanyang dibdib nang papalapit na siya sa kanyang bahay ay natanaw na niya nag dalawang sibil na papaalis na. Ang mga guwardiya sibil ay maaring nasa dampa na nina Sisa upang hulihin ang magkapatid.

Ayon pa rin kay Mang Tasyo ang gobyerno ay kasangkapan lamang ng simbahan. Kabanata XXIV Sa Kagubatan Pagkatapos na makapagmisa ng maaga si Padre Salvi. Habang naglalakad masaya silang nagkukuwentuhan at nagbibiruan. nagtuloy ito sa kumbento upang kumain ng almusal.nakaayos ang minatamis na bungang .Kabanata XXII Liwanag at Dilim Magkasamang dumating si Maria at ang kanyang Tiya Isabel sa San Diego para sa pistang darating. Kabanata XXIII Ang Piknik Si Maria Clara ay kaagapay ang mga matatalik nitong kaibigan na sina Iday. May inabot na sulat ang kanyang kawaksi. Ipihanda niya ang kanyang karwahe at nagpahatid sa piknikan. Kabanata XXVI Ang Bisperas ng Pista Sa bahay ng mga nakakariwasa. Victorina. Pero. Naging bukambibig ang pagdating ni Maria sapagkat matagal na siyang hindi nakakauwi sa bayang sinilangan. Paminsan-minsa ay binabawalan sila ng mga matatandang babae sa pangunguna ni Tiya Isabel. Binasa niya ito. Kapagdaka’y nilamutak ang liham at hindi na nag-almusal. Kabanata XXV Sa Tahanan ng Pilosopo Nagpatuloy na magkaroon ng tunggalian ng paniniwala sina Mang Tasyo at Ibarra. Na ito ay matatag sapagkat nakasandig sa pader ng kumbento at ito ay kusang babagsak sa sandaling iwan ng simbahan. Sinang at Neneng. sige pa rin ang kanilang kuwentuhan. Ipinakiusap ni Maria sa kasintahan na huwag ng isama ang kura sa lakad nila sapagkat magmula ng dumating siya sa bayan nilulukob siya ng pagkatakot sa tuwing makakaharap niya ang kura.

may nakahandang pagkain . Ginawa ito upang malaman ng banyaga na interesadong mabatid ang mga pamamaraan ng pagdaraos ng pista ng mga Pilipino. Kabanata XXVIII Sulatan Inilathala sa isang malaganap na pahayagan sa Maynila ang tungkol sa pista. Kastilang-Pilipino at iba pa.at sa mga Pilipino. isa kay Kapitan Tiyago ang pinakamalaki. pagdalo ni Padre Hermando Sybila. . Batanggas at Maynila. nang simula ang prusisyon.kahoy.serbesa. Kabanata XXIX Ang Umaga Ang mga tao ay nagbihis na ng mga magara at ginamit ang mga hiyas na itinatago nila.Eksaktong alas otso ng umaga.alka na binili pa sa Maynila na katulad ng hamon at ng relyenong pabo. Nakasaad sa dyaryo na walng makakatulad sa karangyaan ng pista ng pinangangasiwaaan ng mga paring pransiskano.kaibigan o kaaway.tsanpan at iba pang klase ng alak na inangkat pa mula sa Europa. Naiiba ang prusisyon kaysa sa nagdaang araw sapagkat ang mga nagsisilaw ay nakaabitong ginggon. mahirap man o mayamanupang masiyahan sila sa pista.Dahil si Ibarra ay pinuri pa ng isang tanyag na diyaryo sa Maynila sa pagsasabing siya ay bihasa at mayamang kapitalista. mga kakilala at mamamayang Kastila at ginoo ng gabinete. Sinadya niyang higitan sa dami ng handa ang mga taga lalawigan dahil kay Maria at Ibarra na kanyang mamanugangin. Ang mga pagkain ganito ay inuukol sa mga banyaga. Sa suot na abito ay kaagad na makikilala ang mayayaman at mahihirap. Ito ay dinaan sa ilalim ng tolda at inilawan ng matatandang dalaga na kausap sa kapatiran ni San Francisco. Kabanata XXVII Sa Pagtakip Salim Sa lahat ng may handaan sa pista ng San Diego.

Hiningi ni Elias sa binata na ipaglihim nito ang pagbibigay niya ng babala sa kanya. Kabanata XXXII Ang Panghugos Ipinakita ng taong madilaw kay Nor Juan kung paano niya mapapagalaw ang pampakilos ng kalong ang kanyang itinayo. nakabaon sa lupa ang apat na haligi. ang manonood dito ay mahuhulog sa impierno ang kaluluwa. Ang sermon ay binayaran ng P250. si Elias ay nagbabayad lamang ng utang na loob sa kanya. . Bawat isa ay gustong makasawsaw sa agua bendita. Ang bandang itaas naman ay mayroong banderang ibaiba ang kulay. Ang mga nakikinig naman sa sermon ay tuloy-tuloy sa langit. Humanga si Pari Sibyla sa pagkabigkas ni Padre Damaso at si Padre Martin ay napalunok ng laway dahil sa alam niyang higit na maagaling ang pambungad na iyon sa kanyang sariling sermon. Naniniwala ang mga tao na kahit na mahal ang bayad sa komedya. Sabi nito ay mayroong walang metro ang taas .Kabanata XXX Sa Simbahan Punong-puno ng tao ang simbahan. ikatlong bahagi ng ibinayad sa komedya na magatatanghal sa loob ng tatlong gabi. Ipinaliwanag din niya na dapat pa ring mag-ingat si Ibarra sapagkat sa lahat ng dako ito ay mayroong kaaway. Halos hindi na humihinga ang mga tao sa loob ng simbahan. Kabanata XXXIII Malayang Kaisipan Panauhin ni Ibarra si Elias. Isa pa. Sa haligi nakasabit ang malalaking lubid kayaq tila napakatibay ng pagkayari at napakalaki. Kabanata XXXI Ang Sermon Pinatunayan ni Padre Damaso na kaya niyang magsermon sa wikang kastila at Tagalog.

pinigilan siya ni Maria. Sumulak ang dugo ni Ibarra. Mayroon siyang panahon basta sa katarungan. kinausap muna niya ang binatang Taga-Maynila na nagkamaling lumabas habang nagsesermon sa misa si Padre Damaso. Sa mga usapan. Biglang dinaluhong niya si Pari Damaso at sasaksakin nito sa dibdib. Kabanata XXXV Mga Usap-usapan Ang mga pangyayaring namagitan kina Ibarra at Padre Damaso ay madaling kumalat sa buong San Diego. Pero. Kabanata XXXVI Ang Unang Suliranin Isang malaking gulo ang nangyayari sa bahay ni Tiyago dahil sa hindi inaasahang pagdating ng Kapitan-Heneral. pinagbawalan si Maria ng kanyang ama na makipag-usap kay Ibarra habang hindi pa inaalis ang eskomonyon sa binata. Ito ay tanda ng mabuting ugali ng Kapitan-Heneral. Si Maria ay panay ang pagtangis at hindi pinakikinggan ang payo ng kanyang ale at ni Andeng.Kabanata XXXIV Ang Pananghalian Patapos na ang tanghalian nang dumating si Padre Damaso. hindi matukoy kung sino ang may katwiran sa dalawa. Nahalata ng alkalde na panay ang pasaring ni Pari Damaso kay Ibarra. Samantala. Sinikap na ibahin nito ang usapan. maliban kay Ibarra. Ang paglabas ng binata sa simbahan ay ikinagalit ni Damaso. pero patuloy ang pari sa pagsasaring. Handa ang binata na dungisan ang kamay nito sa sinumang lumapastanganan sa kanyang ama. nang ungkatin ni Pari Damaso ang tungklol sa pagkamatay ng ama ni Ibarrang may kasamang pagaglahi. ipinahanap niya kaagad si Ibarra. Kabanata XXXVII Ang Kapitan-Heneral Pagkadating ng Kapitan-Heneral. Ngunit. ng lumabas na ito. nakangiti na siya. Lahat bumati sa kanya. Namumutla at nginig ang buong katawan ng binata ng pumasok siyang kausapin ng Heneral. . Walang kibo na lamang si Ibarra. Paano nga. Pero.

Ang huling pailaw ay parang bulkan habang ang daan ay naliliwanagan ng ‘luces de Bengala’ na siyang nagsisilbing ilaw sa mga taong naglalakad patungo sa liwasang bayan. ay upang ipaalam na nilalagnat o may sakit si Maria Clara. Kasamang naglalakad ni Kapitan Heneral ang mga kagawad. ang asawa ng alperes at paraluman ng mga guwardiya sibil ay hindi nakapagsimba. Kabanata XLI Dalawang Dalawa Dahil sa nangyari hindi dalawin ng antok si Ibarra. Ikalawa. Ang mga binata na halos lahat ay mayroong dalang sinding parol. Pero. Tatlo ang pakay ni Elias sa pagpunta niya kay Ibarra.Kabanata XXXVIII Ang Prusisyon Ang nakakatulig na paputok at sunod-sunod na pagdupikal ng mga batingaw ay nagbabadyang inilabas na ang prusisyon. Ang kanyang panauhin ay si Elias. Pamaya-maya pumasok ang kanyang utusan at sinabing mayroon siyang panauhing taga-bukid. Kabanata XXXIX Si Donya Consolacion Kahit na napatapat ang prusisyon sa bahay ni Donya Consolacion ay pinid na pinid. magpapaalam na siya kay Ibarra sapagkat . kaya naisipan nitong gumawa sa kanyang laboratoryo. Ikinahihiya ng alperes ang katawa-tawang pagdadamit nito. Umugong ang bulungan. Paano hindi siya pinayagang lumabas ng kanyang asawa. Tapos na ang unang bahagi ng dula nang pumasok si Ibarra. ang alperes at si Ibarra at patungo sa bahay ng kapitan. Kabanata XL Ang Karapatan at Lakas Mag-iikasampu na ng gabi ng paisa-isang sindihan ang mga kuwitis. ang alkalde. Ang kanya namang amoy katulad ng kalaguyo ng mga guwardiya sibil. si Kapitan Tiyago. Una. pero hindi ito pinansin ni Ibarra. Pinapatuloy niya ito ng hindi man lamang lumilingon. para sa sarili ni Donya Consolacion siya ay higit pa ngang maganda kaysa kay Maria Clara. Nang umagang iyon. Malugod na binati niya ang kasintahan at ang mga kasama nito.

Unti-unti namang bumaba ang lagnat ni Maria. Ibinigay ni Linares ang sulat sa pari na binasa naman niya. Kabanata XLII Ang Mag-asawang De Espadaña Dumating sa bahay ni Kapitan Tiago sina Dr. Sa kasiyahan ni Donya Victorina hindi niya nilabnot ang pustiso ng asawa. Sa kanyang pagkahibang walang sinasabing pangalan kundi ang pangalan ng kanyang inang hindi man lamang nakikilala. itatanong niya sa binata kung wala itong ipagbibilin sa kanya.Siya ay binabantayang mabuti ng kanyang mga kaibigang dalaga. Tiburcio de Espadana. Ayon kay Damaso madali niyang maihanap ng trabaho ang binata sapagkat ito ay tinanggap na abogado sa Universidad Central. Hinangad ni Ibarra ang maluwalhating paglalakbay ni Elias.nakatakda siyang magtungo sa Batangas at ikatlo. Lumitaw na si Linares ay nangangailangan ng trabho at mapapangasawa. Kabanata XLV Ang mga Pinag-uusig Ipinahayag ni Elias Kay Matandang Pablo na siya ay nagkapalad na makilala at . Kabanata XLIII Mga Balak o Panukala Ipinakilala ni Donya Victorina si Linares. Si Tiyago naman ay nagpamisa at nangako na magbibigay ng tungkod na ginto sa Birhen ng Antipolo. Tungkol naman sa pag-aasawa. Kabanata XLIV Pagsusuri sa Budhi Nabinat si Maria pagkatapos na makapagkumpisal. Sinabi ni Linares na siya ay anaanak ng bayaw ni Damaso na si Carlicos. na inaanak ng kamag-anak ni Pari Damaso at tanging kalihim ng lahat ng ministro sa Espanya at ang kanyang asawa na si Donya Victorina na sa biglang tingin ay napapagkamalang isang Orofea. Takang-taka naman si Don Tiburcio sa naging epekto ng gamot na inireseta niya sa dalaga. sinabi ni Damaso na kakauapin nila si Tiyago.

Parehong matalim. Kabanata XLVI Ang Sabungan Katulad din ng iba pang bayan ng Pilipinas. Umalis si Ibarra na ang . matapat. Nang mapadaan ang Donya sa tapat ng bahay ng alperes nagkatama ang kanilang mga paningin. magkaakbay naman na namamasyal sina Donya Victorina at Don Tiburcio upang malasin ang bahay ng mga Indio. Pero. Habang hindi magkamayaw sa pagpusta ang ilang sabungero sa gagawing pagsusultada. dumating ang alperes. upang daluhugin si Donia Victorina. Tiningnan ng alperes ang Donya mula ulo hanngang paa. ngumuso at dumura sa kabila.makatulong sa isang binatang mayaman.Tumango ang dalaga. ang dalawang binatang magkapatid na sina Tarsilo at Bruno ay naiinggit sa mga pumupusta. Habang hawak na mahigpit ang latigo ng alperes na nanaog si Donya Consolacion. Bago mag-pang-abot ang dalawa. Malungkot si Maria. may sabungan din sa San Diego. Kapitan Basilio at Lucas. kaya nakuro ni Ibarra na bukas nalamang siya dadalaw. Kabanata XLVII Ang Dalawang Senyora Habang nakikipaglaban ang lasak ni Kapitan Tiyago. Puyos sa galit. Nasa loob ng sabungan sina Kapitan Pablo. Bilang pagbibigay diin. tiniyak ni Elias sa matanda na makakatulong daw ang binatang ito sa kanilang pagnasang maipaabot sa heneral ang mga hinaing ng bayan. may pinag-aralan at nagiisang anak ng isang taong marangal na hinamak din ng isang pari. Sinugod ng Donya ang alperes at nagkaroon ng mainitang pagtatalo… Binanggit ng Donya ang pagiging labandera ng alperesa samantalang pinagdidikdikan naman ng huli ang pagiging pilay at mapagpanggap na asawa ng Donya. Nakatingin lamang sa kanya si Maria na parang inuunawa ang bawat katagang namutawi sa kanyang labi. Umawat si Don Tiburcio. Kabanata XLVIII Ang Talinhaga Sinabi ni Ibarra sa kasintahan ang dahilan ng kanyang hindi pinasabing pagdalaw. Ang pangyayari ay sinaksihan ng maraming tao na nakatawag pansin ng kanilang pagtatalakan. maraming kaibigan sa Madrid kabilang na ang Kapitan-Heneral.

Nang gumaling ang sugat ng kanyang nuno.Pero. Gayunman. Hindi ito naipalibing ng babae.kalakal ng kastila. ito ay nanirahan sa Maynila. pagkasilang niya. ito ay hindi itinuloy at ipinagpaliban sapagkat dalawang buwan siyang buntis nuon.Isang gabi nasunog ang isang tanggapang pinaglilingkuran niya.puso ay ginugutay ng matinding pag-aalinlangan. ginawa ang hatol. Kabanata XLIX Ang Tinig ng mga Pinag-uusig Nang lumulan si Ibarra sa bangka ni Elias. ngunit hindi nagtagal namatay ito. May 60 taon na ang nakakalipas. Nanganak ang babae. Palibhasay maralita at walang kayang ibayad sa abogado. siya ay nahatulan. waring ito ay hindi nasisiyahan. Ito ay ipinaseo sa lansangan na nakagapos sa kabayo at pinapalo sa bawat panulukan ng daan. Kaya. silang mag-anak ay namundok na lamang. Buntis noon ang asawa. ang kanyang nuno ay isang tenedor de libros sa isang bahay. Nagbigti ito. Hindi nakayanan ng kanyang nuno ang sapin-saping pagdurusang kanilang natanggap. Nangamoy ang bangkay at nalaman ng mga awtoridad ang pagkamatay ng asawa. nagtangka pa ring humanap ng pagkakakitaan kahit na sa masamang paraan para sa anak at asawang may sakit. Isinakdal ang kanyang nuno sa salang panununog.Nahatulan din siyang paluin. Ipinaliwanag niya ang napagkasunduan ng puno ng mga tulisan (Si Kapitan Pablo) na hindi na binanggit pa ang mga pag-aalinlangan at pagbabala. Hindi na nag-aksaya ng panahon si Elias sinabi niya kaagad kay Ibarra na siya ang sugo ng mga sawimpalad.Kasama ng kanyang asawa at isang anak na lalaki. gulo ang kanyang isip. Kabanata L Ang mga Kaanak ni Elias Isinalaysay ni Elias ang kanyang kasaysayan kay Ibarra upang malaman nito na siya ay kabilang din sa mga sawimpalad. Kailangang hamunin . kaagad na humingi ng paumanhin si Elias sa pagkagambala niya sa binata. Alam ni Linares na hindi nagbibiro ang Donya. Kabanata LI Mga Pagbabago Hindi nakaimik si Linares sapagkat nakatanggap siya ng liham mula kay Donya Victorina.

may 20 ang nakita niyang kandila na sinindihan. Halos nayanig ang buong pagkatao ni Elias nang sabihin ni Ibarra na iyon ang kanyang nuno na ipinaikli lamang ang apilyido. Isa pa. Tumugon ang unang anino na ito nga ay pumayag na sumama sapagkat ipapadala ni Ibarra sa Maynila ang kanyang asawa upang ipagamot. Labis siyang nagpatianod sa kapritso ng Donya. binigyang diin naman ng kura sa kanyang sermon ang tungkol sa kaluluwa sa purgartoryo. May tatlong anino na paanas na naguusap sa ilalim ng pinto ng libingan. Kabanata LIII Ang Mabuting Araw ay Nakikilala sa Umaga Kinabukasan ng umaga. Kabanata LIV Lahat ng Lihim ay Nabubunyag at Walang Di Nagkakamit ng Parusa Tinulungan ni Elias si Ibarra sa pagpili ng mga kasulatan. Pinagsisisihan niya ang kanyang paghahambog at pagsisinungaling sa paghahangad lamang na makapagsamantala. Sa paniniwala ng mga puno ng mga kapatiran ni San Francisco. Natagpuan na ng piloto ang lahing lumikha ng matinding kasawian sa kanilang buhay. Sa mga kasulatan. Kabanata LII Ang Baraha ng Patay at ang mga Anino Madilim ang gabi at malamig ang ihip ng hangin pumapaspas sa mga dahong tuyo at alikabok ng makipot ng daang patungo sa libingan. Itinanong ng isa kung nakausap na niya ng kaharap si Elias. Panaghoy at paghikbi naman ang narinig ni Ermana sipa kahit na malayo ang kanyang bahay sa libingan. Sa pulpito.niya ang alperes subalit sino naman kaya ang papayag na maging padrino niya. ito ay isang Baskongado. . nabasa niya ang tungkol kay Don Pedro Eibarramendia at tinanong niya kay Ibarra kung ano ang relasyon nito sa kanya. Hindi raw pero siguradong kasama ito sapagkat nailigtas na minsan ni Ibarra ang buhay nito. Siya ang sasalakay sa kumbento upang makaganti siya sa kura. kumalat ang balita tungkol sa mga ilaw na nakita sa libingan ng nakaraang gabi. ang kura kaya o si Kapitan Tiyago.

Ngunit. Lubhang kalagim-lagim daw ang nagdaang gabi tulad noong mandambong si Balat. nagsisunod ang mga iba na magbukas ng bintana. Nakatakdang dumating sa ikawalo ng gabi si Ibarra. Kabanata LVI Ang mga Sabi at Kuro-kuro Hanggang sa kinabukasan sakmal pa rin ng takot ang buong bayan ng San Diego. Nagpuyos sa galit ang alperes. Nang tumugtog ang kampana. Nakakapaso ang sikat ng . iginigiit din niyang walang kamalay-malay si Ibarra sapagkat ang ginawa ay upang ipaghiganti ang kanilang amang pinatay sa palo ng mga sibil. lumilitaw na si Kapitan Pablo raw ang sumalakay. Kabanata LVIII Ang Sinumpa Tuliro at balisa ang mga pamilya ng mga bilanggo. Nakita niya ang kanyang kapatid na si Bruno sa tadtad ng saksak. Iniutos na paluin ng yantok si Tarsilo hanggang sa magdugo ang buong katawan nito. ito ay umiling. silang lahat ay tumindig upang magdasal. iniutos ng alperes na dalhin si Tarsilo sa limang bangkay. si Pedro na asawa ni Sisa at ang kay Lucas na may tali pang Lubid sa leeg. Dahil dito. Sa kanilang pag-uusap. Pamaya-maya. Dahil sa ginawa ng bata. isang bata ang naglakas loob na magbukas ng bintana at inilibot ang paningin.Kabanata LV Ang Pagkakagulo Oras ng hapunan pero nagdahilan si Maria na wala siyang ganang kumain. Nang sumapit ang ikawalo. Pilit siyang tinatanong kung kaalam si Ibarra sa nasabing paglusob. Ni isa mang tao ay walang makitang naglalakad sa gitna ng daan. napaupo sa isang sulok ang pari samantalang ang magkaibigan ay hindi malaman ang gagawin. Ang mga magkakapit-bahay ay nagbalitaan. Tahimik na tahimik ang buong paligid. Ika-walo rin ng gabi ang nakatakdang paglusob sa kumbento at sa kwartel. Kabanata LVII Vae Victus! Sa Aba ng Mga Manlulupig Tarsilo Alasigan ang tunay na pangalan ni Tarsilo. Dahil sa patuloy itong walang immik kahit sa sunodsunod ang pagtatanong sa kanya.

iyon ang nararapat sapagkat siya ay isang pilibustero. Kabanata LIX Pag-ibig sa Bayan Ang ginawang pagluson ng mga naapi o sawimpalad ay nakarating at napalathala sa mga diyaryo sa Maynila. biglang umugong ang salitaan na kung sino pa ang may sala ay siya pa itong walang tali. Dahil dito ay inutusan ni Ibarra na gapusin siya ng mga kawal ng abot-siko. Kabanata LX Ikakasal na si Maria Clara Dumating sa bahay ni Tiyago si Linares at ang mag-asawang de Espadaña na kapwa itinuring na pangkat ng makapamahalaan. Ayon sa isang lalaking komang galit na galit daw ang heneral kay Ibarra sapagkat naging napakabuti pa nito sa binata. Nagkayarian din na magpapapista si Tiyago. Sa wari. Si Linares ang tagapayo ng Kapitan Heneral.araw. mahihirapan sa paglakad ng kanilang ka-anak ng bilanggo. Humantong ang usapan tungkol sa pagpapakasal nina Maria at Linares. Sa ibang kumbento naman ay iba ang pinag-uusapan. Iba rin ang balitang nagmula sa kumbento. Sinabihan niya si Tiya Isabel na kung ano ang nasa loob ni Maria tungkol sa napipinto nitong pakikipagisang dibdib. Sinabi naman ng isang ginang na talagang walang utang na loob ang mga indio kaya’t di dapat silang ituring na mga tunay na tao. mga asawa at mga anak ng kawani ang tema ng kanilang pag-uusap ay ang tungkol din sa naganap na pag-aalsa. kanyang hinarap ang mga bisita. Mag-iikalawa ng hapon ng dumating ang isang kariton na hila ang isang baka. Sinabi na kung babarilin si Ibarra. Ang mga nag-aaral daw sa mga heswita sa Ateneo ay lumalabas na nagiging pilibustero. kaya’t . Pagkakita kay Ibarra ng mga tao. Pero pinagbawalan sila ni Kapitana Maria at sinabing kapag ginawan nila iyon. Bagama’t namumutla at mahina si Maria. Tinangka ng mga kaanak ng mga bilanggo na sirain at kalagan ang mga hayop na humihila sa kariton. desidido na si Tiyago na ipakasal si Maria sapagkat nakinikinita niyang siya’y maglalabas-masok sa palasyo sa sandaling maging manugang niya si Linares. ngunit ang mga babae ay ayaw umalis. Sa kabilang dako sa isang pagtitipon sa Intramuros na dinaluhan ng mga dalaga. Iba-iba ang estilo ng mga balitang lumaganap. Sinarili ni Donya Virtorina ang usapan.

Napahagulgol pa ito ng malakas habang binibigyan diin niya ang walang kapantay na pagtingin kay Maria. . Ang salapi ni Ibarra na itinago niya sa may puno ng balite sa libingan ng ninuno nito ay kanyang ibabalik upang may magamit si Ibarra sa pagpunta nito sa ibang bansa. Nasa ibang lupain daw ang katiwasayan ni Ibarra at hindi nababagay na manirahan sa Pilipinas.inaakala ni Tiyago na siya ay kaiinggitan ng mga tao. kaya humingi ito ng tawad sa kanya. Hindi katulad ng nakaraan na masayang-masaya ang mga tao. dahil ang buhay niya ay hindi inilaan sa kahirapan. Wala man lamang nakasabit na mga parol sa bintana ng bahay. Sinabi ni Maria na ngayong patay na si Ibarra walang sinumang lalaking kanyang pakakasalan. Pero. tutal pareho na sila ng kapalaran at magturingan na parang magkapatid. Kabanata LXII Ang Pagtatapat ni Padre Damaso Hindi napansin ni Maria ang maraming regalo na nakabunton sa itaas ng hapag. ang kamatayan o ang kumbento. ngunit ang mga taga-San Diego ay nangangatog sa ginaw bunga ng hanging amihan na nagmumula sa hilaga. Wala siyang nagawa kundi pahintulutan na pumasok sa kumbento si Maria kaysa piliin nito ang kamatayan. Dalawang bagay na lamang ang mahalaga sa kanya. tumanggi si Elias. sinabi niya kay Ibarra na itatago siya sa bahay ng isang kaibigan sa Mandaluyong. Pamaya-maya dumating si Pari Damaso na hinilingan kaagad ni Maria na sirain ang kasunduan ng kanyang kasal kay Linares at pangalagaan ang kapakanan ng ama. Kabanata LXIII Ang Noche Buena Noche buena na. Ang mga mata niya ay nakapako sa diyaryong nagbabalita tungkol sa pagkamatay o pagkalunod ni Ibarra. Pero. Ngunit ngayon lungkot na lungkot ang buong bayan. Kabanata LXI Ang Barilan sa Lawa Habang mabilis na sumasagwan si Elias. hindi naman binabasa ni Maria ang dyaryo. Napagmuni ni Pari Damaso na pinaninindigan ni Maria ang kanyang sinabi. Inalok ni Ibarra na magsama na lang sila ni Elias.

Clara na pinasukan ni Maria Clara. Nanduon ang ina. nanirahan na si Padre Damaso sa Maynila. Takot. Sa kabilang dako. Hinabol ni Basilio ang ina. Ilang linggo naman bago naging ganap na mongha si Maria.Kahit na sa tahanan ni Kapitan Basilio ay wala ring kasigla-sigla. sinabihan niya si Tiya Isabel na umuwi na ito sa Malabon o sa San Diego sapagkat gusto na lamang mabuhay mag-isa. pero binato siya ng alilang babaing nasa daan. kumaripas ito ng takbo. si Padre Salvi habang hinihintay niya ang pagiging obispo ay nanungkulan pansamantala sa kumbento ng Sta. Kausap ng kapitan si Don Filipo na napawalang sala sa mga bintang na laban dito nang mamataan nila si Sisa na isa ng palaboy pero hindi naman nananakit ng kapwa. Subalit nang makita ni Sisa ang tanod. umaawit ng walang katuturan. Inutusan ng babaing nasa durungawan ang sibil na papanhikin si Sisa. Paikaika niyang tinalunton ang landas patungo sa tapat ng bahay ng alperes. Kabanata LXIV Katapusan Magmula ng pumasok sa kumbento si Maria. si Kapitan Tiyago ay dumanas ng sapin-saping paghihirap ng damdamin. nangayayat ng husto. Kasunod nito ay umalis na rin sa San Diego at nanirahan na sa Maynila. Nakarating na si Basilio sa kanilang tahanan. Namatay si Padre Damaso sa sama ng loob. naging mapagisip at nawalan ng tiwala sa mga kainuman. Pagkagaling niya sa kumbento. wala ang kanyang ina. Pero. .

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->