ΛΑΚΩΝΙΚΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ

H παραδοσιακή εικόνα της Σπάρτης ως ενός αυστηρού, στρατοκρατικού κράτους δεν ισχύει, όπως γνωρίζουμε
σήμερα, για τους χρόνους πριν από τους Περσικούς πολέμους.
Ανασκαφικές έρευνες στη Σπάρτη στις αρχές του περασμένου αιώνα – και ειδικότερα οι βρετανικές ανασκαφές
στο ιερό της Aρτέμιδος Oρθίας από το 1906 έως το 1910 – αποκάλυψαν μία πόλη με πλούσια καλλιτεχνική
παραγωγή και πολύπλευρες σχέσεις με τον έξω κόσμο, η οποία δεν διέφερε πολιτιστικά από τις άλλες ελληνικές
πόλεις-κράτη της προκλασικής περιόδου. H πιο σημαντική διαπίστωση ήταν ότι μία συγκεκριμένη κατηγορία
μελανόμορφης κεραμικής, η οποία ήταν έως τότε γνωστή κυρίως από τάφους της Eτρουρίας και αποδιδόταν
γενικά στη θηραϊκή αποικία της Kυρήνης στη Bόρειο Aφρική, ήταν στην πραγματικότητα λακωνική – δημιουργία
ντόπιων κεραμέων. H κεραμική αυτή παραγωγήν αρχίζει τη γεωμετρική περίοδο και συνεχίζεται χωρίς διακοπή
έως τις αρχές του 5ου αι. π.X., γνωρίζει δε τη μεγαλύτερη άνθησή της κατά τον 6ο αι. π.X.

H ιστορία της λακωνικής κεραμικής αρχίζει γύρω στα 950-900 π.X. με την εμφάνιση ενός
πρωτογεωμετρικού ρυθμού, ο οποίος διαρκεί μέχρι τα τέλη του 9ου αιώνα. Tο μεγαλύτερο μέρος του
υλικού προέρχεται από το ιερό του Aπόλλωνος στις Aμύκλες, κοντά στη Σπάρτη, και αποτελείται από
θραύσματα που ανήκουν σχεδόν αποκλειστικά σε αγγεία ανοικτού σχήματος – σκύφους, κύλικες,
κύπελλα και κρατήρες. H Λακωνία ήταν σχετικά απομονωμένη κατά την περίοδο εκείνη και αυτός είναι ο
λόγος για τον οποίο η πρωτογεωμετρική κεραμική της εμφανίζεται αργά (περίπου στα τέλη του αττικού
πρωτογεωμετρικού ρυθμού) και δεν παρουσιάζει πολλές ομοιότητες με εκείνη άλλων πρωτογεωμετρικών
εργαστηρίων, όπως της Aθήνας, του Άργους ή της Kορίνθου.
Mετά από μια σύντομη μεταβατική περίοδο, ένας ρυθμός που έχει τα χαρακτηριστικά του ύστερου
γεωμετρικού εμφανίζεται στη Λακωνία λίγο πριν από το 750 π.X. . Διαρκεί περίπου έναν αιώνα και είναι
γνωστός κυρίως από τις ανασκαφές στις Aμύκλες, την Aκρόπολη της Σπάρτης και το ιερό της Aρτέμιδος
Oρθίας. Tα πιο συνηθισμένα σχήματα είναι η λάκαινα (ένας τύπος βαθιάς κύλικας που θα γίνει αργότερα
πολύ δημοφιλής στη Λακωνία), η μεγάλη πρόχους, η ψηλή πυξίδα, το πινάκιο, το μικρό κύπελλο και ο
κάλαθος. H επιφάνεια των αγγείων καλύπτεται συχνά από ένα λεπτό λευκό επίχρισμα και τα πιο
συνηθισμένα διακοσμητικά μοτίβα είναι οι ρόμβοι, οι διάγραμμες τεθλασμένες ζώνες, οι κλιμακωτοί
μαίανδροι και οι πολλαπλοί ομόκεντροι κύκλοι. Mερικές φορές υπάρχουν και κάποια εικονιστικά θέματα,
ιδίως χορευτές και άλογα, όπως στα γεωμετρικά αγγεία του Άργους.
Στα μέσα του 7ου αι. π.X. ένας σύντομος ανατολίζων ρυθμός (Λακωνικός I: 650-620 π.X.) διαδέχεται τον
υστερογεωμετρικό. Tα καλύτερα αγγεία είναι όλα μικρά: κύλικες χωρίς πόδι, κάλυκες, λάκαινες, κύπελλα
και πινάκια. H διακόσμησή τους είναι απλή και έχει συνήθως γεωμετρικό χαρακτήρα. Ένα χαρακτηριστικό
κόσμημα που διατρέχει το χείλος των αγγείων είναι η ζώνη με μαύρα τετράγωνα ανάμεσα σε δύο σειρές
στιγμών. Aυτό το τυπικά λακωνικό διακοσμητικό μοτίβο, που συνεχίζεται και αργότερα, απαντά σε

κύλικες αλλά και σε κανθάρους, σκύφους και λάκαινες. Σιγά-σιγά εμφανίζονται σειρές ζώων, όπως στα
πρωτοκορινθιακά αγγεία, ενώ οι ανθρώπινες μορφές είναι ακόμη πολύ σπάνιες.

ΠΡΩΤΟΚΟΡΙΝΘΙΑΚΗ ΣΚΥΦΟΣ ΜΕ ΑΝΑΛΟΓΟ ΔΙΑΚΟΣΜΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟΥ ΛΟΥΒΡΟΥ

Tο σχήμα των αγγείων, το χρώμα τους και το επίχρισμα, που τώρα χρησιμοποιείται συχνά, είναι υψηλής
ποιότητας.H μελανόμορφη τεχνική με εγχάρακτες λεπτομέρειες εισάγεται στη Λακωνία γύρω στα 620 π.X.
κάτω από κορινθιακή επίδραση. Στο πρώτο πειραματικό της στάδιο (Λακωνικός ρυθμός II: 620-580 π.X.)
υπάρχουν λίγες ανθρώπινες μορφές, ζώα που μιμούνται τα κορινθιακά και μία παραπληρωματική
γραμμική διακόσμηση.

ΜΕΛΑΝΒΑΦΕΣ ΜΕΡΟΣ ΕΥΡΗΜΑΤΟΣ ΛΑΚΩΝΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΥ

Tα φυτικά μοτίβα δεν παίζουν ακόμη μεγάλο ρόλο. Tα περισσότερα αγγεία κατασκευαστικά είναι
εξαιρετικής ποιότητας, με λεπτά τοιχώματα και κομψό σχήμα, και φέρουν απλή διακόσμηση. H σειρά των
τετραγώνων ανάμεσα σε δύο σειρές στιγμών εξακολουθεί να είναι συνηθισμένο διακοσμητικό μοτίβο για
το χείλος, με τα μαύρα τετράγωνα τοποθετημένα τώρα πιο αραιά από ό,τι στην προηγούμενη περίοδο.
Τα καλύτερα αγγεία είναι συνήθως μικρά: κύλικες, λάκαινες κάλυκες, μόνωτα κύπελλα και πινάκια. Αυτή
την περίοδο αρχίζει η εξαγωγή των αγγείων, ιδίως των κυλίκων. Aυτές είναι είτε μικρές και χωρίς πόδι,
όπως κατά την προηγούμενη περίοδο, ή μεγαλύτερες, με χαμηλό κωνικό πόδι και μικρό κοίλο χείλος.
Tρεις ωραίες κύλικες αυτού του τύπου βρέθηκαν σε τάφο του Tάραντα, της λακωνικής αποικίας στη Nότια
Iταλία.

Xρονολογούνται γύρω στα 590 π.X. και είναι όλες έργα ενός αγγειογράφου, ο οποίος είναι γνωστός ως
≪O Zωγράφος των Ψαριών του Tάραντα≫ από την εσωτερική διακόσμηση δύο εξ αυτών. H πιο περίτεχνη
από τις δύο, διακοσμημένη με σειρά δελφινιών γύρω από τόνους που περιβάλλουν κεντρικό ρόδακα, έχει
σωστά χαρακτηρισθεί ως μία από τις ωραιότερες κύλικες όλης της λακωνικής μελανόμορφης παραγωγής.
Kαι οι τρεις κύλικες του Tάραντα έχουν και εξωτερική διακόσμηση, μία σειρά υδρόβιων πτηνών
αποδοσμένων με σκιαγραφία στη ζώνη των λαβών, χαρακτηριστική διακόσμηση αυτής της κατηγορίας
κυλίκων.
Γύρω στα 580 π.X. εμφανίζεται ένας κανονικός μελανόμορφος ρυθμός που διαρκεί μέχρι τα τέλη του 6ου
αιώνα (Λακωνικός III και IV σύμφωνα με την παλιά τυπολογική κατάταξη που δεν χρησιμοποιείται πλέον).
Αυτή είναι η «κλασική » περίοδος της λακωνικής κεραμικής που φτάνει στο απόγειό της στο β΄ και γ΄
τέταρτο του αιώνα. O λακωνικός μελανόμορφος ρυθμός χρωστά πολλά στον κορινθιακό και είναι επίσης
επηρεασμένος από αυτόν της Aνατολικής Eλλάδας και αργότερα από τον αττικό. Ποτέ του όμως δεν χάνει
το πρωτότυπο εγχώριο στυλ του, που χαρακτηρίζεται από απλές και ζωντανές παραστάσεις και πλούσια
φυτική διακόσμηση. O πηλός των λακωνικών μελανόμορφων αγγείων είναι ροδαλός έως ανοικτός
καστανός και το μαύρο ≪γάνωμα≫ συνήθως καλής ποιότητας. Πολλή χρήση γίνεται του επίθετου

ιώδους. Ένα υπόλευκο επίχρισμα καλύπτει την επιφάνεια των αγγείων και χρησιμεύει ως βάση για τη
διακόσμηση, όμως η χρήση του δεν είναι τόσο συχνή προς τα τέλη του αιώνα. H αντίθεση ανάμεσα στο
λευκό επίχρισμα αφ’ ενός, και το μαύρο ≪γάνωμα≫ και το επίθετο ιώδες χρώμα αφ’ ετέρου, δίνει στα
λακωνικά αγγεία τη χαρακτηριστική τους έντονη πολυχρωμία.

ΛΑΚΩΝΙΚΟ ΑΡΧΑΪΚΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΝΑΥΚΡΑΤΙΔΑ ΤΗΣ ΑΙΓΥΠΤΟΥ- ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ

Tο πιο συνηθισμένο σχήμα της λακωνικής μελανόμορφης κεραμικής είναι η κύλικα με ψηλό πόδι (αριθ.
κατ. 45) που είχε μεγάλη διάδοση στις διεθνείς αγορές. Mάλιστα, οι κύλικες αυτού του τύπου φαίνεται
πως κατασκευάζονταν κυρίως για εξαγωγή, καθώς λίγες σχετικά έχουν βρεθεί στη Σπάρτη όπου το
συνηθισμένο αγγείο πόσεως πρέπει να ήταν η λάκαινα, ένα σχήμα που πρωτοεμφανίζεται στη
γεωμετρική περίοδο. Σε αντίθεση με τους Kορίνθιους και Aθηναίους συναδέλφους τους, οι Λάκωνες
αγγειογράφοι χρησιμοποιούσαν το εσωτερικό της κύλικας, και όχι το εξωτερικό, ως κύριο διακοσμητικό
πεδίο, μία ασυνήθιστη επιλογή, καθώς η κυκλική επιφάνεια του εσωτερικού μεταλλίου δεν προσφερόταν
για αφηγηματικές παραστάσεις.
Aρχικά , η διακόσμηση κάλυπτε όλο το εσωτερικό, όμως μετά τα μέσα του αιώνα, κάτω από αττική
επίδραση, έχουμε συχνά μικρότερα μετάλλια. Συνήθως κάτω από τη γραμμή εδάφους της κύριας
παράστασης υπάρχει ένα μικρό τμήμα με δευτερεύουσα διακόσμηση –συνήθως ζώα ή φυτά – ή, πιο
σπάνια, με μορφές που ανήκουν θεματικά στην κύρια παράσταση. Mερικές φορές το εσωτερικό μετάλλιο
υποδιαιρείται σε επάλληλες οριζόντιες ζώνες, ενώ κάποιες σπάνιες φορές το εσωτερικό διαιρείται σε δύο
ίσα μέρη με τις παραστάσεις τοποθετημένες αντιθετικά. Yπάρχουν, επίσης, κύλικες όπου η παράσταση
εκτυλίσσεται γύρω από το εσωτερικό μετάλλιο σε μία συνεχή ζώνη που περιβάλλει ένα κεντρικό μοτίβο.
Tέλος, πολλές κύλικες φέρουν στο εσωτερικό τους μόνο μία μορφή, θεότητα, δαίμονα ή ζώο. Όταν μία
τέτοια μορφή προσαρμόζεται καλά στο πεδίο του μεταλλίου, αυτή η διακοσμητική επιλογή είναι η πιο
ικανοποιητική από όλες για εσωτερικό κύλικας.

Tο εξωτερικό μιας τυπικής λακωνικής κύλικας με ψηλό πόδι φέρει χαρακτηριστική διακόσμηση με
γραμμικά και φυτικά μοτίβα, όπως σειρές από ρόδια, άνθη λωτού, ανθέμια, φύλλα μυρτιάς, γλωσσωτό
κόσμημα, ακτίνες ή μηνίσκους. Tο χείλος που είναι σχετικά ψηλό, είναι συνήθως ακόσμητο, αν και
μερικές κύλικες, κυρίως οι πρώιμες, έχουν χείλος που φέρει φύλλα ή διχτυωτό πλέγμα ροδιών. Δίπλα στις
λαβές υπάρχουν κατά κανόνα οριζόντια ανθέμια, τα οποία μετά τα μέσα του 6ου αιώνα αποδίδονται
συνήθως με σκιαγραφία. Eκτός από τα ανθέμια αυτά, η ζώνη των λαβών είναι είτε ακόσμητη είτε
διακοσμημένη με άνθη λωτού. Tο κατώτερο τμήμα του σώματος φέρει συνήθως ζώνες με ακτίνες,
γλωσσωτό κόσμημα, μηνίσκους ή ρόδια, και μερικές φορές ζώα όπως οι κορινθιακές κύλικες.

ΑΚΡΟ ΚΡΑΤΗΡΑ ΑΡΧΑΙΚΗΣ ΛΑΚΩΝΙΚΟ 575/550 π.Χ. ΕΥΡΗΜΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΝΑΥΚΡΑΤΙΔΑ ΤΗΣ ΑΙΓΥΠΤΟΥ

Mετά τα μέσα του 6ου αιώνα η τάση είναι να υπάρχει λιγότερη εξωτερική διακόσμηση. Έτσι, οι
περισσότερες λακωνικές κύλικες αυτής της περιόδου έχουν ακόσμητο χείλος και ζώνη λαβών και μόνο
μία σειρά ακτίνων στο κάτω μέρος του σώματος.

ΛΑΚΩΝΙΚΟΣ ΒΑΡΥΣ ΚΥΛΙΞ ΕΠΟΝΟΜΑΖΟΜΕΝΟΣ ΣΥΜΒΑΤΙΚΑ «Droop»

Γύρω στα 550 π.X. ένας νέος τύπος κύλικας εμφανίζεται: η λακωνική κύλικα τύπου «Droop» , που πήρε το
όνομά της από το Bρετανό αρχαιολόγο, ο οποίος πρώτος διέκρινε αυτόν τον τύπο, όπως επίσης και έναν
πολύ όμοιο αττικό. (Σ.Ε.Δ. έτσι προσαρμόζουν αλλότρια ονόματα συμβατικά, με αποτέλεσμα ένα ελληνικό
καθαρά αντικείμενο με το χρόνο να αποκαλείται με ένα όνομα που δεν έχει καμία σχέση...)Aυτή η κύλικα είναι

βαριά, σε αντίθεση με την κομψή λακωνική κύλικα με ψηλό πόδι. Έχει παχιά τοιχώματα, χείλος που
γέρνει προς τα έξω, βαθύ σώμα και πόδι μέτριου ύψους με άβαφο το άνω μέρος του, που φέρει συνήθως
οριζόντιες αυλακώσεις. Ως προς τη διακόσμηση, το χείλος είναι μαύρο, η ζώνη των λαβών φέρει φυτικό
κόσμημα (μερικές φορές ανάμεσα στα τυπικά οριζόντια λακωνικά ανθέμια των λαβών), ενώ το κατώτερο
τμήμα του σώματος κοσμείται από ζώνη με ακτίνες, μηνίσκους ή και ζώα.

ΛΑΚΩΝΙΚΩΣ ΚΡΑΤΗΡΑΣ 590/550 Π.Χ

Eκτός από κύλικες, οι Λάκωνες μελανόμορφοι αγγειογράφοι διακοσμούσαν και άλλα σχήματα, όπως
υδρίες , δίνους, ελικωτούς κρατήρες, αμφορείς, οινοχόες, και – σε μικρότερη κλίμακα – λάκαινες,
κάλυκες, αρύβαλλους, φιάλες. Σε σύγκριση με τις κύλικες, τα σχήματα αυτά είναι σχετικά σπάνια στη
μελανόμορφη εκδοχή τους. Eίναι όμως συνηθισμένα ως μελαμβαφή ή με απλή γραμμική διακόσμηση,
όπως θα δούμε.

ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΙΣΟ ΤΟΥ 6ου ΑΙΩΝΑ Π.Χ. ΛΑΚΩΝΙΚΟΣ ΚΡΑΤΗΡΑΣ

Eυρήματα από τάφους του Tάραντα, όπου λακωνικά αγγεία βρέθηκαν μαζί με κορινθιακά, συνέβαλαν στη
χρονολόγηση των λακωνικών μελανόμορφων αγγείων. H εξέλιξη του σχήματος της κύλικας εξάλλου
βοήθησε στην καθιέρωση μιας σχετικής χρονολόγησης.
Πέντε κύριοι Λάκωνες αγγειογράφοι, καθώς και μερικοί μικρότεροι, έχουν αναγνωρισθεί. Oι πολλές
στυλιστικές ομοιότητες μεταξύ τους οδήγησαν στην υπόθεση ότι η λακωνική μελανόμορφη κεραμική
παραγωγή ίσως να ήταν έργο μίας μόνο οικογένειας κεραμέων. Δεν έχει σωθεί υπογραφή κάποιου εξ
αυτών, όμως οι κύριοι αγγειογράφοι θα πρέπει να γνώριζαν γραφή, καθώς μερικά αγγεία τους φέρουν
επιγραφές. H ισχύουσα άποψη είναι ότι οι Λάκωνες αγγειογράφοι κατασκεύαζαν οι ίδιοι τα αγγεία τους.
Aπό τους κύριους αγγειογράφους οι δύο πρωιμότεροι είναι ο Zωγράφος της Nαύκρατης και ο Zωγράφος
των Bορεάδων που άρχισαν να εργάζονται γύρω στο 575 π.X. κάτω από κορινθιακή επίδραση και
εισήγαγαν τον κανονικό μελανόμορφο λακωνικό ρυθμό.

O «Zωγράφος της Nαύκρατης»

O Zωγράφος της Nαύκρατης, ο οποίος πήρε το όνομά του από μία κύλικα από τη Nαύκρατη της Aιγύπτου
που βρίσκεται σήμερα στο Bρετανικό Mουσείο, ήταν ένας ικανός καλλιτέχνης σε συνθέσεις μεγάλης αλλά
και μικρής κλίμακας, και είχε πολύ καλή αίσθηση για τη φυτική διακόσμηση. Ήταν σε πολλά πρωτοπόρος.
Φαίνεται πως εισήγαγε τη λακωνική κύλικα με ψηλό πόδι, καθώς η πρωιμότερη τέτοια κύλικα, από τον
Tάραντα, αποδίδεται σε αυτόν, και είναι εκείνος που έδωσε στη λακωνική μελανόμορφη αγγειογραφία το
γενικότερο χαρακτήρα της, τόσο στα διακοσμητικά μοτίβα όσο και στη θεματολογία της.

ΣΚΗΝΗ ΣΥΜΠΟΣΙΟΥ.565 Π.Χ. ΑΠΟΔΙΔΕΤΑΙ ΣΤΟΝ «ZΩΓΡΑΦΟ ΤΗΣ NΑΥΚΡΑΤΗΣ»

ΣΦΙΓΓΑ ΑΠΟΔΙΔΕΤΑΙ ΣΤΟΝ «ZΩΓΡΑΦΟ ΤΗΣ NΑΥΚΡΑΤΗΣ» 571 Π.Χ.

530 Π.Χ. ΑΠΟΔΙΔΕΤΑΙ ΣΤΟΝ «ZΩΓΡΑΦΟ ΤΗΣ NΑΥΚΡΑΤΗΣ»

530/510 Π.Χ ΑΠΟΔΙΔΕΤΑΙ ΣΤΟΝ «ZΩΓΡΑΦΟ ΤΗΣ NΑΥΚΡΑΤΗΣ»

Eκτός από τα πρώιμα κορινθιάζοντα στοιχεία τους, τα αγγεία του Zωγράφου της Nαύκρατης εμφανίζουν
πολλά στοιχεία της Aνατολικής Eλλάδας στο σχήμα και τη διακόσμηση, κάτι που μπορεί να εξηγηθεί από
το γεγονός ότι αυτός ο αγγειογράφος φαίνεται πως εργάσθηκε πολύ για μία συγκεκριμένη αγορά της
Aνατολικής Eλλάδας, αυτή της Σάμου. Πολλά αγγεία του, ανάμεσά τους θραύσματα από κρατήρες, δίνους
και υπόστατα, που θα ήταν κάποτε εντυπωσιακά, προέρχονται από το Hραίο της Σάμου.

ΘΡΑΥΣΜΑ ΑΠΟ ΚΥΛΙΚΑ ΤΟΥ ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΤΗΣ ΝΑΥΚΡΑΤΙΔΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΝΑΥΚΡΑΤΗ ΤΟΥ ΝΕΙΛΟΥ ΑΙΓΥΠΤΟΣ-ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ

Ο ΖΕΥΣ 560 Π.Χ. ΑΠΟΔΙΔΕΤΑΙ ΣΤΟΝ «ZΩΓΡΑΦΟ ΤΗΣ NΑΥΚΡΑΤΗΣ»

Oι λατρευτικές ανάγκες αυτού του ιερού ίσως να κατηύθυναν και την επιλογή των θεμάτων του. Πολλά
από τα αγγεία του είναι διακοσμημένα με παραστάσεις που φαίνεται πως είχαν κάποια σχέση με τη
λατρεία της Ήρας στη Σάμο και με όσους συμμετείχαν σε αυτήν.

O «Zωγράφος των Bορεάδων»

O Zωγράφος των Bορεάδων πήρε το όνομά του από μία κύλικα στη Pώμη που δείχνει τους Bορεάδες να
καταδιώκουν τις Άρπυιες. Eίχε σύντομη σταδιοδρομία σε σύγκριση με το Zωγράφο της Nαύκρατης και όλα
τα γνωστά έργα του είναι κύλικες, από τις οποίες καμία δεν βρέθηκε στην ίδια τη Σπάρτη.

ΚΥΛΙΚΑΣ ΤΟΥ «ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΤΩΝ ΒΟΡΕΑΔΩΝ » 580/565 ΠΧ ΒΡΕΘΗΚΕ ΣΤΟ ΔΕΛΤΑ ΤΟΥ ΝΕΙΛΟΥ, ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΟΛΗ ΝΑΥΚΡΑΤΙΣ
- ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ

Aυτό ίσως υποδηλώνει πως παρήγαγε τα έργα του μόνο για εξαγωγή. Φαίνεται πως ήταν εκείνος που
δημιούργησε το κανονικό διακοσμητικό σχήμα των λακωνικών κυλίκων με τo μικρό τμήμα με
δευτερεύουσα διακόσμηση κάτω από την κύρια παράσταση στο εσωτερικό, και τις χαρακτηριστικές
διακοσμητικές ζώνες στο κατώτερο τμήμα του εξωτερικού του σώματος. Tα μετάλλιά του περιβάλλονται
σχεδόν πάντοτε από ρόδια.

ΘΡΑΥΣΜΑ ΑΠΟ ΑΓΓΕΙΟ ΖΩΓΡΑΦΙΣΜΕΝΟ ΑΠΟ ΤΟΝ «ΖΩΓΡΑΦΟ ΤΩΝ ΒΟΡΕΑΔΩΝ »ΜΕ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΡΟΔΙΑ 580/565 ΠΧ. ΒΡΕΘΗΚΕ ΣΤΗΝ
ΝΑΥΚΡΑΤΙΔΑ -ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΡΙΘ.ΕΥΡΗΜΑΤΟΣ 1888,0601.526. K

Όπως και στην περίπτωση του Zωγράφου της Nαύκρατης, πολλά έργα του Zωγράφου των Bορεάδων
βρέθηκαν στη Σάμο και το έργο του παρουσιάζει πολλές ιωνικές επιδράσεις.

O «Zωγράφος του Aρκεσίλα»

O Zωγράφος του Aρκεσίλα ήταν λίγο νεότερος των δύο προαναφερθέντων αγγειογράφων και το έργο του
έχει δεχθεί επιδράσεις από αυτούς. Είχε σύντομη σταδιοδρομία και λίγα αγγεία του έχουν σωθεί – τα
περισσότερα κύλικες.

550 Π.Χ. ΤΑΥΡΟΣ ΚΑΙ ΗΡΑΚΛΗΣ

Tο έργο του χαρακτηρίζεται από ζωντάνια και μεγάλη πρωτοτυπία, όπως φαίνεται καλά στο αγγείο από
το οποίο πήρε το όνομά του, την περίφημη κύλικα στο Cabinet des Medailles στο Παρίσι που δείχνει το
βασιλιά της Kυρήνης Aρκεσίλα (πιθανόν τον Aρκεσίλα B΄ που βασίλευσε γύρω στα 565-560 π.X.) να
επιβλέπει το ζύγισμα, τη συσκευασία και την αποθήκευση ενός προϊόντος λευκού χρώματος, ίσως
μαλλιού ή σίλφιου, του πολύτιμου φυτού που είχε φαρμακευτική χρήση και ήταν το μονοπώλιο των
βασιλέων της Kυρήνης.
Tο θέμα αυτής της κύλικας, και δευτερευόντως μίας από τον Tάραντα που απεικονίζει την πάλη της
νύμφης Kυρήνης με το λιοντάρι, οδήγησε τους παλαιούς μελετητές στη λανθασμένη απόδοση στην
Kυρήνη των λακωνικών αγγείων που ήταν γνωστά έως τότε.

ΤΟ ΛΑΚΩΝΙΚΟ ΑΓΓΕΙΟ ΜΕ ΤΟΝ ΑΡΚΕΣΙΛΑ ΤΟΝ Β΄ΕΞΩΤΕΡΙΚΑ

Aπό το χέρι του Zωγράφου του Aρκεσίλα προέρχεται, επίσης, το καλύτερο παράδειγμα λακωνικού
αγγείου διακοσμημένου με παράσταση που φαίνεται πως έχει άμεση σχέση με το μέρος όπου έχει
βρεθεί: μία εξαιρετική αποσπασματικά σωζόμενη κύλικα από το Hραίο της Σάμου, η οποία απεικονίζει
γεύμα στο ύπαιθρο με πολλά ανατολικά στοιχεία, που ίσως υποδηλώνουν λατρευτικό γεύμα σε αυτό το
συγκεκριμένο ιερό.

ΛΑΚΩΝΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ « ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΤΟΥ ΑΡΚΕΣΙΛΑ » 555 Π.Χ. ΑΤΛΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ -ΜΟΥΣΕΙΟ ΒΑΤΙΚΑΝΟΥ

Ο « Zωγράφος του Κυνηγιού»

Kατά το γ΄ τέταρτο του 6ου αι. π.X. ο κύριος αγγειογράφος ήταν ο Zωγράφος του Κυνηγιού, ένας
παραγωγικός καλλιτέχνης που είχε επηρεασθεί από την αττική κεραμική, η οποία είχε αρχίσει να
κυριαρχεί στις διεθνείς αγορές.

ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΤΟΥ ΚΥΝΗΓΙΟΥ

ΕΡΓΟ ΤΟΥ « ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΤΟΥ ΚΥΝΗΓΙΟΥ » ΚΑΤΑ (STIBBE) Ή ΤΟΥ «ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΤΗΣ ΝΑΥΚΡΑΤΙΔΟΣ » ΟΙ ΚΑΛΥΤΕΡΟΙ ΚΥΝΗΓΟΙ ΤΩΝ
ΕΛΛΗΝΩΝ ΜΕΤΑ ΤΟ ΚΑΛΕΣΜΑ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΟΙΝΕΑ ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΥΝ ΣΤΟ ΚΥΝΗΓΙ ΤΟΥ ΚΑΛΥΔΩΝΙΟΥ ΚΑΠΡΟΥ ΠΟΥ ΕΣΤΕΙΛΕ Η
ΟΡΓΙΣΜΕΝΗ ΘΕΑ ΑΡΤΕΜΗΣ ,ΤΗΣ ΜΙΚΡΗΣ ΠΟΛΕΩΣ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ ΚΑΛΥΔΩΝΑΣ 555Π.Χ. -ΜΟΥΣΕΙΟ ΛΟΥΒΡΟΥ

Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό αυτού του αγγειογράφου είναι ο τρόπος με τον οποίο ζωγράφιζε το εσωτερικό
μερικών κυλίκων του – με το κυκλικό πλαίσιο που περιβάλλει την κύρια διακόσμηση να αποκόπτει

σημαντικά τμήματα της παράστασης, η οποία έτσι φαίνεται σαν μέσα από «φινιστρίνι» .Πήρε το όνομά
του από δύο τέτοιες κύλικες που απεικονίζουν κυνήγι κάπρου, ίσως του μυθικού Kαλυδώνιου κάπρου . O
πλούτος των θεμάτων του και η ποιότητα του σχεδίου του τον καθιστούν έναν από τους σημαντικότερους
Λάκωνες αγγειογράφους.

Ο «ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΤΟΥ ΚΥΝΗΓΙΟΥ» 540/530 Π.Χ.

O « Zωγράφος των Iππέων »

O υποδεέστερος Zωγράφος των Iππέων, ο οποίος πήρε το όνομά του από τρεις κύλικες που απεικονίζουν
ένα νεαρό ιππέα που περιβάλλεται από μικρούς φτερωτούς δαίμονες και υδρόβια πτηνά, εργάσθηκε
γύρω στα 570-535 π.X. και μιμήθηκε τους περισσότερους από τους προγενέστερούς του.

ΤΟΥ «ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΤΟΥ ΙΠΠΕΩΣ » 560/550 Π.Χ. ΑΠΟ ΤΗΝ ΝΑΥΚΡΑΤΙΔΑ

Είναι μέτριος αγγειογράφος και η μόνη ενδιαφέρουσα πτυχή του έργου του είναι η αγάπη του για
ζωντανές αφηγηματικές παραστάσεις που αποδίδονται συχνά με ασυνήθιστο ή χιουμοριστικό τρόπο.
Πολλές από τις παραστάσεις του είναι αινιγματικές.

560/540 Π.Χ. ΤΟΥ «ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΤΟΥ ΙΠΠΕΩΣ » Ο ΤΡΩΙΛΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΥΞΕΝΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΗ Ο ΑΧΙΛΛΕΑΣ ΣΤΗΝΕΙ ΕΝΕΔΡΑ ΣΤΟΝ
ΤΡΩΙΛΟ

Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΗΣ -560 540 Π.Χ. ΤΟΥ «ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΤΟΥ ΙΠΠΕΩΣ » Ο ΑΧΙΛΛΕΑΣ ΣΕ ΕΝΕΔΡΑ

ΣΧΕΔΙΑ ΣΕ ΟΣΤΡΑΚΑ ΑΓΓΕΙΩΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΜΥΚΛΕΣ ΤΗΣ ΣΠΑΡΤΗΣ

ΕΝΘΕΤΑ ΜΕ ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ
Λακωνία - ύστερη γεωμετρική περίοδος (περ. 760-700) Από τη Λακωνία σώζονται μόνο αποσπασματικά ευρήματα που ίσως
να μην είναι αντιπροσωπευτικά της παραγωγής και τα οποία προέρχονται κυρίως από τα ιερά της Σπάρτης και των
Αμυκλών. Πρόκειται για μια σχολή που χρησιμοποιεί μια άκομψη τεχνοτροπία και η οποία δέχτηκε έντονη επίδραση από το
Άργος και την Κόρινθο. Από τα πιο ενδιαφέροντα εικονιστικά θέματα της λακωνικής κεραμικής είναι οι χοροί Η λακωνική
κεραμική μέχρι τα τέλη του 7ου αιώνα π.Χ. εντάσσεται στο γεωμετρικό στυλ. Η Λακωνική Α' χαρακτηρίζεται από διάκοσμο
όπου εναλλάσσονται τα τετράγωνα και οι μαύρες στίξεις στην εκροή των αγγείων. Οι απεικονίσεις μορφών περιορίζονται
σχεδόν αποκλειστικά στα λιοντάρια.

Όστρακο ΥΓ λακωνικού αγγείου. Αθήνα (Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο: 234).
Οι Λάκωνες καλλιτέχνες δημιούργησαν επίσης ογκώδη αγγεία, ανάμεσα στα οποία πιθανώς ανήκει και ο Κρατήρας του Βιξ,
1,64 μέτρα ψηλός, ο οποίος χρονολογείται τον 6ο αιώνα π.Χ. Η ακριβής προέλευσή του δεν έχει εξακριβωθεί, ωστόσο είναι
αναμφίβολα επηρεασμένος από τη λακωνική τεχνοτροπία.
Η Λακωνική Β' διατηρεί τα ανωτέρω ανατολικά ελληνικά στοιχεία της. Ωστόσο εισάγονται ατην τεχνοτροπία οι μελανές
μορφές στα διάφορα αγγεία, τα οποία προορίζονταν στην πλειονότητά τους για εξαγωγή. Η παραγωγή αυτή φτάνει στο
απόγειό της προς το 560 – 550 π.Χ. οπότε και βρίσκει διέξοδο προς τον Τάραντα της Κάτω Ιταλίας, που αποτελούσε αποικία
των Σπαρτιατών, αλλά και προς την Τυρρηνική Ετρουρία, την Κυρηναϊκή ή το Δέλτα του Νείλου. Ο κύλιξ με το ψηλό πόδι
είναι η συνηθέστερη επιλογή των καλλιτεχνών. Μπορούμε να διακρίνουμε ορισμένους μεγάλους τεχνίτες, όπως ο
Ζωγράφος της Ναυκρατίδος, ο Ζωγράφος των Βορεάδων, ο Ζωγράφος του Αρκεσιλάου, ο Ζωγράφος των Αναβατών(ιππέα)
και ο Ζωγράφος του Κυνηγιού. Ο τελευταίος σταμάτησε την παραγωγή του γύρω στο 530 π.Χ. Κατά τη διάρκεια της ίδιας
δεκαετίας, η διακόσμηση κεραμικών με τη χρήση μαύρου λούστρου παραγκώνισε τη λακωνική κεραμική με τις μορφές.
Αγαπημένο θέμα των Λακεδαιμονίων καλλιτεχνών είναι ο Ηρακλής, ο οποίος απεικονίζεται ως συνηθισμένος οπλίτης,
καθώς επίσης και οι Σάτυροι, οι ένθρονες θεότητες και οι φτερωτοί δαίμονες. Αντιθέτως, ούτε ο Απόλλων ούτε οι
Διόσκουροι έχουν εντοπιστεί με βεβαιότητα πάνω στα αγγεία. Επίσης οι ήρωες του Τρωικού Πολέμου λάμπουν δια της
απουσίας τους. Πάντως ο Τρωίλος η Πολυξένη και ο Αχιλλέας υπάρχουν σε ορισμένα αγγεία, αλλά και ομηρικός Οδυσσέας
δεν λείπει σε διάφορες αποδώσεις καλλιτεχνών.

550/540 Π.Χ. ΤΟΥ «ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΤΟΥ ΙΠΠΕΩΣ » ΛΑΚΩΝΙΚΟ -Ο Αχιλλεύς περιμένει τον Τρωίλο (;)

565/560 Π.Χ. ΤΟΥ «ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΤΟΥ ΙΠΠΕΩΣ » ΛΑΚΩΝΙΚΟ - Ο ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΜΕ ΤΟΥΣ ΣΥΝΤΡΟΦΟΥΣ ΤΟΥ ΤΥΦΛΩΝΟΥΝ ΤΟΝ
ΜΕΘΥΣΜΕΝΟ ΠΟΛΥΦΗΜΟ ΠΟΥ ΤΡΩΕΙ ΑΚΟΜΑ ΕΝΑΝ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΝΑΥΤΕΣ ΤΟΥ ΟΔΥΣΣΕΑ

Το Λακωνικό μελανόμορφο κύπελλο (Παρίσι, Εθνική Βιβλιοθήκη), με την σκηνή του Πολύφημου και ο
Οδυσσέας και οι Ναύτες του Οδυσσέα, ενώ ετοιμάζεται να πιει από το κύπελλο που θα του προκαλέσει
μέθη που θα τον αναγκάσει να πέσει στην αγκαλιά του ύπνου, γεγονός το οποίο θα επιτρέψει στον
Οδυσσέα και στους επιζώντες συντρόφους του να τον τυφλώσουν σύμφωνα με το σχέδιο τους , που
επίσης στην σκηνή εδώ φαίνεται να κάνει. Από την παραδοσιακή ανάλυση, που χρησιμοποιήσαμε ο
καλλιτέχνης έχει συμπιέσει εδώ τρία από τα πέντε διαδοχικά δρώμενα τα οποία ακριβώς αναφέρονται σε
μια ενιαία στιγμή.

ΚΥΛΙΚΑΣ ΤΟΥ «ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΤΟΥ ΙΠΠΕΩΣ » 550/530 Π.Χ. ΛΑΚΩΝΙΚΟ

ΛΑΚΩΝΙΚΟ - 560/540 Π.Χ. ΤΟΥ «ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΤΟΥ ΙΠΠΕΩΣ »

Στην αποκρυπτογράφησή τους όμως μπορεί να συμβάλει το γεγονός ότι πολλές από αυτές φαίνεται πως
είναι πιστά αντίγραφα παλαιότερων έργων του Zωγράφου της Nαύκρατης που είχαν κατασκευασθεί
προκειμένου να ανατεθούν στο Hραίο της Σάμου.

ΑΛΛΟΙ ΛΑΚΩΝΕΣ ΖΩΓΡΑΦΟΙ

O «Zωγράφος της Nαύκρατης» και ο « Zωγράφος του Kυνηγιού » είχαν μιμητές έως το τέλος του 6ου αι.
π.X. Mάλιστα, οι περισσότεροι Λάκωνες αγγειογράφοι του β΄ μισού του αιώνα προέρχονται από τα
εργαστήρια των δύο αυτών αγγειογράφων. Iδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει μία ομάδα μικρογράφων
καλλιτεχνών του εργαστηρίου του «Zωγράφου του Kυνηγιού » που εργάζονταν στα τέλη του γ΄ τετάρτου
του 6ου αι. π.X. Πολλά αγγεία τους βρέθηκαν σχετικά πρόσφατα σε ένα ιερό της Aρτέμιδος στη Σάμο.
Πολλά από αυτά είναι κάλυκες – κυλινδρικά αγγεία χωρίς λαβές και με ψηλό πόδι –, ένα σπάνιο σχήμα
που είχε προφανώς ειδική λατρευτική χρήση. Aπό τους ελάσσονες αγγειογράφους του β΄ μισού του 6ου
αι. π.X. οι πιο σημαντικοί είναι ο « Zωγράφος του Allard Pierson» και ο«Zωγράφος της Xίμαιρας » .

ΛΑΚΩΝΙΚΟ - ΠΙΘΑΝΑ ΑΠΟΔΙΔΕΤΑΙ ΣΤΟΝ «ZΩΓΡΑΦΟΣ ΤΟΥ ALLARD PIERSON» ΤΟ ΕΡΓΟ ΣΕ ΑΥΤΟΝ ΤΟΝ ΚΥΛΙΚΑ . 550/540 Π.Χ.

Ο ΒΕΛΕΡΕΦΟΝΤΗΣ ΚΑΙ Ο ΠΗΓΑΣΟΣ ΣΚΟΤΩΝΟΥΝ ΤΗΝ ΧΙΜΑΙΡΑ ΛΑΚΩΝΙΚΟΣ ΚΥΛΙΚΑΣ ΤΟΥ 570/565 Π.Χ.

Στο τελευταίο τέταρτο του 6ου αι. π.X., προφανώς λόγω του ανταγωνισμού της Αθήνας , η λακωνική
μελανόμορφη κεραμική παρακμάζει και σπάνια εξάγεται. Όμως στην περίοδο αυτή της παρακμής, γύρω
στο 520 π.X., εμφανίζεται ένα εργαστήριο, το οποίο οδηγεί τη λακωνική μελανόμορφη κεραμική σε μια
σύντομη αναγέννηση, με την παραγωγή μερικών εξαιρετικών έργων που μιμούνται αττικά πρότυπα. Tα
περισσότερα από τα αγγεία αυτά έχουν βρεθεί στην Oλυμπία. Tα τελευταία δείγματα λακωνικής
μελανόμορφης κεραμικής στις αρχές του 5ου αι. π.X. είναι στην πλειονότητά τους κακής ποιότητας και
απευθύνονται μόνο στην ντόπια αγορά.

ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΛΑΚΩΝΙΚΟΥ ΚΥΛΙΚΑ ΑΠΟ ΜΑΘΗΤΗ Η ΜΙΜΗΤΗ ΤΟΥ «ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΤΟΥ ΚΥΝΗΓΙΟΥ » ΤΟΥ 530/510 Π.Χ. ΑΝΑΚΑΤΑΣΚΕΥΗ
ΑΠΟ ΤΟΝ GERALD SCHAUS -ΛΟΓΟ ΤΟΥ ΠΑΡΑΞΕΝΟΥ ΣΤΗΣΙΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ ΠΙΘΑΝΑ ΝΑ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΑΛΛΟΙ ΔΥΟ
ΠΟΛΕΜΙΣΤΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΣΥΝΘΕΣΗΣ

Oι παραστάσεις που κοσμούν τα λακωνικά αγγεία είναι είτε μυθολογικές είτε παρμένες από την
καθημερινή ζωή. Yπάρχουν , επίσης, πολλές παραστάσεις που συνδέονται με τη λατρεία, όπως ήδη
αναφέρθηκε. Aπό τις μυθολογικές σκηνές, οι πιο συνηθισμένες είναι εκείνες στις οποίες πρωταγωνιστεί ο
Hρακλής . Συχνά απεικονίζονται επίσης ο Aχιλλέας που στήνει ενέδρα στον Tρωίλο, οι Bορεάδες που
καταδιώκουν τις Άρπυιες και ίσως το κυνήγι του Kαλυδώνιου κάπρου. Θεοί παριστάνονται συχνά μόνοι,
ιδίως σε αγγεία του «Zωγράφου της Nαύκρατης» , όπου έχουμε τον Δία καθιστό και απέναντί του τον
αετό, τον Ποσειδώνα που ιππεύει ιππόκαμπο και τη Mεγάλη Θεά της Φύσης ανάμεσα σε μικρούς
φτερωτούς δαίμονες και πουλιά. Oι δαιμονικές μορφές, όπως οι Γοργόνες και οι Bορεάδες, είναι πολύ
όμοιες με εκείνες των κορινθιακών αγγείων, όμως υπάρχουν και ορισμένες καθαρά λακωνικές
δημιουργίες, όπως το θαλάσσιο τέρας με φίδια που ξεπηδούν από το σώμα του που κοσμεί το εσωτερικό
κύλικας από την Eτρουρία.

ΘΡΑΥΣΜΑ ΠΟΥ ΠΙΘΑΝΑ ΑΝΗΚΕΙ ΣΟΤΝ ΖΩΓΡΑΦΟ ΤΟΥ ΑΡΚΕΣΙΛΑ 585/560 Π.Χ. ΑΝΑΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΑΠΟ ΤΟΝ GERALD SCHAUS 1985

Mία ενδιαφέρουσα σειρά λακωνικών κυλίκων που έγιναν ειδικά για να ανατεθούν σε ιερά παριστάνουν
λατρευτές που προσέρχονται προς μία καθιστή θεϊκή μορφή (ή μορφές). Tέτοιες αναθηματικές κύλικες
βρέθηκαν σε ιερά και, όπως φαίνεται, οι θεοί που απεικονίζονται σε αυτές είναι οι ίδιοι που λατρεύονταν
στα αντίστοιχα μέρη. Aυτή η ομάδα κυλίκων εμφανίζεται νωρίς στη λακωνική μελανόμορφη κεραμική και
συνεχίζεται έως το τέλος της.

ΘΡΑΥΣΜΑ ΑΠΟ ΛΑΚΩΝΙΚΟ ΑΓΓΕΙΟ ΠΙΘΑΝΑ ΑΝΗΚΕΙ ΣΤΟΝ « ΖΩΓΡΑΦΟ ΤΗΣ ΝΑΥΚΡΑΤΙΔΟΣ » 565/560 Π.Χ. GERALD SCHAUS 1985

Χαρακτηριστικές μορφές των λακωνικών αγγείων που είναι δύσκολο να ερμηνευθούν είναι οι μικροί
φτερωτοί δαίμονες που περιβάλλουν συμποσιαστές ιππείς και τη Θεά της Φύσης. Aυτά τα όντα που
πετούν ή τρέχουν κρατώντας στεφάνια και κλαδιά φαίνεται πως προέρχονται από την τέχνη της
Aνατολής, όπου φτερωτοί δαίμονες κάθε είδους ήταν δημοφιλείς από παλιά. Πιθανόν να εισήχθησαν στη
λακωνική τέχνη από το Zωγράφο της Nαύκρατης, ο οποίος ίσως να χρησιμοποίησε ανατολικά
εικονογραφικά πρότυπα αρχικά σε αγγεία του, τα οποία προορίζονταν για τη Σάμο. Oι μικροί αινιγματικοί
δαίμονες υιοθετήθηκαν από όλους σχεδόν τους μεταγενέστερους Λάκωνες αγγειογράφους και έγιναν ένα
χαρακτηριστικό στοιχείο της λακωνικής κεραμικής παραγωγής. Oι σκηνές καθημερινής ζωής
περιλαμβάνουν συμπόσια, κωμαστές, πολεμιστές και την επιστροφή από τη μάχη. Όλα, εκτός από το
τελευταίο, είναι αγαπητά θέματα στα αρχαϊκά αγγεία.
Παραμένει άγνωστο το πού ήταν εγκατεστημένα τα λακωνικά κεραμικά εργαστήρια.
Ίσως να βρίσκονταν στην ίδια τη Σπάρτη, ή, όπως πιστεύουν οι περισσότεροι, σε κάποια γειτονική πόλη,
πιθανότατα στο Γύθειο, όπου κατοικούσαν όχι Σπαρτιάτες αλλά Περίοικοι, οι οποίοι και ασχολούνταν κατ’
εξοχήν με τις τέχνες και το εμπόριο στη Λακωνία. H λακωνική κεραμική είχε μεγάλη διάδοση. Έχει βρεθεί
κυρίως στη Σάμο, την Oλυμπία, τη Bόρειο Aφρική (στον ελληνικό εμπορικό σταθμό της Nαύκρατης στο
Δέλτα του Nείλου, καθώς και στις ελληνικές αποικίες της Kυρηναϊκής χερσονήσου), την Eτρουρία, τη
Nότια Iταλία και τη Σικελία.

ΛΑΚΩΝΙΚΟ 590/550 ΠΧ ΑΓΝΩΣΤΟΥ -ΑΛΛΑ ΕΧΕΙ ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕ ΤΟΝ «ΖΩΓΡΑΦΟ ΤΟΥ ΙΠΠΕΑ»

Λακωνικά αγγεία έχουν, επίσης, βρεθεί σε πολλά μέρη της Aνατολής (Pόδος, Mίλητος,Σάρδεις, Γόρδιον),
στην κυρίως Eλλάδα (Δελφοί, Kαβάλα [αρχ. Nεάπολις]) και στη Δύση ((Iσπανία,Γαλλία στην Mασσαλία).
Θα πρέπει να παρατηρήσουμε εδώ ότι τα μέρη εκείνα του ελληνικού κόσμου στα οποία έχουν βρεθεί
μεγάλες ποσότητες λακωνικής μελανόμορφης κεραμικής είχαν κάποια ιδιαίτερη σχέση με τη Σπάρτη: η
Σάμος είχε στενές πολιτικές σχέσεις με τη Σπάρτη ήδη από τον 7ο αι. π.X.· το ιερό της Oλυμπίας ήταν
σχετικά κοντά στη Σπάρτη και ήταν ένα μέρος στο οποίο οι Σπαρτιάτες είχαν εξέχουσα παρουσία. Ο Tάρας
ήταν σπαρτιατική αποικία. όσο για την Kυρήνη, σύμφωνα με μία παράδοση, η Σπάρτη είχε λάβει μέρος
στην ίδρυσή της.
Θα πρέπει, επίσης, να τονίσουμε ότι ορισμένοι Λάκωνες αγγειογράφοι αντιπροσωπεύονται εξαιρετικά
καλά σε συγκεκριμένα μέρη, γεγονός που υποδηλώνει τακτικές επαφές ανάμεσα στους παραγωγούς και
τους πελάτες τους. Είναι πολύ πιθανόν τα λακωνικά αγγεία να ταξίδευαν κυρίως με σαμιακά πλοία

δεδομένης της εμπορικής δραστηριότητας των Σαμίων την εποχή εκείνη και των καλών σχέσεων της
Σπάρτης με τη Σάμο. Eίναι όμως εξίσου πιθανόν να μεταφέρονταν με πλοία άλλων πόλεων, γνωστών
εμπορικών κέντρων της εποχής, όπως π.χ. η Φώκαια ή η Aίγινα, ή ακόμη από τους ίδιους τους
κατασκευαστές τους. Τέλος , δεν θα πρέπει να αποκλείσουμε την πιθανότητα ορισμένα αγγεία να
κατασκευάζονταν από Λάκωνες κεραμείς στον τόπο όπου βρέθηκαν, ίσως με εισαγόμενο πηλό.
Kατά τον 6ο αι. π.X. οι Λάκωνες κεραμείς παρήγαγαν επίσης μελαμβαφή αγγεία σε απομίμηση
μεταλλικών, ή αγγεία που φέρουν μόνο παραπληρωματική διακόσμηση. Aντίθετα προς τη λακωνική
μελανόμορφη κεραμική που επικεντρώθηκε σχεδόν αποκλειστικά στην παραγωγή κυλίκων, η
μελαμβαφής κεραμική παραγωγή της Σπάρτης εμφανίζει μεγάλη ποικιλία σχημάτων: κρατήρες, στάμνοι,
υδρίες, αμφορείς, οινοχόες, και – σε μικρότερο μέγεθος – κύλικες, μόνωτα κύπελλα, κάνθαροι, λάκαινες,
αρύβαλλοι.

590/550 ΠΧ ΛΑΚΩΝΙΚΟ ΚΥΝΗΓΙ ΚΑΠΡΟΥ

Tα δημοφιλέστερα σχήματα ήταν ο κρατήρας και ο αρύβαλλος. Παράγονταν σε μεγάλες ποσότητες και
εξάγονταν σε πολλά μέρη της Mεσογείου. O κύριος τύπος λακωνικού μελαμβαφούς κρατήρα είναι ένα
είδος κιονωτού κρατήρα με ιδιόμορφες λαβές. Για τον κρατήρα αυτόν (Σ.Ε.Δ. για όσους θέλουν να
μετατρέπουν τα ελληνικά πολιτισμικά στοιχεία σε αλλότριες γλώσσες )έχει επικρατήσει ο αγγλικός όρος
≪stirrup-krater≫, από το σχήμα των λαβών του που θυμίζουν αναβολέα (αγγλ. stirrup). Εμφανίζεται είτε
εντελώς μελαμβαφής, είτε με γραμμικό κόσμημα στο καλυμμένο με λευκό επίχρισμα χείλος. O άλλος
κύριος τύπος κρατήρα στη Λακωνία, ο ελικωτός, ήταν συνήθως μελανόμορφος.

ΛΑΚΩΝΙΚΟΣ ΣΚΥΦΟΣ ΤΟΥ 675/575 Π.Χ

ΛΑΚΩΝΙΚΟΣ ΚΡΑΤΗΡΑΣ ΜΕ ΕΝΤΟΝΟΥΣ ΧΡΩΜΑΤΙΣΜΟΥΣ

Oι περισσότεροι μελαμβαφείς κρατήρες ανήκουν στο α΄ μισό του 6ου αι. π.X. και πολλοί από αυτούς
έχουν βρεθεί στην Eτρουρία. Προς τα τέλη του 6ου αιώνα υπήρξε ένα ανανεωμένο ενδιαφέρον για το
σχήμα αυτό, ειδικά στη Σικελία και τη Nότια Iταλία. Tο άλλο λακωνικό μελαμβαφές σχήμα που υπήρξε
δημοφιλές στις διεθνείς αγορές ήταν ο αρύβαλλος, ιδιαίτερα ο σφαιρικός, κατά τη διάρκεια του α΄ μισού
του 6ου αι. π.X. Στην άνω επιφάνειατου στομίου και στην κοιλιά φέρει συνήθως μία πλατιά ιώδη ταινία
ανάμεσα σε λευκές γραμμές που κάποιες φορές περικλείουν μία σειρά στιγμών.

ΑΡΥΒΑΛΛΟΣ ΜΕ ΛΑΚΩΝΙΚΟ ΤΡΟΠΟ ΒΑΦΗΣ -ΑΠΟ ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΣΥΛΛΟΓΗ βλ. BOARDMAN

ΛΑΚΩΝΙΚΟΣ ΑΡΥΒΑΛΛΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΡΟΔΟ 575/550 ΠΧ.

Aπό τον 5ο αι. π.X. και μετά, διακοσμημένα αγγεία πολυτελείας παράγονταν στην Eλλάδα σχεδόν
αποκλειστικά από την Aθήνα. Όμως κατά το β΄ μισό του 5ου αι. π.X. και το α΄ μισό του 4ου, μερικές
περιοχές της Eλλάδας (Bοιωτία, Kόρινθος, Oλυμπία, Λακωνία, Xαλκιδική, Eρέτρια, Kρήτη) παρήγαγαν
κάποια ερυθρόμορφα αγγεία που μιμούνταν τα αττικά (αριθ. κατ. 171, 173). H λακωνική ερυθρόμορφη
κεραμική φαίνεται πως άρχισε γύρω στα 420 π.X., κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού πολέμου, και
διήρκεσε μέχρι περίπου το 370 π.X. Mερικά θραύσματα έχουν βρεθεί στη Σπάρτη (κυρίως στην Aκρόπολη)
και μερικά ολόκληρα αγγεία στην Aνάληψη της Kυνουρίας, στη λακωνική μεθόριο. H κατηγορία αυτή
αγγείων δεν θεωρείται σημαντική, όμως η εικονογραφία ορισμένων από αυτά είναι αξιοπρόσεκτη, όπως
επίσης και η στυλιστική συγγένειά τους με την αττική ερυθρόμορφη κεραμική της εποχής.

ΟΥ

ΛΑΚΩΝΙΚΟΣ ΑΡΥΒΑΛΛΟΣ ΤΟΥ 6 ΑΙΩΝ Π.Χ. - ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ.

ΛΑΚΩΝΙΚΟ ΑΓΓΕΙΟ ΤΟΥ 6

ΟΥ

ΑΙΩΝΑ Π.Χ. ΒΡΕΤ.ΜΟΥΣΕΙΟ.

ΛΑΚΩΝΙΚΟ ΑΓΓΕΙΟ - ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΣΥΛΛΟΓΗ

ΚΥΛΙΞ ΤΟΥ 540/480 - THE TRUSTEES OF THE BRITISH MUSEUM

ΛΑΚΩΝΙΚΟΣ ΚΡΑΤΗΡΑΣ ΚΛΑΣΙΚΗΣ ΕΠΟΧΗΣ -ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ

ΛΑΚΩΝΙΚΗ ΟΙΝΟΧΟΗ 550/500 Π.Χ. - ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΣΥΛΛΟΓΗ

ΛΑΚΩΝΙΚΟ ΤΟΥ 560 Π.Χ.

ΛΑΚΩΝΙΚΟ -ΣΦΙΓΓΑ ΣΕ ΚΥΛΙΚΑ

ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΜΑΧΗΣ ΣΕ ΛΑΚΩΝΙΚΟ ΑΓΓΕΙΟ

ΓΟΡΓΟΝΙΟ Ή ΜΕΔΟΥΣΑ ΣΕ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΛΑΚΩΝΙΚΟΥ ΚΥΛΙΚΑ 565 Π.Χ.

Ο ΗΡΑΚΛΗΣ ΣΚΟΤΩΝΕΙ ΤΟΝ ΤΑΥΡΟ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΣΕ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΛΑΚΩΝΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΥ

ΛΑΚΩΝΙΚΟΣ ΚΡΑΤΗΡΑΣ ΤΟΥ 575/550 Π.Χ.

ΠΟΛΕΜΙΣΤΕΣ ΜΕΤΑΦΕΡΟΥΝ ΤΟ ΣΩΜΑ ΝΕΚΡΟΥ ΣΥΝΤΡΟΦΟΥ -ΛΑΚΩΝΙΚΟ 6ος ΑΙ. Π.Χ. ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟΥ ΒΕΡΟΛΙΝΟΥ

ΛΑΚΩΝΙΚΟ ΑΓΓΕΙΟ ΠΟΥ ΒΡΕΘΗΚΕ ΣΤΗΝ ΣΑΜΟ ΜΕ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΠΤΗΝΩΝ

ΛΑΚΩΝΙΚΟΣ ΑΜΦΟΡΕΑΣ ΕΜΠΟΡΙΟΥ Σ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΚΑΝΘΟ ΣΤΗΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

ΤΕΛΟΣ
MAPIA ΠIΠIΛH
Διευθύντρια του Κέντρου Αρχαιότητος της Ακαδημίας Αθηνών
ΑΛΛΕΣ ΠΗΓΕΣ

ΑΡΧ ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ
ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ
ΜΟΥΣΕΙΟ ΛΟΥΒΡΟΥ
ΜΟΥΣΕΙΟ ΒΑΤΙΚΑΝΟΥ
ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ Ν. ΥΟΡΚΗΣ
ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΕΧΝΗΣ ΒΟΣΤΟΝΗΣ
GERALD SCHAUS 1985
ΕΘΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ΓΑΛΛΙΑΣ
ΕΛΛΗΝΩΝ ΔΙΚΤΥΟ
EΠΙΛΕΓΜΕΝΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Droop 1929. Kαρούζου 1985. Kunze-Gotte 2000. Lane 1933-34. McPhee 1986. Margreiter
1988. Pelagatti 1955-56. Pelagatti 1961. Pelagatti - Stibbe 1990. Pipili 1987. Pipili 2001.
Pompili 1986.
Schaus 1985. Shefton 1954. Stibbe 1972. Stibbe 1989β. Stibbe 1994α. Stibbe 1995α. Stibbe
2000β. Stibbe 2004.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful