P. 1
Miri Pir de Tarazman

Miri Pir de Tarazman

|Views: 20|Likes:
Published by Nirmal Singh

More info:

Published by: Nirmal Singh on Apr 29, 2009
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/16/2010

pdf

text

original

H|ö|-¤|ö| U SöHH¯ö

HS HööM |H= |Föö'=¯M
|H¤ Hö¯US ëöHë
g|¤×¯ð¯
H|ö|-¤|ö| U SöHH¯ö
H3¬ë¹YlH¤ lJJë¯=¯Y
(I=6¯J HJIJ `
=¯ul ë¯8lcP HJJ= u=¯H= ÷ 믤= J¹
ulJY¯ mJlH¹ 1uuu =¯ulm¯
,÷H8ë 2uu8)
u=¯H= lH¤ HJ¯÷3cëHc
25, ÷¬l ulPY, HlëH¯ H¯luT m¯ë=J
¤u¯ë uJl, çl¤m¯ð¯ 141uu3
s¹ u161 24u4474, 98145 15715
ë¯u= m¯ëc== lucëP
1978 / 2, TYl ¹ 2, uJ¯ë¯¬¹Të
luë Hë=c J¯UH, l=ëPuë ëJ,
çl¤m¯ð¯1
u8¯l8Y 98766 68999
=lu3 1uu /-
HHö¤ð
=ul m¯P¯÷l ÷
uë=¯l¹m¯ ÷ ¹¯
SSWö¯
1 ¬l m¯l8m¯ - H =ëu¬l3lH¤ 5
2 H3¬ë¹YlH¤ lJJë¯=¯lYm¯ 3 lH¤¯ 8¯ë
J¯ë3l ulJl8 ÷l H6 3 uH=¯ël - H ¬Hu¯YlH¤ lH¤ 8
3 l¤ë¯ 3 ¤¯ë¹¯=¯ ÷¯ J=- H Të3¬lH¤ 23
4 =ul l88 lHë¬ð =¯Yl m¹J=l JH3l
- H Jlë÷ë lH¤ ulJ88 42
5 H3¯ ÷l l=Y¤ð lHm¯Hl l=6¯ë¤¯ë¯ - H m¬uë lH¤ 53
6 H=¯Y-¬=¯8 - 76
HëH HW¯Sö H. WöHH|S |H= =¯M H| ׯ|F×'
`H3 ¬ë¹Y lH¤ ¤¯YH¯ lJJë¯ =¯lYm¯ ÷l l=Y¯¤ð lHm¯Hl
l=6¯ë¤¯ë¯' 8¯ë l=÷=¯¹¯ ÷ l=6¯ë Hð¹ Y8l m¯8
Të ëu ¤¯YH¯ ¬l,
=¯|öTö H| W¯ N¯MH¯1 =¯|öTö H| W| 0|Sö11
Huðl m=¯Yl ÷Y mlu3Hë ,u6 u¤¯¹l) ÷l YlJëlHu ¹ lu¯ë
l¬J l8J =HY¯ =l3¯ l= =8l ml¬J l=÷=¯¹¯ ÷l 6ð =l3l ¬¯=, l¬J=
H3¬ë¹YlH¤ ¬l ÷l 8Ju¯¤l H¤Hlm3¿ HJl uHT l=¯6 uH =ë H=ð1
l8J l8¯= J=l=3 J l= U¹¯ ÷l H¤Hlm3 l=¯6 =8l =¯¤ël l=Hu ÷l m3
U¯6l u¯¤ë ÷l 믬¹l3l Hl1 U¹¯ ÷l H¤Hlm3l=¯6 Jl =v l8H 3ë¯ Hl l=
U¹¯ ¹ ¤ëu ÷ ¤3ë l=¯6 ¬ u6¯ë =l3¯, UJ÷ l=¯6 Jl 믬¹l3l ÷ H¯6
mH ç= u8 H¹, uë l8H 믬¹l3l ÷ Y¯ëð =l J H=÷ J¹· l=H 3ë¯ ÷l
Hl UJ¹¯ ÷l 믬¹l3l· l¬H 3ë¯ ÷l 믬¹l3l mHl m¯¬ =¤ ëJ J¯, =l
l8J l¬Jl Hl UJ¹¯ ÷l 믬¹l3l· U¹¯ ÷l l=Y¯¤ð 믬¹l3l 8¯ë ¬¯¹ð
Y8l 6¯ë l=÷=¯¹¯ ÷l 6ð =l3l T8l, l¬J= =¯¤-=¯¤ l=lHm¯ ÷ u¯Jë
J¹1 U¹¯ l=¯6 HTë3¬ lH¤ m¯8l8m¯H, HJlë÷ë lH¤ ulJ88,
Hm¬uë lH¤ m3 Hm¯¹m¯8l ÷ l=HH u3ë uë= H¬Hu¯Y lH¤
lH¯¤ H¯uY J¹1 l8J H¯ë Jl l=÷=¯¹ =¯¤-=¯¤ l=lHm¯ ÷ u¯Jë Jl ¹Jl,
8Yl= l8J l=H ¹¯ l=H ëu l=¯6 H3¬ë¹YlH¤ ÷ =ël8 =l ëJ J¹1
HTë3¬ lH¤, ¤¯YH¯ uu ÷ 믬¹ll3= l=÷=¯¹ Huv ¬¯÷
J¹1 ÷ë8¯ë H¯lJ8 ÷ H¯= lu¯ë 믬¹l3l l=¯6 m3 l8¯u 6¯Ylm¯ YlJë¯
l=¯6, ¬ U3ë¯m-6=¯m m¯8, U¹¯ ¿, U¹¯ ¹ ¹l=U J = 3¯l=m¯ J1
UJ 믬¹l3l ÷lm¯ 8ël=lm¯ ¿ 6Tl 3ë¯ Huv÷ J¹1 J¯= 3Hl =8l
=¯ë, U¹¯ ÷ l=6¯ë¯ ¹¯YHlJu3¹¯ =l J= 3¯ =l 3Hl l8J 3¯ ¹Jl =lJ
H=÷ l= U¹¯ ÷l H¤Hlm3 l=¯6 H¯6 ¬Pl8m¯ ÷l =8l =ul J1 HTë3¬
lH¤ ¹ lH¯¤ uu ÷ J¤÷ uHlYm¯ 8¯ë =8l l=3¯8¯ =l lY¤lm¯1
l¬¯u 3¯= HJlë÷ë lH¤ ulJ88 ÷¯ H8¤ J1 UJ lTm¯¹ ÷
H¯Të J¹1 ÷ë8¯ë H¯lJ8 ÷ H¯= ÷¯ UJ¹¯ ÷l u¯¹lH= H¤Hlm3 U¯3
8J3 J¤¯ mHë lum¯1 ¤¯== YlJë ÷ ÷믹 =l UJ¹¯ ¿ ulYH ÷¯
u¯¹lH= m3 Hëlë= 3H¯÷÷ v¯Yð¯ lum¯1 U¹¯ ÷l l8¯= uH3= `HlJ¬
ël6U ¤¯YH¯' lH¯¤l lH¤¯3¯ ÷l l8¯= lum¯ël ÷H3¯=PJ1 l8H 3 l8Y¯=¯
U¹¯ ¹ Të ¹¯¹= H¯lJ8 m3 Të Tl8÷ lH¤ ¬l ÷lm¯ ¬l=¹lm¯ 8¯ë ¬
uJ¯-=¯l= ël6m¯ J, UJ ¤¯YH¯ uu ÷l l8¯= m÷¯3l H¯÷T¯ë Huvl ¬¯÷l
J1 U¹¯ ÷l l8¯= Jë uH3= `v¹¯ ÷l ë¯3' ¿ J¯ë3 Hë=¯ë =¯Y `H¯lJ3
m=¯÷ul ÷ H¹u¯¹ ¹¯Yl¹=¯l¬m¯ lTm¯1
H¬Hu¯Y lH¤ lH¯¤ UJ¹¯ u¯3ë=¯ë¯ l=¯6 J¹, l¬¹¯ ¹
mlu3Hë l=¯6 ëlJ = ¤ëuH¯¤ uë6 ÷lm¯ HëTëulm¯ m3 l=HH =ë=
H3 ¬ë¹Y lH¤ ÷l H¤Hlm3 ¿ ml3 =ël8 J = 3¯l=m¯1 3 ¬¹ 1984 ¿
¬÷ ÷ë8¯ë H¯lJ8 ÷ l8ë÷-lTë÷ =¬ ÷¯ ¤ë¯ u ǯl=m¯ Hl m3 H¯ë
HlJë l=¯6 =ël=U Y¯T =ë l÷¯3¯ lTm¯ Hl 3¯ UH l÷¹ H3 ¬ë¹Y lH¤
¿ luYð =¯Y¯ l8J m¯¤ël u¯3ë=¯ë Hl1 lP÷Tl m3 u3 ÷lm¯ UJ¹¯
m¯¤ël ¤=lm¯ l=¯6 ¬Hu¯Y lH¤ ¹ H3 ¬ë¹Y lH¤ ÷ l6Jë ¿ =ël8 J
= =l¤m¯ m3 UJ¹¯ ¹¯Y T¯Y¯ =l3lm¯, ¬ u¯3ë=¯ël ÷ l8l3J¯H ÷l
l8l3J¯H= H¯÷T¯ë 8ðl ëJTl1
Hm¬uë lH¤ ÷lm¯ ÷ uH3=¯ m¯¬-=¯Y 믬¹l3=
TlYm¯lëm¯ l=¯6 6ë6¯ ÷¯ l=H¯ 8ð T8lm¯ J¹1 `=lJ=l H÷l ÷l lH¤
믬¹l3l' m3 J¯Y l=¯6 Jl UJ¹¯ ÷l ëul uH3= `l=H l8¤ ëYl
5 6
u¯3H¯Jl' l=¯6 3J¯¿ ¤¯YH¯ uu ÷l YlJëlHu ÷l ÷l8¤¯ ÷ ÷l÷¯ë
JðT1 H=l¹¹ l8J l=3¯8 u= =, H¯Jl ¹¬=¯¹ ul=l 믬¹l3l ÷ ¤3ë
l=¯6 ¹= ë¯J¯ ÷l 3Y¯H =ë¹ Y8l U3H¯lJ3 J=Tl1 8J3 ¤¯c Y=¯ ¿
l8J u3¯ J=T¯ l= Hm¬uë lH¤ l=H Hu ¹=HYl ¤¯ë¯ l=¯6 HëTëu
m¯T ëJ J¹ m3 =8l H¯Y ëuH =l ëJ1 uë ÷ë8¯ë H¯lJ8 ÷ H¯= ¹
UJ¹¯ ¿ lHë 3 Y = uë¯ 3¯= lJY¯ l÷¯3¯1 HH¯ë ÷ 믬¹l3= =¯slYm¯
÷l 3ë ¿ l¬¹l 8ël=l ¹¯Y m¬uë lH¤ =¤ H= J¹, UJ 8J3 ¤¯c
l=÷=¯¹¯ ÷ lJ¯H m¯l8m¯ J1
Jð u Hm¯¹m¯8l ÷ l=HH u¯3ë uë= H¬Hu¯Y lH¤ lH¯¤ ¿
8¹3l =ë¯T¯ l= UJ H3 ¬ë¹Y lH¤ ¹¯Y l83¯8 H¯÷T¯ël uY¯ ¿
HT3¯ ¹¯YH¯lvm¯ =ë¹1
HS HööM |H= |Föö'=¯|M×' ×S |H¤' ¥¯ö
F¯öS| H|ö|F U| HH S ¤HW¯ö|
H.HH¤¯M |H= |H¯¤
=¯lJTë ¬l =¯ ¤¯YH¯1 =¯lJTë ¬l =l =l3J11
uë 8¯ë ulJY¯ ¬ =v l=J¯ lTm¯, UJ l¬J¯ =8l ë38¯ u ¹Jl
ë¤÷¯1 uël H¯ël l8J =lHH J, UJ ulJl8 ¹¯Y ¬= Jð =ë= ulJlm¯ ÷
H8¤ l=6 Jl H3¯ ÷¯ ¬ u¿ U¹¯ ¿ ëP¯¹¯ luYð ÷¯ u=¯ lulYm¯, U¹¯
¹¯Y ¬ u Hu¯ l83¯l8m UJ÷ m¤¯ë 3 H3¯ 8¯ë TY =ë¯1 1982 ÷
m¤lëY l÷¹l, uël Uu mlu3Hë l=6 Hm¹m¯8l ÷ ¹u¯l8÷ =¬
l¹H=3l J8l Hl, U¹¯ l÷¹¯ l=6 Jl uë6¯ YlTm¯ Jl8m¯ Hl 3 u UH
uHT l=6 H3¯ ¿ l=H 3ë¯ ÷l¤m¯, l== UJ ulJlm¯ ¿ luY÷ H¹,
ulJl8 8¯ë U¹¯ ÷ =l l=6¯ë H¹, UH H8¤ l=6 Jl u TY=ë¹l 6¯J¹¯1
l¬J= =J uH¹ m H3¯ ÷l ÷ð 8¯ë, u¿ ¹Jl YT÷¯ l= ÷¯H UH 8¯ë =v
=lJð ÷ HT m1 88l U¹¯ ÷l l8l3J¯lH= ÷ð, 믬¹ll3= l=6¯ë¤¯ë¯
8¯ë m3 U¹¯ ÷l JH3l 8¯ë uY¯=ð =빯 l=÷=¯¹¯ ÷¯ =u J1 l8H =ë=
uë¯ ¬ l=H¯ J ¬¯ m¬ ÷l TY 8¯3 J, u =lHH =ëT¯ l= UJ ulJl8 ÷
7 8
uHT l=6 ¬¯ ulJlm¯ ÷ H8¤ l=6 Jl =l3l ¬¯=1 l8J÷ ¹¯Y-¹¯Y uël
l8J =l =lHH JU l= mHY '6 ulJlm¯ =l J· 8J3 H¯ë H¬ð¯ ÷l
H¯l8÷ l8J l÷Y6Hul ¹¯ J= 88l ÷H ÷ u¤ë 3 H¯ë ulJl8 ÷¯ ¹Pëlm¯
=l m l=Ul= lPm¯÷¯ mHl lH¤ ¹Pël8 3 8l TY =ë¹ Y8l l8u
l8=õ J8 J¯1 l=ë =l u =lHH l8J =ë¹l 6¯JT¯ l= H¯ë ÷H ÷ ulJl8 ÷
uHT l=6 Jl H3¯ ÷¯ u=uY uY¯=ð =l3¯ ¬¯=1 88l U¹¯ ¿ UH ÷ë
l=6 l=H 3ël= ¹¯Y ulJl8 ¹ uH =l3¯1 l8J uël =lHH J=Tl 3 u
u¯sl =l 6¯JT¯, ¬ l=3 u u=¯ l¬J¯, 8H lH¤ ¤¯ë¯ 3 8¯Jë ¬¯ = =l TY
=ë¹ ÷l =lHH =ë¯1 l8J TY H¯ël lH¤ ¤¯ë¯ 3 8¯Jë ¬¯ = 8l mHY '6
J÷l m1 H¯ë ÷H m3 ÷¹lm¯ ÷ ulJl8 ¹¯Y ¬= = 8l TY uël J÷l m,
UH 3 l8¹¯ TYuël ¹l J÷l1
HJ 3 ulJY¯ uël 8¹3l l8J m 88l l¬= m¬uë lH¤ Jë¯ 8¯ë
l=J¯ l= UJ ¤8l l=6¯ë¤¯ë¯ ¹¯Y¬= J8 Hl1 u =l l=H ¹¯ l=H ëu l=6
¤l8m¯ ¹¯Y Jl ¬l=m¯ Jl8m¯ Hl1 u UH Hu 8lõJ l=6 `l8Jlm¹
m=HuH' ÷¯ u3ë=¯ë Hl, 3¯ u¿ H3¯ ÷lm¯ HëTëulm¯ ¿ lëuëc =ë¹
÷¯ u=¯ ulJYl =¯ë lulYm¯1 UH Hu uë6¯ ¹Jl Hl 6lYm¯ 3 H3¯ ÷l
m¬ 3= ulJYl lTs3¯ël, ¬ ulJ3¯ 6= 3 J8l Hl, UJ =l m¬ ¹Jl Hl
J8l, 3 U÷ 3= H3 =8l 8J3¯ Hë¤lm¯ l=6 =l ¹Jl Hl m¯81 m¯u Y=¯
÷¯ ¬ U¹¯ 8¯ë ¤¯H l=Hu ÷¯ ¹Pëlm¯ Hl, l¬J=l U¹¯ u3l l¤6 Hl, UJ
m¬ UH 3ël= ¹¯Y u÷¯ ¹Jl Hl J8l1 U¹¯ l÷¹¯ ÷l TY J, ¬÷ H3
8lõJ ÷ l=H ¹=Y luJ l=6 u6¯ë Y8l T81 ¬÷ =¯uH m¯ ëJ Hl 3¯
U¹¯ ÷ luë, U¹¯ ÷l TJl 8H ¹¯Y c=ë¯ T8l1 8H Jë¯8l=ë ¿ Hc¯
YTlm¯1 ëcl-¤ðl TY8¯3 J8l m3 8H 8lõJ ÷ ¹= m¯ = lJ=¯l8Jë
'3 6= T8l1 UH =Jl ¤c¹¯ ÷ l=6 =8l P¤ul 3¯ ¹l Jl8m¯ uë l¬=
cëJ H¹lm¹¯ ÷¯ ¹Pëlm¯ J÷, U= 8lõJ ÷ ulm¯ëclHl ulJ=u ÷
Jë¯l8=ë¯-=J=cë¯ ¹ J=3¯Y =ë l÷3l1 `l8Jlm¹ m=HuH' ÷
lëuëcë J𠹯3, u HJ¯l== Jl UH ¤c¹¯ ÷l ¤8ë ¹ ¬¯ð¯ Hl1 u m¬
H¯ël HT3 ÷ H¯Juð l8J TY H=l=¯ë =빯 6¯J¹, 88l mHl l¬¹¯ =¤
3 =¤ H3¯ ÷ l=ë¤ lYl¤m¯ ¬¯ H=÷¯ Hl, lYl¤m¯1 l¬= l=H 3ël= ¹¯Y
U¹¯ l=ë¤ uH =l3¯ ¬¯ H=÷¯ Hl, mHl =l3¯1 mHl l=J¯, 88l ¤=¯ =l3,
Jë¯l8=ë¯ ¹¯Y ulm¯ëclHl ¹¯Y ¤=¯ =l3¯, l=Ul= H3¯ ÷ luë l8=
¬lu m¯ ëJl Hl, UJ÷ '6 =v lH¤ l¹=Y, UJ m¯ = Jë¯l8=ë ¿ =v 8ë¯
JY¯ =lJð YT, U¹¯ ¹ m¯ = Y=¯8l =ë Y8l, ¬¯ U¹¯ ¹¯Y Y=¯8l J
T8l1 H¯¿ l8H l=Hu ÷¯ YT lëJ¯ Hl 88l H3¯ ÷ 8l÷m¯ ¹ 8J3 ¤=¯
=l3, l8J J叫Jl Hl 6¯Jl÷¯1 3 mHl m¯ = l¬¹lm¯ lëuëc¯
8ð¯8lm¯, UJ =ë=¯ uë m¬ =l H¯÷ m 1981 ÷¯, Uu m¯ = H¯ë =ë=
l=6 H3¯ ¿ l=Y¹ ÷ ëu l=6, ¤Y¹¯l8= ÷ ëu l=6 uH =l3¯, H3¯ ÷
8l÷m¯ ¿ uH =l3¯, 3 H¯ë¯ l÷¹ uH =Y8 ÷ l=6, l¬u mHl 8õ÷ Hl,
Uu l8Jl TY 6Y÷l ëJl 88l H3¯ ÷l H¯l¹ U¹¯ ÷ Hëlë= u¤ 8¯ë, U¹¯
÷ mJ l¬J =u= u¯8 Hl, ¬¯ U¹¯ ÷ ÷Hlëm¯ ÷ mJ ¬J H¹1 TY=l l¬¹
= u¯= Y=P¯ ÷ ëu l=6 mHl =lJ H=÷ Hl, l=J¯1 3 u =l UH H¯ë Tëu
÷ l=6 H¯uY Hl1 uë l¬U-l¬U uë6¯ 6lYm¯, uël ë¯8 8÷Y÷l T8l1
uël H6ðl l=6 =l =ë= u÷¯ lTm¯ 3 ¬÷ ëP¯¹¯ lëuëlcT =ë¹ ÷¯ u¿
u=¯ lulYm¯ 3¯ u¿ JYl-JYl ulJl8 ÷l Huv m¯Uð YT u8l1 m¬ u
Jë =l l8u ÷Hð¯ 6¯J¹¯, UJ l8J J l= 7ul=m¯ ÷ l=6 =¯uëJ
8¤lu¯¹¯ ÷¯, ¤¯H =ë= u= lY¤ 8l÷m¯ ÷ l=6, UH YlJë ÷¯ l8= ¤¯H
l=Hu ÷¯ mHë Hl, l¬H l=6 lH¤ =u ¬¯ ¤ëu ¿ 8J3 8ë 3ël= ¹¯Y
¹=¯lëm¯ ¬¯÷¯ Hl1 l=Ul= mHl =l H¯ë UH uJ¯=ë l=6 ë= J8 H¯1 l8H
Y8l H¯ël TY ¿ HJl ¹Pël8 3 ¤c Jl ÷¤÷ Hl1 uë ¬÷ uël 1982 ÷
l=6 mlu3Hë l=6 l¹H=3l J8l 3¯ ulJY l÷¹ Jl u H3¯ ¿ lulYm¯1
H3 u¿ =lJð YT, '88l Tëu¤¯ ÷¤ Y, ¬ H¯J¯ Jë¯ 8ð = ==ë =ëT¯
3¯ =8l u8Yu ¹l, =8l HulHm¯ ¹l1
¤ë, uël 82 3= l¹H=3l Jð 3=, uë6¯ YT 6l=m¯ Hl, 3 u¿
H3¯ 8¯ë, uë6 8¯ë, m=¯Yl ÷Y 8¯ë, lH¤ uT¯ 8¯ë, m3 l8J÷ UYc
l÷Yl ÷¯ ë¤, 3 8¯Juð=¯÷l V¯6 ÷¯ ë¤, l8J H¯ë¯ u¯¬ë¯ u¿ u=¯-u=¯
Huv u lëJ¯ Hl1 H¯J¯ l¬J=¯ u¯ë=H=¯÷l uJ¯=ë¯ Hl, UH 3 u¯H J =
H¯¿ l8J¹¯ TY¯ ÷l =v-=v Huv uð YT u8l Hl1 l8u u l8= Jë TY
=l =lJð¯ 6¯J¹¯, uël ¬ Uu l¹H=3l =l3l T8l, UJ l8H Y8l =l3l
9 10
T8l l=Ul= Uu l8= Hë÷¯ë 6¯Jl÷¯ Hl1 U¹¯ l÷¹¯ l=6 l8J l8=
3ël=¯ J÷¯ Hl, 88l ÷ë8¯ë H¯lJ8 ÷ m÷ë ¬¯ð m¯Y¯, l=J=¯ 8÷¯
6¯Jl÷, l=J=¯ ¬¯ H=÷ 3 l8= Hl 88l uë uT 8¹l J8l Hl 3 u Hë÷¯ë
Hl1 U¹¯ Hl6m¯, 6Y l8J m÷ë 6Y¯ ¬¯8T¯1 U¹¯ ¿ H¯ë ulJl8 '6 l=3
=8l Hë÷¯ë lulYm¯ ¹l1 Uv =lHH =l3l T8l 88l =8l Jë 8÷¯ Y8l8,
uë H¯ë 8÷ Jë ¬¯÷ Hl, 88l mHl ¹Jl ¬¯ð¯1 l8H Y8l Hë÷¯ë ÷l 6ð
=l3l T8l1 ÷¬l Hm¹m¯8l =¯lYm¯ ¹ uë¯ luë== ÷l¤m¯ l=Ul= u
=¯uëJ¯ ¹¯Y ¬l=m¯ lëJ¯ Hl, l8H =ë= UJ¹¯ ¹ uël 6ð =l3l1 8¯m÷
l=6 UJ =lJ÷ =l ëJ, 88l mHl 3¯ TY3l =ë Yl, H¯¿ 3¯ u3¯ 8l ¹Jl
Hl, mHl 3¯ =¯uëJu¹= Jl¬m¯ Hl1 6Y l8J =¤ël TYm1
H3¯ ÷lm¯ HëTëulm¯ 8¯ë ëP¯¹¯ ¤8ë ÷ð ÷l l¬J=l Hëm¯3
J8l, ¬ H3 =lJ÷ Hl UJ H¯ël uH 8l ¤8ë¯ 8ð¯U÷l Hl, u =l UH 3ël=
¹¯Y =빯 Hë =l3¯, uë u¿ l÷¹ l÷¹ U¹¯ ÷l H¤Hlm3 l=H 3ël= ÷l
Hl, =l =lJ÷ Hl 3¯ u¿ Jð l8= H¬ð ¹ H¯÷ =ë¯l8m¯, ¬ H3¯ ÷ =ël8
Hl1 UH H¬ð ÷¯ =lJð 88l H3¯ ¹ =÷ =l m¯uðl ¤8ë ¿ =lcm¯ ¹l Hl,
=÷ =l m¯uðl ¤8ë ÷l 3ë÷l÷ ¹Jl Hl =l3l, ¬ =lJ '3¯-=lJ '3¯1 U¹¯
¹ m¯uðl ¤8ë ÷l, m¹ H¯Y¯ ÷ l=6 =8l 3ë÷l÷ ¹l =l3l1 ÷Hël TY
l8J, H3¯ ¹ ¤¯H =ë= l8=Y uH ¹¯Y 8õ =, l=H =l l=m=3l ¹¯Y,
l8cël=U '=Y ¿ ¹l l÷3l1 YTuT l÷YlU m¯Uð =¯Y u3ë=¯ë¯ ¿ u
8l H3¯ =Y Y = ¬¯÷¯ J÷¯ Hl, l=Ul= Uu 6¯Jl÷¯ Hl, 88l lJ÷l ¬¯
l8TlYH 8Yð m¯Y¯ =8l 8÷¯, Huv¯ H=÷¯ J=1 3¯ H3¯ ÷lm¯ l¬¹lm¯
uY¯=¯3¯ J8lm¯, l¬= =ëu¬l3 lH¤ Jð 8l ÷H = Jc m¯, u¿ ulJY¯
H¹J¯ m¯ ¬¯÷¯ Hl, 88l mHl m¯ ëJ m¯, H¯Jl l8cël=U =ë¯ l÷U 3¯ u
=8l =¯ë l8J l8cël=Um¯ =ë=¯U÷¯ lëJ¯1 u l¬= ulJY¯ =l l=J l=
H3 l8=Y 8õ = l=H ¹¯Y l8cël=U ¹Jl Hl =ë÷1 UJ l8J =lJ÷, 88l
3Hl m¯U, YTë J¯Y l8YlJT l=6 ¬¯ Të ë¯u÷¯H l¹=¯H ¬¯ l=ë
m=¯Y 3¤3 '3 m¯U m3 m¯ = H¯lëm¯ ÷ H¯Juð TY =ë1 UJ H¯lëm¯
÷ H¯Juð TY=ë÷ J÷ Hl1
u¿ l8= =¯ë ¤¯H =ë= uH=Y m¯8l, ¬ u l8u 3J¯J ¹¯Y H¯vl
=빯 6¯J¹¯1 ÷ë8¯ë H¯lJ8 3 JuY 3 ulJY¯, ¬u÷¯ë l=u¯Y lH¤
,l¬¹¯ ¹ =õ¯ H¯lJ8 õl=-õ¯= m¯Yl TY =l3l) ¹¯Y H3¯ ÷ =¯sl
lPm¯÷¯ u3J÷ J T8 H¹1 l8= =¯ë =l Jl8m¯ 88l ullcT l=H Jë
¬u÷¯ë ¹¯Y J8l Hl, uë Hm¹m¯8l ÷ ¹¯ Jõ ¤8ë l8J ëu T8l l=
H3 lJJë¯ =¯lYm¯ ÷l, ¬u÷¯ë l=u¯Y lH¤ ¹¯Y ullcT J8l1 l8J ¤8ë
`m¬l3' m¤8¯ë ÷ Hcu uH =¯Yu l=6 ëu T8l1 u l8u ÷Hð¯ 6¯J¹¯ J¯
l= m¯¤ël Hu ¬÷ m¤8¯ë ëu = 8¯Jë m¯ lëJ¯ J÷¯ J, 3¯ U÷ =8l
mlJu ¤8ë m¯=, 3¯ u3ë=¯ë Hcu uH =¯Yu l=6 Ju ¹¯Y Jl lY¤ l÷÷
¹1 UH u¯ '3 l8H uY¯=¯3 8¯ë ¤8ë ëu T8l1 u¿ u3¯ =l ¹l HlT¯, 3
H3¯ ÷ l=H 8÷ ÷¯ u¿ =¹ lTm¯, 88l 3Hl 3¯ 8J3TY3TYlY¤ '3l1
3 l8J 3¯ 8=l TY3TYJ8l m, H38= ¤s1 3Hl l8u m¯U! 6Y, ¬ =l
Jl8m¯, UJ 3¯ J 8l lTm¯ Hl1 uë u¿ l8J u¯ð =l Hl l= u ÷l¬m¯
u3ë=¯ë¯ =¯T ¹8l, 3 u H3¯ ¿ m¯uðl u¬lH¹ HuHc =ë ÷=¯T¯, 3 u
6Y¯ lTm¯1 H3 UH =Y Të ¹¯¹= l¹=¯H ÷ l=6 H¹, UJ u¯H lY¬¯ =,
u¿ =lJð YT, 88l 3 3¯ H¯J¯ Jë¯ 8lðm¯ Hl, l8J =l =ë '3¯1 u H3¯ ¿
÷lHm¯, 88l ¬Y¤ë, 6JlT= m3 l÷Yl ÷ l=6 ¬ l¹UP JH= 8lðm,
l8J ¤8ë U¹¯ ¹ l÷3l m1 U¹¯ ¿ =8l =¯ë 8H ¹¯=¯ ÷ =ë= ÷¯ u3¯ ¹Jl
YT÷¯1 U¹¯ ¹ ¹¯ m¯uð m¯u lY¤ '3¯1 3 Jl8m¯ =l 8÷¯ 8l Hl1 u =8l
Jë ¹¯ Jl¬m¯ m3 ¤8ë l=6 m=¯Y 3¤3 ÷ ¬u÷¯ë ÷¯ ¹¯ lY¤ l÷3¯
lTm¯1
l8= Jë ¹=3¯ l¹T¯J 3 u H3¯ ÷l TY =빯 6¯J=¯T¯1 u ¹¯
=l Yð¯ 6¯J¹¯ 88l 3=Yl¹ =ë, 3=Yl¹ =ë ÷¯ u3 8l m UH ¹
'=lYm¯ H3¯ ¹¯Y TY8¯3 =ë¹ ÷l =¯sl =lHH =l3l1 UJ U¹¯ l÷¹¯
l=6 8=l ¬¯ðl-u¯ðl u3ë=¯ë Huvl ¬¯÷l Hl1 m¬-=Y =l m¯uð¯
=¤ë¯ =¯Yu lY¤÷l m1 H3¯ ¿ =lJð YTl, H3 ¬l 3J¯J ¹¯Y '=lYm¯
¹¯Y TY =ë¹l m1 u UH Hu Uu u¬÷ Hl 3 uH =¯Y Jë u3ë=¯ë =l
Hl1 H3¯ ¹ l=J¯,   H¯lëm¯ ÷l J¯Pël l=6 u TY =빯 6¯J¯T¯1 UJ¹¯
l8Y=Y TY ¹Jl =l3l1 H3¯ ÷l H¤Hlm3 ÷¯ ¬ ÷¯ëHl¹= u¤ Hl, l¬=
11 12
=ëu¬l3 lH¤ Jë¯ ¹ l=J¯ l= U¹¯ ÷l l8= l=Y¤ð H¤Hlm3 Hl, m3
U¹¯ ÷¯ m¯uðl Jl l=Hu ÷¯ 믬Hl TY8¯3 ÷¯ YlJP¯ Hl u =lJð¯
6¯J=¯T¯ l= ¬÷ 믬Hl YlJP ÷l TY 3ë÷l J 3¯ u Huv÷¯ l= lH¤
¤ëu m¯uð m¯u '6 8l 믬¹ll3= m1 H3l¬H ¤¯ëlu= uJ¯=ë l=6 TY
=ë÷ H¹, =÷ë3l 3ë '3 UJ¹¯ ÷¯ ¤¯ëlu= uJ¯= 믬Hl uJ¯= 8ð
¬¯÷¯ Hl l¬J=¯ uYlcl=Y uJ¯= H¯Jl l8Jlm¹ Hcc ¿ u=¯¹ ¹8l
Hl UJ m¬ =l ¹8l m1 l8H =ë= Hë l=6 ¬ lëuëlcT J8l, UH ÷l
l8= luH¯Yu ¬¯3l 3ë '3 m¬3J¯¿ ÷Hð¯ 6¯J¹¯1 UJ l8H 3ë¯ J 88l
¬÷ uë6¯ Hë Jð =¯Y¯ Hl1 uë6 3 ulJY¯ m=¯Yl ÷Y ¹ ullcT =l3l
m3 =HY¯ =l3¯ l= l÷Yl l=6 J ëJlm¯ 8Hlm¹ ¤J¯ l=6 ÷¹lm¯ ÷ H¯ë
¹u¯l8÷ '=õ J ëJ m¯1 Uu ¬¯ = mHl ÷H¯T, 88l l÷Yl H¯J ¹¯Y l=H
3ë¯ ÷¯ ÷ël=J¯ë =ë÷l m, u¤u¯3 =ë÷l m 3 H¯Jlm¯ l¬J=lm¯
¬¯l8P uT¯, U¹¯ ¿ u¹÷l ¹Jl1 mHl Uu ¬¯=¯T m3 l8J¹¯
l=3=lëm¯ 8¯ë ÷H¯T1 lHës l8J TYHl m3 l8H 8¯ë l8= u3¯ u¯l8m¯
Hl1 uë 8=l J믹l ÷l TY m, l8H u3 ¿ 8÷Y l÷3¯ lTm¯1 l8J TY u
m¬ l8H Hc¬ '3 Jl ¹Jl =ë lëJ¯, u =8l =¯ë ulJY¯ =l =lJ 6l=m,
H¯J u3ë=¯ë¯ ÷lm¯ Hc¬¯ '31 u m¬ =l Hm¯¹m¯8l '6 =u =ë÷¯1
Uu l8= 8÷¯ J, l¬H ¿ 8J3H¯ë H¬ð l8u ¬¯ð÷ m, 3 u¿ ¹¯ Yð l=6
H=6 =l ¹8l, UJ J ml¤Y T3u1 UH ¹ `82 =¯Yl 8HlmJ ¤c¹¯ 8¯ë,
¬÷ u3 ÷l ¤8ë J¬l 3¯ UJ¹ lY¤ '3¯ 88l ``m=¯YlP ëPYH¹
lJHcë8J÷¯ 8Hlm¯J1'' ,m=¯Ylm¯ ¹ 8Hlm¯8l ¤J¯ l=6 T=8==ë¹
÷¯ u3¯ u=¯l8m¯) `lJHcë8J' ,T=8= =ë¹ =¯Yl TY) m¤ë UJ¹
m¯uð =Y u¯l8m, UJ÷¯ ëY¯ 8¯m÷ l=6 =l 6Y÷¯ lëJ, H¯J
Hm¯¹m¯8l l=61 l=Ul= 8¯÷Y H¯8 ¹ m¹mH ulY=, ¬ 6JlT=
l=6 Jl Hm¹m¯8l ÷ l8= u3ë=¯ë H¹ m3 m¬ =l l8u JT m¯, U¹¯
¿ =¹ =l3¯, 88l mHl 3¯ lJHcë8 =ë¹ ÷l =8l TY ¹8l =l3l, l8J
3Hl =l lY¤ `3¯, l8J¿ 3Hl 8÷Y¯U1 UJ u3¯ Jë8lë lH¤ J=ë ¹
mlu3Hë 3 cYl=¹ `3 ul=m¯ m3 Hm¹m¯8l ÷ ÷s3ë l=6
mTëPl 3ëPu¯ =l =l3¯ lTm¯1 uë l8J H¯ë¯ =v m¹¯ Yc J 6l=m¯ Hl,
÷Hë l÷¹ lJHcë8J ,T=8= =ë¹ ) =¯Ylm¯ ¤8ë¯ 8l ëulm¯ 3 UH 3
8¯m÷ l¬= J¬¹ Y¯Y ¹ Jlëm¯ð ÷ l=6 lH¤¯ ¹¯Y =l3¯ UJ l=H 3
ëlum¯ Jl8m¯ ¹Jl1 l8J =¯l=m¯ u 3J¯J ¹¯Y m¬ l8H =ë= H¯v¯ =ë
lëJ¯ J¯, 3¯ ¬ 3J¯¿ u3¯ YT H= l= uH UJ¹¯ l÷¹¯ l=6 l=H 3ël=
¹¯Y¤8ë¯ ¿ uH =ë÷l Hl1
Jð u l8= Jë =¯l=m¯ 3J¯J ¹¯Y H¯v¯ =빯 6¯J÷¯ J¯
¤ëu H¤ uë6 ÷믹 mlu3Hë ¬Y ÷ lJucl HuëJc Jë÷lu lH¤
lH¤l JcY÷ =Y¤= H¹1 =JëH¹ ÷ =v Y== ¬ ¬Y 3 8ël J = 8¯Jë
m¯8 3¯ U¹¯ ¹ Jë÷lu lH¤ ¿ lH¤l JcY ÷ =Y ¤=¯ =¤ lYm¯1 U¹¯ ÷¯
m÷ë l=H TY÷¯ TH¯ lTY¯ JUT¯1 8¯Jë m¯ = U¹¯ ¹, UJ÷ ¹¯Yl8H
3ël= ¤=¯ u=l =l3¯ uu= u¯ë , UJ H=cë 3 lJT lum¯, 3¯ l8=-÷
Y=l=m¯ ¹ l=6 6= = UJ÷ =c-l8c¯ u¯ë '3lm¯1 3 8¹ ¿ u =÷ë3l
Uu uJ6 lTm¯, u Uu lTm¯ 3, =÷ë3l m¯H¬lulHl m¯Y 8÷ Jë÷lu
lH¤ ¿ ëJ¯ = Y T81 UJ =¯sl ¬ð m¯8, l=Ul= Jë÷lu lH¤ ulJY¯
m¯H¬lulHl ÷¯ uY¯Pu lëJ¯ Hl 3 UH 3 luë 8¯÷Y H¯8 ÷l Hë=¯ë
m¯Uð =Y UJ lJucl HuëJc ¬Y Jë3l J lTm¯1 U¹¯ ÷ ¹¯Y-¹¯Y
ml8¹¯Hl lH¤ ÷ =Y uJ6 T8 mHl '=õ1 ml8¹¯Hl lH¤ ¿ ulëm¯,
H¯J¯ l¬J=¯ ëcl¹ J÷¯ l8= u3ë=¯ël ÷¯, 88l mHl uë÷ m, 3Hl uYlH
=Y lëuëc lY¤¯Uðl m = ¹Jl1 3¯ UJ l=6¯ë¯ ¤8ë¯l8m¯ Jl8m¯ Hl1
u¯ðl-uðl ulð ÷ luë, ml8¹¯Hl lH¤ ¹ UJ¿ TYl =l l÷3l 3¯ UJ
=lJð YlTm¯ 88l, ¹Jl ¹Jl u =8l lëuëc ¹Jl lY¤¯Uðl1 m¬
UJ TY Hë =ë¹ YlTm¯ Hl 88l ml8¹¯Hl lH¤ ulJY¯ 8l =lJð YT
ëJ ¬l l8J TY ¿, u H3¯ ¹¯Y Jð TY =ë YU, l8J =l TY m, =8l
TY¹8l J8l, ulJm¯ ÷l TY3l m, U¹¯ ÷ =¹ u l¤6¯ ÷UT¯1 ëJ mJ
TY¿ m= lëuëc ¹8l =빯1 6Y, u 8õ¯ Hl m¬ Uu, 6¯J u¯ðl ul ëJ
HlT, mHl l3¹ ¬ð H¯1 u, ml8¹¯Hl lH¤, Jë÷lu më UJ3 l8Y¯=¯ ÷
Jë HlT1 uë H¯÷ ¹l U¹¯ ÷ ¹¯1 8õ-8õ u¿ 6JlT= 3 =¹ lTm¯1
6JlT= 3 =¹ lTm¯ 88l, mHl =lHH =ë÷ J÷ Hl, mHl ¬÷ ÷ë8¯ë
H¯lJ8 =¯Yl 8lc '3 ¬¯÷ Hl, H¯Jl u3ë=¯ël ÷l 8Yl l=6 '8lc' H8÷ ÷l
13 14
=ë3 =ë÷ J¯ mHl ÷H m¯U÷ J÷ Hl, 88l H¯¿ ¬ =8l H¹J¯ Jl8m¯
3¯ ml8¹¯Hl lH¤=Y l÷U1 U÷ u8¯l8Y =¹ =Të¯ 3¯ J ¹l Hl, 3 =8l
H¹J ÷ H¯¤¹ ¹l Hl J÷1 u¿ Uu =¹ lTm¯ ml8¹¯Hl lH¤ ÷, ml8¹¯Hl
lH¤ ¹ u¿ cYl=¹ l÷3¯ 88l 3J¯J Y8l =¹ m¯l8m¯ 6JlT=1 3¯
6JlT= =¹ '3 Hm¹m¯8l =Y u¿ l=J¯ ¬¯ lëJ¯ Hl,   88l 3 mu 8l
8õ, lJucl HuëJc ¬Y ÷ë8¯ë H¯lJ8 '6 mT=¯ =ë lYm1 u U¹¯ ¿
l=J¯ u lJucl HuëJc ÷ ¹¯Y Jl 8õ¯1 6JlT= 3 Hm¯¹m¯8l ÷¯
l¬J=¯ u3ë=¯ë uë ¹¯Y TY =ë lëJ¯ Hl, UJ ml¤Y T3u Jl Hl1 u
U¹¯ ¿ l=J¯, `u ¹¯Y8l 8õ¯, l8J ,Jë÷lu lH¤) =lJ÷ =8l =uYc ¹Jl
÷ë¬ =ë¯Uðl 3 =8l TY8¯3 ¹l 3 uHY¯ JY J lTm¯1 ml¤Y
T3u ¹ l=J¯, ¹Jl-¹Jl l8J l== J H=÷1 T3u ¹ m¯uð¯ J¯Hð ÷ð¯
Hë =ë '3¯1 3 uël TYHð¹ 3 8Të 8l UJ =lJð YT¯, l8u l¬J=¯ Ju
lJu¯ëcuc m 6JlT= '6, UJ =lJ÷ 88l mT=¯ J lTm¯1 m¤lë u¿
=lJð¯ lum¯, 88l u l8H 8¯ë ¤8ë ¹l l÷÷¯, ¤8ë ÷ðl m 3¯ 3Hl
6JlT= 3 ¬ uëPl lY¤ l÷U1 mHl UJ¿ u3ë=¯ël ÷ uJ¯=ë l=6
'JcY¯8l¹' =lJ¹ m¯1 H 6JlT= JcY¯8l¹ ¹¯Y m¤8¯ë¯ l=6, ÷¬
l÷¹ H¯ë l8Jlm¯ ÷ m¤8¯ë¯ l=6 Jë H¯ë ulJl8 l=6 =l, `lJucl
HuëJc l=J¹uJ l8¹ TYJ¹ cuY' ,lJucl HuëJc ÷ë8¯ë H¯lJ8 '6
mT=¯) ÷l ¤8ë ëu T8l1 l8J ¤8ë ulJY u¹ ÷ uë uu 3 ë¯ul T8l Hl1
Jð l8= Jë =¯l=m¯ u 3J¯¿ ÷H÷¯, l¬H 3 3J¯¿ u3¯ YTT¯
l= UJ¹¯ l÷¹¯ l=6 u3ë=¯ël J÷l l=H 3ë¯ ëJl m1 3J¯¿ H¯÷ J8T¯
88l 3 m=38ë 1983 ¿ lVY=¯ =¯Y¯ =¯J Jl8m¯ Hl1 lVY=¯ =¯Y =¯J
l=6 8H '6 =V= =v lJ÷ H¯3ël u¯ë T8 Hl1 H3¯ ¹ l¹¤¤l =l3l HlTl
uë l¹¤¤l =¯Yl ¤8ë l=3 =l õl= ëu l=6 ¹Jl Hl ë¯ul T8l1 m¤8¯ë¯
l=6 l8Jl ëlum¯ Hl 88l,   lJ÷ l=J¹uJ, l=YJ, HTëlTcJ, ,lJ÷m¯
÷ =3Y) ÷l TY ëu÷l ëJl1 ÷ë8¯ë¯ lH¤ ÷l =P¯ë3 UH ¤c¹¯ 3
8¯m÷ U÷ð 8l H¯u ¿ 3= l÷3l T8l Hl1 UH 3 8¯m÷, 18 ¹=8ë
1983 ¿, l8= Jë ¤c¹¯ J8l, ¹HlJë¯ u¿m¯ ÷l1 Uu =l l8H 3ël= ¹¯Y
8H '6 =V =, =v lJ÷ =lë¯ ¿ u¯lëm¯ lTm¯1 H¯l8÷ 3J¯J H¯÷ J=T¯
l= ÷ Y== Hl ¹¬=¯¹1 `l8= ÷ =J Hl1' ÷ l3¹ P¤ul J8 Hl, UJ =Jl
Uuë ÷ Hl1 ÷ Y== ÷lm¯ ÷Hë l÷¹ ¬ ¤8ë¯ ëulm¯ UJ¹¯ l=6
H6¯8l ÷l u¯3ë¯ ¹Jl Hl1 `lJ÷H3¯¹ c¯l8uP' ÷¯ u ¤¯H =ë= ¹¯ Yð¯
6¯J¹¯, l=Ul= lJ÷H3¯¹ c¯l8uP m¬ =l l÷Yl ÷¯ 8J3 =J¯ uuë
lTlðm¯ ¬¯÷ m3 l÷Yl Tëluc ÷ 3ë 3ëll=m¯ 3 mHë =l u¯U÷, 3¯
UH ÷ ÷¬ l÷¹, H¯ë m¤8¯ë¯ ÷ l=6, l8J l8H 3ël= ¹¯Y ëlum¯ Hl
88l ÷ ¬ Y== Hl, U¹¯ ÷lm¯ ¤ë =¯Ylm¯ ÷ =Y l8J l8m¯¹ ëu J8
H¹, 88l H¯J¯ l8=-l8= lP÷Tl ÷¯ HJ¯ë¯ Hl, ëcl m¯Y¯, UJ l=u
lTm¯, ¤3u J lTm¯1 l8J J lTm¯, H J lTm¯, 3 l=ëY¯u, =lë¹ l8H
l=Hu ÷ u¯8 J8 H¹1 u m3 `lJ÷H3¯¹ c¯l8uP' ÷¯ ¹u¯l8÷¯, ÷¹ UH
¤c¹¯ ÷l ¤8ë Y8l '=õ T8 Hl m3 H=ë-H=ë U=3 ¤8ë m¯Uð 3
8¯m÷, u ¬÷ UJ÷ =YlTm¯ UJ÷ ÷s3ë '6 3¯ u l=J¯ 88l l8J uJ
÷¹ 3¯ =m¯ë Hl, l=m¯J ¹l Hl, l8¹¯ ÷lm¯ ¤ë 'm¯Ylm¯ l=u m¯
T8lm¯1 UJ¹ m¯uð =Y 8l ¤ë 'm¯Ylm¯ ÷ ¹¯ m¯uð =Y 8l UH ¹
H¯ë¯ =v ¬= = lY¤ l÷3¯1 H¯l¹ l8H 3ë¯ ÷¯ lHHcu uH ÷¯ UJ¹¯ l÷¹¯
l=6 6Y÷¯ Hl, Jë TY ¿ =¤¯ 6=¯ = lYl¤m¯ ¬¯÷¯ Hl1
Jð u l8J ÷Hð¯ 6¯J÷¯ J¯ l= 믬¹ll3= 3ë '3 8¯Juðl=Y
H6 ÷ uJ¯= Jõ¯, 8¯Juðl=Y 3 J¯= uë¯ 8¯Juð ¹Jl uë¯ u3Y8,
UH ÷l H¯ël ¬ l=6¯ë¤¯ë¯ m, UH 3 m1 l8H l=6¯ë¤¯ë¯ Jõ¯, UJ¹¯ ¹
l8J =lHH =l3l l= l=÷Hl uH Hu3 H¯ë uH l=6, lH¤¯ ¿ l8H 3ël=
¹¯Y uH =l3¯ ¬¯= 88l UJ mTëP¯ ÷ =s¯÷¯ë ëJ m ¬¯ ÷¬ cV
H8÷¯ ÷ l=6 mHl =Jl8 3¯ luõ ëJ m1 l8J TY¿ JY¯ l÷3¯ ¬¯=, 88l
U¹¯ ÷l ÷ð, UJ¹¯ ÷l lTð3l 3 l=3 lPm¯÷¯ Hl, m¯P¯÷l ÷ H¤ëH ÷
l=61 Jð-Jð ë¯u ¹ë¯l8ð =u¯ë ÷l l=3¯8 l=6 =l l=÷Hl uH 3 =¯sl
v¯3 m¯8l m l8H l=3¯8 l=6 U¹¯ ¹ `l¹UH¯ë= c¯8luP',
`=¯lHTc¹ uHc' m3 Jë m¤8¯ë¯ ÷ ¹u¹ =l uH =l3 J¹1 l8H ¿ `Hlu¹
J¯=clëT' l=J¯ J H¯l¹ l8H lH¤¯3 Jõ TY ¿ ¤u¯ = Jë ÷l Jë
8ð¯Uð ÷l =Y¯ H¯uY J1 ÷¬¯ l8J =l Hl 88l, l8H l=Hu ÷ ¬ Y= m
Jlum¯ë8÷, UJ ÷H ¿ 3=¹¯ 6¯J÷ m¯1 ¹¯Y ÷l ¹¯Y l8J =l l=J¯
15 16
¬¯= l¬J=¯ uH¯ m¯ lëJ, u¯l=H3¯¹ 3 m¯ lëJ¯, Jlum¯ë u¯l=H3¯¹
3 m¯ lëJ m¯ m3 l8J Jlum¯ë8÷ Y= ÷H ÷l 3ë=l ¿ m3 ÷H ÷l
mP¯÷l ¿ ¬ mHl 8=l uHl=Y ¹¯Y u¯u3 =l3l m, ¤3u =ë ÷ð¯ 6¯J÷
m¯, l8H Y8l ml¬J 8l÷m¯ ¿, l8J l¬J HY¯J=¯ë 8l÷m¯ ¿ u¯ë l÷3¯
¬¯= ¬¯ U¹¯ ÷¯ H=¯l8m¯ =ë l÷3¯ ¬¯= 3¯ l8J TY õl= J8Tl1
u l÷Yl ÷ l=6 =l H¯J =8l Hul¹¯ë¯ l=6 l8J TY=ë÷¯ lëJ¯1
88l, m¯¤ë l8J l=J l¬Jl u¯¹lH=3¯ J, l¬u lH¤¯ ¿ l¬U÷ H¯l=m¯
lTm¯ 8=¯ë ÷ l=6, ¹=8ë `84 lH¤ l=ë¤l ÷lTm¯ =Y1 lH¤¯ ¿
8=¯ë ÷lm¯ Jõlm¯ ÷ l=6 ¬¯ JY8l ÷ =¯ë¤¯l¹m¯ ÷ l=6 l¬Ul÷m¯ ¿
H¯l=m¯ lTm¯1 l8J l¬Ul÷m¯ H¯=¹ =¯Yl TY, UJ¹¯ ¿ l=H ¹ ÷Hl·
l=U H¯ë ÷H ÷ l=6 l8H l=Hu ÷, H¯J '3, lH¤¯ '3 ¤c lTð3lm¯ '3
JuY J81 uH l8J÷l lPu=¯ë m, l¬J=l PlJë =Y¯U÷l Hl1 ¬lJ¹
m¯¹÷uë H¯lJ8 ÷ u3 ¿ ÷H ¿ 3=¹ =¯Y¯ ÷H3¯=P=lJ = uH =l3¯1
l8= Jë TY u¿ H¯÷ m¯U÷l J l= J¯8l muël= lH¤ ¿ ëJð
÷¯ l8= u=H÷ Hl1 l8u l=÷=¯¹ H¬ð ÷HðT 88l =lHH =l J8l Hl l=
l=H 3ël= ¹¯Y l8J uë6¯ H3¯ 3 =¯uH =ë=¯l8m¯ ¬¯=1 m=¯Yl ÷Y
l=6 uë6¯ =¯uH Yð ÷lm¯ TY¯ J ëJlm¯ H¹1 l÷Yl l=6 uë6¯ =¯uH
=ë=¯Uð Y8l Y-÷ 6Y ëJl Hl1 3¯ UH l÷¹ H3¯ ¹ ¤¯H uH =¯¹=ëH
=l3l l= l¬¹¯ l6ë m¹÷uë H¯lJ8 ÷¯ u3¯ u=¯¹ ¹Jl J÷¯, u uë6¯
=¯uH ¹Jl Yð¯1 u l8J ¹l m¯uð '3 m¤=¯Uð¯ m=¯Yl YlJë¯
=¯T1 UJ =lJ÷ J÷ Hl Hëm¯u, m=¯Yl YlJë¯ =¯T u J¬ð¯ ¹l T¯1
UJ =lJ÷ ëJ lHë ÷ð ÷l TY ¿, l8u 8l lHë ÷ð¯, ëJ = ¹l J¬ð¯1
3J¯¿ l8J =l H¯÷ J=T¯ l= UJ¹¯ l÷¹¯ l=6 믬l= T¯¤l ¹ =l l8J
l=J¯ Hl, 88l H3 3¯ ¤¯ëlu= Jl H¹1 l8H l8m¯¹ ÷¯ u=H÷ =l H3¯ 3
l=H ¹¯ l=H 3ë¯ uë6¯ =¯uH =ë=¯Uð¯ Jl Hl1
l8= Jë TY uë H¯÷ m¯8l UJ¹¯ l÷¹¯ l=6 ¬÷ mHl ¤8ë¯
J¬÷ J÷ Hl 3¯ mHl ÷ H8÷¯ ÷l =ë3 =ë÷ J÷ Hl, `J¯ëJ Y¯8l¹ë',
`H=c Y¯8l¹ë' ,Tëu ÷Yl8, ¹ëu ÷Yl8) uë JYl-JYl J¯ëJ Y¯8l¹ë
3 m3=¯÷l, m¯3==¯÷l, m=HclluHc H8÷ 8ð lTm¯, l8H 3 8¯m÷
cëlëHc H8÷ Y¯ l÷3¯ lTm¯1 Jð cëlëHc H8÷ ÷l TY Hð YU1 JuY
3 u=¯ l6ë ulJY¯ 8l8lHl ÷¯ ¹u¯l8÷¯ m¯l8m¯ Hl, mHl ÷= Hë=c
J¯UH '6 8õ1 UJ l8HY¯u¯8¯÷ ,u¯l=H3¯¹) 3 Hl, 3 TY¯ =ë÷ =ë÷
UH¹ lJHu6 ,=ë=¯) m¯uð¯ l3m¯ë =l3¯ 3 u¿ =lJ÷¯ lJHu6 ÷l¤U,
3 u lJHu6 l=6 H8÷ `cëlëHc' ul=m¯ ulJYl =¯ë1 cëlëHc H8÷ U÷
m¯u J¯H¯ '6 ¹Jl Hl1 uël u3ë=¯ël ÷l H8÷¯=Yl '6 =l ¹Jl Hl1 u
U¹¯ ¿ l=J¯ 88l l8J `cëlëHc' Y=P l=U =ël3m· UJ =lJ÷¯,   ¹Jl!
Jð l8Jl =ël3m¯ ¬¯ð, Jð mHl =빯 8l m1 l8J Jð m¯uð m¯u l=u
m¯8l l=U TYHë J8l·
l8J l¬J=l uH m, Jð l8H ¿ m¬ ÷ H÷ëJ l=6 ÷¤÷ J¯1 m¬
l8J uH UuëYlm¯ ¤¯H =Y¯H¯ ÷ =8P l=6 m1 l8J 8¯Juðl 3ël=¯ =u
=ë lëJ1 më l8J uH HlJë m l8J =J 3 l=6¯Yl=m¯ ÷l TY =ë÷l
m1 l¬= 3Hl luëY l÷¹¯ '6 ¤8ë u=l J8Tl1 =¹¯c uYH ÷ ¹= l¬u
=Jlm¯ =õlm¯ J¹ Uu =8l P¹¯¹l H=ë =Y m¯uð =3 ¿ Y = ¬¯
ëJl Hl 3¯ T÷ ¹¯Y ÷ V=ð 3 Y¤ð =Y UJ V=ð l=6 lJT lum¯ 3
UJ÷¯ =3¯ uY 6lYm¯ lTm¯ ¬¯ UJ÷l Y3 uY 6Yl T8l 3¯ mTY
l÷¹ l÷Yl l=6 ÷H ÷lm¯ m¤8¯ë¯ ¹ =Jlm¯-=Jlm¯ Hë¤lm¯ ¹¯Y l8H
¤8ë ¿ ë¯lum¯1
=8l =¯ë J¯ë3l Y=¯ 8¯ë l=J¯ ¬¯÷ l= l8J 8= H¯3 m1 ¤¯H
=ë= 8J lTð3l Y=¯ 8¯ë l8J l=J¯ ¬¯÷ uë l8J 8÷ ¿ l¬U÷ ¿ H¯=÷
¹1 T¬ë¯3 l=6 uHYu¯¹ l¬U÷ H¯= T8, ¹=8ë `84 l=6 lH¤ =l
l¬U÷ H¯= T81 UH 3 ulJY¯ =l ¬÷ ÷lY3=l l¬U÷ H¯= ¬¯÷ ëJ m1
më H¯ë l¬¹ lJHuëHJ =Y¯lHH ,÷lY3 ¬u¯3¯) m më3¯ ¿ =l l8J
l¬U÷¯ H¯=÷ ¹1 =÷ l=H m¤8¯ë ¹ l8H u¤ ¿ ëlJm¯ ¹Jl1 88l l8J
l=H l=Hu ÷l l8¹¯ ÷l H6 m l=H l=Hu ÷¯ l8J H¯3u8l Hu¯¬ m1
Jð =ulmH lTY8¯ë ÷¤ YU1 H¯J l÷Yl l=6 u3ë=¯ë Y=¯
¹ l8J l8Y=Y ¹Jl u3¯ l= l=H l=Hu ÷¯ 3H÷÷ Jl8m¯ ¬¯ l=H l=Hu
17 18
÷ Y= u¯ë T8 m¯, Uu 3¯ 8H l8Jl TY 8l ¤Hl J ëJl m 88l H¯3l Y
m¯÷l1 =ulm¯HlTY ¿ =lJm¯Uð Y8l `Huë =u', `l8¹l=¹Hl8Y
=u' ,uJ¯¹ uYHlm¯, uJ¯8Yl uYHlm¯) H8÷¯ ÷l =ë3 =l3l T8l1 l8J
H8÷ UH Y8l l=H ¹ l÷3 m¤8¯ë¯ ¹ l÷31 u¿ l8= l÷¹ HJ 3
lPm¯÷¯ J믹l J8l l= uë ¹¯Yl8= u3ë=¯ë 8õ¯ Hl, l¬J=¯ 1u H¯Y÷¯
=u =ë lëJ¯ HlT¯ ¹¯T믬 UJ÷¯ ¹¯ m J¬ =l uë ¹¯Y 8l =u
=ë÷ l÷Yl '61 l8= l÷¹ u¿ 1996 ÷lm¯ muul 6ð¯ =Y =lJð
YT¯ ¬ =ulmHlTY, H¯J 8TYë 3 ¬¯ = ¤=¯ J ¬¯8 3¯ mHl 3¯
l8¹¯ u=¯8Y l¬3¯ l÷m¯T1 u¿ 8=l J믹l J8l 88l l8J l=H l=Hu ÷l
u¯¹lH=3 l8J¹¯ ÷l1 3¯ l8J uH ÷l u¯¹lH=3¯8J lTð3l ÷l
u¯¹lH=3¯ l8H l=Hu ÷l ¤¯=3 =l3l T8l m1 UJ¹¯ ¿ l8J ¹Jl
u3¯ m¬ 3= ÷Hð¯ u÷, 88l l8J¹¯ ¹ Y¯=¯ëH Y¯H¯ =ë= u6l
JP¯ë 8l÷m¯ ¿ u¯ë l÷3¯1 mlu3Hë m3 ucl ÷ 8ël8 ÷ l=6 U¹¯ l=6
=v ¹¬=¯¹¯ ÷¯ HH=¯ë =l =l31 l8J Jð H83 m uë l÷Yl ÷ l=H
=l u3ë=¯ë ¤ë '6 ¹Jl u3¯1 u3ë=¯ë¯ l=6 YTuT l8H l=Hu ÷l
`¤¯=3' =l3l ¬¯÷l m =8l H¬ð¯ ¿ u3 88l `¤¯=3' l== J ¬¯÷l m1
l8H l=Hu ÷l cël¹T J ¬¯÷l m 88l 3Hl mT mT TY ¹Jl =ë¹l1
¤¯H =ë= Jð =8l H¬ð l8u H¯J u3ë=¯ë 8õ JðT u3 88l m¬ 8l
uë ¹¯Y uë¯ =8l H¯ul uë¯ ÷H3 TY =ë lëJ¯ Hl 88l l8= =J
m¤8¯ë ÷¯ Hu¯÷= l8u 6JlT= m¯l8m¯ 6JlT= UJ¹ H¯ë
lëuëcë¯ ¿ luY = l=J¯ 88l 3Hl m¯J l¬J=lm¯ l=H¯¹¯ ÷l ¬÷-
¬lJ÷ J ëJl m, uP÷ë¯ ÷l J=3¯Y J ëJl m Jë H¯ë 8¤ë-U¤ëY
uP¯Jë J ëJ ml8J¹¯ ¹ u¯ ¹l ÷ðl l8J¿ mðlJõ =ë1 ¬ l8m¯¹
=l m¯U÷ ¹ 3¯ l8J¿ 3Hl H¤ l÷U1 m¯J m¯uðl=H¯¹ HJ¯
=¯Y 8õ m¯ l8J uë =Y =8l =¯ë l÷Yl ¬¯÷ J÷ m¯ Jë TY '3 Jë
uP8ël =÷ ÷Hl ¹l ¬¯÷l l= mHl ¤÷ =l m¯uðl l¬J=l ¤¯H l=Hu ÷l
uT J÷l m UH ¿ =÷ u¯ ¹Jl ÷=¯ H=÷ H¯Jl ¤8ë ¹l Uu ¬¯÷l1
u l÷Yl ÷ l=6 2u-22 H¯Y 3 J¯1 1u H¯Y u YT¯3¯ë
uP¯Jlëm¯ ÷l lëulcT =ë÷¯ lëJ¯ ¬ 8c =Y8 ÷lm¯ =¯ë=¯8lm¯
J÷lm¯ Hl UH ÷lm¯ ¤8ë¯ H¯J ulJY uP '3 ëu÷lm¯ J÷lm¯ Hl
Jð l=3 =8l ¤8ë ¹l luY÷l1 l8u 3= m 88l H¯Jl Hm¯¹m¯8l ÷l
m¬lcH¹ J8l 3¯ mHl m¯uð Pë '3 l=H =l m¤8¯ë l=6 m¯uðl ¤8ë
ëu=¯ ¹Jl H= l8J uH ÷l J¯Y3m1
`c¯l8uP m¯s l8Jlm¯' ¹ 3¯ l8J =ë ël¤m u ¬¯ð 8v =
3J¯¿ l8J TY ÷Hð¯ 6¯J¹, `c¯l8uP m¯s l8Jlm¯' ÷¯ 3¯ l8J J¯Y
m 88l ¬ l=H u3ë=¯ë ÷l u3 J ¬¯=3¯ UH `c¯l8uP m¯s l8Jlm¯'
÷ u3ë=¯ë ÷l ¤8ë ¹Jl ëuTl1 UJ÷¯ ¹¯ ¹Jl ëuT¯1 UJ u¯ ¿ =6÷
m¯ UJ¹¯ ¹ Hu¯÷=l =¯Yl u¯ =6ðl Hë =ë l÷3l1 UJ¹¯ ¹ ¤¯H
l=Hu ÷ m¯uð =u¯ë= Hu¯÷= 8ð¯ Y8 J¹ UJ =u¯ël ÷¤÷ m
88l HlJë ÷ l=6 l=H l=Hu ÷l =c l=H l=Hu ÷l ¤8ë ÷ðl m 3¯
UJ¹¯ ¹ ¤¯H l=Hu ÷l =u¹l ¹¯Y Huë= =ë= l8J =ë lYm 88l
H¯J 3= uJ6 =ë uH l÷U ¤8ë uJl mHl m¯u 8ð¯ l÷m¯T uJ¯
uHcë =l 8ð¯ l÷m¯T më =c =l uJl l¤6 = lYm¯=¯T1 mHl 8÷¯
J¬l÷m¯T uJl ==ë¬=l J¬1 =ë UJ÷ ¹¯Y3m J ¬¯÷ Y¤ ¬¯ ÷
Y¤ ¬¯ l=¹ uH =ë¹1 l8J `c¯l8uP m¯s l8Jlm¯' ¹ mõ H¯Y¯ 3
u88l 3 Hë =l3¯ Hl, l¬J=¯ m¬ 3= 6Y lëJ1 H, l8J =Jlm¯ =u¹lm¯
l=6 J lTm, ¬lJ÷ l=6 ¤c lTð3lm¯ m3 l8¹¯ ÷l 3¯ =8l u¯ 8l ¹Jl
ëJl1 mHl H¯ël l÷Yl ÷ l=6 32 ¬u8÷lm¯ ÷¯ l¬¹¯ l=6 =J-=J
m¤8¯ë cl=l ulJlm¯ m3 8¬Hlm¯ ÷ 32 m¤8¯ë¯ ÷l u=6Y =l3l1
UuëYlm¯ 1u =ëHlm¯ '3 =ð-=ð ¹, l8H ÷¯ =l u3¯ =l31 mHl
÷l¤m¯ UuëYlm¯ 1u =ëHlm¯ '3 8JlTð3l 8¯Juðl ¬¯ muë =Y¯H ÷
Y= J¹1 mHl Hl6m¯, 88l l8¹¯ Y=¯ ÷l lTð3l 8 =lH÷l m¯ uë 71
=lH÷l uHc¯ U3 l8J Y= 8õ J¹, =8l m÷¯lëm¯ ÷ l=6 UuëYlm¯ 1u
u¯=¯ l8J¹¯ =Ym1 l8J H¯ë lHHcu ¿ l=H 3ël= ¹¯Yël¤m¯ ¬¯÷, l8J
÷ luë 8=l Y==l l8= 6¯Y m UJ 6Y¯8l ¬¯÷l m1
u 2uu2 ÷ T¬ë¯3 ÷lTm¯ ÷l TY 3J¯J ¹¯Y H¯vl =ë lëJ1
÷lTm¯ 3 luë u ë¯u l8Y¯H u¯H=¯¹ ÷ ¹¯Y Uu lTm¯1 Jë u3ë=¯ë
=l H¯J ¹¯Y H¹1 u =÷ë3l 3ë '3 l8=Y¯ Jl uT =¯Y¯ Hl1 ¬÷ mHl
19 20
=u¯ '6 T8 uHYu¯¹¯ më3¯ H¯J mT ë ëJlm¯ H¹1 =8lm¯ ¹ uël
8¯J == = luë l=J¯ 88l mHl Jð l=u ¬¯8l8 uJ¯ Jð =ulmH
lTYm¯ lëJ l8u, H¯¿ Jë lPm¯÷¯ l8u u¯ëT¯ mHl 3¯ ulJY¯ 8l =u¯
'6 8õ m¯1 H mH l=Hu ÷l H¯Jl l¬J=l l¹H¯¹÷Jl =l3l T8l m, UH ÷¯
U÷H H¯¿ 8÷¹¯u =빯 J1
Jð u UJ¹¯ m¯¤ël uY¯ ÷l TY =ë÷¯ H¯l¹ l3¹ ¬¹ =¯Yl
TY1 l¬= =ëu¬l3 lH¤ Jë¯ ¹ l=J 88l u l3¹ 3ël= ¿ lulYm¯ Hl1
l3¹ 3ël= m¯Y l÷¹ H¯u ¿ mHl luY Hl m3 u l8H u= ÷Hð¯ 6¯J¹
H3 8=l H¯3u8l m=Hu¯ l=6 më¯u ¹¯Y 8õ J8 Hl Tëul ÷¯ uHu
Hl m3 J=¯ l8¬Yl =cl J8l Hl1 m=¯Y 3¤3 ÷ luë ëc l¬J =uë
l=6 H3¬ë¹YlH¤ 8õ J8 H¹1 m3 U¹¯ ÷¯ l8= l¬J=¯ 8YHlm¤lë
l=6 UJ H¯J Y8l ¹Jl Hl =v ÷¬ H¬ð¯ Y8l =lJ ëJ H¹1 H¯J
l8= u3ë=¯ë ¹ l=J¯ JH = H3 ¬l, Jð 3¯ l=3¯8¯ =l m¯ 'Tlm¯
lH¤ Tëm¯ ÷ l¤Y¯s l8J l=3¯8 m¯ Tl, =Y¯ðl m¯ Tl, UJ lTð¹
YlTm¯1 UJ =lJ÷ ëJ ¬l l8J¹¯ TY¯ ¿ m3 UH =Y UJ¹¯ ¹ ¹¯Y8õ
H¯ulm¯ ¿ l=J¯ 3Hl u÷¯¹ ëJ = ¹l J¬ð¯ ÷=¹¯ ¹l1 l8H =ë=
¬¯l8U ¹¯ 3 3Hl Yl=U1 l8J J¯l8Y¯T l¬J=¯ UH Hu HT3¯ Y8l
=ël3m¯ Hl, l8J H¯l8÷ UH =Y H¯J H¯lëm¯ Y8l =l Hl1
¤¹=¯÷1 8J3 8J3 H=ëlm¯1
=¯lJTë ¬¯ =¯ ¤¯YH¯l =¯lJTë ¬l =l =3lJl
l8J H¹, ¬Hu¯Y lH¤ lH¯¤, l¬¹¯ ¹ m¯uð 8Ju¯Y 3Pël8m¯
÷l ëH¹l l=¯6 H3 ¬ë¹Y lH¤ ÷l l=Y¯¤ð m3 ml3 lum¯ël H¤Hlm3
8¯ë =8l u¯¤¯ 3 v¯3 um¯8l m3 ¹¯Y Jl UH ÷ë l=¯6 ulJlm¯ ÷ l8=-
u¯H= ëY ÷¯ lP=ë =l3¯1 u¿ H¯÷ J, ¬÷ u `u¬¯8l lcl8U¹' l=¯6
l¹UPmJlcë Hl, 3¯ UH ==3H¯J m¤8¯ë ÷ u¯¤ Hu¯÷= Hl ¹ë¯l8ð¹
H¹1 U¹¯ ¿ u¬¯8l ¹¯ Jl u=¹l m3 ¹¯ Jl lY¤ðl m¯Q÷l, uë l8¯= l÷¹
U¹¯ ÷l l8¯= J¯u lY¤3 H¯J c8Y '3 m¯8l1 l¬H l=¯6 UJ¹¯ ¹ lYl¤m¯
Hl l= m¯3=¯÷lm¯ =¯H3 `¤¯==' H8÷ ¹¯ =ël3m¯ ¬¯=1 l8J T¯Y
l÷Y6Hul ¹¯Y Hðl ¬¯=Tl, l= U¹¯ ¹ l=H ¹¯ l=H 3ë¯ u¯ë-uë¯ =
`¤¯==' H8÷ ¿ Tëu¤l H=lëuc ,lYul) l=¯6 lYl¤m¯1 l8J Jð 3Hl ÷¤
Y= l= l8¯= 8J3 =¯J m¤8¯ë ÷¯ UH =Y l=H 3ë¯ ÷¯ ëY m3 ë=¯8lm¯
Hl1 l8J ë=¯8lm¯ m3 uJ6 m¬ =l ¬¯ël J1 J¯Yl=¯6 Jl ¬÷ H3¬ë¹Y
lH¤ Jë¯ ÷l 3H=lë m¬¯l88 ¤ë '6 Y¯8l T8l 3¯ ¬ l=3 3J¯¿ Hu¯
luY 3¯ UJ¹¯ l÷¹¯ ÷ m¤8¯ë¯ ÷ mJlcëlmY =¤1 UJ÷ l=¯6 H3
¬ë¹Y lH¤ lJJë¯=¯lYm¯ Y8l H3 H8÷ ÷l =ë3 ¹Jl =l3l T8l1
==Y¬ë¹Y lH¤ ¬¯ lJJë¯ =¯Y Jl lYl¤m¯ lTm¯1 l=H c¯c-=¯c 8÷
¿ H3 ¬¯ H=¯ul ÷l u÷=l ¹¯Y 3¯ HlJ¬ Jl l¹=¯¬ l÷÷ J¹ uë m=¯Y
3¤3 3 HJl÷ =ë¯ë l÷¯3 m3 2u=l H÷l ÷ l8H uJ¯¹ lH¯¤ ¿ l8J
m¤8¯ë¯ `H3 ¬ë¹Y lH¤' =lJ = H8¤¹ ¹Jl J÷lm¯, HT ==Y ¬ë¹Y
lH¤ ¬¯ lJJë¯ =¯Y ÷¯ H8÷ Jl U¹¯ Y8l =ël3m¯ ¬¯÷¯ J1
Jð HTë3¬ lH¤, l¬J= ¤¯YH¯ uu ÷ lHm¯Hl l=÷=¯¹ J¹
m3 l¬¹¯ ¹ lH¯¤ =u ÷ l8l3J¯H 3 l8Y¯=¯ ÷¹lm¯ ÷ l8l3J¯H ¿ 8J3
¹l=U J = Hulvm¯ J m3 ¤Hl=Hu3l ¹¯Y ¬ H3 ¬ë¹Y lH¤ ÷ =l
8J3 =ël8 ëJ J¹ m3 l¬¹¯ ¹ l8H H¯ë mëH ÷믹 u¯¹lH= 3H¯÷÷
v¯lYm, UJ H3 ¬ë¹Y lH¤ ¹¯Y l83¯8lm¯ m¯uðlm¯ H¯÷¯ m3
¹P÷l=lm¯ 3J¯J ¹¯YH¯vlm¯ =ë¹T1
21 22
|¤ö' ×S ¤¯öö¯=' U¯ FW
H.TöSH |H=
uëu Hl3=¯ëHT ¤¯YH¯ ¬l,
=¯lJTë ¬l =¯ ¤¯YH¯1 =¯lJTë ¬l =l =3lJ11
H3 8¯8¯ ¬ë¹Y lH¤ ¬l, l8¯= 8J3 =¯Jl H¤Hlm3 H¹1 UJ
l8H 3ë¯ ÷ 8J= =ëT u¹¯¤ H¹, l¬H 3ë¯ ÷ H¯J l8l3J¯H ÷ l=¯6 8=
¤¯c J8 ¹1 uë l=¯6 3¯ =8l Tð ¹Jl Hl1 Yl=¹ U¹¯ ÷l lÿu¯ l÷Hcl,
Jë l8¯= ÷ U¯3 Hu¯¹ 3ë '3 =¯¬÷l Hl1 uë UJ¹¯ ¹ m¯u𠹯Y
HlJHTl Hulvm¯ ¬¯ l¬J= =l YsP 3Hl =ë3ð¯ 6¯J÷ J =ë3
H=÷ J1 UH ÷ë l=¯6 H¯J Jë =l =8l 8PëT, l¬J= l8u¯¹÷¯ël ¹¯Y
=u ÷l H=¯ =빯 6¯J÷ H¹, UJ¹¯ ÷l H=¯ ÷ l=¯6 =l më U¹¯ ÷
¹¯Y uë ¬ 3¯ç¯=¯3 H¹, U¹¯ ÷lm¯ H¯÷¯ =l uë =Y l=Hu¯ë ¹¯Y
H¯Jlm¯ J8lm¯ J¹1 Yl=¹ H3 8¯8¯ ¬ë¹Y lH¤ H¯lëm¯ '6 l=Y¯¤ð
l8¹H¯¹ H¹1 UJ m¹ =¯J l8¹H¯¹ H¹ l= ¬ lJ÷H3¯¹ U¹¯ ¿ TY¹¯Y
Y¯Q÷¯ 3¯ m¯¬ ÷ Pu¯¹ ÷ l=¯6 H¯J =Y l8¯= lJ÷H3¯¹ ÷l m¯3u¯ ¿
uë÷lëH3 =ë¹ =¯H3 H¯ë HH¯ë ÷ l=¯6, l8¯= u¬¯Hu¯ Jð¯ Hl Yl=¹
l8J Jl8m¯ ¹¯1 m¯¬ =l =lHH¯ ¬¯ël J¹ l= H3 8¯8¯ ¬l ¿ l8¯=
¤Y¹¯l8= ÷ 3ë '3 uH =l3¯ ¬¯÷¯ J1 l8J H¯ë =¯H ÷¯ ¬ mHë H¯Jl
u¹lël ÷ U¯3 J lëJ UJ 3Hl ÷¤ Jl ëJ J1 luJ¯ ÷ l=¯6 6¯=ë Y¯ =
÷¤ H=÷ J, =l J lëJ m¯uð Y=¯ ¹ m¯uð 8¯l6m¯ ÷¯ J¯Y1 l8J÷
l=¯6 u ÷Huð ÷l =8l TY3l ¹Jl Huv÷¯, =8l H¯l¬H ¹Jl Huv÷¯,
=8l UJ¹¯ ÷¯ u¯=¯ =ëu ¹Jl Huv÷¯, l=Ql= UJ 3¯ ÷Huð J¹ m3
÷Huðl =ë÷ më UJ UH u¯ '3 JuY¯ =ë÷ l¬H u¯ 3 3==l H¯c Y¯T÷l
J=1 UJ U¯u 8l H¯c Y¯Q÷1 UJ¹ H¯c¯ Y¯8lm¯ ¹ uë mHl m¯uð
=¯Y v¯3l u¯ël8 l= mHl UJ¹¯ uJ¯uëH¯ ÷ 86¹¯ ÷ U¯3 l=¹ = =¯l8u
ëlJ H= J¯1
Jð ¬Hu¯Y Jël ÷¯H = Jc ¹ l= UH Hu l=H 3ë¯ ¹¯Y H¯ë
u¯3ë=¯ë l8¯= 8l 8Yl 8Yð Y¯T u8 H¹1 UJ 6¯J =8l ¤c¹¯ J=, UJ
l¬H =Y m¤8¯ë ÷ Pël8 Y=¯ 3¯= uJ6÷l Hl 3¯ l8Y=Y m¯uð¯ ëu
=c¯ = Jë ÷l Jë J ¬¯÷l Hl1 l8¯= =¯ël u =8l H¯¬ð¯ ¿ ¹¯Y Y = uu
J¯clm¯ ¿ lulYm¯ l¬J=¯ UH Hu m¤8¯ë ÷¯ `lcl8U¹ Të¯u m¯s
l¹UP uuëP' ÷¯ mJlcë-l8¹-6ls Hl1 mH¯ UJ¹¯ ¿ `lcl8U¹' l=¯6
ëulm¯ ¤8ë¯ m3 m¤8¯ë =¯Y uH =l3 l=HYH周 m¤¯ë 8ð¯ = l8¯=
uuëJu l÷¯3¯1 mH¯ U¹¯ ¿ l=J¯, l8J 3Hl l=Q=ë ëJ J· 3Hl lH¯¤¯ ÷
8ël¤Y¯s u6¯ë l=Q =ë ëJ J· UJ =lJ÷¯, u¿ 3¯ l=H lH¯¤ ¹ ¹l
l=J¯1 =lJ÷¯ u¿ 3¯ HuJ Y= `uu lH¤' =lJ÷ m 88l ¤8ë¯ m¯ëlm¯
Y¯Q÷ lH¯¤¯ ÷lm¯1
mH 3ël= ¹¯Y l8J¹¯ Y=¯ ¹ H¯J l¤Y¯s u¯uTJ¯ =l3¯ m3
UJ u¯uTJ¯ l8J¹¯ ÷¯ HsY=l lëJ¯1 =¯ë-=¯ë H¯J YlJë =lJ÷ H¹ l=
l8J ¤8ë¯ H¯Jlm¯ UH 3ë¯ ¹Jl uJ6÷lm¯ l¬H 3ë¯ mHl l÷÷ J¯1
Yl=¹ UJ Hu¯ 8l3lTm më m¯¬÷¯ Hu¯ m¯ lTm1 24 H¯YJð =¯Y ¹1
=lJ÷ m¯ 12 H¯Y¯ 8¯m÷ 3¯ ë=l ÷l =l Hðl ¬¯÷l m1 mHl m¯uðl =u
÷l Pulë ÷l m¯=¯P ¿ Hlðm¯ ¹Jl1 l8J Y= lH¯¤-H¯¤ Y= m3 JY
Y=, l8J Të ÷l u¬¯ =ë¹ =¯Y l8J m=¯Y ÷ u¬¯ël l¬¹¯ ÷¯ l=H
¹¯Y =8l =ë ¹Jl, l=ë¤ ¹Jl, `HJ = ul3 Ju m¯u¹ =l¹¯', l8J l¬J
Y=¯ ÷ U¯3 m¹¯ =¯J¯ PYu, 3H¯÷÷, =lJë Jl8m¯ uë H¯Jlm¯
m¯3u¯=¯ m¬ 3¯= v¬=lm¯ ¹Jl T8lm¯1 ¬ v¬=lm¯ ¬¯÷lm¯ 3 m¯¬
23 24
mHl l8H u¯3ë=¯ël ÷ u¯uY l=¯6 l¬J=lm¯ ¬Hu¯Y ¿ m¯¬ T¯Y¯
÷¯Hðlm¯ u ëJlm¯ J¹, mHl luëY 2u H¯Y¯ ÷ l=¯6 ¤ë-¤ë
uJ6¯8lm¯ J÷lm¯, ¹Hë =l3lm¯ J÷lm¯1 =¯J 3 =¯J¯ =8l 8÷¯ J=
6¯J l8÷ë¯ T¯¤l J=, UJ l8H T¯Y 3 Jë÷ 88l u¿ =8l ¹Hë ¹¯ =ë1
÷¹lm¯ l8J ¹¯ ¬¯ð l= u =l =ë lëJ¯ J¯1
l8J =u mHl uël 3ë¯ ¹¯Y mðTlYm¯ =l3¯ më mHl m¯uð
m¯u ¿ =÷ =l l8H =¯H3 um¯s =ë¹ ÷ =¯8Y ¹Jl m¯1 u ÷¤ lëJ¯
l8¯u H¯J =¯J =lë =l 8õ J¹1 c=H¯Y÷ 8Y¯ë m3 Jë H¯¬ð l¬¹ =l
l8¯u m¯8 H¯ë Hv=¯¹ Y= J¹1 u 8¹3l =ë¹l m l= lHës 3Hl l8¯=
3ël= ¹¯Y l8H 6¯=ël=U ¿ 3= H=÷ U1 UJ J l8J¹¯ ÷lm¯ =ë33¯ ¿
¹Hë =ë1 ¤ë-¤ë ¬¯ = U¹¯ Y=¯ ÷¯ u3¯ =ë l¬J= HJl÷ J8 ¹, UJ¹¯
÷lm¯ J¯l8ë=cëlm¯ ë¯u1 l¬J=lm¯ J¯Y3¯ ÷ l=6 UJ HJl÷ J8 H¹,
UJ H¯ë¯ =v UJ÷ l=¯6 ÷¯H1 më m¯Uð =¯Ylm¯ ¹HY¯ ¿ ulJ=P =ë¹
÷¯ l8J l8=-l8¯= 3ël=¯ J1
l8J T¯Y JY¯ u l=Q=lJ lëJ¯ J¯ l= m¯Uð =¯Ylm¯ ¹HY¯ ¿
ulJ=P=ë¹ ÷¯ l8¯=-l8¯= 3ël=¯ J1 Jë l8¯= =u ÷l m¯uðl l8¯= ¤¯ë¹¯
J÷l J1 mHl Y=¯ ¹ =l l8¯= ¤¯ë¹¯ 8ð¯8l Hl l= lJ÷H3¯¹ TY¯u m,
u¹¯¤ TY¯u J më u¹¯¤ ÷ U¯3 =8l l=Hu ÷lm¯ TY¯ulm¯ ¹ TY8¯
u¯l8m¯ Jl8m1 l8J¹¯ ÷ l=¯6 l¹=lYm¯ ¬¯=1 mHl TëlH¯¤, Të
H¯lJ8¯¹ ÷¯ l8J l8ë÷ Hl l= u l8J¹¯ H¯ëlm¯ TY¯ulm¯ ÷ l=¯6
u¹¯¤3¯ ¿ =¯V =, l¹ëY u¹¯¤ ¿ m¯uðl l=Hu3 ÷¯ m¯u u¯Y=
8ð¯Uð¯ 6¯J÷¯ J¯1 l8J H¯J Tëm¯ ÷¯ l8ë÷ Hl1 më l8J H¯Jl ¤¯ë¹¯
Hl1 l8J lJ÷H3¯¹ ÷l 8JlTð3l l¬H ÷ 8¯ë T¯Y J ǯ=l J H¯Jl
l8H ¤¯ë¹¯ ÷ l8Y=Yl=ë¤ ÷ l=¯6 ¤=l J1 U¹¯ ÷l ¤¯ë¹¯ =l J· l= =v
Y= ¹l6 J÷ J¹ m3 l8¹¯ Y=¯ ÷ U¯3 3H¯÷÷ Jð¯ 6¯Jl÷¯ J, më
l8J¹¯ ÷l m=HuYcH¹ ,ç¯c-¤H¯c) Jðl 6¯Jl÷l J1 =v Y= 8= U¯6
u÷¯ J÷ ¹1 =8l uJ 3 u÷¯ Jl8m =8l ulVm¯ 3 u÷¯ Jl8m, UJ¹¯
Y=¯ ÷l l8¯P3 Jðl 6¯Jl÷l J1 H¯ël JH3l, H¯ël =¯l8¹¯3, UJ¹¯ ÷
H¯Juð v=ðl 6¯Jl÷l m1 më UJ¹¯ Y=¯ ¿ ç¯cð ÷¯ l=H 3ël=
¹¯Y =l, J¯= UJ m¯ëlu= 3ë '3 HHð =l3¯ ¬¯=, J¯= Hëlë= HHð
=l3¯ ¬¯= l8J uë¹ ml¤=¯ë H¯H3ë¯ u3¯l8= l÷¯3¯ Jl8m1 H, l8J ÷
¤¯ë¹¯=¯ ÷¯ J=Hl1
m¯uðl ¤¯ë¹¯ 8¯ë 3¯ m¯u¯ ¬¯ð÷ Jl J¯1 Jð ÷Hël ¤¯ë¹¯ ÷l
T¯Y =ël81 Hv=¯¹ H¯¬ð 8õ ¹ l8¯u, ¬¯ð÷ J¹ l= luëY Hlum¯ ÷
l=¯6 =l Jl8m¯1 u lHës 1947 3 8¯m÷ ÷l T¯Y=ë¹l m1 ¹=8ë 1982
÷l T¯Y m, m¯6m¯ë ¤¹¯ uë =Y m¯l8m¯ 3 =lJð Y¯lTm¯ l= H3¯ ¿
luY𠹯Y 6¯Y1 UJ UH =Y `l8YHclc= =l=Yl m¯s l8Jlm¯' ÷¯
mJlcë Hl, m3 l8J uTPl¹ =¯J m=¯ë l=¯6 ëu÷¯ Hl, 88 31 UJ÷
¹¯Y UJ÷lm¯ ÷ 8clm¯ H¹1 =lJ÷¯ =8l ¤3ë¯ 3¯ ¹l1 u l=J¯ =¯J÷¯
¤3ë1 UH ¹ m¤lë ÷ U¯3 u¿ l=J¯ l8¯= m¯ëcl=Y lY¤ ¬ l8H H¯ël
Hlu3l ¿ Hu¯Hc =ë lëJ¯ J=1 UH m¯ëcl=Y ÷ l=¯6 u ¬ =v lYl¤m¯
UJ¹ muY 1984 ¿ UJ m¯ëcl=Y m¯uð =l=Yl ÷ l=¯6 ë¯lum¯ më
UH ÷ U¯3 m¹¯ =¯J¯ ÷8¯m lum¯ l= u UJ¿ l=J¯ l= 3Hl ë¯u叫Jl1
=lJ÷¯ ¹Jl, ë¯u¯T¯ Pëë 6¯J =v J ¬1 më UH ¹ ë¯lum¯1 m¹¯ ÷8¯m
lum¯ UH ÷ U¯3 l= UH ¿ m¯uð =l=Yl ÷¯ H¯l8P ëc¯ =빯 lum¯,
m¯¤ë ëc lY¤ð u8, 3¯ l= UJ÷l uë¯ð ¹¯ m¯=u÷l ¹Pë Hc¯Y÷
U¯31 Y= Huv𠹯 88l `l8YHclc= =l=Yl' m 3 8J3 u=¹ ¹¯1
UH m¯ëcl=Y ÷ l=¯6 u l8J T¯Y lY¤l Hl l= ¬ H3 8¯8¯
¬ë¹Y lH¤ ¿ HJl÷ =ë l÷¯3¯ lTm¯, ¬ l= Jð l8Y=Y uul=¹ J1 u
=8l ¹¬ul ¹l, =8l ¬3Hl ¹l, u¿ c= luY¯Uð ¹l m¯Q÷, Yl=¹ u¿
u3¯ Hl l= l8H uHY ÷¯ Jë =8l J¯Y ¹Jl l¹=Yð¯ l= H3 8¯8¯ ¬ë¹Y
lH¤ ÷l HJl÷l ÷ l=¯6 Jl l¹=YT¯1 UJ l=Q l8J l¬J=l l8u ÷l
8JlTð3l ÷l ¤¯ë¹, l8J÷ ¹¯Y H¯J¯ l=ë¤ =l m, l8J÷ ¹¯Y l=ë¤ m
3J¯J¯ mlu3 ÷¯1 3Hl mlu3 ë= = lH¤ 8ð÷ U1 UJ¹¯ ¿ m¯uð uë¯
'3 ¤= =ë÷ U më UJ¹¯ Y=¯ ¹ l=H ÷l cm ¹l u¹ðl J÷l, l¬H 3ë¯ u
uë¹ lH¤ ¬l =lJ÷ m1 më l8¯u TY¯ul ÷ H¯lJm¯6¯ë ÷ l=¯6, lHës
TY¯u Jl u=¯¹ m l8H ÷ l=¯6 l8¹H¯¹ u=¯¹ ¹Jl J1 3Hl l8J¹¯ ¿
l8¹H¯¹ 8ð¯ = ÷¹lm¯ ÷ l=¯6 UJ¹¯ ÷lm¯ m¯3u¯=¯ ÷ 8¯3 H¯=÷
25 26
J1 uu¯3u¯ ÷l ÷H¯ UJ¹¯ '3 ¹¯PY J÷l J 3J¯J Të H¯lJ8¯¹ ÷
Uu÷H¯ ÷ ë¯Jl1 UJ Y= l8J 8ë÷¯H3 ¹Jl =ë H=÷1 l8J 8J3 =¯J¯
UJ¹¯ =¯H3 l8¯= 6Y¬J1 ¹= u¯3H¯J ÷l HJl÷l J8l1 HJl÷l ÷𠹯Y
mëTP8 ¹ mYu ¹Jl Hl J ¬¯ð¯1 UJ¹¯ ÷l HJl÷l '3 ¤= = ulJë¯ ÷ð
÷l Y= Hl1 l=H lJ÷H3¯¹l ¹ l8J 3ë¯÷÷ ¹Jl =l3¯ l= m¯U! TëlH¯¤¯
÷ ¹¯Y ëY = l8H P¯Yu 믬 ÷¯ m3 =ël8, l¬J=¯ l= HJl÷l ÷¯ H¯J¯
u=H÷ J÷1 ÷H= u¯3H¯J ¹ uJ¯=l ë¯l¬m¯ ¿ 8Y¯l8m¯ mlu3 ë=ð
=¯H31 UJ =lJð Y¯T, l8J¹¯ =ulm¯-=ull¹m¯ ¿, l¬J= H¯J uë¯
÷lm¯ ¬¯3lm¯ J¹, l8J¹¯ ¿ mlu3 ë=¯8l ¬¯÷ U më H¯¿ 8Y¯Q÷ U
l8J¹¯ ÷ ¹¯Y 8õð =¯H3· l8J =÷ ¹l J H=÷¯1 më UH 3 8¯m÷ më
UH 3 ulJY¯ =÷ lJ÷H3¯¹ ÷l m¯3u¯ ¹ l8J u=¯¹ ¹Jl =l3¯ l= l8¯u
8ë¯8ël ÷¯ 믬 J=1 më H3 8¯8¯ ¬ë¹Y lH¤ l8H =¯H3 l=¯Y¤ð H¹
l= UJ l8H H6 ÷ vJ¯ 8ë÷¯ë 8ð = 3ë1
m¯J H¯J =¯Jlm¯-=¯Jlm¯ lÿu¯¹¯ =¯Y uJ¯¹ YlJë, l¬¹¯ ÷
TY¯ ÷ l=¯6 mHl J¯ë u¯Q÷ m¯, l8J H¯ë ÷ H¯ë m÷ë u¹ lH¯¤l ÷l l8H
¤¯ë¹¯ ¿ u=¯¹ ¹Jl =ë÷, uë ÷Huð ÷l ¤¯ë¹¯ ¿ u=¯¹ =ë÷ J¹1 l=
mHl 8lmuJ8lYU =¯ë¯ ÷ U¯3 6=¹ =¯H3, =uël =¯ë¯ '3 6=¹
=¯H3 8ð m¯1 ÷¹lm¯ H¯Jl H=¯ ÷ =¯H3 8ðl m, l8J H=¯ ÷¯ H=Yu
UJ¹¯ ÷ u¹¯ ÷ l=¯6 =¯lHm¯ Jl8m1 UJ¹¯ ÷¯ uJ ¹¯Y H÷¯ c=ë¯U m
më H÷¯ ëJT¯1 1947 l=¯6 3Hl m¯8 ç¯c-u¯c = U¤ëY u¯lHU1 uë HJ
3 ulJY¯ m¯Ql÷m¯ 3J¯¿ ¬ë¯l8u uH¯ ÷¯ l¤3¯8 lulYm¯1 U¤ëY u¯H,
¹P8 mYl H¯J l8Y¯= ÷¯ =8l l8¯= H¯l8ë J÷¯ Hl, UJ¹ m¯uðl
l=3¯8 ë¯ul m lu¯ë l¬J =lJ÷¯ u¿ 6¯ë Tð¯ Pul¹ luYl1 3 H¯J
H8lHë lH¤ 8J¯=Yuë m¯Y ¿ l8¯¤ë u¬¯8 l=¯6 ==Y 35 8== Pul¹
luYl, ¬÷l= U¤ë UH ÷l Pul¹ 5uu 8== Hl1 l8J¹¯ ¹ 3J¯8lm¯ =ë
lYm¯ Hl l= H¯ë lH¯¤¯ ¿ u¬¯8 ÷ l=¯6 =H¯Uð1 l=Ql= u¬¯8 ÷ l=¯6
Pul¹ ¤¯c m, l8J¹¯ ¿ ¹T =ë¹, Tël8 =ë¹ më l8J¹¯ ¿ uu¯¬
=ë¹1 U¤ëY u¯H 6¯ë-6¯ë Tð¯ Pul¹¯ UJ¹¯ ¿ luYlm¯, Yl=¹ u¬¯8
l=¯6 8¯Jë l=H =l lH¯¤ ¿ =¯Hð ¹Jl l÷¯3¯ lTm¯1 më m¯uð-m¯u ¿
uJ¯3u¯ m¤=¯Uð =¯Y¯ `uJ¯uëH' ,T¯¤l) ¬ =lJ÷¯ m m¯uð m¯u, UH
¹ u8lY= ¬YlHm¯ l=¯6 ¤¯H 3ë '3 lH¯¤¯ ÷ 8ël¤Y¯s u6¯ë =빯 Hë
=l3¯ l= `Hl¤ Y= uHYu¯¹ = u¯ë3 J, lÿu¯¹ H u¯ë3 J1'
l8¯= =¯ël 8=¯ =¯J¯ ÷¤¯3 =¯ulëm¯, =8l H¯ë uHYu¯¹ u¯ë
T81 Y=¯ ¹ ¬¯ = UH ÷l 3lJ=l=¯3 =l3l 3¯ u3¯ Y¯lTm¯ l= H¯ë
Hlm¯ëul ÷lm¯ TYlm¯ ¹¯Yuë H¹1 më T¯¤l U¯u Y=6ë ÷ lëJ¯ Hl,
l8J H¯ë lÿu¯¹ ¹¯Y, lÿu¯¹ H Hl¤ ¹ u¯ë J1 UJ¹¯ ¹ H¯J 8ël¤Y¯=
u6¯ë =빯 Hë =ë '3¯1
¬÷-¬÷ l=H u¬ëcl ,8JlTð3l) ÷ ¹u¯l8÷ ÷ J¯u l=¯6
3¯=3 m¯8l m, UJ¹¯ ¹ m¯uð¯ HJ 3 =¯J¯ ¤ëu lH¯¤ uu ¿ ¤3u =ë¹
÷¯ Hulvm¯1 T¯YY¯¤ ,Y¤u3ë¯l8) 3 Hë J÷l m, UH 3 ulJY¯ Hë J÷l
m1 m3 ¬÷ UJ¹¯ =Y m8HlYUc ,uë¹) 3¯=3 m¯8l m 3¯ UJ¹¯ ¹
HJ 3 ulJY¯ 3J¯¿ ¤3u =ë¹ ÷¯ 3J8lm¯ =l3¯1 3J¯J l8¯u ëlJð ÷
¹¯Y =8l ¤¯H =ë= ¹Jl u÷¯ HH¯ë ¿ Yl=¹ UJ¹¯ ÷l l¬J=l
¤¯ë¹¯ J l= 8¯=l ÷lm¯ ¬u¯3¯ H¯Jl H=¯ ÷ =¯H3 8ðlm¯ J¹, m3 lH¯¤
¬÷ l8H ¤¯ë¹¯ ¿ u=¯¹ ¹Jl =ë÷ 3¯ UH ¿ 8=l =¯Jl H¯c Y¯T÷l J1
m¹l =¯Jl H¯c Y¯T÷l m l= mTëP¯ ¹ =l JuY¯ u¬¯8 ÷ U3 l8H =ë=
=l3¯ Hl l= ëð¬l3 lH¤ ,uJ¯ë¯¬¯), luJ¯ ÷ l=¯6 H¯lëm¯ ¿ u=¯ =
8ë¯8ël ÷ð¯ 6¯J÷¯ Hl1 lH¯¤ =¬¯ ÷ l=¯6 =÷ =l l=H ¿ == ¹Jl Hl u¯ë
¬¯÷, uë mTëPl uYc¹¯ l=¯6 u¯ë ¬¯÷ Hl1 Jð mTëP¯ ÷lm¯
l¬J=lm¯ uYc¹¯ H¹, UJ¹¯ ÷ l=¯6 Jë ëP u¬-6¯ë H 8÷ Jë ëP U¯õ
= ëð¬l3 lH¤ ÷l =¬ ÷ l=¯6 Jë3l J ëJ Hl1 l8J 8ë¯8ël ÷¯ H÷H l=H
¿ =l u=¯¹ ¹Jl Hl1 ¹¯ U÷ 3 ¹¯ m¯¬ m 3 ¹¯ =¯Y Jð1 Jð l8H ÷
H÷ëJ ÷ l=¯6 3Hl m¯uðl =l ëð¹l3l 8ð¯Uðl m, l8J 3J¯J U¯3
u¹¯Hë m1
u¯ðl ÷¯ uHY¯ Y8l8, 3¯ u¬¯8 ÷ l=¯6 1u5 Y¯¤ 8==
=¯JlHT Pul¹ J, më l8H Pul¹ ¿ ¤¯c-¤¯c 52 luYlm¹ 8== =¯c
u¯ðl 6¯Jl÷¯ m1 luY÷¯ ëY = 32 luYlm¹ 8== =¯c m1 Yl=¹ l8u
8=¯l8÷¯ m¹ ÷¯ JJ¯ë =l Y÷ m, H¯ë¯ =v Jl÷m¯ Jl8m¯ =l UJ
27 28
J¯¤uël ¿ ÷¯m=3÷ ëJ J¹, Yl=¹ u¬¯8 ÷ u¯ðl ¿ ÷Hë u÷H¯ ÷ l=¯6
lY¬¯l8m¯ ¬¯ lëJ1 믬Hu¯¹, Jlëm¯ð¯, l=Ql= U¯u 8J3 u¯T¯ =¯Y
¹Jl =¯H÷1
3Hl uT¯ =¯¹=ëH 3 ulJY¯ ÷ Hu m=¯Ylm¯ ÷lm¯ Hë=¯ë¯
÷¯ J¯Y =l¤m¯ J=T¯1 l¬¹l ÷ë UJ u¯=ë ÷ l=¯6 ëJ UJ ulëlmJ
lTð1 =÷ =l m=¯Yl ÷Y ¹ u¬ H¯Y uë ¹Jl H¹ =l3, l=Ql= UH =Y
m=¯Yl lH¯¤¯ ÷ ¹u¯l8÷ m¤=¯Q÷ H¹1 uT¯ =¯¹=ëH ÷ l=¯6 UJ¹¯ ¹
mY¯¹ =l3¯ l= Jð mHl u¬¯8l JT1 Jð mHl u¬¯8l u¯ëcl 8ð¯ Yl1
UH 3 8¯m÷ l¬¹lm¯ =l Hë=¯ë¯ 8ðlm¯ l8¯= 8ðl m UH ÷ l=¯6
uë u¬ H¯Y l8J¹¯ ¹ 8=l mH ÷ ¹¯Y 믬 =l3 3 mT¯J =l =ë÷
ëlJðT1 l8J 3J¯J H¯Juð m¯Q÷¯ ëJT¯1
H¯J l=¯6 ¹=Yl ¤ëu Të, ¹=Yl ¤ëu uH3=¯ u6¯Y3
=ë¹lm¯ 3¯ l= l8J¹¯ ÷ ¤ë¯ ÷ l=¯6 UJl J¯Y3 J ¬¯= ¬ mlJu÷ H¯J
m8÷¯Yl =Y ¬ 8¯8ë ÷ JuY =Y lJ÷ Hu¯¬ ÷ l=¯6 H¹1 UJ J¯Y3
=l Hl· l8¯= l÷¹ H¯u ¿ 8¯8ë ¹ 8¯Jë l¹=Y = ÷l¤m¯, =lJ÷¯ l8J
m¹lm¯ H¯ëlm¯ 8¯3lm¯ ¬T ëJlm¯ J¹1 UJ¿ ¬=¯8 lulYm¯ l= l8J
uë8l8 m¯uðl ëcl u=¯ ëJ J¹ 1 =8l l=H ÷ J¯u ÷l 8ðl ¹Jl ¤¯÷¯1
H¯lëm¯ ÷ m¯uð-m¯uð ǯY ¹1 3¯ 8¯8ë ¹ l=J¯, l=ë l8J Y= uë¯
u=¯8Y¯ ¹Jl =ë H=÷1
¤¯YH¯ ¬l, l8J l¬J J¯Y¯3 3J¯J l=¯6 lYm¯Uð =¯H3 UJ
=8l 3ë¯ ÷ =ë3¯ë =ë ëJ ¹1 l8J u3 Huv l= 3J¯J ¹¯Y ¤¯H ÷Huðl
m1 Jë l8¯= ¹¯Y l8J¹¯ ÷l ÷Huðl m l¬J=¯ =l =8l l8H 3ë¯ ÷l
¤¯ë¹¯ Y = 6¯YT¯, l¬J=¯ Të H¯lJ8¯¹ ÷ u¯¹=u¯¤l l=6¯ë J¹, UJ¹¯
÷l ¤¯ë¹¯ ÷ U¯3 6¯YT¯, UJ÷ ¹¯Y l8Jl =v l8¯u lJ÷H3¯¹ ÷ l=¯6
J÷¯ ëJT¯1 lH¯¤ ë=ëH Y¯l88ëël ÷l T¯Y =ë÷¯ u1 ëð¬l3 lH¤
,uJ¯ë¯¬¯) ¿ m¹u= m¯÷ul =lJ÷ ¹1 UH ¹ 6u=ðl '3 JuY¯ =l3¯ m3
ëð¬l3 lH¤ ¹ ¤¯H H¹J¯ Jl¬m¯ =¬ ¿ l= 6u=ðl ÷ ¤¯¹ =Y 8J3
=¯Jl Y¯l88ëël m më l8H ¿ m¯6 ¹Jl m¯Uðl 6¯Jl÷l1 J¯Y¯ l= U¯u
JP¯ë¯ =¯ulm¯ H¹, uë¯ðlm¯ ul=¯3ë =믹 ÷lm¯1 Yl=¹ l8¯u H¯lëm¯
3 ulJY¯ JuY¯ H¯Jl Y¯l88ël '3 Jl8m¯1 ǯ= = Y T ¬¯ H¯=T1 l8J
m¬ 3¯= J÷ 8lðm¯ Jl8m1 më mHl m¬ 3¯= u=3¯Y ¹Jl =l3l1 ¬
H¯6u¯6 lJ÷H3¯¹, l¬H 3ë¯ l8J¹¯ ¹ m¯uð 3ëulu =ë=, Hl=¤¯¹
l=¯6 ¤ëu l¹ë¯u¤ m3 Y=33ë lYl¤m¯ J, ¬ H¯6u¯6 l8J ¤ëul¹ëu¯¤
m3 Y=33ë J÷¯ 3¯ l8J¹¯ uHlYm¯ ÷ m¹= J¯Y H¹, ¬ =l =v H¯J
H¯Juð Jl8m, l8J¹¯ uHlYm¯ ÷ m¹=¯ J¯Y H¹1 lJ÷H3¯¹ ÷l J¯Y3
l8J m l= l8H ¹ 8ë=¯ ¤ëul¹ëu¯¤3¯ ÷¯ u¯l8m¯ Jl8m¯ m3 m÷ë Hëlë
l¬J=¯ J, UJ Y=33ë ÷ m¹ l=ë¤ ÷ l=¯6 ¤=1
mHY l=¯6 lJ÷H3¯¹ ÷l Hë=¯ë 85 =lH÷l 8JlTð3l ÷l 8=l
ulJl ¬== ÷ l=¯6 J, më UH ÷lm¯ H¯lJm¯6¯ë= =÷ë¯-=lu3¯ J¹,
l¬J=lm¯ l= H¯ë lJ÷H3¯¹ ÷ U¯3 믬 =ë ëJlm¯ J¹1 m¯J Jð lu¯ë
l¬J 3Hl ÷l¤m¯ Jð l= Hë=¯ë ¹ l8¯= m=lJl=c ,JYs¹¯u¯) l÷¯3¯ l=
ë¯u 3¯ l8¯= u¹=Ylu3 l=m=3l J, l8J l8l3J¯H= l=m=3l ¹Jl1 më
3lHë l÷¹ UJ¿ lë=¯8lP ,H¤) =ë= ÷Hë¯ m=lJl=c ÷ð¯ lum¯1 H¯ël
lJHcël, H¯ël UJ J¯=¹¯, H¯ël l=Y¯H=l, ¬ H¯6¯8l l¬H ÷ U¯3 UJ
¤= ëJ Hl, H¯ël ÷l H¯ël ë=6¯=ë J T8l1 më 3lHë l÷¹ Jl 8÷Yl T8l1
l8H 3ë¯ Jl ¬ mHl u¯ëYluc =¯Yl¤m¯¹ u¯ël81 =¤! UJ¹¯ ÷ u¹ l=¯6
l8¯= ¤¯ë¹¯ 8ðl J8l m¯, UJ ¤¯ë¹¯ Jë u¯¤ ÷ l=¯6, Jë =ëT ÷ l=¯6,
Jë l8HcllcUH¹ ,HHu¯) ÷ l=¯6 m1 u¯3ë=¯ë¯ ÷ l=¯6 3¯ l8J ÷¯H ǯ=
J¹, ¬Hu¯YJël1 Jð u¯ëYluc ÷ l=¯6 ÷¤1 u¯ëYluc ÷ l=¯6 =l J÷
m¹ =¯J u8ë m¯Q÷ m¯ Çð = H¯ë lJ÷H3¯¹ ÷ l=¯6, UJ¹¯ ¹ Jë 6lP
÷ U¯3 m¯uðl l¹ëu¯¤ ë¯8 uH =ë¹l 6¯Jl÷l m1 uë =÷ =¹ Y¯ = Hð,
u¯ëYluc ÷ l=¯6 =÷ =l 3J¯¿ l¹ëu¯¤ ë¯8 Hð¹ ÷ l=¯6 ¹Jl
m¯8Tl1 1966 ÷ l=¯6 Hë÷¯ë =uë lH¤ ¹ l8¯= Hul6 l÷¯3l 88l 3Hl
mH 3ë¯ H¯J ¹¯Y ¤¤ =l31 u¯ëYluc ÷ =¹ ÷ U¯3 ¬ ¹Jl Hë=l1 UJ
m¹l =¯Jl `l8¹lJ=cuc' ,÷H u3ë) Hl, m¹¯ =¯J¯ l8J¹¯ ÷ l¤Y¯s
u=¯÷u¯ Hl, l¬H ÷¯ ¬m¯8 ÷ð¯ 8ð÷¯ Hl1 Yl=¹ =8l =Hl=m¯ ¹Jl UH
÷ 8¯ë1 l=Ql= UJ H¯6¯8l Hl, UH ¿ võY¯Uð¯ 8=¯ uHl=YHl1
1985 ÷ l=¯6 c¯J¯ =¯¿¹ 8ð¯l8m¯ lTm¯, më 1986 ÷ l=¯6
29 30
l8H ÷lm¯ 8J3H¯ëlm¯ u¯÷¯ ¿ J¯8l=ëc ¹ `Hcë¯8l= J¯U¹' ,¤3u) =ë
'3¯1 Hë=¯ë ¹ mulY =l3l, Huëlu =ëc ÷ l=¯6, Jð Huëlu =ëc ¹ =l
=l3· UJ 8¯m÷ ÷l T¯Y m1 Yl=¹ u¯ëYluc =¯Y ÷¤ l= l¬¹lm¯ =l
l8J÷lm¯ u¯÷¯ H¹, UJ H¯ëlm¯ ÷lm¯ H¯ëlm¯ ÷Hë J빯 =¯¿¹¯ ÷ l=¯6
u¬÷ H¹1 l8H ÷ 8¯=¬÷ u¯ëYluc ¹ UJ =¯¿¹ u¯H =l3¯, l=Ql=
lH¯¤¯ ¿ Jë¯Uð =¯H3 Hl, ¤u=¯Uð =¯H3 Hl, l8J¹¯ ÷ U¯3 m¯uðl
¤H ¿, m¯uð¯ TY8¯ =¯l8u 믤ð =¯H3 Hl1 l8J H¯8l=Y¬l=Y
,u¹l=lTm¯¹=) VT 3ël=¯ Hl1 l8¯u ==lY 8õ ¹ ¬¯ð÷ ¹ l=
c¯J¯ m¤l¹ 76 JP¯ë lTs3¯ëlm¯ J8lm¯, Yl=¹ 12-14 8l÷m¯ 3 =¯¤
l=H ¿ HP¯ ¹Jl luYH=l1 Yl=¹ l=H ¹ ¹Jl m¯l¤m¯ u¯ëYluc ÷ l=¯6
l= l8J PYu m1 l8H 3ë¯ ¹¯Y l8J¹¯ Y=¯ ¿ Jë¯ ëJ J l¬J= H¯J
J¯8l=¯YJ¹ ¬¯ l¬¹¯ ¹ m¬ =¯Y muë¬Hl ÷l Y=¯8l Y=l m1 l8H 3ë¯
=ë= UJ¹¯ ¹¯Y l¬J= u¬ H÷lm¯ 3 l8J lJ÷H3¯¹ ¿ HJl mT=¯8l,
ml¤m¯3u= 3ë '3, l8=¹¯lu= ,m¯ëlu=) 3ë '3 lHm¯Hl 3ë '3
¤¯ëlu= 3ë '3 l÷÷ m¯ ëJ m¯, l=Q l8J¹¯ ¹¯Y l8H 3ë¯ =ë÷ U
l=H ¹ ¹Jl l=J¯1
u¬ =¯ël l8J =¯¿¹ u¯ëYluc ÷ l=¯6 lJH=H¹ ,6ë6¯) =¯H3
m¯l8m¯1 H¯V l3¹ ¤c 3 =¯¤ l8H ÷ U¯3 lJH=H¹ ¹Jl J8l1 më m¯õ-
¹ 8l÷m¯ 3 =¯¤ l=H ¹ T¯Y ¹Jl =l3l l8H =¯¿¹ ÷ U¯31 ¬÷ u3¯
Y¯lTm¯ l= 8¯=l u÷H¯ ¹ =l l8H =¯¿¹ ¿ =ë3 = m¯uðlm¯ l==¯
=¯Vðlm¯ Hë =l3lm¯ J¹, 3¯ l=ë l8J =¯uH Jl8m1
¬ 59=l mu¯Juc ,H¤) ÷¤l ¬¯8 3¯ UH ÷¯ mHë l8J Hl l=
u¬¯8 l=¯6 ëlJð =¯Y Y=¯ =¯H3, l¬¯u =l UJ Y¯T J÷l Hl, UJ¹¯
Y=¯ ÷¯ l¬Uð ÷¯ J¯= u¹sl =ë l÷¯3¯ ¬¯÷¯ Hl1 Jð l8H ÷ U¯3 8=¯
ëY¯ lum¯ u¯ëYluc ÷ l=¯6 =l u8ë¯ ¹ l=J¯ l= 3Hl u¬¯8 ÷¯ 8J¯¹¯
Y¯ = J빯 U¯3 =l =¿¹ Y¯T =ë÷ J m3 u¯ëYluc ÷ l=¯6 U¯õ = Ju
ul¹Hcë ¹ l=J¯, l= ¹Jl l8J lHës u¬¯8 =¯H3 m1 më H¯ël u¯ëYluc
¹ UH =Y l8H ¿ u=¯¹ =ë lYm1
l8J l8¯= ¤¯ë¹¯ 8ðl J8l m, UH ¤¯ë¹¯ ÷ U3 =8l =l u¬ëcl
,8JlTð3l) ÷¯ ¬ ¹u¯l8÷¯ J, UJ UH 3 u¯H ¹Jl ¬¯÷¯1 lHës m¯u¯ 8l
m¯ l¬J= m¯uð Tëm¯ ÷l ¤¯ë¹¯ ¿ ë¯J = =÷ l=H =¯Y =¹ l÷¹ m¯
=÷ l=H =¯Y =¹ l÷¹ m¯1 =÷ l=H ¿ u¯u¯ c=÷ m¯ =÷ l=H ¿ u¯u¯
c=÷ m¯1 =ë =lJ÷ ë¯Hcëu3l ¿ luY Jð ÷¯H, l=H ë¯Hcëu3l =Y
¬¯÷· H¯3= =Y·! ,lTm¯¹l ¬Y lH¤) H¯3= U¯3 3¯ UJ¹¯ ¹ m¯u
JuY¯ =l31 =lJ uJ H¹, l8¯= =¯TëH ÷¯ YlJë Hl, UJ¹¯ ¹ UJ÷ =¯c
u¯ë1 UJ÷ ucë =¯=Y '3 =¯c u¯ë1 UJ÷l =¯ë ÷ U¯3 =¯c =¯¬1 UJ÷¯
H=cël =¯ë ÷l Hlc u¯c = UJ÷ UJY J = JHu3¯Y '6 =l=m¯1 UJ÷l
=8l T¯Y ¹l1 UH ë¯Hcëu3l ÷¯ m¯=÷¯ Jl =8l =¬÷ ¹l Hl1 UH 3
8¯m÷ m¯l8m¯ ¹ë¯l8ð¹, m¯õ=¯ ë¯Hcëu3l1 3 ¹ë¯l8ð¹ =Y H¯ë
m=¯Yl YlJë '=¯õ J = T81 mHl m¯uð¯ u¯¤ ÷¯Hð1 UJ =lJ÷¯, 3Hl
m÷ë ¹l m¯ H=÷, lÿu¯¹¯ u¯8lm¯ J8lm 3J¯J1 U÷ UJ¹ HJ ¤¯¤l Hl,
l= u l8H Hl=¤¯¹ ÷l ël¤m¯ =ë¯T¯1 l¬H 3ë¯ ÷¯ l8J Hu¯u3 Jl8m
=¯¿¹ ÷ m¹H¯ë1 uë l8J ël¤m¯ =l3l UH ¹, UH Hl=¤¯¹ ÷l· UJ
UJ¹¯ ¿ m¯u𠹯Y8õ = T¯Y=ë¹ ¿ l3m¯ë ¹Jl Hl, l=Ql= UJ¹¯ ÷
lÿu¯¹¯ u¯8lm¯ J8lm¯ Hl, ¬ l= l8Y=Y =¯¿¹ m3 Hl=¤¯¹ m¹H¯ë
T¯YHl1
UJ m¬ =l m¯uðl ¤¯ë¹¯ ÷ U¯3 l8¯¤ë U¤ë ¹l J÷1 u¬
H÷lm¯ ÷¯ =ë =lJ÷ m=PY mlJH¯¹ 뤯=¯ më l8J u¬ H÷lm¯ ÷¯ =ë
m1 l8H 3ë¯ 8l 6¯lYm¯ m¯ lëJ 54u H¯Y JT1 =÷ =l l8J u¬ëcl
,8JlTð3l) =¯Y Y= m¯uðl ¤¯ë¹¯ 3 u¯H ¹Jl J81 l¬¹ uëPl =¯J
mlJH¯¹ mHl l8J¹¯ ÷ U¯3 =l31 ¬ =l =l3¯, l8J UJ¹¯ ÷ l6=¹ ¤=
÷ U¯3, l8¯= 8÷ =l u¯ðl ÷l m÷ë ¹Jl T8l1
l=ë ¬ l8H Hlu3l ¿ 6Tl 3ë¯ ¹¯Y, H÷ëJ ÷ l=¯6 믤 =
¤l¤m¯ ¬¯= 3¯ lH¯¤l T¯Y m l= lJ÷H3¯¹ ÷ l=¯6 lH¯¤ TY¯u J¹1
më l8J m¯=¯¬ Hl H3 8¯8¯ ¬ë¹Y lH¤ ÷l1 =8l 4u H¯Y¯ 8¯m÷1
lJ÷H3¯¹ ÷l =u ¹ ¬ '47 ÷ l=¯6 '48 3 Y = '5u 3¯= ¬÷ Hl=¤¯¹ 8ð
lëJ¯ Hl 26 ¬¹=ël 195u 3¯=1 u¬¯8 ¿ l=ë `=¯Y¹¯8lP' ,8H3l)
=lëm¯ lTm¯1 l8J T¯Y l=H ¹ =l ¹Jl Huvl1 H¯J =¯J-=¯J YlJë¯ ¹
31 32
=l ¹Jl1 Yl=¹ H3 8¯8¯ ¬ë¹Y lH¤, UJ¹¯ ÷l lHm¯H3 m¯uðl Jl
l=Hu ÷l Hl1 l8J ¤ëu U¯3 m¤¯ë3 Hl1 UJ¹¯ ¹ HJ 3 ulJY¯ l8J T¯Y
=Jl më 8= ¬ë Hë ¹¯Y=Jl l= lH¯¤ l8¯u lJ÷H3¯¹ ÷ l=¯6 TY¯u J¹1
u¯ëYluc 3J¯J J¯= ÷ l=¯6 ¹Jl1 Huëlu =ëc ÷l T¯Y YU Huëlu
=ëc ÷ l=¯6 l8¯= =H lTm¯ l= ¬l l8J Jlëm¯ð =¯Y, m¯J l8¯u lP=ë
m¯l8m 8Hlm¯8l ¤J¯ ÷¯, lH¯¤¯ U¯3 8=¯ PYu =ë ëJ ¹, Jë ëP
m¤8¯ë¯ ÷ l=¯6 ëu÷¯ Hl1 3 Huëlu =ëc ÷¯ UH ÷ U¯3 =HY¯ Hl l=
=8l lY¤3l m¯ëJë 3¯ J¹l1 =8l l8H 3ë¯ ÷¯ m¯ëJë 3¯ J ¹l, =8l
=¯¿¹ J ¹l, ¬lJ÷ m¤l¹ UJ ë= H=÷ ¹1 më UJ÷ l=¯6 lYl¤m¯ Hl
¤¯H 3ë '3 l= =8l lY¤3l m¯ëJë J ¹l1 H¯l¹ l= UJ ¬¯ð÷ H¹ l= =l J
lëJ1 Yl=¹ UJ muYl=¯6 =ë¹ ¿ l3m¯ë ¹Jl Hl1
¬ H3 ¬ë¹Y lH¤ ÷l, H3 YT=¯Y ÷l uclH¹ T8l, l¬H ÷
U¯3 HH¯ë lJ¯Y¬¯÷÷Hë uY=¯ ÷ l=¯6 l¬¯u =¯¿¹ ÷¯ 믬 J÷1 3
UJ l¬J=¯ ¬¯¬ Hl =lJð Y¯lTm¯ uë uV 8= =uPë J¹1 u l8H
uclH¹ ÷¯ =HY¯ =ë¹ ÷¯ J¯ë ¹Jl HJ¯ë H=÷¯1 l8J l¬J =uPë ulVm¯
=¯Y l8H J¯=¹¯ ÷ m¹m¯8l J¹, l8J 3J¯J H¯lëm¯ ÷ U¯3 õH ëJ J¹1
H, =8l =l l8H 3ë¯ ÷l HHu¯ ¹Jl J l¬H ÷ l=¯6 ë¯J3 luY÷l J, ¬¯ ¬
UH ¤¯ë¹¯ ¿ u=¯¹ =ë= mT¯J ¹Jl 6¯Y÷l1 l8H H÷ëJ ÷ l=¯6 8¯8¯
¬ë¹Y lH¤ ÷l HJl÷l ¿ ÷¤ð¯ u8T¯1 ÷Hë¯ H÷ëJ, l8H ÷¯ l8J J l=
m¯H = lH¹J¯ lY¤÷, ¬¹ëY lH¹J¯ l¬H ¿ m¬ =u¯Jë l8¹ 6ls ¹Jl
Hl 8ð¯l8m¯1 UJ m¯uðl l=3¯8 ÷ l=¯6 lY¤÷, UJ =lJ÷ l= 1982
÷ l=¯6 Jð H¯÷ =ë l= 1982 ÷ l=¯6 =l Hl1 m¬ 3¯= uë6¯ Hë
Jl8m¯ Hl1 ¬Y¯8l ÷ l=¯6 më ulH=¯Y ,H¯3u8l) Y= m¯uðlm¯ ÷ ëJ
H¹ lTs3¯ëlm¯1 1982 ÷ l=¯6 ÷ =¯ë l8÷ë¯ T¯¤l ¹ u¿ l=J¯ l=
÷ë8¯ë H¯lJ8 '3 JuY¯ =ë¹1 më ÷ =¯ë UH ¹ UH ÷ 8ël¤Y¯s HY¯J
l÷¯3l1 ¹3l¬¯ l8J l¹=lYm¯ H¯l¹ UH c¯l8u =HY¯ J ǯl=m¯ Hl,
1982 ÷ l=¯61 J H=÷ 198u '6 8l J lTm¯ J= l= Jð ÷ë8¯ë
H¯lJ8 ¿ V¯Jð m=¯Y 3¤3 ¿ V¯Jð Jð l¬J= H¯¬ð =lJ÷ ¹
l¬J= Y= T¯Y¯ =ë÷ ¹ l= ¬l U¯u H3 m=¯Y3¤3H¯lJ8 l=Q6Y
T8 UJ l8H ¿ ¹Jl Huv÷ l= l8¯= ¤¯ë¹¯ 8ðl J8l m m3 UJ
l8¯= ¤¯ë¹¯ ÷ U¯3 H¯ë¯ lJ÷H3¯¹ u¯=¯ ul=¯ Jl8m¯ 8õ m3 UH
u¯¹lH=3¯ ¿ 8÷Yð =¯H3 H¯¿ m3 3J¯¿ 3ë¯÷÷ =빯 uð 8¯6-
8¯6 ¿ H¯¿ UH ÷ 8¯ë =¯=s Jð¯ uð m3 ÷¹lm¯ ¿ ÷¯Hð¯ uð
l= m¯J =v J m3 l8J¹¯ Y=¯ ¿ 8Hëu =빯 uð1 Jë l8¯= ÷ ¤ë
l=¯6 Jë ¬T¯ l=¯61 mHl =ë8¯¹lm¯ l÷¯3lm¯ J¹1 V¯8l Y¯¤
8÷¯ HH¯ë ÷ 3¤3 U¯3 =÷ HJl÷ ¹Jl Jl8m¯ l=H =l m¬lcH¹
,H¤ëH) ÷ l=¯61 mHl HJl÷lm¯ l÷¯3lm¯ më mHl J¯ë ¹Jl l¬¯3
J¯ mHl l8J¹¯ ÷ Y=33ë ÷¯ u¤c¯ Y¯lJm mHl Y=¯ ¿ ÷¯lHm l=
l8H H¯ë m÷ë ¬¹U u¯8l l=ë÷ J¹ uë H¯¿ =lJ÷ ¹ lÿu¯¹ Y¯J
l÷U1 uJu÷ l8=8¯Y¿ =lJ÷ H¹ 3 m¯uðl cul Y¯J ÷1
¬¹ëYlH¹J¯ lY¤÷¯ J ÷ =¯ë UH 3 ÷ë8¯ë H¯lJ8 '3 JuY¯
=ë¹ ÷l HY¯J uTl T8l uë ¬÷ UH ¹ ¹¯J =ë l÷¯3l 3¯ ¬¹ëY
lH¹J¯ ¿ 8¯8lu¯H =ë l÷¯3¯ lTm¯1 m¯uð¯ Çð = 8÷¯ lYm¯÷¯
lTm¯ l¬H ¹ ÷ë8¯ë H¯lJ8 '3 JuY¯ =l31 ÷¯Hð =¯Y ÷¯H÷ ¹
l= 6=ë¯3 ÷ l=¯6 1981 l=¯6 ÷Jë¯÷¹ ÷ ¹= 6=ë¯3¯ l8¯= ëc¯
l¬J¯ =H8¯ J1 U¯u Jlëu÷ë H¯lJ8 ÷¯ u¯JY ë¯l¤m¯ Hl m3 U¯u l8J
uH=¯ J ëJlm¯ H¹ l= l=H 3ë¯ m3 l=¯¤ë =¬ ¬¯8Tl m3 =l
J8T¯1 l¬J= l8J =lJ÷ ¹ l= =Y¯ðl ¬T¯ H3¯ ¹ m¯J T¯Y l=Q
=l3l U¹¯ ¿ m¯J ¹Jl Hl =lJð¯ 6¯Jl÷¯ l8H =ë= T¯Y¯ UJ¹¯ ¿
Huv l=¯6 ¹Jl m¯ ëJlm¯ ÷ë8¯ë H¯lJ8 ¿ V¯Jð Y8l ¬ ¹¯÷ë H¯J
¬¯ m8÷¯Yl m¹¯ U3¯=Y¯ J= U¯u ë¯l¤m¯ =ë¹ =¯lYm¯ ¿ l=H T¯Y
÷¯ ÷H l8J 3¯ m¯uðl ë¯l¤m¯ =ë ëJ H¹ m3 UJ =l 8¹ T¹¯
¹¯Y ¬÷l= 3J¯J m¯T c=¯ 3u¯ m3 J=¯8l ¬J¯P H¹1 `¬÷
m¯8lm¯ ¤¯u¯ ¬õ ÷lm¯, ¬÷ ¤ë3l Y¯=¯ J J==l, ¬÷ YJ ¤ël T8l Y¯=
'3, ¬÷ m¯l8m¯ l÷¹ =ë8¯¹l ÷¯, 3÷ H¯3 Hu¯¤l Y¯ 8õ¯, YJ U¯3 Jl
6÷ J¯¹l ÷¯'1
l8J UJl l÷¹ Hl, ¬÷ ÷ë8¯ë H¯lJ8 '3 l=ë JuY¯ Jl8m¯
¬÷ 3u¯ ===lm¯ ¬÷ l=H 3¯¹¯H¯J ¹ ÷ë8¯ë H¯lJ8 ¿ =ël m¯¤
33 34
¹¯Y =l¤m¯ ¬÷ ¹së3¯ ÷ Y¯= =¯c U÷ H3 8¯8¯ ¬ë¹Y lH¤
lJJë¯ =¯lYm¯ ¹ UJ =v =l3¯ ¬ J¯¹l ÷ 6¹ ÷ u¯3 ¿ =빯 6¯Jl÷¯
Hl1 uë l8H =¯H3 H¯¿ H¯lëm¯ ¿ u3¯ Jð¯ 6¯Jl÷ l= H38¯8¯ ¬ë¹Y
lH¤ H6 ÷l UH ëJ ¿ uë¯ð÷ H¹ l¬H ëJ ¿ mHl Vë l=3¯8¯ u=
= m¯uð¯ J¹ë Jl =¤¯l8m¯ J1 mHl =v ¹Jl =ë H= mHl 3¯
m¬ =l l8H J8YJH '6 =H J¯1
uë6¯ m=¯Ylm¯ ÷¯ Hl 8¯8 ÷ lHëJ¯ð m¹÷uë ÷¯ u3¯
ë¯l¤m¯ J÷¯ Hl1 ¬÷ =8l 8¯8¯ ¬l =Y¬¯÷¯ m3 =lJ÷¯ l8H 3ë¯ =ë
l8H 3ë¯ =ë1 UJ =lJ÷ J¯8l, uë6¯ l8J m=¯Ylm¯ ¹ Y¯l8m m3
l8J uë6¯ m¹÷uë ÷ u3 '3 Y¯l8m ¬ l8J T¯Yl8J÷ l=¯6 JTl 3¯
÷¯H u¿ m¯u¯ l8H U¯3 =ë÷ m¯ ¹Jl 3¯ l8H 3 8¯Jë m¯u¯ =v ¹Jl
=빯1 m=¯Ylm¯ ¹ Huv3¯ =빯 Hl l8÷ë¯ T¯¤l ¹ 6¯ë =¯ë Huv3
=¯H3 8÷ J¬ m3 6¯ë =¯ë Huv3¯ J lTm¯ m3 6¯ë =¯ë UJ
Huv3 ¿ ë¯J = UH ÷ 8ël¤Y¯s 6Yl T8l1 u3Y8 l= UH ¹
Huv3¯ =빯 Jl ¹Jl Hl UH ¹ ==Y l÷¤¯Uð¯ Hl HH¯ë ¿ m3
m¤lë ÷ l=¯6 JuY¯ =빯 Hl ÷ë8¯ë H¯lJ8 U¯31 l=Ql= UJ m¯uð
m÷ë =ë ÷l J¯=¹¯ ¿ u¯Y ǯ=l Hl l= Jð ulJ¤¯Hë ÷3 8ð = u
Jð ÷ëT¯ 8ð = l¬H 3ë¯ =¯¬u¯8l ¹ UH ¿ 8¯m÷ l=¯6 ÷ëT¯
l=J¯1 u ÷ëT¯ 8ð = UJë¹ UH ÷¯ l¹H¯¹¯ lJ÷m¯ ¿ ¤ë=¯H ÷ð¯
Hl l= UJl lJ÷m¯ ÷l ë¯l¤m¯ =ë H=÷l m m3 l8H ¤ë=¯H ¹¯YUH
¹ m¯uðl T¯÷l mT¯J ¿ 3ë¹l Hl m¯uð¯ =H mT¯J 3빯 Hl1
8=lm¯ =¯Jlm¯-=¯Jlm¯ T¯Y¯ Hc¬ ÷ U¯3 H¹ l¬J=lm¯ mHl Huv
¹Jl H=1 l8J ÷ëT¯ ÷¯ =uë ÷¯ ¤¯¬¯ H3 lJJë¯ =¯lYm¯ ÷¯ Hëlë
l=Q¹¯ 8ð÷¯1 Jð mHl l8J l¬J= H¯ë H÷ëJ l=¯6 믤 = 8¯8¯ ¬l ÷l
H¤Hlm3 ¿ ÷¤l8 3¯ T¯Y Hu¯Hc J l= UJ l8¯= H¯3=¯÷l l8¹H¯¹ H¹1
=¯J-=¯J 8Ju lTm¯¹l 3ë l=ë÷ m ëP÷l ëP8u¯3lm¯ J÷lm¯ ÷¤÷
J¹ m3 l8¹¯ ÷ =¹ '3 ¬ ¹Jl Hë=÷l lHm¯H3J =lJ÷ J¹, l8J
lHm¯H3 J l8H ¹¯Y H¯J¯ =8l =¯H3¯ ¹Jl1 Jð =8l u¯ë l= H¯J¯
=¯H3¯ l=H ÷ ¹¯Y J JYl=¯ucë ¹¯Y· Jlëm¯ ¿ 8Hl =ë¹ ¹¯Y·
më m¯uð 6Y-6¯cl=m¯ ¿ =¤¯Uð ÷ ¹¯Y =¯H3· Jë l=H 6lP ¹¯Y
l8J¹¯ ÷¯ =8l =¯H3¯ ¹Jl uë UJ =l l8¯= H¯¤ Hl UJ =l l8¯=
uJ¯¹ H¯¤ Hl l¬H ¹ Y=¯ ÷ ÷ë÷ ¿ m¯uð¯ ÷ë÷ ¬¯lðm¯ m3 l8H
3ë¯ UJ¹¯ ¹ m¯uð m¯u ¿ m¤lë 3¯= =ë8¯¹ =ë l÷¯3¯ 8÷ =Y J÷¯
=l m l8¯= Hëlë 8l J÷ m3 l8H Hëlë ¿ UJ¹¯ ¹ l8H l=¯6 mJ3l
u¯ l÷¯3l1
Jð mHl l¬H 3ë¯ u ulJY¯ 8¹3l =ë ǯl=m l= mHl
m¯uðl =u ÷l ¤¯ë¹¯ ¿ UJ ¤¯ë¹¯ H¯Jl l8¯= m¹l 3==l m l= m¯T
mHl =l H¯ mHl 11 =lH÷l H¯ H¯ë u¬¯8 ÷ l=¯6 l¬H =Y H¯J¯
믬 l8¯u Y = H3ç¬ 3 Y = ÷ë¯ ¤8ë 3¯= Hl m3 ÷¬ u¯H
l3¯83 3 Y = lH¤ 3¯= Hl1 l8J m¹¯ =¯J¯ 믬 Hl l= m¹¯ =¯J¯ 믬
¹¯ mH= ÷¯ Jl8m ¹¯ l=H u3Y 믬 ÷¯ ¹¯ m=8ë ÷¯ Jl8m ¹¯
mëTP8 ÷¯1 l8J m¹ =¯J Huë¯c H¹, UH =Y l¬H =Y UJ¹¯ ¹
m¯uð¯ 믬 =¯l8u =l3¯ Hl uë H¯J =Y =l Hl· H¯J =Y Të ÷¯ H8=
Hl l8J ¤¯ë¹¯ Hl l= mHl Y=¯ ÷¯ =lYm¯ð =ë¹ u¹¯¤3¯ ÷¯
=lYm¯ð =ë¹ =¯H3 mHl Y=¯ ¿ ¹Jl UJl=ð¯1 ë¯ðl l¬÷¯ =lJ÷l
m uHYu¯¹l uYc¹¯ ëlJð l8¯u ¬÷ Y¯Jë ÷ U¯3 JuY¯ Jð
Y¯lTm ë¯ðl l¬÷¯ =lJ÷l `uHYu¯¹l uYc¹¯ ëlJð l8¯u, =YTl¤ë
÷ ¤¯YH ¬¯ð uJë, U¯u Jë Tël8 ¹¯ ¤=ð ¬l1' më UH =Y ¬ 3Hl
÷¤ uHYu¯¹ =¬¯ l¬¹¯ ¿ =lJ÷ l= H¯ë H¯J 8ël¤Y¯s J
l8J¹¯ ÷¯ H¯J ¹¯Y =v luY÷¯ ¹Jl l8J¹¯ ¹ 믬¤¯¹l ¿ lJ=J
=l3¯ m3 ¤¯YH uJë ¬¯ = Y= ëJ ¹ l8J ¤¯YH ÷¯ l8ë÷ Hl l8J
¤¯YH ÷¯ =ëP Hl l8J ¤¯YH ¿ H¯¬ð =¯Y ¹ UH ÷ lPu lJUcl Y¯8l
Hl l= l¬¯u =l PYu J÷ l¬¯u =l ¤¯=¯ J÷ l¬¯u =l =8l l=H '3
JuY¯ =ë÷ U¯u 3Hl m¯T J = m¯U1
Jð mHl H¯ë¯ =v J¯Y ǯ= J¯1 l¬= =luUcë ÷ l=¯6 =8l
=¯ë 8¯6 H3¯¹l =ë= uuël luc¯ l÷÷ J¹ l8H 3ë¯ ¹¯Y H¯J¯ =l H¯ë¯
=v luc¯l8m¯ ¬¯ lëJ1 mHl l8J¹¯ T¯Y¯ ¿ ÷8¯ë¯ m¯uð lPJ¹ l=¯6
lYm¯8l8 H¯¿ ¬ Të ¹ ÷¯38¤Hl J8l m UH ÷ uJ¯3= ¿ ¬¯ðl8
35 36
Të Tëu H¯lJ8 ÷l mT=¯8l Jõ H÷¯ l8¯= Jl Të J më uu UH ÷
8¯m÷ Të J l8J uu Të Tëu H¯lJ8 ÷l Uc Y = ¬÷ l¹¯3ë1
l8¯= u6 Hl 8¯8¯ ¬ë¹Y lH¤ lJJë¯ =¯Y l¬¹¯ ÷l H¯ë HH¯ë U¯3
¤¯= u8l m =8l UH ¿ 8ë¯ =J =8l UH ÷ 8ël¤Y¯s 8Y Yl=¹
UH¿ ¹Pë m÷¯P =빯 l=¹¯ uHl=Y m UH ÷ 8¯ë =v =lJð¯ 8l
¹¯ l=¹¯ uHl=Y m1 mHYlm3 3¯ l8J J l= lJ÷H3¯¹ ¹, l¬¹¯
uël÷m¯ Jõ lJ÷H3¯¹ ÷l 8JlTð3l ÷Hlëm¯ ÷ U¯3 =¯ë =ë=
=¯ël-=¯ël H¯ëlm¯ =u¯ ¿ Y3¯= ëJl Hl UJ H¯ë uë÷ H3 8¯8¯
¬ë¹Y lH¤ ¬l ÷ H¯6 ¹ më UH ÷l Y¯-luH¯Y ¬ UJ Y=¯8l
Yl=m UJ ¬lvm¯ më UH ÷ H¯3=¯÷ ¹ l8J¹¯ H¯lëm¯ ÷ uë÷
Y¯J = l8J¹¯ ¿ HH¯ë ÷ H¯Juð ¹T¯ =ë= ¤=¯ =ë l÷¯31 uë mHl
l=¹ =uPë m¯, H¯J H¯Juð ¤=lm¯ J=l=3¯ J¹ uë mHl l8J¹¯
8¯ë m¯uðl =u ÷l ¤¯ë¹¯ ¹Jl 8ð¯ H=1 H¯Jl J¯Y39 uë8l8 13 ǯY
=¯Yl J l= mHl m¯uðlm¯-m¯uðlm¯ JsYlm¯ m¯uð-m¯uð ë¯T
=¬¯ ëJ J¯ uë l=H ¿ mlJH¯H ¹Jl l= mHY T¯Y =l Hl m3 l=H
3ë¯ ¹¯YmHl m¯T =¤ð¯ J1
H, T¯Y¯ H3¬ë¹YlH¤ ÷lm¯ 8J3J¹ uë =Y=ë¹ =¯H31
l8¯= H=¯Y m¯l8m l= mJ=¯¹l ¹ m¯uðl l=3¯8 l=¯6 H3¯ ÷l
3Y¹¯ ¤Y¹¯l8= ¹¯Y mëu¯3 ÷3 ¹¯Y =l3l J1 l8J l8H 3ë¯ Jl
J÷ l¬H =Y l8¯= ¤¯ë¹¯ ÷ U¯3 Y= 6¯Y÷ ¹ U¹¯ ÷l l8¯= ¤¯ë¹¯
8ðl J÷l m l= l8J H¯Jl Hu¯u3l J l8J H¯Jl 6ëu Hlu¯ J H¯J
Hu¯¬ ÷l m3 l8H ¹¯Y mHl 믬 u¯u3 =ë¹ UJ 6ëu Hlu¯ J
8¯Juðl 믬 8¯Juðl 믬 ÷¯ u3Y8 l8J ¹Jl l= 8¯Juð¯ ÷¯
믬 l8H ÷¯ u3Y8 UH 3ëP-8-lP÷Tl ÷¯ 믬 ¬lJ÷ l=¯6 6÷
Y=¯ ÷ J¯u l=¯6 H=3l J Jð 3Hl ÷¤ ëJ J l= Jë ¬T¯ ÷ U¯3
ulJY¯ l8¯= m¯÷ul m¯uul 8ð÷ l=ë UJ÷¯ u¯3 8ð÷ l=ë UJ÷¯
u3ë¯ 8ð÷ më l8¯= 8÷¯ 6ls ul¹Hcë 8ð÷ l=ë UJ÷¯ u¯3 6ls
ul¹Hcë 8ð÷ l=ë UJ l8J H¯ë¯ =v UJl 6¯Y lëJ l8J ¤¯ë¹¯
UJl m 8¯Juðl ¤¯ë¹¯ 6¯J UJ 8¯Juð J= 6¯J UJ =ë Jë J=1
H, UJ Y= l8J ¤¯ë¹¯ 8ð¯ = 6¯Y ëJ m¯ l= H¯Jl Hu¯u3l H¯Jl
6ëu Hlu¯ J H¯J Hu¯¬ ÷ l==¯H ÷l1 ¬ l= J ¹Jl1 Hu¯¬ m÷ë ¤¤Y¯
J lTm1 më mH¯ =¯J¯ ¬Y¬Y¯ m¯8T¯ l= H¯¿ =l UH ÷ l=¯6 ¹=H¯¹
Uõ¯Uð¯ u=T¯1 Yl=¹ UJ¹¯ ÷l ¤¯ë¹¯ 8ðl J8l m më l8H =ë= U¹¯
¿ ¬ UH ÷ 8ël¤Y¯s m UJ ¤Y¹¯l8= Y¯T÷ ÷3 Y¯T÷1 ÷3 =l
l8Jl H¹1
¬Hu¯Y Jël =lJ÷ m u3¯ ¹Jl l8J lJ÷ m¯uð l=ë¤lm¯ ¹
H¯=÷ l=Qm· l8J H¯=÷ ¹ l8J¹¯ ¹ l8¯= u¯÷3 3 ë¯=ð ¿ H¯=¹ ÷¯
=l=m¯ Jl8m l8= 3ël=¯1 l¬U÷ ¬lm l=H P¯Yu ÷ H¯Juð J = l=H ¹
m8÷¯Yl ÷l m¯¤ '6 m¯¤ u¯ = ÷l¤m¯ Hl· l=H ¹ ¹¯÷ë H¯J ÷ ¹¯Y ÷
J¯u =l3 H¹· UH =Y l8J¹¯ ÷ l=¯6 H¯l3m¯ ¹Jl J÷l1 Yl=¹ UH ¿
¹l=¯ l÷¤¯Uð =¯H3, UH ¿ HP¯ ÷ð =¯H3, m¯uðl l=¬ ÷ëH¯Uð
=¯H3 l8J Y= H¯=¹ ÷¯ l8J Uuë¯Y¯ =ë÷ ¹, më l8H J¯=¹¯ ÷ m¤l¹
l8J ¬÷ =l u¯ë¹T, ¬÷ =l ¹së3¯ l8J¹¯ ÷ u¹¯ ÷ l=¯6 =¯Jlm¯
=¯Jlm¯ U¯Jë¹Tlm¯ U÷ l8J l8H 3ë¯ Jl u¯ë¹T1 mHl Jð l8J¹¯ ÷l
¹së3 ÷¯ u=¯8Y¯ ¹së3 ÷ ¹¯Y ¹8l =빯1 mHl H¯U Y= m¯, mHl
Të ÷ =H¯8 J8 Y= m¯1 H¯¿ HJ ¿ Të ¹ l8J ÷¯lHm¯ `HJ = ul3 Ju
m¯u¹ =l¹¯, Ju HJ¹¯ = H¯¬¹' mHl H¯lëm¯ ÷ H¯¬ð m¯1 më mHl
l8J¹¯ ÷lm¯ =l 8ë¯8lm¯ l¬J=lm¯ ¤ë-¤ë T8lm¯, UJ¹¯ ¿ =l
=¯Vð1
Jð mHl m¯uðl lH¯¤l ÷l mHY T¯Y ÷ =¯Y m¯8l8 më l8H ¿
u6¯ë¹ =¯H3 =¯¤ 3 =¯¤ ¬ë Y¯8l81 H¯6 l8J J l= m¯¬ H¯J ==l më
H¯J l¬J= Y= ==l ¹ V¯Jl l8J Y= =¯ë¯ m¯¬-=¯Y 3Hl HðT
¹Jl l8J l¬Jlm¯ UJ Jð uTY¯ ÷lm¯ =¯ë¯ muHT= J Tlm¯1
UJ¹¯ ÷ l¬J= PYu =l3 Hl, UJ 3¯ 8ð 8l ëlJ T81 l8¯= PYu ÷l
=J¯ðl u lY¤l m m¯uðl l=3¯8 ÷ l=¯61 l=ë u UH ÷ U¯3 JlJT
Y¯l8m l= mJ¯ =¯J¯ PYu Hl ¬lJ÷ H¯Juð mëTP8 =l HëuH¯ë Hl1
Jð UJ T¯Y¯ l¬J=lm¯ J¹, Y=¯ ÷ H¯Juð lYm¯Uðlm¯ uðTlm¯1
HH¯ë ÷ l8H lJ÷H3¯¹ ÷ l=¯6 H¯U 8÷ JðT l8J H¯ë ¹l l8J l¬J
37 38
J÷ 88l H¯ë ÷ H¯ë 8l UJ¹¯ ÷ ¹¯YëY J8 m¯1 më H¯J ¤¹ ulð
=¯H3 U3¯=Y UJ J¹, l¬J= u¹¬ =ë ëJ m¯ lu¯ë 8õ = UJ J¹,
Yl=¹ ÷Hë Y= ¹Jl J¹1 UJ¹¯ 3¯= H¯¿ uJ6 =ë¹l u8Tl, m¯uðl
J¯=¹¯ ÷¯Hðl u8Tl1 m¯uðl lH¯¤l ÷¯ ¬ ëHu lë=¯¬ J, ¬ H¯J Të ÷¯
l8ë÷ J, UJ¹¯ ÷ H¯Juð lYm¯Uð¯ u=T¯1 më l=ë HH¯ë ÷ 3¤3 ÷
U¯3 ¹Hë =빯 u8T¯1
H38¯8¯ ¬ë¹YlH¤ ¹ =¯J¯ T¹¯J l8¯= Jë =l =l3¯ Hl, ¬lJ÷
8¯ë m¯u¯ =lJ¹ m¯ l= vT=¯ =¯J÷ U¹¯ ÷l l=6¯ë¤¯ë¯ Hl UJ
¬¯ð÷ H¹ l= l8J PYu l=H =l Y=¯ ÷ U¯3 l=H 3ë¯ ¹Jl J H=÷ l¬¹l
÷ë 3¯= l¬J= U¹¯ Y=¯ ÷ YlJë J¹ UJ m÷ë m÷ël l8J¹¯ ¹¯Y
luY ¹¯ Jð1 l8J l=6¯ë Huvð =¯H3 =8l H÷lm¯ =8l uY=¯ ¿ Y¯T
T8lm¯ m3 UJ Huv ¹Jl H= l= mHY ÷ l=¯6 H¯J U¯3 PYu l=Q J
lëJ H3 8¯8¯ ¬ë¹Y lH¤ m¯uð ml¤m¯3u= 8Y ÷ ¹¯Y 8l ¬¯ð÷
H¹ l= m¯J J¯=¹¯ l8¯u 6¯Y ëJl m, më l8J¹¯ Y=¯ ÷ Jl÷m¯ mP¯÷
¹Jl ëlJ H=÷ më UJ¹¯ ¹ H¯lëm¯ 3 =¯J¯ uëUu=¯ë ¬ lH¯¤¯ ÷ U¯3
=l3¯ Hl, UJ Hl l= UJ¹¯ YlJë¯ 3 l¹¬¯3l÷=¯8l1 m¯¬3Hl ÷¤ ëJ J1
m¯¬ m¹=¯ H3 J¯¬ l=ë÷ m H==¯ ÷ U¯3 8l1 më UY-¬jY
l8m¯¹ l÷÷ J8 6¯J÷ J¹ l= ¬uJëlm3 UH 3ë¯ 8ðl ëJ l8H 3ë¯
8ðl ëJ, ¤¯c ¤c Pëë UJ¹¯ ÷l H=¯ u¯ðl 6¯Y÷ ëlJð1
H, l8J J¹ H¯ëlm¯ T¯Y¯ l¬¹¯ ÷ U¯3 m¯uðl =u ¿ l¤m¯¹
÷ð¯ u8T¯, l¬¹¯ ÷ =ë= H3 ¬ë¹Y lH¤ l8¯= uJ¯¹ HJl÷ J8 l8¯=
uJ¯¹ JH3l H¹, U¹¯ ÷l m¯uðl l=Y¯¤ð H6 Hl, më U¹¯ ÷l H6 =ëTl
H6 =8l H÷lm¯ 3 mHl l8H uPY ÷ l=¯6 ¹Jl ÷¤l, më mHl UJ¹¯ ¿
÷Huð ÷l 6¯Y ¿ u=¯¹ ¹Jl =빯1 mHl U¹¯ ÷ 8¯ë ¬ JJl u6¯ë 6¯Y
lëJ, UH ¿ u=¯¹ ¹Jl =빯1 mHl 8¯l8m¯ ÷ 8¯ë H¯ë¯ =v ¬¯ð÷ m,
më U¹¯ ÷¯ ¬l=¹ H¯ël ÷¹lm¯ ÷ H¯Juð 8ll3m¯, JP¯ë¯ Y= Jë ==3
U¹¯ ¿ ÷¤÷ H¹, 3Hl H¯lëm¯ ¹ 8=¯ lum¯ë =l3 UJ¹¯ ¿ UJ¹¯ ¹
=l m¯u¯ H¯lëm¯ ¿ 8J3lPm¯÷¯ lum¯ë =l31 l8J l¬J l8¹H¯¹ ÷¯ l8¯=
Jð 24 H¯YJT HJl÷ Jl8m¯ ¿, Jð mHl l8¯= uë8 u¹¯8l8, mHl =¯J¯
H=Yu =ël8 mHl H¯ë ÷ H¯ë ëY = =Jl8 l= m3=l ÷¯ H¯Y l8J¹¯ ÷
PYu¯ ¿ ¹Hë =ë¹ U¯3 l83¯=¯T1 më 3Hl ÷¤T l= H¯Y ÷ m÷ë
m÷ë l8J¹¯ ¿ H= Y¯TT¯, u3¯ Y¯T ¬¯8T¯ l= l=H 3ë¯ ¹¯Y Y=¯
U¯3 PYu =ël÷ ¹1 më ÷Hël T¯Y 88l ¬ Jð =v ¹Jl =ëT 3¯ mTYl
=¯ë 3J¯Jl ¹HYl8¯= uë¹ =¯H3 HJl÷lm¯ ÷ð =¯H3 l3m¯ë J ¬1 l8J
H¯¹ =38l u=¯¹ ¹Jl1
=¯lJTë ÷l =¯ ¤¯YH¯ =¯lJTë ¬l =l =l3J1
39 40
l8J H¹ HTë3¬ lH¤ m¯8l8m¯H, l¬¹¯ ¹ H3 ¬ë¹Y lH¤
÷l 믬¹l3= l=Y¯¤ð3¯ m3 U¹¯ ÷l H¤Hlm3l=¯6 ç= lH¯¤l lum¯ë ¿
HT3¯ ¹¯Y H¯lvm¯ =l3¯ m3 ¹¯Y Jl J¯ë3 Hë=¯ë ÷ ëY ¿ Hu¯Hc
=l3¯, l¬H l=¯6 UJ H3 ¬ë¹Y lH¤ ÷l JH3l l=¯6 ç=l uJ¯¹3¯ ¿
uë¯ð ¹Jl H=1 Jð 3J¯J H¯Ju𠤯YH¯ uu ÷ ÷ë=H l63= H3¯ ÷l
H¤Hlm3 8¯ë m¯uð l=6¯ë uëTc =ë¹T1 H¯J¯ l8J uJ¯¹ H¯l8ë =÷-
=÷ U÷¯H =l J ¬¯÷ ¬÷ UJ l8H U÷¯Hl l=¯6 ÷HuH lu3¯ ¿ H¯÷
=ë÷¯ Jl8m¯ =lJ÷¯ J, `3 8J=l =YTl =¯lYm¯, =8l ÷H ¹¯ H¯J¯,
Hu¹¯ uël m¹÷ ÷¯, Jl8m¯ ÷ë ÷ë¯J¯1' u l8¯u 3J¯J H¯Juð, l8H
l¹==Y H¯l8ë ÷l =Yu 3 lY¤lm¯ ÷-6¯ë H3ë¯ Hð¯Uð ÷l ¤Hl Y
lëJ¯ J¯1 `믤 J8 8P¯ë, J=¯ 8÷l¹ J, l=3 ¬ H¯6 Y=lë, UJ ml÷¯H
uJl¹ J1', `Tël8¹ ¬l¹ 8lë ¬÷ ë𠤯H ÷, 8YT¯u HJ H¯¤ l8l3J¯H
÷1' u H¯J Hlum¯ ÷ l8H uJ¯¹ H¯l8ë ¿ H3¯ 8¯ë m¯uð l=6¯ë uëTc
=ë¹ Y8l 8¹3l =ë÷¯ J¯1
WH| |¥¥ |HöHð =¯M| ×öF=| öHS|
H. ö|öUö |H= H|ö¥¥
=lJTë ¬l =¯ ¤¯YH¯1 =lJTë ¬l =3lJ11
lum¯ë ¤¯YH¯ ¬l, u H3 ¬ë¹Y lH¤ ÷l l=Y¯¤ð3¯ 8¯ë, U¹¯
÷ 8¹Plë ¬ u¯¤ ¹, U¹¯ ÷l =uY3¯ 8¯ë, U¹¯ l=¯6 l=¹l = =uY3¯ J,
l=¹l = luõ¯H J1 l8l3J¯H ÷l 8ð3ë l=¯6 U¹¯ ÷¯ l=¹¯ = ëYJ, l8J÷
8¯ë m3 U¹¯ ÷l H¤Hlm3 ÷ l3¹ 6¯ë Jë u¯¤¯ 8¯ë u m¯uðl T¯Y
=ë¯T¯ m3 Hu ÷¯ l¤m¯Y믤¯T¯1
lum¯ë ¤¯YH¯ ¬l, Të3¬ lH¤ ¬l m¯8l8m¯H lH¯¤ uu ÷
uJ¯¹ l=÷=¯¹ J¹ ¤¯YH¯ uu ¹ UJ¹¯ ¿ u=Hë u=¯¹ =l3¯ Jl8m¯
J U¹¯ ¹ l¬J=¯ `l8YHcëlcJ =l=Yl' ÷ l=¯6 ¬ Y¤ lYl¤m¯ Hl m3
l¬H ÷¯ UJ¹¯ ¹ uë 3 ulJY¯ lP=ë =l =l3¯ J1 u UH Y¤ ¿ ¬÷
ul=m¯ 3¯ uël H3 ¬ë¹Y lH¤ ÷ l=¯6 8J3 l¬m¯÷¯ l÷Y6Hul u÷¯
J8l1 UJ÷ l=¯6 l8¹¯ ¹ l8J =l m¯l¤m¯ Hl l= ¬ H3 ¬ë¹Y lH¤ ¿
HJl÷ =ë l÷¯3¯ lTm¯ 3¯ uu ÷¯ l8l3J¯H l8J ¹Jl ëJT¯1 l8J÷l
3=÷lë l8J÷¯ u=H÷ l8J÷lm¯ uPY¯ 8÷Y ¬¯ðTlm¯1 u l8J =l
=lJð¯ 6¯J¹ U÷ ¤H=3lH¤ l8H uTPl¹ ÷¯ mJlcë ¹Jl Hl1
u U¹¯ l÷¹¯ l=¯6 H3¯ ÷lm¯ T¯Y¯ 8J3 Hð lëJ¯ Hl1 UJ
41 42
T¯Y¯, l¬= l= ulJY Hul=ë ¬Hu¯Y lH¤ ¹ ÷¯lHm¯ mY¯T-mY¯T
3ël= ¹¯Y m¯ ëJlm¯ H¹1 uël =¯Jl l÷Y6Hul H3¯ l=¯6 U÷ u÷¯ J8l,
¬÷ u =l¤m¯ l= =¬ ÷¯ l8¯= =¯J¯ msHë H8T lH¤, m¯uðl u¯ðu¯3l
¹=ël ¿ l3Y¯¬Yl ÷ =, H¯l¹ õ=ë¯ = l8¯= ÷ë=H ÷l H=¯ ÷ l=¯6 J¯Pë
Jl8m¯ J l¬H ¹ H3¯ ÷ m¯÷ëH¯ ¿ u=¯¹ =l3¯ J1 u l8¯u 8J3
l¹uë3¯ ¹¯Y =lJ lëJ¯ J¯ l= u Të8¯ðl ÷¯ YT¯3¯ë =8l 3ëll=m¯ ÷
¹¯Y ml¤m¹ =l3¯1 u ¬ c=H¯Y ÷l Të8¯ðl ÷l l=m¯l¤m¯ J, uël T¯H
=¯Yl =8l T¯Y ¹Jl JTl, c=H¯Y ÷l l¬J=l Të8¯ðl ÷l l=m¯l¤m¯ J,
UH 3 u lP÷Tl ÷ l=¯6 UH 3 u 8J3¯ uJ¯l=3 ¹Jl =÷ =l Jl8m¯1 u
u¹÷¯ J¯ l= l8H =ë= u l8H ¹=3 3 H3 ¬ë¹Y lH¤ ÷ l=¯6 uël
ulJY¯ ulJY¯ 8J3l l÷Y6Hul ¹Jl Hl 3 =v ÷ë Hl uël u¯¹lH=3¯
U¹¯ 31 Yl=¹ ¬÷ Hu¯ m¯l8m¯ 3¯ uë '3 U¹¯ ÷¯ 8J3 mHë
Jl8m¯ uël l÷Y6Hul ÷¯ l8¯= Jë ¤ë¯ l=ë ¬¯lTm¯1 UJ ¤ë¯
l÷Y6Hul ÷¯ l8J Hl l= ¬÷ mlu3Hë ÷ l=¯6 l¹ë=¯ël =¯JJl8m¯ 3
UJ÷ l=¯6 =¬¯ lH¤ Hu3 =8l lH¤ HJl÷ J8 m3 m÷¯Y3¯ ¹
HH¯ël m÷¯Y3¯ ¹ UH ¿ H¯l¹ mðlJ¯õ =l3¯ l8¹H¯= ¿1 ulJYl =¯ë
lJ÷H3¯¹ ÷ l8l3J¯H l=¯6 H¯l¹ m÷¯Y3l l83J¯H l=¯6 l¬H ¿
H3 ÷¹lm¯=l m÷¯Y3¯ l=J¯ =ë÷¯ Hl, UH ¹ ¹T l6¯c l÷¹ ÷ l8H
=3Y¿ H¯l¹ 8=l Vlõ3¯ ÷ ¹¯Yë¯÷ =l3¯ Hl
UH =Y =v l÷¹¯ 8¯m÷ 8l ¬u÷¯ë ¬T÷= lH¤ 3Y=Jl ÷
=ël8l lëH3÷¯ë ÷l u3 J T8l1 U¹¯ ÷l H¯÷ l=¯6 JT U¯3 =¯J¯ '=¯õ
Jl8m¯1 U¯u H3 ¬ë¹Y lH¤ =l u¬÷ Hl1 U¯u H3¯ ¹ m¯l¤m¯ 13 8÷
TëlH¯¤ l÷¹ l÷J¯= =3Y =l3 T8 uë m÷¯Y3¯ ¹ =8l l¤m¯¹ ¹Jl
l÷¯3¯1 Tëluc ¹ U¹¯ ¿ 86¯Uð Y8l uël =lHH =l3l1 UJ
=ëY¯l8m¯ ulJYl =¯ë ulJYl =¯ë H3 ¬ë¹Y lH¤ ¹ l8¯= m÷ëYl
l¬J=l =÷¹¯ J÷l J UJ =÷¹¯ uTc =l3l1 H3¯ ÷ m÷ë l8¯= mu¯J
=÷¹¯ Hl, =ëY¯Jc =ëTl =÷¹¯ Hl, UJ÷ l=¯6 UH ¹ m¯l¤m¯ l=
m¹ lH¯¤¯ ÷ 8lõm¯ Tëluc ÷ 8lõm¯ l8J l¬J=l 8l8¹H¯=l m¯
l8J÷ Jl÷m¯, u l8J ¹Jl Huv÷¯ l= uu ÷¯ =÷ JY¯ J=T¯, uu =¯J
H=c¯ ÷ l=¯6 HëH¯ë Jð =¯Y¯ J, l8J UH ¹ l=J¯1 UH ¹ ¬÷ l8J
m¯l¤m¯ 3¯ UH =Y ÷¯ u¬¯8 ÷¯ 6ls ul¹Hcë ,u=¯H lH¤ 8¯÷Y), U÷
UH ¿ m¹¯ ¤uJ ¹Jl Hl, m¯¬ ¹¯Y ¤¯c Hl, UH ¹ H3 ¬ë¹Y lH¤ ¹
lv==l u¯ël1 U¹¯ Y8l l8¯= 8=¯ m¯u=¯÷ H8÷ =l =ël3m¯, l¬J=¯ u
l8¯u ÷¯H叫Jl 6¯J÷¯1 UH u¯¤ u3ël ¹ l=J¯, 3 ¬¯¹l ¬¯¹ m· 3¿ =l
u3¯, =lJ÷¯ 3 ¬¯¹l ¬¯¹ m· H3 ¬ë¹Y lH¤ ¹ ¬=¯8 l÷¯3¯, `u
¬¯¹l ¬¯¹ 3¯ ¹Jl JT¯ uë m¯uð uë¯ð Hu ¿ JY¯ = ¬ 3Hl
mðlJ¯õ =ë ëJ J, m¯uðlm¯ uë¯ðlm¯ 8J¯÷ëlm¯ ¿ J¯YT8 J 3Hl,
l8H mðTlJYl l=¯6 3Hl J= ¹3l¬ Jl u÷¯ =ë H=T1 l8¯= 6Hu÷l÷
T=¯J ÷ ëu l=¯6 u H3¬ë¹YlH¤ ÷l l8J T¯YHðl 3¯ lP÷Tl l=¯6
÷Hël =¯ë U¹¯ ÷ l=¯6 uël l÷Y6Hul Jë =¤ T8l1
Jë =l =8l T¯Y¯ Hðlm¯ Hl1 =8l uPlc= ,J¯ u¤l) =l u =l
u¹÷ l¬H 3ë¯ ¬Hu¯Y lH¤ ulJY¯ uPlc= ¹8l Hl l=ë JYl-
JYl u¯H ÷lm¯ =8l 8===lm¯ 3 8¯m÷ H¯l¹ lJ÷H3¯¹l m÷¯Y3¯ ÷¯
l8¹H¯s ÷¤ð 3 8¯m÷, l=ë uë u¹ l=¯6 =l m¯l8m¯ =¯ëH H¯J ÷l H3ë
÷ l=¯6 l=, `6Y =¤l8 UH uH3¯¹= ¿, l¬H ÷l l3vð¯ l=¯6 ¤¯=
u÷l', l8J =¯ëH H¯J ÷lm¯ Y¯8l¹1 u l8H l=¯6 l=J¯, `6¯Y =¤l8 UH
uH3¯¹ ¿', 3 u Hl6m¯ l= ¹¯Y u¹uJ¹ lH¤ ÷¯, cl=¯ Të Tu H¯lJ8
÷¯, ¬ m¯õ l¬Y÷¯ ÷ l=¯6 ë¯lum¯ lTm¯ J, UJ¿ =l mlu3Hë 3 Y
m¯=¯T¯1
H u, ¬÷ mlu3Hë lTm¯1 u 7 l¬Y÷¯ ¤ël÷ Y8lm¯ m¯õ=l
l¬Y÷ U÷ luYl ¹l Hl1 7 l¬Y÷¯ =¯u= '6 Yuc = u lHë '3 믤 Y8lm¯
l=J¯ 6Y H3 ¬ë¹Y lH¤ ¿ luY m¯U¹ m¯1 H3 ¬ë¹Y lH¤ U÷
l8¯= T=¯ =¯V÷ J÷ Hl Jlëu÷ë H¯lJ8 ÷ U¯3 ÷l1 mHY l=¯6 ulë=ëu¯
=ë÷ J÷ Hl T=¯ Y=P TY3 m ulë=ëu¯ =ë ëJ Hl1 u l=J¯ 6Y
mëP =ë Y¹ m¯1 u ÷¤ð¯ 6¯J÷¯ H¯ l= l8J 8÷¯ l=¯u = ¤=¯ J1 u
UJ÷ lu¯ë-lu¯ë 3ë lum¯1 H3¯ ÷ ¹¯Y 15 ¬¯ 16 Jlum¯ë8÷ 8÷
6¯YëJ Hl1 mHl =l lu¯ë-lu¯ë 3ë u81 U÷ H3¬l Të ¹¯¹= l¹=¯H ÷l
u¬=l ë¯3'3 J÷ Hl 3 u¬=l ë¯3'3 8l 8õ Hl1 6Y, u m¯l¤m¯ U¹¯ ÷
43 44
lu¯ë lu¯ë ¬¯¹ m¯1 8H¯= uë U3 uë l8Y¯= ÷¯ ¬ë u lëJ¯ Hl 88l =¯J
H3¯ ¿ luYð ¿ H¯l¹ Jë6÷ lH¤ YT=¯Y1 uë u l=J¯ ¹Jl ulJY¯
U¹¯ ÷ ÷ëH¹ =ë Y8l8 l=ë U¹¯ ÷ =ë Y¯T1 3 u u¬=l ë¯3 ÷ U3
m¯uðlm¯ Të Tëu H¯lJ8 ÷lm¯ l¬Y÷¯ lHë '3 6¯= = 6lYm¯ lTm¯1
U¯u 8J3T¯Y¯ 6¯YëJlm¯ Hl
H3¯ ÷¯ lP÷Tl ¿ =¤ð ÷¯ l8¯= l=HH ¹Pëlm¯ Hl, ¬ Të8¯ðl
'3 m¤¯ë3 Hl1 UJ l8J ulJHH =ë÷ H¹ l= J¯ë3 l=¯6 lH¯¤¯ ¿ l8¹H¯s
¹Jl luY lëJ¯1 UJ TY¯u J¹1 u¿ uJ¯¹ ¹¯=lYHc c¯YHc¯8 H¯÷
m¯Q÷ UH ÷¯ l8¯= ¹¯=Y `=¯ë mJ ulH' 3¯ 8J3 Jl uJ¯¹ J1 `m¯¹¯
=¯ë ¹¹¯' ¹¯=Y =l 8J3 =¯J¯ ¹¯=Y J1 UH ÷ l8¯= Jë ¹¯=Y l=¯6,
më3 ÷l ul=¯3ë3¯ ÷¯ vT=¯ 6¯YlëJ¯ J1 =HY¯ =ë¹ =¯Y ¬¯¬ H¯3 u8
¹ m3 U¹¯ ÷lm¯ m¯¤¯ ul6lm¯ J8lm¯ ¹1 ¬¯¬ ÷ l8Y=Y Jl H¯÷ 8l
¹Jl 8÷¯ Jl H¯J ¹¯Y l8¹H¯s J÷1 H3¯ ¹ U÷ õl= Jl l=J¯ Hl l=
÷¹lm¯=l m÷¯Y3'3 uë¯ l=H=¯H ¹Jl1
H, Jð u l8¯= Pëël ¹=3 =¯Y m¯U÷¯1 H3 ¬ë¹Y lH¤ ¬÷
m=¯Y 3¤3 '3 6lYm¯ lTm¯1 UJ¿ u3¯ Hl 88l luYcël JuY¯
=ëTl =¬ JuY¯ =ëTl UJ¿ u3¯ Hl1 uë UJ `cë¯HJ' ,H¯¤¯ë¹
m¹J= ÷l Hlu¯ 3 mT) =ë ǯl=m¯ Hl1 c=H¯Y ÷ l¬J= =ël÷=cl
Tëu ÷ m¹H¯ë mëu ¹1 UJ UJ¹¯ mëu¯ 3 `cë¯HJ' =ë ǯl=m¯ Hl1
H3 ÷ H¯Juð l8¯= 6lP Hl UJ 6lP Hl 88l mlu3 ¹ ÷H¯
u¯3H¯Jlm¯ ÷l ¬3 ¹ l¬J=l J÷ 8ð¯8l J l¬J=l `mTl¬HcH'
,J÷) lHë¬l J UJ ==Y UJ÷ '3 8l l8=¯Tël6¯3 Hl1 l8Y=Y l8J
=8l =¯ël m 8l J÷1 l¬= ¤¯Y=¯ H¯lJ8 ¬H=3 lH¤ HJl÷ J8 ¹,
U¹¯ ÷l HJl÷l =l =¯Jl Hl1 J¯= UJ l=H ¬u8÷l ¹¯Y3m¯Y= 믤÷ H¹
uë ¬÷ HJl÷ J8 UJ ¬u8÷l 3 `cë¯HJ' =ë T8 Hl1 ¤¯Y=¯ ¬l ¹ UH
m=Hu¯ l=¯6 lP÷Tl ÷ H¯ë YT¯U ë¯J l÷¯3 Hl1 H3 ¬ë¹Y lH¤ J¯=
l=H m¯ëT¹¯8l¬H¹ ,¬u8÷l) ¹¯YH8¤3 H¹, uë ¬÷ UJ HJl÷ J8
UJ¹¯ Y8l H¯ë lëH3 8u¯m¹ J T81 l8¯= 3ë¯ ¹¯Y l8H ¤ë3l U¯3 u¹l
lH¤ ÷l HJ¯÷3 ÷¯ lP=ë ÷8¯ë¯ ÷Jë¯l8m¯ lTm¯1 l¬= l= lH¯¤
÷Jë¯Q÷ ëlJ÷ ¹ H¯=¯ ¹lY¯ 3¯ë¯ l=¯6 =l lH¯¤¯ ¹ 6u=ë ÷l ¬T ÷¯
Hl¹, l=ë l8¯= =¯ël ÷Jë¯ l÷¯3¯ Hl1
l8J =8l m= ëcl l¬Jl T¯Y ¹8l Hl1 lH¯¤ m¯uð l8l3J¯H ¿
=¯ë-=¯ë ÷Jë¯Q÷ ¹1 l8J 8J3 H¯s Hl1 H3¯ ÷ H¯Juð HJ¯÷3 Hu
lHës uu ÷l J÷ Jl ëlJ T8l Hl UJ J÷ l¬J=l Të8¯ðl ¹ 8ð¯8l
Hl UJ J÷ l¬J=l mlu3¹ 8ð¯8l Hl UJ J÷ l¬J=l ulJY u¯3H¯J
3 ÷H= u¯3H¯J 3¯= m¹= =ë8¯¹lm¯ ¹ 8ð¯8l Hl1 UH J÷ ÷l
lHë¬ð¯ 8l UJ¹¯ ÷ H¯Juð Hl1 J H=÷ U¹¯ ¿ uël uH3= `HlJ¬
ël6U ¤¯YH¯' ÷l uël Huv =l ¹¯ m¯=1 uë U¹¯ ÷¯ m¹J= uë ¹¯Y =8l
Tð¯ =¯J¯ Hl1 l=3¯8¯ ¹¯Y =8l 8J3¯ =ë= ¹Jl u÷¯ l=Ql= UJ
c=¹l=YT¯Y¯ ¹ l=ë =l mHYl=¯6 m¯÷ul ÷¯ m¹J= =¯J¯ J÷1 u¿
믬l= T¯¤l ÷l T¯YH¯÷ m¯Q÷l m, ¬÷ UJ¹ ¹=8ë '84 l=¯6 lH¯¤¯ ÷
=3Ym¯u '3 lc¯uðl =ël÷m¯ l=J¯ Hl l=, `¬÷ =8l =¯J¯ ÷ë¤3
lJ¯T÷¯ J 3¯ ¤ë3l =8÷l J1' ¤¯YH¯ ¬l, l8J l8¯= u¯¹lH=3¯ J
l8¯= u¯l8u ul¹Hcë ÷ H8÷ ¹Jl, 8J l8¯= u¯¹lH=3¯ ÷ H8÷ ¹1 H3
¿ l8H l=Hu ÷l u¯¹lH=3¯ ÷ m¹=¯ ëu¯ ÷¯ u3¯ Hl1 l=ë l6¯õl lH¤uë¯
l=¯6 ¬ lH¯¤¯ ÷¯ =3Ym¯u Jl8m¯ l¬H ÷¯ lP=ë =lYc¹ ¹ lY¤3l
ëu l=¯6 =l =l3¯1 ¬÷ UJ l8Jlm¯ ÷ ÷ë '3 m¯l8m¯ Hl1 =lYc¹ U÷
muël=¯ ÷¯ uPlJc ,ë¯Hcëu3l) J÷¯ Hl1 UH l÷¹ UJ¹ Uu¹Yl ,¤Y
3ë 3) =l l=J¯ Hl l÷¯Yl ÷ l=¯6 88l uë m¯Uð '3 l== =3Y =ë
l÷¯3 T8 ¹1 l¬H ÷¯ lP=ë 8J3 ¤8Hë3l ÷ ¹¯Y ¬HlcH m¬l3 lH¤
8H ¹ m¯uð u=Yc ÷ l=¯6 =l3¯ J1
¬HlcH 8H ¹ m¯uðl Y8l lëuëc ÷ l=¯6 l¬J=l
uYlcl=Y =l J uë l¬H lëuëc l=¯6 ¬P8¯ =l J1 l8¯= ¬HlcH Jð ÷
8¯=¬÷ UH ¬P8 ¿ =l UJ¹¯ ¹ UH lëuëc ÷ l=¯6 =¯l8u ë¯l¤m¯ J1
3 ÷Hë¯ lJ¯H¯ ,l6õl lH¤uë¯ ÷¯ =¯J) =l 8H¯= ,H3 ¬l ÷l HJ¯÷3 ÷)
8¯m÷ l=¯6 Jl8m¯uë H3 ¿ UH l=Hu ÷l u¯¹lH=3¯ ÷¯ UH =Y =l
lTm¯¹ Hl l8J uë¯ l¤m¯Ym¯1 H3¯ ¿ l8J l¬J m¹J=¯ ÷¯ u3¯ Hl1
u 8=l luJ¹3 ÷ ¹¯Y lJu¯÷ël 8¹ë¬l 3 u¬ ë H¯Y ÷l
45 46
luJ¹3 ÷ ¹¯Y UJ Y¤ u¯u3 =ë lYm¯ l¬H l=¯6 Të Tl8÷ lH¤ ÷l
¤ë l¹l÷m¯ =l3l T8l Hl1 l8J Y¤ 11 Hs ÷¯ 1911 l=¯6 ël=÷ë ¹¯u
cTë ¹ lYl¤m1 cTë U÷ =8l ëc¯ l¬J¯ 8¯6¯ ¹l Hl1 51 H¯Y÷¯ Hl
3 1913 ÷ l=¯6 UJ¿ ¹8Y u¯8lP luY lTm¯ Hl1 l¬J=l T¯Y 51 H¯Y
÷l Uuë l=¯6 8÷¯ =lJ÷¯ UJ UJ÷lU 8l J÷l m¯1 8H¯= UJ m¯¬
UJ um¯sl =l uT Y= 51 H¯Yl=3 ëc l¬J ¹ 51 H¯Y÷¯ UJ 8÷¯
Hl1 UH =Y UJ¹ Y¤ lYl¤m¯ Hl l8¯= UJ÷ '6 ¹=3 3¯ 8J3 ¹
UJ Y¤ 8J3 PlJë ¹¯Y Jlëm¯ lum1 UJ =lJ÷ Të Tl8÷ lH¤ ¹
HJ3 =¯J¯ u¯u l8J =l3¯ 88l UH ¹ H¯l¹ lH¯¤¯ ¿ l8¯= l=3¯8 ÷
Y= Y¯ l÷¯3¯1 l8J UJ¹ ¹T H8÷¯ l=¯6 l=J¯ U ¹l l=J¯ u=
lYU 8H¯= mTëPl ÷ l=¯6 Y¤ m¯1 88l l8¯= 3¯ l8J T¯Y
`mHc8lYH' ,Hu¯u3) =l3l m¯1 ÷Hë¯ UJ¹ l8J l=J¯ 88l ëð¬l3
lH¤ ,uJ¯ë¯¬¯) 8J3 P¯Yu Hl m¹¯ P¯Yu ÷¹lm¯ ÷ l=¯6 8÷¯ 8l
¹Jl JT¯1 l8J =l UJ¹ `mHc8lYH' ,Hu¯u3) =ë¹ ÷l =lHH =l3l1
J¯Y¯l= ëð¬l3 lH¤ l=¯6 =8l Jë ¹=H Y¯J H=÷ m¯ mHl mHl =lJ
H=÷ m¯ 88l u3Yl=ë¯H3÷ =8l ¹=H UJ÷ l=¯6 JT Hl ëc-ëc1 uë
UJ÷ l=¯6 HJ 3 =¯Jl lHs3 Hl, UJ÷ 믬 l=¯6 l8¯= 8÷ ¿ =l =¯Hl
¹8l J8l Hl1 ël=÷ë ¹¯u cTë ¿ m¹¯ ul=m¯ lYl¤m¯ Jð ÷ 8¯=¬÷
=l m ¹8l 88l UJ¿ u3¯ ¹l Jð¯ m÷ë UJl T¯Y 8l Hl1 UJ¹ l8J
`mHc8lYH' =l3¯1 l8H Y¤ ÷¯ uë¹ lH¤ ÷ U¯3 8J3 mHë lum¯1
l8J÷¯ uë¹ lH¤ ¹ ¬m¯8 ÷ð ÷l =lHH =l3l, 1916 ÷ `u¯Jë¹ ëll=U'
l=¯61 l¬H 3ël= ¹¯Y UJ¹ ¬=¯8 l÷¯3¯ Hl, ¬m¯8 uë uH÷ ¹l
m¯l8m¯1 u Të3¬ lH¤ ¬l ¿ =l UJ÷l l8¯= =¯ul l÷¯3l Hl u l=J¯
88l 3Hl ¬=¯8 l÷U 3 l8¹¯ ¹ l÷¯3¯ =l Hl uë¯ l¤m¯Y m¯1 3
uë UJ c=Hc ,lY¤3) l=H ¹ ¹8l ë¯lum¯1 u =lJ÷¯ Hl l8¯= c=Hc
ë¯u H¯J '3 =8l l8J 3¯ ¹8l l8YP¯u m¯=T¯1 1911 '6 UJ l8J
=lJ÷ 1913 '6 ¹8Y u¯l8P luY÷¯ UJ¿1 ë¯uð ÷l l=H ¹ ¬ë¯m3
8l ¹8l =l3l m¹ Jëu= 8÷ J T8 ¹ ¬÷ m¯=÷ =Y믬¹¯ J= 3¯
8÷¯ Jëu= J 8l ¬¯÷ 3 Jëu= Y=¯ ¹ ¹8l ë¯lum¯ UJ Y¤ l¬J=¯
l= u ë H¯Y¯ ÷l luJ¹3 ÷ ¹¯Y J¯HY =l3¯ Hl1 u¿ lJu¯÷ël 8¹ë¬l ¹
mcHc =ë= l÷¯3¯ Hl l8J Y¤, Jël lHm¯Jl ¹¯Y 88l l8J J 8 J UJl
Y¤ m1 UJ =c Hcc 3¯ ¹¯ U¹¯ ¹ l÷¯3¯, l=Ql= =ë= ¤ë÷ë J ǯ= Hl,
1911 ÷ `u¯Jë¹ ëll=U' ÷1 =ë= 8J3 J¯u Y¯l8m¯ 3 8l Jë÷ Hl1
l=ë U¹¯ ¹ m¯l¤m¯ 6T¯ 3Hl ¹=Y =ë YU UJ =lJ÷¯ u mcHc
=ë ÷T¯1 UJ¹ Hs Y¯ = UJ¹¯ ¹ UJ l¬J=¯ Y¤ Hl mcHc =l3¯
J¯u ¹¯YlYl¤m¯ 8¯m÷ '6 U¹¯ mcHc =ë l÷¯3¯1
lJu¯÷ël 8¹ë¬l =8l ëc¯ l¬J¯ ë¯8lcë ¹8l JT¯ lJHcël ÷¯
8J3 =¯J¯ Y¤= m Të3¬ lH¤ ¬l ¬¯ð÷ ¹ UJ÷ =Y m¹=¯ Y=
¬¯÷ ¹ u¯3ë=¯ë =l ¬¯÷ ¹1 uë¹ lH¤ =¯T u =l lP¯÷l m¯÷ul
m¯, u 8ë ÷ ¤ë 3¯= ¬¯ð =¯Y¯1
l=ë lum¯ë ¤¯YH¯ ¬l, ¬÷ =8l uT8ë ÷l l¹l÷m¯ =ë÷, =8l
=¯ël l8J l¹l÷m¯ 8J3 =¯J Y=Y'3 J÷l m¯ l8J =8l ¹=l T¯Y¹8l
JTl1 l8¯= l=3¯8 lY¤l m¯ l8J u u=l m¯ `Hc¯¹= =ëHP' HYu¹
ëH÷l ÷l1 l8J u u=l m¯ HJ 3 ulJY¯ u¬¯8 '6 u 8l u=l Hl Jë
l=H ¹ ¹8l Hl u=l l=Ql= luY÷l ¹l Hl, u¯8÷l Y¯Tl J8l Hl l8H
l=3¯8 '31 u 6ëlU `u¯8÷l-H÷¯' u=l m¯ u u¹÷¯1 l8J u Hë=¯ë ÷¯
=¯¿¹ ¹Jl ul¹m¯1 UJ 6uu Hs ÷l l=3¯8 m¯, Hs P8¯¹l U 8l H¯÷
JT1 UJ¹ uJu÷ H¯lJ8 ÷l m¹l 8l8¯P3l =l3l m¯, H¯6u¯6 UJ¹
uJu÷ H¯lJ8 ÷l mHl 8l8¯P3l =l3l m¯ l= u¿ lH¯¤ Jð ÷ ¹¯3 =l
8J3 T¯H¯ m¯ lëJ¯ l=Ql= u=¯ l¬J¯ H=ll8Pu ÷¯ uë HJ¯m '3 =l
mHë m¯1 u uJu÷ H¯lJ8 ¿ l8¯= Y=Y '3 lum¯ë =l =ë÷¯ 3 ¬÷
UJ÷l m¹l l¹l÷m¯ u=l 3¯ u J믹 J lTm¯1 Qv uJu÷ ÷l l¹l÷m¯ Jë
Y=¯ ¹ =l =l3l uë U¹¯ ¿ uHYu¯¹¯ ¹ =믤l÷Yl ¹¯Y um¯s =ë
l÷¯3¯1 l¬= `8lJlmc' ¹¯=Y ÷ l=¯6 ÷¯H3=H=l ¹ l8J m¯l¤m¯
l= uJu÷ ¿ luëTl u÷l Hl1 UH ¹ uJu÷ H¯lJ8 ¿ U3ë÷lm¯ m¯l83¯
÷¯ uP¯= UJ¯l8m¯1 J 3¯ l8¯= 8l uë¯ 8l uë uHYu¯¹¯ ¹ l8J =l um¯s
=ë l÷¯3¯1 l8H 3ë¯ m¯6¬l =¯YP ¹ `H¯ëc lJHcël m¯s ÷l =ëYJ'
l=¯6 l8J l=J¯ 88l =믹 l¬J=l l8J l=3¯8 J, l8J ¤ëu Tëu 8ð¹ ÷¯
47 48
J¯= 8l ¹8l 믤÷l1 l8J 8J3ëcl l=3¯8 m¯ 3 UH ¹ l8J =l l=J¯ l=
uJu÷ H¯lJ8 l8¯= JY¤ ÷¯ lH=¯ë 8÷¯ Hl1 uë l8H ¿ =l uHYu¯¹¯ ¹
um¯s =ë l÷¯3¯1 l8¯= u¯ `lJ=¯8l¹ =uJl', JPë3 uJu÷ H¯lJ8 ¿,
`l8¹=ë¹' ,¤ë ¹ë=) l=¯6 l÷¤¯l8m¯ lTm¯1 uHYu¯¹¯ ¹, l8u 3= l=
l8=8¯Y¹ =l l8J =l um¯s=ë l÷¯3¯1
sHY¯=¹ ¹=3¯ u l8J ÷ð¯ 6¯J÷¯ J¯, l= ¬÷ =u¯ '3 H=c
m¯Q÷ UJ ÷ u¯¤ë¯ '3 Y=÷lm¯ ¹1 l8J u¯=l T¯Y m¯ =8l =l
lJHcël uë H¯Juð =ëY l÷U1 ulJYl u¯¤ë l8J J÷l m¯ 88l =u¯
`m¯8l¹' ,Hl=¤¯¹) l3m¯ë =ë÷lm¯ ¹1 l8J 8J3 =¯Jl T¯Y J1 l¬= `Ju
lJ÷ ¹Jl' l=3¯8 J J¯8l =¯¹ lH¤ ¹¯J ¹ lY¤l m1 UJ÷ l=¯6 1uu =
3 =l =¯¤ ë=ëH ¹1 u l8¯u =¹=H¹ =ë÷¯ l¬= m¯uð ¬Hu¯Y lH¤
¬l ¹ =l H3¯ 8¯ë `=¹=H¹ =l3¯ J1 u =l l8J Hl6m¯ l= =¯¹ lH¤ võ
u¯ë÷¯ Jð¯ m¹lm¯ ë=ëH¯ l8J¹ l=¯u lY¤ Y8lm¯1 u=¯ l¬J¯ u¿
m¯uð u= Jð '3 =l ¤uJ Hl1 u l=J¯ l8J¹ m¹ ë=ëH l== '=¯õ =ë
Y81 uë ¬÷ UJ¹¯ J=¯Y¯ uH3=¯ ¿ =l¤m¯ 3¯ l8¯= =l ë=ëH TY3
¹Jl Hl1 l8H 3ë¯ J¯8l =¯J¹ lH¤ ¹, l¬= uJ¯¹=H ël6m¯1 UJ =l
l8¯= =¯J¯ lÿHu¯ J1 UJ =lJ÷¯ Hl, `Ju lJ÷ ¹Jl' u= = lH¯¤ =u U¯6
÷ë¬ '3 uJ6 ¬¯=Tl1 uë =Y l8l3J¯H= H83 ¹, m¤8¯ël H83 ¹,
l¬¯u lJ÷H3¯¹ ÷l 8JlTð3l 8¯Juð=¯÷l u¯¹lH=3¯, l8H l=3¯8 ¿
`Jc' ,¹së3) =ë÷ ¹ 6ëlU =l Jc =l3l ¬¯÷l J1 8¯Juð=¯÷l
u¯¹lH=3¯ =lJ÷l m l8H l=3¯8 ¹ H¯J 6¯Y÷ =¯sY ¿ 3= = UJ
u¯lëm¯1 =8l =¯ë `Hu=Hu¹' m¤8¯ë l=¯6 m¯Q÷¯ J÷88l H¯J m¹
=lëm¯ '6 l8¯= =l 6Tl l=3¯8 ¹Jl lY¤l T8l1 l8J T¯Y TY3 m1
`Hu=Hu¹' ÷¯ l8J l¤m¯Y ¹Jl õl=1 `Ju lJ÷ ¹Jl' 8J3 =¯Jl l=3¯8
m1 l8H 3ë¯ u Huv÷¯ Të3¬ lH¤, ¬T¬l3 lH¤, H¯lJ8 lH¤, J¯8l
=lë lH¤, Hl=¤¯¹ lHë¬ð =¯Y l=m=3l J¹1
÷Hë 8÷ l¬J= ¹ UJ l88 lHë¬ð =¯Y J÷ ¹1 H3¬ë¹Y
lH¤ l8¯= l88 lHë¬÷ Hl l8¯= l8uP lHë¬ lYm¯ Hl1 UJ l¬J= l88
lHë¬ð =¯Y J÷ ¹ UJ Jë= 6lP 3 u=3 J = u¯-luU, Jð-Jë¯
HJ ¿ ë¯J = uu ¿ Huëlu3 J÷ m¯1 m¯¬-=¯Y u c=H¯Y ÷lm¯
l=3¯8¯ u= lëJ¯ më uël H뤯 ¹¯Y u= lëJ¯ J¯1 u ulJHH =ë÷¯ J¯
l= H3 ¬ë¹Y lH¤ H¯ë Jð-Jë¯ lëH3÷¯ë¯ 3 u=3 J =, ¬T =ë¹
Y8l u÷¯¹ l=¯6 U¯3lëm¯ Hl1 l8¯= Jë l=m=3l m, l¬H ¹ `lH¯¤ l=P¹'
8¯ë l8¯= =¯Jl l=3¯8 lY¤l m1 uë UH l=¯6 H3¬ë¹YlH¤ 8¯ë =Jlm¯
T¯Y¯ õl= ¹8l1 u l8J H¯ël l=3¯8 3¯ ¹l u= Hl=m¯ luëY u¬¯J =
Hs u= ¹1 u l=J¯ JY¯ UJ ¹3l¬¯ =l =¯V÷¯1 UJ l¬J= Hs ¹, UJ÷
l=¯6 H3 ¬ë¹Y lH¤ ÷lm¯ TY3lm¯ ÷¯H÷¯ 88l mu m =ë Y÷¯1
TY3lm¯ 3¯ U¯u ÷¯H÷lm¯ ¹, l¬J=¯ 8÷¯ c=¹l=Y ¬T l¬¯3ð Y8l
3lëm¯ Jl8m¯ J=1 ÷¬ 8÷ ÷lm¯ =¯J÷lm¯ TY3lm¯ =¯Vðlm¯1 UJ 3¯
l8¯= l88 lHë¬ð Y8l 3lëm¯ Hl1
l8¯u l8¯= T¯Y l8J =l ÷¯H ÷=¯ 88l H8T lH¤ l¬J=¯ ¬¹ëY
Hl, UJ 8¯6¯ ¹l Hl, ¬ H3 ¬ë¹Y lH¤ ÷l ¬T l=¯6 H¯uY Jl8m¯ Hl1
UJ¿ lJ÷H3¯¹ m¯ëul ÷l 8ð3ë ÷¯ H¯ë¯ u3¯ Hl1 UJ¿ u3¯ Hl 88l
u¯ë ¬¯ð¯ J¯ë ¬¯ð 1 UJ =lJ÷¯ Hl 88l u¿ l8¹H¯s H3 ¬ë¹Y
lH¤ ÷=¯8T¯1 l8¹H¯= ÷¯ u3Y8 l8J ¹8l 88l u¿ ¹=ël l÷=¯ ÷T¯
u¿ u¹H¹ l÷=¯ ÷T¯1 l8J l8Y=Y ¹l Hl1 UJ mJ¯ 8¯6¯ ¹l Hl1 H8T
lH¤ UJ l8¯= uë¯ ¬¹ëYHl, UJ¿ u3¯ Hl1 m¯¤ël uY¯=¯3 l=¯6 =l
¬÷ JuY¯ =ë¹ ÷¯ =Y¯ m¯ð V¯=¯ Hl UJ m¯u l8¹H¯¹ =¯T HlJ¬
m=Hu¯ l=¯6 Jl l=6ë lëJ¯ Hl1 U¹¯ l÷¹¯ '6 l8¯= m=¯Yl YlJë ¹
¤u=l l÷¯3l, l= luYcël m¯õ¯ ulJë¯ l=¯6 l¹=Y ¬¯=, ¹Jl 3¯1 UH
Hu ¬¹ëY ¹lë÷ë lH¤, ¬ H3 ¬ë¹Y lH¤ ÷¯ uHH= Hl m3 ¬ 8J3
=¯J¯ 8÷¯ Hl UJ =lJ÷¯ l8J m¹¯ m¹¯=l m 88l m¯õ¯ ulJë¯
'6 ¬÷ luYcël ¹ ¬¯ð¯ 8l ¹Jl, 3¯ l8J l¬Jlm¯ T¯Y¯ =ë¹ ÷l =l Y=
m1 l8J T¯YUH ¹ u¿ uë luJm¯¤l, ¬÷ UJ u¿ luYð m¯l8m¯ Hl1
Jð u l8¯= Jë ë=ëH ÷ðl 6¯J¹¯1 ¬÷ H3 ¬ë¹Y lH¤ HJl÷
J T8 3¯ l8¯= ëcl l¬¯3 Hl1 mHl m¬ l8¯= =¯Jl l¬¯3 l¬¯3ðl J1 UJ
=¯Jl l¬¯3=l J u l8J ÷¯Hð 3 ulJY¯ 3J¯¿ `H8¯¬÷l¹ m8 8=ë' ÷l
l8¯= l=3¯8 H¯÷ =ë¯Q÷¯ J¯, ¬ JPë3 uJu÷ H¯lJ8 ÷l ¬l=¹l ¹¯Y
49 50
H8¤ J1 JPë3 uJu÷ H¯lJ8 ÷l ¬l=¹l ¹¯Y H8¤3 l8J Jð 3¯= ÷l HJ
3 =¤lm¯ l=3¯8 J1 u ulJY¯ =l =lJ ǯ=¯ J¯ l= u JPë3 uJu÷ ¿
8J3 lum¯ë =ë÷¯ 8lH¯ ¬l =l uë Y8l U¹ Jl lum¯ë ¹ 3 8¯¤ =l
uë¯ ==ëc ,6J3¯) J1 H믬÷l¹ m8 8=ë, l¬H ÷¯ mHYl ¹¯ u¯ëlc¹
lYTPJ1 UJ lY¤÷ mHl u¯VYl ¬T 3¯ l¬¯3Y8l J uë l8¯= Jë =¯Jl
¬T l¬¯3𠬯 ëJ J¯1 UJ¹¯ ÷l Y¯JYl 8Tu m¯l8H¯ ¬ l= m8 8=ë
÷l 8cl Hl, UJ¹ m¯l¤m¯, =lJ÷l J¬ë 88l =¯Jl ¬T 3¯ l¬¯3
Y8l J l8H 3 =l =¯Jl ¬T Jë l=J=l J H=÷l m¯ l¬J=l l¬¯3ð
¬¯ ëJ J1 UJ =lJ÷¯ J¯Y mHl ¹=H ÷l ¬T l¬¯3ðl J1 lH¯¤¯ ¹ =l
J¯Y 8H¯= 8J3 =¯ë¹¯u =l3 ¹ H3 ¬ë¹Y lH¤ ÷ Pu¯¹ '6 =l
8H¯= 8J3 H¯ë H=JY =l 8ð l¬= l= ¬Hu¯Y lH¤ ¹ ÷¯H l¬= l=
Të3¬lH¤ ¹ ÷¯H u =l =lJ¹ H=JY u =l lTð H=÷¯ m¹=¯
l8¹¯ ¹ ÷¯H l÷¯3 ¹ =¯sl ¹ UJl1 u l8¯= H=JY =H u¯=¯ l¬J¯ ÷¯H
l÷¹¯ l¬J=¯ =ulm¯H lT¯Y Hl ¹¯, UJ 8=¯ P¯Yu Hl1 UH ¿
m¤8¯ë¯ `Huë=u' =lJ÷lm¯ ¹1 uë UJ3 ulJY¯ l8¯= Jë Jl¬lul
m¯l8m¯ Hl1 UJ '84 l=6 m¯l8m¯ Hl1 UJ÷¯ ¹¯ Hl lÿu¯Y lH¤ lV¯Y1
l8H Jl¬lul 8¯ë uë¯ u3¯ 3¯ ¬Hu¯Y lH¤ ¿ J8T¯1 l8H ¹ l8¯=
l=3¯8 lY¤l m `mJccl mJ Hë=¯8l=Y'1 UJ =lJ÷¯ lH¯¤¯ ÷l =¯Jl
Hu¯lHm¯ mJccl m3 Hë=¯=8l=Y ÷l J1 UJ =ulm¯H lT¯Y ¿
`Huë=u' =lJð ÷l mY6¹¯ =ë÷1 UJ¹ lYl¤m H¤3 Jð =ë= Jl
l8J ÷묯 ÷ ÷ð¯ l=H 3ë¯ =l ¬¯l8P ¹Jl1 8H¯= UH ¹ H3¯ ÷l =l
m¯uð ¹=3 3 mY6¹¯ =l3l J1 u¿ =8l l83ë¯P ¹8l lH¯¤¯ ÷l
u¯8Yu 8¯ë UJ÷l Huv 8=l u¤3¯ J1 UH ¹ =ulm¯H lT¯Y ¿
l8ç=Y l¬= J¯=l =JëH¹ '6 =¯lVm¯ lTm¯ l8H 3ë¯ UJ¹ UJ¿
l8H l=3¯8 l=¯6 UJ¹ =¯V= uë u¯lëm 6Y¯ =1
H, lum¯ë ÷H3! l8¯u Jl u =lJ㔕3u =ë l÷¹ l=Ql=
Jð c¯l8u ¹Jl uë¯ c¯l8u ¤3u J lTm1
=¯lJTë ¬l =¯ ¤¯YH¯ =¯lJTë ¬l =l s3lJ+
l8J H¹ H¯J Hlum¯ ÷ l¹ë¯Y H¯l8ë m3 ÷¯ëHl¹= Y¤=
Jlë÷ë lH¤ ulJ881 Të8¯ðl ÷l l8¯= H3ë J, `H¯ ul3 ÷J ÷l8m¯Y uJ
l¬3 3ulJ m믤¯'1 ulJ88 H¯lJ8 ¹ Të Tu H¯lJ8 ÷ 6빯 l=¯6 lc=
= UJ m=Y J¯HY =ë Y8l m3 m¯¬ l8H u=uY ¤¯uHl ÷ u¯JY l=¯6,
3Hl H¯ë l8J ulJHH =ë ëJ J=T, l¬= HH¯ë ÷ uT8ë, H¯lJ3=¯ë,
Y¤=, H¯l8ë m3 l=YH=ë l8¯= l8÷ '3 l8=¯õ J T8 Jð m3 l8J HJ
=v H3¬ë¹YlH¤ ÷l H¤Hlm3÷ H÷ëJ l=¯6 Jl8m1 m¯¬÷ Hu¯Tu ÷
m¯¤ël Hul=ë Hm¬uë lH¤ ¹1 H¯÷ ëJ l= `l=H l8¤ ëYl u¯3H¯Jl'
H¯ë HH¯ë l=¯6 m3 ¤¯H 3ë '3 믬¹ll3= JYl=m¯ l=¯6 6ë6¯ ÷¯
TJlë l=H¯ 8ðl J8l m1 uël 8¹3l m l= ¬ 3J¯¿ c¯l8u Y¯T 3¯ l8H
l=3¯8 ¿ Pëë u=¹¯ l8H l=¯6 =lJ=l H÷l '6 lH¯¤ YlJëlHu ÷l
÷l8¤¯ ÷ H¯=¯ë ÷ëH¹ JðT 3J¯¿1 3 3J¯¿ ¹¯Y H3 ¬ë¹YlH¤
÷l H¤Hlm3 8¯ë =l l¬¹l 8ël=l ¹¯Y l¬= ulJ88 H¯lJ8 ¹ U¹¯ ÷l
H¤Hlm3 ÷ =8l ëJ¯H l¬J= ¹ =8l ulJj l¬J= ¹ uH =l3 ¹ l8=
Jl Hm¬uë lH¤ l¬J= ¹ J¯== ¹ ¬P8¯3l ¹ l8¯= l===
¬Pl8m¯ ÷¯ u¯JYlHë¬l÷÷ ¹ UJ m¯¬`H3¬ë¹YlH¤ ÷l l=¯Y¤ð
믬Hl l=6¯ë¤¯ë¯' '3 m¯uð¯ H¯ë¯ Y=6ë =÷lë3=ë¹T1
51 52
HS' U| |=M¤ð |HׯH| |=H¯ö¤¯ö¯
H. ×HHö |H=
=¯lJTë ¬l =¯ ¤¯YH¯1 =¯lJTë ¬l =l =l3J11
l8¯= 3¯ ulJY¯ ¬ m¯u¯ lu¯u = 6¯Y Hl l= JV= =¬ 3¯= 8Y¯ë
m¯uð J¯Hð ¤3u =ë YðT m3 UH 3 8¯m÷ m¯u¯ H=¯Y¯-¬=¯8¯ ÷¯
lHYlHY¯ Hë =ë¯T, UJ÷ l=¯6 m¯u¯ ulJY¯ Jl Yc J¯1 uë uë¯ l¤m¯Y
J l= H¯ë Jl l8J H6 ëJ J=T l= l=H =l 8Y¯ë ¹ 8Y=¯ c¯8lu ¹Jl
lYm¯ m3 l8¯= =l luc ml¬J¯ ¹Jl Y¯lTm¯ l¬¯u Hu¯ m¬¯8l ¬¯ lëJ¯
J=1 T¯Y¯ 8=lm¯ Jl J¤lm¯, =lu3l 3 uJ¯3=uë¹ Hl1 uë cu ÷¯ l=ë
=l l8= ÷8¯m ¬ëë J1 l8H =ë= u m¯uðl T¯Y8¯3 ¿ l¬¹¯ =l H¤u 3
H¤u =ë H=¯, UJ u =lHH =ë¯T¯1
÷¬l T¯Y, u¿ l8J =l Y¯T lëJ¯ J l= HJlë÷ë lH¤ ulJ88
l¬H ëT l=¯6 m¯ = 8Y = T8 J¹, UJ H¯Jlm¯ Uul÷¯ '3 uë U3ë J¹1
l=Ql= H3 ¬ë¹Y lH¤ lJJë¯=¯Y ÷l H¤Hlm3 ¿ J=l=l ëu l=6 Huv
H=ð ÷l Huë¯u¯ Jë l8¯= ÷ u¯Y ¹Jl J÷l1 ¤¯H =ë= l¬J= 8¯Jëu¤l
l8l3J¯H ÷ H¯H3ël ¬¯ l=HYH= J¹, U¹¯ ¿ UH l8l3J¯H ÷ ¬¯
¤c¹¯=¯ ÷ lu¯ë =u =ë÷ ëJ¯¹l l¹P¯u ÷ m3ël= l¹Hu¯ ÷¯ lTm¯¹
¹Jl J÷¯1 l8H =ë= ¬÷ UJ l8l3J¯H ÷ l8¹¯ =ë3¯lëm¯ ¬¯ U¹¯
l=m=3lm¯ ÷l l=m¯l¤m¯ =ë÷ J¹, 3¯ UJ m¯uðl u¯3 3 m¯uðl 8¯¤l
u3¯l8= Jl =ë÷ J¹1 U¹¯ ÷l u¯3 8J3 ¹l=l J÷l J, l¬= m¯u¯ =lJ
Y8l8 l8¯= m¯3lu= l÷Hcl m3 l8¯= H¤¯ë¹ ÷l¹m¯=l l÷Hcl, ÷¹¯
l=¯6 Vë =ë= J÷¯ J1 H H3¯ 8¯ë Jð 3¯= ¬ lYl¤m¯ lTm, UJ÷ l=¯6
8J3 =v l8H 3ë¯ ÷¯ J l= U¹¯ ¿ U¹¯ ÷ HJl 3 mHYl ëu l=¯6 Huvð
÷ 8J3 ¤¯c H3¹ J8 J¹ m3 U¹¯ 8¯ë 8J3 =v == l=J¯ 3 lYl¤m¯
lTm¯ J1 l¬= l= H =ëu¬l3lH¤ Jë¯ ¹ mëlJ= H8÷¯ l=¯6 =lJ l÷¯3¯
Hl l= H3 ¬ë¹Y lH¤ U¯3 믬¹ll3= == ÷l l8¯= 6¯÷ë 3¯ðl T8l J1
l8J Jð H¯J H¯Juð 8J3 =¯J¯ l8¯= 6Y¬ =l J, 3 =¯ë¬ =l J l= mHl
UH 6¯÷ë ¿ l=H 3ë¯ Ylë-Ylë =ë¹1 H, u l8¯u l8H H÷ëJ l=6 Jl
m¯uðl T¯Y8¯3 =ë¯T¯l=Ql= H3 ¬ë¹Y lH¤ =ëT ¬ l8l3J¯H ÷
¹¯l8= J÷ ¹, l¬H l=Hu ÷¯ =ë3¯ë¯ UJ¹¯ ¹ mP¯u l÷¯3¯ J÷, UJ¿
m¯u¯ l8Q=lJ H=÷ m¯ l= UJ =÷ =l uë¯ mTP¯Hc ,¤3u) ¹Jl J÷¯1
UJ÷ 8¯ë mHl H÷lm¯ 3¯= =l T¯Y¯ =ël 6¯Y¯T 3¯ UH ÷ =v ¹¯ =v u¯¤
l=ë =l H¯Jl Huv ¬¯ u==3 8¯Jë ëlJ ¬¯ðT1
H, 8u 8J3 Jl =u¯Y ÷lm¯ T¯Y¯ HTë3¬ lH¤ ¹ =l,
H¬Hu¯Y lH¤ ¹ m3 ulJ88 H¯lJ8 ¹ =l3lm¯ J¹1 uë l=ë =l u¿ l8J
Y¯T÷ l= =¯v u¯¤¯ 8¯ë m¬ Jë T¯Y8¯3 =l3l ¬¯ H=÷l J, ¬¯ m¯uð
=¯Y u =l l¬= l8= 3¯ë l¬J¯ HT÷¯¹ u¯Uð¯ J÷1 uë l8J =l =¯sl
¹Jl J=T¯1 =¯v T¯Y¯ ÷l Huv H¯¹ m¬ Jë l6ë¯ 8¯m÷ ¬¯ = m¯=Tl1
l¬= =8l l=3¯8¯, J¯= =Y¯Hl=YlY¤3¯ J÷lm¯ J¹, l¬¹¯ ¿ =¯ë-=¯ë
H¯ël lP÷Tl u=÷ ëJl8 3¯ U¹¯ ÷ mëu¯ ÷lm¯ Jë ¹=lm¯ uë3¯ H¯J
H¯Juð m¯Q÷lm¯ ëlJ÷lm¯ J¹1 H, u m¯uðl l¬J=l T¯Y8¯3 J UH ¿
l8H u¯¤ U3 Hlu3 믤T¯ l= ¬ H3 lJJë¯=¯lYm¯ ÷l l=¯Y¤ð 믬Hl
l=6¯ë¤¯ë¯ Hl UJ¿ mHl l=H 3ë¯ Jl=¯8l¹ ,ulJ¯H3) =ël81
T¯Y ¹ m¯T 3ë¹ =¯H3 u m¯uðl T¯Y m¬=l Hlu3l 3 Hë
=ë÷¯, H3¯ 8¯ë m¬=l Hlu3l1 l=Ql= HJ ¿ u3 l= H3 ¬ë¹Y lH¤ ¬l
lJJë¯=¯lYm¯ ¿ 2u =l H÷l ÷¯ uJ¯¹ lH¯¤ mY¯l¹m¯ ¬¯ ǯl=m1 =lJ¹
mY¯l¹m¯· l8J 8J3 uJ¯3=uë¹ T¯Y m1 l8J mY¯¹ UH l¤ë ¹ =l3
53 54
l¬J=l l¤ë Jc = H3¯ ÷ ¹¯Y ¤=l Hl m3 Y=¯8l c=¹l=Y mëu¯ l=¯6
J¯ë ǯ=l Hl1 `J¯ël' J8l l¤ë ÷ =v = 8÷ l8=¯õ J8 ¬¯ =v HHu¯=¯
l¬¹¯ =l =ë H=÷lm¯ H¹, U¹¯ ¹ ,H3 ¬l ¹) 2u =l H÷l ÷¯ uJ¯¹ lH¯¤
mY¯¹ '3¯1 3 lÿHu¯ =l =¯ulëm¯ · l= l8J÷ l¤Y¯s =8l =l ¬u8÷=
ëu l=6 m¯=¯P ¹Jl U¯õl uu '61 l8J HJ ¿ u3 l= uu ÷ m÷ë Jl H3¯
÷ l¹÷= l=¹ 8õ J¹ l8¯= =ëT u¯V 3 Y = Jl l8H l¹÷¯ l=¯6 H¯uY
J1 H, l8J÷¯ ëJ¯H =l J· l8J l¬J=l l8¯= u3l3 J ëJl mHYlm3, ¬
H¯¿ l÷H ëJl J l= H3¯ ¿ YTJT H¯ël =u ¹ Jl u=¯¹ =ë lYm¯ J, l8J
mHYlm3 J ¬¯ l8J÷lm¯ =v Jë uë3¯ ÷¤ð ÷l Y= J1 l8H ëJ¯H ¿
Huv¯T 3¯ H3 ¬ë¹Y lH¤ lJJë¯ =¯lYm¯ ÷l l¬J=l l=Y¯¤ð 믬Hl
l=6¯ë¤¯ë¯ J, UJ ¤÷-8-¤÷ HuHc J ¬¯=Tl1 l=Ql= l8¯= uJ¯ 3m
Jl8m l= ¬÷ 1978 l=¯6 m=¯Yl ÷Y ÷l Hë8 lJ÷ =¯¹=ëH J8l Hl,
çl¤m¯ð l=¯6 m=38ë l=¯61 H3 ¬ë¹Y lH¤ ulJYl =¯ë l=H m=¯Yl
Hc¬'3 m¯8 Hl1 U¹¯ ¹ l8= m¯uð¯ ëH P¯Jë =ë¹ ÷l =lHH =l3l Hl
uë UJ¹¯ ¿ ëH P¯Jë ¹Jl Hl =ë¹ l÷¯3¯ lTm¯1 8=¯ Pë Y¯ =, H¤ëH
=ë= U¹¯ 2 luc Y8 Hl1 U¹¯ ÷ ÷ luc 8Yð 3 8¯m÷ ¬T÷= lH¤
3Y=Jl, ¬ l= UH u= m=¯Yl ÷Y ÷¯ u¤¯¹ Hl, UJ l¬H ,THY)m÷¯P
l=¯6 8Y H3¯ 8¯ë, UJ÷ '6 3¯ 8÷¯ Y¯T÷¯ Hl l= UJ l=¹ J=¯ë l=6 J,
l= UJ H3¯ ¿ l8= `3¯ë l=m=3l' Huv lëJ! 3 UJ `3¯ë l=m=3l'
1978 =¯Y¯ m¯¬ =u ÷¯ Hë= u=¯¹3 ëlJ8ë =8Y =ë lYm¯ lTm,
=lJ=l H÷l ÷¯ uJ¯¹ lH¯¤!
1978 3 Y = m¯¬ 3¯= ÷¯ ¬ muY 6¯lYm, l8J 8= u=¯=¯
l=¯6 ÷l Yl¤m1 l8J÷¯ Jë l8¯= u=¯m m¹lm¯ mlJu ¤c¹¯=¯ 3 H8=¯
¹¯Y Jlëm¯ lum l= ¬ mHl l8H ¿ lH¯¤ð Y¯Tl8, H¯¿ c¯l8u Y¯TT¯1
uë l8J lH¯¤ 8Të, l8J H8= TlJð =l3 8Të, H¯J¯ 8𹯠=v ¹Jl1
l=Ql= l8¯= ¤3ë¯ l¬J=¯ l= m¯¬ ëlmY ,J=l=l) Y¯T lëJ l¬J=¯
H¯¿ l8J uJ¯= u lëJ l= H3¯ ¿ H¯lëm¯ ¹ u=¯¹ =ë lYm m3 =u ÷
UJ =ëT¯ ¹ =l l¬J= l8¯= u= U¹¯ ÷l 8J3 l=ë¤3¯ =ë÷ ëJ, 3¯
l8¯= ¤3ë¯ l8J =l m l= H3¯ ¿ ¬¯ U¹¯ ÷l HJ¯÷3 ¿ mT=¯ =l3¯ ¬¯
H=÷ m3 l8l3J¯H l=¯6 l8H 3ë¯ ÷ ÷¤¯3 8J3 =¯ë =¯uë =l J¹1
÷¹lm¯ ÷ l8l3J¯H l=¯6 =¯J-=¯J HJl÷, =¯J-=¯J ëlJ8ë, ¬÷ HJl÷
J ¬¯÷ ¹, 3¯ U¹¯ ÷ l88 ¿ =ë3ð ÷l U¹¯ ÷ =¯3Y¯ =¯Y =l =lHH
=l3l ¬¯÷l J1 HJl÷ JT3lH¤ ÷l l8¯= ëcl l¬Jl U÷¯Jëð Yðl J= 3¯
HJ =v Hu¯Hc J ¬¯=T¯1 HJ ÷ H¯Juð J l= =¯TëH u¯ëcl ¹¯Y ¬¯
8¯=lm¯ ¹¯Y mP¯÷l ÷l ¤¯ë¯ l=¯6 HJl÷ JT3 lH¤ ÷ =l H8¤ HlT,
l8¯=-÷¬ 8¯ë ÷J¯ l¤ë¯ ÷l =l Huv Hl1 m¯¬ l== H¯ëlm¯ u¯ëclm¯,
H¯ë¯ ÷H, H¯ë =ëT =lJ ëJ J¹ l= l8J H¯J¯ HJl÷ J1 H UH ,HJl÷) ¿
Jlum¯ lYm¯ lTm1 H l8H 3ë¯ ÷¯ l8¯= ¤3ë¯ lH¯¤ =u ÷ H¯Juð J l= ¬
mHl H3 ¿ uë¯lðm¯ ¹¯ uë¯ð¹ ÷l Y= J1 ¬ mHl uë¯lðm¯ ¹¯
3¯ mHl UJ÷l ë¯l¤m¯ ¹Jl =ë H=¯T1 mHYl H3 ¬ë¹Y lH¤
lJJë¯=¯Y¯ ¹Jl ëJT¯, UJ÷¯ l8¯= ¹=Yl 8¯3 8ð¯ = UJ mJuc
,muð¯) =ë YðT1 l8J =8l 8J3l =¯Jl T¯Y ¹Jl l= U¹¯ ÷l 3H=lë
l=H u= u¯ëYluc l=¯6 =l Y¯T ¬, m¬ 3¯ ,lH¯¤) m¬¯l88 ¤ë '6 Y¯Tl
J1 l8J =8l =¯Jl T¯Y ¹Jl1 m¯¬ m¯u¯ ¿ Y¯T H=÷ l= l8J l== J
H=÷1 l8J l¬Jlm¯ T¯Y¯ =¯uë÷lm¯ ¹ l= ¬ mHl uë¯ð ¹¯ H= 3¯
l8J H÷¯ U¹¯ ¿ =8l ulJT¯ ¹Jl1
H, uël l¬J=l T¯Y8¯3 ÷¯ l=H¯ J UJ lPm¯÷¯ UJ¹¯ Y=¯
=¯H3 ¹Jl l¬J= H3¯ ÷¯ l=ë¤ =ë÷ J¹1 l¬J=¯ =ëT H3 ¬ë¹Y lH¤
lJJë¯=¯lYm¯ ÷l H6 ¿ 8Y÷ =ë lëJ, uHY¯ m¯¬U¹¯ ÷ H¯Juð J H3¯
¿ uë¯ð¹ ÷¯1 l8J l¬J Hul¹¯ë =ë¹ ÷l Y= u=¯H lH¤ 8¯÷Y ¿ ¹Jl,
¹¯ uu lH¤ 6÷u¯¬ë ¿ J,¹¯ 8Y÷= lH¤ u¯¹ =ëlTm¯ ¿1 l8J Y=H¯¿
J, 3 l8J÷ '6 ¬ mHl ==Y 3 ==Y H뤯 uTc =ë¯T, lHës ¹¯më
Y¯=¯TlHës ¹¯më l= `H3 ¬ë¹YlH¤ ÷l H6 '3, ulJë¯ l÷m¯T õ=
=' l8H 3ë¯ H6 '3 ulJë¯ ÷ð¯ =8l H¤¯ ¹Jl J÷¯, ¤¯Yl ¹¯mlëm¯
¹¯YulJë¯ ¹Jl l÷¯3¯ ¬¯÷¯1
H, l¬¯u 3¯= H3¬ë¹YlH¤ lJJë¯=¯lYm¯ ¿ uë¯ð¹ ÷l T¯Y
u =ë÷¯Hm¯Y l8J J l= uë¯lðm¯ l== ¬¯=· u 8J3 H¤u l=¯6 =v
¹=3 ëJ¯T¯, l=Ql= m¯uð =Y8J3¯ c¯8lu J ¹l1 l8¯= 3¯, l=H =l
55 56
l8l3J¯H ÷ ¹¯l8= ¿ ¬÷ =l 3Hl ÷¤T UJ÷l uJ¯¹3¯ ¿ 3 UJ÷l
¤8Hë3l ¿ Huvð Y8l UJ J¯Y3¯ Pëë ÷¤ðlm¯ u÷lm¯ ¹, UJ
8¯Jëu¤l Hu¯ëu ¬lJ÷ l=6 UJ÷¯ l8¯= l88 H¯Juð m¯l8m H¯l¹
UJ÷¯ muYH¯Juð m¯l8m1 UH 8¯Jëu¤l Hu¯ëu ÷ ÷ ulJj m, uc ëu
l=¯61 H¯¿ u3 l= UJ Y=¯8l l=¯Jl m¤l Hl, 3 m¯¬ =l l=¯Jl m¤l m1
l=Q· UJ÷ '6 ÷ T¯Y¯ ¹1 l8¯= 3¯ m¯u¯ H¯lëm¯ ¿ u3 l= lH¯¤ l8¯=
8J3 ëcl l¬Jl, l¹Tðl l¬Jl ¤¯c lTð3l m1 l8H 3¯u 8¯ë l=H ¿ =8l
ëY¯ ¹Jl, l8J T¯Yl¹ël==¯÷ J1 ÷¬ u¯H HJ l8J T¯Yu=¯¹ =ë= 6¯Y
ëJ J¯ m¯u¯ l= l¬J=¯ ÷Huð J, 8J3 Jl Pë¯=¯ë J UJ1 UH ¿
Y¯8lcYl ,Të-H¬l÷Tl ¹¯Y) ¹Jl Yð¯ 6¯Jl÷¯1 l8J ÷= T¯Y¯ Jl H¯÷
믤1 l8¯= lH¯¤¯ ÷¯ l8¯= l¹Tðl ¤¯clTð3l l=6 Jð¯ m3 ÷¬¯ ÷Huð
÷¯ Pë¯=¯ë Jð¯1 l8J÷ ¹¯Y =l T¯Y uël H¯s ¹Jl J÷l1 uël mHYlm3
÷l 3H=lë l=ë =l H¯J H¯Juð ¹Jl m¯Q÷l1
l8J¹¯ ÷J¯ 3¯u¯ ÷lm¯ =v uë3¯ ¤Yðlm¯ uðTlm¯1
l8¯= 3¯ ¬÷ H3 l÷H U3 UJë = m¯8, ¬÷ UJ¹¯ ¹ m¯uðl
HëTëul mëJ =l3l, '=¯Y¯ l8J ¹l l= lH¯¤ l¹Tðl ¤¯c lTð3l Hl, H¯¿
l8J =l ÷¤ð¯ 6¯Jl÷ l= lH¯¤ =u ÷l UH Hu ÷H¯ =l Hl lH¤¯3= u¯¤
3, 믬¹l3= u¯¤ 3, Hu¯l¬= u¯¤ 3, u¹l=lTm¯¹= u¯¤ 31 Jë u¯¤ 3
=u l=H ÷H¯ '6 Hl1 l=ë l8¯= 3H=lë 8ð÷l m l= l8J Y=¯8l l=¯Jl m¤l
Hl1
÷¬l T¯Y÷Huð ¬lJ¿ m¯u¯ Pë¯=ë =lJ¹ m¯ lHës l8J ¹l
l= UJ÷ =Y l8= 3¯=3=ë Hcc ,믬-uHl¹ël) J, UJ÷ =Y¬8ë ÷l ¬
uHl¹ël J, UJ÷ mT 8= ¤-¤¯ë ¹1 3==l l8= =¬ m, më¤ Hl¹= 8Y
¹ ¬¯ ulYH m ¬¯ =¯¿¹ m, =6lJëlm¯ 3 ¬Y¯ ¹1 l8J ¬lJ¿ m¯u¯ ¬¯8ë
J=u3l uHl¹ël ÷ mT Huv÷ J¯ l=H 믬 ÷l l¬J=l =¹¯J=¯ël
Huë¯u¯ J÷l J, UJ lHës l8¹¯ 3¯u¯ ,mT¯) 3 Jl ¹¯ul ¹Jl ¬¯ H=÷l1
UJ÷ l=¯6 l8¯= Jë 3¯u =l =u =ë÷¯ J1 ¹¯ lHës l8H T¯Y 3 ¹¯ul ¬¯
H=÷l m l= ÷Huð =ëT ÷l lTð3l 8J3=¯Jl J1
3l¬¯ u¯¤, ¬ 8J3 Jl uJ¯3=uë¹ J lH¯¤¯ ÷ u¯uY '6 H¯ël
T¯Y ¿ Huvð =¯H3, UJ l8J J l= 믬 ÷l mHYl =¹¯J=¯ël Huë¯u¯
U÷ uëTc J÷l m ¬÷ UJ m¯uð Hu¯l¬= m¤¯ë ¿ Jë=3 '6 lYm¯Uð
l=6 HsYJ ¬¯÷1 lJcYë m¯=÷ m¯u '6 =v ¹Jl Hl =ë H=÷¯ ¬ ¬ëu¹
=u UJ÷ lu¯ë Y¯u8÷ ¹¯ J8l J÷l 8J¯ =¯J¯ u¯u =ë¹ =¯H31 UJ
6¯J÷¯ 3¯ =l c=¹l=Yl HJ= ¹Jl Hl Jð¯1 Jð H¯J H¯Juð u¯Hës m,
÷¤ l=¹¯ 3¯¹¯H¯J J, uë l=¹lm¯ Jl UH÷lm¯ lYulcH¹¯ ,Hlu3¯8lm¯)
=l J¹1 ÷¹lm¯ ÷lm¯ Jë l=¹lm¯ J=lm¯ 3 J=lm¯ 3¯¹¯H¯Jlm¯ =¯Y
÷¤ Y, 8J3 =v =빯 6¯J÷ ¹1 8J3 =v 38¯J =빯 6¯J÷ ¹ UJ1 uë
38¯J =ë¹ ÷l Huë¯u¯ l¬J=l J, UJ l¹ë¤¯ë3 l=J=l T¯Y 3 J÷l m ·
l= 믬 ÷ ¹¯Y HH¯l8cl ¿ =l ÷¤ l= HH¯l8cl ÷¯ JT¯ë¯ =l m1 ¬
HH¯l8cl l=ë¤ =ë÷l m 3¯ =¯J 3 =¯J 3¯¹¯H¯J ¿ 8ë=¯ Y¯T ¬¯÷lm¯
¹, ¬ HH¯l8cl ¤¯uH J ¬¯÷l m l=ë =v J¯÷ 3¯= UJ÷¯ ë¯J u¯¤ë¯ J
¬¯÷, 3 ¬ HH¯l8cl UJ÷ ¹¯Y3ë u÷l m 3¯ l=ë UJ÷¯ =u 8J38l H¤¯
J ¬¯÷, m3 8= Jl ¤3빯= J¯l8u¹H¹ ,Hul=ë¹) 8𠬯÷ m1
H l8H u¯¤ ¿, l¬J=¯ HH¯l8cl ¿ ¹¯Y 3ë¹ ÷l Huë¯u¯ J l=H
믬 ÷l, l8J =l l=H m8HlYUc cëu ÷ l=¯6 ¹Jl ÷¤l ¬¯ H=÷l1 ,l8J
J¯Y3¯ ÷ õH uHT '3 Jl l¹ëJë =ë÷) l8÷ë¯ T¯¤l ÷l Jl luH¯YY YU1
UJl l8÷ë¯ T¯¤l, UJl 믬, UJl =¬ ulYH =¯¿¹ =6lJëlm¯
¬Y¯ HJ =v1,uë 1975 l=6) muë¬Hl u= ¬8ë ÷ l8J H÷ U¹¯
mHë÷¯ë H¯83 ¹Jl J81 l=Ql= 6¯J÷l 3¯ Hl UJ 8J3 =v HJ =v
=6Y ÷ð¯ U÷ =l1 uë =6Y ¹Jl H=l1 l=Q· =¯ë¹ l8J l= U÷
ulJlm¯ ¹ UH ÷¯ H¯u ¹Jl Hl l÷¯3¯1 HT UYc¯ ¤=¯ J lTm¯ Hl
ulJlm¯1 HH¯l8cl ÷ 8¯=l mT =l UH 3ë¯ ¹¯Y ¹8l Hl 6¯Y1 8J3 =¯J
lJ¯H ¹, lJ÷ Hu¯¬ ÷ =¯J lJ¯H ¹ l=ë¤ =l3¯ Hl1 l8u 3¯= l= l8H =Y
¹=HYl m÷Y¹ ¿ =6Yð ÷ u¯uY '6 =l, l¬= UJ =6Yð¯ 6¯J÷ ¹,
l¬= lH¯¤¯ ¿ =6lYm¯ Hl, ¬ UJ ¹=HYlm¯ '3 UH u¯¤ë '3 ¬¯ = PYu
=ë¹T 3¯ U¹¯ =¯H3 l÷¯=3¯ m¯UðTlm¯, l=Ql= mlJu u¯¤ l8J J
88l HH¯l8cl =l =lJ ëJl m·
lH¯¤¯ ÷ u¯uY l=¯6 l¬J=l T¯YH¯¹ Huvð ÷l Y=m, UJ l8Jl
57 58
m l= '=¯Yl J=u3 ¬¯ '=¯Y l=m=3l '3 H¯ël T¯Y ¹Jl H¯cl ¬¯ H=÷l,
88l l8÷ë¯ T¯¤l ÷ l÷u¯T '6 =8l =3ë m¯ lTm¯ Hl1 ¹¯ l8J l= UJ÷
=Y=¯¿¹ 8= H¤3 Hl ¬l, l8H =ë= ¬ l=3 =¯¿¹ 8÷Y¬¯ð '3 H¯l8÷
=v 8𠬯UT¯1 l8J H¯ëlm¯ T¯Y¯ ÷ 8= ëc l¬J mëu ëlJ ¬¯÷ ¹,
l¬= ulJ88 H¯lJ8 =lJ = T8 ¹ l= ¬÷ mHl l8¯= =¯J H¯6 ¿ H¹u¯¤
J÷ m¯ 3¯ l8J T¯Y¯ 8=lm¯ Jl ëclm¯ ëlJ ¬¯÷lm¯ J¹1 ,H Hu¯¬ ÷
6lë3ë ¹ Huv卉ëël J)
l¬= m¯u¯ ¬ëu¹l ÷l T¯Y =ë÷ J¯ ¬÷ 6u Y¯¤ HJ÷l =3Y
=l3 T8,l¬H ¿ l8l3J¯H l=¯6 `JY=¯Hc' ,lJm¯¹= ¤¯j¤¯ë¯) l=J¯
¬¯÷1 l8J¿ l8l3J¯H ÷¯ ¬u8÷= ëu l=¯6 =l3¯ lTm¯ HJ ¹¯Y =¯J¯ 3
lJm¯¹= PYul =¯ë¯ l=J¯ ¬¯÷1 ,l8H 3 l8Y¯=¯) Jë =l 8J3 =¯Jlm¯
¹HY=Hlm¯ J8lm¯ J¹, uë l8J `JY=¯Hc' mJ¯ =¯J¯ l=H¯ 8ð = l==
uH J lTm¯1 UH ÷¯ l8= =¯ë¹ l8J Hl l= UH `JY=¯Hc' 3 8¯m÷
HJ÷lm¯ ¹ l8H ¿ Jë u¯¤ 3 =ëYð ÷l, ¬¯¹ð ÷l =lHH =l3l l= l8J
J¯ð¯ =¯uë l=QlTm¯· lHës l8J ¹l l= =l J lTm¯1 l=Ql= l8J HJ ¿
u3 l= =l J lTm¯, HJ ¿ u3 l= l=¹ HJ÷l u¯ë T8 3 l== u¯ë T8
l8J =l u31 uë l=Q·
UJ÷ l=¯6 HJ÷l l=÷=¯¹¯ ¹ ÷ l¹ëð =¯V1
l8¯= l¹ëð¯ 3¯ l8J Hl l= mJl =¯Jl lTð3l l=¯6 HJ÷l u¯ë
¹Jl Hl ¬¯ H=÷ ¬ ¬ëu¹ Y=¯ ÷ l=¯6 `¬l¹H¯8lJ' ÷l `l8uuYH' ¹¯
J÷l, H¯l¹ l= HJ÷lm¯ ÷ =3Ym¯u ÷l u¹-l8¯ë¯ 3 3ëT ¹¯ J÷l1
¹¯Plm¯ ÷m¯ë¯ ¬ëu¹ Y=¯ m÷ë u¬÷ l8H `l8uuYH' ¿ m=cl=c
=l3¯ lTm¯1 ¬ UJ `l8uuYH' l=lëm¯HlY ¹¯ J8l J÷l 3¯ l=3 ¹¯ l=3
¬¯ = ¬ëu¹ Y=¯ ÷l m¯3u¯ ¬ëë =ëY¯Uðl Hl, ¬¯ l8¯= m=¯P U¯õðl
Hl, l8= l=ë¤ ¤=¯ Jð¯ Hl1 uë ,¬ëu¹ Y=) l== ¤¯uH J = HJ =v v¯Yl
T81 l8H ¤¯uHl ÷ =l 8= J¤ mëu J÷ J¹ =8l =¯ë1 ¤¯uHl l¹ë¯ Jë
'6 ¹l l¹=Yl J÷l1 UJ÷ ¹¯Y l8¯= `TTl Ju¯l83' =l J÷l m1 l¬=
u¯ëlc¹ juë l=T ¹ l=J¯ Hl l8= =ë¯, l=   H¯¹ H¯J ÷Huð¯ ÷ 8YH¯÷
¹Jl ëlJð, H¯J ÷H3¯ ÷l `¤¯uHl' H¯÷ ëJTl 1 H, HJ÷lm¯ ¹ H¯ë
=ë3¯ë ÷ l=¯6 l8J T¯Y =¯Vl l= ¬ ¬ëu¹¯ l=¯6 =3Ym¯u ÷l
`l8uuYH' ¹¯ J÷l 3¯ m¹ =¯J u¯¤ë '3 PYul J¯ð¯ ¹Jl Hl =¯u빯1
ëc uu¯¹ '3 3¯ ml¬J =¯JJ÷ ëlJ÷ ¹1
÷¬l T¯Y U¹¯ ¹ l8J =¯Vl l= ¬ HJ÷lm¯ ÷¯ l8¯= =ëT
¹¯Plm¯ ÷¯ H¯u ¹¯ l÷÷¯ =ë =l l8J =ë3¯ë¯ HJ= ¹Jl Hl Jð¯, l=Ql=
,÷¬ HH¯ë H¯¤ ÷ ¤¯3u Uuë3) ¬÷ ¹¯Plm¯ U3 u=¯÷u 6¯Y 3¯ l¬J=¯
UJ¹¯ ÷¯ uu¯¤ ¬¯Y¯÷ Hl, ¬¯ l8Q =lJ YU l= ¬ U¹¯ ÷¯ `=ulm¯H
lT¯Y' Hl, mHu¹, UJ¹ l8J T¯Y m¯u =Jl, l= H¯J =¯H3 m¹ =¯J
Y=Y '3 =3Ym¯u ÷¯ =u =빯 8=¯ m¤¯ Hl ¬ H¯¿ HJ÷lm¯ ÷ l8¯=
lJ¯H ¹ HëTëu Ju¯l83 ¹¯ =l3l J÷l1 H¯J =¯H3 3¯ l8J T¯Y6=¯ ÷ð
=¯Yl Y¯TTl l= UH Hu HJ÷lm¯ ÷l l8¯= =Yclmë m¯ëT¹¯8l¬H¹ Hl
l¬J=l YT¯3¯ë ¹¯Pl Tëluc ¿ HlJHT l÷÷l ëJl l= l=¹¯ HJ÷lm¯ ¿
TH 68ë¯ l=¯6 J¬ð, l=¹¯ ¿ lJuc =ë¹, =lJ÷ =Y l=J=¯ Jlum¯ë
m, l=J=¯ l=J=l H6 믤 lëJ1 l8¯= uë¯, 8J3 =¯J¯ =ëT Hl ¬lJ¹
m¤lë 3¯= Hë=¯ë ¹¯YH¯v u¯8l 믤l Hl1
H, HJ÷lm¯ H¯Juð l8¯= 8J3 =¯J¯ H=¯Y ¤=¯ J lTm¯ 88l
l8J J¯ð¯ =l =¯uë lTm· l=Q =¯ulëm¯· U¹¯ ÷l ¤8Hë3l, H¯l¹
H¯ël uJ¯33¯ l8H T¯Y l=¯6 Hl l= UJ 8¹¯ Hm¯Y¯ ÷ ¬=¯8 Y¯Jð 3ë1
l8J ¹Jl l= '=¯Y =lë¹ u¯8l ¬¯ð1 U¹¯ ¹ m=Y ÷ ¤3ë l=¯6 m¹¯ =u
=l3¯, m¹¯ =u =l3¯ U¹¯ ÷ Hu¯¬ l=lTm¯¹lm¯ ¹, U¹¯ ÷
u¹l=lTm¯¹lm¯ ¹, U¹¯ ÷ l8l3J¯H=¯ë¯ ¹ l8cël=Um¯ =ë-=ë =
m¹l Hu¯Tël '=¯õl =l3l1 H, UJ YT¯3¯ë l8J H6l T8, l= H¯J¯ l8¯=
=ëT Jl 8÷¯ l=Q=ë¹ Y¯T lTm¯· l8H T¯Y ÷¯ =8l ¬=¯8 3¯ luYð¯
6¯Jl÷, ¬=¯8 l¬J=¯ l= =¹l=¹lHT ,¬6ðJ¯ë) J=1 ¬ 3J¯J =Y
ml¬J =ë3¯lëm¯ ÷l 3ë=HT3 l=m¯l¤m¯ J= 3¯ =÷ë3l l8H ¹¯Y
3J¯Jl Huv U¯6 u=¯m '3 uJ6 ¬¯÷l J1
HJ÷l l=÷=¯¹¯ ¹ l8J u3 ÷l T¯Y =Jl Hl l= HJ÷lm¯ ÷ Jl
l8= =ëT ÷m¯ë¯ ¹¯Plm¯ ÷l HëTëu Ju¯l83 =ë¹ ÷ ë¯J u 3빯 l8=
8J3 Jl ¤clm¯ T¯Y Hl1 uë U¹¯ l=J¯ l= l8H T¯Y ÷l lHës l¹l÷m¯
59 60
=ë¹ ÷l u¯= l8H ¹ Huvð ÷¯ H3¹ =l3¯ ¬¯= 88l l8J J¯ð¯ l=Q
=¯uë lTm¯· l8Jl J¯ð¯ l8¯u H¯J =l =¯ulëm1 l8J÷ l=6 '=¯Yl l8Jl
T¯Y ¹Jl J÷l 88l 8÷ 88lu¯¹ ¹, Jëu= ¹, ¬¯ u=¯ uH3 ¹1 l8H 3
mT¯J =¯Jl T¯Y =8l Jë =l u8l J÷l m l¬J=l U¹¯ ¿ l8H ë¯J 3ë÷l
m1 UJ ¬ =ë ëJ J÷ ¹, U¹¯ ¹ UJ ,Huv ÷ u¯¤ë '3) HJl Y¯T lëJ¯
J÷1
H H3¯ ÷ u¯uY ÷ l=¯6 ¬÷ T¯Y=ë÷ m¯ m¯u¯, ¬ H¯J H¯Juð
Hu¯lHm¯ Hl UJ =8l '=¯Yl Hcc ¹¯Y Y=¹ ÷l ¹8l Hl, lHë= Hcc ÷
mT¯ ¹¯Y Y=¯8l ¹Jl Hl H¯Jl1,H¯J l¤Y¯s) l8¯= uël HH¯l8cl 3ðl
¤=l Hl1 lJ÷ ÷¯ lH¯¤ u3l ¬ lëm=H¹ m,ë=8lm¯ m, UJ l=¯u 3m J÷·
l=H =l =ëT ÷¯ l=H ÷Hë =ëT u3l ë=8lm¯ ¬ J UJ l=J=l T¯Y 3
l¹ë¤¯ë3 J÷·1 UJ l8J l= ÷¬ 8¯ë UJ÷l ¤¯ë¹¯ =l m· uY ¤¯ë¹¯
UJ÷l =l m¯ ÷¬ 8¯ë· l8J¿ Huv = 8l mHl =ë m¯T 3ë H=¯T1 l8H
T¯Y ÷ u l8Y=Y 8l 8J3¯ l=Hu¯ë '6 ¹l ¬¯ð¯ l= lJ÷ ÷l ¬ uY
¤¯ë¹lH¯¤ Hu¯¬ 8¯ë m3 lH¯¤ ¤ëu 8¯ë UJ l=H 3 =l J¯Yl J8l ¹Jl1
lJ÷ l8J T¯Y u¹ 8l ¹l H=÷¯ lH¯¤ ¤ëu lJ÷ u¯3 ¹¯Y =8l =¯¤ë¯ ¬¯
H33ë ¤ëu J1 UH ÷l l8J u¯=l ¤¯ë¹ l= lJ÷H3¯¹ ÷l ¤ë3l '3 u÷¯
Jl8m¯ Jë ¤ëu l8¯= l=H¯Y lJ÷ ulë=¯ë ÷¯ Jl Y¤ mT J 1 m3 UJ
m¯uðl l8J ¤¯ë¹¯ ÷Hlëm¯ =Y u¹=¯Uðl 6¯J÷ m¯, ¬8ë÷H3l1
l=Ql= ¤¯c lTð3l '6 ¹ ÷¬1
H l8¯= 3¯ lJ÷ ÷l l8J ¤¯ëlu= ¤¯ë¹¯ ÷l T¯Y m l¬H÷¯ J¯8l
=¯¹ lH¤ ¹¯J¯ ¹ `Ju lJ÷ ¹Jl' l=3¯8 lY¤=, l¬= l= ulJ88 H¯lJ8
Jë¯ l=J, 88l l8H lJ÷ ¤¯ë¹¯ ÷¯ Y¯= 3='3¯ Hl1 8=lm¯ õH m3 l¹¯Të
÷YlY¯ ¹¯Y J¯8l =¯¹ lH¤ ¹ l8J H¯83 =ë l÷¯3¯ Hl 88l lH¯¤ lJ÷
Hu¯¬÷¯ mT ¹Jl1
H uël ¤¯ë¹¯ l8J m 88l ¬ l8J T¯Y l¹ëY ¤¯ëlu= ¤ë¯3Y '3
ëJl J÷l 3¯ H¯J =¯H3 H¯l8÷ m¹l ¤3빯= ¹¯ J÷l1 ¬¯ l8J÷ m¯J
¹3l¬ ¬ m¯¬mHl JT3ëJ m¯, UJ ¹¯ J÷1 lJ÷ ÷l l8J ¤¯ëlu= ¤¯ë¹¯
÷¯ ¬÷ 믬¹l3= ëu¯3ë¹ Jl8m¯, l8= 믬¹l3= l¤m¯Y,m¯8lJl8) ÷
l=¯61 UJ Hl l8Jlm¹ ¹H¹ ,J¯ë3l =u) ÷¯ H=Yu1 l¬H 3ë¯ UJ
lJ÷H3¯¹ l=¯6 u÷¯ J8 8¯=l H¯ë ¤ëu¯ ¿ m¯uð Y¤ mT Huv÷ J¹,
UH 3ë¯ lJ÷H3¯¹ ÷ H¯ë Y=¯ ¿ UJ l8¯=-H¯vl =u ,lHTY ¹H¹)
3H¯=ë =ë÷ J¹ m3 l8H u¹3 ÷ m¤¯ë '3 UJ J¯ë3 m÷ë l8¯= ¹H¹
Hcc lHë¬ð ÷¯ u¬=c Y = 6¯Y1 l8J H=Yu H¯J =¯H3 l=¯J¯
¤3빯= Hl, l8H ÷ mëu-J¯= =l l¹=Y÷ ¹· l8J T¯Y ¬¯ð¹l 8J3
uJ¯3=uë¹ m1 =¯¤ l8H =ë= uJ¯3=uë¹ m l= l8H H=Yu ÷ l=¯6 ëY
3 =ë8 ÷¯ 3¯ð 8J3 8l mHlu J1 l=Ql= l8J÷ lu¯ë l8¯= u¯ëu ÷
=YH= ÷l uël 3¯=3¤=l m1
`¹H¹' `lY8ëY JuÿHl' `H=Yël8Pu' 3 `¹H¹ Hcc' 8=
¤8Hë3 3 u¹ ¹ J¯Uð =¯Y H=Yu ¬¯u÷ ¹1 ¤¯H =ë= u= lY¤ =ëT¯
¿ ÷¹lm¯ ÷ l=¯6 l8J¹¯ H=Yu¯ ¹ 3=ël8¹ =lY lYm¯1 ,l8¹¯ ÷ m¯T)
m¯3u Hëuëuð =ë '3¯ HJ ¹1 l8H ¹ H¯Jlm¯ l÷H¯=¯ 3 uPY¯ 3m =ë
l÷3lm¯1 mHl l=¯¤ë ¿ =¯¤ð, l8H ÷¯ l8¯= u¯JY lHë¬ l÷¯3¯ U¹¯ ¹1
38÷lYl =ë¹l m 3¯, l==¯H =ë¹ 3¯, m¯J u¯JY lum H¯Juð1
m¯uðlm¯ uuë¯=¯ '6 3J¯J Jl=¯¤ ÷¯ =l ¹=H¯ U¯Jë÷, =l l÷Hcl
,l=P¹) U¯Jë÷l m, mHl l8J HJ J¯Y JY¯ T81 ,m¯uð¯ H¯ë¯ =¯v)
ë¯J-ëJ¯ = ,u¯ëu ÷¯) UJ H¯ë¯ =¯v uë=¯¹ =ë lYm¯1
H, l¬J=l u T¯Y =ë lëJ¯ Hl ,lH¯¤¯ ÷ l8= =ëT ÷m¯ë¯ J¯ë3l
Hcc ÷ ¹¯Y) =Y8ëc =ë¹ ,J¯8l=¯Y 8ð¹) ÷l, l= lH¯¤¯ ÷¯ l8¯= =ëT
¬÷ lJ÷ ¹¯Y H¯v-lJm¯Yl =ë÷, 3¯ UJ l¹ë¯uë¯ 88lu¯¹l '6 ¹l
=ë÷¯, l¹ë¯ uë¯ Jë '6 =l ¹8l =ë÷¯, 3 l¹ël u=¯uH3l '6 =l ¹8l
=ë÷¯1 l8¯= m¤l¹Tl =8Y =ë Y8l UH ¹ =v H=Yu¯ u3l1 Jð U¹¯
H=Yu¯ ¿ Çð3l ÷ðl H¤l T¯Y ¹Jl1 ulJYl T¯Y 3¯ mJl =¯Jl
3¯=3=ë Hcc, ÷¬l UJ÷l J¯ël 8JlTð3l, 3l¬ UJ÷ lu¯ë H¯ë¯ ,lJ÷)
Hu¯¬ Y¯u8÷ Jð ¿ l3m¯ë m, m3 6u¯ UJ÷ lu¯ë l8¯= mJ =¯J
=YH= 3 H=Yu¯ ÷l l¬J=l 3¯=3 m1 Jð l8J Çð3l l=H H¯¤¯ë¹
m=¯Yl m¯T 3 ¹Jl Hl ÷ Jðl1 ,U¹¯ ÷ =¯H '6 ¹Jl l8J)1 m¯u¯ ¹ l8J
T¯Y Huv Yðl 6¯Jl÷l m1 m¯u¯ m= T¯Y¯ =¯Vl ¬¯8l8 `=¯Ylm¯ ¿,
61 62
88l UJ¹¯ ¹ T¯÷¯ël =l3l1 l8J T¯Y m¯u¯ =l H6 = ÷¤l8 88l ml¬Jl
Hlu3l '6 ¬÷ 8÷¯ u÷, UJ¿ l8J Y¯Tl ¬¯÷ mHl m¹ =uPë J¯, m¹
u= l¬J m¯, m¯J H¯Jl Hlu3l m, l8= u¹ '3 uël vu m ,u¯ëu ÷)
=YH= ÷l, l= l8¹¯ =Y 8J3 Jl mJ=¯H m3 U¹¯3 =YH= J¹ 3
H¯Jlm¯ 3¯ mõ¯ë=l H÷l ÷lm¯ uuë¯=¯ UJ Jð l=¯u Y¯T J H=÷lm¯
¹· H, UH H¯ë =v '6 l8¯= =ëT ¹, ¤¯H =ë= u=-lY¤ lH¯¤ =ëT ¹
J¯ë3l Hcc 3 lJ÷ =ëT ÷l m¤l¹Tl =8Y=ë Y8l1
m¤lë ÷ l=¯6 ,Huvð =¯Yl) HJ 3 uJ¯3=uë¹ T¯Y l8J =l m
l= H3 ¬ë¹Y lH¤ lJJë¯=¯lYm¯ ¹¯Y HJ 3 =¯¤ =s¯ ,lH¯¤¯ ÷) l=J=
=ëT¯ ¹ l¹J¯8l, 3 HJ 3 =¯¤ 8=s¯8l l=J= =ëT ¹ =l3l· l8J T¯Y
8J3 mlJu m H¯J Y8l Huvð =¯H3 m3 UJ÷l l8¯= ,3ë=HT3)
l=m¯l¤m¯ =l m1 l¬¹¯ ul=m¯-lYl¤m¯ =ëT Hl, UJ÷¯ =¯J¯ lJ¯H¯
l8J¹¯ H=Yu¯ ÷¯ m3 l8H l=Hu ÷l H6 ÷¯ TY¯u Hl1 8¯=l ¬ luJY
=Y¯H ,u¯¤ =ëT) l=¯6 l¬J= m¯u m8 u¯8 ¬¯÷ ¹, UJ 3¯ 6¯Y H¯lëm¯
'6 J÷ ¹, l¬= =ëlmëlëPu ,ë38¯uH3l), mu8lH¹ ,=¯J-¤¯JH¯),
YHc ,Y¯YH¯=¯) UJ H¯ë¯ =ë 8l J÷1 HTë3¬ lH¤ ÷¯ u¯uY¯ H¯J
H¯Juð m, l= ¬ UJ 8H ë¯J ¹¯ u8 J÷, ÷¬ u¯H 3ë¯=l ÷ l=¹ u= HlT,
l=¹¯ u¯ð-H¹u¯¹ luY H=÷¯ Hl, l=¯u ÷l l=¯u uJ6 H=÷ Hl1 ,lJ÷
=ëT =¯Y) l8¹¯ ¹ m¯÷ëH= m¯8l8m¯H msHë =l uH =l3¯ ¬¯ H=÷¯
Hl, uJ¯¹ l=÷=¯¹ =l 3 PJl¹ l=Hu ÷¯ l8¹H¯¹ =l1 HJ =v J H=÷¯
Hl1 l8J `mYUëucH', l8J Y¯Y6 =8l ëc ¹l J÷1 H, u¹¯¤l l=3ë3
÷lm¯ =v =uPëlm¯ ¹ Huvð¯ =l Pëël J1 3 l8J÷¯ l8= u¯JY8ð÷,
l8H l=Hu ÷¯ 믬Hl 3 l=6¯ë¤¯ë= =¯3¯=ëð, ¬lJ÷ l=¯6 l¬J=lm¯
l8J =uPëlm¯ ¹ UJ uë¯ ¬ë == ¬¯÷lm¯ ¹1 l8¹¯ H¯ëlm¯ T¯Y¯ ¹ Huv
= Jl Y=¯8l Y=¹l u÷l m1
H, u l¬J=l T¯Y =ë lëJ¯ Hl l= m=¯Yl m¯T mJ¯ =¯J¯ =u
¹Jl Hl =ë H=÷, UJ 8Jl ¬ë¯m3 ¹Jl Hl =ë H=÷ l= l8H mJ =¯J
mJ8ë ¿ Çð3l ÷ H=÷1 l=Ql= l¬¯u =l =8l l=3¯8 ǯ=T, l=
¬uJëlm3 8¯ë u¯Jë¹ luUël =l J· Hcc 8¯ë u¯Jë¹ luUël =l J·
UJ H¯ë¯ =v =lJ=l3¯ ¬¯÷1 m¯u 3ë '3 m¯u¯ l8¹¯ u¯ëul lH¤¯3¯ ¹ Jl
HJ =¯v u¹ Y¹ m¯1 l=ë mHl l=u ,=ë3¯ë lH¤) =Y¯H=¯Ylm¯ u=¯T,
l=¯u ë3¹ lH¤ JT u=¯T· l8J 3¯ H¯¹ HJ uë¯ðlm¯ l¬Jlm¯ T¯Y¯
¬¯uð Y¯T u8lm¯1 H, l8J l¬J=l T¯YHl, mJl =¯Jl Çð3l ÷ð ÷l, UJ
l=H H¤¯ë¹ ul3J¯ ÷ u¯Y= m3 H¤¯ë¹ l¬J l8¤Y¯= =¯Y m¯÷ul ÷
l=6 l8J Huë¯u¯ ¹Jl Hl J H=÷l1 l8J÷ =¯H3 l8¯= 8J3 Jl =¯¤ël
l=Hu ÷l ul3J¯ 6¯Jl÷l Hl 3 UJ ul3J¯ ÷¯ l=3¯8l l8Yu ¹¯Y =8l
=l H8¤ ¹Jl1 H3 ¬ l=3 u=-lY¤ J÷ 3¯ H¯l8÷ UJ =l l8J =u ¹¯ =ë
H=÷1 l=Ql= l¬H 3ë¯ Të3¬ lH¤ Jë¯ ¹ l=J, l8J T¯Y¯ ml¤m¯3u=
8Y ÷ m¯Hë Jl Jðlm¯ Hl, l=H ÷¹lm¯=l lHm¯ðu ¹¯Y ¹Jl1 m3 UH
ml¤m¯3u= u¯¤ ¿ ulJ88 H¯lJ8 Jë¯ ¹ 8J3Jl HJð¯ l8m¯¹ =l3, l8H
=ë= u UH ÷ l=Hu¯ë l=¯6 ¹Jl ¬¯UT¯1 l8J H3 ¬ë¹Y lH¤
lJJë¯=¯Y Jl Hl l¬¹¯ ¿ uu m¯T ÷ëuH ¤3lëm¯ ÷l m¹ ¹Tl 3H=lë
¹Pë m¯ T8l Hl1 l8J 8¯=lm¯ ¿ ¹Pë ¹Jl Hl m¯Q÷l1 Jëu= 8÷¯ 3¯
l8H ,Jë¯Uðl) J=l=3÷l =Yu¹¯ 3 =l =8 Uõ÷1
l8J 8=¯l8÷¯ l8¯= ,u¹-l=lTm¯¹=) lH¤¯3 m l= ¬÷ 8÷¯
=8l l8J ¬l T¯Y3, ¬lJ÷ '3 UJ÷¯ =¯H ¹¯ J=, J¯= l=H ml¬J ¤3ë ¹
÷¤÷ 3¯ UJ÷ '6 UJ l8¯= l8H l=Hu ÷¯ `lJ=H u=l¹Pu' ,86¯U u8¤)
lHë¬ Y÷1 UJ J=l=3 ¹ u¹ð 3 Jl l8¹=¯ël J ¬¯÷, l= ¹Jl, l8J
lëmYcl ,J=l=3) ¹Jl1 ,UJ H6÷ l=) ¬÷ lëmYcl ¿ m¯¤ UJY =ë
l÷U 3¯ UH 3 ëc=¯ë¯ J ¬¯=T¯1 UJ ÷ëuH J=l=3 ¹ ë¯T-3ë¯H =,
m¯uð u¹ l=6 UH ÷l l8= u¹-J¯Q÷l võl 3H=lë ¤=Y÷1 UJ u¹ ÷
l=6 l8= `l8YUP¹' ,Jëu-63¹¯) ¤=¯ =ë Y÷ lëmYcl 8¯ë, 3 l=ë
UH `l8YUP¹' ÷ ,H=-lHë¬ UH Jëu ÷) HH¯ë l=¯6 Jl UJ l¬U÷¯ J1
l8J UH ÷l `=¹l==H¹' ,l=H=¯H) 8𠬯÷l J1
H, 8¯=l ÷ l¬J= 8÷ Hl, `=¯Yl m¯T UJ¹¯ u¯Y 8¹¯
m¯3lu= 3¯ð ¹Jl Hl, l8J l÷Hcl ¹Jl Hl l= UJ m¯Uð =¯Y ¤3lëm¯
¿ ¹Tl m¯¤ ¹¯Y÷¤ H=÷1 l= ,uu ¹¯Y) =l =v Jð =¯Y, =l =v =¯uë¹
=¯Y l¬= ulJ88 H¯lJ8 ¹ l8m¯¹ =l3, l= H3¬ë¹YlH¤ ¹ UJ HJ
63 64
=¯v ÷¤ ,J¯u) lYm¯ Hl l= l8¯u m¯J =v =¯uë¹ 3 UJ÷ 8¯ë ¬ UJ¹¯
¹ m¯uð =÷u ǯ=ð Hl, ¬ Y=¯8l Y=¹l Hl, UJ =8l UH l=Hu ÷l
c=¹l=Y Y=¯8l ¹Jl Hl, =8l l¬¯3ð =¯H3 ,=ël mëu¯ l=6) Y=¯8l
¹Jl Hl UJ1
m¯u 3ë '3 H¯J '6 l8J J ¬¯÷ 88l m¯u¯ 3=¹l=l 3ë '3
Y=¯8l ÷¯ 6lë =¯= =ë¹ 8lJ ¬¯¹ m¯1 l8= U÷¯Jë¹ m¯u¯ Y8l8, l=
ë= u¯3H¯J ÷l l¬J=l ulJYl Y=¯8l J8l Hl, H¯l8÷ 1626 ¬¯ '28
l=¯6, UJ `H¯Jl 8¯P' ÷¯ uHY¯ Hl1 l= lH¤¯ ¹ H¯Jl 8¯P == lYm¯ Hl,
P¤ul1 3 ¬÷ ,Y¯Jë ÷) =¬÷¯ë ÷ 8÷ uTð m¯8 8¯P 3¯ lH¤¯ ¹ ¬=¯8
÷ '3¯1 88l mHl ¹l 8¯P÷ð¯1 H, 8¯Pu¯÷¯ 8ð lTm¯ Y=¯8l ÷¯1 ulJYl
Y=¯8l Hl1 m¬ lH¯¤¯ ÷l 3¯=3 =l =v ¹l Hl1 3 =¯v lH¤¯ ¹ m¯ = Të
H¯lJ8 =Y H=¯ uTc =l3l, ¬l 8¯Plu¯ë mJl =¯Jl J=u3¿ l=Q¹ë¯P
=ë¹, 8¯P 8l m ¹¯1 Jð T¯Y l8J m 88l l8¯= ¬lJ÷l ÷¹lm¯=l l÷Hcl
m, UJ¿ lHës 8¯P l÷¯H÷1 uë Të H¯lJ8 H¯ë =ë3¯ë ¿ l8¯= Jë l÷Hcl
3 ÷¤ ëJ Hl m¯3lu= l÷Hcl 31 U¹¯ ¿ 8¯P÷ lu¯ë `=¯v Jë' ¹Pë u
lëJ¯ Hl1 U¹¯ l=J¯ `l3¹ = 8¯P ¹Jl u ÷¹¯, 3¯P-8¯P HJ l8¹ H
Y¹¯'1 88l T¯Y 8¯P ÷l ¹l, T¯Y 3¯P ÷l m1 Jð ¬lJ¿ lHës 8¯P 8l
l÷H÷, UJ 3¯ =J 88l ¤¯J-u-¤¯J uT¯ lYm¯, Y=¯8l u¯YY8l1 l8J =l
u3 88l UH Y=¯8l '6 3¯PluY叫l Hl1
H, uYllc=H ,믬¹l3l) 8¯ë l¬J=l l8H l=Hu ÷l `=¹=¹H¹Y
l=PJu' ,u6Y3 ¤¯ë¹¯) 8ðl J8l m l= `uYllc=H l8P ÷l m¯ëc m¯s
÷l uHl8Y', ,J¯= HJ¯=¹¯=¯ ¹ H¯=¯ë =ë¹ ÷¯ J¹ë), l8J T¯Y U¯u
Y¯T J÷l m l¬¯u Y=¯8l ¹l= ¤ë¯3Y'3 Y=l ¬¯÷l m, ¬¯ uYllc=H ÷¯
¹l= ¤ë¯3Y '3 uTc¯=¯ =l3¯ ¬¯÷1 l¬= l8Y=H¹ Y=¹l J=, ¬¯
ml¬J¯ Jl =¯v Jë =빯 J=, l=ë l8J H¯ë¯ =v õl= m1 uë H3¯ ¹ l8J÷
mëu 8÷Yl÷¯31
l¬H ¹ mHl `m¯ëc m¯s ÷l uHl8Y ¬¯ =l¬l8Y' =lJ¹ m¯, UH
`l=Pl8Y' ,HJ=) ¿ lJ=¯l8¹ ,ulëJ¯H3) =ð =ë, 3 l== =ëT¯1 ¬÷
ulJYl ¬T 1628 ÷l =l3l m ë= u¯3H¯J ¹, l8J l=3 Y¯T÷¯ Hl 88l
3¯¬ luY¬T¯ H¯¿· ¬¯ 믬 luY¬T¯ H¯¿· =ð H6 H=÷¯ Hl U÷ l8J
T¯Y1 UJ÷l =8l =l HJ¯=¹¯ ¹Jl Hl l÷¤÷l U÷1 uë ¬ UJ ¹¯ Jl8m¯
J÷¯ 3¯ mHl =÷l =l 3¯¬ J¯HY ¹Jl Hl =ë H=ð¯1 H H3 ¬ë¹Y lH¤
÷¯ ¬ 믬¹l3= muYHl UJ l8H T¯Y'6 ¹Jl Hl l¹=lYm¯ l= m¹÷uë
H¯lJ8 ÷¯ u3¯ u¹=¯Uð¯ Hl1 u¯÷ ¬ J÷ J¹ UJ H¯¤¹ 8ð÷ J¹1 8¯P
=l H¯¤¹ 8lðm¯ Hl1 T¯Y l8J m l= =u ÷l ¬ ÷H¯ 8ðl J8l Hl, UJ ÷H¯
8÷Yðl Hl m3 UJ ÷H¯ m= ¹l Hl 8÷Yl ¬¯ðl1 UJ ÷H¯ l=Q 8ðl
Hl· =l Hl UJ· l8H T¯Y ¹ ulJ88 H¯lJ8 ¹ 8J3 HJð H8÷¯ ÷ l=¯6
l8m¯¹ =l3 l= uu l8Y¯Jl ëlJu3¯ 3 H¯¤ð u¯ë ¤ë l=¯6 l¤lëm¯ lëJ¯,
8J3 Y8¯ Hu¯1 l=Ql= ÷Hu u¯3H¯J ¬¯÷ J8 ¤¯YH ¹¯Y l8¯= '=ë¯ë
=ë= T8 Hl, l8¯= m¯÷ëH ÷ = T8 Hl ¤¯YH ¿ l= ¬÷ 3¯= l8J÷¯
u¯Yð =ëT, 3¯ uël 8¤lHH 3J¯J mT-HT ëJTl, 3 ¬÷ ,l8H m¯÷ëH
÷¯) u¯Yð =ë¹ Jc ¬ T 3¯ l8H 8¤lHH 3 H¯¤ð J ¬¯=T1
H l8J l8¯= Yu¯ ÷ë 6¯lYm¯, H= ÷¯ 8J3Jl Yu¯ ÷ë1 luHY¯
÷ Hu 3 8l Hë J lTm¯ Hl1 H H3¯ ÷ ëY ¹ '=¯Y¯ `=¯Yl m¯Tm¯ ÷
믬¹l3= muY¯ ÷ uHT 3= Hlu3=ë= ¹¯ ÷¤, l= cJ=¯ =l Hl, 8¯÷Y
=l Hl, ¬¯ YT=¯Y =l Hl· l8J uHT =l Pëël m1 8H Y=Y '3 =l
l=6¯ë¹¯ ¬ëël J ¬¯÷1 uë H3¯ ÷ muY¯ ÷ mëu m3 l8¹¯ ÷lm¯ ¬=¯
8J3 J¤lm¯ ¹1 m¯3lu= u3¹ J ǯl=m¯ Hl =u ÷¯ 8J3 lPm¯÷¯1 UJ
m¹÷uë H¯lJ8 ÷ u3 ¹ ¹Jl Hl =¯Vð¯1 UJ 3¯ l8¯= =HlY¯ 8𹯠Hl1
ulJ88 H¯lJ8 ¹ Jð l¬J=l l88 =¯Yl T¯Y =Jl m ¹¯, UJ
8J3 8l uJ¯3=uë¹ m1 U¹¯ ¹ l8¯= Jë =l T¯Y =Jl m1 UJ J ¬T ÷¯
m¹J=1 l=Ql= ë= u¯3H¯J ÷l Y=¯8l, 8¯P =¯Yl, UJ =l m= ¹l
Huvl ¬¯ H=÷l1 l8¯= ¬T ÷¯ m¹J= ÷ð¯ Hl Tëm¯ ¹ =u ¿1 UJ÷ l=¯6
8l ¤¯YH¯ uëTc Jð¯ Hl1 l=Ql= m¯u¯ l8J =lJ¹ m¯ l= l¬J=¯ ¤¯YH¯
m, UJ lH¤ë Hl UH muY÷¯ ¬ muYTë ¹¯¹= ÷= ¬l 3 Hë Jl8m¯ Hl1
H lH¯¤ uu ¹ ¬ ¬T ÷¯ m¹J= ¹¯ JV¯l8m¯ J÷¯ 3¯ UH ¹ ¤¯YH¯ uu
¹Jl Hl 8ð¹¯1 m¯3lu= l8¹=Y¯8 ÷ muYl=6 u¯U卉ëël Hl =u ¿,
3¯ l= UJ÷ l=¯6 l8¯= m¯3lu= 8Yu÷¯ J=1 H H3¯ ÷l l¬J=l H¯ël T¯Y
65 66
m, UJ¿ Huvð =¯H3 ¬T 8¯ë ¤¯YH8l l÷Hcl=ð ¹ Huvð¯ 8J3Pëël
m1 H3 ¬l ¹ ¬ Y=¯8l Y=l UH ÷ lu¯ë l=J=l H6 =u =ë ëJl Hl· UJ
Y=¯8l l=H =ël u¯u3l ¹ H¯Juð 믤= ¹Jl Hl Y=l T8l1 u 8u ¬T ÷
m¹J= 8¯ë ulJ88 H¯lJ8 ÷lm¯ =¯v H3ë¯ u= = Hð¯Uð¯1 UJ l8H
u=¯ë J¹ `¤¯YH¯ ¬l ÷l ml¤m¯3u= 8ð3ë =v l8H 3ë¯ ÷l J l= ¬T
l8¹¯ UJ ¹¯ lP÷Tl ÷¯ u=uYm¹J= =ë H=÷¯ J m3 ¹¯ UH l=¯6 uël
3ë¯ H¯uY J H=÷¯ J1 ¬ ¬T ¿ ¤¯YH¯ m¹J= l=¯6 =¯V ÷8l8 3¯ UH
÷l l8¤Y¯=l u¯=lPTl ÷l 3l8ë3¯ l8¯=÷u ¤c ¬¯=Tl1 UJ m¯uð
m¯3lu= Hlum¯ ¹¯Y c¯c ¬¯=T¯ m3 UH ÷ =Y¯u8l 6¯m ¹ Y=l÷¯
HJ¬¹Jl luYH=T¯1 l8¯u 3¯= l= UH ÷l mlJH¯ ÷l u3l3l =l =uPë J
¬¯=Tl1 UH ÷ ëlJu m3 uJ¯83 ÷ ¬Pl8m¯ ÷¯ HJ¬ m¯uðl 6u= T=¯
8õT¯1 UH ÷ ëJ¯¹l 3ë '3 l¬Q÷ ëlJð Y8l ¬T ÷¯ m¹J= 8J3Pëël
J1'
Jð l8¯u =u ¿ ¬T '6 u¯Uð lu¯ë l8¯= 3¯ m¯J m¯3lu=
¹Pëlm¯ =u =ë lëJ¯ J, ¬ lPm¯÷¯3ë l=÷=¯¹¯ ÷l u== l=¯6 ¹l
m¯Q÷¯1 mHl ¬÷ H3 ¬ë¹Y lH¤ ¿ ÷¤ð Y¯T÷ m¯ 3¯ 8J3 ¹l=
¤ë¯3Y'3 ¤= = ÷¤÷ J¯1 uHY¹, ¬u÷¯ë lÿu¯YlH¤ ÷l l=3¯8 u=
`m¯¤l lJ¯õ¯ ¹lY¯ 3¯ë¯', ¬ l3¹ ¬¹ ÷l ë¯3 ¹ J¯8l muël= lH¤ Jë¯
¹¯Y ¬ T¯Y8¯3 J8l U¹¯ ÷l1 J¯8l muël= lH¤ l=¯u ¤== 8Y ëJ H¹
më UJ ,¬u÷¯ë) l=¯u ¤=¯ Hl1 UJ ¬¯ = cJ= ¹¯Y =l T¯Y =ë÷, më
UJ¿ l8J Y¯T lëJ 88l l8J¹¯ 8l÷m¯ ,J¯8l muël= lH¤ 3 ¬¹ëY
H83 lH¤ Jë¯) ÷¯ l÷u¯T õl= m· l=J=lm¯ T¯Y¯ =ël ¬¯÷ m·
l=Ql= J¯8l muël= lH¤ 6¯J÷ Hl l= ¬u÷¯ë ¬ m¬ =l =ë =ë H=ð1
Jð UJ ,¬u÷¯ë 3 m=¯Yl m¯T) 3¯ H¯ël T¯Y ¿ ÷¤ Jl Jë 3ël= ¹¯Y
ëJ Hl1 H3 ¬ë¹Y lH¤ ¬ ¤J ¤J𠬯 lëJ¯ Hl, UH ¤J ÷l 3¯ U¹¯ ¿
l8Y=Yl=m¯=ëð 8l ¹Jl u3¯ Hl1 l8H =ë= l¬J= l8J l¬J lY¤¯ël m,
U¹¯ ¹ H3¯ 8¯ë ¬ =v =l lYl¤m, l¬= =Y=3 lH¤ u¯Tc m, UJ÷ =l
u¬-ë Hs u= = ÷¤ YU H3¯ 8¯ë, ¬¯ l8H 3ë¯ ÷ Jl Jë Y¤= ¹1
ulJ88 H¯lJ8 ¹ =l ¬ l8¯u lP=ë =l3¯ Hl, l= l¬J= Y= H3¯ ÷
muY¯ ÷l 6lë =¯= =ë÷ ¹, ¬÷ ¹l= ¤ë¯3Y '3 ¤= = 6lë =¯= =l3l
¬¯UTl 3¯ UJ÷ '6 l=ë m¯Jl =v l¹=jT¯1 l8H '6 =u ¹ 8J3 Jl
l÷H¯Jlð3¯ =¯Y ¤¯=ð ÷¯ ë¯J l¹=Y÷¯ J1 H, u =lJ¹ 88l H3¯ ¿ mHl
86¯Uð, U¹¯ ÷l ë¯l¤m¯ =ë¹l m, mHYl H3 ¬ë¹Y lH¤ ÷l1 3 ¬
mHl l8J¹¯ mP¯ë¯ ¹¯Y6lë-=¯==ë¹ Y¯T ¬¯ T 3¯ ÷¤ YU l=ë H3
÷¯ =l ëlJ ¬¯UT¯1 l8= l¹m¯ð 3 m¬¯ð l¬J 8÷ ÷¯ m=H UJë
m¯=T¯1 H, uë¯ l¤m¯Ym ¬ m¯¬ulJ88 H¯lJ8 ¹ H¯ë¯ uHT lHël¬m
l= H3 ¬l ¿ =l l÷H lëJ¯ Hl, mHYlm3 ÷ l=¯6 UJ¿ l=H 3ë¯ ÷¯ u=¯H
Jl8m¯1 l8J u=¯H l=H m¯u l¬J 8÷ ¿ ¹Jl Hl J H=÷¯1 H, `¹H¹' ÷¯
H=Yu, `lY8ëY JuÿHl' ÷¯, `H=YëlYPu' ÷¯, l8J mJ¯ JY¤¯u¯U
lH¤¯3 m ¤¯c lTð3lm¯ =¯H3, ¤¯H =ë= lH¯¤¯ =¯H31 UJ l¬¹¯ l6ë
l8H ¿ 6Y¬ =ë¹ ÷l m=Hu¯ l=¯6 ¹Jl m¯UðT, =8l =l mëu Jëuë
u¯u3l HJ= ¹Jl1 H3¯ ¹ =l =l3¯ l¬= ulJY¯ ulJ88 H¯lJ8 ¹ =l
lP=ë =l3 88l U¹¯ ¹ =8l l=3¯8 ¹Jl lY¤l, ¹¯ u=l l8J =l J H=÷
U¹¯ ¿ =u¯ ÷ lH¤¯3 ÷¯ =v =l u3¯ ¹¯ J=1 uë U¹¯ ÷¯ l8¯= m¯uð¯
m÷¯PHl, 6Y¬=ë¹ ÷¯1 m¯uð¯, l¹ëYm¯uð¯1 õH muY÷ Pël8!
l8J =u H¯J¯ lH¯¤ l=÷=¯¹¯ ÷¯ J l= H3¯ ÷ muY¯ ¹ HJl
J¯=¹¯ l=6 uH =l3¯ ¬¯=1 ¬=ë mHl UH muY ÷l ëc u¯¤ë '3
l=m¯l¤m¯ =ë¯T 3¯ H3 ¬l ÷¯ 8J3 Jl =uPë m=H U¯Jë = H¯Juð
m¯=T¯1 UJ3 l=ë =8l u빯 ¹l luY÷l1 l=ë 3¯ m= l8¯= 8¯3 8ð¯ =
u¬ð =¯Yl T¯Y m1 UJ =l =8l =¯ë Y= J÷l m, =¯v =ëT¯ ÷l u¯¹lH=
Y= 8𠬯÷l m, u¹ u6¯= Y8l1 l8¯= =¯Jl Y= 8𠬯÷l m l=H u=
'31 l¬= HJl÷ JT3 lH¤ m¯¬ 8lðm¯ Jl8m =¯v =ëT¯ ,¤¯8 u¯¤lm¯)
Y8l1
H, ¬÷ mHl l8J =lJ÷ J¯ 88l H3¯ ¹ l8J T¯Y l=Q =l3l,
l== =l3l l8¹¯ T¯Y¯ ¿ Huvð¯ 8J3 Pëël m1 l¬J=l T¯Y `uHl8Y'
,uul=¹) ¹Jl Hl YT÷l, UJ¹ muY¯ ë¯Jl UJ uul=¹ =ë l÷¤¯8l1 H3¯
¹ H¯ë =¯v ¹ ¹=l 3ë¯ ulJ¯H3 =l3¯, l= lH¯¤¯ ¹ ,u¯ëul H=Yu¯ ÷
m¤¯ë '3 UHëlm¯) l8¹¯ HHu¯=¯ ¿ l== ÷¤ð, l8J¹¯ H=Yu¯ ¿ l==
67 68
÷¤ð, l8J¹¯ ÷¯ Jm ¹Jl u¹ð¯, =8l ëm8 ¹Jl u¹ð¯1 UJ÷¯ m¤¯ë =l
J· UJ J HJ =¯v 8¯ë H3¯ ÷¯ l8= l8Y=Y l=Y¯¤ð ¹Pëlm¯1 UJ
¹Pëlm¯ =l m· l= l¬J=¯ =l H=Yu, l¬J=l =l HHu¯, l¬J=¯ =l 믬,
l¬J=¯ =l l¹P¯u lH¯¤ ¤ëu ÷ l¹m¯ëuð ¿, UH ÷l H33ë3¯ ¿ J¯¹l
uJ6¯Q÷, UJ H¯¿ ¹¯ u¹Pë m1 lH¯¤¯ =¯ëuY¯ m1 l8¯u ¤= = =HY¯
=ë1 l8J ¹Jl l= l¹3H ¹ =l l=J, mëH3 ¹ =l l=J, =Y¯ð ¹ =l l=J1
l8J T¯Y¯ UJ¹¯ ÷ Hu¯¬¯ Y8l uJ¯3=uë¹ JðTlm¯1 lJ÷ lJ3¯ ÷ 8J3
ë¯H m¯8l m l8J T¯Y- `¹H¹ Hcc' ÷l, `H=jël8Pu' ,¤ëu l¹ëu¤3¯)
÷l, `lY8ëY JuÿHl' ,U÷¯ë=¯÷l Y=33ë) ÷l1 H¯J¯ JuÿHl ÷¯ ¬ =l
H=Yu l¹=jT¯, H¯J¯ ¬ lH¤¯3 l¹=jT¯, UJ H¯Jl l8H T¯Y ¿ l¤m¯¹
'6 믤 = l¹=jT¯ l= H¯Jl UH T¯Y ¿, H¯Jl l=Y¯¤ð3¯ ¹ J¯¹l J÷l m
l= ¹Jl1
u =lJ¹¯ HJ 3 =¯Jl T¯Y l¬J=l H3¯ ÷ u¯uY '6 u¯Y 8¹ð
÷l Y=J, UJ m ulJY¯ Jë l=Hu ÷ Jm 3 u=3Jð¯1 UJ÷ =¯H3 U¯6¯
m¯3lu= uJY J¯HY =빯, U¯6¯ u¯¤ë J¯HY =빯 ¬ëël J1 m3 l8J
u¯¤ë m= 8l ¹Jl J¯HY J ¬¯÷¯1 l8J÷ =¯H3 ,ml¤m¯3lu=) =u¯8l
=ë¹l u÷l m, l8H ÷¯ J¯=÷¯ë 8𹯠u÷1 H H3¯ ÷l UH ml¤m¯3lu=
=u¯8l ¿ ¹¯ J¯Y1 UJ¹¯ ÷ muY¯ ¿ l8H 3ë¯ `l8cëuc' ,l=m¯l¤m¯)
=ë= m¯¬ H¯J Y8l l8= ë¯J l¹=Y H=÷¯ J1 H¯¹ H¤ 3 ëH¹l luY
H=÷l m1 uë mHl 8=lm¯ ëclm¯-ëclm¯ ¤J¯ '6 Y¯T ¬¯¹ m¯1
`6ð ¬uJëlm3' l8= 8Jl JY¤¯-u¯U ¤J J, l¬= l8¯= =¯J¯
l¤Jð¯ ÷ l÷¯3¯ J÷ ¤Jð =¯H31 Jë ÷ l3¹ H¯Y¯ 8¯m÷ =8l ¹¯ =8l
6ð, =8l m¯u 6ð, =8l lPu¹l 6ð, =8l u¯ëYluc ÷l, =8l mH8Yl
÷l, =8l u6¯l83¯ ÷l1 3 H¯ë =u l=6 ë¯J= m3 H¯ë =v ¿ J¯Y JY¯ =
m¯uðl l¬J=l H¯ël m=cll=cl ,HëTëul) m, l¬J=l Huë¯u, l8H =u ÷
Y¤ Y¯T ¬¯÷l m1 l8J =u =÷ =l u¯=ð ¹Jl1 õl= m, 6ð¯ l=6 H¯uY
J=, l8J ¹Jl 88l m¯u¯ l8H l=6 H¯uY 8l ¹l Jð¯1 uë l=H 63¹¯ ÷
¹¯Y·
H, H3¯ ÷ l8¯=-l8¯= =u¹ ¿, U¹¯ ÷ l8¯=-l8¯= muY ¿ J¤¯
¤¤ð ÷l Y= m1 l=Ql= l¬J= uJ¯uëH J÷ ¹, UJ UH U6l m=Hu¯ '6
uJ6 J÷ ¹, U¹¯ ÷ 8Y 3 H8÷ J¯= l8Y=Y H¤¯ë¹ J÷ ¹, uë l8¹¯ ÷
mëu 8J3 J¤ J÷ ¹1 UJ ë3l-ë3l Huv ¹l m¯Q÷1 Jð H3 ¬÷
=¯ë-=¯ë l8J H8÷ T¯Q÷ Hl, l= `¤ëu lHë l÷¯l3m¯ 8¯v ¹Jl ëlJð¯',
H¯ë 8l T¯8l ¬¯÷ ¹, l=¹ H¯¤ m¯¬-=¯Y T¯8l ¬¯÷ ¹, l8¯= m¯÷3 8ð
T8l H¯Jl1 l8¯= m¯÷3 '6 T¯Uð¯ Jë T¯Y m, ,l8= J¤ l=H=¯H '6
T¯Uð¯ l8Y=Y Jë T¯Y m) uë H3¯ ÷ H¯Juð =8l Jë l¹H¯¹¯ Hl1 UJ
lHë u÷¯ =ë¹ ¬¯ ëJ Hl, l¬J= ¤ëu =¯H3 Y=H=ð1 8¯=lm¯ ÷ =8l Jë
l¹H¯¹ H¹1
H, l8¯= 3¯ l¬J=¯ l=H =l 믬Hl m¯T ÷¯ ¬¯ 믬¹l3l=¯¹ ÷¯
=8l =l u3=¯ ¬¯ T¯Y, UJ l8¯u 3m JUT¯ l= ÷ëuH ¤3ë 8¯ë UH ÷l
¤¯ë¹¯ 3 Huv, l¬J¹ `uë¯c uëHuH¹' l=J¯ ¬¯÷, UJ =l m· l¬J=¯ 3¯
¤3lëm¯ ¿ UH ëu l=¯6 ÷¤ lëJ, l¬= H3 ¬ë¹Y lH¤ ¿ UJ ¤3ë uë
Hu¯Hc l÷¤ ëJ Hl l= l8¯u Jð =l =¯Y1 l¬= ulJ88 H¯lJ8 ¹ Jð
`¤ë3l =8ð =¯Yl T¯Y' =Jl m, l= lH¯¤ ¤ëu '3 =l =v =¯uë¹ ¬¯ lëJ¯
Hl1 lH¯¤ ¤ëu ÷l H33ë J÷ ÷ lucð ÷¯ J=l=l ¤3ë¯ H3¯ ¿ uë3¯¤ l÷H
lëJ¯ Hl1 3 ¬lJ¿ m¯uð Të m3 ¤ëu ¹¯Y mJ¯ mv¯= l8H= J, UJ UH
u= ǯu =ë= ¬¯ më¯u ¹¯Y 8lJ ¬, ¬¯ =8l JJY¯ ¹¯ u¯ë, l8J J ¹Jl
H=÷¯1 H, `uë¯c uëHuH¹' l¬J=¯ H¯J¯, UJ H¯Jl T¯Y ¹, H¯ël ¹
uJ¯lH3 =ë÷1 l8J l=3¯8¯ u= = ¹l u3¯ Y¯T÷¯1 ë= ¬¯÷l m m=Y
l=3 ¬¯ =1 8¯¤l ¹=¯ë¯ J ¬¯÷l m1 HJ =v u3¯ Jð ÷ 8¯=¬÷ UJ T¯Y¯
¹Jl l÷¤¯8l l÷÷lm¯ UH 3ë¯1
H, l8¯u Jð ¬Hu¯Y lH¤ 3 Y = H¯ë 8Y¯ë, l¬¹ m¯u¯ T¯Y¯
=ë= T8 m¯ l= l=H Y=Y '3 lJ÷m¯ ¹, u¯3ë=¯ë¯ 3 Y = lH¤¯3=¯ë¯
3=, m¯u lJ÷ 3=, m¹l PlJë lH¯¤¯ u3l u¹¯ l=6 Jël u8l m, l8¹¯
T¯Y¯ ÷l =8l ¬6ðJ¯ë l=m¯l¤m¯ Jðl 6¯Jl÷l m1 l=Ql= ¬=ë m¯u¯
l8= ucl l¬Jl T¯Y Y8l8, l= H3¯ ¹ =l =ë '3¯ Hl ml¬J¯, m¹l T¯Y Jl
=Jl Hl ¹¯ 88l lH¯¤ ¤ëu ÷ l¹m¯ëuð 3 l8H ÷l H33ë3¯ '3 =8l
Huv3¯ ¹Jl J H=÷¯1 l8J l=H '3 JuY¯ 3¯ ¹Jl1 m¹l T¯Y ¿ lJ÷ ¹
69 70
,m¯uð '3) JuY¯ l== Huv lYm¯· l8J 8J3 uJ¯3=uë¹ T¯Y m1 H3
=¯l=m¯ 8l l=H ¿ u¯ë¹ T8 J÷ ¬¯ l=H ÷Hë ÷ ¤ëu '3 ¬¯ = =8l JuY¯
=l3¯ J÷¯, 3¯ lJ÷ ÷l `u==H¹' ,J==¯Jc) Huv '6 m¯Q÷l Hl1 uë UJ
3¯ m¯uð ¤ëu ÷l T¯Y =ë÷, l= H¯J¯ ¤ëu l¹m¯ë¯ J, l8J÷ l=¯6
H33ë3¯ 6¯Jl÷l J1 3J¯J¯ =v ¹Jl ¤Jð¯ l8J÷ '61 uë lJ÷ ¹ l8J¿
,m¯uð '3) JuY¯ l== Huv lYm¯ 88l uë¯ 3¯ HJ =v ¤J = Y T81
l8J 8J3 uJ¯3=uë¹ m1 lJ÷ ÷l l8J H6 l=u l¹=Y÷l m· l8H ¹
Huvð¯ 8J3 ¬ëël m1 l8H =ë= ¬ =v Jl8m UJ lJ÷ ÷l =8l `J¯Y'
,m8ëH¹) ¹Jl Hl1 l8J m= l=H ,l=m=3l-l=HH) ÷lm¯ TY3lm¯
=ë= ¹Jl J lTm¯1 l8J Jð¯ 8l Hl 3 'T¯J¯ ¿ =l Jð1 l8J÷ '6 H¯¿ l8H
J=l=3 ¿ uë¯ð = 3 u=¯¹ =ë= m¯uð¯ Jë =÷u ǯ=ð¯ uð1 lJ÷
¹¯Y ëlJ𠬯 ¹Jl ëlJð¯1 ¬ ëlJð 3¯ l== ëlJð, ¬ ¹Jl ëlJð¯ 3¯
l== =ë¹· UJ÷l ulJYl Hë3 l8J m 88l J=l=3 ÷¯ lTm¯¹ J=, 3
H¯6¯8l ¿ ¹T ëu l=¯6 ÷¤ð¯ 6¯Jl÷1 l¬= l8¯= 8J3 =¯J¯ =YH3l¹l
l=÷=¯¹ Jl8m, mJ=ëJ HH÷ UJ¹ `UëlmclYPu' l=3¯8 lY¤l J1
l¬H l=6 UH ¹ 8J3 =¯J¯ 3 U¯3u ulHH l÷¯3 88l u¯ëu ¹ uë8 ¿
TY¯u l== 8ð¯l8m¯1 UJ÷l l8¯= H3ë m l¬J=l H¯J '3 8J3 Y¯T
J÷l m1 UJ =lJ÷ 88l 19 =l H÷l ÷¯ Jë Hëul¹ ¬÷ uë8 ÷ Y=¯ 8¯ë
T¯Y =ë÷¯ Hl 3¯ UJ `l8uulmëlYHc' ,H¯u믬=¯÷l) 3 `ëlHHc'
,¹HYuH3) Hl, Jë Hëul¹, J¯= ¤¯J 8l ¤3÷¯ J=!
H, l8H 3ë¯ lJ÷ ÷l l¬J=l u¯¹lH=3 UJ¿ Huvð ÷l Y= m1
mHl u3¯ ¹Jl l=Q=¯v H=Yu¯ ÷ 8Y= ÷8¯m Jõ m¯ T8 J¯· l= ¬=ë
H¯6l T¯Y =lJ3l 3¯ H¯J '3 `l=ë=uð' ÷¯ l8YP¯u Y¯T ¬¯U1 ¬¯ l=ë
H¯¹ =l u¯Hcë 3¯ë¯ lH¤ =¯T Jl =lJð¯ uð l= ¬=ë H¯6l T¯Y =lJð
=ë= u `l=ë=' J¯ 3¯ l=ë=uð ÷¯ l8J YsP uë u¯u '3 U=ë ÷=1
¹=8ë 1984 l=6 l÷¯Yl ÷ l=6 lH¯¤¯ ÷¯ ¬ =3Ym¯u Jl8m¯ Hl, UH
8¯ë ¹l÷3¯ J=Hë ÷l l8¯= l=3¯8 ëu = m¯8l Hl1 UH ¹ l8H T¯Y '3
8=l J믹l J8l Hl l= '84 l=¯6 ¬ =v Jl8m, 6¯Y 8¯=l 3¯ ¬ =v =l3¯
lJ÷m¯ ¹ lH¯¤¯ ÷ l¤Y¯s, UJ =l3¯1 uë lÿH¹ =¯3 ÷ ¤ë l=6 =l
PlJëlY¯ u¯JY Hl1 lÿH¹ =¯3, ¬ m¯uð m¯u '6 u¬¯8l =l m,
T¯¤l=¯÷l =l m, lH¯¤¯ ÷¯ lJ3Hl =l m¤=¯Q÷1 l8÷ë =u¯ë T¬ë¯Y,
=Y÷lu ¹8lmë, l8J H¯ë m¯uð m¯u ¹ lH¯¤¯ ÷ lJ3Hl =J¯Q÷ m1 H ¬
lÿH¹ =¯3 ÷ ¤ë '6 =l l8J J¯Y3 8ð T8l Hl 3¯ l8J =8l u¯uYl l¬Jl
T¯Y ¹Jl1 ¬¯ 8më u¯ëHY m묹 lH¤ ¹ lJ÷m¯ 8¯ë ¬ T¯Y =Jl
mJ¯Y¯ l= UJ÷ '3 3¯ m¯u¯ `l=ë=uð' ÷¯ ÷H =l ¹Jl Y¯ H=÷1
l=Ql= UJ÷¯ ulë=¯ë ÷¤, UJ÷ lëH3÷¯ë ÷¤, m¯l¤U 8J3 lJ÷ m1
=8l UJ÷l Jm¯ lJ÷ m, =8l UJ÷¯ =¯== lJ÷ m, =8l UJ÷¯ u¯H= lJ÷
m1 UJ¹ l8J T¯Y =Jl m 88l l8¯= =l lJ÷ ¹ l÷¯Yl ÷ =3Ym¯u l¤Y¯=
m=¯P ¹Jl Uõ¯8l, l=H l8= ¹ =l ¹8l1 ¬÷ l= mHl lV¯Y=¯ =3Y=¯J
÷ l¤Y¯s mJl =¯Jl lTð3l '6 m=¯P Uõ¯8l Hl1 H l8H ¹Tl J=l=3 3
Jð m¯u¯ m¯¤¯ 8÷ =ë Y8l8, UJl T¯Y m l¬= =83ë ¿ l8J =lJu J
¬¯÷ l= ¬ UJ l8¯Yl ¿ =¤ = m¯¤¯ ul6 Y= 3¯ UH ÷l ¬¯¹ 86 ¬¯=Tl1
3¯ =l l8J ¤3ë¯ l8H 3ë¯ cY ¬¯÷· u3Y8 H¯¿ J=l=3 ¿ uë¯ð¹ ÷l
Y=m1
÷¹lm¯ l=¯6 l¬¯Jlm¯ =l =¯Jlm¯ ¹HY=Hlm¯ J8lm¯ ¹, U¹¯
H¯lëm¯ ÷l 3lJ Jõ¯ l8J 3¯u =u =ë÷ 88l ¬ Y=¯ ÷ l÷Y¯ l=¯6 UJ
=3Ym¯u ÷l `l8uuYH' ,3ëT) u¬÷ ¹¯ J= 3¯ =8l =l 믬, ¬¯
J=u믹, l=¹¯ =l P¯Yu l=Q¹¯ J=, UH H=Y,uu¯¹) '3 UJ =v ¹Jl
=ë H=÷¯1 H, m¯J l¬J=l lJ÷ ÷l u¯¹lH=3 l8H ¹ =÷ ¹Jl J¯Yð¯
6¯Jl÷¯1 u l8u ¬÷ `lJ÷' H8÷ =ë3÷¯ J¯ 3¯ l8J `H=ë¹ ¬¯3l' lJ÷
=ëT¯ ÷l T¯Y =ë÷¯1 l8¹¯ ÷ =Y =v `=¯u¹' ,Jlum¯ë) 8J3 u¯=ë=¯Y
,H=3lH¯Yl) ¹1 l8J¹¯ =Y `¹H¹' ,=u) ÷¯ Jlum¯ë m, `lY8ëY
JuÿHl' ÷¯ Jlum¯ë m, `H=YlëPu' ÷¯ Jlum¯ë m1 UJ l8¹¯ ¹ Hëm¯u
YlJë¯Q÷ ¹, vlJm¯ =¯T 1 m3 mHl UH 3 u¯ë ¤¯ ¬¯¹ m¯, l8H T¯Y÷
l=¯61 H l8H l=Hu ÷l 63¹3¯ Y = m¯Uðl 6¯Jl÷l m, l¬= H3¯ ¹
lYm¯÷l Hl1
H Jð Hu¯ =¯sl J lTm1 =¯sl H¯ë um¯l8c Hl, l¬¹¯ 8¯ë
6ë6¯ ÷l Y=ulJHH J÷l J1 uë u l8u lHës ÷ um¯l8c, H¤u ÷ l=¯6 Jl
71 72
=ë¹ m¯ H3¯ ÷ 8¯ë1
¬÷ mHl H3¯ ÷l l=¯Y¤ð 믬Hl l=6¯ë¤¯ë¯ ÷l T¯Y =ë÷ m¯
3¯ ÷ 8J3 mlJu 3¯u J¹ l¬J= H¯J =¯H3 m¯¬ =l `ëY=c' ,H¯ëu=)
J¹1 UJ l8J l= ¬÷ U¹¯ ¹ ¤ëuH¯¤ uë6¯ Hë =l3¯ Hl 3¯ ÷ mY¯¹
U¹¯ ¹ =l3 Hl1 l8¯= l8J l= lH¯¤ TY¯u m J¯ë3'6 3 u lH¯¤¯ ÷ TY
l8J TY¯ul Y¯Jðl m1 ÷¬l T¯Y, l¬J=l l8J÷ ¹¯Y 8l ¬=l J8l Hl, l=
TY¯ul YJ l==· H¯ë uu ¿ l8¯= =Hël l¹H¯¹ u¯Y '=¯õ =ë=1 l8÷
l8¹¯ TY¯ul ¹Jl YlJðl1 m3 l¬J=¯ =l 8÷¯ H¬l÷¯ J, l8H T¯Y u3l
TJlë J, l8H ¹ lHës ¹¯më¯ ¹l 8ð¯Q÷¯, ¬ UJ TY¯ul ¹ TY Y¯Jð
8¯ë H¬l÷¯ J, HlJë÷ J, 3¯ UJ l8H T¯Y3 8Të ¹Jl 3ë H=÷¯1 UJ÷¯
H¯ë¯ muY, UJ÷l H¯ël uJ6 l8H l÷H¯ l=6 JUTl l= uu= H=3l ¿ =¯¤
3 =¯¤ l== ¬l=m¯ ¬¯=1 l8H u¯uY l=6 ¬ H3¯ ¹ ë¯J l÷¤¯l8m Uu
H¯¿ H8= luY÷ J¹1 H3¯ ¿ H¯ë¯ u3¯ Hl l= m=¯Yl YlJë =l ¹! H, l8J
l¬J ¬ =ul H¤ëH J÷ ¹, 3¯ l=H ÷l =l =s¯ ¬=ë =¯6l =l m, 3¯ l¬¹¯
= UJ ¹¯Y 6¯Y H=÷, UH ¹ ¹¯Y 3빯 6¯Jl÷1 l=H ¹ 믬Hl 3ë '3
`më3' =ë¯ë ÷ ÷ð¯, l= =Y¯ð¯ 3¯ `T÷¯ë' m ¬¯ `u=¯uH3' m, u UJ÷
¹¯Y 3ë ¹l H=÷¯, u 3¯ H¯6 '3 ¤=¯1 `m8Hcë=c' ,l¹ë¯=¯ë) H¯6 '3
¤=¹¯ =8l u¯u3l ¹l1 UJ÷ '6 =8l =lJm¯8l ¹l1 H¯6 l=H õH muY
l=6 uëTc Jð¯ 6¯Jl÷1 8=3¯ =¯H3 8J3 =v l3m¯Tð¯ u÷1 H, l8H
T¯Y 3 l¹3¯ë¯ JU 88l H3 ¬ë¹Y lH¤ lJJë¯=¯Y ÷l l=ë¯H3 ÷¯ H¯6¯
ulJë÷¯ë =ð m· m¯¬3¯= l=¹ 8l 3ë l=ë÷ m, Jë l8¯= ¹ vJ¯ ǯl=m¯
Jl8m 88l mHl H3 lJJë¯=¯Y ÷l l=ë¯H3 ÷ mHYl ulJë÷¯ë J¯1 uë
l¤m¯Y m 88l l¬J=l ulJY¯ l8¯= J=lP¹ Hl uu ÷ l=¯6, l8¯= H3¯ ÷
l=ë¤l m3 l8¯= H3¯ ÷ u¯¤l, UJ Jð 8J3l `ëY=c' ,uHlT=) ¹Jl ëJl1
UH u= l8H T¯Y ÷l =8l mlJulm3 8ð÷l Hl1 Jð 8J3 =v =¯uë
ǯl=m, 8J3 muY J ǯ= m1 UJ H¯ë =v ¿ Jð ÷¤ð ÷l Y= m, m3
l=H ÷¯ l8J ÷¯m=¯ l= UJ H3¯ ÷l H6 '3 ¤=¯ J, UJ l=¹¯ = ¤ë¯ 3
l=¹¯ = ¤c¯ m1 ¬ l8J uë¯ð ¹¯ J8l Jð, m3 m= mHl =Jl8 l= mHl
H3¯ ÷l H6 ¿ m¯T Y ¬¯=¯T,¤c ¹¯Y Jð H6 m¯T ¹Jl ¬¯ðl1 ¤ë
m3 ¤c l=6=¯ë uë¯ð =ë¹ Y8l Jð 6¤¯ m¹J= H¯Juð m¯ lTm1
l8¯= u=¯ Hl ¬÷ =8l 8÷¯ l8J T¯Y =lJ÷¯ Hl l= u H3¯ ¹¯Y ¤=¯ 3¯
UH Hu UJ T¯Y 8J3 =¯Jl Hl1 uë m¯¬ l8J T¯Y U¹ =¯J mëu ¹Jl
믤÷l1 T¯Yl8¯u ¬¯ = u¯=÷l J l= l=H ÷ muY=l =lJ÷ J¹1
H, l8J T¯Y÷¯ l8Y=Y8Y¯T J = l¹ëð¯ =빯 u=T¯1 lH¯¤ ÷
l=¯6 3¯ l8J 8J38l lPm¯÷¯ Hluëc 6¯Jl÷l m l= UJ l8Y=Y8lYJ¯P
J = l¹ëð¯ =ë1 l=Ql= T¯YH¯6 ÷l m, uu ÷l m, =u ¿ 86¯Uð ÷l T¯Y
m, 3 UJ÷ =¯H3 l8Y=Y Jl l=H l=Hu ÷lm¯ ¬¯3l =s¯÷¯ëlm¯ ¬¯ Jë
T¯Y¯ ¿ u¯H ë¯J = H¯ë muY ¿ l8H 3ë¯ ÷l¤m¯ ¬¯= l= HJl =ð ¤=,
TY3=ð ¤=1 3 UH u3¯l8= mTY¯ ë¯J UYll=m¯ ¬¯=1
÷¬l T¯Y, `H¹H m¯s uëuëH¹' ,uHlYm¯ ¿ HJl 3ë3l8 ÷ð
÷l Huv) 8¯ë1 l=H =l YlJë ÷¯ l8J l8= 8J3 Jl Pëël Tð J÷ 88l
UJ¿ `H¹H m¯s uëuëH¹' J l= ¹Jl1 ¬÷ =u¯ H=c l=6 J÷lm¯ J¹ 3¯
UH u= U¹¯ ÷ H¯Juð l=¹ Jl uHY J÷ J¹, =8l l8= uHY¯ ¹Jl J÷¯1
m¯Tm¯ ¹ l8¹¯ uHlYm¯ ÷l u¹¯lH8 ¬T¯ l¹H63=ë¹l J÷l m1 U¹¯ ¹
l8J 3m =빯 J÷ 88l l=J= uHY ¿ l=¹l uJ¯33¯ ÷ðl m, l=J= uHY
¬¯ uHlYm¯ ¿ m¯T 믤ð 3 l=Jl=m¯ ¹ lu¯ë 믤ð1 H3¯ ÷ l=¯6 l8J
Tð Jëuë u¯3ë¯ l=6 Hl1 ¬ l8J ulël T𠹯 J÷¯ 3¯ Y=¯8l ¹ l¬¹l
mJY3¯, l¬¹l l8=¯Të3¯ ¹¯Y Yl=m¯ lTm¯, l8¯u 3¯= uJ6¯Uð
=¯H3, l8J HJ= ¹Jl Hl1 H, UH Hu =l uu= H=¯ m÷ë Jë l=¹ ëY u8
H¹, =÷ ulëm¯÷¯ ÷, =÷ ÷Hu Tu ÷, m3 Jë l=¹ Jl uHY H¹1 l8J
¹Jl 88l u¹ ÷ l=¯6 ¬ =3ë m¯ lTm¯, UH '3 Y=¯8l l=¯Vl÷U1 H 6lP¯
¹ =¯J uHT '6 믤 = ÷¤1 mH u= H¯J H¯Juð l=J=¯ uHY¯ J ¬lJ¿
3ë¬lJ ÷ðl 8ð÷l J, m3 l=J= uHY m l¬J= m¬ mHl lu¯ë ë¯J
H=¹ m¯1 H, `H¹H m¯s uëuH¹' uT =ë÷l m l= l8H u= uu ¿ l8=
=Hël l¹H¯¹ u¯Y '=¯õ¯ =ë¹ ÷ =¯ë¬ ¹ 3ë¬lJ ÷ = 3lëm¯ ¬¯=1 UJ÷
=¯H3 m¯u¯ ¿ u3 8J3=¯v l3m¯Tð¯ uð1 l8J ¹Jl 88l l8¯= u¯H 8÷¯
JUu =l u¯Yl ¬¯=, ¤¹ ÷ lëH3 ÷¯ uJ =l u¯Yl ¬¯=, 8¯=l Hm¯ëu =l
믤1 l=Ql= H3¯ ¹ ¬÷ l8J l=J¯ Hl 88l u¿ l=H mJ÷ ÷¯ Y¯Y6 ¹l 3¯
73 74
UJ lHës =lJð =¯H3 ¹l Hl1 `6ls ul¹Hcë' ¬¯ =¯v Jë 8𹯠U¹¯ ÷l
l=H =l H=lu '6 ¹Jl Hl1 l8¯u Jð UJ Y= =l J¹ ¬ l8= u¯H H3¯ ÷¯
vJ¯ ǯ= = 3ë ëJ J¹, uë l8J¹¯ ÷ u¹¯ ¿ =ëY= ÷¤ m÷ë `u¯¤ u3ël'
8ð¹ ¬¯ ëc¯ =Plë ¬¯ =v Jë 8ð¹ ÷l Y¯YH¯ ¹Pë m¯=Tl1 H, l8J HJ
Jl÷m¯ 8=3¯ l== J¬Tl·
l8J ¬ T¯Y¯ u H¤u '6 =l3lm¯ ¹1 Qv 3¯ H3 lJJë¯=¯lYm¯
÷¯ ¬ =ë3¯ë, UJ 8J¯ l=H¯Y m l= m¯u¯ H¯Y¯ 8¯¤l Y¯T ëJl8, l=ë =l
6ë6¯ ¤3u ¹Jl Jðl1 l=H l8¯= 8÷ '6 Huë¯u¯ ¹l m¹l ¬ l8H =ë3¯ë ¹
u=uY ëu l=6 Huv H=1 Jë ¬÷ =8l mY¯T mY¯T u¯lHm¯ 3 ëH¹lm¯
uð l=ë l8¯= u=uY 3H=lë U¯JëTl1 u m¬ 8J3 Jl H¤u ÷ l=¯6 =v
T¯Y¯ =l3lm¯ ¹1 =ë ¬ u=¯ lulYm¯ m¯u¯ ¹, H3¯ 8¯ë Jë l=Hu¯ë l=6
6ë6¯ =ë¯T1 H, 8¹l T¯Y =lJ÷¯ Jl8m¯, u l8u Jl m¯uðl T¯Y ¤3u
=ë÷¯ J¯1
=¯lJTë ¬l =¯ ¤¯YH¯1 =¯lJTë ¬l =l =3lJ11
H=¯M-H=¯¥ HHö
WöHH|S |H= l8J u ¹Jl =lJ÷¯ 3Hl H¹l=ëlHclm¯ l=¯6 =8l
Hul¹¯ë =¤ JðT Yl=¹ m¯¬ ÷¯ l8J Hul¹¯ë m¯uð-m¯u l=¯6
l8Y=Yl¹==Y¯ Hl Hë 3 Y = m¤lë 3¯= H¯ë l=m=3l H¯ë =lë
m3 Jð¯ l8¯u 8õ ëJ 3 Hð÷ ëJ 3¯ =8l T¯YHl UH uJ¯¹ JH3l
÷ l=¯6 l¬H ¿ m¯¬ mHl H¯÷ =ë¹ Y8l l8=¯õ J8 J¯1 8¹¯ ¤¯uH 8¹¯
Hu3Y ¤8Hë3 lum¯ë¯ m3 u =J¯T¯ l= l=6¯ë¤¯ë= ëT l=¯6
ëlTm¯ Jl8m¯ u¯JY H¯l8÷ Jl 3J¯¿ =÷ luY1 ÷ëH=¯ l=¯6 8J3
=¯J-=¯J l=÷=¯¹ m¤8¯ë¯ ÷ u¯3ë=¯ë Hu¯÷= H¹l=ëlHclm¯
÷ u=Hë më =8l HHu¯=¯ ÷ u3ll¹¤ H3 ¬ë¹Y lH¤ ¿ U==¯ ÷¯
lum¯ë =ë¹ =¯Y m3 UJ H¯ë l¬¹¯ ÷lm¯ ¹l÷ë¯ U¯3 Jë Hu H3
¬ë¹Y lH¤ 8v u¯Q÷ ëlJ÷ ¹ UJ¹¯ ÷l Pulë ¿ ¬T¯Q÷ ëlJ÷ ¹
¬u8÷l =¯Y UJ¹¯ H¯lëm¯ ÷¯ Y¯¤-Y¯¤ ¤¹=¯÷1
Jð H=¯Y¯-¬m¯8¯ =¯Y¯ l8¯= l÷Y6Hu HH¹ Hë J lëJ
mHY l=¯6 H=¯Y 8J3 H¯ë m¯8 J¹ mHl 6ð =l3l U¹¯ ÷l
lHY=H¹ =l3l H=¯Y 8J3 H¯ë ¹ uë¯ l¤m¯Y m UJ¹¯ H¯ë
H=¯Y¯ ÷ ¬=¯8 u= l¬J c¯l8u l=¯6 l÷¯3 =l ¹Jl ¬¯ H=÷1 H, mHl
6ð =ë= UJ H=¯Y l¬J= 3J¯J H¯Juð l8J¹¯ l=÷=¯¹¯ ÷
H¯Juð 믤 ëJ J¯1
HH¤¯M |H=|H¯¤ MF| H=¯M 0...
· =l H3¯ ÷l H¤Hlm3 l=¯6 J¯=u¯¹¯ 3¯3 H¹· =l H3 ¬l l8¯= l÷m¯j
lJ=ccë =¯T Hl, l¬J=¯ l8¹¯ l=H l¹m¯-l=6¯ë ÷ Jl Y=¯8l Y= lëJ¯
Hl·
H. TöSH|H==¯HS...
· H3 ¬ë¹Y lH¤ ¹ u¬÷¯ 믬¹l3= V¯6 ¿ =¯J vc= Jl l÷¯3 ¬¯
75 76
UJ¹¯ ¿ ¬ëPë¯ =l =l3¯1 UJ¹¯ ÷ l8H ëY¿ l8l3J¯H l== ÷¤T¯·
· =l UJ l8H l=H '3 6¯¹ð¯ u¯Uð l= 8¯8¯ ¬l ÷l =¯Ju¯Yl HJ¯÷3 '3
21 H¯Y 3¯= l=Q uë÷¯ u¯8l ë¯l¤m¯ lTm¯· l8H ÷ mHY =¯ë¹ =l
H¹·
H. ö|öUö |H=H|ö¥¥ MF| H=¯M 0... ´
H3¬ë¹YlH¤ m6¯¹= U¯lõm¯ =ë3¯ë¯ Hl ¬¯ UH ÷ U¯Jë¹ 3 ulJY¯
Pul¹ uël 3ë¯ l3m¯ë J ǯ=l Hl·
H. ×HHö |H=MF| H=¯M ×...
· H3 ¬ë¹Y lH¤ lJJë¯ =¯lYm¯ 3 8¯m÷ Jð lH¯¤ =u =Y mTY¯
l=J=¯ YlJë J ¬ U¹¯ ÷ u¯¤ë ÷ m¹J= 믤÷¯ J m3 H¯¿ Jð
mT=¯8l ÷ H=÷¯ J·
l8J H=¯Y ¹ m3 u 8¹3l =ë¯T¯ l= l8J H=¯Y 8J3 lPm¯÷¯ ¹
uë¯ l¤m¯Y m 1u-1u luc Jë l8¯= ¿ l÷¯3 ¬¯ð 3¯ ¬=¯8 ¹Jl luY
H=ðT1 uë H=¯Y¯ ÷ l=¯6 HYv J8 l=6¯ë luY÷ ¹ u HJ 3
ulJY¯ HTë3¬lH¤ ¿ 8¹3l =ë¯T¯ l= l¬J= H=¯YU¹¯ ¿ u¯ë T8
¹ UJ¹¯ ÷ ¬=¯8 ÷ð
H.TöSH|H=:
Hl3=¯ëHT ¤¯YH¯ ¬l, ¬ 3Hl ulJ88 H¯lJ8 ÷¯ m3 8¯m÷ ÷ l=¯6
Hm¬uë lH¤ ÷¯ uë¯ l¤m¯¹ ÷ ¹¯Y ,J¯Hð) Hlðm¯ J= 3¯ 3J¯¿ l8J
u3¯ Y¯TT¯ 88l H38¯8¯ ¬ë¹YlH¤ ¬l ¹ ==Yl8H =ë3¯ë ÷ l=¯6
Hu¯u3l ÷ l=¯6 =8l u¯uYl ë=ë¯= ¹Jl =l3l1 UJ¹¯ ¹ l8H ÷lm¯
8l¹m¯÷l ¤¯ë¹¯=¯ ¿ 6Y¬ =l3¯ më UJ¹¯ ¹ l8H ¿ l8H J¯÷ 3¯=
¬ëPë¯ =ë l÷¯3 l= l8J Hu¯¬ më l8J Hu¯u3l m¯uð-m¯u ÷
l=¯6 ¤=l ëlJð ÷ =¯8Y ¹Jl ëJl1 3Hl Jð ÷¤ l= lHës lH¯¤¯ ¿ ¤3u
=ë¹ =¯H3 l8H uY= ¹ =¯l8YH ,lJH¯) Hë =l3l Hl më =8l =ëT¯ ÷
Y=¯ ¿ =ëTY¯ = lH¯¤¯ ÷ TY u¯l8m¯ Hl1 m¯¬ UJ Hlu3l l=¯u ¬¯ =
¤=l J l= ¹¯ v¯ë¤J ÷ l=¯6 ¹¯ 믬Hu¯¹ ÷ l=¯6 ¹¯ Hul ÷
l=¯6 l=H =l lJ¯H ÷ l=¯6 ¹¯ ¹÷lT¯u ÷ l=¯6 =8l =l ulJ=P ¹Jl1
UJ l¬J=¯ =ë3¯ë l8¯= =¯ël 6¯lYm¯ Hl H3 8¯8¯ ¬ë¹Y lH¤ ¹
m¯uðl HJ¯÷3 ÷ = l¬H ¿ 8=¯=¯ l÷¯3¯ Hl l= l8J PYu ¹Jl
HlJð l8H ÷¯ u=¯8Y¯ =ë¹ l8H ÷ 8ël¤Y¯s ¤=¹ UJ l=H J¯÷
3¯= uJ¯l=3 =ë÷ l8H Hu¯¬ ¿ UJ H¯J U¯3 u¹¯Hë J1 mHl ¬¯
= Y=¯ ¿ ÷¯Hð l= l8J =¯J-=¯J l÷H÷ ÷3 m= =¯TP ÷ u3Y
m ë¯=ð 8ð¯8 J8 ¹ l8J¹¯ ÷ u¯Y =v ¹Jl1 l8J¹¯ ÷lm¯ lHës 6÷
¤¯ë¹¯=¯ J¹, l¬¹¯ ¿ 6Y¬ =ë¹ l¬¹¯ ¿ 8¯8¯ ¬l ¹ 6Y¬ =l3¯
l¬¹¯ ¿ lH¯¤ l8l3J¯H H¯ë¯ 6Y¬ =ë÷1 H, l8J 8¯8¯ ¬l ÷¯ =¯J¯
=cëll8UH¹ ,HT÷¯¹) Hl l¬H ÷ ¹¯YUJ¹¯ lHës =8l ==3l 3ë '3
ë=-ë¯= ¹Jl =l3l 8Yl= l8H ÷lm¯ ¬=¯ 3¯= m¯uð¯ uJ¯=
ë¯lJm1
÷Hë¯ H=¯Y J l= =l m=¯Ylm¯ ¹ =÷ =l 8¯8¯ ¬l ¿ u¯ ¹Jl
l÷¯3l ¬¯ UJ¹¯ ÷¯ mHë ¹Jl =8lYm¯ l8J =l l8¯= m¯uðl
T¯Y ulJY¯ J ǯ=l m l= l8J l¬J=¯ =ë3¯ë¯ Hl m=¯Ylm¯ ÷¯
UJ UJ¹¯ ÷ l8¯= l=Hu ÷ ¬ UJ Y¯J l8H Hu¯u3l ÷ l=¯6 u¯u3 =ë
H=÷ H¹ UJ¹¯ ÷ U¯3 m¤¯ë3 =l3¯ Hl1 ¤¯H 3ë u¯Hcë ¬l ,3¯ë¯
lH¤) ÷ m=¯Y 6Y¯ð 3 8¯m÷ ¬¯ u¯Hcë ¬l ¿ m=¯Yl ÷Y '6 u¹sl
=ë¹ ÷ 8¯m÷ l8¯= ëY 6¯Y u8l Hl, l= UJ¹¯ Y=¯ ¹ ¬ lH¯¤l ÷ =Y-
=ë¯ë H¹ u¯¹=3¯ ÷ ¹¯Y, UJ¹¯ 8¯ë 3¯ ¬¯¹ð¯ =l Hl, Yl=¹ ¬
lH¯¤l ÷l m¯uðl ¹l3l Hl, m=¯Yl ÷Y H¯l¬m¯ Hl lH¯¤ uu ¿ ulJ=P
=ë¹ =¯H3 më UH ¿ m¯¬ =l 8ð¯l8m¯ Jl8m, l8J 3J¯J H¯Juð 8l
m1 UJ¹¯ ¹ UJ =l =ë3¯ë¯ ë¯J 3¯ Hl1 l8H =ë= UJ¹¯ ¿ =8l 8÷¯
mH 3ë¯ ÷¯ ë¯H ¹Jl Hl m¯ H=÷¯ l¬J=¯ l= lH¯¤l ÷l T¯Y =ë
l¬J=¯ l= Të HlJ8¯¹ ÷ u¯¹=3¯ ¹¯Y =l3 =Y¯ ÷l T¯Y =ë1 U¹¯ ÷
l8=ë¯ë ÷l T¯Y=ë l¬H ÷ ¹¯Yu¹=3¯ ¹ m¯T ¬¯ð1 l8J l8¯= u=¯m
m¯ lTm l¬H ÷ U¯3 ¤=3 m, l¬H ÷lm¯ ¤¯ë¹¯=¯ uHT= ¹Jl
77 78
ëJlm¯ më l8J¹¯ ÷ l=6 l8¯= ¤¯ë¹¯ =¯Vðl m, më UH ¤¯ë¹¯ '3
6¯Y = m¯u¯ l8H uJ¯= ¿ l6ëHu¯8l 8ð¯Uð1 H, l8J UJ¹¯ ÷ =Y
Huë¯u¯ ¹Jl Hl l¬H 3ë¯ m¬uë lH¤ Jë¯ ¹ l=J Yl=¹ mHl =l
l¬J= UJ¹¯ ÷ u¹ð =¯Y m ¬¯ UJ¹¯ ÷¯ Hl3=¯ë =ë÷ m¯ H3¯
÷¯1 mHl =l l8H 3ë¯ ÷l T¯Y =8l 8J3 Hu 3 ÷ ¹Jl H=1 H, UJ¹¯ ¿
3Hl ¹¯ =J UJ¹¯ ¹ 3¯ ¬ H3¯ ¿ Hl3=¯ë =l ÷ð¯ Hl 3¯ l8¯= 8¯3
÷ 3ë '3 ÷ð¯ Hl, mHl l=6¯ë¤¯ë= 3ë '3 Hl3=¯ë ÷ð UH ¿ mT¯J
=¤¯8l8 m¯uð =¯Y÷¤l81 m¯uð lTë8¯¹ ¿ lHë ¹l=¯ =ë÷ J81
÷lY3 =ëT 3 H3 ¬l =÷ ÷ë ¹Jl T81 UJ H¯ëlm¯ T¯Y¯ 8l
÷lY3 =ëT ÷lm¯ =ë÷ H¹ më =8l =¯ël J¯H u¤Y¹¯Y=lJ÷ H¹
l= uë¯ 3¯ ëT =l =¯Y u¿ 3Hl ÷¤ =l ëJ U uë =Y =8l Huë¯u¯
¹Jl u 3¯ Tël8 m¯÷ul J¯ m¹l = Pul¹ m uël1 l8J l¬J= Tël8
Y= ¬¯c =ëT ÷ m¯uð m¯u ¿ 8=¯ U¯6¯, 8=¯ l8H T¯Y¿ Huvð Y¯T
u÷ m¯ 88l mHl Y= ¬ ¬¯3-u¯3 ÷¯ lHHcu m UJ÷ l=¯6
U¯6¯ ÷묯 믤÷ m¯1 l8J l8Y=Y TY3 m1 ¬¯c¯ ¿ H÷¯ Jl l8J¹¯ ¹
l8¯= l¬J= =ëTl=ë¹ =ë÷ J¹ l8J l¬J= l¬¹¯ ¿ m¯uð¯
8¯Juð=¯÷ =lJ÷ m¯ ¬ 8¯Juð ÷l ¹l3l J ¬ l8¹¯ ÷¯ Hu¯¬
lHël¬m¯ Jl8m UH ÷ l=¯6 ¬¯c¯ ¹ H÷¯ Jl H÷ë¯ ÷ l=¯6 lTlðm
më H÷ë¯ ÷ l=¯6 Jl lTð÷ ëlJðT1 H÷ë Y=¯ ¿ l8¯= 6¯c ÷ U¯3
Y¯l8m¯ Jl8m l= mHl 3J¯J¯ 8=¯ JY¯ =ë¯T mHl mHl m¯J
=ë l÷m¯T mHl 3J¯J¯ =lYm¯ð =ë¯T Hu¯¬ =lYm¯ð ÷¯ l8¯=
UJ¹¯ ¹ V==¬ 8ð¯l8m¯ Jl8m1 l8J H¯ë ÷ H¯ë l8J H¯J ¹¯Y =l
=v ¤¯c u=-lY¤ lY¤ Jð =ë=, l8J UJ¹¯ ÷ 6¯c ÷ U¯3 Y¯T J8
J¹ uë l8J =÷ =l 8¯l8m¯ ÷ ¹¯YUH 3ë¯ ¹Jl ëYH=, l¬H 3ë¯ =8l
H¯ë lTm¯¹=¯¹ Y= ¬¯ =8l Jë Hu¯¬ ÷ l=m=3l1 H, l8J ÷J¯ u¯lHm¯
3 TY3l J TY3l 8¯8 ÷l ¹Jl, UJ 6¯J÷ H¹ UJ 3¯ Jë l8¯= ¿
¹¯YlYm¯Uð¯ 6¯J÷ H¹1 l8¯= =¯ë T¯Y6¯Yl l= lJ÷m¯ ¿ ¹¯Y¹Jl
lYm¯Q÷ m3 H3 YT=¯Y =lJð Y¯T, J¯8l =l =ël8· u l=J¯, ¬l
3Hl Jð m¯ =Y¯ð¯ =u =ë¹ l8H =¯H3 H¯lëm¯ ÷l lJ÷-lH¯¤¯ ÷l
H¯vl ullcT 8Y¯U1 UJ¹¯ ¹ 8Y¯ Y8l u¬l H¯lJ8 '3 m3 l8¯= =l
lJ÷ ¹Jl m¯l8m¯1 l¬H =Y UJ ÷-l3¹ =¹=¹H¹P J8lm
8¯¤l¬l=lm¯ ÷l =¹=¹H¹ =Y¯lðm¯ ÷l =¹=¹H¹ UH 3 mTYl
=¹=¹H¹ l¬J=l Hl UJ ÷lY3¯ ÷l =¹=¹H¹ Hl, më UH ÷ l86¯ë¬
Të÷¯Huë ÷ 8= u¤Yl8 H¯¤ H¹, l¬J= l= Huë¯H¯Jl uuë¯ 6 H¹1 UJ
8= Jl ¹¬=¯¹ H¹, më 8= =¯J m¯ëT¹¯8l¬ë H¹, U¹¯ ¿ l86¯ë¬
8ð¯l8m¯ Hl, Yl=¹ UJ¹¯ ¿ u¯ë l÷¯3¯ lTm¯, u= ÷ U¯3 Jl1 më UJ,
UJ l¬J=l Hl =¹=¹H¹ J ¹Jl Hl H=l1 l=Ql= l8J ÷lY3 =ëT ÷¯
l8¯¤ëY u¯H l¤m¯¹ l¤¯6ð¯, më l8¤ëY u¯H l¤m¯¹ m¯Uð¯, l8J 8=¯
l=H =¯H3 ¤3빯= Hl1
l¬u 3= H3¯ ÷l HJ¯÷3 ÷l T¯Y m, l¬H =Y H3 ¬ë¹Y lH¤
¿ 2u =l H÷l ÷¯ uJ¯¹ HJl÷ =ë¯ë ÷ð =¯H3, l8J lHYHY¯ 6¯Y lëJ¯
Hl, 8¯8¯ õ¯=ë lH¤ ÷¯ u¿ H¹J¯ m¯l8m¯ l= J¯8l ¬ uëPl =ë uë
8¯l8m¯ ¿ HJl÷ ¹Jl =lJð¯1 UJ l¬U÷ J¹, UJ l8Y=Y õl=-õ¯=
J¹, Jð l8J l¬J=¯ J m¤lë 3¯= UJ¹¯ ÷ u¹ ÷ l=¯6 =¯lHm¯ Jl8m¯ Hl,
l¬H =ë = HJ¯÷3 '3 uë÷¯ l¬J=¯ u¯l8mUH 8¯ë HJ ¬¯ð÷ ¹1
8¯m÷ l=¯6 l8J Jl8m, l¬H =Y u¯¹ m¯l8m u UH¿ l8J =l l=J¯, l=
m¯u¯ HJ 3 ulJY¯ H3¯ ÷l HJl÷l ÷¯ mY¯¹ =ël81 UJ =lJ÷, U¹¯ ÷¯
¬m¯8 Hl, l= 8¯8¯ õ¯=ë lH¤ m¯u𠹯Y 6¯Y÷ m¯u¯ ¿ =l Y= m1 Jð
m¹l T¯Y ¹Jl Hl, l8¯= 8J3 =¯Jl HJ¯÷3 J8l Hl, më UH HJ¯÷3 ÷
U¯3 m¯uð uu ÷l mTYl Jðl UH¯ë¹l Hl, l8H ÷ =¯H3 l8¹¯ Hu¯
T=¯U叫Jl Hl 6¯Jl÷¯, 8=lm¯ J¯ël =lHH¯ 3 8¯m÷ =8l JlY¯
=HlY¯ 8ð÷¯ ¹¯ ÷l¤m¯ 3¯ ¬÷ l8J ¤ë T¯J-8T¯J l¬J= l8H l=6¯ë
÷ H¯ mHl 3¯ m¯uð¯ l8J =lJ÷ Jl ëJ l= H3 ¬l HJl÷ J T8 më UJ¹¯
÷l HJ¯÷38J3=¯Jl m1 më UH ÷ U¯3 l8¯= 8=l =¯Jl ¤¯ë¹¯ lHë¬l ¬¯
H=÷l m më l8H ¤¯ë¹¯ ¿ Y = u¯¹=3¯ ÷¯ =lYm¯ð J H=÷, =¯Y lH¯¤¯
÷¯ ¹Jl1 Yl=¹ 8J3 H¯ë Y=¯ ¹ l8H ¿ Hulvm¯ ¹Jl, UJ m¯uð H¯ë,
l¬J= Hl UJ¹¯ ÷ l=6¯ë, U¹¯ ÷ l=¯6 Jl UYv ëJ1
79 80
H.ö|öUö |H= H|ö¥¥
- lum¯ë ÷H3, ulJY¯ l¬J= u l¤m¯Y ÷¯H Hl, UH 8÷ ÷ H=¯Y ÷¯
¬=¯8 UJ UJ¹¯ l=¯6 m¯ ¬¯÷1 H3 ¬ë¹Y lH¤ m6¯¹= =ël3m¯
=ë3¯ë¯ Hl, ¬¯ UH ÷ U3ë¹ 3 ulJY¯ Pul¹ uël 3ë¯ l3m¯ë J ǯ=l
Hl, u ulJY¯ 8l ÷¯lHm l= =ë3¯ë¯ l8J m6¯¹= ¹Jl =ël3m¯ Hl,
l8J÷ luë== ÷ l=¯6 8J3 Y8¯ l8l3J¯H Hl1 ¬ UH l8l3J¯H ÷l =ë
T¯Y Hë =ë ÷=¯ 3¯ UJ ÷Jë¯8l J=Tl1 l8¯= u u¿ Hmë ÷ ¹¯Y T¯Y
Huv¯ ÷¹¯ Hmë =l =8l ëc l¬J 8÷ ÷¯ ¹Jl ¬Y¯j÷l¹ ëul ÷¯ m1
¬Y¯j÷l¹ ¹lP÷Tl ÷ l=¯6 ¬÷ u=¯=c m¯ ¬¯÷l m, ¬÷ m¯YH m¯
¬¯÷, ¬÷ HuJ= 3ë '3 m¯÷ul u¯= ¬¯÷ UH =Y l=H =¯Jl H=3l
J¯= 8÷ ÷ ëu l=¯6 m¯ ¬¯=, J¯= l=H HuJ ÷ ëu l=¯6 m¯ ¬¯=, UJ
H=3l ÷ uTc Jð ¿ HJl u¹÷ ¹1 ëc¯ l¬J¯ 8÷¯ ¹Jl ¬Y¯j÷l¹ , UJ¹
¹ m¯l¤m¯ l=, `Pl JuëJ¯l¹ HH3 m¹¯Hë l÷Yu lTs3' l= l8J¹¯ u¯=
J8 8l÷m¯ 3 uë¯ l÷Y 8ël 3ë¯ u=¯=c ÷ l=¯6 m¯ lTm¯ J1 l¬J= uë
H¯ul ¹, UJ u¯= ǯ= 8÷ ¹ 88l l8J l8¯= HH3 l=Hu ÷¯ 3¯3 J uë¯
l÷Y 3T m¯ ǯl=m l8J l¬J HH3 8l÷m¯ 31 `Hlë ¤÷¯ U ëH3lu
÷H3¯l¹u m¯ëPH3' =믹 ÷ l=¯6 ¹¯ mYl ¿ `Hlë-¤÷¯' ul¹m¯ ¬¯÷
l= ë¯8 ÷ ÷ë8¯ë ÷¯ UJ Hë Hl ë¯8 ÷lm¯ HJ 3 8ël= T¯Y¯ l8m¯¹
=ë¹ =¯Y¯ UJ Hl1 UJ =lJ÷¯ H¯¿ l=H mYl ÷l Y= m `Hlë ¤÷¯ U
ëH3lu ÷H3¯l¹u m¯ëPH3' ÷H3¯¹u ëH3u UJ÷ =ëT 8÷ ÷l H¯¿
Y= m¯1 l8H =ë= l8l3J¯H ÷ l=¯6 ¬÷ =8l =ë3¯ë¯ m¯Q÷ UJ m=
¹Jl m¯Q÷¯1 UJ÷ l=¯6 =¯Jlm¯ 3¯=3¯ J÷lm¯ ¹, 3 UJ÷¯ luë==
J÷, l¬J=¯ u ulJY¯ l=Hu¯ë ¹¯Y÷¯H ǯl=m¯1 l8J÷¯ m¹¯ = 8l ¬m¯8
=¯sl J1
l=ë l8¯= =lë ¹ H=¯Y =l3 l= H3 ¬l ÷ l=ë¤lm¯ ÷l l8J
÷YlY Hl l= l8J YlJë 3ë=Jlð Hl1 3ë=Jlð l8J÷¯ ¬=¯8 ulJY
l=¯6 =l m¯ lTm Qv 3¯1 l8u u uJu÷ l8=8¯Y ÷ Hmë ¹¯Y Jl l8J
¬m¯8 ÷ l÷¹¯1 H=¯ul ë¯u 3lëu 8¯ë l=J¯ lTm Hm¯ul ë¯u 3lëu ¿
l8¯= uH¯H ÷¯ lJ¯H¯ l8=8¯Y u¹÷1 UJ =lJ÷¯ `m¯J ¤Y¯ m¯J! ¤Y¯
l=H m÷¯ H 3 ¹ ë¯lP ëT 8, u mJl 3= J mHllë l8¹l3m¯P ëT 8'1 J
H=¯ul ë¯u 3lëu! 3 l=¹ =¤lm¯ m÷¯P ÷ l=¯6 l8J ë¯P ¤Y = l÷¤¯
l÷¯3¯1 =¯J÷¯· ëT 8 ÷¯1 ëT 8 ÷¯ u3Y8 J÷ l= u3J÷ ¬¯3 u¯3
÷¯ l¬J=¯ vT=¯ H3 ¹ =l mYclucYl ¬¯3-u¯3 ÷¯ vT=¯ uu ÷l
8=3¯ ÷ l=¯6, =¯l8¹Y l¬J=¯ Të Tl8÷ lH¤ ¹ ¤¯YH¯ H¯l¬m¯ Hl
UJ¹ =l l8J vT=¯ luc¯ l÷¯3¯ Hl 1 `m¯J ¤Y¯ l=H m÷¯ H 3 ë¯lPëT 8,
u mJl 3¯= J l8=8¯Y ÷l l¹uë3¯ ÷¤, u mJl 3¯= J mHllë
l8¹l3m¯P ëT 8'1 u Jð 3¯= =l =÷l J¯, UJ ëT 8 ÷ vT= ÷¯, UH
¬¯3-u¯3÷ vT= ÷¯ u 3¯ m¯¬ =l =lJ÷¯ =÷l J¯1 =ë= l¬J= 88l l8J
Jël¬¹ m¯ l8J 8¯Yul=l m¯ l8J =Y¯ð¯ 8÷¯ J uu ¬÷ l8¯= =¯J
Y=Y '3 m¯8T¯ H3 ¬ë¹Y lH¤ ¹ m¯l¤m¯ Hl UJ Të Tl8÷ lH¤
÷¯ ëu Jl J ¬¯=T¯1 =l u¬ lum¯ë, uu ÷ l=¯6 Hl, l¬J=, UJ ëclm¯
¬¯3¯ ÷ l=6 ¹Jl Hl· `ëclm¯ ¬¯3¯' u uJl 8Yl '6 8Y÷¯ uë Y8l
3¯ =8l ëcl ¬¯3 ¹l JTl, l=Ql= 8J3 Y= 8¯Jë =v Jë J÷ ¹ m÷ë
=v Jë J÷ ¹1 3 Të Tl8÷ lH¤ ¹ l¬J= u¬ lum¯ë u¯u Hl, l¬J= l=
m¤lë 3¯= Jë l8ul3J¯¹ l=¯6 uë U3ë 6u=ë ÷ l8ul3J¯¹ l=¯6 =l
uë l¹=Y1 mëTP8 =Y Ps빯u¯ =l U¹¯ '6 l8¯= Y = lTm¯1 l8¹¯ ¹
l=H =l u÷¯¹ l=¯6 lu¯õ ¹Jl l÷¯3l1 UJ H¯l¹ m¤3l ëclm¯ ¬¯3lm¯
'6 8l HlT UJ H¯ë m3 H3 ¬ë¹Y lH¤ =l Të Tl8÷ lH¤ ÷ UH
¤¯YH ¿ =lJ÷ ¤¯YH¯ 8ð = 3¯ l÷¤¯=1 u¬lum¯lëm¯ ¹ ¬÷ 3Y=¯ë
l¤¯6l Hl UH Y=Y3¯= l= mHl H¯ë l8= J¯1 l8H =ë= l8J =8l YlJë
3ë=Jlð ¹Jl Hl, l8J YlJë l8= =¯J 3ë= ÷ l=¯6 u÷¯ J8l Hl1 l8¯=
l¹6= J÷¯ J1 =Y=lc= 3ë '3 l¬J=¯ l8¹=l¬l8Yl ,ml÷H) =l =u
=ë÷¯ m, l8J uë¯ H=l¹ m¯1 H¯l¹ ml÷Hc ëu l=¯6 l8¯= YlJë, l8¯=
=ëc 6¯Y÷l J ml¤m¯3u=¯÷ ÷ ëu l=¯61 UJ ml¤m¯3u=¯÷ ÷l l¬J=l
=ëc J÷l m, UJ ¬÷ =u¯ HH3 J ¬¯÷lm¯ ¹, ¬lJ¿ m¯ë¹YJ c¯l8¹8l
¹ `8 lJHcëlm¹P muë6 c ëlYl¬¹' m¯uðl HH¯ë uëlH¯¤ l=3¯8 ÷
l=¯6 uël 8ël=l ¹¯Y l8m¯¹ =l3¯ J, 88l ¬÷ =u¯ uJ¹ ,÷l¹m¯=l)
uëuP ,u=H÷) ÷ m¤l¹ J ¬¯÷lm¯ ¹, UJ¹¯ ÷l lTë¯=c ¹¯Y ÷l ¹¯Y
81 82
Hë J ¬¯÷l J m3 l8l3J¯H l=¯6 l8J l¬J uY 8J3 =¯ë m¯Q÷ ¹1 u
c¯l8¹8l ÷l `=ëYJlJHcël' ÷lm¯ H¯3 l¬Y÷¯ u=lm¯ ¹, 8J38ël=l ÷
¹¯Y, m3 u¿ u3¯ J l= l¬J=lm¯ HlJm¯3¯=¯ ¹ UJ l== 8ð÷lm¯ ¹,
3 l== lJT÷lm¯ ¹1 l8H =ë= =u¯ l=6 ¬÷ ulJY 3¯PTl J÷l m
¬÷ UJ U¯õ÷lm¯ ¹, U÷ UJ¹¯ ÷¯ ëT Jë J÷, m3 ¬÷ u=¯=c ÷¹lm¯
l=6 == ¬¯÷l m, 3¯ UJ¹¯ ÷¯ ëY Jë J÷1 m3 U÷ H¯¿ UJ 3ë=Jlð
Y¯T÷lm¯ ¹ l=Ql= UH =Y UJ ulJY 3¯PTl ÷ ëu ¿ Huv ¹Jl
ëJlm¯ J÷lm¯1 m¹¯ = ¬=¯8 uë l¤m¯Y'6 =¯sl J1
×HHö |H=:
m¹ H=¯Y m¯8 m¯1 8J3 Jl 6Tl T¯Y m1 8J3 Jl 6T 3=ël8¹
15-2u H=¯Y¯ ÷l u¿ lYHc m¯8l m1 8¹¯ H¯lëm¯ H=¯Y¯ ÷¯ ¬=¯8 3¯
l=H =l 3ë¯ uul=¹ ¹Jl Jð 3¯ l8Y=Y Jl ¹Jl1 uë Qv 6Tl T¯Y
m lH¤¯ ÷ u¹¯ ÷ l=¯6 ¤¯c-¤¯c UH 3ë¯ ÷ H¬l÷¯ H=¯Y ¤= Jð
Y¯T ¹ m3 l8J l8¯= HJ H=3 Huvð¯ 6¯Jl÷1 l8¯u u¿ ÷ H=¯Y
m¯8 ¹ uJ¯3=uë¹ l¬¹¯ ÷ u u¬¯ luc¯ ÷ l=¯6 8J3 H¤u '6 8l
T¯Y=ë¹l m1
l¬J=¯ HJ 3 =¯J¯ H=¯Y m¯l8m UJ m 88l H3¯ ¹ m=¯Y
3¤3 l=QÇlðm¯ HJ¯÷3 ÷ Y8l ¬¯ Y=¯8l ÷¯ =÷ë ¬¯ m¯J¯ U¯u
l=Q 8ð¯l8m¯· l8J H=¯Y 8J3 mlJu m1 l=Ql= l÷¯Yl l=¯6
=3Ym¯u 3 8¯m÷ ulJY¯ l¬J=¯ u l8= l=3¯8 ÷¯ lP=ë =l3¯ Hl,
¹l÷3¯ J=Hë 3 J빯 ¹ =3Ym¯u ÷ =ël 8¯m÷ UJ¹¯ ¹ l=¹ Jl
ul=3 Y=¯ ¹¯Y, lH¯¤¯ ¹¯Y uY¯=¯3¯ =l3lm¯, H=l=m¯ ÷l lTð3l
l=¯61 l8¯= =l lH¯¤ ¹Jl U¯u l¬J=¯ l8H T¯Y ¿ lJ=J =ë÷¯ J=, Jë
l8¯= H3¿ ÷H l÷÷ 88l UH ¹ U¯u, m=¯Y3¤3H¯lJ8 '3 ¹Jl ¬¯ð¯
6¯Jl÷¯ Hl1 m3 Hë÷¯ë u3=3 lH¤ ¹ l8= l=3¯8 lY¤l m, l¬H l=6
UJ l8J T¯Y lY¤÷ 88l H3 ¬ë¹Y lH¤ ¹ 8J3 =¯J¯ T¹¯J =l3¯
l8l3J¯H ÷¯, m=¯Y 3¤3 ¹ =¯l8lëT ë¬ '6 ÷ =1 m3 l=3¯8 l=6 UJ
l8¯u 3¯= =l võ 8Yð 3¯= T8 m¯ l= ë= u¯3H¯J ¬÷ mlu3Hë ÷¯
l8Y¯=¯ ë¯J = 3Y=Jl J¯8l =¯Y ¿ 6Y T8 H¹ 3¯ UJ÷¯ l8¯= =¯ë¹
l8J Hl 88l UJ m=¯Y 3¤3 ¿ ¹=H¯¹ ¹Jl Hl uJ6¯Uð¯ 6¯J÷ 88l
l8¯u Y=¯8lm¯ JðTlm¯ m3 l¬¹¯ H÷=¯ m=¯Y 3¤3 ¿ =8l ¹=H¯¹
uJ6T¯1 l8J T¯Y m¹l 3ë=-l=Jðl Y¯T÷l m 88l =8l 8÷¯ ulJY¯
3¯ Çð3l ÷¯ l¹H¯¹ ¤=¯ =ë Y= m3 l=ë UJ¿ ¹=H¯¹ Jð ë=ð ÷¯
l==ë =ë¹ Y¯T ¬¯=1 m3 lHë= l8H T¯Y =ë= Uu ¬T Y=¹ 3 c¯Y¯
=¯c Y=! J¯Y¯ l= H u3=3 lH¤ Jël 8J3 HJlë÷ 8÷ ¹ uë l=ë =l
=8l =¯ë m¯uðl T¯Y ¿ HJl lH¯¤ =ë¹ ÷ PH ¬¯ Y¯Y6 l=6 m¯ =
HlJë÷ 8÷¯ =l ml¬Jl TY3l =ë¹ Y8l U3l¬3J ¬¯÷¯ J1m3 l÷¯Yl
÷ =3Ym¯u 3 8¯m÷ lY¤l l¬J=l l=3¯8 ÷¯ u lP=ë =l3, UH l=6
lH¯¤ Y= ¬T¯ ¬T¯ l8J T¯Y =lJ÷ ÷ëH¯8 T8 J¹ l= H3¯ ¿ ¬l ÷ë8¯ë
H¯lJ8 ¿ `Jlum¯ë¯ ÷¯ P¤lë¯' ¹Jl Hl 8ð¯Uð¯ 6¯Jl÷¯ , ¬¯ `=¯3Y¯ ÷l
ëuðT¯J' ¹Jl Hl 8ð¯Uð¯ 6¯Jl÷¯, ¬¯ `Hu¯¬ l=ë¤l 3¯3¯ ÷¯ m¯J¯'
¹Jl Hl 8ð¯Uð¯ 6¯Jl÷¯1 ÷¤ 3¯ HJl UJ H8÷ =l ÷ ëJ ¹ H3¯ ÷ UH
H¤ëH ¹! ¬¯ 3¯ l8u¯¹÷¯ël ¹¯Y l8J T¯Y =lJð l= H3¯ ¹ ¬ Y=¯8l
Y=l m, UJ UJ¹¯ ¹ U¯u ,m=¯Y 3¤3 3) ¹Jl Hl Y=¹l 6¯Jl÷l, l=3
Jë Y=¹l 6¯Jl÷l Hl1
H, l8¯= 3¯ l8H Y=Y '3 88lu¯¹l ÷¯ uTc¯=¯ =l3¯ lTm
÷Huð l¤ë =¯Y, l= `Y=¯8l ÷¯ =÷ë' =lJð ÷l u¯= TY3 H8÷¯=Yl
u6Y3=ë l÷3l T8l1
÷¬l T¯Y, uë¯ l¤m¯Y m l= l8J H=¯Y Uõð¯ lH¯¤¯ ÷ u¹¯
l=6 8=l ¬¹m¹ ,HJ¯l==) T¯Y YT÷l m1 l=Ql= u3=3 lH¤ ¹ =l
l8J l=J m3 Jë 8÷ =l l8J =lJ÷ m¯ 88l l8J÷¯ =8l `uëHlJc' ¹Jl,
J¯= ml¬Jl =8l uë=Yl U÷¯Jë𠬯 ë=¯l83 ¹Jl l= =÷ ulJY¯
l8l3J¯H ÷ l=¯6 l=H lH¯¤ m¯T ¬¯ ¬ë¹Y ¹ l8H 3ël= ¹¯Y m=¯Y
3¤3 U3 m¯ =, 3 uë6¯8÷l =ë=, Y=¯8l Y=l J=1 8¯8¯ Të8¤H lH¤
¬¯ J빯 ¹ JuY ÷l Hë3 l=6 ¬ c¯=ë¯ =l3¯ Hl, UJ 3¯ 6Y õl= m,
÷ë8¯ë H¯lJ8 ÷l ë¯l¤m¯ Y8l Y= H¹1 uë l8H 3ë¯ l8¯= 8=¯l8÷¯ uY¹
=ë=, H¬¹¯ 8ð¯= 88l Y=¯8l U¯u ¬¯ = Y=¹l m, l8H ÷l =8l
83 84
uë=Yl U÷¯Jëð ¹Jl luY÷l1 H, l8J÷ l=¯6 l8¯= 3¯ l8J ÷YlY m¯
¬¯÷l J l= l8J÷¯ =8l `uHlJc' ¹Jl luY÷¯1 l8J÷¯ =l H¯J =Y ¬=¯8
Jð¯ 6¯Jl÷ l= =8l 6lP l8H =ë= HJl ¹Jl J ¬¯÷l l= UJ÷¯ `uHlJc'
J=1 l8H lJH¯8 ¹¯Y 3¯ l=ë ¹=¯ =v =¯uë¹ 8l Jc ¬1 `mðuHlJcY'
,¹=lm¯ 3 l¹==Ylm¯) T¯Y¯ JuH¯ 8l =¯uë¹Tlm¯1 l=Ql= ë=¯l83¹
l=3 =l ¬¯ = HlY 8÷ ¹Jl J ¬¯ð¯ J÷¯1 ë=¯l83¯ YT¯3¯ë mulë
J÷lm¯ ëlJ÷lm¯ ¹1
H l8H ¤c¹¯ÿu ¿ l8H l÷Hcl=ð 3 Jl ÷¤ð¯ 6¯Jl÷ , l8J
¹Jl 88l UJ÷l =8l uë=Yl U÷¯Jëð luY÷l J ¬¯ ¹Jl1 ÷¤ð¯ l8J
6¯Jl÷ 88l ¬ ¹=¯ =¯ulëm, UJ l=H ulJYl uëuë¯ ÷l Hluëc m¹H¯ë
m ¬¯ ¹Jl1 l8J l¹ëð¯ m¤¯ë 8𹯠6¯Jl÷1 H, H¯¿ l8J ÷¤ð¯
6¯Jl÷ 88l H3 ¬ë¹YlH¤ lJJë¯ =¯lYm¯ ¹ l¬J=l Y=¯8l Y=l m, Hl
m=¯Y 3¤3 H¯lJ8 3, UJ H¯Jl H¯ël, ¬ uuë¯ m3 l83lJ¯H J, UJ÷l
Hluëc ¹¯Y, UJ÷l J¯=¹¯ ¹¯Y, mëu¯3 UJ÷l ëJ ¹¯Y UJ÷¯ =8l
c=ë¯m 8ð÷, ¬¯ UJ÷¯ uY8lJ÷1
l8H ¿ Huvð =¯H3 UJ lJ¯H¯ H¯J l8l3J¯H ÷¯ 8J3 Jl
uJ¯3=uë¹ m, 8¯8¯ ÷lu lH¤ ¬l ÷l HJl÷l ÷¯ =¯J! UJ¿ l63¯ë¹¯
6¯Jl÷1 Jð u H¤u ÷ l=¯6 8l T¯Y =ë¯T¯1 l= HJl÷l l=H 3ë¯ J8l Hl
8¯8¯ ÷lu lH¤ ÷l· l= UJ¹¯ ¿ 3Y=Jl H¯8 8lõm¯ u3¯ Y¯lTm¯ l=
÷ë8¯ë H¯lJ8 ÷l 8m÷8l J T8l1 Uu mY¯¹ =ë=, 8=¯l8÷¯ Y¯u8÷l
=ë=, JP¯ë¯ ÷l lTð3l l=¯6 =¯=Y¯ 8ð¯ = 3ë u8 H¹ l= u ÷ë8¯ë
H¯lJ8 ÷l ë¯l¤m¯ =ë¹l m,Uu ¬¯ = lHë ÷ð1 l8J ¤¯ë = 3 mY¯¹ =ë=
6¯Y H¹1 UH u= 8¯8¯ ÷lu lH¤ ÷¯ l8J u3=¯, ¬ UH u= ¤¯YH ÷
H¤ëH ÷¯ u6¯Y3 ÷H3ë Hl, UJ÷ ¹¯Y l8Y=Y =¯¤ë¯ Hl1 ¤¯YH¯
Y=¯8l l== Y= lëJ¯ Hl UH =Y lH¤ ë¯u¯ u¯ë = ÷Huð '3 ç==¯
=¯ë =ë÷ H¹1 l=3 =l mY¯¹ =ë= ÷Hu𠹯Y ¤Y lu= m÷ë ¬T
Y=¹l U÷ ¤¯YH ÷l H¤¹l3l ÷¯ lJ¯H¯ ¹Jl Hl1 l8H =ë= l¬¹ =l
¬ë¹YHlT ¬¯H¯ lH¤ m¯Jj=¯Ylm¯, ¬¯ l¬¹ =l m¯¬3¯= H¯ë luHY¯ ÷
Hë÷¯ë Hð÷ m¯, UJ H¯ë ë¯u¯ u¯ë Y=¯8l Y=÷ Hl1 H, mY¯¹ =ë=
6¯Yð¯ Uu JP¯ë¯ ÷l lTð3l l=¯6 =¯sY¯ 8ð¯ =, 3 UH u= ÷¯ ¬
u6¯Y3 ÷H3ë Hl ë¯u¯ u¯ë ¬T ÷¯, UH 3 u¯H Jc=¯ Hl1 l8H =ë=
l¬¹l = u¿ ¬¯ð=¯ël m, Jë =8l =l ulH¯¤ ¬ë¹YUH u= ÷¯ UH Y=¯8l
'6 H¯uY ¹Jl Hl Jl8m¯1 Hë÷¯ë ¬¯H¯ lH¤ m¯Jj=¯Ylm¯, ¬¯ Hë÷¯ë
6=3lH¤ =ëT l¬¹ =l Hë÷¯ë Hl, UJ l8H Y=¯8l l=6 H¯uY¹Jl H¹1
l8J Y=¯8l l=J= Y=¯ ÷ lHë '3 Y=l T8l· l8Y=Y m¯u ¬¹3¯ Hl,
=8l `u=H¹Y =¯8lcë' ¹Jl Hl, luJ¯ ÷ Y=, ë=¯l83l Jlum¯ë ǯ= =
8¯8¯ ¬l ¹¯Y6¯Y Hl1
Jð l8J HJ¯÷3 3Y=Jl H¯8 =l J H=÷l Hl, l=ë =l l8J
l8l3J¯H ÷¯ =¯J¯ =¯ë¹¯u¯ lTlðm¯ ¬¯ð¯ Hl1 8¯8¯ ÷lu lH¤ ¬l ÷¯ l8¯=
3¯ HJ¯÷3 ÷¯ =HY¯ =빯 H6 Y8l =¯J Hm¯Y ¤= =ë l÷÷¯ J1 l=Ql=
÷ë8¯ë H¯lJ8 ÷l 8m÷8l ulJYl =¯ë ¹Jl Hl J8l1 l8J 1757 ÷l ¤c¹¯
Hl, 174u '6 ulJYl =¯ë ÷ë8¯ë H¯lJ8 ÷l 8m÷8l J8l Hl ¬÷ P=ëlm¯
¤¯¹ ¹ u¯H¯ ë¤= ¹ u¯ul ÷ = ÷ë8¯ë H¯lJ8 ÷l ¤ë 8m÷8l =ë¹ Y8l
l8õ¯ l÷3¯ Hl1 U÷ 3 Hë Jl8m¯ l8J lHYlHY¯ 8m÷8l ÷¯ YT¯3¯ë
6Y÷¯ lëJ¯1 l8H H¯ë ÷ë m÷ë 8¯8¯ ÷lu lH¤ ¬l m¯uð ¤ëu uë6¯ë ÷
=¯ë¬ l=6 uT¹ ëJ1 H ¬=ë 8¯8¯ ¬l ÷ u¹ m÷ë UH =Y 8m÷8l ë=ð
Y8l ¬T Y=¹ ÷¯ l=6¯ë ¹¯ m¯l8m¯, m3 1757 l=6 Jl l8J l=6¯ë
l=Q u÷¯ Jl8m¯· l8J÷¯ 3¯ m¯uð =Y =8l ¬=¯8 ¹Jl J H=÷¯, l8J
l8= ëJ¯H 8l m1 l8H ëJ¯H ¿ mHl ¹Jl Huv H=÷, l= U¹¯ ¹ HJ¯÷3
÷ð ÷¯ =HY¯ UH u= Jl l=Q =l3¯· uë 8¯8¯ ¬l ÷ UH =HY ¹ =ë =l
l÷¤¯l8m¯ l8J mHl ÷¤ H=÷ m¯1
m묹 ÷¯H ulY= ¹ lH¤¯ ÷l UH u= ÷l H¯¤¹l3l 3 H¯¤-=Y¯
8¯ë l8= l=3¯8 lY¤l m1 UJ¹ lYl¤m, 8÷ 8¯m÷ u¬¯8 ÷ l8l3J¯H ¹
l8= uYc¯ ¤¯¤¯1 8¯8¯ ¬l ÷l HJ¯÷3 ¹ u¬¯8 ÷l m¯3u¯ ¹ Jjð = 믤
l÷¯3¯ Hl1 UJ HJ¯÷3¬ 3ë¹ 3¯ë¹ ¬¯ 3Y=Jl H¯8 J8l J÷l 3¯ H¯l8÷
UJ mëu ¹¯ 믤÷l, l=Ql= Hu6l lH¯¤ uuë¯ m3 lH¯¤ lH¤¯3 ÷ l=¯6
÷ë8¯ë H¯lJ8 ÷¯ ¬ =÷ël Hu¯¹ J ,`HcëYcl m¯s ÷ë8¯ë H¯lJ8') UH ¹
Huvð¯ 8J3 ¬ëël J1 H UH u= l8l3J¯H ¿ ¹=l =ë=c 3 ¹=¯ u= ÷ð
85 86
=¯H3 UJ HJ¯÷38¯8¯ ÷lu lH¤ ¬l ÷l Pëël Hl1 l8J l¬J=lm¯ T¯Y¯ ¹
UJ l=H ëH¹Y =HlYm¯ '6 ¹Jl J÷lm¯1 ml¬J =HY l=H m3lë=
l÷Hcl '6 l¹=Y÷ ¹1 U¹¯ Y=¯ ¹ l8= m¹J= J÷ l= Jð m¯J =÷u
Çl=m¯ ¬¯=1 m¹J= UJ¿ J÷, l¬J=¯ UH u¯¤ë '3 Të-lY= ¹¯Y ¬=
ǯl=m¯ J÷1
H l8¯= 3¯ 8¯8¯ ÷lu lH¤ =¯Y HJ¯÷3÷¯ =HY¯ Yð¯, m3 ÷¬¯
HJ¯÷3 ÷¯ m¹¤¯ m÷¯P m¤l3m¯ë =빯-÷¹ T¯Y¯ l=6 =¯J¯ ëJ¯H J1
UJ HJ¯÷3 l8Y=Y 8l l8¯= lÿHu¯ Hl1 3Hl =ë= u= UH Y=¯8l ÷ l=
u¬ JP¯ë lH¤ Hl, 3ë¹ 3¯ë¹ 3 ¬÷ Y=lë l¤¯6 = 8¯8¯ ¬l ¹ 3ë Hl,
u¬JP¯ë '6 l8¯= =l lH¤ l¬U÷¯ ¹Jl Hl 8l6m¯ m3 l8¯= =l lH¤l=3
lu¯õ l÷¤¯ = J¯l¬m¯ ¹Jl Hl m3 TJY== 3 Hë J8l Y=¯8l ÷ë8¯ë
H¯lJ8 ÷l ulë=ëu¯ 3¯= 6¯Yl1 u¬¯ ulY¯ l=6 Y¯H¯ ÷ Vë Y¯T T8 Hl,
¤¹ ÷¯ uë¯ ÷lëm¯ =lJ lëJ¯ Hl1 ¬J¯¹ ¤¯¹ =Y 3u¤¯¹¯ =l Hl1 l8¯=
u=¯ ml¬J¯ m¯l8m¯ l= ulJY¯ J¯Y¯ l¬J=¯ =l3¯ Hl 8¯8¯ ¬l ¹ 3ë=¯
'3, UH 8¯ë l8l3J¯H l=6 l¬¹ l8ë3¯3 m¯ Y=¯8l ÷, UJ ÷H÷ J¹ l=
ulJY J¯Y '6 Jl lH¤¯ ¹ ÷Huð =¬¯ ÷ uë U¤¯= l÷3 Hl1 J¯¬= u¯ '3l
Hl ¬J¯¹ ¤¯¹ ÷lm¯ =¬¯ ¿, m3 ¤¯¹ ÷¯ uë¯ ¬ë Y¯T lTm¯ Hl m¯uðl
J¯¬l ¬¯÷l =¬ ¹ HJ¯Yð '31 UJ T¯Y¯ ÷-÷ = m¯uð lHu¯Jlm¯ ¿
Y=¯8l Y8l uë lëJ¯ Hl1 H l8J l¬J=¯ u3=¯ Hl, l8J ¬ m÷¯P Hl 8¯8¯
÷lu lH¤ ÷¯ l= ÷ë8¯ë H¯lJ8 '6 ¬¯ = l8J =3= =ë3¯Uð¯ J, UJ¹
l8l3J¯H ¿ l3¯¤l =ë=¯c l÷¯3l1 UH HJ¯÷3 3 8¯m÷ lH¯¤ ¬ë¹Y¯ ¹
lH=¯Y= ÷lm¯ uJ¯=lm¯ 3 u¯Y U3ë = u¯lJYuë ÷ Hu¯¹ '3 '=¯õlm¯
J8lm¯ ¬J¯¹ ¤¯¹ ÷lm¯ =¬¯ ¹ l8= J¯Y Jl ¤÷= l÷¯3¯ Hl m3 ¤¯YH ¹
ë3l Jl Y¯Jë ÷ ÷ë=¯P ¤==¯Uð Hë =ë l÷3 Hl1
H l8J l¬J=¯ =HY¯ Hl H3 ¬ë¹Y lH¤ ÷¯ l= m=¯Y 3¤3
H¯lJ8 U3 ¬¯ = Y=¯8l Y=¹l, l8H ¹ mHl 3¯ 8l Huv H=÷ m¯ ¬ H¯¹
l8J T¯YH¯= J ¬¯= l= UJ =ë¹ =l ¬¯ ëJ Hl· l8¯= 3¯ l8J l= m¯3lu=
6=3Y ÷¯ u¯JY lHë¬ð Y8l 8J3 =¯Jl HJ¯÷3 ÷l Y= Hl1 ulJ88
H¯lJ8 ¹ lYl¤m¯ 88l l¬J=l HJ¯÷3 m, UJ ¤¯YH ÷l ëJ, Hv m3
l8¤Y¯= ÷l ¤ë¯= 8ð÷l m1 ¬ ulJY¯ l8¯= H=¯ mJ¯ Y8¯ =u '3 lum¯
Hl, UH H= '6 =u ¿ =¯Vð¯ Hl UJ l¹=Yð¯ l=H =¯Jl HJ¯÷3 3
l8¹¯ ¹Jl Hl, m3 =¯Jl HJ¯÷3 UJ÷ mëu 3¯ Jl 8ð÷ Hl, ¬=ë
Y=¯8l m=¯Y3¤3'3 J÷l1 uë¯ l¤m¯Ym ¬ l8H 3ë¯ ¹¯ =¯ulëm¯ J÷¯
3¯ m¯¬ u l=¯u ¤=¯ J÷¯ =8l ¹Jl =lJ H=÷¯1 ¬¯ l=J¯ ¬¯ H=÷
88l =¯uëJ¯ ÷¯ vY¯ m¯¬ uë =l TY '6 J÷¯l8J uël =¯Y ÷l T¯Y
¹Jl1 ¬Hu¯Y¹ T¯Y÷¯Hl m, Jë l=¹ 8÷ m H¯J =ëT, H3¯ ÷l HJ¯÷3
¹ l¬¹¯ ÷l lP÷Tl ÷¯ uJ¯ð 8÷Yl÷3¯1
=¯lJTë ¬l =¯ ¤¯YH¯ =¯lJTë ¬l =l =l3J1
87 88
For More Books, Audio and Video Speeches of Sant Jarnail Singh Ji 
Visit: http://www.Bhindranwale.Net 

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->