You are on page 1of 18

บทที่ 9

ระบบสื บพันธุ์
จุดประสงค์ทั่วไป
เพือ่ ให้ผเู ้ รี ยนทราบโครงสร้าง หน้าทีแ่ ละกระบวนการผลิตเซลล์สืบพันธุข์ องสัตว์เพศผูแ้ ละ
เพศเมีย
จุดประสงค์เชิงพฤติกรรม
1. บอกโครงสร้างทางกายวิภาคฯของระบบสืบพันธุเ์ พศผูแ้ ละเพศเมียได้
2. เปรี ยบเทียบระบบสืบพันธุเ์ พศผูแ้ ละเพศเมียในสัตว์ชนิดต่างๆได้
3. บอกหน้าที่ของอวัยวะต่างๆในระบบสืบพันธุเ์ พศผูแ้ ละเพศเมียได้
4. อธิบายกระบวนการผลิตเซลล์สืบพันธุเ์ พศผูแ้ ละเพศเมียได้
เนื้อหา

ระบบสืบพันธุเ์ พศผูข้ องสัตว์เลี้ยงประกอบไปด้วย 3 ส่วน คือ ลูกอัณฑะ ตัวองคชาติ และ .
Accessory sex organs ส่วนระบบสืบพันธุเ์ พศเมียประกอบด้วยรังไข่ (ovary) 2 ข้าง ปี กมดลูก 2
ข้าง ( uterine horn) มดลูก (uterus) ปากมดลูก (cervix) ช่องคลอด (vagina) และ แคมช่องคลอด
(vulva)
1. ระบบสื บพันธุ์เพศผู้
ระบบสืบพันธุเ์ พศผูข้ องสัตว์เลี้ยงประกอบไปด้วย 3 ส่วน
1.1 ลูกอัณฑะ (Testes) ซึ่งมีอยู่ 2 ข้าง ถูกห่อหุม้ ด้วยถุงลูกอัณฑะ (Scrotum)
1.2 Accessory sex organs ได้แก่
1.2.1 Ampulla
1.2.2 Seminal vesicle
1.2.3 Prostate gland
1.2.4 Bulbourethral gland
1.2.5 Epididymis
1.2.6 Vas deferens
1.2.7 Urethra

3 spermatic cord ในขณะที่ลูกอัณฑะเลื่อนจากช่องท้อง มันจะดั นเอาเส้นเลือด เส้นประสาท และเส้นนํ้าเหลืองลงมาด้วย ภายใน spermatic cord ยังมีส่วนของ vas deferens ติดอยู่ ด้วย สามารถเห็นได้อย่างชัดเจน สามารถแยกและตัดส่วนของ vas deferens ออกได้ง่าย เรี ยกการ ตัดท่อนํ้าเชื้ออย่างเดียวว่า “vasectomy” นอกจากนี้ภายใน spermatic cord ยังประกอบได้ดว้ ย กล้ามเนื้อเรี ยบเรี ยก Internal cremasteric muscle 2.4 Inguinal canal เป็ นช่องจากช่องท้องสู่ถุงอัณฑะ ช่องนี้ปกติจะใหญ่เพียงพอทีจ่ ะให้ spermatic cord ผ่านได้ ถ้า inguinal ring และ ingunal canal หย่อน อาจจะทําให้ลาํ ไส้ผา่ นเข้ามา อยูใ่ นถุงหุม้ ลูกอัณฑะได้ ทําให้เกิดเป็ นไส้เลื่อนชนิด inguinal hernia .3 ตัวองคชาติ ( penis) ลูกอัณฑะทําหน้าที่ในการสร้างตัวอสุจิ (sperm or spermatozoa) และฮอร์โมนเพศผู ้ (Testosterone) มีสตั ว์เลี้ยงลูกด้วยนํ้านมบางชนิด เช่น แมวนํ้า ปลาวาฬ ลูกอัณฑะอยูภ่ ายในร่ างกาย ตลอดเวลา แต่ก็ยงั สามารถผลิตนํ้าเชื้อได้ตามปกติ สําหรับช้าง ลูกอัณฑะพร้อมถุงอัณฑะจะออกมาอยู่ ภายนอกร่ างกายก็ต่อเมื่อถึงฤดูผสมพันธุเ์ ท่านั้น 2. กายวิภาคของระบบสื บพันธุ์เพศผู้ 2.2 ถุงหุม้ ลูกอัณฑะ (Scrotum) เป็ นถุงของผิวหนังซึ่งมีการเปลี่ยนแปลงไปตามขนาดภาพ ร่ าง และตําแหน่งทีล่ ูกอัณฑะบรรจุอยู่ ผิวหนังของถุงหุม้ ลูกอัณฑะมีลกั ษณะบางเลื่อนไปมาได้ ส่วน ลึกของผิวหนังจะมีช้ นั ของ fibroelastic tissue ซึ่งรวมอยูก่ บั กล้ามเนื้อเรี ยบ เรี ยกว่า tunica dartos สามารถหดตัวดึงให้ลูกอัณฑะอยูก่ บั กับผนังช่องท้องมากขึ้น ชั้น tunica dastos ทั้ง 2 ข้างจะเชื่อมกัน ตรงกลางระหว่างลูกอัณฑะ 2 ลูก ทําให้เกิดเป็ นแนวแบ่งถุงหุม้ ลูกอัณฑะออกเป็ น 2 ส่วน เรี ยก “septem” 2.100 1.1 ลูกอัณฑะ (Testes) มีขนาดแตกต่างไปตามขนาด ภาพร่ างและตําแหน่งทีต่ ้งั ในร่ างกาย สัตว์แต่ละชนิด ลูกอัณฑะแต่ละลูกจะถูกหุม้ ภายนอกด้วยเยือ่ เหนียว ๆ มีช่ือว่า tunica albuginea และ มีส่วนยืน่ (Septa) เข้าไปในเนื้อลูกอัณฑะเพือ่ แยก seminiferous tubules ออกเป็ นส่วน ๆ ภายในแต่ ละส่วนจะประกอบไปด้วย ท่อ seminiferous เป็ นจํานวนมาก ภายในท่อ seminiferous จะมีเซลล์ spermatocytes ซึ่งอยูใ่ นระยะต่าง ๆ กัน ท่อ seminiferous ที่อยูภ่ ายในลูกอัณฑะจะเชื่อมต่อกันเพือ่ ทําให้เกิดเป็ นท่อตรงขนาดสั้น ๆ เรี ยกว่า tubulus rectus และจากท่อตรงขนาดสั้น ๆ นี้จะรวมกันเป็ น ท่อที่ประสานกันเป็ นตาข่าย เรี ยก rete testis และจาก rete testis จะเชื่อมต่อกับ efferent ducts ซึ่ง ออกจากลูกอัณฑะเพือ่ เข้าสู่ epididymis กลุ่มของเซลล์ที่อยูร่ ะหว่างท่อ seminiferous มีชือ่ ว่า Leydig’s cells ทําหน้าที่สร้างฮอร์โมน Testosterone 2.

5 Epididymis มีภาพร่ างยาวติดอยูก่ บั อัณฑะประกอบด้วยท่อที่ขดไปมา ซึ่งเชื่อม vas efferents ของลูกอัณฑะกับ ท่อนํ้าเชื้อ vas deferens ส่วนหัวของ epididymis จะเชื่อมติดต่อ กับ vas deferens หลังจากนั้นจะผ่านเข้าไปใน spermatic cord epididymis ทําหน้าที่เป็ นที่พกั ของ ตัวอสุจิเพือ่ ให้ตวั อสุจิเจริ ญเต็มที่ก่อนที่จะปล่อยออกไปผสมกับไข่ แสดงระบบสืบพันธุเ์ พศผูภ้ าพที่ 9.3 ภาพที่ 9.1 แสดงระบบสืบพันธุเ์ พศผูข้ อง โคและสุกร ที่มา : Georce C.1.2 และ 9.101 2.Kent and Larry Miller (1997) . 9.

6 Vas deferens (ductus deferens) เป็ นท่อที่ตอ่ จาก epididymis มีหน้าที่โดยตรงเกี่ยวกับ การบีบไล่ตวั อสุจิจากส่วน epididymis vas deferens ทั้ง 2 ข้าง เมื่อมาถึง urethra จะมาเปิ ดรวมกัน ทางส่วนท้ายของกระเพาะปั สสาวะ โดยถูกหุม้ ด้วยเยือ่ บุช่องท้องทีม่ ีลกั ษณะเป็ นรอยพับ เรี ยกว่า urogenital fold ซึ่งเทียบได้กบั broad ligament ในสัตว์เพศเมีย .2 แสดงระบบสืบพันธุเ์ พศผูข้ องโค ที่มา : Georce C.102 ภาพที่ 9.Kent and Larry Miller (1997) 2.

W.103 ภาพที่ 9.3 แสดงระบบสืบพันธุต์ วั ผู ้ และเมื่อตัดตามขวางของส่วนต่างๆ ที่มา : J.Philis (1976) .

104 2.2 prostate gland 2.8 องคชาติ (penis) เป็ นอวัยวะทีใ่ ช้สาํ หรับผสมพันธุใ์ นตัวผู ้ องคชาติแบ่งออกเป็ น 3 ส่วน (ภาพที่ 9.3) 2.ac.7 Accessory sex glands ประกอบด้วย 2.2 ตัวองคชาติ 2.1 seminal vesicles (vesicular glands) 2.7.4 Accessory sex glands ที่มา : bcnlp.1 ส่วนปลายสุด (glans penis) 2.8.3 bulbourethral gland (cowper’s glands) ถุงนํ้ากาม (Seminal Vesicle) มีลกั ษณะผสมคล้ายหลอดผสมกับถุง มีอยู่ 2 ถุง อยูท่ าง ด้านหลังของกระเพาะปั สสาวะ เป็ นส่วนที่ทาํ หน้าที่เก็บตัวอสุจิและสร้างนํ้ากาม (Semen) ซึ่งมี ลักษณะเป็ นเมือกสีขาวขุ่นและข้น นํ้ากามที่สร้างขึ้นนี้จะทําให้ตวั อสุจิสามารถเคลื่อนไหวได้ดีข้ ึน สัตว์เลี้ยงบางชนิดมีต่อมเหล่านี้ เพียงบางต่อมเท่านั้น เช่น สุนขั มีเพียง prostate gland เท่านั้น แมวมี ทั้ง prostate gland และ bulbourethral gland ซึ่ง bulbourethral gland เป็ นต่อมที่มีขนาดใหญ่มาก ในพ่อพันธุส์ ุกร ในสุนขั และไก่ไม่มี seminal vesicle และ bulbourethral gland ส่วนต่อมลูกหมาก (prostate gland) เป็ นต่อมที่มีต่อมเดียว และอยูล่ อ้ มรอบ pelvic urethra ในสัตว์เลี้ยงที่มีอายุมาก ต่อมลูกหมากจะขยายใหญ่ข้ นึ ทําให้กดทับท่อปั สสาวะในส่วน pelvic urethra ถ่ายปั สสาวะออกได้ ลําบาก ภาพแสดงส่วนประกอบและตําแหน่งของ Accessory sex glands ภาพที่ 9.7.8.3 ส่วนโคน .7.th (2012) 2.4 ภาพที่ 9.8.

9 หนังหุม้ ลึงค์ (prepuce) เป็ นผิวหนังที่หุม้ ล้อมรอบส่วนปลายขององคชาติ มีลกั ษณะเป็ น รอยพับ เป็ นแหล่งสะสมปั สสาวะ สิ่งขับหลัง่ และเซลล์ทต่ี ายแล้ว ทําให้เกิดกลิ่นเฉพาะตัว ภาพที่ 9.5) การแข็งตัวขององคชาติก่อนการผสมพันธุ์ (copulation) เกิดขึ้นเมื่อมีเลือดไหลเข้ามาสู่ องคชาติทางเส้นเลือดทีม่ าหล่อเลี้ยงองคชาติ ทําให้มีการเพิม่ ปริ มาตรของเลือดจนองคชาติขยายใหญ่ ขึ้น ในสุนขั ส่วนของ glans penis จะขยายใหญ่ข้ นึ หลังจากทีต่ วั องคชาติเข้าไปอยูใ่ นช่องคลอดของ ตัวเมียทําให้เกิดการล็อคติดอยูก่ บั อวัยวะเมียไม่สามารถเอาออกได้ทนั ที เรี ยกภาษาชาวบ้านว่า “ติดเต้ง” ในพ่อม้า ลักษณะของตัวองคชาติเป็ นแบบง่าย ๆ ไม่ซบั ซ้อนและมีเนื้อเยือ่ ที่มีลกั ษณะคล้าย ฟองนํ้าขนาดใหญ่มากมาย ดังนั้นเมื่อ penis แข็งตัวมันละขยายออกทุกทิศทาง penis ในสัตว์เพศผู ้ จะมีส่วนคล้ายภาพตัว “S” เรี ยก Sigmoid flexure พบในโค แกะ และสุกร ส่วนโค้งภาพตัว “S” เป็ นส่วนทีท่ าํ ให้อวัยวะเพศผูม้ ีความยาวเพิม่ ขึ้น 2.5 แสดงอวัยวะเพศผูข้ องสัตว์ชนิดต่าง ๆ ที่มา : เชิดชัย และ เลอชาติ (2528) .105 โครงสร้างภายในองคชาติเป็ นเนื้ อเยือ่ ทีข่ ยายตัวแข็งขึ้นได้ มีช่ือเรี ยก carvermous tissue (erectile tissue) เป็ นเนื้อเยือ่ คล้ายฟองนํ้าภายในเนื้อเยือ่ ประกอบด้วยแอ่งเลือด ทางด้านล่างของ องคชาติจะเป็ นทีอ่ ยูข่ องท่อปั สสาวะ ซึ่งถูกล้อมรอบโดยเนื้ อเยือ่ คล้ายฟองนํ้า เรี ยก corpus spongiosum เป็ นส่วนที่ต่อมาจากเนื้อเยือ่ ที่แข็งตัวได้ ตัว glans penis มีรูปร่ างแตกต่างกันไปตามชนิดของสัตว์เลี้ยง ของพ่อโคและแม่แกะ ส่วน หัวลึงค์ มีภาพร่ างคล้ายหมวกแก๊ป สําหรับในพ่อพันธุส์ ุกรมีลกั ษณะบิดเป็ นเกลียว แต่ไม่มีส่วน glans ในสุนขั ส่วนของ penis จะมีกระดูก (os penis) เป็ นองค์ประกอบ (ภาพที่ 9.

6) B = Bladder U = uterus m = mamary gland V = Vagina r = rectum x = Cervix T = Oviduct y = Ovary ภาพที่ 9. ระบบสื บพันธุ์เพศเมีย ระบบสืบพันธุเ์ พศเมียประกอบด้วยรังไข่ (ovary) 2 ข้าง ปี กมดลูก 2 ข้าง (uterine hom) มดลูก (uterus) ปากมดลูก (cervix) ช่องคลอด (vagina) และ แคมช่องคลอด (vulva) (ภาพที่ 9.6 กายวิภาคเปรี ยบเทียบระบบสืบพันธุเ์ พศเมียของโค สุกรและม้า ที่มา : เชิดชัย และ เลอชาติ(2528) 3.1 รังไข่ (ovary) เป็ นอวัยวะที่สาํ คัญที่สุดในสัตว์เพศเมียเทียบได้กบั ลูกอัณฑะในสัตว์เพศ ผู ้ ทําหน้าทีส่ ร้างฮอร์โมนและผลิตเซลล์ไข่ (ovum) รังไข่มี 2 ข้างอยูห่ ลังท่อไต ในแม่มา้ มี รู ปร่ าง คล้ายถัว่ รังไข่ในสุกรมีภาพเป็ นกลีบถ้าคลํารังไข่โดยผ่านทางผนังไส้ตรง (rectum) จะรู ส้ ึกแข็ง เนื่องจากมีเนื้อเยือ่ ประสานจํานวนมากมายเป็ นเนื้ อส่วนที่ไม่ทาํ หน้าที่ต่อม .106 3.

7) มดลูกมีลกั ษณะเป็ นท่อกลวงประกอบด้วยเนื้อเยือ่ 3 ชั้น ชั้นในสุดมีต่อม มากมายเรี ยก endometrium ชั้นนี้มีความหนามากและมีเส้นเลือดมาเลี้ยงมากกว่าปกติ ถ้ามีลูกอ่อน ส่วนของชั้นกลางเป็ นส่วนกล้ามเนื้อเรี ยบ และชั้นนอกสุดเป็ นส่วนของเนื้อเยื่อ เป็ นชั้นที่ติดต่อไปกับ เยือ่ บุช่องท้องที่เรี ยกว่า broad ligament ซึ่งทําหน้าที่ยดึ อวัยวะสืบพันธุ์ broad ligament ประกอบไปด้วยส่วนที่ยดึ อวัยวะสืบพันธุเ์ พศเมีย ดังนี้ 3.9 .7) รังไข่ทาํ หน้าที่ผลิตไข่ (ovum) ไข่จะตกลงสู่ปากแตร (Infundibulum) ไปยังท่อนําไข่ (fallopian tube) หลังจากที่มีการตกไข่เกิดขึ้น ต่อมาเลือดจะถูกดูดซึมหมดและกลายเป็ นโครงสร้าง corpus luteum ซึ่งมีสีเหลือง ซึ่งในทีส่ ุด corpus lutem จะลดขนาดลง เหลือเป็ นสีขาวแกมเท า เรี ยก corpus albican 3.2 ปี กมดลูก (Uterine hom or Oviduct) มีอยู่ 2 ข้าง ยกเว้นในสัตว์ปีก เป็ นท่อที่นาํ ไข่มาจาก รังไข่แต่ละข้างและเป็ นตําแหน่งทีม่ ีการปฏิสนธิระหว่างตัวอสุจกิ บั ไข่ ส่วนของ oviduct ที่อยูช่ ิดกับ รังไข่ จะแผ่กว้างออกเป็ นปากแตร เรี ยกว่า “Infundibulum” ขอบบนของ Infundibulum มีส่วน เป็ นขนเล็ก ๆ เรี ยน fimbria ซึ่งมีการเคลื่อนไหวโบกพัดอยูต่ ลอดเวลาเพือ่ ให้ไข่ (ovum) เข้าสู่ ปากแตร และท่อนําไข่ 3.1 mesovarium ช่วยยึดรังไข่ 3. 9.7.8.3.4 ช่องคลอด (vagina) เป็ นท่อขนานกับลําตัวอยูภ่ ายในช่องเชิงกรานระหว่างปากมดลูก และ vestibule หรื อ urogenital sinus ในสัตว์เลี้ยงจะอยูใ่ ต้ส่วนลําไส้ใหญ่ส่วน rectum เหนือ กระเพาะปั สสาวะ ช่องคลอดมีเนื้อเยือ่ 3 ชั้น คือชั้นในสุด Mucosa ชั้นกลาง Muscular และชั้นนอก Serosa ทําหน้าที่ เป็ นอวัยวะผสมพันธุ์ และเป็ นทางให้ลูกสัตว์ (fetus) ผ่านออก โคมีช่องคลอด ยาวประมาณ 10-14 นิ้ว สุกร : ยาวประมาณ 4-5 นิ้ว ภาพรวมโครงสร้าง ระบบสืบพันธุเ์ พศเมีย แสดงไว้ในภาพที่ 9.2 mesosalpinx ช่วยยึดท่อนําไข่ 3.3 mesometrium ช่วยยึดมดลูก 3.3 มดลูก (uterus) มดลูกของสัตว์เลี้ยงประกอบด้วย ตัวมดลูก (body of uterus) ปากมดลูก (cervix) (ภาพที่ 9.3.3.107 รังไข่ถูกยึดติดอยูก่ บั ที่โดย ligament ต่าง ๆ เช่น broad ligament เป็ น ligament มีขนาด ใหญ่มากที่สุดทําหน้าที่ยดึ ปี กมดลูก มดลูก และช่องคลอด (ภาพที่ 9. และ 9.

108 ภาพที่ 9.7 อวัยวะสืบพันธุเ์ พศเมียของโค ที่มา : เชิดชัย และ เลอชาติ (2528) .

109 ภาพที่ 9.Kent and Larry Miller (1997) .8 อวัยวะสืบพันธุเ์ พศเมีย ที่มา : Georce C.

9 อวัยวะสืบพันธุข์ องไก่เพศเมีย ที่มา : เชิดชัย และ เลอชาติ (2528) .110 ภาพที่ 9.

Cryptorchism มีความหมายว่าอย่างไร ………………………………………………………………………………………………….. Rete testis ตั้งอยูบ่ ริ เวณใดของระบบสืบพันธุเ์ พศผู ้ …………………………………………………………………………………………………. ท่อที่นาํ นํ้าเชื้ออสุจิ มีชื่อว่าอะไร ………………………………………………………………………………………………….. 9.. Accesory gland ในระบบสืบพันธุเ์ พศผูไ้ ด้แก่อะไรบ้าง …………………………………………………………………………………………………. คําว่า Spermatic cord หมายถึงอะไร …………………………………………………………………………………………………. 8. ram . 6. boar . 5... Rete testis มีความหมายว่าอะไร …………………………………………………………………………………………………. จงให้ความหมายของคําต่อไปนี้ stallion ... . ลึงค์ของสัตว์ประเภทใดเป็ นเกลียวสว่าน …………………………………………………………………………………………………. Bulbourethral gland มีชื่อเรี ยกอีกอย่างว่าอย่างไร ………………………………………………………………………………………………….. Inguinal canal คืออะไร ………………………………………………………………………………………………….... 3. …………………………………………………………………………………………………. 2. 7. ………………………………………………………………………………………………….111 แบบฝึ กหัด 9. 10.1 1. 4. bull …………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………. ………………………………………………………………………………………………….....

2 ให้ นักศึกษานําหมายเลขในภาพมาใส่ หน้ าคําศัพท์ ทางกายวิภาคให้ ถูกต้ อง ภาพที่ 9. Seminal vesicle ………………. Retractor penis muscle ………………. Ischiocavemosus muscle ………………. Vas deferens ……………….112 แบบฝึ กหัด 9. Vessels and nerves .10 แสดงระบบสืบพันธุต์ วั ผู ้ ………………. Prostate gland ………………. Scrotum ………………. Spermatic cord ………………. Glans penis ……………….

11 แสดงระบบสืบพันธุข์ องโค 1 ………………………………………………………………………… 2 ………………………………………………………………………… 3 ………………………………………………………………………… 4 ………………………………………………………………………… 5 ………………………………………………………………………… .3 ให้นกั ศึกษาเขียนคําศัพท์ทางกายวิภาคศาสตร์ ตามหมายเลขที่กาํ หนดให้ ภาพที่ 9.113 แบบฝึ กหัด 9.

มดลูกของสัตว์แบ่งออกเป็ น 3 ชั้น ชั้นในสุดมีชื่อเรี ยกว่าอะไร ………………………………………………………………………………………………….114 แบบฝึ กหัด 9. เส้นเลือดใดที่ใช้ตรวจคลําสัตว์เวลาตั้งท้อง …………………………………………………………………………………………………. 10. Cervix หมายถึงอะไรในโคมีขนาดความยาวเท่าไร …………………………………………………………………………………………………. สัตว์ใดที่มีภาพร่ างรังไข่คล้ายถัว่ และมีขนาดเท่าไข่ไก่ …………………………………………………………………………………………………. ไส้ตนั ที่ชาวบ้านเรี ยกกันนั้นหมายถึงส่วนใดของอวัยวะสุกร …………………………………………………………………………………………………. 8.4 1. Vulva คือส่วนใดของระบบสืบพันธุเ์ พศเมีย …………………………………………………………………………………………………. 5. 7. . เยือ่ ที่ยดึ รังไข่ไว้ในช่องท้องมีชื่อว่าอะไร …………………………………………………………………………………………………. 4. 3. Graffian follicle มีความหมายว่าอย่างไร …………………………………………………………………………………………………. สัตว์ใดที่มีระยะการพักตัวของมดลูกนาน …………………………………………………………………………………………………. 6. 2. 9. Follopian tube หรื อ Oviduct ในสุกร เมื่อตั้งท้องแล้วมีขนาดความยาวเท่าไร ………………………………………………………………………………………………….

5 ให้นกั ศึกษานําหมายเลขในภาพมาใส่หน้าคําศัพท์ทางกายวิภาคให้ถูกต้อง ภาพที่ 9.115 แบบฝึ กหัด 9.12 แสดงระบบสืบพันธุเ์ พศเมีย ……………………… ovary ……………………… follopian tube ……………………… vulva ……………………… urinary bladder ……………………… cervix ……………………… body of uterus .

3.6 ให้นกั ศึกษาเขียนคําศัพท์ทางกายวิภาคศาสตร์ ตามหมายเลขที่กาํ หนดให้ ภาพที่ 9.13 แสดงระบบสืบพันธุข์ องไก่เพศเมีย 1. 4. 2. 5. ………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………… . 6.116 แบบฝึ กหัด 9.