ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΑΖΙΩΤΗΣ

ΕΠΙΚΤΗΝΙΑΤΡΟΣ
ΣΤΟΙΧΕΙΑ
ΥΔΡΟΒΙΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ
Οι υδρόβιοι οργανισμοί αλληλεπιδρούν με τον άνθρωπο περιστασιακά και
δημιουργούν νοσολογικά προβλήματα κυρίως μετά την άμεση επαφή τους με αυτόν.
Οι επιπτώσεις που επιφέρουν στον ανθρώπινο οργανισμό είναι κυρίως τοξικές
επιδράσεις από τους αμυντικούς τους μηχανισμούς ή παρασιτικά νοσήματα.
Οι υδρόβιοι οργανισμοί που μας απασχολούν ανήκουν σε όλες τις μορφές
ζώων που ζουν τόσο στο γλυκό νερό όσο και στη θάλασσα και ο καθένας έχει τη
δικιά του επίδραση.
ΙΧΘΥΕΣ
Τα ψάρια επιδρούν αρνητικά στον άνθρωπο κυρίως τοξικά μέσω των
μηχανισμών αμύνης που αυτά διαθέτουν αλλά και της φυσιολογίας του σώματός
τους. Η άμεση επαφή με το ανθρώπινο σώμα είναι το απαραίτητο στοιχείο για την
αρνητική επίδραση αυτών στον άνθρωπο.
Η Σκόρπαινα (Scorpaena) ή Σκορπίνα είναι γένος ψαριών της οικογένειας
των Σκορπενιδών (Scorpaenidae) και της ομοταξίας των Actinopterigii στην οποία
ανήκουν πολλά είδη ψαριών ανά των κόσμο. Στην Ελλάδα συναντούμε κυρίως δύο
είδη τα Scorpaena porcus και S. scrofa.

ΜΑΥΡΟΣΚΟΡΠΙΟΣ
Scorpaena porcus

Scorpaena scrofa

Ζουν σε βραχώδη σημεία μεσαίου βάθους (20 μέτρα) και δεν ξεχωρίζουν
ανάμεσα στα θαλάσσια φυτά. Έχουν διαστάσεις, έως και μισό μέτρο και φέρουν
σώμα πεπιεσμένο με ογκώδη κεφαλή και με αρκετά ανεπτυγμένα πτερύγια ενώ το
σώμα τους από την κοιλιά και κάτω είναι λεπτό. Κύρια χαρακτηριστικά τους είναι το
κόκκινο ως επί το πλείστον χρώμα και ο μεγάλος αριθμός ακάνθων που φέρουν στο
κεφάλι και τη ράχη, των οποίων τα νύγματα είναι οδυνηρά αλλά και λίγο επικίνδυνα.
Η Δράκαινα ανήκει στην οικογένεια των τραχινιδών (Trachinidae) και στο γένος
Trachinus. Χαρακτηριστικό είδος της οικογένειας είναι η μεγάλη Δράκαινα (Trachinus
draco).
Έχει μήκος έως και σαράντα εκατοστά και βάρος μέχρι δυο κιλά. Ζουν κατά
βάση σε βαθιά, αλλά και σε ρηχά νερά, και συνήθως είναι κρυμμένες κάτω από την

άμμο. Το κεφάλι της είναι μικρό και το στόμα της έχει μικρά δόντια και παίρνει κλίση
προς τα πάνω. Το χρώμα της, όπου συνήθως είναι κίτρινο σκούρο, με γκρίζο από
την ράχη και κάτω, και λίγο λευκό στην κοιλιά, μπορεί να την βοηθήσει να κρυφτεί
στην άμμο και να γίνει ένα με αυτή. Φέρει χαρακτηριστικά ακανθώδη πτερύγια στην
αρχή της ράχης τα οποία καταλήγουν σε ιοβόλους αδένες

Trachinus araneus

Trachinus draco

Το δηλητήριο και των δύο ψαριών δεν είναι επικίνδυνο όμως το τσίμπημά τους
είναι αρκετά επώδυνο και δύναται να μολυνθεί. Ο άνθρωπος προσβάλλεται με την
άμεση επαφή με τα αγκάθια τους. Ο πόνος είναι αισθητός για 12-24 ώρες το δέρμα
κοκκινίζει, πρήζεται και σπάνια παρουσιάζονται κι άλλα συμπτώματα (ναυτία, εμετός,
μυϊκοί πόνοι και σπασμοί, πυρετός, δυσφορία).
Το δηλητήριο τους εξουδετερώνεται με την υψηλή θερμοκρασία, οπότε θα πρέπει
να βυθίσετε το τραυματισμένο σημείο σε πολύ ζεστό νερό (αλλά ανεκτό) για
τουλάχιστον 15-20 λεπτά, μέχρι να περάσει ο πόνος. Αφού αφαιρέσετε τυχόν
εναπομείναντα αγκάθια, θα πρέπει να πλύνετε και να απολυμάνετε προσεχτικά την
πληγή. Προσοχή στην περίπτωση καθαρισμού των ψαριών διότι το δηλητήριο των
αγκαθιών υφίσταται και στα αλιεύματα.
Άλλα είδη ψαριών τα οποία ανήκουν στην ίδια ομοταξία και ενδημούν σε τροπικά
μέρη με πιο επικίνδυνο έως θανατηφόρο δηλητήριο είναι της οικογένειας των
Scorpaenidae του γένους Pterois (Λιονταρόψαρα) και της Οικογένειας των
Synanceidae (πετρόψαρα, Synanceia sp, Inimicus sp).
Scorpaenidae (Λιονταρόψαρα)

Pterois miles

Pterois radiata

Pterois antennata

Pterois volitans

Synanceidae (Πετρόψαρα)

Synanceia horrida

Synanceia nana

Synanceia verrucosa

Inimicus didactylus

Τα Σαλάχια είναι είδη των Χονδριχθύων, όπως οι Καρχαρίες, της Υπερτάξης των
Batoidea (Νυχτεριδόμορφων). Χαρακτηρίζονται από τα υπερανεπτυγμένα θωρακικά
τους πτερύγια, το μέγεθος τους ποικίλει αναλόγως το είδος, τρέφονται με ψάρια, ζουν
κυρίως σε μεγάλα βάθη και είναι ωοζωοτόκα όπως και οι Καρχαρίες. Στις ελληνικές
θάλασσες δεν ενδημούν επικίνδυνα σε μεγάλο βαθμό είδη για τον άνθρωπο, αν και
χρειάζονται προσοχή.
Λόγω των συνηθειών τους δεν έρχονται εύκολα σε επαφή με τον άνθρωπο και ο
όποιος κίνδυνος υπάρχει έχει σχέση με περιπτώσεις καταδύσεων. Στον άνθρωπο
υπάρχει περίπτωση επίθεσης λόγω κακού χειρισμού του ζώου σε προσπάθεια
απομάκρυνσης ή σύλληψης

Κοινό Σαλάχι
Torpedo torpedo Ηλεκτρικό Σαλάχι ή
Διαθέτει στην ουρά του άγκιστρο για
Μουδιάστρα
αμυντικούς σκοπούς. Αν κτυπηθεί
Διαχέει ηλεκτρικό φορτίο περίπου
άνθρωπος πρέπει το άγκιστρο να
200 volt. Προκαλεί κυρίως πόνο σπάνια
αφαιρεθεί
και
ο
πόνος
είναι
γίνεται πιο επικίνδυνο
προοδευτικά επιδεινούμενος

Τραχύβατος Raja radula

Βάτος

Ματόβατος Raja miraletus

Καλκανόβατος Raja clavata
Μέδουσες

Οι μέδουσες είναι ασπόνδυλα ζώα της τάξης των Σκυφόζωων (Scyphozoa) της
ομοταξίας των Κνιδόζωων, που ενδημούν σε πολλές θάλλασες. Στα Κνιδόζωα
ανήκουν και τα Υδρόζωα (Hydrozoa) ενώ στις ελληνικές θάλασσες ενδημούν και είδη
της ομοταξίας των Ctenophora.
Ζουν στα βαθιά νερά και στα ρηχά έρχονται κυρίως μέσω των ρευμάτων. Η
παρουσία τους δεν οφείλεται σε ρύπανση ή μόλυνση των νερών αλλά σε
περιβαλλοντικούς παράγοντες και στην αφθονία της τροφής.

Σκυφόζωα Scyphozoa

Aurelia aurita ή Γυαλί.
Εντελώς διάφανη και
ακίνδυνη. Το τσιμπημά της
προκαλεί μικρό πόνο.

Cotylorhiza tuberculata.
Φθάνει σε διάμετρο τα 35 cm.
Κινείται μόνη της χωρίς τη βοήθεια
των ρευμάτων και τσιμπάει
ελάχιστα έως καθόλου

Drymonema dalmatinum.
Συνήθως ζει στο Βόρειο
Αιγαίο. Έχει ασπροκόκκινο χρώμα
και επώδυνο τσίμπημα.

Pelagia noctiluca.
Το πιο κοινό Μεσογειακό είδος.
Μεταφέρεται με τα ρεύματα στα ρηχά
σε μεγάλες ομάδες. Το τσίμπημά της
είναι επώδυνο με πόνο έως 2
εβδομάδες

Rhizostoma pulmo.
Έχει διάμετρος έως 90 cm και
χρώμα κίτρινο, ροζ ή μπλε.
Εντελώς ακίνδυνη

Rhopilema nomadica.
Με επώδυνο τσίμπημα έφτασε
στη Μεσόγειο μέσω Σουέζ

Υδρόζωα Hydrozoa

Κτενοφόρα Ctenophora

Physalia physalis
Portuguese Man O’War.
Εισαγόμενο είδος στις ελληνικές
θάλασσες.
Αποτελεί
αποικία
Υδροζώων σαν πλοκάμια με μήκος 1050 μέτρα και επιπλέει με τη βοήθεια
.ενός σάκου αέρα. Το τσίμπημα είναι
πολύ επώδυνο και έχουν καταγραφεί
θάνατοι

Mnemiopsis leidyi.
Ακίνδυνη για τον άνθρωπο.
Τρώει
αυγά
ψαριών
και
πλαγκτόν.

Από τα ανωτέρω είδη τα Σκυφόζωα είναι οι κλασσικές μέδουσες. Δημιουργούν
επώδυνες καταστάσεις στον άνθρωπο με την άμεση επαφή με τα πλοκάμια τους στα
οποία διαθέτουν, για λόγους αμυντικούς αλλά και σύλληψης τροφής, ειδικά κύτταρα
τα κνιδοκύτταρα ή νηματοκύστεις, που περιέχουν δηλητήριο και τα οποία
ενεργοποιούνται με την επαφή. Η τοξικότητα διαφέρει ανά είδος και ενισχύεται από το
πλήθος των κνιδοκυττάρων στα πλοκάμια της μέδουσας ή των Υδροζώων.

Βιολογικός κύκλος Μεδουσών

Σχηματική παράσταση των Κνιδοκυττάρων

Το τσίμπημα προκαλεί κυρίως πόνο και ερυθρότητα κατά μήκος του σημείου
επαφής των πλοκαμιών, η οποία μπορεί να είναι ορατή ως σημάδι για μέρες ή ακόμα

και μήνες στην περίπτωση της Pelagia noctiluca. Συστηματικά συμπτώματα
παρατηρούνται σπάνια και μόνο σε ευαίσθητα ή αλλεργικά άτομα.
Από τα 28 είδη μεδουσών που υπάρχουν μόνο τα 3 είναι επικίνδυνα έως
θανατηφόρα και τα οποία ζουν σε τροπικές θάλασσες και είναι 2 είδη κυβομέδουσας
πολλές Αυστραλίας και 1 μικρού μεγέθους πρακτικά αόρατο είδος του Ειρηνικού η
Ιρουκάντζι, πολλές ονομάζεται και το θανατηφόρο σύνδρομο από το τσίμπημα αυτών
των μεδουσών. Τα συμπτώματα είναι έντονοι σπασμοί και μυϊκές κράμπες και ο
θάνατος μπορεί να επέλθει σε 15 λεπτά από αναπνευστική ανεπάρκεια.

Κυβομέδουσα (Carybdea sp.)

Κυβομέδουσα (Chironex fleckeri)

Irukandji (Carukia barnesi) μέσω
στερεοσκοπίου

Ουλές από τσίμπημα κυβομέδουσας
(Chironex fleckeri).

Πρόληψη σε πολλές περιπτώσεις είναι δύσκολο να υπάρξει καθώς οι μέδουσες
είναι δύσκολο να γίνουν έγκαιρα ορατές. Σαν πρώτο μέτρο για βοήθεια είναι η
απομάκρυνση των πλοκαμιών από το σώμα με τον κίνδυνο να ενεργοποιηθούν και οι
ανενεργές νηματοκύστεις προσβάλλοντας και άλλα μέρη του σώματος ή το άτομο
που προσφέρει βοήθεια. Αντιισταμινικές αλοιφές και φαρμακευτική αγωγή μπορεί να
απαιτηθεί σε περίπτωση μεγάλης προσβολής.
Βδέλλες
Οι βδέλλες είναι είδη πολλές συνομοταξίας των Annelida που ανήκουν και οι
Γαιοσκώληκες και ζουν κυρίως στο γλυκό νερό. Τα περισσότερα είδη δεν
προσβάλλουν τον άνθρωπο ενώ με αίμα τρέφονται ελάχιστα είδη. Έχουν
χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν στην παραδοσιακή ιατρική λόγω πολλές ικανότητάς
πολλές να αυξάνουν το βάρος πολλές επί πολλές φορές σε κάθε γεύμα αίματος.

Τα είδη των αιματοφάγων βδελλών είναι η Ευρωπαϊκή (Hirudo medicinalis) και η
Ασιατική (Hirudinaria manillensis) Ιατρική Βδέλλα, η Haementeria ghilianii και η
χερσαία βδέλλα (Haemadipsa spp.).

Ευρωπαϊκή Ιατρική Βδέλλα
(Hirudo medicinalis)

Ασιατική Ιατρική Βδέλλα
(Hirudinaria manillensis)

Haementeria ghilianii

Χερσαία βδέλλα (Haemadipsa spp.).

Όταν το προσωπικό εισέρχεται σε υδάτινο περιβάλλον που ζουν βδέλλες αυτές
κινούνται ταχύτατα προς το σημείο της διατάραξης του νερού. Φτάνοντας στον
ξενιστή αναζητούν σημεία στα οποία να μπορούν να αγκιστρωθούν με τους
μυζητήρες τους για να απομυζήσουν αίμα.
Το σάλιο των βδελλών περιέχουν αντιπηκτικές ουσίες γνωστές ως Ιρουδίνη ή
Εμετίνη, που χρησιμεύουν στο να μην δημιουργείται θρόμβος και να μπορούν να
τρέφονται ανεμπόδιστα. Όταν η βδέλλα απομακρυνθεί τότε οι ανωτέρω ουσίες
συνεχίζουν να λειτουργούν στο σημείο με αποτέλεσμα να δημιουργείται μώλωπας ή
αιμάτωμα και αιμορραγία η οποία μπορεί να διαρκέσει πάνω από 5 ώρες με
αποτέλεσμα την αναιμία. Δευτερογενής ερεθισμός, εξανθήματα ή επιμόλυνση του
σημείου απομύζησης είναι δυνατό να παρατηρηθούν. Για την αφαίρεση των βδελλών
μπορεί να χρειαστεί ακόμα και χειρουργική παρέμβαση.