OPERA OMNIA SANCTI THOMAE AQUINATIS -----oOo----Textum electronicum praeparavit et indexavit Ricardo M. Rom n, S. R. E.

Presbyterus Bonis Auris, MCMXCVIII

|*AD_COLOSSENSES SUPER AD COLOSSENSES

|+P Prologus Prooemium Protegebat castra gladio suo, etc. I mach. III, 3. Haec verba congruunt materiae huius epistolae ad colossenses, quia totus status huius vitae est in pugnatione militantium, quorum habitacula castra dicuntur. Iob VII, 1: militia est vita hominis super terram. Ideo habitacula fidelium nomine castrorum figurantur. Unde ecclesia similitudinem habet castrorum. Gen. XXXII, 2: castra Dei sunt haec. Haec castra tripliciter impugnantur. A quibusdam quasi obsidentibus, qui manifeste se erigunt contra ecclesiam. Apoc. XX, 8: ascenderunt super latitudinem terrae, et circuierunt castra sanctorum et civitatem dilectam. Ab aliis latenter decipitur, sicut ab haereticis. Rom.: per dulces sermones et benedictiones seducunt corda hominum, etc.. II Tim. III, 13: mali autem homines et seductores proficient in peius, errantes et in errorem mittentes. A quibusdam, scilicet domesticis, per diversas corruptelas peccatorum quae sunt ex corruptione carnis. Gal. V, 17: caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem. Eph. Cap. Ult.: non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes, etc.. Praelati ecclesiae sunt duces, Ps. Lxvii, 28: principes Iuda duces eorum, ad quorum officium pertinet contra omnia praedicta castra ecclesiae munire. Contra peccata quidem, per exhortationes. Is. LVIII, 1: annuntia populo meo scelera eorum, et domui Iacob peccata eorum. Contra haereticos, per sanam doctrinam. I Tim. I: amplectentem eum, qui secundum doctrinam est, fidelem sermonem, etc.. Contra persecutores, exemplo, scilicet patienter tolerando. Sic Paulus protexit gladio spirituali, quia in suis epistolis corripiebat peccata, confutabat haereses, animabat ad patientiam. De primo, Eph. V, 3: fornicatio autem et omnis immunditia aut avaritia nec nominetur in vobis, etc.. De secundo, Tit. III, 10: haereticum hominem post primam et secundam correptionem devita, etc.. De tertio, II Cor. XI per totum patet quomodo animabat ad patientiam. Et sic tanguntur duo in verbis propositis, scilicet ecclesiae status, cum dicitur castra, et apostoli studium, ibi protexit. In castris autem debet esse sollicitudo ad mala vitanda. Deut. XXIII, 14: ut sint castra tua sancta, et nihil in eis appareat foeditatis. Item ordo ad ducem et ad se. Cant. VII, 1: quid videbis in sunamite, nisi choros castrorum? Gen. XXXII, 2: castra Dei sunt haec. Item terror ad hostes. Cant. VI, 3: terribilis ut castrorum acies ordinata. Sed apostolus circa protectionem erat sollicitus tamquam pastor, cuius est dirigere oves diligenter ne errent. Io. X, 4: ante eas vadit, etc.. Et sic apostolus faciebat. Phil. III: imitatores mei estote, sicut et ego Christi. Item pascere abundanter, ne deficiant. I Petr. V, 2: pascite, qui in vobis est, Domini gregem, etc.. Et sic apostolus faciebat. I Cor. I, 2: tamquam parvulis lac dedi vobis. Item defendere potenter, ne pereant. Eccli. VII, 6: noli velle fieri iudex, nisi valeas virtute irrumpere iniquitates. I Reg. XVII, 34: pascebat servus tuus patris sui gregem, et veniebat leo, vel ursus, etc.. Et ideo dicit, quod apostolus protegebat castra, id est ecclesiam Dei, gladio, quod est verbum Dei, ut dicitur Eph. VI: vivus est enim sermo Dei et efficax et penetrabilior omni gladio ancipiti, etc.. Sic ergo materia huius epistolae est haec. 1

Quia in epistola ad ephesios ostendit modum ecclesiasticae unitatis; in epistola ad philippenses ostendit eius profectum et conservationem; in hac autem agit de eius conservatione contra haereticos, qui depravaverant eos seducendo, etc.. |+1 Capitulus 1 |#1 Lectio 1 Dividitur autem haec epistola in salutationem, et tractatum, ibi gratias, etc.. Item primo ponuntur personae salutantes; secundo personae salutatae, ibi his qui sunt; tertio bona optata, ibi gratia vobis. Circa primum primo ponitur principalis persona; secundo adiuncta, ibi et timotheus. Principalis primo tangitur ex nomine Paulus, id est humilis. Tales enim percipiunt sapientiam. Matth. XI, 25: abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis. Et ideo docet eam. Secundo ab officio, scilicet apostolus, id est missus, scilicet ad procurandum salutem fidelium. Act. XIII, 2: segregate mihi Saulum et barnabam in opus ad quod assumpsi eos. Io. XX, 21: sicut misit me pater, et ego mitto vos. Et apostolus, non cuiuslibet, sed Iesu Christi, cuius gloriam quaerit, non sui ipsius. II Cor. IV, 5: non enim nosmetipsos praedicamus, sed Iesum Christum Dominum nostrum, nos autem servos vestros per Iesum. Sed quidam aliquando perveniunt ad officium ex ira Dei propter peccatum populi. Iob XXXIV, 30: qui regnare facit hominem hypocritam propter peccata populi. Os. XIII, 11: dabo tibi regem in furore meo. Et ideo dicit per voluntatem Dei, scilicet eius beneplacitum. Ier. III, 15: dabo vobis pastores iuxta cor meum, et pascent vos scientia et doctrina. Persona adiuncta est timotheus, ut scilicet in ore duorum vel trium stet omne verbum, ut, dicitur Deut. XVII. Prov. XVIII, 19: frater qui iuvatur a fratre, quasi civitas firma. Personae salutatae ponuntur, ibi his, etc.. Sancti dicuntur maiores. Lc. I, 75: serviamus illi in sanctitate et iustitia coram ipso. Fideles dicuntur minores, qui saltem veram fidem tenent, quia sine fide impossibile est placere Deo, ut dicitur Hebr. XI, 6. Vel sanctis, id est in baptismo sanctificatis, et fidelibus, id est permanentibus in fide accepta. Prov. XXVIII, 20: vir fidelis multum laudabitur, etc.. Deinde ponuntur bona optata, scilicet gratia, quae est principium omnis boni. Rom. III, 24: iustificati gratis per gratiam ipsius. Pax quae est finale bonum omnium. Ps. Cxlvii, 14: qui posuit fines tuos pacem. Et per consequens optat omnia bona media. Et hoc a Deo, Ps. Lxxxiii, 12: gratiam et gloriam dabit Dominus; patre Domini nostri Iesu Christi, scilicet per naturam, sed nostro per gratiam, et Domino Iesu Christo, et sic patre nostro, scilicet Deo in trinitate, et Domino Iesu Christo, quantum ad naturam assumptam. |#2 Lectio 2 Hic, accedens ad propositum, incipit epistolarem tractatum. Et primo commendat evangelii veritatem; secundo contra contrariantia protegit veritatem status huius in II capite, ibi volo enim scire vos. Circa primum duo facit. Primo commendat evangelicae fidei veritatem; secundo actorem huius status, ibi qui est imago. Item prima in duas, quia primo agit gratias pro beneficiis specialiter exhibitis colossensibus; secundo pro exhibitis generaliter ecclesiae, ibi gratias agentes. Circa primum duo facit, quia primo commendat gratiarum actionem Deo pro istis; secundo ostendit orationis materiam, ibi audientes. Iterum prima in duas, quia primo praemittit gratiarum actionem; secundo orationem, ibi orantes. Dicit ergo: gratias agimus Deo, actori gratiarum. I Thess. Cap. Ult.: in omnibus gratias agite. Et hoc semper, pro praeteritis et futuris. Licet enim non continue in actu possimus orare, tamen semper, ex habitu charitatis, debemus orare. I Thess. Cap. Ult.: sine intermissione orate. Lc. XVIII, 1: oportet semper orare. Deinde ponitur materia, et primo gratiarum actionis, secundo orationis, ibi ideo et nos. Circa primum primo commemorat bona eorum, secundo quomodo fuerunt ea adepti, ibi quam audistis. Bonum nostrum principaliter est in fide, spe et charitate: per fidem enim habemus notitiam Dei, per spem elevamur in ipsum, sed charitate unimur ei. I Cor. XIII, 13: nunc autem manent fides, spes, charitas, tria haec, etc.. Et ideo de istis tribus gratias agit, primo quod fidem habent. Non enim ipse praedicaverat eis, sed quidam discipulus epaphras nomine, et postea Archippus. Et ideo dicit audientes fidem, quae est principium spiritualis vitae. Hab. II, 4: iustus meus ex fide vivit. Hebr. XI, 6: accedentem ad Deum oportet credere, etc..

2

et haec causa in dilectione mundana non se habet ad omnes. quoniam diligimus fratres. Et ideo oportet. vel rem speratam. Act. XXIV. et fratrum tuorum. ostendens pro quibus bonis gratias egit. ibi orantes et postulantes. secundo ab eius dilatatione. dicens propter spem quae reposita est. etc. hic ostendit orationem. ibi ut impleamini. licet aliqui sint credentes. 8: fructum affert. Sed dicendum est. hoc est ut sint aliquando sancti. sed charitas habet in vita aeterna. XVIII. unde subdit ex qua die. sed nova creatura. Consequenter commendat ministerium tripliciter. 2: poenitentiam agite. Et primo commendat doctrinam evangelicam. etc. Iob XIX. Ult.. Ps. Ps. XVIII. supple: coepimus orare. et cognovistis approbando. tertio quantum ad utrosque.: in Christo Iesu neque circumcisio aliquid valet. Oratio debet praecedere ut devote petens exaudiatur. quia Dominus dicit hoc evangelium regni. loquitur apostolus de futuro sicut de praesenti propter certitudinem eventus. quia sicut in vobis. aliud sexagesimum. secundo per comparationem ad ipsos. secundo subdit bona petita. ibi non cessamus.. id est propter gloriam aeternam. Matth. XXIV. et tunc erit consummatio... quia non solum pervenit ad vos. adhuc recordabor eius. Et ideo tertio subdit de spe. ibi sicut didicistis. Dicit ergo: edocti estis per evangelium. Nam et si peccatores diligantur per charitatem. in quibus nondum erat ecclesia. neque praeputium. Et ideo ipse dicit hoc esse intelligendum quando praedicabitur. II. 1: sic nos existimet homo ut ministros Christi.. 9: sine intermissione memoriam vestri facio semper in orationibus meis. II. Qui etiam manifestavit. et dispensatores mysteriorum Dei. 4: in omnem terram exivit sonus eorum. 23: absit autem a me hoc peccatum in Domino. evangelium Christi est divulgatum per totum mundum. scilicet spem.: conservus tuus sum.Sed haec fides sine dilectione operante est mortua. XXXI. Gal. ibi quod pervenit. secundo ministerium. |#3 Lectio 3 Supra posuit materiam gratiarum actionis. Sed hoc est falsum. Eccli. sed circa finem mundi: et sic quando hic dicitur in universo mundo. Oratio est ascensus mentis in Deum. quia pro certo custoditur. Aliqui dicunt quod evangelium Christi non est evangelium regni. Apoc. Deinde cum dicit quod pervenit... Et ideo Deus eam revelat. quae ideo dicitur spes. sicut petentes praemittunt persuasionem ut 3 . etc. etc. II. 14: nos scimus quoniam translati sumus de morte ad vitam. 17. etc. ita quod quando in omnibus gentibus ecclesia erit fundata. quia dilectio talis ad illos est cum quibus est communio. Qui est fidelis. commendatur doctrina Christi a dilatatione. Ult. Matth. Haec autem est spes vera. aliud tricesimum. quod adsit dilectio operans. Ier. Qui est fidelis minister. 27: reposita est haec spes mea in sinu meo. Sed quomodo nondum est consummatio. Secundo quod sit continua. id est destructio ierusalem. I Cor. quod in quadraginta annis sic creverit doctrina Christi. Io. nec auris audivit. quia adhuc tempore suo erant aliquae gentes. I Reg. Rom. Dicit ergo quam audistis. Potest tamen dici quod secundum famam est divulgatum per totum mundum. Et sic dicit in universo mundo. sed non secundum fundationem. scilicet mediator inter apostolum et istos. Haec enim excedit omnia. scilicet non quaerens quae sua sunt. etc. non autem est vana (sicut quando promittens est mendax). secundum chrysostomum. 4: in omnem terram exivit sonus eorum. XII. etc. Primo per comparationem ad se. quod est valde miraculosum. quia in verbo veritatis. Et hoc in verbo veritatis evangelii. saltem quantum ad famam. sed dilectio charitatis se extendit ad omnes. etc. quantum ad famam. id est significavit. ita et in aliis. Matth. appropinquabit enim regnum caelorum. III.. Cap. nec in cor hominis ascendit. Audistis praedicationem. 17: sermo tuus veritas est. 9: nec oculus vidit. Et hoc magnae potestatis fuit. scilicet in multitudine credentium. cum sit praedicatum in universo mundo? respondeo. ut cessem orare pro vobis. ut dicitur Iac. et facit aliud quidem centesimum. Et crescit. Deinde commendat doctrinam Christi quantum ad fructum per bona opera. ibi et fructificat. Item dilectio mundi habet fructum in hoc mundo. sed in universo mundo. Et primo praemittit conditiones orationis. Et ideo dicit in omnes. Postulatio est rerum petitio. etc. quod adhuc viventibus apostolis. sicut ab epaphra didicistis conservo. I Cor. sed tantum est cum consanguineis et mundanis. tertio a profectu. I Io. Est autem quaedam dilectio charitatis et quaedam mundana. 20: ex quo locutus sum de eo. 14: oportet hoc evangelium regni praedicari in universo orbe. IV. XIII. tunc erit finis. Oratio tres habet conditiones: primo quod sit tempestiva. quae est causa dilectionis. Tertio multiplex et perfecta. III. ibi et fructificat. 23: flores mei fructus honoris et honestatis.. ostendit quomodo adepti sunt ista. XVII. Item primo commendat doctrinam a veritate. et hoc non tempore apostoli. sed mundana non se extendit ad omnes.. Et ideo dixit et dilectionem quam habetis. 47: Dominus autem augebat qui salvi fierent quotidie in idipsum. Deinde cum dicit quam ante audistis. I. innuens quid pro eis petit. Secundum Augustinum autem hoc non est verum. etc. aliqui non. et tunc erit consummatio.

quia mandata tua quaesivi. Et ideo dicit et longanimitate. aliquando sorte. etc. VI. Et hoc pro beneficio gratiae. 17. 100: super senes intellexi. et quod Deus dat dignis gratiam. quia quidquid habes dignitatis et gratiae. 4 . Rom. Omnes homines de mundo secundum naturam sunt boni. fratres. Item cognitionem divinorum. Hab. ut abstineatis. ideo hoc excludit apostolus. I Thess. 25: vapor est enim virtutis Dei. secundum Augustinum. Mali quidem partem habent voluptates et temporalia. Sap. Et dicit Dei. 5: non quod sufficientes simus cogitare aliquid a nobis. non cognoscit voluntatem Dei. Item spiritualium donorum. etc. 4: non habitabit in corpore subdito peccatis. 12: nos autem non spiritum huius mundi accepimus. XII. quia minor est sapientia.. etc. VII. I Cor. Haec autem pars cedit sanctis non per electionem propriam. Deinde cum dicit gratias agentes. Eph... nisi iudicet. Sed aliqui haec duo vitant. ibi in omni opere bono. scilicet agendorum. non ut eum flectamus. Vel propter dilationem praemii. X. Indigne enim ambulat qui non vivit sicut decet filium Dei. ibi ut impleamini. 6: sicut praediximus et testificati sumus. Sancti vero habent ipsum Deum partem. Ult. 3: si moram fecerit. 2: omne gaudium existimate. etc. II. id est Christi. quia dupliciter aliquid dividunt: quandoque per electionem. 9: haec est pars nostra. 24: pars mea Dominus. tertia in necessitatibus aliquando permittenda. I Tim. 5: Dominus pars haereditatis meae. Iac. et non valet capere.. sanctificatio vestra. Unde dicit secundum potentiam claritatis eius. qui est claritas patris. quia pergere ad peccatum. Ex hoc enim quod aliquis studet implere mandata disponitur ad cognitionem. IV. Glossa dicit quod primum sumitur generaliter. IV. sed ego elegi vos sed quia ipse Deus elegit vos. et ideo oportet habere patientiam.. etc. et e converso. hoc Deus fecit in te: ergo et effectus gratiae. operationem virtutis.. quod non potest esse sine patientia et malorum tolerantia. IV. XXI. Et addit sortis. Deinde cum dicit in omni patientia. etc. quia sapientia iudicat.. 10: confortamini in Domino. II Cor. quae est cognitio divinorum. 18: contradictiones comprimit sors. Ille ergo cognoscit voluntatem Dei. etc. XLVII: divites in virtute pulchritudinis studium habentes. quae facit sustinere rem promissam.. et inutilis est intellectus sine sapientia. Et ideo dicit in omni virtute confortati. Sap. quod primo ponit. etc. II. scilicet consultoria. scilicet cognitionem veritatis. etc. I Thess.. ut dicit Gregorius. 3: haec est voluntas Dei. 10: dedit illi scientiam sanctorum. VI. III. etc. Ps. etc. sed cum tristitia. Prov. VI. IV. Deinde tangit tolerantiam malorum. agit gratias pro beneficiis exhibitis omnibus fidelibus. non autem indignis. XXIV. I. Dixerunt aliqui quod dona gratiarum dantur pro meritis. secundum pertinet ad activam vitam. Rom. ut dicitur Iac. ibi qui eripuit. Cxviii. secunda vana est et mala.. quam committere aliquid divino iudicio. 15: longanimiter ferens adeptus est repromissionem. ibi ut ambuletis. scilicet creanti. etc. quando unus hanc. Cap. Contra hoc dicit cum gaudio.. 2: ut probetis quae sit voluntas Dei. unde dicit ut impleamini agnitione. XV. 22: habetis fructum vestrum in sanctificationem. I. sapientia et intellectus. nisi immobiliter operetur. Eccli. non mundi. Sap. quam primo tangit. qui dignos. alius illam partem elegit. si intellectu careat. Qui ergo peccat. etc. 19: in patientia vestra possidebitis animas vestras. sed nos debemus praemittere devotionem et meditationem Dei et divinorum. tertium ad contemplativam. ibi per omnia placentes. Unde oportet quod adsit virtuosa operatio. Sors autem triplex est. Dicit ergo: oramus pro vobis agentes gratias Deo. Thren.inclinent. Et ideo dicit qui dignos nos fecit. ibi et intellectu spirituali. et divisoria. ideo dicit et crescentes. Semper enim homo debet niti ad ulterius bonum. et emanatio quaedam est claritatis omnipotentis Dei sincera. II. quia scienti bonum et non operanti. et patri. Nec sufficit cognoscere. Iob XXXVI. ibi in omni patientia.. petit eis tolerantiam in adversis. etc. secundo pro fructu gratiae. 10: placens Deo factus est dilectus. etc. Lc. quia omnis peccans est ignorans. Prima autem in temporalibus non est mala. Eccli. divinatoria. XV. 1: sentite de Domino in bonitate. Hebr. Io. scilicet adoptanti. tolerantiam malorum. cum in varias tentationes incideritis. I. Tertio studium proficiendi. Et ideo iustum est eos aliquam partem habere Dei. 23: flores mei fructus honoris et honestatis. Sed addit claritatis eius. Ad fructificationem sequitur augmentum scientiae.... et haec sors nostra. Secundo tangit rectam intentionem. Quae virtus est a Deo.: lucem habitat inaccessibilem. etc. peccatum est illi.. sed spiritum qui ex Deo est. ibi in omni sapientia. id est non harum corporalium rerum. sed ut nos erigamus in eum. Et apte coniunguntur haec duo. expecta eum. 16: non vos me elegistis. VI. est pergere ad tenebras. III. et intellectus capit. etc. Ps. qui in sanctitate vivit. 32: in manibus abscondit lucem. Sap. In partem sortis sanctorum. quasi ex nobis. Sed haec per se est possessio luminis. Quidam enim deficiunt vel propter difficultatem adversorum. Tria autem petit.. Sap.. XVIII. ibi ut ambuletis digne Deo. 4: in omnibus exhibeamus nosmetipsos sicut Dei ministros in multa patientia. scilicet translatio de tenebris ad lucem. Sap. Triplicem vero cognitionem optat. Sors enim nihil aliud est. quia ad virtutem non sufficit scire vel velle. etc. Et ex hac parte sequitur effectus gratiae. id est ut plene cognoscatis voluntatem Dei. II Cor. Et ideo dicit qui dignos.

quia essentia non generat. Deus autem est ipsum esse non participatum ergo est incognitus. scilicet quod sit ibi similitudo. et secundum nullum horum dicitur imago. XLIX. per verbum mentis nostrae. filius autem est similis patri. ut dicit Augustinus in Glossa. hic commendat auctorem huius gratiae. 34: qui facit peccatum. sicut dicitur aliquid egregiae formae. etc. quia excedit capacitatem visionis cuiuscumque intellectus creati. id est habens egregiam formam. 5 . quia figura est signum speciei. V. Apoc. etc. quasi pater sit vere invisibilis. quorum unum non derivetur ab alio. Deinde cum dicit primogenitus. ibi et ipse est caput. et hoc significamus verbo exteriori. Et ideo proprie loquendo dicimus filium imaginem patris. Et ideo ab imitando dicitur imago. Ratio huius assignatur a Dionysio.: lucem habitat inaccessibilem. 20: empti estis pretio magno. Sed videndum est quomodo dicatur imago Dei. vel signum speciei.. Item si sit simile. habemus per eum peccatorum remissionem. sicut ovum non dicitur imago ovi. Quantum ad secundum sciendum est quod Arriani hoc verbum male intellexerunt. etc. Cap. et aversus a Deo. Et hoc est quod dicit regnum filii dilectionis suae. ut viderent in eis charos suos subtractos sibi. et huiusmodi. I Tim. Et quidem de ratione imaginis sunt tria. id est. quod deducta sit vel expressa ex eo cum quo est similitudo. ibi quia in ipso. 3 dicens: qui cum sit splendor gloriae. 2: appropinquabit regnum caelorum. et figura substantiae eius. Et hoc fit quando liberamur a peccato. sive Daemonum. Sed numquid haec est vera: filius est filius essentiae patris? dicendum est quod si genitivus designat habitudinem causae efficientis. Sed inquantum est Deus. Homo enim existens in peccato dupliciter tenebatur subditus. Matth. id est filii sui dilecti. Ult. ut dicitur in Glossa. quia filius in divinis repraesentatur aliquo modo. inquantum homo. I. ibi primogenitus. tertio specialiter per comparationem ad ecclesiam. non ex natura. Qui est imago invisibilis Dei. factus est pro nobis sacrificium et redemit nos in sanguine suo. videamus in imagine. ut essemus regnum Dei. Verbum autem mentis nostrae est. iudicantes de Dei imagine secundum imagines quae fiebant ab antiquis. Iob XXXVI. secundo generaliter per comparationem ad totam creaturam. ideo sunt in potestate tenebrarum. ut color. etc. III. Et ideo dicit in quo habemus redemptionem. Si enim sunt duo similia. in quo manifestatur bonitas patris. Is. ostendit modum translationis. Io. III. Item haec similitudo est secundum speciem.. id est habens essentiam suam quasi materialiter. commendat Christum per comparationem ad creaturam. quia reatus peccati solutus est per eum. etc. Sed si dilectio sic semper teneretur personaliter. et peccata vestra absconderunt faciem eius a vobis. et quod deducta sit in aliquo pertinente ad speciem vel signum speciei. Et transtulit. Nam cum peccatum sit tenebrae. etc. 35: pater diligit filium. ne exaudiret. sed filius habet hoc a patre. |#4 Lectio 4 Postquam superius commemoravit gratiae beneficia specialia et universalia. Hoc autem excludit apostolus ad Hebr. Filii ergo dilectionis suae dicitur. sive peccatorum. et sic alterius essent naturae. I Cor. Sed si figuram eius accipiat. servus est peccati.Et ideo primo ponit translationem. VI.. Deinde cum dicit in quo habemus. sed quandoque dicitur essentialiter. Is. et quare dicatur invisibilis. Et ideo verbum Dei imago Dei dicitur. Huius ergo Dei invisibilis filius est imago. 26: ecce Deus magnus vincens scientiam nostram. Et hoc verbum sic conceptum est quaedam rei similitudo quam in mente tenemus. ut consequeremur vitam aeternam. quia. et pater similis filio.. filius vero visibilis. LIX. ut quos non videmus in substantia. Eph. scilicet Christum. quia deducitur et derivatur haec similitudo a patre. et omnia dedit in manu eius. Et primo facit hoc. Si autem designat formam. quando formamus actu formam rei cuius notitiam habemus. filius autem est primum visibile. sed etiam ipse est invisibilis sicut pater. sic est vera. 2: iniquitates vestrae diviserunt inter vos et Deum vestrum.. Io. secundo exponit. id est ad aliquam naturam participantem esse. quandoque dicitur spiritus sanctus. Videtur ergo a beatis ex gratia. ita quod nullus intellectus creatus naturali cognitione potest pertingere ad eius essentiam. Dilectio. quia omnis cognitio terminatur ad existens. vel filii essentiae suae.: adversus rectores mundi tenebrarum harum. sicut et nos facimus imagines sanctorum. sed deficienter.. etc. Et sic est imago non solum Dei invisibilis. secundo modum in quo homines ante gratiam sunt servi peccati. qui est amor patris et filii. Haec duo removet Christus. 25: captivitas a forti tollitur. et simile secundum speciem. VIII. tunc filius esset filius spiritus sancti. scilicet per servitutem. Item erat reus poenae. Vel ad litteram. est falsum. Io. pater autem non a filio. neutrum dicimus alterius imaginem. Ult. et non e converso. Et primo per comparationem ad Deum. Circa primum notandum est quod Deus dicitur invisibilis.. nec generatur. 10: fecisti nos Deo nostro regnum.. XIX: regnum meum non est de hoc mundo. sic potest esse imago. Et ideo dicunt quod invisibile est proprium patri. quantitas. etc. tunc nec imago dicitur: sicut in homine multa sunt accidentia. Cap. sed non quantum ad speciem.

etc. 5: ego ex ore altissimi prodii. quod quaelibet res fiebat ex eo quod participabat ideam. ex hoc quod facit illud participare formam apud se conceptam. quia sapientia Dei se habet ad res creatas. Hic enim enumerat descendendo. Et haec est distinctio secundum partes naturae corporeae. Sed quid est quod dicit Eph. XXIV. ibi et omnia in ipso. secundum quod homo. caelestia vero. dicentes. Et ideo dicit quia in ipso. virtutes. Et sic Deus omnia in sua sapientia dicitur facere.. Sed mentiuntur. I: dixit. quia in secunda hierarchia ponit dominationes. Haec autem forma et sapientia est verbum. aut participative. et potestates. quasi involvens eam exteriori materiae: sicut si dicatur quod artifex facit domum per formam rei quam habet apud se conceptam. etc. sicut ponebant primum ens. et facta sunt. etc. etc. ex quibus nominantur hi ordines. vel conceptio intellectualis. sciendum est quod aliqui.. a quo omnia participant intelligere. quia aut essentialiter. et sic de necessitate genitus. quia ostendit quod filius Dei. et. Platonici etiam dicunt quod Deus per se creavit creaturas invisibiles. convenit tripliciter. et quamlibet attribuebant uni primo principio. Et secundum hoc diversae sunt sententiae Gregorii et Dionysii. quod. erraverunt dicentes haec corpora terrena. solum verbum patris esset primogenitus patris. etc. 22: ipsum dedit caput. primogenita ante omnem creaturam. scilicet quod sit primogenitus. Dicebant enim in rebus diversas esse perfectiones. ibi ascendendo. et principatus medium inter dominationes et potestates. ubi quaedam diversitas videtur esse ab istis? solutio. Sed tamen ibi principatus ponuntur sub potestatibus. sed omnia in sua essentia. et per consequens omnem creaturam. XI. ibi in caelis. exponit quod dixerat. De secundo autem Eccli. etc. et illud principium ab isto. Quantum autem ad rerum distinctionem. Et hoc quantum ad tria: primo quantum ad rerum creationem. Archangelos et Angelos.. quia in eodem sunt utraque creata. In nobis autem conceptio intelligibilis non est conceptio naturae nostrae. tertio quantum ad conservationem in esse. quia ostendit progressum creaturae a Deo. et ipsum est principium omnis creaturae. quasi dicat: non dependent ab aliis principiis ordinatis. Si enim non sic gigneretur. Secundo videndum est quomodo dicatur primogenitus. quia sit prima creatura: sed hic non est sensus. quidam ab aliis. sicut in prima causa effectiva. Loco enim harum idearum nos habemus unum. quia accipit naturam ab alio. Quantum ergo ad primum sciendum est quod in unaquaque re generatio est secundum modum sui esse et suae naturae. quia in secunda hierarchia ponit dominationes. sed ab uno principio res habent quicquid in eis perfectionis est. communia sunt omnibus. 36 s. Platonici etiam errant hic. Et ideo cum haec imago sit verbum et conceptio intellectus. et quomodo primogenita creaturae. quia incorruptibilia. Eccli. 1: in principio. Alius enim modus generationis est in hominibus. cuius ratio accipitur ex dictis Platonicorum. Dicit ergo: est primogenitus creaturae. quia corruptibilia. sit generatio vel conceptio naturae eius. omnia autem Dominus fecit. et aliud principium vitam. principatus et potestates. Haec autem distinctio est secundum creaturarum naturam. I. et sic de aliis. id est in filio. sicut Gregorius et Dionysius dicunt. quasi dicatur primogenitus. Sed hoc excluditur hic... etc. sicut in quodam exemplari. sed non creaturae. et virtutes inter dominationes et potestates. a quo participant omnia esse. Sed nos non sic ponimus. Inquantum ergo gignitur. cum dicit sive throni. oportet dicere quod sit germen naturae. tamen quidam nominantur a quibusdam. sed ab ipso uno solo verbo Dei. scilicet filium. creavit Deus. scilicet Angelos. I. Deus enim non alio se cognoscit et creaturam. et sic oportet quod eius generatio. Gen. Et ideo dicit sive throni. videtur quoddam verbum repraesentans totam creaturam. Sed sciendum est. 6 . Et ideo duo sunt videnda. quia est genitus ut principium omnis creaturae. ut patebit.. secundo quantum ad earum distinctionem. etc. Deinde cum dicit quia in ipso. Gregorius vero ordinat eos sicut hic habetur. in tertia vero virtutes. ut ex invisibilibus visibilia fierent. De primo Hebr. facta esse a malo Deo. aut causaliter. quia in nobis aliud est intelligere et natura nostra. secundum ordines earum perfectionum. 3: fide intelligimus esse aptata saecula. quia omne quod convenit alicui. scilicet patre Christi. Ideo dicit in caelis.: pauca vidimus operum eius. ponebant ordines principiorum. Circa quod sciendum est. et ideo omnia in ipso condita sunt. scilicet primum intellectum. sicut ars aedificatoris ad domum factam. quia dicitur visibilia et invisibilia. etc.. puta hominis vel alicuius alterius speciei. Artifex enim facit artificium. super omnes creaturas est. et alius in plantis. quod Platonici ponebant ideas. Natura autem Dei est ipsum esse intelligere.Circa primum sciendum est quod Arriani sic intelligunt. Tertia distinctio est ordinis et gradus in invisibilibus. a quo omnia participant vivere.. verbum Dei. et per Angelos creavit naturas corporeas. Dionysius enim ordinat eos secundum quod dicitur ad ephesios. Gen.. hic principatus super potestates. sicut Manichaei.. Filius autem est conceptio intellectualis Dei secundum quod cognoscit se. quia in verbo suo aeterno creavit omnia ut fierent. scilicet quomodo haec imago sit genita. XLIII. a bono Deo. quia scilicet est genitus ut principium creaturae. haec dona spiritualia. etc.

Et ideo primo ostendit quomodo Christus est caput ratione dignitatis. |#5 Lectio 5 Postquam apostolus commendavit Christum per comparationem ad Deum et ad totam creaturam. sicut constituitur unum corpus ex unitate animae. VIII. ut deserviat aliqualiter eius virtuti. Io. IV. ut sunt potestates quae arcent Daemones. X.Essentialiter quidem quod convenit rei secundum proportionem suae naturae. IV. etc. Participative autem quod excedit suam naturam. secundo specialiter quantum ad colossenses. et continentes aliquam divinam proprietatem. superioribus causaliter conveniunt. Ipse enim Christus est caput ecclesiae.. sed tamen aliquid de illo participat. etc. I Cor. Et primo generaliter. ad minima. ut recipiat ipsum per modum intentionis cognitivae. quasi scientes Deum. Ps. quasi ardentes Deo vel incendentes. I. est primogenitus creaturae. Ecclesia dicitur corpus ad similitudinem unius hominis. 3: portans omnia verbo virtutis suae. et sic sunt exequentes supra spirituales creaturas. Christus. sicut homini artificialia. Et tertius throni. ibi qui est principium. Et aliqui ut dirigentes. antequam quidquam faceret a principio. secundo ratione plenitudinis gratiarum. in quo habemus redemptionem. etc. 3: tu exaltas caput meum. Unde homo non dicitur intellectualis nec artificialis. Item est alia consideratio membrorum ad caput ecclesiae. Ps. sicut per causam effectivam. quod est supra rationale et est essentiale Angelorum et idem aliquid participat homo.. ea quae conveniunt superioribus essentialiter. ibi cuius factus sum. cherubim. 3: omnia per ipsum facta sunt.. ibi et per eum. quo recedente deficit lumen lunae.. quia primo proponit habitudinem Christi ad totam ecclesiam. accipiendo proprietatem naturae eius. secundo in plenitudine sensuum. quia distinguitur ab aliis ordine dignitatis. Primum est maius secundo. qui sunt omnes in capite. sunt Archangeli ad magna. Tripliciter enim aliquid potest ab alio participare: uno modo. 2: alter alterius onera portate. Eph. Et ideo supremus ordo dicitur seraphim. Caput enim respectu aliorum membrorum habet tria privilegia. Alii secundum executionem. quae licet sint distincta. eius virtuti deservientes. alio modo. Dicit ergo: iste. quod attingunt Deum. Et ideo superiores denominantur a superioribus donis. Alii exequentes. sicut sol ad lunam. In sacra autem Scriptura significatur aliquid divinum per ignem. si Angeli. Et ideo denominantur superiores ex hoc. Gal. quae vero inferioribus essentialiter conveniunt. sed secundum quod huiusmodi factus est caput ecclesiae. et horum quidem ut principaliores.. sicut homini rationale. Deut.. sicut per causam exemplarem. dicit quod non. id est conservantur. Supremum autem in creatura spirituali est quod attingit Deum. Unumquodque autem denominatur solum ab eo quod convenit ei essentialiter. etc. ibi quia in ipso complacuit. et quodammodo participat eum. vel accipit cognitionem artis medicinalis. et hoc dupliciter. Sed quia posset aliquis dicere: numquid omnia sunt aeterna? ideo apostolus quasi respondens ad hoc.. ut principatus. sed rationalis. 7 . XII. dicens qui est principium. quosdam autem prophetas. sicut aliquis medicinalem artem participat a medico vel quia accipit in se medicinae artem. Et exponit quid est esse caput. Et sic si Deus subtraheret suam virtutem a nobis. sunt virtutes. Et primo quomodo corpus sit ecclesia. scilicet et quantum ad distinctionem membrorum. 7: quis similis Deo. si supra naturalia. hic commendat ipsum in comparatione ad ecclesiam. si supra homines. Et sic concludendo dicit omnia per ipsum. sed imperfecte. Causaliter vero quod convenit rei supervenienter. etc. inferioribus conveniunt participative. 4: unum corpus et unus spiritus. etc. 1: dedit quosdam quidem apostolos. secundo exponit. VI. I Cor. alio modo. et quantum ad servitia. Prov. Alii autem ordines non nominantur ex attingendo Deum. quia est principium et praesidens. sed per aliquam eius operationem. Ps.. De dictis autem donis in Angelis. in momento deficerent omnia. 17: unus panis et unum corpus multi sumus. consequentes eum cognitive. scilicet tempora et res alias. 22: Dominus possedit me in initio viarum suarum. sicut intellectuale homini. etc. Duo occurrunt hic exponenda. IV. etc. 24: Dominus Deus tuus ignis consumens est. item tertio ratione influentiae. Quantum ad conservationem dicit et omnia in ipso constant. et sic sunt dominationes. tertio in quodam influxu sensus et motus ad membra. quae miracula faciunt. scilicet ad Christum. tamen unum servit alteri. etc. et in ipso. sed ipse est ante omnia. tertio quantum ad suam personam singulariter. etc. quia in eo non sunt sicut in materia. Circa primum duo facit. et secundum tertio. I. vel quia deservit arti medicinae. eph. Lxvii. Hebr. 26: praevenerunt principes. ita ecclesia ex unitate spiritus. Primo. quasi habentes in seipsis sedentem Deum. Lxxxviii. Sic enim se habet Deus ad res. ibi et vos cum essetis. sed per modum artis. III. throni. 25: pro invicem sollicita sint membra.. Vel ante dignitatem. quasi ardentes Deo. Item. Secundus ordo est cherubim.. et secundo quomodo Christus est caput. Seraphim.

19: per obedientiam unius hominis iusti constituuntur multi. secundo Christi beneficium. quia forte invitus in aliquo defecit. Cix.. Et sic voluntates prius discordes concordant in Christo. sed ex divinae voluntatis complacentia assumentis hunc hominem in unitatem personae. Deinde cum dicit quia in ipso. ibi nunc autem. Sed Io. XX. 4: tecum principium. ibi si tamen. ut Angeli et Deus. sed etiam ut per eum ad nos derivaret. ostendit dignitatem capitis quantum ad plenitudinem gratiarum omnium. 17: hic est filius meus. Quantum ad primum dicit alienati. Ideo dicit quia in ipso. etc. sed non plenitudinem eius. Respondeo. Exponit autem qualis sit ista reconciliatio. sed Christus resurgens ex mortuis iam non moritur. Et sic reconciliati sumus. Alii enim sancti habuerunt divisiones gratiarum. id est eorum qui sunt geniti per resurrectionem. scilicet gratiae in praesenti et gloriae in futuro. Et hoc. III. Quantum ad secundum et inimici sensus. seu virtutis. quia ipse est principium. 5: primogenitus mortuorum. etc. 3: omnia dedit in manus eius. 25: ego principium qui loquor. 20: nunc autem Christus resurrexit a mortuis primitiae dormientium. I. et quia absolvit observantias legis. quia etiam in veteri testamento sunt aliqui iustificati per fidem Christi. sive quae in caelis. V. secundo exponit quod dixerat. Alii enim acceperunt usum gratiae ad tempus. quia ipse est primogenitus. quia alii habent hoc donum. XXIV. Et haec est tertia ratio capitis. ut in omnibus sit ipse principatum tenens. Io. ut dicit Photinus.. sed in Christo est habitualiter. Matth. quia semper ad votum in Christo est dominium huius plenitudinis. Io. 14: gloria in altissimis Deo. ut habetur Io. 20. etc. Eccli. Io. 19: dilexerunt magis tenebras quam lucem.. et quomodo omnia reconciliata. ostendit Christum esse caput ecclesiae ratione influxus. Ubi primo commemorat statum praeteritum. 28: in regeneratione. etc. sed utrosque Christus concordat. Et ita sunt pacata. et civitatem Dei viventis ierusalem.. Item dicit habitare. et Dei. quantum ad effectum. VIII. II. II. Ps. sive quae in terris. et Christus est caput secundum utrumque statum: quia primus in gratia. XIII. qui fecit utraque unum. et est eadem ecclesia. quantum ad dona gloriae. Eccli... Sed numquid tenebantur ad 8 . quia homo in ea ad vitam aeternam reparatur. Complacuit. sed etiam omnes sunt iustificati per fidem Christi. cum sederit filius hominis. scilicet iustificationis et gratiae in tota ecclesia. XIX. 14 dicitur de Christo: vidimus eum plenum gratiae et veritatis. XV. quia spiritus prophetarum non semper adest prophetis.. Io. Ideo Christo nato dicitur Lc. Et ita removit causam discordiae. Dicitur quod iste et alii non resurrexerunt ad illam vitam immortalem.. quantum ad dona gratiae. XI. quia Christus homo est. Dei. Quia enim resurrectio mortuorum est quasi quaedam secunda generatio. Item in resurrectione dixit: pax vobis. Sed contra de Lazaro Io. inter Iudaeos et gentiles lex. Rom. etc. 16: in plenitudine sanctorum detentio mea. etc. etc. etc.Ecclesia quidem habet duplicem statum. Et primo ostendit influxum gratiae. ut dicitur Rom. etc. et primus in gloria.. Et huiusmodi voluntates sunt et hominum.. etc. scilicet Iudaei et gentiles. Dicit ergo primo: dico quod complacuit non solum quantum ad hoc quod haberet in se. Et ideo dicit qui est principium. quia ex Iudaeis est. Item dicit plenitudinem. 19: Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi. designat quod dona hominis Christi non erant ex fato seu meritis. tertio quid exigatur ab eis. et in terra pax hominibus. Status enim praeteritus habuit tria mala. Hebr. sed ad mortalem.. Deinde cum dicit et per eum. 14: ipse enim est pax nostra. etc. etc. V. et Angelorum. Quantum enim ad intellectum erant ignorantes. et implevit legem. alii aliud. Item dicit omnem. Inter Deum enim et hominem causa discordiae fuit peccatum. 22: accessistis ad sion montem. etc. I. Deinde cum dicit et vos. Christus per crucem destruxit peccatum. etc. et in eo manentem. I Cor. Ideo dicit primogenitus ex mortuis. secundum unam litteram.. in multis peccatis. 9. Item est principium quantum ad statum gloriae. Singula verba pondus suum habent. etc. XXIV. quia Deus est. 33: super quem videris spiritum descendentem. XII. etc. Hominum.. In reconciliatione autem sunt duo consideranda: primo in quo conveniunt qui reconciliantur.. Quantum ad primum dicit qui est principium. ponitur commendatio Christi per dona eis collata. inimici iustitiae. etc. et gentiles qui non volebant legem. Et haec concordia est facta per sanguinem. Eph. etc. et prae omnibus primus est Christus: ideo est primogenitus ex mortuis. Discordes enim diversas habent voluntates. quia aliquis aliquod habuit donum.. 9: in omni gente et in omni populo primatum habui. ibi pacificans. Unde dicit et per eum reconciliare omnia in ipsum... Matth.. quantum ad actum.. VI. quia non solum est in gratia secundum quod homo. Reconciliati autem consentiunt in aliquo uno. etc. III. II Cor. Item discordia erat inter Iudaeos qui volebant legem. I. sed Christus habuit omnes. et ostendit defectum sapientiae quam praedicabant Iudaei de uno Deo. Apoc.

. quasi non excidentes a spe per alios. XII. Secundum est sanctificatio. propter certitudinem eius. secundum superficiem. ostendens se eius ministrum. id est omni creaturae novae. eo quod paritoria meritorum ecclesiae non est plena. Et hoc in carne. 27: ut exhiberet ipse sibi ecclesiam gloriosam. Item quantum ad futura. Unde primo ostendit quo affectu sustinet passiones. quae sub. quae ex eorum exemplo roboratur. etc. Dominus autem intuetur cor. etiam multorum mundorum. etc. I.. evangelii. et immobiles. II. quia est praedicatum. etc. XIII. non mea auctoritate. Dicit ergo: dico quod praedicatum est in universa creatura. Vel alienati sensu. III. cum in tentationes varias incideritis. quilibet vero sanctus exhibet aliqua merita secundum mensuram suam. In universa creatura. IV. Deinde cum dicit nunc autem.. Eph. 3: Deus filium suum mittens in similitudinem peccati. pro vobis. evangelii. ex cuius firmitate tota firmatur ecclesiae structura. Et ideo dicit adimpleo ea quae desunt passionum Christi. mortale. sed praedicationi ministerium exhibens. hic commendat eum in comparatione ad seipsum. Sed est minister fidelis. ibi et immaculatos. ibi et irreprehensibiles. Hoc enim deerat. ibi qui nunc gaudeo. ostendit dignitatem ministerii tripliciter. 17: poenitentiam agite. quia nunc gaudeo. Deus autem ordinavit in sua praedestinatione quantum meritorum debet esse per totam ecclesiam. gaudeo et congratulor. etc. etc. Paritoria autem est vas. Vel quae passiones desunt in carne mea. |#6 Lectio 6 Postquam commendavit Christum in comparatione ad Deum et ad universam creaturam. scilicet quod Christi passio non esset sufficiens ad redemptionem. sed additae sunt ad complendum passiones sanctorum.. Rom. Et idem corpus carnis. Et primum est reconciliatio in corpore eius. Fides est sicut fundamentum. id est fidelibus. sicut et praedestinavit numerum electorum. Sed Christi. id est ego ipse patiens. 27: et membra de membro. Utitur praeterito pro futuro. sed ad ostendendum quod accepit corpus in esse naturae.. merita sunt infinita. propter vestram utilitatem. Unde dicit ut exhiberet vos sanctos. 27: qui quasi de industria recesserunt ab eo. I. vel domus. etc.. A spe. 2: ipse est propitiatio pro peccatis nostris. etc.. ad totam ecclesiam et ad ipsos colossenses. 1: sic nos existimet homo ut ministros Christi et dispensatores. 12: Iesus ut sanctificaret populum. Tertium est ablutio a peccatis. 14: et verbum caro factum est. Nec est excusatio. Sed intelligendum est. 6: sive tribulamur pro vestra exhortatione et salute. Affectu quidem laeto. Sed hoc est haereticum. et aliud caro.legem Moysi? dicendum est quod sic. Glossa: passiones adhuc desunt. etc. quia sanguis Christi est sufficiens ad redemptionem. etc. quod patet. Item et stabiles in spe non moti a seipsis. videlicet per apostolos. Io.. emundabit conscientiam nostram. Io. Adimpleo. Matth. quantum ad cultum unius Dei. V. Et etiam hoc fructu. III. ponit beneficia Christi. ibi cuius factus sum. II. 17: si immolor super sacrificium fidei vestrae. IV.. id est. ibi adimpleo. 14: satagite immaculati et inviolati ei inveniri in pace. etc. dicens si tamen permanetis in fide fundati. id est. Hebr. Deinde cum dicit cuius sum. I Reg. secundo quo fructu. etc. corpus omnes iusti: quilibet autem iustus est quasi membrum huius capitis. quod sicut Christus passus erat in corpore suo. 7: homo videt quae foris patent. fratres mei. 14: sanguis Christi per spiritum sanctum semetipsum obtulit Deo.. Iac. appropinquabit enim regnum caelorum.. Hebr. quod est fructus ministerii eius.. etc. secundo ostendit fidelitatem ministrando. 2: omne gaudium existimate. id est totius ecclesiae. malum possent habere intellectum. Haec verba. IX.. ubi pariter multa inferuntur. id est quam dat evangelium de bonis regni caelorum. non habentem maculam neque rugam. etc. tertio ministerii magnitudinem. cuius. cuius caput est Christus. Iob XXXIV. Sic etiam omnes sancti patiuntur propter ecclesiam. ita pateretur in Paulo membro suo. quae desunt passionum Christi. factus sum minister. quod Christus et ecclesia est una persona mystica. nec adimplebitur. cuius caput est Christus. et similiter in aliis. 9 .. scilicet capitis. Exigit a nobis firmitatem fidei et spei. VIII. 19: erant enim eorum opera mala. XVI. Et primo ponit ministerium. I. Et propter gaudium vitae aeternae quod inde expecto.. addo mensuram meam. id est ex electione contradicentes ei ex malitia. quibus paratum erat. scientes. praedicandi. II Petr. etc. Et pro corpore. quae erat redimenda per Christum.. etc. Et inter haec merita praecipue sunt passiones sanctorum. ut adimpleam ea. non quod aliud sit corpus. ideo subiungit. I Cor. Phil. Et addit coram ipso. etc. nisi cum saeculum fuerit finitum. quod est ecclesia. tam in capite quam in membris. quia non refugit pati pericula quin diligenter exequatur. inquam. II Cor. Quantum ad tertium dicit in operibus malis. I Cor. id est. I io. Et dicit in corpore carnis.

quia ut impleam. etc. 45: mirabantur quod et in nationes diffusa est gratia. tamen inquantum pertinebat ad evangelium. Sed diceret aliquis: estne magnum hoc ministerium? et respondet dicens: ita est. fideliter tradens ea. etc. V. ibi quoniam vos. 1: iustificati ex fide pacem habeamus.. tertio ex usu. 4: ego te clarificavi. etc. XVII. etc. ecce nunc dies salutis. 10: radix iesse qui stat in signum populorum. XXIV. etc.. II Cor. vel infideles in vita II Cor. scilicet inquantum est res abscondita. X.. agit de manifestatione eius. 33: annuntiat de ea amico suo. et non faciet.. Is. quae olim videbatur promissa solum Iudaeis. Io. 6: sapientiam loquimur. sed ego elegi vos... X.. XXIII. Deus apparet abundanter gloriosus. a principio saeculorum. Est autem duplex perfectio charitatis: una de necessitate praecepti. quia traditum est mihi secundum dispensationem.. ibi ut impleamini. Sap. Vel passive. Et hoc in gentibus. V. vel non ita aperte sicut apostoli sciverunt. quia per hoc quod ista fuerunt occulta. sed faciet quaecumque volui. ibi quibus voluit. id est.. 11: verbum quod egredietur de ore meo non revertetur ad me vacuum. tamen quod verbum caro factum est. 11: annuntiate inter gentes studia eius. Eph. secundo fructum. Sed hoc disposuit impleri per ministerium Pauli. et tunc est sensus: id est. 2: segregate mihi barnabam et Paulum in opus ad quod assumpsi eos.. V. Sed subdit usum eius. 10 . XV. scilicet ut in corde nihil admittat contrarium Deo. et non implebit? Is. Is. etc.. etc. consummata iustitia est. X. quia mysterium quod est absconditum est hoc verbum. nec gloria propria. I Io. ibi ut exhibeamus. et refellere falsitatem. etc. etc. Et ponit usum et modum utendi. Accipitur autem ad conversionem gentilium. 26: ita placitum fuit ante te. scilicet quod completur in eis.. Matth. scilicet tempore gratiae. nullus scire potuit. Deinde cum dicit nunc autem. XIII. Ps. Et hoc oportebat impleri. ad quod accepi. secundo ex fine ad quem dicitur. et sic est sensus: id est. Matth. Io. etc. qua disposuit ut gentes per Christum converterentur ad fidem veri Dei. non solum Iudaeis. Item primo commendat magnitudinem eius ex diffusa praedicatione et occultatione et manifestatione.. Et I Cor.. 10: dedit illi scientiam sanctorum. quosdam prophetas. vel dispensationem Dei aeternam. Unde dicit quibus voluit Deus. Rom. scilicet spem gloriae. annuntiamus vobis. secundo ostendit quare manifestatum est eis. Sed numquid quilibet tenetur ad perfectionem? non. etc. Dicendum est quod sic. et haec potestas data est mihi. etc. Nam et si Philosophi antiqui quaedam de Christi deitate videantur dixisse vel propria. perfectum. cum. qui hoc scire non potuerunt. III: ecce nunc tempus acceptabile. etc. Act. locutus est. Modus ponitur ibi corripientes. Notas facere divitias gloriae sacramenti huius. 2: gloriamur in spe gloriae filiorum Dei. I. etc. Quod absconditum fuit a saeculis. sed intentio praedicatoris ad hoc debet esse. Unde dicit ut impleam hoc mysterium. etc.. 19: dixit ergo. consilia destruentes. et prosperabitur. LV. Sic ergo ostenditur origo ministerii et finis. Rom.. id est ut mea praedicatione impletum ostendam verbum Dei. quod est perfecta Annuntiatio.Primo ex materia adoptionis. Iob XXXVI. Hoc verbum est quod est Christus. sed aliquod magnum.. secundo ostendit quod est illud quod est Christus. Ult.. Usus eius est nuntiare Christum. sicut Augustinus invenit in libris Platonis: in principio erat verbum. etc. sed propter beneplacitum suum. XI. 48: estote perfecti. Dei dispensationem. scilicet active. sed dispensationem aeternam Dei. Unde ut adimpleam verbum non praedicationis. Ecce quis est finis. Sap. etc. Dicit ergo: manifestatum est nunc. etc. 15: quae audivi a patre meo. 3: nosse enim te. 33: o altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei. Modus etiam eius est docere veritatem.. scilicet cuiuscumque conditionis. Sed dicis: nonne fuit scitum per prophetas? respondeo. Et primo ostendit dignitatem eius ad quod accepit. ibi in quo et laboro. etc. id est. Et ideo dicit corripientes omnem hominem. non in lege. etc. Et subdit: non vos me elegistis.. vel appropriata. 16: secretum meum mihi est. Sed hoc non propter eorum merita. Nam olim notus in Iudaea Deus. id est.. Et Rom.. XI. Et docentes omnem hominem in omni sapientia. quod per Christum adipiscimur. Eph.: docete omnes gentes. et omnibus generationibus hominum. certe non pecunia.. XI. sed in Christo. etc. 9: quae sit dispensatio sacramenti absconditi a saeculis in Deo. Cap. II. 4: arma militiae nostrae non sunt carnalia. IV. usum. IX. etc. tertio auxilium sibi impensum ad consequendum etc. Act. Unde dicit ut exhibeamus omnem hominem. etc. 11: dedit quosdam quidem apostolos. III. Num. 1: quod vidimus et audivimus. Et post: et gloriamur in spe gloriae filiorum Dei. et primo ostendit quibus manifestatum est. secundum quod mihi dispensatum est a Deo. scilicet quae est cognitio Dei. Haec autem est scientia sanctorum... XV. ut dispensem vobis divina. Matth. et praeordinationem et promissionem de verbo Dei incarnando. etc. sed potentia Deo ad destructionem munitionum. et scire iustitiam et veritatem tuam radix est immortalitatis. etc. quia omni homini. Et circa hoc tria facit. etc.. cum dicit quem nos. etc. quia primo ostendit usum eius. nota feci vobis.. Fructus autem hic est quod homines ducuntur ad perfectum. Quod dupliciter potest exponi.. sed per hoc sacramentum conversionis gentilium gloria Dei notificatur per totum mundum.

3: labora sicut bonus miles Christi. etc. id est. ibi ut consolentur. Cap. etc. etc. Aliud est oratio. id est. Et est idem sensus. VIII. XXII. id est. ibi pro vobis. Instructi ergo in copia divinae sapientiae. I Cor. Iac. et quae habetur in Glossa sic: ut consolentur corda ipsorum instructorum.. secundo contra perversos mores. Sed de quibus magis sollicitatur? respondeo. III capite. Sed ad hoc habuit auxilium a Deo. ut qui tristatur de aliquo.. etc.. 8: pastores erant in eadem regione vigilantes et custodientes vigilias noctis supra gregem suum. scilicet magnam. sed etiam pro aliis. in omni capacitate. et non solum pro istis. Et hoc pertinet ad bonum praelatum. id est. 20: vivo ego. hic protegit eos contra contrariantia huic statui. et actorem. sed etiam pro illis qui non viderunt. Sap. scilicet de eorum consolatione. Instructi ergo in charitate qua Deus nos diligit. in virtute miraculorum. secundo tuetur eos contra malam doctrinam. in copiam. scilicet et quia Dominus diligit nos. Quia primo ponit sollicitudinem. 13: tristatur quis in vobis? oret. II. Iterum prima pars dividitur in tres particulas. ponit specialiter sapientiae instructionem. Item quia nos Deum diligimus. 6: divitiae salutis sapientia et scientia. qui est gratiae. 37: diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo. quae scilicet est via ad Deum. propter nimiam charitatem suam. 28: praeter ea quae extrinsecus sunt. VIII. tertio de quo sit sollicitus.. et primo contra doctrinam corrumpentem. Rom. quod capacitatem eius impleat. 24: in veste poderis Aaron totus erat orbis terrarum. ostendit de quo sollicitus sit. scilicet praebendo virtutem. per me habeant consolationem spiritualem. quia primo ostendit sollicitudinem de eorum statu. II Cor.. XV. 31: et si evenerint mihi mala. aequo animo est? psallat. Et subdit et in omnes divitias.: sedete in civitate donec induamini virtute ex alto. I Cor. quod est Christus. Eccli. scilicet quos non vidi corpore. ad cognoscendum.. Eccli. Eph. Intellectus enim noster est in potentia ad aliquid cognoscendum. Et primo hoc ponit. qua dilexit nos.Matth. vel per revelationem divinam et donum Dei: et haec est sufficiens. vel per disciplinam: sed haec est insufficiens. 8: qui praeest in sollicitudine.. etc. sed intellectus Angeli in sua creatione impletus est scientia intelligibilium. et haec est perfectio supererogationis. Unde dicit pro vobis. 5: quid sapientia locupletius? Is.. Et ideo dicit plenitudinis intellectus. 9: erit allocutio cogitationis et taedii mei. XV. XXXIII.. VIII. Alia de necessitate consilii. 4: dives in misericordia. XII. ibi hoc autem dico. Est enim factivum gaudii. Sap. etc. II. etc. Dicit ergo ut consolentur. Sic in mente apostoli. XXII. Et non solum pro a se conversis et sibi praesentibus. quia numquam aliquid tantum potest sciri sic. Quam operatur in me. II. II Tim. Vel in agnitione aeternae generationis et incarnationis Christi. Gal. etc. si linguis. Sap. nos consolamur. etc. Dicit ergo volo enim vos scire qualem habeam sollicitudinem. etc. 25 de apostolis: abscondisti haec a sapientibus et prudentibus. scilicet quae dicta est. quia consolatio est amici. Et ideo dicit in agnitionem mysterii. Et ideo oportet quod nostro intellectui humano superveniat scientia.. Ult. |+2 Capitulus 2 |#1 Lectio 1 Supra commendavit statum fidelium. scilicet Christum. II. Utrumque enim nos consolatur. V. Ideo dicitur Matth. Debet autem hic esse instructus de via. secundo personas de quibus sollicitatur.. instantia mea quotidiana sollicitudo omnium ecclesiarum. si pro eo sustineat mala. Et post: qui dilexit me et tradidit semetipsum pro me. ut abstineat etiam a licitis. Et hoc secundum operationem eius. Consequenter cum dicit instructi. quae copia implet intellectum. etc. quantum ad aliquid. Sap. scilicet quod Deus sit pater Iesu Christi. XII. etc. ibi instructi. 5: implevit eum Dominus spiritu sapientiae et intellectus. ibi igitur si consurrexistis. Et hoc habebimus cognoscendo Deum. Instructio ergo sapientiae consolatur contra mala temporalia. scilicet meditatio sapientiae. 10: gratia Dei mecum. Lc. Item eiusdem IV. etc. 11 . 7: bonum certamen certavi.. VI. Deinde cum dicit ut consolentur. 31: adhuc excellentiorem viam vobis demonstro. 16: cogitare ergo de illa sensus est consummatus. Unde dicit in quo laboro certando contra infideles et peccatores. Duplex est hic littera.. Circa primum duo facit. sed mente. quia nesciebat quid fieret circa eos. ad cognoscendum veritatem sacramenti huius occulti. de non visis. etc. cuius consolationis factivum est bonum. XI. Sollicitus quippe erat pro toto mundo. Vel mysterii Dei patris. etc. consoletur de alio aeque bono. Lc. quomodo possit hoc haberi. propter illum sustinebo. et ideo dicit in charitate. et revelasti ea parvulis. XI. non autem simpliciter. Duo autem sunt quae consolantur nos. et qua nos eum diligimus.. quia hoc facit Deus in me. secundo..

Secundo est velatum in carne. 40: omnia honeste et secundum ordinem fiant in vobis. quia primo ostendit qualiter sunt sibi nota bona eorum.. Deinde cum dicit hoc autem dico. 14: et verbum caro factum est. etc. I Cor. scilicet vel propter debilitatem intellectus mei. V. sed secundum quod huiusmodi rationes uniuntur in uno. et leo Papa. Eph. quae sumitur ex bonis quae in istis erant. et ideo dicit sed spiritu vobiscum sum. Deus habet omnium rerum notitiam. Et ideo haec duo posuit. etc. II.. VII. Per cognitionem Dei habet homo omnem plenitudinem.. Huius autem bonitas consistit in debito fundamento.. 19: populum imprudentem non videbis. Et hoc quia revelabatur sibi per spiritum sanctum. II Tim. I. IV Reg. Quicquid autem de Deo potest sciri pertinens ad sapientiam. In scientia vero mundana duo continentur. 2: cum apparuerit. 1: filius sapiens laetificat patrem. quia quod mihi aliquid absconditur. scilicet creaturae. secundo contra iudaizantes.Augustinus: beatus qui te novit.. Et si aliquid videmus de Deo. 15: vere tu es absconditus.. contingit dupliciter. ne quaerentes alibi scientiam. quando reversus est homo de curru in occursum tui. multo magis in bono. ibi gaudens. ibi videte ne quis.. etc. scilicet omnia scientes. infelix qui te non novit. Et primo commemorat bona habita. secundo ostendit quomodo in eis proficiant. I. et in debita superaedificatione. Non. etc. Is. quia etiam sancti viri elegantius loquuntur quam etiam rhetores mundi. secundo contra decipientes eos per scientiam rerum. vel velata est. secundo assignat rationem. Io.. Et dicit ut nemo. 20: invisibilia Dei per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur. quicquid potest cognosci de creaturis. etc. Quicquid autem in sapientia Dei est.. XVII. sic et nos non oportet amplius quaerere nisi Christum. et haec notitia comparatur thesauro. non quaereret nisi ut sciret illum librum. nisi Christum Iesum. Primo manifestat deceptionem. quod est fides. |#2 Lectio 2 Supra monuit ne per aliquam fallaciam sermonis decidant a fide. Ponamus quod aliquis habeat candelam velatam. 3: absens quidem corpore. quia videns sum ordinem. etc. etc. XX. Ideo primo instruit eos contra Philosophos. Dicit ergo nam et si. vel quia caecus est. Num. nec vestra facta oculis videam. Ita in verbo Dei sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae. III. et ideo non oportet sapientiam quaerere nisi in Christo. XIV. est in verbo suo uno. sed lippos. V. V.. decipiamini.. inquam. Deus enim sapientiam suam sparsit super omnia opera sua. Seducebantur autem a quibusdam philosophis contra fidem. secundo quae bona in eis sunt. ibi in quo et circumcisi. sed quae in uno sunt. 3: haec est vita aeterna. Ecclesia enim est spirituale aedificium. Sed numquid est peccatum uti sermonibus sublimibus? respondeo. II. 10. sicut Ambrosius. Hieronymus. Io. X. etc. ibi sicut ergo. quia in eo non est scientia in potentia nec in habitu.. 21: in quo omnis aedificatio constructa crescit in templum sanctum in Domino.. Thesaurus est divitiae congregatae. Circa primum duo facit. Et hoc in Christo. I Cor. sicut qui haberet librum ubi esset tota scientia. quia est quaedam scientia loquendi. Gaudens. revelabitur. tamen spiritus vobis intersum per affectionem gaudens de bonis vestris. Et ideo in isto verbo sunt omnes thesauri. et quaedam scientia rerum. Sed addit absconditi. II. id est. et omnes huiusmodi thesauri sunt in Christo. Et I Io. ibi nam si corpore. Ideo primo munit eos contra Philosophos decipientes eos per scientiam loquendi. id est nec demosthenes. Sed numquid per cognitionem Christi impletur intellectus? respondeo sic. quia in eo sunt omnes thesauri. 19: firmum fundamentum Dei stat. XLV. scientia vero est creaturarum cognitio. Et secundum hoc non habet rationem thesauri. praesens vero spiritu. et quia est velatum duplici velamine. nec tullius. etc. Eph. populum alti sermonis. 35: adhuc modicum lumen in vobis est. id est. quae non debebant perdere. sum. Sap. hic ponit rationem monitionis. etc. Item. Et hoc dico. etc. I Cor. ut cognoscant te solum verum Deum. sicut quis non videt candelam. instruit et monet eos contra doctrinam corrumpentem. sed proficere in eis.. quasi dicat: licet non praedicaverim vobis. XXXIII. Io. 2: non existimavi me aliquid scire. Rom. sed absconditi nobis qui non habemus limpidos oculos. Nam si licet uti ad persuadendum in malo ornata locutione. quia uno simplici actu intellectus cognoscit omnia. etc. Iud. Et firmamentum. Eccli. 12 . quia intellectus noster nunc ad illam cognitionem non potest nisi per similitudinem creaturarum. etc. Sapientia enim est cognitio divinorum. totum Deus abundanter in se cognoscit. 14: infinitus enim est thesaurus hominibus. non tamen totum. 20: stellae manentes in ordine et cursu suo. et ideo dupliciter possunt decipere. sed effusae non dicuntur thesaurus. non quaereret aliunde lumen. ordinatam vestram conversationem. XII. 26: nonne cor meum in praesenti erat. I. Dicit ergo: dico quod in Christo est omnis scientia. sed potius quod habitum ab eo reveletur. 17: habitare Christum per fidem in cordibus vestris. etc. Prov. III. vos decipiat in sublimitate sermonis. etc. cognoscit in se supereminenter. et ab haereticis qui docebant observantias legalium. vel propter velamen oppositum. similes ei erimus. 6: aperi eis thesaurum tuum. scilicet sapientia divina.. Is.

etc. ibi et estis. in ipso ambulate. si consideret eum secundum virtutem lunae. dupliciter contingit.: in omnibus gratias agite. quia utriusque firmitas est radix et fundamentum: Christus. Unde qui voluerit considerare effectus superiores secundum causas inferiores. Sed numquid est Christus tantus. per philosophica documenta. id est... ut pro eo omnia respui debeant? et respondet quod ita: quod ostendit tripliciter. etc. Sed prima expositio est melior. etc. Et talia non sunt Deus. etc. gratias agentes abundanter. Cap. ut sit sensus per philosophiam. et dicentes iovem caelum. Sap. secundo ostendit quare illud decipiat. Quantum ad secundum dicit et inanem fallaciam. oportet habere aliquid apparens. quoniam vanae sunt. Unde dicit ne quis. V. Aliud est adinventio rationis. Et eadem est comparatio fundamenti ad domum. primo docet vitare quod potest decipere. Sed quod aliquis decipiatur per sapientiam saecularem. ponit rationem praedictorum. Deinde cum dicit videte. non eius substantiam. hoc est si perstiteritis in fide eius. etc. Xciii. Abundantes in illo in gratiarum actione. monet ne decipiantur per vanam sapientiam. Principium apparentiae est duplex. 9: adhaerentes bono. 9: si quis vobis evangelizaverit praeter id quod accepistis. X. Ps. III. Et utrasque docet cavere. Sed numquid sunt semper respuendae traditiones hominum et rationes? respondeo: non. I thess. id est. Et hoc sicut didicistis. Quanto enim causa est altior. id est.. quae non fundatur nisi super apparenti involutione verborum. et non secundum Christum. Dicit ergo sicut accepistis Christum Dominum nostrum. tanto habet superiorem effectum. Ult. Et primo ponit monitionem. etc.. respuendum est. Ex hoc enim multi decipiuntur. II mach. Vel hoc dicit propter idololatras colentes idola. id est. etc. Gal. III.Deinde cum dicit sicut ergo. 10: sapientia tua et scientia haec decepit te. Deus enim est in omnibus.: adversarius vester. 11: de magnis periculis a Deo liberati. Et haec est causa apparentiae. secundum principia rerum et non secundum sapientiam divinam. Vel secundum Iudaeos. sed habent in se aliquid Dei. Dicit ergo: ideo respuendum est quod est contra eum.. ibi qui est caput.. Rom. I Cor. quandoque per sophisticas rationes. Et ideo non habitat in eis plenitudo divinitatis. ibi in ipso. quod estis vos. Ult. Ideo primo ponit principium apparentiae. Unde multo magis decipitur qui considerat proprios Dei effectus secundum elementa mundi. anathema sit. 3: sub elementis mundi eramus servientes. id est secundum observationes corporales. non pervertendo. Eph. ut si quis consideret motum aquae secundum virtutem aquae. quia fert fructum. secundo ad persistendum. XII. scilicet in vera fide. etc. decipitur. Et primo ad proficiendum. mensurando scilicet veritatem fidei secundum veritatem creaturarum. sed in quibusdam per participationem similitudinis suae bonitatis. Circa primum. Primo per comparationem ad divinitatem. Ecclesia quandoque comparatur spirituali aedificio. I Cor. tertio per comparationem ad Angelos. non potest scire causam refluxus maris. auctoritas Philosophorum et quantum ad hoc dicit secundum traditionem hominum. XIII. Ier. etc. scilicet quandoque per principia realia philosophiae. Unde plus est ei standum quam omnibus. Ideo dicit radicati. Infra eodem: non tenentes caput ex quo totum corpus per nexus et coniunctiones subministratum et constructum crescit in augmentum Dei. Gal. 10: erit radix iesse quae stat in signum populorum. secundo defectum existentiae. 11: Dominus scit cogitationes hominum. ibi secundum traditionem. 11: fundamentum aliud nemo potest ponere praeter id quod positum est. tertio ad gratias agendum. Sed quomodo seducens? qui seducit. secundo per comparationem ad fideles. scilicet sicut boni lapides. 14: stultus est factus omnis homo a scientia sua. secundum elementa mundi. I Petr. XLVII. I. 6: nemo vos seducat inanibus verbis. sed tunc quando procedit physica ratio secundum illas. Vel potest exponi secundum elementa mundi. dicens: quidquid non est secundum Christum. Is. Deinde cum dicit quia in ipso. I. Et ideo dicit secundum elementa mundi. XI. 1: neque operibus attendentes cognoverunt quis esset artifex. et confirmati... et post: cui resistite fortes in fide. per rationem volentium trahere ad legalia. quia in ipso habitat. Is. id est. quod est Christus Iesus. ut in lapide et aliis huiusmodi. etc.. secundo rationem. scilicet sicut boni rami. magnifice gratias agimus ipsi. Multi enim sunt propter philosophiam decepti a fide deviantes. IV. quia ipse est Deus. 13 . et aliquid non existens. Quandoque arbori. monet eos ad haec servanda. sed similitudinem eius bonitatis. 17: templum Dei sanctum est. et superaedificati in ipso. sed sic.. quia non est ibi secundum substantiam. quando scilicet aliquis vult metiri ea quae sunt fidei. secundum ea quae aliqui tradiderunt propria ratione. et radicis ad arborem.

etc. Et ideo primo excludit carnalem. idest per amorem et cognitionem. item quantum ad profundum. sed hoc est quoddam speciale. Et primus quidem modus est quasi longitudo. Et plenitudo divinitatis his modis in Christo superabundat. 14: et. Sed contra hoc est quod apostolus dicit. |#3 Lectio 3 Supra munivit fideles contra deceptiones saecularis sapientiae. verbum caro factum est. Hebr. Inter legalia autem primum est circumcisio. quod est opus solius mentis rationalis. qua sanctos inhabitat. in expoliatione.Item est in mentibus sanctis per operationem. quia ab eo immediate qui replet Angelos. ostendit idem per comparationem ad alios. quia non habetis iam vitia carnis. volentes eos ad legalia trahere. id est particulae corporis.. etc. quia se extendit ad omnia. Per Christum vero sumus circumcisi. etc. Sciendum est autem quod Platonici dicunt. etc. Et sic Deum contingit dupliciter inhabitare.. quia ambo sunt unita verbo. secundo in quo accipitur haec circumcisio. sed ipse est et homo et Deus. Circa primum sciendum est quod duplex est circumcisio. etc. ibi nemo. Iterum prima in duas. et circumcisio cordis in spiritu. II. V. 14 . in quo habitat plenitudo divinitatis.. Io. non per conformitatem naturae. tertio assignat rationem huius circumcisionis. Et tangit istos ordines. Unde quidquid pertinet ad hominem. secundo adstruit spiritualem. non littera. etc. vel corporaliter. Et ideo dicit qui est caput omnis principatus et potestatis. quia primo ostendit legalia esse impleta in Christo. quod divina dona perveniunt ad homines mediantibus substantiis separatis. Uno modo sic. Sed tertio modo est sensus. et ideo habitabilis dicitur Christus. et subdit: in similitudinem hominum factus. Io. Unus est communis per potentiam.. VII. Corpus autem tres dimensiones habet. Unde primo ostendit quali circumcisione sunt circumcisi. 3: cum initium accepisset enarrari per Dominum ab his qui audierunt. sed secundum aliquos effectus terminatos. 16: de plenitudine eius. In expoliatione corporis carnis. et essentiam. Vel. id est in carne mea. secundum illud I Cor. ibi consepulti. vel secundum umbram. quae per amorem et cognitionem attingunt Deum. Corpus enim dividitur contra umbram. Primo modo inhabitabat in veteri lege. sed in Christo divinitas inhabitat corporaliter: quia inhabitatio Dei. Infra eodem: quae sunt umbra futurorum. Dico: circumcisi. sed in Christo inhabitabat corporaliter. bonum. neque quae in manifesto in carne est circumcisio. dicens unionem factam per inhabitationem tantum. 18: scio quod non habitat in me. 9: expoliantes vos veterem hominem cum actibus suis. scilicet carnalis et spiritualis. quae circumcisio manufacta consistit in expoliatione corporis carnis. tertius modus est singularis in Christo per unionem. Deinde cum dicit et estis in illo. Unde dicit quod fideles sunt circumcisi quadam spirituali circumcisione. Secundo modo exponitur. est per operationem. id est realiter. id est realiter et secundum veritatem. secundo excludit eorum falsam seductionem. 18: unigenitus Dei filius. nec est plenitudo. non circumcisione carnali. quoniam debitor est universae legis faciendae. dico.. Hoc dupliciter potest legi. sed spirituali. quod exponitur tripliciter. dicens verbum inhabitasse carnem. etc. Unde alia littera habet: cutis carnis. I. quos primo docet vitare.. Et hoc est verum etiam secundum Dionysium. Habitare autem hominem non est exinanire. non secundum corpus. ipse enarravit. I. item latitudo est per charitatem. alius per gratiam in sanctis. vos dico manentes. Dicit ergo: in quo. qui est in sinu patris. Et ideo Deus est in eis secundum gratiam. praesentiam. quia alii sancti inhabitantur solum secundum animam. Infra III. Quasi dicat: omnia accepistis. circumcisione non manufacta. incomprehensibilis. secundo ea excludit. ideo corporaliter dicitur in eo esse. Sed in Christo est corporaliter. hic instruit et munit eos contra haereticos. ostendens quod non tenentur ad ipsa.. circumcisi estis circumcisione non manufacta. etc. Sed ex hoc Nestorius errat. 3: testificor omni circumcidenti se. Phil. etc. totum inhabitatur a Deo: et ideo caro et mens inhabitatur. ibi et vos cum mortui. etc. I.. scilicet Christo. quae abscinditur ab alia. Tribus enim modis est Deus in rebus. quasi dicat: ideo circumcisi. scilicet corporis carnis. quia sic caput est hominum. Gal. etc. non quasi alius sit qui habitat et qui inhabitatur.. Rom. sed qui in abscondito Iudaeus est. qui videntur habere quamdam praeeminentiam. sed non corporaliter. 28: non enim qui in manifesto Iudaeus est. sed hominem fieri. sed in Christo inhabitat per assumptionem hominis in unitatem personae. 50: caro et sanguis regnum Dei non possidebunt. XV. II. Io. 7: exinanivit semetipsum. inquantum est rex eorum et Dominus.. carnalis corruptionis. Rom. Ex quo sequitur quod illa cessat. non manufacta circumcisione. ibi nemo vos. id est.. II. in qua Iudaei profitebantur observantiam veteris legis: sicut nos in baptismo profitemur observantiam novae legis. sed secundum effectum gratiae.

ita et remedia legis. id est. propter delicta vestra. et primo ostendit similitudinem.. etc. ponitur sub aqua. etc. Quia in eo exprimitur similitudo mortis Christi. quae est spiritualis circumcisio. non littera. et retribuam eis... et postea in sepulchro: ita qui baptizatur. non sufficeret destructio cautionis. II. Eph. sed circumcisione Christi. 1: beati quorum remissae sunt iniquitates. 3: exurgam diluculo. ut a peccato liberaret. quia memoria transgressionis ad puniendum erat. et hoc delens chirographum. VIII. secundo ostendit rationem quare. etc. id est. et sic baptismus est spiritualis circumcisio. quia consepulti estis Christo in baptismo.. Hoc faciens Christus. Cvii. vocatur chirographum: Christus ergo est qui condonavit omnia. sed Christus solvit pro bonis patiendo. etc. 15 . Ps. et hoc affigens illud cruci. Et dicit decreti. et Daemonum qui cruciaturi sunt. nec in Daemonis memoria ad accusandum. sicut stetit Christus triduo in sepulchro. quia faciebat cognitionem peccati. Et primo ostendit quod in baptismo exhibetur figura mortis Christi. XL. Ps. 16: ex omni ligno Paradisi comede. Idem ergo est deponi peccatum. Dicit ergo delens. Et hic reatus consistit et in memoria hominis inde perturbata et maculata.. Et ideo dicit cum essetis mortui in delictis. chirographum autem. non quod aliud sit corpus et aliud caro. sed ad omnes. et servitutem diaboli. Secundo ostendit quod adepti sumus eam in baptismo. 11: resuscita me. tunc exolvebam. Idem est igitur circumcidi et convivificari. hoc chirographum est destructum. Dicit ergo consepulti. 22: mors peccatorum pessima.. et proprie fit pro cautione contractuum. Sicut enim Christus assumpsit similitudinem carnis peccati. scindebatur chirographum. ibi in quo et resurrexistis. Et ideo dicit expolians. Et hoc per fidem operationis Dei. Hoc ergo remanens in memoria. secundo quod in eo accipitur conformitas ad resurrectionem Christi. id est memoriam transgressionis. Unum decretum factum est primo homini. etc. 29. Deinde cum dicit et vos cum. ostendit quomodo liberavit a servitute peccati. Sed huiusmodi decretum est homo transgressus. Dixi vos circumcisos. Consepulti etiam. efficitur reus culpae. sed quia non est in memoria Dei ad puniendum. secundo ponit ablationem reatus culpae. Rom. de ligno autem scientiae boni et mali ne comedas. Et sic loquitur hic ad Iudaeos. Homo autem erat in peccato. scilicet reatum culpae. etc.. Lxviii. etc. et quorum tecta sunt peccata. Ps. Eadem est enim operatio patris et filii. ita et nos a peccatis in re. etc. nec in te ad contristandum. 11: circumcidetis carnem praeputii vestri. Vel communiter loquitur non solum ad Iudaeos. ostendit rationem similitudinis. Et ideo simul cum morte Christi. Detur enim quod usurarius propter cautionem teneat hominem captum. erat adversus nos. et caro praeputii est superfluitas. quod primo ostenditur quod baptismus sit circumcisio. id est.. Gen. chirographum vel decretum. 1: cum essetis mortui delictis et peccatis vestris. quasi astricti reatu malorum actuum et peccati mortalis. Ps. In quacumque die comederis. Dicendum est quod homo peccando duo incurrit.quae est caro.. XVII. et hoc in baptismo per remedium mortis peccati. quod Christus delevit. etc. Uno modo lex vetus. etc. ut sicut in ea destruxit peccatum. XXXIII. carnalis concupiscentiae. 11: qui suscitavit Iesum Christum a mortuis. Littera non est difficilis. Sed et Christus resuscitavit se. Et dicit carnis. Sic et Christus. condonans et remittens vobis omnia delicta. ibi expolians. Eph. baptizati ad similitudinem mortis Christi. quod. quia non remittit sic ut faciat quod non peccaveris.. Quod decretum dupliciter potest intelligi. XXXI. Consuetudo enim erat quod solvens omnia ad quae quis tenebatur. 15: legem mandatorum decretis evacuans. Ps. ita et in baptismo. Et hoc ut ostenderet. Vel quam Christus facit in nobis. Primo quantum ad remotionem servitutis diabolicae. et in memoria Dei iudicaturi. Chirographum est Scriptura manualis. secundo modum dictorum... et non iuvabat. etc. Et credens hanc resurrectionem fit particeps huius resurrectionis. Et ideo dicit quomodo sunt peccata condonata. et ideo dicit tulit de medio. Sed potest dici quod ad propositum magis esset si dicatur. Sed nos non tali sumus circumcisi. Et sicut resurrexit de sepulchro. ergo est idem quod circumcisio. Et quomodo? in cruce. etc. ut sicut Christus ponitur primo in cruce. 5: quae non rapui. alludens legi. II.. Deinde cum dicit expolians. Sed quomodo condonavit? respondeo. ut dicitur Rom. sed spiritu. nisi liberaretur. quia scilicet peccatum est superfluitas. vivificabit et mortalia corpora vestra. et propter hoc in memoria est chirographum contrarium nobis. quia virtute Dei resuscitatus est. quia utrumque erat contra nos. etc.. id est sustulit de rerum natura. et ter. et praeputium. Lex quidem. ubi fit mentio de carne. quod est quaedam carnalis observantia. id est carnem passibilem. Et hoc removens a vobis omne peccatum. etc. II. et a corruptione carnis in spe. etc. et cum circumcidimur per remotionem peccati originalis. Sed in baptismo deponitur peccatum. quod pertinet ad originale. II. convivificavit. per quam satisfaciens Deo tulit peccatum nostrum. Et praeputio carnis vestrae. ibi delens. morte morieris. Et comparavit baptismum sepulturae et morti. quasi dicat: et vos convivificavit. ut a legis observantia liberaret. Quicumque frangit decretum Dei. Gen.. quando tulit ipsum de medio.

|#4 Lectio 4 Supra ostendit legalia esse impleta in Christo propter circumcisionem in eo impletam. in regnum gloriae vel gratiae suae. Exemplavit. immundum erat. mortalitate. id est. Sacramenta erant tria.: adversus principes et potestates. hic concludit eos non obligari ad legalia praecepta caeremonialia. Ex. vestes. LI. ideo dicit festum Neomeniae. 16 . VI. Corpus autem Christi. quae fit quolibet mense aut sabbatorum. sicut nunc baptismus. et spolia eius distribuet. Et hoc quia sunt umbrae futurorum. scilicet circumcisio. III.. sed nunc iam non novimus. sacra. Rom. Et quia Iudaei observabant tempora a luna. Io. Alia littera sic habet: et exuens se carne. Sacrificia immolabantur Deo. id est. quasi dicat: nullus vos condemnet. in quo fit remissio debitorum. lev. Et ideo veniente veritate. Et dicit sabbatorum. ut sacrificium vespertinum et matutinum. XIV. 3: qui non manducat. sic expoliavit eos. sacramenta. 16: et si cognovimus secundum carnem Christum. tum quia descendit ad infernum sanctorum.Haec expoliatio refertur ad sanctos mortuos ante passionem Christi. vel propter aliquod aeternum. Lc. et consecratio sacerdotum. ut de quadrupedibus. II Cor. Legalia autem sunt umbra praecedens Christum. sed umbra ad legem. V. et Neomenia pluries. quia omnia festa tendunt ad honorem Dei. quaedam ad omnes. quo cognoscatur quod traducti sunt. id est. et Pentecostes. Dicit ergo expolians principatus et potestates id est. I Cor. vituli. Scenopegia. quae est legalium professio. et eum figurabant venturum. scilicet creationis beneficium. novae lunae. Et huius ratio erat. Et ideo dicit corpus. 50: caro et sanguis regnum Dei non possidebunt. et sic est sabbatum. manducantem non iudicet. tum quia ascendit in caelum. et huiusmodi. et horum: quaedam fiebant pluries in anno. XI. Palam. XLIX. nunc non. id est condemnabiles putet in hoc quod utimini cibis vel potibus prohibitis in lege. quae pertinebant ad singularem conversationem populi Israel. 26. quia illud qualibet hebdomada. sicut Pascha. etc. id est. et septimum mensem. Traduxit ipsos sanctos confidenter tamquam auctoritatem habens: in caelum. scilicet Daemonibus. Eph. et quod ablatum fuerit a robusto. et ratio ponitur ibi: quia septimo die requievit. Rom. id est. 9: induere fortitudinem brachium Domini. Item septima septimana annorum. id est. Sacra erant sicut vasa. ab his quae ungulam non dividunt. Caeremonialia vero erant quatuor. ipsos Daemones. coram multitudine Angelorum. 8: memento ut diem sabbati sanctifices. sed de tangentibus totum populum. corpus pertinens ad Christum. et alia huiusmodi. et sic sunt duo. ut sacrificia. in sua virtute. Observantiae autem erant ea. vasa. Is. scilicet liberationis specialis. XII. 31: princeps huius mundi eiicietur foras. 11: tu quoque in sanguine testamenti tui emisisti vinctos tuos de lacu. Zach. et solemnia tempora. XV. Is. et ideo dicit aut in parte diei festi. pro qualibet septimana. aut Neomeniae. in se exemplum praebuit. In potu etiam. Phil. scilicet Pentecosten. et quicquid in eo erat. universa arma eius auferet. et observantiae. quia septimum diem et septem septimanas. scilicet Christi. quietem animae in Deo. Olim enim totus mundus servivit idolis. ut oves. in quibus confidebat.. XX. 22: si autem fortior illo superveniens vicerit eum. et hoc quantum ad totum hominum statum. quia significat quietem Christi in sepulchro. id est. in iubilaeo. et sic est iuge sacrificium. quomodo sunt vincendi. vel propter aliquod temporale. debet cessare umbra. Vel traduxit. in quo non erat aqua. quod etiam fit per tempus. Reliqua non mutantur. agnus paschalis. principatus et potestates exemplavit fiducialiter triumphans. scilicet sacrificia. extra duxit. quaedam autem quae certis temporibus fiebant. Et ideo quantum ad hoc dicit nemo vos iudicet in cibo. mors illi ultra non dominabitur. 25: equidem et captivitas a forti tolletur. Aliud est beneficium propagationis et conservationis.. id est. quia haec non observatis. vas quod non haberet operculum. Impendimus autem Deo honorem. sperat quod corpus sequatur. Cap. adversus mundi rectores tenebrarum harum. Et ratio allegorica est. expulit principatus ex homine. id est. etc. ut cibi. De primis autem non facit mentionem. id est. id est evidenti iudicio. Et exponitur sic: exuens se carne. Quando quis videt umbram. 21: secundum operationem qua possit etiam subiicere sibi omnia. veritas rei pertinet ad Christum. quae est principium anni. et quantum ad vivos. Ult. et septimum annum. Sunt etiam aliae causae. et anagogice. quae in septima septimana est a Pascha. Et hoc triumphans in semetipso. 9: Christus resurgens ex mortuis iam non moritur. quia abstinebant a certis cibis. quantum ad mortuos. sed sabbatum. istud semel in mense. Et ideo dicit sabbatorum. et sic Christus eos de inferno expoliando liberavit. XI. Vel palam. et sic superadditae sunt aliae solemnitates. id est. et huiusmodi. Quaedam vero praedictorum pertinebant ad quosdam. etc. quaedam semel tantum. mortalitas carnalis corruptionis. salvabitur. et isti habebant plura sabbata. IX. Facit autem mentionem de observantiis. In veteri autem lege erat solemnitas iugis. Item facit mentionem de sacris ad temporum solemnitatem pertinentibus. Si autem intelligatur de vivis. quia sabbatum est requies.

secundo arguit deceptos. 17 . 19: dirumpe illos inflatos sine voce. etc. Dicit ergo si ergo mortui estis cum Christo. Religio enim est secundum tullium. id est a legalibus observantiis. non intelligentes neque quae loquuntur. II. scilicet operantes opera quae non prosunt ad vitam aeternam. ibi quae non vidit. iustitiae et fidei. secundo ostendit per quid seducantur. ut Iudaei. quia ambulant frustra. ibi si ergo mortui. 7: volentes esse legis doctores. sed post tempus gratiae divulgatae simpliciter omnibus sunt mortifera. quia per charitatem unus subministrat alteri. ab elementis mundi. sed qui apparent tantum inflati. In corpore enim naturali sunt duo bona. etc. V. veritate cognita. 12: ad consummationem sanctorum in opus ministerii. quia per hoc intendunt. intellexit persuadere. Et ideo dicit in humilitate. ponentibus spem in eis. III. lev. scilicet compactio membrorum. Et ideo dicit coniunctum et connexum. qui Deus corpus auget. etc. etc. II cap. III. et ideo dicit subministratum per nexus. Sed hoc non sufficit. Seducunt enim in humilitate isti pseudo-apostoli introducentes legalia. 5: habentes quidem speciem pietatis. Et hoc habet ecclesia a Christo. II Tim. Hoc sensu intelligitur illud scientia inflat I Cor. Differentia est inter inflatum et pinguem. id est quod Deus facit in nobis. cultum et caeremoniam affert. id est Christi. ostendit qualia sunt ex parte legalium. scilicet scientiae. Sanctitas autem in duobus consistit. Iob XXXIX. sed gentiles ipsis elementis. qui crescit. quod sunt noxia. 2: si enim qui per Angelos dictus est sermo.: beatus vir cuius est auxilium abs te. Sap.. Haec sapientia est gravis. Deinde cum dicit si ergo mortui. tertio in quo deficiat. dicens. neque de quibus affirmant. 17: caro et sanguis non revelavit tibi. ibi quae omnia sunt. Rom. scilicet corpus. 7 et 11. non quae ex Deo. veritatis sunt pleni. quia vetus lex est tradita per Angelos in manu mediatoris. scilicet a veritate quam dixi.Deinde cum dicit nemo vos seducat. ascensiones in corde suo disposuit. 6: nemo vos seducat inanibus verbis. Eph. sunt pleni. mortui legi... Et quantum ad primum dicit volens quae non vidit. Isti enim nesciebant quo fine data esset lex. VII. I Tim. neque gustaveritis de porco et anguilla. III. 5: multi unum corpus sumus in Christo. discernitis. XIX. una fides. haec pectori. Ponitur. XVI. etc. 5: unus Dominus. Quod dico propter opinionem Hieronymi et Augustini. tamquam viventes in mundo. Matth. XI. ita et legi. etc. ibi volens in humilitate. Et ideo dicit et religione Angelorum. dum augetur ecclesia. dicens: quia ab eo dependet totum bonum corporis.. Hebr. Ps. factus est firmus. sunt vacui. Unde dicit inflatus. Sed quare est caput? respondet. in augmentum Dei. Alia est connexio seu coniunctio nervorum. id est. 11: inutilia sunt opera eorum. Item primo reddit cautos a seductione. IV.. scilicet ecclesiae. scilicet secundum contactum. Et primo ponit rationem redargutionis ex conditione deceptorum. inflati vero vacui. Eph. Et ponit duo. et interiora eius plena sunt dolo. Isti autem ostendebant humilem conversationem. XII. VIII. 15: attendite a falsis prophetis etc. quia utebantur simulata sanctitate. quam divinam vocant. quia sicut erant mortui peccato. Unde dicit quae omnia sunt in interitu. arguit etiam deceptos. Conditio eorum erat libertas. 23: est qui nequiter se humiliat.. 3: si quis non acquiescit sanis verbis. 1. in aedificationem corporis Christi. Dicit ergo nemo vos seducat. quae cuidam naturae. quia manus est coniuncta ulnae. nisi sit connexus charitatis. Et ideo dicit coniunctiones. tamen sub elementis. et gravia. sed vento extensi. quae supra Gal. Sed tamen triplex est eorum defectus. quid adhuc.. scilicet quod religio eorum sit inutilis. 19. et cultura Dei.. scilicet Christum per fidem. licet sic humilitatem praetendant. Unde servare eam non debebant. Item.. unum baptisma. IV. nuntii Dei. Et isti dicebant cultum legis observandum quia tradita per Angelos.. Eccli. Qui ergo vere sunt humiles. scilicet in humili conversatione. I. ut dicitur Gal. Item dicebant se praedicare ad reverentiam Dei. Ex eo enim dependet totum corpus. virtutem autem eius abnegantes. quia sine Christo est in tenebris. etc. et semper repetere: nemo vos seducat. id est. scilicet dicentes: ne tetigeritis hoc. scilicet quia inflat. Augetur etiam per Christum.. et sic de aliis. etc. quia mortifera post passionem Christi. Sap. etc. Et primo monet ut non decipiantur. IV. tangenda et comedenda. Et talis decipitur. Et secundum Glossam legitur sic: in religione. in corpore enim est duplex coniunctio membrorum. quia pingues. loquitur contra seductores et deceptores. Quantum ad tertium dicit non tenens caput. I Tim. Eph. etc. Deinde cum dicit quae omnia. et vana. Ad interitum ergo et in mortem perducentia sunt. Vel Dei. 16: frustra laboravit nullo timore cogente. constructum sic. et augmentum corporis. cum apparebat eos non curare de rebus mundi. secundo ex conditione eorum in quibus decipiebantur. quia peccatum est. Quantum ad secundum dicit ambulans frustra inflatus. Vel in religione Angelorum ad litteram. et connexio sacramentorum. quod praetendunt falsam humilitatem. quod videantur esse Angeli. Matth. quia Iudaei serviebant Deo vero. Sic in ecclesia est coniunctio per fidem et scientiam. VI.

Vel nos resurreximus per Christum. et sic assumamini ad gloriam. Et ideo dicit quae sursum sunt sapite. Et sic sit ordo in vobis. non in honore aliquo. IV. V. assumptus est in caelum. ponit rationem monitionis. Matth. et nos cum Iesu suscitabit. 12: si autem Christus praedicatur quod resurrexit a mortuis. et sic est assumptus a dextris Dei. scilicet simulata tantum secundum deiectionem. etc. I Cor. III. Matth. ita et vos moriamini peccato. secundo assignat rationem. Astruit unum. sed ad confusionem multam. secundo specialem. et sufficientiam. Matth. id est non assumuntur ad testimonium. ibi est et cor tuum. ibi quae sursum. |+3 Capitulus 3 |#1 Lectio 1 Supra apostolus monuit fideles contra seducentes. in potioribus bonis patris est. primo ponit susceptum beneficium. 1: sede a dextris meis. Et primo per comparationem ad finem. sed hoc dupliciter: uno modo per spem corporalis resurrectionis. Et intelligenda est dextra. secundo innuit occultationem cuiusdam vitae. Christus ergo sedet ad dextram. illuc congregabuntur et aquilae. Beneficium est. etc. quae sursum sunt quaerite. ergo desiderium nostrum debet esse ad ipsum. quousque venerit veritas. concludit documentum debitum fini. ibi mortui enim. VI.: Dominus quidem Iesus postquam locutus est eis. ibi cum autem Christus. Ult. etc. Subtractio enim ciborum contraria est saturitati. quia qui liberatur per Christum a servitute legis. Matth.. ibi mortificate. 33: primum quaerite regnum Dei et iustitiam eius. 25: traditus est propter delicta nostra. Cix. ipse autem ibi sedet. Phil. quia primo ponit modum instructionis.. Iac. 28: ubi fuerit corpus. propter observantias multiplices. Gal. Item sunt vana. Ps.. Et primo commemorat quandam mortem. Sed haec non innituntur auctoritati divinae. 19: et gloria in confusione eorum. ut quia Christus est mortuus. sed ad usum. Item non innituntur rationi. et aliud negat. sed ad saturitatem carnis. ad religionem supra modum. id est. Dicit ergo si consurrexistis cum Christo. Non ad parcendum corpori. sed similitudinaria. ut postea vivatis vita iustitiae.. et sedet a dextris Dei. Mc. ad implendum carnalem affectum. Et ideo hoc quaerite. Sapit autem quae sursum sunt. ubi Christus sedet in dextera. 15: haec est sapientia de sursum descendens. XV. Circa primum. neque patres nostri portare potuimus. qui terrena sapiunt. et ut finem principaliter aliquis intendat. Circa primum duo facit. quae et si non auctoritate divina. Servantur tamen aliqua. 6: irritum fecistis mandatum Dei propter traditiones vestras. 14: qui suscitavit Dominum Iesum. id est non ad honorem Dei. secundo ut secundum finem de aliis iudicet. etc. 10: hoc est onus. 1: nolite iterum sub iugo servitutis contineri. et huiusmodi. Ps. II Cor. et de omnibus iudicat secundum eam. Et in humilitate. Hic enim est finis. quia sunt habentia rationem sapientiae in superstitione. etc. quae inducant nisi ad superstitionem. Et primo proponit generalem doctrinam. sed humanae. quomodo quidam dicunt in vobis quoniam resurrectio mortuorum non est? item cum eo resurgente reparamur ad vitam iustitiae. quia primo instruit eos de habenda recta intentione finis. ibi et vita. ecclesiae. Dextra enim est potior pars hominis. secundo de rectitudine humanae actionis. quae haec legalia non habent. ibi mulieres subditae. quod neque nos. Sapit autem quae sunt super terram. sed secundum quod Deus. hic instruit eos contra perversitatem morum. quasi dicat: non habent rationem. et extra tempus ipsorum observatum. ut illa aspersio cineris. etc. iudicans ea summa bona. Deinde cum dicit mortui enim. honorem. Tria autem desideramus. Item debemus iudicare de aliis secundum ipsum. Sunt enim gravia haec. VI. secundo ex hoc concludit instructionis documentum. Nec sunt ad honorem. IV. Et ideo dicit sunt in interitu ipso usu.Et si dicatur: quare ergo legimus vetus testamentum? dico quod legimus ad testimonium.. scilicet quietem. XV. et resurrexit propter iustificationem nostram. idest. et surrexit. in aequalitate eius est. sed hoc deficit hic. quia secundum quod homo.. Cap. XV. non debet se iterum supponere servituti. secundum se considerata. 4: unam petii a Domino. quod surreximus cum Christo resurgentes. id est. Inducunt etiam laborem. Iterum prima dividitur in duas partes. Sed numquid non sunt praecepta a Deo? respondeo sic: ad tempus. 18 . XXVI. quae non innituntur rationi nec auctoritati. qui secundum terrena bona omnia ordinat et iudicat. non pars aliqua corporalis. Deinde cum dicit quae sursum. qui secundum supernas rationes ordinat vitam suam. III. tamen humana ratione sunt utilia. unde dicit secundum praecepta. Quasi dicat: si Christo resurgente et vos resurrexistis. tertio docet huius vitae manifestationem. Rom. Act. non ad usum. XXIV. 21: ubi est thesaurus tuus.

. non totaliter quantum ad corpus propter fomitem. II. Quia vero avarus non intendit circa pecuniam se habere ut ad Deum. subdit: viventes. secundo media. etc. Gal. Unde dicit in quibus et vos ambulastis aliquando. quia multi ex desperatione spiritualium dant se totaliter carnalibus. sed mortificate quicquid terrenum et specialiter membra quae sunt. VI. III. cuius obiectum est corporale. Et ideo alia vita est occulta. Una quae movet omnes. quia quantum est de se. id est vindicta Dei. ita et vos. V.. quia avarus ponit vitam suam in pecunia. secundo per instructionem bonorum morum. et sic dicit immunditiam. 18: Christus pro peccatis nostris mortuus est. scilicet et propter id quod Petrus dicit I Petr. sed secundum similitudinem. vita vestra. gigantes non resurgant. id est. Is. etc. etc. scilicet de malo in peius. Rom. ideo est minus peccatum. etc. Vel diffidentiae. quia conversatio nostra est continens multos actus. Et subdit quae est idolorum servitus. 3: ab Austro veniet et sanctus de monte Pharan. VI: castigo corpus meum et in servitutem redigo.. etc. et avarus peccat tamquam idololatra? respondeo. Secundo ponit peccata media. Idololatra est quando quis exhibet alicui imagini honorem debitum Deo. Deinde cum dicit propter quae venit ira Dei. etc. Non debetis sapere quae sunt super terram. prudentia est sicut oculus dirigens. scilicet dominio talium. III. quia primo praemittit monitionem. Alia ratio est. sicut idololatra. Et hanc vitam acquirimus nobis per Christum. carne autem. XLIX. quod est idolorum servitus.. Inter carnalia maxime concupiscentia inclinat ad luxuriam. VI. sicut in Gen. 16: longitudo dierum in dextra eius. Vel contra naturam. XXVI. etc. quia propter carnalia venit ira. III. ibi expoliantes vos. et aliud astruxit. quia luxuria est filia desperationis. unde dicit concupiscentiam malam. ab elementis huius mundi. viventes autem Deo. et primo avaritiam. non permittendo ei se pertrahi ad carnalia. 5: aut avarus. 14: morientes non vivant. ibi propter quae.. non est confidendum ut corrigantur. 2: cum apparuerit. Et similiter vita.. ostendit rationem quare vitanda sunt haec peccata. Sed numquid avaritia ex suo genere est species idololatriae. 25: ego ipse mente servio legi Dei. 11: existimate vos mortuos quidem esse peccato. Christus autem est occultus a nobis. Qui ergo mortui estis quantum ad mentem. Avarus autem honorem debitum Deo exhibet pecuniae. astutia sicut oculus. quae sunt super terram. quia tota sua vita circa hoc est.. non dicam rationis. 24 de sodomitis. Eph.. scilicet sicut et Christus. Iterum prima in duas. et terrena corpora. quia illi aliquando fuerunt tales. sicut corpus multa membra. Et ideo ponit peccata in speciali. etc. Et ideo dicit fornicationem. etc. similes ei erimus. unde dicit libidinem. scilicet pecunia. inquantum sunt super terram. XXX. etc. I petr. III. et quia in amore eius et cognitione consistit vita vestra. 26 et XIX. Prov. et nunc ad haec duo redit. et in conversatione bona. II. secundo eius rationem exponit. Item delectatio est immunda. vivit vero in me Christus. ordinat humanam actionem. IV. Et ponit hanc rationem propter duo. Tunc et vos apparebitis. scilicet terrenae conversationi. id est peccatores qui diffidunt de Deo. et completur in delectatione spirituali. Primo sic: non sapite quae sunt terrena. pertinacia vero sicut pes. Dicendum est non secundum speciem.Prius enim unum prohibuit. Ps. VII.. Apoc. unde etiam hic dicit et vita vestra. Circa primum duo facit. Cum autem dixit existimate. etc. 17 et VII in diluvio. Mortuus enim huic vitae non sapit ea quae sunt huius mundi. Tob. ibi et avaritiam. mortificate concupiscentiam in membris. Vita enim gratiae reparat nos quantum ad mentem. et XVIII. quae per eum nobis datur. secundo explicat in speciali. In tantum ergo morimur culpae. Ideo cum dicit cum autem Christus. Haec ergo membra sunt mortificanda. ubi scilicet Christus est in gloria Dei patris. quia omne peccatum est contrarium rationi. Quod potest exponi similitudinarie. 20: quam magna multitudo dulcedinis tuae. Item concupiscentia prava. IV. etc. quia primo prohibet vitia carnalia. ibi induite vos. Quia vero haec vita est per Christum. est in occulto. si mortui estis cum Christo. ostendit quomodo manifestatur. quia dicitur in Ps. ubi est actus turpis. et ideo venit ira Dei. quia ipse est auctor vitae vestrae... et est duplex. scilicet in gloria. secundo rationem assignat. 3: sufficit 19 . 13: attende tibi ab omni fornicatione.. Vel aliter. I Io. in filios diffidentiae. I Cor. iustus pro iniustis. etc. Prima est vindicta Dei. 20: vivo ego iam non ego. Et primo pure carnalia. ibi quae sunt. Circa primum duo facit. quia est in gloria Dei patris. etc. Quomodo? et respondens dicit mortificate. Et ideo dicit cum autem apparuerit Christus. quia primo ponit generalem prohibitionem. In mala vero. quia mortui estis terrenae conversationi. Abac. Et ideo communicat cum carnalibus peccatis. Primo per cohibitionem peccatorum. Rom.. Et hoc vel secundum naturam animalis. Dicit ergo. 17: vincenti dabo manna absconditum. inquantum vivificamur per gratiam. legi peccati. et alia quae specialiter istos. quam abscondisti timentibus te. Et Paulo ante: video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae.. 3: Deus manifeste veniet. Deinde cum dicit mortificate ergo. fortitudo autem sicut pes portans. et in sinistra eius divitiae et gloria. De membris corporis carnalibus dixit: mortui estis.

I. sed secundum sexum corporeum.. etc. sed omnia. 12: idem Dominus omnium. Sed si sequaris iudicium novi hominis. et per peccatum mors. debet indui novitas. Ps. 13: quod autem antiquatur et senescit. non peccat mortaliter. sed nova creatura. Et primo ponit iram. quantumcumque subito.. si tamen percipit quod dicit verba blasphemiae.praeteritum tempus ad voluntatem gentium consummandam. etc. et invidias. ostendit rationem quare sunt vitanda praedicta vitia. Quintuplex autem hic cadit distinctio inter homines: una secundum sexum corporeum. Unde dicit secundum imaginem. quia anima rationalis non est ex traduce. etc. si vero concupiscis secundum desideria carnis. VI.. Exuite cum actibus suis. sed in mente. vel ut comparetur alii. Lev. Gal. in mansuetudine. ante gratiam. habet mentem interiorem peccato subiectam. et sanctitate veritatis. et haec est deponenda. tunc induis novum hominem. Sed ubi est haec renovatio? ibi. etc. prope interitum est. habet novitatem. etc. Rom. Ult.. IV. Rom. etc. et haec est blasphemia. quae quidem vetustas est introducta per peccatum primi parentis. Et primo ponit universalem admonitionem. Nam hoc inveteratur per peccatum. id est. Item per peccatum perditur virtus et decor spiritualis. 5: renovabitur ut aquilae iuventus tua. Ira enim viri iustitiam Dei non operatur Iac. 5: qui loquitur mendacium. dicens turpem sermonem de ore vestro. etc. VI. hoc expoliantes. Hebr. Rom. ibi blasphemiam. dicens ubi non est masculus et foemina. illi ex infidelibus. Eph. ut ultra non serviamus peccato. Haec vetustas propinquat corruptioni. V. I. XIX. qui ambulaverunt in luxuriis. etc. sed confusio. 21: abiicientes omnem immunditiam. Dicit ergo: aliquando ambulastis in illis. etc. quia quidam legis professionem. 6: vetus homo noster simul crucifixus est. scilicet quando quis molitur malum proximo inferre. et hoc secundum imaginem eius. IV. etc. et hanc excludit. secundo ubi renovetur. Matth. quae non est in potentiis sensitivae partis. non solum carnalia. XXVII. quia homo. quae est in nobis renovata. Et primo ponit depositionem vetustatis. et omnem dolum. peccat mortaliter. XXIV. induis vetustatem. 29: an Iudaeorum Deus tantum? nonne et gentium? tertia secundum ritum certum et proprium. 21: quem ergo fructum habuistis tunc in illis. 20 . Hunc ergo veterem hominem. qui corrumpitur secundum desideria erroris. hic monet eos contra vitia spiritualia. etc. secundo assumptionem novitatis. Tertio inordinationem contra proximum. sed nunc deponite et vos omnia. tertio secundum quid renovatur. Distinguit autem vitia spiritualia in duo. quia scilicet deposita vetustate. 14: educ blasphemum extra castra. quia peccatum est via ad corruptionem. et hoc est mendacium. et hanc excludit. II Cor. sed a Deo creata. I Petr. et primo in comparatione ad Deum. Deinde cum dicit ubi non est. III. Secunda per nationes. describit novum hominem. quia non differunt mente. 15: in Christo Iesu neque circumcisio. Rom. et detractiones. Nova creatura est gratia innovans. III. Cap. Et sic quaecumque blasphemia est peccatum mortale. Secundo designat inordinationem circa concupiscentiam. etc. Rom. ostendit hanc innovationem esse omnibus communem. et quidam ritum eumdem non habebant. quae oritur ex ira. in quibus nunc erubescitis? |#2 Lectio 2 Supra apostolus monuit fideles contra vitia carnalia. 24: induite novum hominem. renovatur per fidem et agnitionem Dei. Per hoc enim peccatum designatur inordinatio mentis. Deinde cum dicit expoliantes. tamquam a Domini spiritu. 20. Novus homo est animus interius renovatus. alias non pertineret ad hominem inquantum homo. et abundantiam malitiae.. Et primo ostendit renovationis modum. sed adhuc vetustas remanet in carne. Sed credo quod. ipsa Dei imago. ibi gentilis et Iudaeus. 1: deponentes omnem malitiam. quae est quando quis reputat aliquem indignum eorum quae habet. manus suas super caput eius. II. scilicet Dei.. et simulationes. id est vetustatem peccati. ita quod non percipit se blasphemare. 29: omnis sermo malus ex ore vestro non procedat. X. Prov.. quae consequitur ad haec duo. Sed quid si sit subito? respondeo. Eph. neque praeputium aliquid valet. VIII. Deinde ponit peccata pertinentia ad peccatum oris: et sunt tria genera peccatorum oris. in quo omnes peccaverunt. et quando reparatur per gratiam. ita et in omnes homines mors pertransiit. et quia experti estis quod in eis non est utilitas. secundo per partes distinguit. Deinde cum dicit et induentes. 12: sicut enim per unum hominem peccatum in hunc mundum intravit.. ibi et induentes. et tamen utrique mente rationales. Dicit ergo: deponite. Malitiam. 22: deponite vos secundum pristinam conversationem veterem hominem.. Iac.. Eph. non effugiet. Et hoc quia facta est secundum aliquid quod convenit omnibus.. qui secundum Deum creatus est in iustitia. Dicendum est quod si sit subito. Is. Cii. scilicet ubi est imago Dei. IV. et lapidet eum populus universus. ut destruatur corpus peccati. 4: indignatio non est mihi. Ostendit ergo quod interior homo vetus per ignorantiam Dei.. IX. qui creavit eum. secundo oris. et ponant omnes qui audierunt. Secundo indignationem. Isti enim ex fidelibus. etc. 18: in eamdem imaginem transformamur a claritate in claritatem. Dicitur autem novus creatus.. 16: nemo mittit commissuram panni rudis in vestimentum vetus. Primo in peccatum cordis.

XXI. modestia vestra nota sit omnibus hominibus. Et primo commemorat eorum conditionem. pertinet ad praeparationem futurae gloriae. II. Tertio condonationem. quae omnibus praedictis maior est. et. inducit ad principales virtutes perficientes alias.. 13. Vel super omnia debemus habere charitatem. Iob III. si quid donavi. debetis induere novi hominis partes. et dissolvet.. unde barbari quasi extranei. aliter sacerdotes. misericordes etc. Et ideo dicit viscera misericordiae. 19: in patientia vestra possidebitis animas vestras. quia quidam servi.Alia secundum linguam. XIX. et post: nonne ergo oportuit et te misereri conservi tui. Charitas quidem informat omnes virtutes. id est. id est parcentes. II Cor. XIII. tamen aliorum mores sunt ei importabiles. III. ut dicitur I Cor.. Scytha est versus septentrionem. scilicet patientia. 8: habitans apud eos qui de die in diem iustam animam iniquis operibus cruciabant. quia est super omnia alia. Et ratio huius quare est habenda. et libertas per Christum. ibi et pax.... humilia te in omnibus. I Cor. misericordiam ex affectu procedentem. ibi super omnia. Ignis enim liquefacit et effluere facit humida. 1: debemus nos firmiores imbecillitates infirmorum sustinere. quae ponit modum ne in prosperis excedas. Lev. etc. 19: parvus et magnus ibi sunt. Et quod dicit electi. quando non habet rancorem ad eum. etc. 20: quanto magnus es. gaudete. ibi et donantes. XV. 21 . scilicet vitae aeternae. circumcisio tua est Christus.. et sic de aliis. pertinet ad remotionem a malo. Et describit hic vestimenta quae protegunt nos in adversis et prosperis. secundo quae in adversis. 11: abluti estis. quia et si ius civile non habent. Sed quia quandoque contingit quod aliquis a iustitia non declinat quantum est de se. et hoc est inquantum rationalis. Phil. In corde debes habere humilitatem. Dicit ergo: super omnia induatis charitatem. quibus induimur. Io. liquefacit quicquid humiditatis habes. Et simpliciter est barbarus qui extraneus est ab homine inquantum homo. iterum dico. quae est quasi bona igneitas. Rom. sed sanctificati estis. est virtutibus ornatum. Secundum Glossam per omnes virtutes homo perficitur. ideo dicit supportantes invicem. Deinde cum dicit super omnia. primo. 10: nam et ego quod donavi. scilicet virtutes. II Cor. sapientia vero dirigit. tamen legem habent Christi. Lc. etc. XI. Et haec charitas figuratur per tunicam inconsutilem io. Hanc facit spiritus sanctus. Phil. Et principalior est charitas inter virtutes.. VI. Ergo induite vobis convenientia vestimenta. sed est omnia et in omnibus Christus. Sed quando necessitas puniendi est. quia est finis omnium virtutum. 32: estote autem invicem benigni. et in Christo non differunt. Ad omnes vero consequenter est habenda benignitas. ibi patientiam. secundo ad charitatis effectus. In exterioribus debes modestiam. et facit eas perseverantes. et a Deo quaerit medelam. Matth. Primo igitur inducit ad primum. Si in te est bonus ignis. Alia secundum conditiones. In prosperis aliquid debemus. propter vos in persona Christi. et ideo dicitur vinculum. |#3 Lectio 3 Supra apostolus induxit fideles ad vitandum mala. Et primo quae habenda in prosperis. Ergo non sunt hae differentiae in Christo. IV. I. I. 3: homo homini servat iram. barbarietas autem extraneitatem dicit. 5: finis autem praecepti est charitas. II. sapientia vero inter dona. ibi barbarus et Scytha. 12: abiiciamus ergo opera tenebrarum. II. Super omnia. etc. secundo ad secundum. etc. Condonat autem quis iniuriam.. sed charitas connectit eas ad invicem. sicut. I Cor. 32: omne debitum dimisi tibi. Et in omnibus. Sed quibus virtutibus? aliter induuntur milites. 2: sancti estote. et ideo barbari naturaliter sunt servi. quod dicit sancti. tunc puniendus est. ad donum gratiae. secundo ad opera virtutum principalium perficientium animas. Et ideo illi barbari sunt. Sap. Lc. quae facit quod animus propter adversa non amoveatur ab amore Dei et rectitudine iustitiae. etc.. 7: per arma iustitiae a dextris et a sinistris. XIII. nec malum contra ipsum procurat. quia omnibus beneficia sua dat. proximo misericordiam. et induamur arma lucis.. XXVIII. Dicit ergo: si induistis novum hominem. Quod dicit dilecti. ibi verbum Christi. Rom. libertas tua est Christus. VI. etc. subditur. id est. secundo subdit virtutum connumerationem. Eph. qui non reguntur ratione et legibus. Non enim est circumcisio nisi per Christum. quidam liberi: in Christo autem sunt omnes similes. et primo ad opera particularium virtutum. II Petr. I Tim. etc. Primo inducit ad charitatem habendam. 78: per viscera misericordiae Dei nostri. etc. quia ego sanctus sum Dominus Deus vester. scilicet quia est vinculum. sicut electi Dei sancti. III: gaudete in Domino semper. hic inducit eos ad operandum bona. In adversis tria sunt arma habenda. magis quam omnia. XIII.. etc. Et hoc quia sine ipsa nihil valent alia. 1: in finem dilexit eos. I. XI: adhuc excellentiorem viam vobis demonstro. Et addit rationem sicut et Dominus donavit vobis. 6: benignus est spiritus sapientiae. Eccli. Si non es circumcisus. Eccli. ibi viscera misericordiae. XVIII. 23. 44 et XIX. si non es liber. 1: si qua viscera miserationis. quando quicquid exterius apparet. etc.

.. Sed non dicit simpliciter pax. cor autem eorum longe est a me. Deinde cum dicit et pax. qui enim facit contra gloriam Dei et praecepta eius. quasi dicat: habitet ita abundanter in vobis. ergo quicumque peccat venialiter. sive bibitis. etc. Sunt autem cantica ecclesiae cordis principaliter. I Cor. Prov. I Cor. etc. quia etiam locutio opus quoddam est. Unde dicit in Psalmis et hymnis. quam fecit inter Deum et hominem. scilicet gaudium. XVI. Instructio duplex. Qui enim aliquem diligit. peccat quicumque hoc non facit. Et debetis habere. II. 165: pax multa diligentibus legem tuam. sed habitu.. Dicit ergo et pax Christi. quia charitatis effectus est gaudium. etc.Vel ex natura sua est vinculum. Et addit in gratia. et primo docet sapientiae originem. ut in omnibus semper omnem sufficientiam habentes. in omnibus pertinentibus ad sapientiam Christi debetis studere scire. id est. Tertio ponit usum directionis in opere. etc. Respondeo. qui designant iucunditatem bonae operationis. Ex charitate mox oritur pax quae est. II Cor. Ps. quam annuntiavit Lc. Sed addit perfectionis. in IV cap. etc. 13: suscitare vos in commonitione. XXI. et tertium innuit. I Cor. |#4 Lectio 4 Posita generali instructione ad omnes. XX. quia est unumquodque perfectum. monet ad actus charitatis. Sed aliqui non habent verbum. sed hoc non est verum. Cxviii. sed oris sunt ut excitetur canticum cordis et pro simplicibus et rudibus. scilicet Deo. etc. Et hoc est quod subdit in uno corpore. non facit contra hoc praeceptum simpliciter. ibi docentes. psallam et mente. Ideo dicit verbum Christi.. quo minus annuntiarem vobis omne consilium Dei. Cxlviii. aut consilium: si praeceptum. 49: pacem habete inter vos. Secundo ponit usum devotionis. Act.. et omnem sapientiam non tenebit. 20: qui pacis ineunt consilia. Sap. 5: fons sapientiae verbum Dei in excelsis. debemus referre ad bona spiritualia. Item ad cognoscendum bona.. etc. omnia in gloriam Dei facite. quando quis hoc non facit. hic incipit ponere specialem. tamen habitualiter refert omnia in Deum. Et ponit duos actus. et ad reverentiam Dei. et non in labiis tantum.. 14: hymnus omnibus sanctis eius. I.. etc. sequitur eos gaudium. Mc. Prov. Sed dicendum est quod non est necessarium quod omnia in Deum referantur actu. etc.. facit contra hoc praeceptum.. in vinculis charitatis. vel aliud quid facitis. 16: omnis Scriptura divinitus inspirata utilis est ad docendum. et dixit eis: pax vobis. 17: cor fatui quasi vas confractum. 13: populus hic labiis me honorat. Quidam dicunt quod hoc est consilium. Ergo ex verbo Christi hauriatis eam.. Et addit in omni sapientia. quod facit charitas. IX. oportet considerare unde oriatur. III. etc. 6: haec est sapientia vestra et intellectus coram populis. abundetis in omne opus bonum. Effectus alius est ut sitis grati. Unde dicit docentes. et describe in tabulis cordis tui. ideo nec sapientiam. scilicet instructionis. Eccli. quia est amor. devotionis et directionis. 8: potens est Deus omnem gratiam abundare facere in vobis. sed peccat venialiter. quando adhaeret fini ultimo. Eccli. Aliquibus sufficit modicum quid de verbo Christi. Ibi orationi instate. sed Christi. id est. Os. quia licet non actualiter. In Psalmis. 30: qui factus est nobis sapientia a Deo. quod sequitur ex pace. Exultet. ut sitis in uno corpore. Prov. I. VIII: in pace vocavit nos Deus. I. secundum Augustinum. 27: non subterfugi. 22 . Deinde cum dicit verbum Christi monet ad sapientiam. etc.. scilicet recognoscentes gratiam Christi et beneficia Dei. 29: ingrati spes tamquam hybernalis glacies tabescet. Cap. etc. Et ideo dicit abundanter. Et ideo dicit in cordibus. quod facit charitas. quia est pax mundi. quam Deus non venit facere. et disperiet tamquam aqua supervacua. XII. I Cor. ut de omnibus sitis instructi per ipsum. ideo sequitur et grati estote. II Petr. Deut. ad arguendum. scilicet pacem et gratitudinem. IV. Cxlviii: laudate eum in voce exultationis.. Triplex autem est usus huius sapientiae. Ult. Is. peccat mortaliter. IX. sibi a Deo instituti. XI. qui est uniens amatum amanti. Primo dat quaedam specialia documenta pertinentia ad singulos status in ecclesia. tranquillitas ordinis. XIV. quia in ista vocati estis. Venialiter autem peccans. Ad hoc etiam quod quis habeat sapientiam veram. XXIII. concordat cum eo in voluntate. 31: sive manducatis. sed apostolus vult quod habeamus multum. II Tim. Et ideo dicit habitet. X. Et canticis spiritualibus. ideo dicit et commonentes vosmetipsos. Sed contra: aut hoc est praeceptum. Stetit Iesus in medio eorum. 3: circumda eas gutturi tuo. Hymnus est laus cum cantico. etc. 4: in funiculis Adam traham eos. secundo quaedam communia omnibus statibus respectu certarum conditionum. III. etc. id est. Ps. Ps.. scilicet ad cognoscendum vera. 15: psallam spiritu. 4: sicut thesauros effoderis eam.. ad promissa aeterna. exhortantes vos ad bona opera. etc. dicens omne quodcumque facitis. secundo sapientiae usum. quia quicquid nos facimus.

. quia omnia ordinata ad aliquos fines sunt referenda finaliter in Deum. Is. quare filii Israel non statim in terram promissionis sunt perducti: quia fuerant nutriti in servitute. Dei ordinationi resistit. removet dubitationem. dicens viri. ut non pusillanimes fiant. 8: scientes quoniam unusquisque quodcumque fecerit bonum.. obedite per omnia. sicut. et clamor. V. Deinde cum dicit qui enim. XX. II Cor. diligite uxores. Hebr. quia hoc videbatur esse debitum. 9: et personarum acceptio non est apud Deum. id est. cum omni malitia. etc. et reverebamur eos. et blasphemia tollatur a vobis. etc. Eph. etc. Et ostendit duos modos obediendi: primo quod simpliciter et sine dolo. Act. et sic est meritorium.. hoc enim est naturale: quia vir et uxor quodammodo sunt unum. id est. non enim permittitur eis loqui. sed subditas esse. Tertia. viri autem magis vigent ratione. Et hoc sicut Domino. ibi servi. 6 simile. 26: si quis venit ad me. et ideo praesidere debent. superiores ut moderate imperent. 12: honora patrem tuum et matrem tuam. ex hoc ponis aliquid de tuo. sive bonum. et ipse dominabitur tui. Item addit in Domino. instruit parentes.. secundo ostendit quod voluntarie. operamini. quia non serviunt hoc modo. sive malum. XIV. ibi qui enim. ibi non ad oculum. secundum Philosophum: quarum una est viri et uxoris. et indignatio. Et hoc. Rom.. Deinde cum dicit filii. Unaquaeque earum dividitur in duo secundum quod monet subditos ut obediant. unde dicit quodcumque facitis.Prima in tres secundum tres connexiones ex quibus domus constituitur. qui potest. etc. secundo ostendit rationem. III. scilicet quae non sunt contra Deum. Deinde cum dicit scientes. diligite uxores vestras. et ira. ostendit duplicem rationem huius. Deinde cum dicit patres. 4: et vos. 10: si adhuc hominibus placerem.. Sed sic servite eis quod a Deo non recedatis. et hoc non est meritorium alicui dare quod suum est. I. quia a Domino accipietis retributionem haereditatis aeternae. etc. 2: qui potestati resistit.. patres. et primo de servis ponit monitionem. I Cor. dominos suos omni honore dignos arbitrentur. VI. secundum carnalem conditionem. Deinde monet viros ut diligant eas. semper sint pusillanimes. VI. secundo determinat obediendi modum. V. servus Christi non essem. quia qui servit alicui propter ordinem iustitiae. sive servus. Eph. cum bona voluntate servientes. nisi ut placeant hominibus. a quo est hic ordo. etc. id est. tertio excludit dubitationem.. Dicit ergo: serviatis prompte. etenim haereditas mea praeclara est mihi. IV. et dicit sicut oportet. VI. sicut et lex dicit. prompte. 11: spiritu ferventes.. alia ex parte devotionis ad Deum.. Naturale autem est quod qui in servitute nutriuntur. et non odit patrem suum et matrem. facit hoc propter Deum. in lege Domini. sed expecta ab eo.. 12: infirmata est in bonum. 10: omnes enim nos manifestari oportet ante tribunal Christi. subtrahendo ei quod suum est. etc. Dicit ergo non ad oculum. timentes Dominum. Deinde cum dicit non ad oculum. Posset enim dicere servus: quomodo serviam ei qui facit mihi iniuriam? et ideo dicit: non est tuum ut vindices te. ut referat unusquisque propria corporis prout gessit. ex animo. nolite. Secunda.: quicumque sunt sub iugo servi. 34: non est personarum acceptor Deus. absque dolo. 16: sub viri potestate eris. hoc recipiet a Domino. quae habitat in amaritudinibus. secunda patris et filii. I. Servi autem ex debito serviunt Domino. quae scilicet non sunt contra Deum. Item alia ratio est. quia lex charitatis non removet legem naturae. Et dicit quasi hominibus placentes. etc. Mich. VI. 6: facientes voluntatem Dei ex animo. Dicit ergo mulieres. 9: parentes quidem carnis nostrae habuimus eruditores. Unde ratio est cuiusdam. Eph. 34: mulieres in ecclesiis taceant. nolite ad iracundiam provocare filios. Item voluntarie. etc. 25: viri. Ideo addit sed in simplicitate cordis. XIV. quia de potestate tua est velle et non velle. ibi scientes. et non habuissent audaciam contra inimicos pugnandi. Ps. sic intelligitur illud quod dicitur lc.. quia sic servitis Domino Christo. etc. Eph. Quorumdam enim fuit opinio quod actus iustitiae non est meritorius. Ult. docet modum obediendi. XV. Et huius ratio est. etc. et dicit filii. Ex.. 6: funes ceciderunt mihi in praeclaris. Et prohibet ne eis sint amari. Rom. alia Domini et servi. sicut iob I. VI. quia qui iniuriam facit. 4: dicite pusillanimis. et ideo ut habeant mercedem hoc faciunt voluntarie. XII. scilicet quantum potest videri a Domino. quia homines retinent impressionem quam a pueritia habuerunt. obedite. Sed sciendum est quod ex hoc quod voluntarie facis. quod filius subdatur curae patris. 18: non tantum bonis et modestis. I Tim. XXXV. II. Eph. XIII. Cap. Et ratio huius est quia regere est rationis. 1: erat vir ille simplex et rectus ac timens Deum. Est autem lex naturalis. sed etiam dyscolis. Dicit ergo servi. ibi filii. etc. Gen. Si vero praecipiant in his quae sunt contra Deum. 31: omnis amaritudo. Eph. X. sive liber. etc. etc. quia haec subiectio est ex lege divina ordinata. Domino.. 3: simplicitas iustorum diriget eos. 23 . I Petr. id est. XII.. et una est ex parte remunerationis. Gal. ut non pusillo animo fiant. obedite per omnia. Circa primum duo facit: quia primo monet eos ad obedientiam. etc. XI. sed perficit. Prov. agit de tertio. Deinde cum dicit servi. agit de secundo. Et hoc quia hoc est placitum Domino. Eph.

2: spiritus est qui loquitur mysteria.. et homo mundo obryzo. in sapientia. etc.... Ideo dicit quod iustum est. scilicet in executione ministerii. I Petr. Per Salem intelligitur discretio: quia per ipsum omnis cibus conditus est sapidus. unde dicit sale conditus. Aliter enim est respondendum sapientibus. Et his indigeo. ibi orantes.. aliter insipientibus. VI. Et hoc modo ut aperiat. ideo subditur vigilantes. unde dicit sermo vester semper in gratia. Iob XXXI. secundo qualiter ad ipsos alii se habeant. id est. XXVI. etc. ideo dicit ut manifestet.. Sap. dicens charissimus frater.. I Petr. 1: oportet semper orare. ita omnis actio indiscreta est insipida et inordinata. ideo dicit vinctus. id est infideles. Item grata. et numquam deficere. 18: in omnibus gratias agite. Et ideo subdit ad loquendum. I Petr. 13: si contempsi subire.. ita quod subditi nequeant intelligere. etc. quod mansuetudo christiana mitigat. 42: fidelis dispensator et prudens. etc. etc. etc. nisi qui cum sapientia inhabitat. 6: cum gratiarum actione.. et quod Deus det gratiam digne proferendi verbum suum. VII. V. 12: conversationem vestram inter gentes habentes bonam. et primo a dilectione. XIII. etc. I Thess. etc. Et circa hoc duo facit: primo dat doctrinam. Item docet. unde dicit orationi instantes. secundo quomodo in locutione. quia sicut tu te habes ad eos. alias non meretur beneficia nova. Deinde cum dicit scientes. quia praelati custodiunt eos. Eccli. et Dei honorem. Redimit vexationem suam quando quis dimittit quod est de iure suo. tribulationes patior. grata. 7: vigilate in orationibus. II Tim. et eorum bonum est commune omnium. etc. et primo ostendit quid ad eos agant illi quos ad eos mittit. quia hoc est debitum quod subditi pro praelatis orent.. 1: orate pro nobis. II Thess. quem primo describit tripliciter. Lc. sapienter.Deinde cum dicit Domini. Item ab humilitate. secundo quomodo ad alios. Consequenter rogat ut orent pro ipso. Assidua. I Cor.. Iterum prima in duas. quia praelatus quaerere debet utilitatem eorum quibus praefertur. Isti vexabantur ab eis. Ideo dicit et aequum. 24 . IX: habete in vobis sal. unde dicit fidelis in ministerio. ponitur ratio. cum perseverantia orate. 2: aperiens os suum docebat eos. III.. et pacem habete inter vos... quae facit hominem auro pretiosiorem. quem. id est. per quod sermo a corde exit. XVIII. Eph. Phil. vel propter altitudinem. III. Et primo ut sermo sit gratus. etc. Et primo ostendit qualiter se habeant ad alios. Ideo orandum est ut libere possim. hic ponit pertinentia ad omnes. I Cor. ostendit quomodo se habeant ad extraneos. ne efficiaris ei similis. ita Dominus ad te. Item vigilans. I Thess.... ibi salutant. Item si exigeret totum debitum. In apertione etiam significatur aliquid magnum. unde dicit et conservus. si de acceptis esset ingratus. II. etc. IV. 2: hic iam quaeritur inter dispensatores ut fidelis quis inveniatur. Prov.. tamen respectu diversorum. etc. XII. Dicit ergo in sapientia ambulate ad eos qui foris sunt. 9: laboro usque ad vincula. etc. 12: erat pernoctans in oratione. unde sequitur in gratiarum actione. ibi qui circa me. secundo. ibi in sapientia. secundo ut orent pro eo. ideo vult quod redimant eam per sapientiam. Lc. etc.. quomodo se habeant in loquendo. ibi scientes. dicens orantes. Et hoc. id est. Dupliciter autem potest Dominus gravare servos. scilicet quod sit assidua. scilicet vel propter timorem. I Cor. id est. Et hoc ut sciatis. II. IV. Matth. Et huius causa est redimentes. eorum praelatum. Deinde cum dicit quae circa me. 28: neminem diligit Deus. V. Debet autem oratio habere tria. id est. etc. ut Deus aperiat Ostium. 4: non respondeas stulto iuxta stultitiam suam. ibi sermo vester. 15: parati semper ad satisfactionem omni poscenti vos rationem. ideo dicit ut oportet. secundo quid cum apostolo remanentes. Consequenter cum dicit in sapientia. Circa primum duo facit. etc. 12: pretiosior erit vir auro. etc. vel propter incongruitatem temporis vel modi. scilicet per charitatem. scilicet faciendo contra eos quod iustitia legis prohibet. V. etc. Lc. 1: non potui vobis loqui quasi spiritualibus. et primo in conversatione. quia primo incitat eos universaliter ad orandum. ut manifestet. 8: scientes. 17: sine intermissione orate. etc. etc. Is. Matth. Mittit autem ad eos legatum. et vigilans. maxime infideles. quia propter verbum Christi. quia primo ostendit quomodo se habeant ad ipsummet apostolum. Secundo ut sit discretus. ut animus non sit pressus. IV. in gratiarum actione. secundo reddit rationem eorum.. sed in Domino. ostendit qualiter Domini se habeant ad servos. ut sermo Domini currat. VI. Ostendit quid alii agant ad ipsos.. Item a fide. 5: lingua eucharis in bono homine abundabit. |+4 Capitulus 4 |#1 Lectio 1 Supra posuit specialia documenta ad singulos status hominum. etc. os. ut vitet eam. quia secundum leges non licet Domino saevire in servum. etc. VI. III. XII. Tria possunt esse impedimenta verbi.

etc. Et ad hoc salutant. V. et cum quibus ordinati sunt disce. 14: vade et vide si cuncta prospera sunt erga fratres tuos et pecora. qui locuti sunt in nomine Domini. Phil. Et sic primo gentiles. Et dicit memores. sed monere charitative potest.. 5: ministerium tuum imple. Pleni. Vel fratrem barnabae. etc. et primo quomodo alios alienae ecclesiae. Et ideo Paulus recessit a barnaba. quem specialiter nominat. Sed videtur quod non pertineat ad subditum monere praelatum Ex. simul consolari in vobis.. scilicet Laodicensium. ne fallerentur. etc. etc. Item describit eius societatem cum onesimo qui omnia quae hic aguntur.. scribit ut eum recipiant: et hoc est. I. etc.. ex quo habetur quod scripsit alias epistolas. De quo accepistis. ut videtur. 11. Vel quia non continebant aliud quam ista. etc. I. I. ubi dicit: salutatio mea manu Pauli: idem et hic. quia istam de qua fit mentio hic. id est. XXXVII. Amen. et mea vobis. accepistis. ut corrigam.. Et Iesus qui dicitur iustus. 25 . ibi et eam quae est Laodicensium. Gen. quia Romae vinctus erat: quia Iac. Hebr. Qui sunt ex circumcisione. sed nunc quia conversus erat.Sed ad quid mittitur? ut cognoscat statum subditorum. quae pertinent ad voluntatem Dei. XIII. etc. Et quidem tunc ministerium implet quando facit illud ad quod accepit. et ideo dicitur iustus.. Ult. Cap. fratres. 24.. Sed quare non scripsit praelato? quia praelatus est propter ecclesiam.. 18: fratres tuos visitabis si recte agant. 18: quid enim? cum omni modo sive per occasionem sive per veritatem Christus annuntietur. Is. Rom. Deinde cum dicit salutat. de quo barnaba accepistis. Salutatio. quia forte erant depravatae. et non e converso. etc. ostendit quos salutent. Item ponit Lucam qui non fuit natus ex Iudaeis. II Thess. Et Dominus missus a patre ad hoc venit. exitus mali et longanimitatis et laboris et patientiae.. et mandat ut moneant ipsum dicentes: vide. ostendit quo modo salutantur a remanentibus cum apostolo. Epaphras qui ex vobis. quia fuit Antiochenus. I. prophetas. Item ut consoletur. et renuntia mihi quid agatur. Consuetudo apostoli erat quod totam epistolam faciebat aliquem scribere. sicut Paulus Petrum Gal. Tandem concludens optat eis bonum... etc. quidam ioannes marcus sic se eis coniunxit quod postea recessit et iterum rediit. Et Paulus quidem noluit eum recipere. in omnibus. quod non reciperent eum. 2: ut consolarer omnes lugentes. sed in fine ponebat aliquid de manu sua. cap. Deinde dicit salutate. Io. etc. secundo Iudaeos ponit.: mementote praepositorum vestrorum qui vobis locuti sunt verbum Dei. quia fuit homo bonae auctoritatis in ecclesia propter evangelium quod scripsit apostolo adhuc vivente. XVII. Et dicite Archippo: hic fuit praelatus eorum. etc. etc. et perierant in ecclesiis.. etc. Lxi. imitamini fidem. Sed ratio est duplex quare non sunt in canone: quia non constabat de earum auctoritate. etc... etc. quorum intuentes exitum conversationis.. et littera satis patet. ut stetis perfecti. Iac. II Tim. Et vestra mihi. 11: desidero enim videre vos ut aliquid impartiar vobis gratiae spiritualis ad confirmandos vos. IV. nunc et semper. qui quidem erat vir sanctae conversationis. Act. sed barnabas. id est. V dicit: scripsi vobis in epistola.. et unam aliam ad Corinthios. 10: exemplum accipite. XIX. dicens gratia. etc. medicus arte. 4: sitis et perfecti. etc. II. Et propter hoc apostolus scripsit colossensibus de marco. Ult. 17: gratia et veritas per Iesum Christum facta est: cui sit laus et gloria. secundo quomodo eos qui sunt de sua. praeter primam et secundam: quia in prima epistola. ut exemplum habeatis. ne commisceamini fornicariis. I reg.. missi ad praedicandum evangelium Christi. etc. Dicendum quod irreverenter arguere et vituperare est prohibitum. 5 dicitur quod cum Paulus et barnabas simul irent.. quia Asianus erat.