You are on page 1of 82

OPERA OMNIA SANCTI THOMAE AQUINATIS -----oOo----Textum electronicum praeparavit et indexavit Ricardo M. Rom n, S. R. E.

Presbyterus Bonis Auris, MCMXCVIII

|*II_AD_CORINTHIOS SUPER II AD COR. |+P Prologus Prooemium Ministri Dei nostri, dicetur vobis, Is. Lxi, 6. In his verbis congrue tangitur materia huius secundae epistolae ad Corinthios. Nam in prima epistola agit apostolus de ipsis sacramentis, sed in hac secunda agit de ministris ipsorum sacramentorum, tam bonis, quam malis. Ratio autem hanc epistolam scribendi fuit, quod Corinthii, post praedicationem eius, admiserant pseudoapostolos, quos apostolo praeferebant. Propter hoc scribit eis hanc epistolam, in qua commendat apostolos et ostendit verorum apostolorum dignitatem; ostendit etiam et vituperat falsorum apostolorum falsitatem. Commendat autem verorum apostolorum dignitatem, ex hoc quod sunt ministri Dei. Ministri, inquit, Dei, dicetur vobis, scilicet apostolis, qui quidem dicuntur ministri quantum ad tria. Primo quantum ad dispensationem sacramentorum. I Cor. IV, 1: sic nos existimet homo, ut ministros, etc.. Christus enim institutor est sacramentorum, sed apostoli et eorum successores ea dispensant, et ideo subditur in praedicta auctoritate et dispensatores mysteriorum Dei. Secundo quantum ad gubernationem, scilicet inquantum gubernant populum Dei. Sap. VI, 5: cum essetis ministri, non recte iudicastis, etc.. Deus enim gubernat omnia per prudentiam. Unde quicumque aliquid gubernat, dicitur minister Dei. Tertio quantum ad humanae salutis operationem, inquantum scilicet eorum ministerio et praedicatione, homines ad salutem conversi sunt: cuius salutis solus Deus est auctor, quia ipse est qui venit salvum facere quod perierat, apostoli vero ministri. I Cor. III, 4 s.: quid ergo est Apollo? quid Paulus? ministri eius, cui credidistis, etc.. |+1 Capitulus 1 |#1 Lectio 1 De istis ergo ministris tractat hic apostolus, ostendens in hac epistola eorum dignitatem etiam scribens Corinthiis. In qua quaedam praemittit. Primo salutationem; secundo prosequitur epistolam, ibi benedictus Deus, etc.. In salutatione autem tria ponit: primo enim describit personas salutantes; secundo personas salutatas, ibi ecclesiae quae est, etc.; tertio bona optata, ibi gratia vobis, etc.. Circa primum primo describitur persona salutans principalis, quia Paulus; secundo persona adiuncta, quia timotheus. Persona salutans describitur ab humilitate, quia Paulus, qui Latine dicitur modicus. Iste est ille modicus, de quo Is. LX, 22: minimus erit in mille, etc.. Vel a doctrina, quia Paulus dicitur os tubae. Ista est illa tuba de qua Zach. IX, 14: Dominus in tuba canet, etc.. Et competit quod dicitur Is. LVIII, 1: quasi tuba exalta vocem tuam, etc.. A dignitatis auctoritate, quia apostolus, etc.. Ubi tria ponuntur. Primo quod sit legatus, unde dicitur apostolus, id est principaliter missus. Soli enim duodecim apostoli electi missi sunt a Christo. Lc. VI, 13: elegit duodecim, quos et apostolos, etc.. Alii autem discipuli non missi sunt principaliter, sed secundario. Et inde est quod apostolis succedunt episcopi, qui habent specialem curam gregis Domini. Alii autem sacerdotes succedunt septuaginta duobus discipulis, qui gerunt vices commissas sibi ab episcopis. 1

Est ergo eius dignitas quia apostolus. I Cor. IX, 2: si aliis non sum apostolus, sed tamen vobis sum, etc.. Gal. II, 8: qui operatus est Petro, etc.. Sed quare vocat se hic apostolum, dicens Paulus apostolus, cum in epistola ad Romanos scribit se servum? ratio huius est, quia Romanos reprehendit de dissensione et superbia, quae est mater dissensionis, quia inter superbos semper iurgia sunt. Unde ut eos revocet a dissensione, inducit eos ad humilitatem, vocando se servum. Corinthii vero erant pertinaces et rebelles, et ideo, ut reprimat eorum proterviam, usus est hic nomine dignitatis, dicens se apostolum. Secundo ponitur cuius sit legatus, quia Iesu Christi. Infra V, 20: pro Christo legatione fungimur. Tertio ponitur modus quo adeptus est legationem, quia non iniecit se ut pseudo. Ier. XXIII, 21: non mittebam eos, et ipsi currebant. Non est datus populo ex divino furore, iuxta illud iob XXXIV, 30: qui facit regnare hypocritam, etc.. Osee XIII, 11: dabo tibi regem, sed in furore meo. Est adeptus apostolatum ex voluntate Dei et beneplacito. Act. IX, 15: vas electionis est mihi iste. Et ideo dicit per voluntatem Dei. Persona autem adiuncta est timotheus. Unde dicit et timotheus frater. Frater, inquam, propter fidem, Matth. XXIII, 8: omnes vos fratres estis, etc., et propter dignitatem, quia episcopus: et inde est quod Papa vocat omnes episcopos fratres. Connumerat autem sibi timotheum, quia cum ipse transisset per eos, sicut dixit in I Epist., ult. Cap., possent credere quod malitiose retulisset apostolo ea de quibus ipse scribit ad eos. Consequenter ponuntur personae salutatae, et primo principales, secundo adiunctae principalibus, in hoc quod dicit ecclesiae Dei, quae est totus populus fidelis, tam clerici quam laici. I Tim. III, 15: ut scias quomodo oporteat te conversari. Quae est Corinthi, quia Corinthus erat metropolis achaiae. Sed adiunctae personae sunt omnes sancti, qui sunt unius spiritus sancti gratia renati. I Cor. VI, 11: sed abluti estis, sed sanctificati, etc.. Qui sunt in achaia, cuius metropolis est Corinthus. Istis autem personis salutatis optat apostolus bona. Unde dicit gratia vobis, etc.. Et circa hoc duo facit. Primo ponit ipsa bona; secundo ipsorum auctorem, ibi a Deo patre, etc.. Ponit autem ista duo extrema bona, ut in eis intelligantur media. Primum enim bonum est gratia, quae est principium omnium bonorum. Nam ante gratiam nihil est nisi diminutum in nobis. Ultimum autem omnium bonorum est pax, quia pax est generalis finis mentis. Nam qualitercumque pax accipiatur, habet rationem finis; et in gloria aeterna et in regimine et in conversatione, finis est pax. Ps. Cxlvii, 3: qui posuit fines tuos pacem. Quis autem sit auctor horum bonorum ostendit, subdens a Deo patre, etc.. Et haec duo possunt dupliciter distingui, quia cum dicit a Deo patre, potest intelligi pro tota trinitate. Nam, licet persona patris dicatur pater Christi per naturam, tamen tota trinitas est pater noster per creationem et gubernationem. Is. Lxiii, 16: et nunc, Domine, pater noster es tu. Ier. III, 19: patrem vocabis me. A Deo ergo patre nostro, id est a tota trinitate proveniunt bona. Matth. VII, 11: si vos cum sitis mali, etc.. Sed si Deus pater noster accipiatur pro tota trinitate, quare additur persona filii, cum dicit et Domino Iesu Christo? numquid est alia persona a trinitate? dicendum quod additur non propter aliam personam sed propter aliam naturam, scilicet humanitatis assumptae a filio in personam divinam: quam quidem trinitati connumerat, quia omnia bona proveniunt nobis a trinitate per incarnationem Christi; et primo gratia, Io. I, 17: gratia et veritas, etc., secundo pax, Eph. II, 14: ipse est pax nostra, etc.. Item cum dicit a Deo patre nostro, potest intelligi persona patris solum; et, licet tota trinitas sit pater noster, ut dictum est, tamen persona patris est pater noster per appropriationem; et sic hoc quod dicit et Domino Iesu Christo, intelligitur de persona filii. De persona autem spiritus sancti non fit hic mentio, quia, sicut dicit Augustinus, cum sit nexus patris et filii, ubicumque ponitur persona patris et persona filii, intelligitur persona spiritus sancti. |#2 Lectio 2 Hic incipit epistola in qua apostolus duo facit. Primo enim excusat se de eo quod non iverat ad eos, sicut promiserat; secundo prosequitur intentionem suam, cap. III, ibi incipimus iterum, etc.. Circa primum duo facit. Primo ponit excusationem de mora; secundo morae assignat causam, secundo cap., ibi statui autem, etc.. Circa primum duo facit. Primo enim reddit eos benevolos; secundo excusationem ponit, ibi et hac confidentia, etc.. Circa primum duo facit. Primo captat eorum benevolentiam, recitando quaedam in generali; secundo quaedam in speciali, ibi non enim, etc.. 2

Benevolentiam autem eorum captat apostolus ostendendo quod quidquid facit, totum facit ad eorum utilitatem. Et circa hoc duo facit. Primo praemittit utilitatem quae ex ipso aliis provenit; secundo rationem eorum assignat, ibi quoniam sicut abundant, etc.. Circa primum tria facit. Primo enim ponitur gratiarum actio; secundo actionis gratiarum modus, ibi qui consolatur, etc.; tertio causa, ibi ut possimus et ipsi consolari. Agit ergo gratias toti trinitati, a qua provenit omne bonum. Et ideo dicit benedictus Deus, id est tota trinitas. Item personae patris, cum dicit et pater Domini nostri Iesu Christi, per quem, scilicet Christum, pater nobis omnia donavit. Sed sciendum quod nos benedicimus Deum, et Deus benedicit nobis, sed aliter et aliter. Nam dicere Dei, est facere. Ps. XXXII, 9: dixit et facta sunt. Unde benedicere Dei est bonum facere, et bonum infundere, et sic habet rationem causalitatis. Gen. I, 28, et XXII, 17: benedicens benedicam tibi, etc.. Dicere autem nostrum non est causale, sed recognoscitivum seu expressivum. Unde benedicere nostrum idem est quod bonum recognoscere. Cum ergo gratias agimus Deo, benedicimus sibi, id est recognoscimus eum bonum et datorem omnium bonorum. Tob. XII, 6: benedicite Deum caeli, etc.. Dan. III, 57: benedicite, omnia opera, etc.. Recte ergo gratias agit patri, quia misericors est, unde dicit pater misericordiarum, et quia consolator, unde dicit et Deus totius consolationis. Et agit gratias de duobus, quibus homines maxime indigent. Primo enim indigent, ut auferantur ab eis mala, et hoc facit misericordia, quae aufert miseriam; et misereri est proprium patri. Ps. Cii, 13: quomodo miseretur pater filiorum, etc.. Secundo indigent ut sustententur in malis quae adveniunt. Et illud est proprie consolari, quia nisi homo haberet aliquid in quo quiesceret cor eius, quando superveniunt mala, non subsisteret. Tunc ergo aliquis consolatur aliquem, quando affert ei aliquod refrigerium, in quo quiescat in malis. Et licet in aliquibus malis homo possit in aliquo consolari et quiescere et sustentari, tamen solus Deus est, qui nos consolatur in omnibus malis. Et ideo dicit Deus totius consolationis; quia si peccas, consolatur te Deus, quia ipse misericors est. Si affligeris, consolatur te, vel eruendo ab afflictione per potentiam suam, vel iudicando per iustitiam. Si laboras, consolatur te remunerando, Gen. XV, 1: ego merces tua, etc.. Et ideo dicitur Matth. V, 5: beati qui lugent, etc.. Materiam autem gratiarum actionis subdit dicens qui consolatur, etc.. Quasi dicat: ideo benedictus, quia consolatur nos in omni tribulatione. Infra VII, 6: qui consolatur, etc.. Causam autem huius ponit, cum dicit ut possimus et ipsi consolari. Ubi notandum est, quod in donis divinis est ordo. Ad hoc enim Deus dat aliquibus specialia dona, ut ipsi effundant illa in utilitatem aliorum. Non enim dat lumen soli, ut sibi soli luceat sed ut toti mundo. Unde vult quod de omnibus bonis nostris, sive sint divitiae, sive potentia, sive scientia, sive sapientia, accrescat aliqua utilitas aliis. I petr. IV, 10: unusquisque gratiam quam accepit, etc.. Hoc est ergo quod apostolus dicit consolatur nos in omni tribulatione. Sed quare? non ut solum nobis hoc sit ad bonum, sed etiam ut aliis prosit. Unde dicit ut possimus et ipsi consolari eos, etc.. Possumus enim consolari alios per exemplum consolationis nostrae. Qui enim non est consolatus, nescit consolari. Eccli. XXXIV, 11: qui non est tentatus, qualia scit? qui sunt in omni, id est in qualibet pressura. Is. Lxi, 1 s.: spiritus Domini misit me, etc., ut consolarer omnes lugentes, etc., eccli. XLVIII, 27: consolatus est lugentes, etc.. Possumus, dico, consolari per exhortationem ad tolerantiam passionum, promittendo praemia aeterna, qua scilicet exhortamur vos per Scripturas et internas inspirationes, ut patienter sustineamus, et alios exhortemur exemplo nostro, et per ipsas Scripturas. I Cor. XI, 23: ego enim accepi a Domino, etc.. Is. XXI, 10: quae audivi a Domino, etc.. Posita utilitate quae ex apostolis aliis provenit, dictorum consequenter rationem assignat, dicens quoniam sicut abundant, etc.. Et quia duo dixerat, scilicet quod Deus consolatur nos in omni tribulatione, et quod possimus et ipsi, etc., hic rationem horum duorum exponit, et primo ostendit quomodo Deus consolatur nos in omni tribulatione; secundo quomodo consolatio nostra convertitur in consolationem aliorum, ibi sive autem tribulamur, etc.. Dicit ergo: recte dico quod consolatur nos in omni tribulatione nostra, quia secundum quod abundant passiones Christi in nobis, etc.. Dicit Christi, id est inchoatae a Christo. Ez. IX, 6: a sanctuario meo incipite. In Christo enim inceperunt passiones pro peccatis nostris, quia ipse peccata nostra pertulit in corpore suo super lignum, I Petr. II, 24, deinde per apostolos, qui dicebant mortificamur tota die, Ps. XLIII, 22 etc., deinde per martyres qui secti sunt, tentati sunt, etc., Hebr. XI, 37; ultimo ipsi peccatores pro suis peccatis patienter iram Domini portabunt, quia peccaverunt ei.

3

Vel passiones Christi, id est quas sustinemus propter Christum: Act. V, 41: ibant apostoli gaudentes, etc.. Et Ps. XLIII, 22: propter te mortificamur, etc.. Sicut, inquam, huiusmodi passiones abundant, sic abundat per Christum consolatio nostra. Ps. Xciii, 19: secundum multitudinem dolorum, etc.. |#3 Lectio 3 Postquam apostolus ostendit quod Deus consolatur servos suos in tribulationibus, scilicet ministros fidei et praedicatores, hic consequenter manifestat, quod eorum consolatio cedit ad bonum aliorum. Et circa hoc duo facit. Primo manifestat qualiter eorum consolatio sit ad aliorum utilitatem et salutem; secundo ordinem huius consolationis et salutis insinuat, ibi quae operatur tolerantiam, etc.. Circa primum advertendum est, quod tria dicit apostolus se recepisse: tribulationem, cum dicit: in omni tribulatione nostra, consolationem, cum dicit: qui consolatur nos, exhortationem, cum subdit: ut possimus et ipsi, etc.. Accipiendo ergo haec tria passive, dicimus, quod apostoli consolantur, tribulantur et exhortantur. Unde et tria ostendit apostolus cedere ad consolationem aliorum, et hoc in quodam ordine. Et primo eorum tribulationem, cum dicit sive, inquit, tribulamur, etc.. Quasi dicat: vere quidquid recipimus est in bonum vestrum, quia sive tribulamur, pro vestra exhortatione et salute, quia scilicet nostro exemplo monet vos Deus ad passionum tolerantiam, unde provenit vobis salus aeterna. Unde I machab. VI, 34 legitur, quod ostenderunt elephantis sanguinem uvae, et mororum, ut acuerent eos ad bellum. Quod fit, quando tepidis et pigris adhibentur passiones sanctorum in exemplum. Secundo ostendit, quod eorum consolatio in aliorum utilitatem cedit, cum dicit sive consolamur. Quasi dicat: ipsa nostra consolatio, qua nos spe praemii consolamur, est ad consolationem vestram, inquantum exemplo nostro vos etiam eamdem spem praemii habentes, gaudetis. Tertio ostendit quod eorum exhortatio passiva est ad bonum aliorum, dicens sive exhortamur, per internam inspirationem vel per flagella, hoc est pro vestra exhortatione, scilicet ut vos ad maiora animemini, et salutem speretis. Unde dicitur II Mach. Cap. Ult., quod exhortati sermonibus Iudae, etc.. Adiuvantibus autem vobis, etc.. Huius autem consolationis et salutis ordinem insinuat, cum subdit quae operatur tolerantiam, etc.. Et circa hoc duo facit. Primo ostendit patientiam habitam in adversis; secundo manifestat fructum, qui ex patientia provenit, ibi ut spes firma, etc.. Dicit ergo: dico quod haec ad vestram salutem cedunt, quae salus est vobis in hoc, inquantum exemplo nostri estis fortes ad tolerantiam passionum, et ut patienter sustineatis passiones quas et nos patimur. Lc. XXI, 19: in patientia vestra possidebitis animas vestras. Iac. V, 10: exemplum accipite, fratres mei, etc.. Ex qua quidem patientia provenit vobis fructus, quia ex hoc spes nostra firma est pro vobis, quod vos efficiamini haeredes vitae aeternae. Rom. V, 3 s.: tribulatio patientiam operatur, patientia vero spem. Gregorius: tanto spes in Deum solidior surgit, quanto quis graviora pro nomine eius pertulerit. Nam ex passionibus quas sustinent sancti Dei pro Christo, consurgit eis spes vitae aeternae. Et causa spei huius est, quia sumus scientes, quia sicut estis socii nostri in passionibus, eritis socii et consolationis, id est vitae aeternae. II Tim. II, 11: fidelis sermo, nam si commortui sumus, et convivemus, etc. I Petr. IV, 13: communicantes Christi passionibus gaudete, etc.. Consequenter cum dicit non enim volumus vos, captat eorum benevolentiam, recitando quaedam in speciali. Et circa hoc tria facit. Primo enim describit persecutionem quam passus est in Asia; secundo specialem ei consolationem collatam, ibi qui de tantis, etc.; tertio subdit consolationis causam, ibi nam gloria, etc.. Dicit ergo primum: non solum ea quae dicta sunt de tribulationibus in generali, bonum est vos scire, sed non volumus vos ignorare, quia scire est utile vobis, inquantum exemplo nostri patientiores estis. Nolumus, inquam, vos ignorare de tribulatione nostra, etc.. Thren. III, 19: recordare paupertatis meae, etc.. Haec est illa persecutio, de qua legitur Act. XIX, 23 ss., quae facta est apostolo ab Asiano quodam argentario concitante plebem contra eum, quam quidem apostolus exaggerat a tribus. Ex loco, quia in Asia, et hoc est quod dicit quae, scilicet tribulatio, facta est in Asia, id est, apud ephesum, quae est in Asia, ubi debuisset magis honorari et consolari. Ex acerbitate, quia supra consuetudinem humanarum passionum, et ideo dicit quoniam supra modum sumus, etc.. Item supra posse, et ideo dicit supra virtutem. Sed contra I Cor. X, 13: fidelis Deus, qui non patietur vos tentari supra, etc.. Respondeo. Dicendum quod pati supra virtutem potest intelligi dupliciter. Vel supra virtutem naturalem, et de hac loquitur hic, supra quam Deus aliquando permittit sanctos tentari; vel supra virtutem gratiae, et de hac intelligitur illud I Cor. X, 13: fidelis Deus, etc., supra quam non permittit aliquem Deus tentari. Et quod apostolus loquatur hic de virtute naturali, ostendit consequenter cum dicit ita ut taederet nos vivere. Constat enim quod inter alia vivere magis desideratur. Quando ergo est tanta persecutio, ut et ipsa vita reddatur taediosa, manifestum est quod est supra virtutem naturae.

4

Et dicit ex multarum facierum. Dicit ergo: consolati sumus a Deo. quasi dicat: opinio mea dictabat mihi hoc. Et hoc est quod dicit ut ex multarum personis. 7: benedictus qui confidit in Domino. Unde dicit sed ipsi in nobis responsum mortis. 20: gratias agentes Deo et patri. ibi non enim alia. Sed in omnibus confidamus de Deo. quasi dicat: sic erat gravis persecutio. XVIII. Cuius ratio est. id est. 5 . 6: Dominus mortificat et vivificat. quoniam eripiet. ut adiuvetis me in orationibus vestris. etc. XV. Is. VIII. 2: omne gaudium existimate. quasi dicat: causa huius est bona conscientia nostra. facies David.. et sic est iucunda. vel quantum ad diversitatem gentium vel morum. V.. et sic de aliis. et illi qui gloriantur de bonitate alicuius boni viri.. Dicit ergo: dico quod speramus adhuc eripi a Domino et consolari. 30: obsecro vos. Dico eius donationis. quia Deus multa bona confert uni ad preces multorum. quod non faciunt illi qui reputant se bonos ex hoc quod alii sunt mali. 2: cum transieris per aquas... 16: ipse spiritus testimonium. Ier. 9: qui timetis Dominum. Huius autem spei causam nobis praebent orationes vestrae. XVII. Respondeo. et adiecit in futuro. etc. et sic est taediosa. I Reg.. quae est in nobis. vel quantum ad aetatem.. id est pro illa donatione. etc. ut facies unius dicatur illa virtus in qua praeeminet: sicut facies iob. id est ex multis personis illorum qui sunt in fide Christi.. I. quia gloria nostra. Unde et circa hoc tria facit. quia non decipit. vel in comparatione ad finem.. |#4 Lectio 4 Posita consolatione apostolo a Deo facta post persecutionem. scilicet fidei. quae est de spe divini auxilii. quia non cessat liberare. etc. Sed non dicit conscientiae aliorum sed nostrae. Prov. patientia. Et circa hoc tria facit. etc. III.. id est. Contra Iac. agantur. etc. nam gloria. Et circa hoc duo facit. scilicet ut reprimatur humana superbia. qui eis aliqua affinitate coniungitur. quae habent idem donum.. unde dicit ut non simus in nobis. Multi enim exterius videntur boni. Quae quidem orationes necessariae sunt. Dicendum quod tribulatio potest considerari dupliciter. quae in nobis est. etc. Vel aliter. I Io. scilicet fidei vel charitatis. per Dominum Iesum Christum. ad quorum preces confert bonum aliquod. Dicit ergo: ideo spero et confido de Deo. Exaggerat etiam tribulationem ex causa. ex quibus secure potest confidere de Deo. humilitas. Primo ostendit gloriam quam habet de testimonio purae conscientiae. Rom. quam testimonio aliorum. etc. etc. 20: si cor nostrum nos reprehenderit.Et hoc est quod dicit ita ut. Et sic secundum hanc expositionem per diversas facies intelliguntur diversae virtutes. secundo consolationem futuram. 1: taedet animam meam vitae meae. obligat sibi omnes. quod deberem mori. Eius quae in nobis est donationis. Unde dicit adiuvantibus vobis nos in orationibus. XVI. ut sic non solum ille cui confert. id est conditionum personis. Et non solum erat nobis taediosa vita.. non ex hoc quod ipsi in veritate boni sint. in quem speramus. quia Deus de bonis quae confert.. Ier. sed eramus certi de morte. dicens qui de tantis periculis. id est certitudinem mortis. Primo proponit causam spei. responsum mortis. Primo describit consolationem praesentem contra mala praeterita. habuimus. ut vita esset nobis taediosa. etc. Vel aliter: ut ex multarum personis facierum. sed etiam ipsi rogantes. sperate in illum. vult exhiberi sibi gratias et quod multi ex hoc teneantur ad gratiarum actiones. etc. Spes enim est expectatio futurorum ex gratia et meritis proveniens. secundo causam huius gloriae insinuat. hoc autem fit quando ex eo quod dat uni ad preces multorum. fratres mei. etc. 19: Domine. Notandum autem quod conscientiae testimonium verum est. et per charitatem sancti spiritus. tertio causam spei. Et semper durat.. XLIII. gratias referant Deo. II. Sed quia Dominus non derelinquit sperantes in se. quas pro nobis facitis. id est ipsa ratio diceret et eligeret mori propter taedium vitae. Vel secundum se. etc. Rom. ideo subdit apostolus consolationem ei factam a Domino. 19: frater qui iuvatur a fratre. Et ideo dicit sed in Deo qui suscitat. etc. vel quantum ad conditionem. ibi quod in simplicitate. qui eripuit nos in praeterito de tantis periculis. fratres. hic consequenter consolationis causam assignat. qui in conscientia sua non sunt boni. per multos agantur gratiae Deo pro nobis. fortitudo mea et robur. secundo adducit ad hoc testimonium eorum quibus scribit. tertio manifestat unde proveniat haec causa. et eruit in praesenti. II. ibi et non in sapientia carnali. quia semper homo plus debet stare testimonio conscientiae suae de se. Eccli. etc. Iob X. glorior ex testimonio et puritate conscientiae nostrae.. Eph. inquantum propter Deum et spem vitae aeternae sustinetur.

quam nos habemus primam. Consequenter huius mutationis accusationem. qua accusabant eum Corinthii. Sap. ponit sub quaestione. et ideo dicit et sinceritate operationis. Et cognoscetis. apostolus excusat se modo de hoc. et cognovistis per experientiam operum. sed in gratia Dei... ut scilicet ea quae facit sint bona. etc. Sed tamen duae primae magis valent.. ut secundam gratiam haberetis. dicens. Duo imponebant ei ex hoc. I Thess. sicut Philosophi. XI. quod in simplicitate. ab eis non. quia avari erant. etc. tertio excusat se. 12: stultus ut luna mutatur. Primo ut referatur ad hoc quod immediate praecedit. I. ibi fidelis autem Deus. captata benevolentia Corinthiorum. Cuius ratio est. quia visum erat eis. et carnalitatem. sed gratiae Dei. et quod intentio facientis sit recta. Eccli. sed in praecedenti epistola est ordo contrarius. Quia ergo videtur secundum hoc contrarium primae promissioni. Iste est ordo primae promissionis. Et ratio huius potest esse. et iterum a Macedonia venire ad vos. sed nos non in sapientia carnali. Phil. et circa hoc tria facit. ponens primo ipsam promissionem primo factam. quia per alterutrum glorificari speramus. et ideo dicit et hac confidentia. etc. 10: ut sitis sinceri et sine offensa. volui primo venire ad vos. etc. postmodum. et ista dicit apostolus de se. in qua est Corinthus. quia secunda visitatio et confirmatio in fide. etc. II. Et licet non perfecte cognoveritis. dicens non enim alia. in die Domini nostri Iesu Christi. Unde haec duo tangit. referatur ad veritatem doctrinae. in secunda epistola. spero tamen quod usque in finem. 1: in simplicitate cordis. ideo in hac confidentia. Et per vos transire in Macedoniam. cognoscetis. XVII. sicut et vos gloria nostra estis. etc. ne contristaret eos.. ibi cum ergo hoc. quia mutaverat propositum. 3: simplicitas iustorum. quia scilicet ab aliis ecclesiis receperat sumptus. et estis testes mei. Hoc potest dupliciter legi.. etc. etc. secundo sub quaestione accusationem contra eum ab eis factam exponit. quasi dicat: haec quae scribimus vobis. quae secundum naturas rerum. quia nos sumus gloria vestra. Rom. contra Christi Domini voluntatem peccando. XXVII. et multi Iudaei pure vixerunt confidentes in iustitia legis. noluit ab eis recipere sumptus.. quia cum quis videt aliquem aliquid bene incipere. Prov. qui in hoc mundo fecerunt voluntatem suam.. Consequenter huius sanctae suae conversationis testimonium eorum invocat. Et licet sic bene conversati simus in mundo isto. I Cor. quia iam legistis ea in prima epistola. ad quam homo pervenit per fidem Christi. 4: non in persuasibilibus humanae sapientiae verbis. ut dicitur Phil. quia tunc faciet voluntatem suam cum peccatoribus. Primo enim ponit intentum.Causam autem huius gloriae insinuat. referatur ad puritatem vitae. et ideo dicit quod in simplicitate. quam praedicamus vobis. quam primo habuerunt ministerio et praedicatione ipsius. id est. et postmodum iret in Corinthum. Primo quod habet intentionem rectam ad Deum in operibus suis. scilicet perfecte. Infra XI. id est. sicut usque modo cognovistis nos ex parte. VIII. Prov. 6: gloria filiorum sunt patres eorum. per nos debetis consequi gloriam aeternam. vel per nuntium. qui dicitur Christi. Lxxiv. consequenter excusationem suam addit. quasi dicat: multi antiqui fuerunt sapientes in sapientia terrena. scilicet Dei. dicitur secunda gratia respectu conversionis. 10: gratia Dei sum id quod sum. etc. Unde autem proveniat huius gloriae causa.. |#5 Lectio 5 Apostolus. unde. Secundo quod ea quae facit sunt bona. II. III.. Apoc.. 3: cum accepero tempus. scribit eis quod primo iret in Macedoniam. XV. II. 6: prudentia carnis mors est. Circa primum sciendum est quod apostolus in prima epistola (quam nos non habemus) Missa ab eo Corinthiis. vel desideria carnis est. etc. promiserat eis quod primo iret ad eos antequam iret in Macedoniam. ut hoc quod dicit in simplicitate. et tunc est insinuativum. In duobus enim consistit puritas conscientiae. I. quasi innixus humanae sapientiae. Alio modo potest exponi. etc. 5: ne innitaris prudentiae tuae. etc.. 12: libri aperti sunt. in die iudicii. quod ex aliquo carnali et humano affectu hoc fecisset. I.. non sunt vobis incognita. hoc vero quod dicit non in sapientia. 6. et 6 . et a vobis deduci in Iudaeam. sicut dictum est. id est. Vel etiam secundum hunc modum non in sapientia. I Io. Ita dico sumus gloria vestra. et iterum inde rediret in achaiam. puniendo eos. 8: alias ecclesias expoliavi. XX. quasi dicat: sicut vita nostra est in simplicitate et sinceritate Dei.. quasi dicat: vos scitis puritatem et sinceritatem meam. scilicet vitae. tamen abundantius quantum ad vos. et de achaia in Iudaeam. dicens cum ergo hoc voluissem. manifestat subdens sed non in sapientia carnis. etc. quia per vos a nobis instructos habere speramus praemium aeternae gloriae. 19: quae est spes nostra aut corona gloriae nostrae? nonne vos? et haec gloria erit nobis ex vobis. levitatem. 7: non mandatum novum. et gloria mea. Ps. et per eos iret in Macedoniam. id est in rectitudine intentionis. sed in gratia Dei conversati sumus in hoc mundo. quae consistit in duobus. I Cor.. debet sperare quod semper bene proficiat. ego iustitias iudicabo. quia comparastis vobis pseudo-apostolos. Prov. etc. unde veniat ei sinceritas et simplicitas. Et quare? quia qui coepit in vobis opus bonum. id est in hoc confisus. sic doctrina non est in sapientia carnali.

etc. etc. secundo ostendit modum quomodo non fuit mentitus. 8: dico Iesum Christum ministrum fuisse. Vel gloria nostra. per me. Et ex plenitudine istius unctionis redundavit in omnes suos. id est secundum aliquem carnalem affectum. ex animi levitate venire. non ergo movetur ad contrarium veritatis... Ps. qui est praedicatus per nos in vobis. sicut unguentum in capite. et iuncti sibi. est. Sed quia posset videri dubium hoc quod dicit. etc. Primo probat veritatem dicti sui per dictum Christi. Licet enim homo ex libero arbitrio possit uti lingua sua ad verum vel ad falsum loquendum. etc. amen testis fidelis. ibi ideo et per ipsum.. est. quia non debet credi quod aliquis de facili mentiatur. Apoc. id est in Christo verificantur et complentur. III. in vera praedicatione Christi. sed Deus confirmat nos in veritate. Isti enim duo fuerunt cum apostolo. quod est mentiri. in illo.. etc. V. Et hoc dupliciter. Si autem sumatur fidelis Deus. XVIII. et ex causa. naturaliter movetur ad ea quae congruunt illi officio. Exposita eorum accusatione. sed est. quasi: testis sit mihi Deus. etc.. XLIV. amen Deo. manifestum est quod non diceret falsum. vel non fecit quod non convenit. nam verum et ens convertuntur.. etc. filius Dei venit ad manifestandum divinam veritatem in promissionibus a Deo factis complendis per ipsum.. Ex consuetudine quidem. etc. unde dicit numquid levitate usus sum. secundo veritatem Christi per dictum Dei. 4: Deus fidelis.. XV. scilicet manifestantes eius veritatem et gloriam nostram.. quando primo convertit eos. Secundo tangit carnalitatem cum dicit aut numquid ea quae cogito. Et hoc est quod dicit: non est in filio Dei est et non. 8: vir duplex animo. XVI. veritas et vita.. benedicetur in Deo. ad honorem Dei. etc. III. possemus mentiri. non est in illo est et non. etc.. etc. etc. dicimus.. Sumus ergo in Christo dupliciter. quia qui assumit aliquod officium.. ibi qui autem confirmat. ideo statim hoc probat. id est affirmatio et negatio? infra X. quia praedicat filium Dei. etc. etc. Unxit. ergo. Qua etiam gratia Christus unctus est secundum quod homo. etc. de quo supra. scilicet sunt factae hominibus. Promiserat autem mittere ad vos praedicatores veritatis. Causa autem motiva ad non mentiendum est. quasi dicat: si Christus esset extra nos. 9: nec putare debetis. consequenter excusat se. Sed constat quod officium apostolicum est praedicare veritatem. subdens quotquot autem. in quo est veritas. id est in Christo. quod sermo meus. Et ideo dicit quod unxit nos Deus. id est. accipitur in VI iuramenti. qui numquam inventus est mendax. etc. ibi quotquot autem. sermo noster qui fuit. si non feci quod aliquando volui? absit. scilicet principaliter. II. quia quotquot promissiones Dei. Rom. inquam. XXXIV. id est veritas. Ps. ibi qui autem confirmat. et sylvanum. 15: dabo vobis pastores iuxta cor. per causam efficientem. 10: fecisti nos Deo. 16: qui benedictus est in terra. Quod autem non fuerit mentitus. Consequenter cum dicit qui autem confirmat. ergo in ipso non est falsitas. cum dicit Dei enim filius. quod postquam dicta sua vera sunt. et secundum hanc expositionem fidelis Deus. secundario (iste est sylas de quo habetur Act. quia praedicavimus Christum in quo non fuit aliqua falsitas. et ideo cum sim missus ab eo. nihilominus tamen Deus potest confirmare hominem sic in vero. Si ergo Deus aliquem confirmaret in vero. scilicet motiva et efficiente. Et circa hoc tria facit. id est servat promissa sua. In illo. Constat quod in illo quod est manifestativum divinae veritatis non potest esse falsitas. 4: ego confirmavi columnas eius. Sed fuit in illo est.. etc... Ier. etc... qui fuit apud vos.. Is. Lxxiv. I Petr. XXXII. Iac. 6: ego sum via. I. dicens fidelis autem Deus. et effecti sumus membra Christi. facienda vel dimittenda.. Lxv. Primo insinuat se non fuisse mentitum. non fuit est et non. non est in illo falsitas. si diversa iubeamus. quia gloria nostra est conversio vestra. 5) et timotheum.. Deut. quia gloria nostra est ostendere et praedicare verbum Dei. Dicit ergo primo: dico quod dicta nostra debent reputari vera. etc. scilicet ex consuetudine. 9: vos autem genus electum. secundum carnem cogito. scilicet praedicationis. etc. et non ad contraria. Et ideo dicit quod Deus est qui confirmat vos nobiscum in Christo. etc. 7 . scilicet filio Dei. quod in Christo non fuit falsitas.. tunc est sensus: fidelis est Deus.primo levitatem. falsitas. pro veritate divinae promissionis. id est. tertio concludit suum propositum. 18: in populo gravi. Per gratiam quidem sumus inquantum uncti sumus spiritus sancti gratia. 14: haec dicit. 2: arbitrantur nos tamquam secundum carnem ambulemus. ut non nisi vera loquatur. scilicet per gratiam et per gloriam. id est verum. Io. et absque ulla. scilicet Christum. Apoc. sed ex quo est nobiscum. probat apostolus quod non est mentitus. Et hoc est quod dicit Dei enim filius Christus. et vera sunt. etc. non mentimur. id est. XIV... Ad confirmandas. Ps. scilicet Christo. id est. in reges et sacerdotes. quod descendit. et nos sumus in Christo. amen. Et probat hoc modo. sicut supra. Ex his ergo concludit. ideo et per ipsum. et circa hoc duo facit. etc. ut sit apud me. 8: unxit te Deus. etc. Ex causa excusat se. Et istam veritatem dicimus Deo. excusat se dupliciter. est et non.

Unionem autem quae est per gloriam, non habemus in re, sed in spe certa, inquantum habemus firmam spem vitae aeternae. Et habemus duplicem certitudinem spei huius unionis consequendae. Una est per signum, alia per pignus. Per signum evidens, quia fidei. Unde dicit signavit nos signo fidei Christi. Item signum crucis. Ez. IX, 4: signa thau, id est signum crucis. Apoc. VII, 3: quoadusque signemus servos Dei nostri, etc.. Et hoc per spiritum sanctum. Rom. VIII, 9: si quis spiritum Christi non habet, etc.. Et ideo speciale et certum signum est vitae aeternae consequendae configurari Christo. Cant. VIII, 6: pone me ut signaculum, etc.. Vel signavit signo vitae. Per pignus vero maximum, quia spiritus sancti, et ideo dicit dedit pignus spiritus in cordibus nostris. De quo certum est quod nullus potest eum accipere a nobis. Sed nota, in pignore duo sunt consideranda, scilicet quod faciat spem habendae rei, et quod valeat tantum, quantum valet res, vel plus; et haec duo sunt in spiritu sancto. Quia si consideremus substantiam spiritus sancti, sic valet tantum spiritus sanctus quantum vita aeterna, quae est ipse Deus, quia scilicet valet quantum omnes tres personae. Si vero consideretur modus habendi, sic facit spem, et non possessionem vitae aeternae, quia nondum perfecte habemus ipsum in vita ista. Et ideo non perfecte beati sumus, nisi quando perfecte habebimus in patria. Eph. I, 13: signati estis spiritu. Consequenter cum dicit ego autem testem, etc., excusat se de eo quod non venit: et hoc per iuramentum quod maius est. Et circa hoc tria facit. Primo ponit suam excusationem; secundo respondet tacitae quaestioni, ibi non quia dominamur; tertio exponit quod dicit, ibi nam fide statis. Excusat se autem per iuramentum duplex. Unum attestationis, cum dicit ego autem testem Deum invoco, aliud execrationis, cum dicit in animam meam, id est, contra animam meam. Rom. I, 9: testis est mihi Deus, etc.. Testem, inquam, invoco Deum, quia non veni ultra, id est, post primam vicem, vel postquam discessi a vobis; et hoc feci, parcens vobis, scilicet quia ipse sciebat eos incorrigibiles. Unde si ivisset tunc, aut punivisset, et sic forte recessissent totaliter a fide; aut non punivisset, et sic dedisset occasionem magis peccandi. Sed quia aliquis posset dicere: quare dicis parcens vobis? numquid Dominus noster es? ideo consequenter hoc removet, dicens non, dico, quia dominamur fidei vestrae, sed adiutores, etc., quasi dicat: non dico hoc ut Dominus, sed ut coadiutor. I Petr. V, 3: non enim dominantes in cleris, etc.. Adiutor, inquam, gaudii vestri, vel emendationis vestrae. Quare autem dicat, fidei vestrae, exponit consequenter, dicens nam fide statis, id est, statis in gratia ista Christi per fidem. |+2 Capitulus 2 |#1 Lectio 1 Apostolus supra posuit excusationem in generali de mora eundi ad Corinthios, hic vero insinuat causam tantae morae, et quomodo eis pepercit. Circa hoc autem duo facit. Primo enim insinuat unam causam dilationis fuisse ne in adventu suo tristitiam inferret eis; secundo ostendit aliam causam fuisse ne fructus quem apud alios sperabat, et inceperat facere, impediretur, ibi cum venissem autem, etc.. Circa primum duo facit. Primo ostendit causam dilationis esse in communi, ne tristitiam inferret; secundo loquitur in speciali de quodam, qui eum contristaverat, ibi si quis autem contristavit me. Circa primum tria facit. Primo assignat rationem quare venire distulit; secundo causam dicti assignat si enim ego contristatus, etc.; tertio manifestat quae dixit, ibi nam ex multa tribulatione. Dicit ergo: dixi quod non veni ad vos parcens vobis, in hoc scilicet quia nolui vos contristari, ideo statui, id est firmiter disposui, hoc ipsum apud me, quod proposui, cum aliam epistolam misi, Eccli. XXXVII, 20: ante omnia verbum verum, etc.. Ne iterum, id est alia vice, in tristitia venirem ad vos, id est vos contristem. Et ratio quare noluit eos contristare est illa qua Dominus noluit ieiunare discipulos suos, scilicet ad hoc, ut amore et non timore afficerentur ad Christum, et iungerentur sibi. Voluit enim eos Dominus firmare et nutrire in fide, in omni dulcedine et desiderio cordis, et sic, firmati ex amore, non de facili avellerentur propter tribulationes, quia aquae multae non potuerunt extinguere charitatem, Cant. VIII, 7. Similiter apostolus non vult eos propter hoc contristare. Rationem huius dicti, scilicet quod non vult eos contristare, assignat cum dicit si enim ego contristo, etc.. Et circa hoc duo facit. Primo assignat causam quare noluit eos contristare; secundo manifestat quare hoc significet eis, ibi et hoc ipsum scripsi. Dicit ergo: ratio quare nolui in tristitia venire est quia tristitia vestra redundat in tristitiam meam, et de consolatione vestra gaudeo, et solum vos consolamini me, cum sum apud vos; unde, si venirem et contristarem 8

vos, ego ex tristitia vestra tristarer, et sic nullus esset qui laetificaret me inter vos, qui contristamini ex me, quia contristatus non de facili alium consolatur. Prov. X, 1: filius sapiens, etc.. Prov. XXIX, 3: vir qui amat sapientiam, etc.. Vel aliter: est duplex tristitia. Una secundum mundum; alia secundum Deum, quae poenitentiam in salutem operatur. Apostolus non loquitur de prima, sed de secunda. Et dicit: ex hoc ipso ego consolabor, si contristo vos, id est, si increpando reduco ad poenitentiam; sed si venirem, et viderem vos non poenitere de peccatis, tunc nullam consolationem haberem, quia nullus contristatur et poenitet ex me, id est, mea correctione et increpatione. Causa autem quare hoc scribo vobis est ut ita disponatis vos quod, quando venero, non habeam tristitiam de eo quod viderim vos incorrectos, super tristitiam quam habui, quando audivi vos peccasse. Et circa hoc duo facit. Primo ponit admonitionem; secundo spem de impletione admonitionis ostendit, ibi confidens in omnibus vobis, etc.. Admonitio est ista: ideo scripsi vobis hoc, scilicet quod tristor de peccato vestro commisso, II Petr. II, 8: iniquis operibus animam iusti cruciabant, etc., ut paretis et disponatis vos corrigendo, ut cum venero ad vos, non habeam tristitiam de peccatis, de quibus, scilicet vobis, oportuerat me gaudere, id est, debebam laetari et congratulari, scilicet de praesentia vestra. Lc. XV, 10: gaudium est Angelis Dei, etc.. Qualem autem spem habeat de impletione suae admonitionis, subdit, dicens: confidens de omnibus vobis, etc.; quasi dicat: hanc fiduciam habeo de vobis taliter disponi vos, ut cum venero, omnes detis mihi materiam gaudii. Et hoc debetis libenter facere, quia gaudium meum, etc., id est cedit ad gaudium vestrum, vel est propter gaudium vestrum, quod habetis de recuperatione gratiae. I Tim. II: quod est gaudium meum. Etc.. Rom. XII, 15: gaudere cum gaudentibus, etc.. Sed quia posset aliquis dubitare de hoc, quod dicit ne, cum venero, tristitiam super tristitiam habeam, et quaerere quam tristitiam habuit de eis, ideo consequenter hoc exponit, dicens nam ex multa tribulatione, etc.. Et circa hoc duo facit. Primo manifestat tristitiam iamdudum habitam; secundo respondet cuidam tacitae quaestioni, ibi non ut contristemini, etc.. Dicit ergo primo: quia haberem tristitiam, si non invenirem vos correctos, super tristitiam quam habui quando peccastis, et oportuit me contristare vos redarguendo dure. Nam ex multa tribulatione et angustia cordis scripsi primam epistolam, per multas lacrymas, quas fudi pro vobis iam mortuis per peccatum. Ier. IX, 1: quis dabit capiti meo aquas, etc.. Eccli. XXII, 3: confusio est patri de filio indisciplinato. Is. LVII, 1: iustus perit, et non est qui recogitet, etc.. Sciendum est autem quod duo ponit ad exaggerationem tristitiae, tribulationem scilicet et angustiam, quia unum additum alteri aggravat tristitiam. Nam aliquando quis tribulatur, sed sine angustia, tunc scilicet quando aliqua adversitate quasi acutissimo tribulo pungitur, et tamen videt sibi patere vias evadendi, quia si non pateat, tribulationi angustia iungitur. Dicit ergo ex multa tribulatione, qua pungebar de facto et malo vestri, et angustia cordis, quia non videbam unde de facili posset poni remedium, scripsi, etc.. Ps. Cxviii, 143: tribulatio et angustia invenerunt me. Sed quia possent dicere: o apostole, etiam haec Scribis nobis ut tristemur, et ideo hoc removet, dicens non ut contristemini, scilicet scribo vobis illa, sed ut sciatis quam charitatem habeam in vobis. Duo enim sunt signa dilectionis, scilicet quod gaudeat quis de bono alterius, et tristetur de malo eius, et haec ego habeo ad vos. Infra V, 14: charitas Christi urget nos. Abundantius, quam credatis, vel abundantius quam ad alios. |#2 Lectio 2 Postquam apostolus insinuavit causam dilationis, ne scilicet tristitiam inferret, et de eius contristatione tractavit, hic consequenter tractat de contristante. Et circa hoc tria facit. Primo enim exaggerat culpam contristantis; secundo poenam eius pro culpa inflictam, ibi sufficit illi, etc.; tertio hortatur eos habere misericordiam ad contristantem, ibi ita ut e contrario, etc.. Dicit ergo primo: scripsi vobis per multas lacrymas, quas fudi propter tristitiam conceptam et propter poenam infligendam peccanti, sed si quis contristavit me, ille scilicet fornicarius enormis, de quo dicitur I Cor. V, 1: omnino auditur inter vos fornicatio, etc.. Iste, inquam, et si contristavit, non contristavit me, sed ex parte, id est, non contristavit me, scilicet solum, sed vos et nos. Non omnes, sed ex parte. Et hoc dico, non ut onerem vos omnes, id est, ut vobis hoc onus omnibus non imponam derisorie loquendo, quasi dicat: non ita estis boni et diligitis me, quod pro tristitia mea, et pro peccato fratris omnes doleatis. Vel ut non onerem omnes vos, non tantum illos qui non doluerunt de peccato. Vel aliter dicendum, et melius, non me contristavit, sed ex parte, etc.. Sciendum est enim quod aliquis aliquando tristatur totaliter, et aliquando non totaliter. Totaliter quidem tristatur quis, quando prae tristitia absorbetur a dolore; et haec tristitia est quae mortem operatur, ut dicitur infra, VII, 10, quae quidem, secundum Philosophum, non cadit in sapientem. Non totaliter

9

autem tristatur quis quando licet ex aliquo malo quod patitur seu videt fieri, tristatur, tamen ex aliis causis bonis gaudet, et ista tristitia est secundum Deum et cadit in sapientem. Quia ergo apostolus dicit se contristatum, ne credatur totaliter a tristitia absorptus, quod non est sapientis, dicit se contristatum ex parte, quasi non totaliter. Et secundum hoc legitur sic: contristavit me, scilicet fornicarius, propter peccatum suum sed non me contristavit totaliter, quia licet in ipso propter peccatum habuerim tristitiam, tamen in vobis propter multa bona quae facitis, et in ipso propter poenitentiam quam fecit, habeo gaudium. Et dico ex parte, ut non onerem omnes vos, id est, ut non imponam vobis hoc onus, quod scilicet contristaveritis me. Sed ne isti propter tristitiam apostoli adhuc vellent eum magis punire, ostendit eis poenam sufficientem fuisse, dicens sufficit illi qui eiusmodi est, quod scilicet contristavit me, tam graviter peccando, obiurgatio quae fit a pluribus, id est tam manifesta et publica correctio, quae fuit, quod separatus fuit ab omni communione, id est excommunicatus ab ecclesia et traditus Satanae, ut habetur I Cor. V, 5. Est ergo sufficiens haec poena propter dictas causas. Vel potest dici sufficiens, non quantum ad Dei iudicium, sed quantum expediebat tempori et personae. Melius enim est sic servare lenitatis spiritum in corrigendo, ut per poenitentiam correctionis fructus sequatur, quam si durius corrigatur, et desperet peccans et maioribus peccatis immergatur. Et ideo dicitur Eccli. XXI, 5: obiurgatio et iniuriae annullabunt substantiam. Quia ergo poena sufficiens fuit et poenitentiam egit, ideo consequenter inducit eos ad miserendum, dicens ita ut e contrario magis, etc., ubi tria facit. Primo mandat ut ei, scilicet peccanti, parcant; secundo huius rationem assignat, ibi ne forte, etc.. Tertio inducit eos ad observantiam huius monitionis, ibi propter quod, etc.. Dicit ergo primo: dico quod sufficiens poena est illi, et intantum ut velim ut e contrario magis donetis, id est remittatis. Lc. VI, 37: dimittite, et dimittetur vobis. Eph. IV, 32: donantes invicem, sicut et Deus in Christo donavit vobis. Et non solum donetis, sed, quod plus est, consolemini. Et hoc proponendo sibi exempla peccantium, qui restituti sunt ad statum gratiae, sicut dicitur de David, Petro, Paulo, et Magdalena, et per verba Dei: Ez. XVIII, 32: nolo mortem peccatoris, etc.. I thess. Cap. Ult.: corripite inquietos, consolamini pusillanimes, etc.. Rationem autem huius admonitionis subdit ne forte abundantiori tristitia absorbeatur qui eiusmodi est. Aliquis enim propter peccatum et poenam peccati, aliquando sic mergitur tristitia, quod absorbetur, dum nullum habet consolatorem; et hoc est malum, quia non sequitur ex hoc poenitentiae fructus, qui speratur, scilicet correctio, sed potius desperans tradit se omnibus peccatis, sicut cain, cum dixit: maior est iniquitas, etc., Gen. IV, 13; et Eph. IV, 19: qui desperantes tradiderunt se, etc.. Et propter hoc dicitur II Reg. II, 26, quod periculosa res est desperatio. Et ideo dicebat David in Ps. Lxviii, 16: neque absorbeat me profundum, etc.. Et ideo ne hoc contingat, dicit consolamini, ut scilicet cesset a peccato. Is. XXVII, 9: hic est omnis fructus, ut auferatur peccatum. Contra apostolus, non solum per rationem sed ex aliis causis, inducit eos ad hoc cum dicit propter quod obsecro, etc.. Et inducit eos a tribus modis. Primo precibus, dicens propter quod, scilicet ne absorbeatur, obsecro, qui possum praecipere. Phil. V. 8: multam fiduciam habens in Christo Iesu imperandi tibi, etc.. Contrarium faciunt mali praelati. Ez. XXXIV, 4: cum austeritate imperabatis eis, etc.. Ut confirmetis in illum charitatem. Quod fit si ostenditis charitatem vestram ad eum, et non abominamini eum propter peccata, nec contemnitis, sed propter consolationem vestram facitis eum habere odio peccatum suum, et diligere iustitiam. Lc. XXII, 32: et tu conversus confirma fratres tuos, etc.. Secundo inducit eos praecepto, dicens ideo enim scripsi hoc, scilicet ut cognoscam experimentum vestrum, an in omnibus obedientes sitis. Et dicit in omnibus, scilicet sive in his quae placent vobis, sive in his quae displicent. Primo enim mandaverat eis quod excommunicarent eum, et sic fecerunt mandatum apostoli: nunc vero secundo mandat eis quod parcant. Et ideo dicit an in omnibus obedientes sitis. Tertio ex commemoratione beneficii, cum dicit cui autem aliquid donastis, etc., quasi dicat: vos debetis hoc facere, quia etiam ego feci. Sic enim vos remisistis alicui et rogastis me quod ego remitterem, et ego remisi. Et hoc est quod dicit cui autem aliquid donastis vos, et ego, scilicet donavi. Et hoc patet. Nam et ego, quod donavi, etc.; ubi quatuor tanguntur ad huiusmodi donationem seu remissionem necessaria. Primum est discretio, ut scilicet non passim et temere remittatur. Et ideo dicit si quid, scilicet in debito modo. Prov. IV, 25: palpebrae tuae praecedant, etc.. Secundum est finis, quia non propter amorem vel odium debet fieri, sed propter utilitatem aliquam ecclesiae vel aliquorum. Et ideo dicit propter vos. Tertium est auctoritas, quia non debet fieri auctoritate propria, sed Christi, qui remittit peccata auctoritate; alii vero, quibus commissum

10

est, ministerio, et sicut membra Christi. Et ideo dicit in persona Christi, scilicet non mea auctoritate. Et tamen quodcumque remittitur, Christus remittit. Io. XX, 23: quorum remiseritis peccata, etc.. Quartum est necessitas; unde dicit ut non circumveniamur a Satana. Diabolus enim multos decepit, quosdam scilicet trahendo ad peccatorum perpetrationem, quosdam vero ad nimiam rigiditatem contra peccantes, ut si non potest eos habere per perpetrationem facinorum, saltem perdat quos iam habet per praelatorum austeritatem, qui eos non misericorditer corrigentes in desperationem inducunt, et sic hos perdit, et illos diaboli laqueus includit. Eccle. VII, 17: noli esse nimis iustus, etc.. I Petr. V, 8: adversarius vester diabolus, etc.. Et hoc continget nobis, si non remittamus peccantibus. Et ideo, ut non circumveniamur a Satana, ego donavi, si quid donavi. Non enim ignoramus cogitationes eius, scilicet Satanae. Verum est in generali, sed in speciali nullus potest scire eius cogitationes, nisi solus Deus. Iob XLI, 4: quis revelavit faciem indumenti eius? etc.. |#3 Lectio 3 Posita prima causa suae dilationis, ne scilicet cum tristitia iret ad eos, hic ponit causam secundam quae est ex fructu quem alicubi faciebat. Et circa hoc duo facit. Primo ponit sui itineris processum; secundo ipsius processus effectum, ibi Deo autem gratias, etc.. Circa primum duo facit. Primo ostendit impedimentum fructificandi, quod habuit in troade; secundo subiungit processum suum in Macedoniam, ibi sed valefaciens, etc.. Dicit ergo cum venissem troadem propter evangelium, id est ad praedicandum Christum, Io. XV, 16: posui vos ut eatis, etc., et Ostium mihi apertum esset, id est mentes hominum paratae et dispositae essent ad recipiendum praedicationis verba et Christum. I Cor. XVI, 9: Ostium mihi apertum est, etc.. Apoc. III, 20: ecce sto ad Ostium, etc.. Sed non in quocumque, imo in Domino, quia ipsa praeparatio mentis humanae est ex virtute divina. Nam licet facilitas qua mentes praeparantur, sit causa conversionis, tamen ipsius facilitatis et praeparationis causa est Deus. Thren. Cap. Ult.: converte nos, Domine, ad te, et convertemur. Cum, inquam, ita esset apertum mihi Ostium in Domino, non habui requiem spiritui meo, id est non potui facere quod spiritus meus volebat, id est dictabat. Tunc enim dicitur habere spiritus requiem, quando efficit quod vult, sicut tunc dicitur caro requiescere, quando habet quod concupiscit. Lc. XII, 19: anima mea, habes multa bona, etc.. Apostolus non dicit: non habui requiem carni meae vel corpori sed spiritui meo, id est voluntati meae spirituali, quae est ut Christum firmem in cordibus hominum. Et impediebar, quia videbam corda parata et disposita, et non poteram praedicare. Sed quare non habuit requiem spiritui suo, subdit eo quod non inveni titum fratrem meum, id est propter absentiam titi, et hoc duplici de causa. Una causa est, quod licet apostolus sciret omnes linguas, ita ut diceret: gratias ago Deo meo, quod omnium vestrum lingua loquor, tamen magis expeditus et edoctus erat in lingua Hebraea, quam in Graeca; titus autem magis in Graeca. Et ideo volebat eum habere praesentem, ut praedicaret in troade. Et quia erat absens, nam Corinthii detinuerant eum, dicit non habui requiem spiritui meo. Sed quia dona Dei non sunt imperfecta, et donum linguarum fuit specialiter apostolis collatum ad praedicandum per totum mundum, Ps. XVIII, 5: in omnem terram exivit sonus eorum, etc., et ideo alia causa est melior, quae est, quia apostolo imminebant in troade multa facienda. Nam ex una parte imminebat ei praedicare his qui parati erant recipere Christum per fidem; ex alia parte imminebat ei resistere adversariis qui impediebant; et ideo quia ipse non poterat solus ista facere, angustiabatur de absentia titi, qui institisset praedicationi et conversioni bonorum, et apostolus restitisset adversariis. Et specialiter etiam hoc scribit eis, ut innuat, quod non solum prima causa dilationis suae fuit ex eis, sed etiam secunda. Nam ipsi propter duritiam et dissensionem eorum detinuerant tanto tempore titum, et ideo dicit eo quod non inveni titum fratrem, vel in Christo, vel coadiutorem. Prov. XVIII, 19: frater qui iuvatur a fratre, etc.. Et quia non inveni titum in troade, non remansi ibi, sed valefaciens eis, qui erant conversi, et in quibus Ostium apertum erat, profectus sum in Macedoniam, ubi credebam eum invenire. Causa autem essendi in Macedonia legitur Act. XVI, 9, ubi dicitur quod vir Macedo, etc.. Consequenter cum dicit gratias autem Deo, etc., ponit profectum sui processus, et circa hoc duo facit. Primo enim describit ordinem sui processus; secundo excludit ab isto processu pseudoapostolos, ibi ad hoc quis tam idoneus, etc.. Circa primum duo facit. Primo insinuat profectum quem faciebat; secundo exponit quoddam quod dixerat, ibi Christi bonus odor, etc.. Circa primum sciendum quod apostolus profectum et fructum quem faciebat, non attribuit sibi, neque propriae virtuti, sed Deo. I Cor. XV, 10: abundantius omnibus laboravi non ego, sed gratia, etc.. Et ideo dicit gratias autem Deo, scilicet ago. I thess. V, 18: in omnibus gratias agite. Eph. V, 20: gratias agentes, etc.. Qui semper triumphat nos in Christo Iesu, id est triumphare nos facit in praedicatione Christi contra adversarios.

11

reducebat ad memoriam mala. ut humiliaretur. Et ideo dicit ex Deo. 23: ego quasi vitis fructificavi. 27: ecce odor filii. Unde per ordinem ista tangit hic apostolus. illuminat intellectum solum. si intentio tua est favor gloriae propriae. Ideo apostolus exponit. Et loquitur ad similitudinem legis. ut non desperent in tribulationibus. sed aliis quidem est odor mortis in mortem.. XXVII. His autem qui salvi. sed melius est ut hoc dicatur ad differentiam notitiae de Deo. et ideo non sic obediebant sibi. Et ideo dicendum quod odorem notitiae suae. et dicit sed ad haec quis tam idoneus. scilicet pseudo-apostoli. scilicet exhortari in doctrina sacra et contradicentem devincere. Et odorem notitiae suae manifestat per nos in omni loco. quod sancti duplici ex causa seipsos laudant.. praefert se eis et laudat se.. II. Et tam in his qui salvi fiunt. etc. neque gloriam propriam. vel propter favorem laudis. ut scilicet non pereant.. Et I Mac. et quod diligit nos. quod est eis a Deo. excludit ab isto profectu pseudo-apostolos. qui propter quaestum praedicabant. et non propter gloriam suam et vanitatem.. Si ergo finis tuus est quaestus. adulterantes verbum Dei. Sed notitia de Deo quae habetur per fidem et illuminat intellectum et delectat affectum. Unde dicebat: pepigi foedus cum oculis meis. 37: in his omnibus superamus. Ponit autem triplicem rationem huius sinceritatis. sed propter laudem Dei et salutem proximi.. quod est eis ex seipsis. etc. Prima ratio sumitur ex dignitate mittentis. tamen notitia Dei manifestatur ubique per nos. Nam Corinthii praeferebant sibi pseudo-apostolos. 18: verbum crucis pereuntibus. Israel... qui dicunt cum evangelio debere observari legalia. 11: si quis loquitur quasi sermones Dei. Legitur etiam de quodam sancto patre. Eccli. Sic ergo ex odore apostoli boni vivunt. sicut haeretici.. scilicet quae nos apostoli veri facimus? quasi dicat: nullus.. reduxit ad memoriam sua bona quae fecerat. III. id est.. Unde Osee XIII. quod quando tentabatur de desperatione. Item non adulterantes verbum Dei. mali moriuntur. praedicantes vel propter quaestum. Et hoc dupliciter: disputatione haereticos. invidiae et malitiae occasionaliter ducentis eos in mortem aeternam. quantum ad contradicentes. ostendens quod Deus est causa prima. Nuntium enim veritatis decet vera loqui. 17: nimis honorati sunt amici tui.. I Cor. et ideo dicit qui triumphat nos. Cxxxviii. 9: perditio tua. VIII. quia iste odor longe lateque diffunditur. quando amici nitebantur eum ad desperationem inducere.. quod est redemptor. sincera intentione. id est filium suum. quod nos non facimus. illis scilicet qui invidebant bonae famae apostoli et impugnabant praedicationem Christi et conversionem fidelium. quia sive recipiant praedicationem. Sed estne odor bonis et malis eodem modo? non. tamen adulterant verbum Dei. Sic faciunt pseudoapostoli. sicut legitur quod ad odorem vinearum florentium moriuntur serpentes. In praedicatione autem semen nihil aliud est quam finis seu intentio tua. vel favor gloriae propriae. Et propter hanc causam hic apostolus laudat se. etc. sicut iob. quod est incarnatus pro nobis: quae omnia affectum inflammant. dicens quis illorum pseudo-apostolorum est tam idoneus ad ista. sicut nos? non pseudo-apostoli. et in resurrectionem. quia sumus bonus odor Christi Deo. Supra I. Prima causa est. ut confortatus non desperaret. etc. etc. quantum ad exhortationem sacrae doctrinae. quam faciunt aliae scientiae et quam facit fides.. et condemnabant eum. Sed contra Prov. illa sinceritate quae est digna nuntiatio Dei. Infra IV. Et ideo subiungit sed ex sinceritate. Rom. reducebat ad memoriam bona quae fecerat. Ad hoc respondet Gregorius super Ezech. Apostoli autem praedicabant neque propter quaestum. Aliis autem odor vitae. ubi dicitur quod sacrificium fiat in odorem suavitatis suavissimum Deo. 12: ex sinceritate. Consequenter cum dicit: sed ad haec quis tam idoneus. quam in his qui pereunt. Hoc faciebant pseudo-apostoli. id est ad honorem Dei. Quia vero aliqui possent dicere: quid est odor Dei in omni loco? nam multa loca sunt in quibus non recipitur praedicatio nostra. sive non. quod est unus et sapiens. et citius crederetur doctrinae suae. Sic enim mulieres adulterae dicuntur quando recipiunt semen ex alio viro ad propagationem prolis. Ps. Unde dicit non sumus sicut plurimi. etc. id est. Gen. Lc. XXVII. etc. etc. id est. etc. ex te. 2: neque adulterantes verbum Dei. adulteras verbum Dei. quia licet ipsi praedicent. credenti per nos in omni loco manifestat. qui licet confiteantur Christum. quasi dicat: nos sumus holocaustum quod offertur Deo in odorem suavitatis. I Petr. sed obedirent sibi. IV. Ut ergo non vilipenderent eum. admiscendo contraria. quando tentabatur de superbia. dilectionis et bonae opinionis ducentis eos in vitam aeternam scilicet illis qui gaudent et convertuntur ad praedicationem apostoli. patientia vero persecutores. etc. id est notitiam suae suavitatis. sed de caelo. tamen non dicunt eum esse verum Deum. 2: laudet te alienus. I. etc. Deus. id est. 19: non in fortitudine exercitus victoria belli. Sed odorem notitiae suae exponit Glossa. 12 . Secunda causa est propter utilitatem.Ubi sciendum est quod praedicatores veritatis duo debent facere. ut confortaretur. quia non solum dicit quod Deus est prima causa. dicens: non curo. non pro quaestu et sine admixtione corruptionis. XXIV. sed quod est salvator noster. ut scilicet haberetur in maiori fama. etc. Nam notitia de Deo quae habetur per alias scientias. 34: positus est hic in ruinam. etc.

10 dicitur: marcus consobrinus barnabae. ab aliis. I Cor. Sed haec epistola estne sufficiens? ita. Et ideo statim causam huius assignans. Et ideo ne Corinthii obiicerent sibi quod in hoc vellet commendare seipsum. sicut quidam. etc. etc. Circa primum duo facit. XXVII. Huic autem quaestioni respondet. ibi VI cap. sed ex sinceritate. ibi manifestati. quia in epistola prima commendaverat se satis. non indigeo aliis. Unum est. cap. et hunc crucifixum. incipimus iterum nos commendare. Primo enim commendat dignitatem bonorum ministrorum. id est epistola per quam manifestatur dignitas nostra. IV. ut quaeramus gloriam nostram. statim excludit. Et ostendit. Apostolus vero ita iam erat notus et commendatus apud istos per opera sua. Sed numquid hoc dicendo. nisi Christum. Primo ostendit quae sit illa littera. Dicendum. II. Ubi duo tangit. Primo removet quamdam obiectionem. id est. hoc faciunt legati Papae. IV. quod non indiget commendatione eorum ad gloriam propriam.. secundo respondet. scilicet tractans de ministris novi testamenti. etc.. ibi ideo habentes. ibi qui et idoneos nos fecit. Adiuvantes autem. Dicit ergo sic epistola nostra vos estis. aut ex vobis. secundo exponit hoc idem. secundo ex usu. Et ideo dicit in Christo solum. exhortando eos ad hoc. etc. Gal. coram quo ex sinceritate loqui debemus. etc. tertio ex praemio. Circa primum duo facit. sicut ex Deo. Primo enim commendat ministerium novi testamenti. Dicit ergo: dico quod non incipimus commendare nosmetipsos. cum dixit: ut sapiens architectus.. |+3 Capitulus 3 |#1 Lectio 1 Postquam apostolus suam excusationem posuit. Etiam legati Papae semper portant litteras commendatitias. etc. Ubi duo facit. Circa primum sciendum est quod apostolus intendit commendare ministros novi testamenti.. Et deincePs.Secunda sumitur ex auctoritate praesidentis cui astat. quousque ipsi ex bonis operibus suis veniant in notitiam. etc. subdit epistola nostra vos estis. III reg.. ibi scripta. Tertia sumitur ex dignitate materiae de qua loquitur. Primo ostendit quod non indiget commendatione hominum. ita ut epistolis aliis non indigeamus. Ideo dicit coram Deo. etc. ibi scimus autem quoniam si. quod intelligatur et sciatur ab eo pro quo mittitur. sufficientiam litterarum huiusmodi causantia. IV. in qua benevolentiam captavit auditorum.. 2: laudet te alienus. qua nos commendamur. secundo commendat usum huius ministerii in aliis. Et circa hoc duo facit. ut solum per illas commendentur et honorentur. sicut et ipse Deus et Christus. Et hoc est. etc. Primo ostendit. secundo quod neque etiam hoc requirit ipse ab eis. etc. secundo ostendit eam esse sufficientem ad commendationem propriam. et hoc a X cap. Primo movet quaestionem.. quia scripta. etc. aliis Missis? sed contra Col. de quo accepistis mandatum. Primo enim ostendit quae sit ista littera quam habet. dicens incipimus iterum nosmetipsos. Primo ex dignitate in isto capite. dicimus ista ut velimus nostram gloriam quaerere et non Dei? et dicit iterum.. 2: neque existimavi me scire aliquid inter vos. ibi epistola nostra vos estis. id est laudibus Missis. etc. quorum ipse erat unus. commendatitiis epistolis. quod accipere litteras huiusmodi a personis famosis. etc. Quaestio sua talis est: dico quod non sumus adulterantes verbum Dei. etc. sed Dei.. quod non indigebat litteris commendatitiis. cum dicit aut numquid egemus. XVII. Quasi dicat: ego habeo bonas litteras. hoc non est malum.. veri ministri. secundo vero exaggerat malitiam malorum ministrorum. alias adhuc quaereret. secundo huius causam assignat.. in cuius conspectu sto. etc. cap. quia non indigemus commendatione. Circa primum commendat huiusmodi ministerium novi testamenti ex tribus. scilicet pseudo.. V. Et ideo circa hoc duo facit. secundo commendat ministros novi testamenti. quod dicit aut numquid egemus nos. Nam praedicatio apostolorum est de Christo. Et circa hoc duo facit. et ideo debet esse sincera. Supra II: gloria nostra vos estis. ibi fiduciam autem talem. hic consequenter prosequitur suam intentionem. ibi scilicet aut numquid egemus. ad vos. non de legalibus... etc.. quod non libenter commendat se. Respondeo. Non ergo hoc dicimus. ut pseudo-apostoli faciunt. Circa primum duo facit. 1: vivit Dominus. Circa primum duo facit. etc... sicut pseudo. nisi sciret se eam 13 . 19: filioli mei quos iterum parturio. Non est ergo malum. Prov.

quia Christi. etc. 8: unus est Magister vester. Et ratio sua est. id est. oportet quod hoc fiat secundum modum suae naturae. Primo enim attribuit omnia bona. sed Deo. 6: qui coepit in vobis opus bonum. legat et sciat eam. Hab. imo omnia bona quae facit.. quaerendum est illud propter quod facimus. etc.. sic ostendit. Legitur autem. Ps. quod non solum perfectio operis boni est a Deo. habemus ad Deum. Is. et tertio in quo. hic vero probat quia ipse non quaerit gloriam propriam. Ez. dicit a nobis. Nam in quolibet processu operis primo est assensus. VII. III. id est. 19. per quem accessum habemus ad patrem.. non attribuit sibi. quae facimus. Phil. ut sic nec cogitare quis a se habeat. Fiduciam autem talem. habentes de vobis specialem curam. Et circa hoc tria facit. Ea ergo. Quam quidem fiduciam habemus per Christum. quod est liberi arbitrii. atramento est scripta. 13: in quo signati estis. ne videatur tollere libertatem arbitrii. quo vivitis. Dicit ergo primo: dico quod non egemus epistolis commendatitiis. Et ideo dicit manifestati quoniam estis Christi. Matth. quia ipse in me operatur.. ut dicitur Rom. inquam. quod numquam homo per liberum arbitrium potest quoddam bonum facere. etc. XI.habere. movens eum ad bene operandum. secundo quomodo sit scripta. quia non atramento. Ubi autem sit scripta insinuat. in cordibus latis ex charitate. I. quod est supra hominem. sicut creaturas rationales et intellectuales. id est referimus in Deum. Vel fiduciam tendentem in Deum. Nec etiam quaerimus gloriam nostram. ex cuius viribus hoc dico. Ier. quod inchoatio boni operis est ex nobis. ibi non quod sufficientes. unde fit. Hebr. sicut Iudaei. quae agunt ad actiones suas. sed aliter et aliter. Et quia unitus Deo per Christum habeo hanc fiduciam. quia quidquid ego facio. et postmodum impletio per opus. 7: benedictus vir. Et quantum ad hoc dicit quae scitur et legitur ab omnibus hominibus. quod ille cui mittitur. id est... scilicet principaliter et auctoritative. II. inquam. sed perfectio est a Deo. 6: fiducialiter agam. Quomodo autem sit scripta. ut sic. I Cor. qui et homines movet et omnia. sine adiutorio Dei. qui univit nos Deo. et carnalibus. et delebile per quod intelligitur mutabilitas. Unde dicit. sicut lex vetus. XXIII. movet libere ad operationes suas.. etiam ipsum principium operis. I. Et hoc est contra pelagianos dicentes. etc. Nam atramentum nigrum est per quod intelligitur error. saltem non dicere. 51: dura cervice. sed a Deo.. id est non admixta erroribus. quasi dicat: possum quidem aliquid facere. I Cor. etc. VII. puta ad consilium. secundo causam huius assignat. Quomodo autem scitur haec epistola. V. rei motae. quorum natura est ut sint liberae voluntatis. deinde collatio per verbum. id est a Christo informati et inducti. qui hoc ipsum posse confert. non est enim dubium. quia exemplo nostri etiam alii imitantur vos. mollibus ex affectu implendi et intelligendi. sed secundum modum suae naturae. sicut vetus lex. quod facio. 26: auferam a vobis cor lapideum. Cuius autem sit. Deo. et quod vos estis epistola nostra ministrata a nobis. dominium suarum actionum habentia. id est dicendi talia. 2: scribe visum.. sed a Deo. qui fit cogitando. et libertatem hominis defendat cum dicit a nobis. sed hoc. sed est devenire ad aliquid primum. Et ideo dicit non quod simus sufficientes cogitare. etc. XXXVI. Secundum est. non est ex me. Sed ex hoc. quia in his. ostendit. 4: quid igitur cephas. et hoc est a Deo. quod non quaerebat gloriam suam quia non indigebat ea. Phil.. 7: eo quod habeam vos. XVII. quia consilium mihi inest ad hoc. Et ideo dicit ministrata a nobis. ut percurrat qui legerit eum. sicut pseudo-apostoli. quia per nos instituti estis et conversi. Act. etc. Non est autem procedere in infinitum. sed etiam inchoatio. sed Christi. Et ideo omnia movet secundum suas naturas. id est spiritu sancto. XXVI. quasi dicat: non in lapideis cordibus habentibus duritiem. quae neminem ad perfectum adduxit. quasi ex nobis. et quo docente instructi estis. Et quantum ad hoc dicit scripta in cordibus nostris. etc. Causa autem huius fiduciae est. alias non curaret de commendatione eius. Sed in tabulis cordis carnalibus. sed spiritu Dei vivi. quia semper vos habemus in memoria. Non. Sic ergo bonum facio. IV. Et circa hoc duo facit. Hoc etiam Philosophus vult. I. exponit dicens manifestati. quae habet et facit. Deo attribuo. non mutabilis et imperfecta. Primo exponit cuius sit haec littera. Eph. Alia autem non libere. et divinam gratiam commendet. etc. id est a nostra parte.. etc. etc. et explana eum super tabulas. vel implere. etc. 1: sic nos existimet homo. quod consilium boni est ab aliquo. 12: omnia opera nostra. 14 . ut excludat duritiem. Scitur. Et hoc est Deus. cum dicit quasi ex nobis scilicet procedat. Sed a nobis secundario et instrumentaliter. Cum enim huiusmodi motus sit quoddam receptum in moto. subdens non in tabulis lapideis. Et fiduciam talem. sed a Deo. Apostolus supra excusavit se. 2.

Io. qui charitatem in corde faciens. quod multo magis illud quod est maius. Dicitur enim ier. 4: qui facit Angelos. Circa primum sciendum est. Circa primum duo facit. etc. Est tamen imperfecta. VIII.. Nam littera legis dat solam cognitionem peccati. scilicet ministerium novi testamenti.. ut dicitur Hebr. quod cognosco peccatum. Primo ostendit donum a Deo susceptum. videtur quod multo magis novum est in gloria. etc. Consequenter ex his ostendit dignitatem sui ministerii. Ps. subditur quia littera occidit occasionaliter.. quod vetus lex est testamentum litterae. VI. qui videbantur esse quasi quaedam cornua. Unde huiusmodi cognitio.: feriam domui Israel et domui Iuda foedus novum. Sed novum testamentum est testamentum spiritus sancti. quod non accepisti? |#2 Lectio 2 Commendato ministerio novi testamenti. solum duo sequuntur. ita quod non possent. ibi si ministratio. peccatum. cum ergo illud fuerit in gloria. Nam lex dum per eam cognoscitur. qui vivificat. 6: ministri Dei nostri. Praemiserat enim donum a Deo acceptum. IV. describit. hinc vero addit praevaricationem. quod Moyses habebat faciem cornutam. 31 ss. Vetus ergo testamentum scribitur in libro. etc. Rom. probat tripliciter. 7: quid habes. etc. non tamen est mala lex vetus. Non enim intelligendum est eum habuisse cornua ad litteram. 64: spiritus est.. hic consequenter commendat ministros eius. ibi nam nec glorificatum. etc. secundo rationem huius assignat. postmodum sanguine aspergendo. Primo ergo determinat ea quae pertinent ad donum perceptum. tamen habemus aliquam sufficientiam. Arguitur autem ex hoc sic. IX. non littera. scilicet quantum ad illud in quo consistit. Dicit ergo: dico quod sufficientia nostra ex Deo est. et quantum ad causam propter quam datum est. etc. dedit et eis idoneitatem ad hoc officium exercendum. sed spiritu. occidit. Constat enim quod si aliquid quod minus est.. etc. 5. 8: occasione accepta non data. sed dicitur cornuta propter radios. 15 . Quod autem vetus testamentum minus sit novo. Primo ostendit quod ministerium novi testamenti praefertur veteri.. Sed vetus testamentum est minus quam novum. Lxi. quia Deus constituit ministros novi testamenti. 20: per legem autem cognitio peccati. inquantum non removet causam. dicetur vobis. habet aliquid de gloria. ibi littera enim occidit... Et describit ipsum quantum ad duo.. secundo describit novum testamentum. etc.. Alia littera habet faciem splendidam. Ciii. ubi littera nostra habet. Nam gravius est peccare contra legem scriptam et naturalem simul. inquantum concupiscentia ferventius fertur in rem prohibitam. ibi non littera.. Rom. id est per spiritum qui vivificat. nisi sit impedimentum ex parte recipientium. Primo ostendit. Et primo per unum simile. Et post: dabo legem meam in visceribus eorum. quod ministerium novi testamenti praefertur ministerio veteris testamenti. tertio ex dignitate novi testamenti ostendit dignitatem ministrorum eius. etc. quam contra legem naturalem solum. I Cor. 2: lex spiritus vitae.. et fiduciam ex dono conceptam. tamquam ex nobis. Supra II. Et in hoc tenemus locum Angelorum. et in corde eorum superscribam eam. Et ideo necessarium fuit dare legem spiritus. XXXI. etc.. Licet autem occasionaliter occidat. id est vivificantis. Deus enim cuilibet rei dat ea per quae possit consequi perfectionem suae naturae. est testamentum novum. quia ad minus prohibet mala. quo charitas Dei diffunditur in cordibus nostris. inquantum scilicet auget concupiscentiam. Ex hoc autem. subdens non littera. ibi nam si ministratio. Et sic patet. quod melius dicitur. etc. 19: accepit sanguinem et aspersit librum. non reprimit concupiscentiam: sed magis occasionaliter auget. Is. et addit praevaricationem. Et primo ponit duo quae respondent verbis praemissis. Et circa hoc duo facit. scilicet sicut apostoli a Deo instituti? hoc autem novum testamentum quid sit. Sed non solum fecit nos ministros. Circa primum sciendum est quod apostolus loquitur profunde. sed idoneos. secundo quod non solum praefertur. III. 16: et ad haec quis tam idoneus. VII. etc. secundo ea quae ad fiduciam conceptam. cum dixit: fiduciam talem. vivificet. Est ergo lex sine spiritu interius imprimens legem in corde. sed quod ministerium veteris testamenti quasi nihil habet de gloria in comparatione ad novum. cum dixit: sufficientia nostra. etc. etc. dicens: hic est sanguis. et est locus a minori. V. sed spiritu.. ut dicitur Rom. qua scilicet bonum possumus velle et credere incipiamus. Causa autem quare datum sit novum testamentum per spiritum.Licet autem non simus sufficientes cogitare aliquid a nobis. quae est plenitudo legis. Rom. ibi habentes igitur talem. non secundum pactum quod pepigi cum patribus vestris. nondum destructa causa concupiscentiae. Et sic dum spiritus sanctus facit in nobis charitatem. occasio mortis. id est per litteram scribendum. ita ut non possent. Unde. et hoc a Deo est. quod apostolus argumentatur ex hoc quod habetur exodi XXIV. qui et fecit nos idoneos ministros novi testamenti. Circa primum tria facit. sicut quidam eum pingunt. etc..

XXI. est in gloria. quae est occasio mortis. si recte considerentur verba apostoli. XVII. 24: spe enim salvi facti sumus. Ministerium autem veteris testamenti est ministerium damnationis occasionaliter. etc. Supra eodem: littera occidit. et hoc propter excellentem gloriam. Horum autem rationem assignat consequenter. etc. non est glorificatum. etc. quae apparuit in facie Moysi. quia gloria veteris testamenti sine fiducia est. 33: caelum et terra transibunt. Et hoc respondet ei quo dicitur littera occidit. etc.Primo quantum ad effectum. qui sumus servi. non sunt necessariae. sed in parte. per quem est iustitia et consummatio virtutum. et non claruit in toto Moyse. in qua perficietur. nova vero fuit impressa spiritu in cordibus carnalibus. novi testamenti. sed spiritu. quod et faciebant. Et quantum ad hoc dicit. quae est in novo. Erit. 35: sapientes gloriam possidebunt. scilicet sempiternae. sed Dei. ex hoc scilicet quod nobis dictum est. quae occasionaliter est causa damnationis. propter excellentem gloriam. V. id est comparatione excellentis gloriae novi testamenti. cum dicit nam nec glorificatum. Consequenter. Gal. quod si ministratio mortis. in lapidibus. Secundo modo ut punctetur sic: nec glorificatum est quod claruit. id est in facie solum particulariter. quia illa gloria non est omnibus ministris collata. Si ergo testamentum vetus. id est.. id est vetus. etc. quia simul servabant legalia cum evangelio. spiritus autem vivificat. quam damnationi.. inquam. cum dicit et non sicut Moyses. verba autem mea non transibunt. 2: quod si circumcidamini. scilicet videndi gloriam Dei. quod planum est. quasi dicat: nam in hac parte. ibi quod evacuatur. sed solum Moysi. evacuabitur quod ex parte est. ut dictum est.. Primo enim ostendit. secundo vero comparat fiduciam veteris et novi testamenti.. quae abundat gratia. ibi et non sicut Moyses. cum dicit quae evacuatur.. id est. istud vitae. etc. XIII. et intantum quod gloria veteris ministerii non est dicenda gloria. et ideo bonum est quod illi ministerio. Secundo quantum ad modum tradendi. Et ideo nec glorificatum est. Iustus quasi leo confidens absque terrore erit. Et hoc ei respondet. secundo causam huius assignat. Et hoc innuit. etc. etc. Prov. Et circa hoc duo facit. Consueverunt hoc in loco fieri quaestiones de comparatione Moysi et Pauli. multa fiducia utimur. quia neminem ad perfectum adduxit lex. quod evacuatur. Huius autem causam assignat consequenter. 6: salus mea in sempiternum erit.. et perficitur in patria. quo dicitur: non littera. et isti intendamus. Prov. rom. quia illa est gloria Dei patris. Tertio quantum ad perfectionem. cum dicit quomodo non magis. id est in respectu huius naturae particularis. etc. LI. cum dicit nam si ministratio. hic consequenter ponit ea quae pertinent ad commendationem fiduciae de ipso dono conceptae. id est illa gloria nihil est in comparatione ad istam novi testamenti.. Primo modo sic quia nec. III. cum dicit litteris deformata. ministratio veteris testamenti. quia hic inchoatur. Dicit ergo: dixi quod ministerium iustitiae abundat in gloria. Et hoc innuit. In novo vero est gloria cum spe melioris gloriae. sicut praetulit donum dono. Lc. Constat quod testamentum novum manet. quia illud est testamentum mortis.. id est. XXVIII. sed ministerium novi testamenti est ministerium iustitiae. quia vetus fuit tradita litteris in tabulis lapideis. Christus nihil. ita praefert fiduciam novi testamenti fiduciae veteris testamenti. id est perfecte formata. quod ministerium novi testamenti absque aliqua comparatione excedit ministerium veteris. id est in tabulis lapideis. Et est ratio sua talis: illud quod datur ut transeat. secundo exponit.. Cum ergo ministratio damnationis. Per gloriam enim Moysi ministratum saltem per particularem gloriam. ibi si enim quod evacuatur. |#3 Lectio 3 Positis his quae pertinent ad commendationem doni percepti a Deo. ministerium iustitiae. etc. tollitur. etc. Ideo hic consequenter apostolus hoc improbat. 7: benedictus vir qui confidit in Domino. ut per eam purificati homines possent videre non gloriam hominis. per quod datur spiritus. dat abundantem gloriam ministris eius. Circa hoc autem duo facit. ex quo crescit nobis spes. 1. etc. qui sumus eius ministri. constat quod multo magis abundat in gloria. 10: cum venerit quod perfectum est. nobis. ut dictum est. Et est ratio sua talis: gloria magis debetur iustitiae. Ier. quia iustificat interius vivificando. sed ministerii ad ministerium.. Sed quia possent pseudo-apostoli dicere quod licet maius ministerium sit novi testamenti quam ministerium veteris testamenti non tamen est multo maius. I Cor. VIII. Et circa hoc duo facit: primo proponit factum in veteri testamento. confidenter operamur ea quae pertinent ad usum huius ministerii. quia nec glorificatum.: quod dupliciter exponitur. cum dicit si enim quod evacuatur. Primo ponit fiduciam ex dono conceptam. Is. 16 . id est non gloriosum illud quod claruit in veteri testamento. sed. quia hic non fit comparatio personae ad personam. nihil est in respectu ad illud quod datur ut semper maneat. id est.. Conclusio ponitur. Erit multo magis in gloria aeterna. Dicit ergo primo: habentes igitur talem spem. id est nec glorificari debet.

secundo ostendit. cum exponitur eis vetus testamentum.Factum autem quod proponit legitur exodi XXXIV. dicens sed obtusi. sed quia corda eorum velata sunt. quia omnia in figura contingebant illis. ut intelligerent spiritualiter quod Iudaei carnaliter intelligunt. secundo. act. ex ipsa conversione auferetur velamen. quia velum templi scissum est. ibi Dominus autem spiritus.. antequam velum templi scissum esset in lectione veteris testamenti. scilicet figurae. ut veritatem nobis manifestatam usque in hodiernum diem non intelligant. secundo quomodo haec evacuatio habet locum in Iudaeis. super faciem suam. etc. Et ratio huius est. quod removebitur in eorum conversione. etc. cum dicit cum autem conversus. quia propter claritatem vultus eius non poterant respicere in eum filii Israel. non ex defectu veritatis. Velamen enim illud erat obscuritas figurarum. Et ideo dicit et non sicut Moyses. velabat faciem suam. sed non quod vetus testamentum sit velatum. Et vere intantum obtusi sunt sensus eorum. etc. Primo ostendit rationem quare haec evacuatio non habet locum in Iudaeis.. et hoc est quod dicit cum autem conversus fuerit.. Et circa hoc tria facit. Et hoc est quod dicit sed usque in hodiernum diem. quod erat in veteri testamento.. absque velamine figurarum. Sic enim Christus per mortem suam removit velamen de occisione agni paschalis. sed in eis non manet. Quando autem et quomodo removetur ab eis illud velamen. remoto velamine.. XI. qui eum praedicent in synagogis. quod non accidit nobis. quam ante. etc. Dicit ergo quod evacuatur in his qui credunt. evacuatur. velamen. quod.. Et hoc velamen removit. etc. ut intelligerent Scripturas. Consequenter cum dicit sed usque in hodiernum diem. nihil restat. ex hoc ostendit eos adhuc habere velamen. sed veritatem credunt. ad hoc ut removeatur... ut non videant. quia nondum veritas venerat. ubi dicitur quod Moyses quando loquebatur ad populum. X. de velamine. 17 . Et primo describit modum removendi hoc velamen. id est non intelligant: sic velamen Dei. 21: Moyses a temporibus antiquis habet in singulis civitatibus. et tanta. non figuram. secundo rationem huius reddit. nec possunt videre claritatem divini luminis. et sensus eorum imbecilles et obtusi sunt. cum aperuit eis sensum. quasi dicat: amotum est a fidelibus veteris testamenti velamen. id est ratio eorum hebes est. aut quia apponitur videnti ne videat. etc. etc. scilicet non revelando faciem suam populo. Lc. et quantum in se est omnibus per Christum.. quasi dicat: dico quod utimur multa fiducia. et vetus testamentum nondum completum erat. ostendit consequenter. Rom. etc. Io. Circa quod sciendum est. 34. quia nondum venerat tempus revelandi claritatem veritatis. Is. id est a veteri testamento. dicens quod evacuatur. Primo ostendit. nisi quod convertantur. etc. 25: caecitas ex parte contigit in Israel. Item.: excaeca cor populi huius. Qualem autem effectum habeat in Iudaeis haec evacuatio. Et circa hoc duo facit. quae per Christum evacuata est. ibi sed obtusi. sed non quantum ad Iudaeos infideles. 39: in iudicium veni in hunc mundum. etc. ibi cum autem conversus fuerit. Sed Iudaeis in veteri lege utroque modo appositum erat velamen.. quod illud velamen adhuc est in eis. id est. licet remotum sit per Christum. scilicet implendo in veritate quod Moyses tradidit in figura. quia iam impletum est.. Ult.. etc. quod scilicet evacuatur quantum ad fideles. quia. Et huius ratio est quia claudunt oculos. quod remotum ab illis non fuit in statu infidelitatis. Unde in signum huius velamen erat in facie Moysi et non in faciebus eorum. est positum super cor eorum. sed tamen non est remotum a cordibus eorum. Rom. Dicit ergo. ostendit quomodo adhuc apud Iudaeos est velamen quantum ad infideles. XI. sicut Moyses faciebat eis. velum templi scissum est. id est caecitas. ut veritatem non revelent. etc. sed adhuc cum legitur Moyses. Nam et corda eorum excaecata erant. ostendit.. velamen remotum est a facie Moysi. quia adhuc innituntur figuris. ibi sed usque in hodiernum diem. omnibus aperientibus oculos mentis per fidem clarissime veritas manifestatur. id est divinae veritatis.. et ideo statim cum emisit spiritum. scilicet aliquis eorum ad Deum per fidem in Christum. id est tollitur per Christum. Circa primum duo facit. Et ideo. etc. sed. tertio quomodo non habeat locum in ministris novi testamenti. Cap. ne cognoscerent veritatem propter eorum duritiem. IX. Sic enim prophetaverat Isaias VI cap. id est in fide Christi. XV. Sed idipsum velamen. 27. Dicit ergo quod Moyses ponebat velamen. 25: caecitas ex parte contigit. etc. Et ideo est ex eorum culpa infidelitatis. scilicet velamen. Consequenter exponit hoc quod dixerat. ibi nos vero revelata. Primo enim ponit evacuationem huius velaminis. in mittendo spiritum sanctum in corda credentium. etc. 21: reliquiae convertentur. veniente Christo. IX. quod velamen dicitur apponi alicui dupliciter: aut quia apponitur rei visae ne possit videri. Et hoc idem habetur Rom. quia obtusi sunt sensus eorum. Habemus ergo nos fiduciam absque velamine.. quia non credunt venisse Christum.. quia non aliter intelligunt illud.

etc. I Cor. 13: vos in libertatem vocati estis.. sicut hic per fidem. quia mala. Ratio autem quare convertantur. Sed haec gloria est imperfecta. Ps. Prov. perfecte transformantur. non possunt libere uti. intelligitur. Lc. Et siquidem perfecte vident. id est sicut videmus. ab omni impedimento velaminis. in claritatem visionis aeternae. Hoc autem facit spiritus sanctus. id est lex Christi spiritualiter intellecta. VIII. et ideo non potest removeri. 14: quicumque spiritu Dei aguntur. Nullus autem homo est. XIII. scilicet iusto lex non est posita. non habentes velamen supra cor. in claritatem cognitionis gratiae novi testamenti. Et hoc est. etc. aliquo modo transformentur in Deum. Sed unde est hoc? non ex littera legis. exponitur. oportet quod qui vident. quia non est claritas ex qua ipse Deus est gloriosus. cuius voluntatem non oporteat regulari et dirigi lege divina. potest dare libertatem. etc.. 12: videmus nunc per speculum in aenigmate. qui mentem interius perficit per bonum habitum. Uno modo. quicumque ergo agit ex seipso. Ubi autem spiritus Domini. Io. Et ideo dicit in eamdem imaginem. qui est causa sui: servus autem est causa Domini. ut dicatur: spiritus. quod locutus est cum Deo. id est spiritus potestatis. quod cum ageret de caecitate. Rom. X: gloria patris. I Io. Et ideo. 16: quasi liberi. et difficultatem ad bonum. ibi libertas. quod velamen illud appositum est ex praecepto Domini. 8: spiritus ubi vult spirat. 2: cum autem apparuerit. 16: licet is qui foris est. etc. Et similiter ubi spiritus Domini. quasi pauci convertantur. sicut beati in patria per fruitionis unionem. ibi libertas. ostendit quomodo Christi fideles sunt omnino liberi ab hoc velamine. propter iustos. id est operatur ex proprio libertatis arbitrio. qui vero ex alio motus. ibi libertas. ut sic ex amore caveat. inquam. XII. Gal. Speculantes non sumitur hic a specula. quia Deus vult. etc. Iudaei autem videbant quamdam gloriam in facie Moysi ex hoc. V. sed propter mandatum Domini. cor. scilicet ubi spiritus Domini.. etc. hic consequenter apostolus determinat de usu ministerii. Ille ergo. 11: dividens singulis prout vult. qui sumus Christi fideles. sed per fidem cordibus impressa. quia liber est. qui vitat mala. non agit libere. transformamur. quasi dicat: quia spiritus est Dominus. aliqui erronee dixerunt quod viri spirituales non obligantur praeceptis legis divinae. qui non habent spiritum sanctum.Et nota. Et circa hoc duo facit. id est Christus. et ideo ubi est spiritus Domini. hoc modo est. ac si praeciperet lex divina. qui est Dominus. non quia mala. sed omnes. I Petr. Et intelligitur per faciem. 10: vobis datum est. filium Dei.. et hoc est cognoscere ipsum Deum. id est. Et hunc speculamur quando homo ex consideratione sui ipsius assurgit in cognitionem aliquam de Deo. ita per mentem spiritualiter. in quo distinguit triplicem gradum cognitionis in discipulis Christi: primus est a claritate cognitionis naturalis in claritatem cognitionis fidei. ut spiritus teneatur ex parte subiecti. in qua est quaedam imago ipsius. et transformatur. Quod potest dupliciter legi. non quin subdatur legi divinae. Hoc autem quod dicitur iusto lex non est posita. sed tamquam a spiritu Domini. VIII. et illorum. III. imperfecte. quod non solum potest removeri. Infra IV. Deinde. |+4 Capitulus 4 |#1 Lectio 1 Ostensa dignitate ministerii novi testamenti. Dicit ergo: dico quod ab illis aufertur velamen hoc. et tunc legitur sic Dominus. est spiritualis. 18: revela oculos meos.. nam praecepta Dei sunt regula voluntatis humanae. scilicet qui est auctor legis. Unde impossibile est aliquem hominem praeceptis Dei non subdi. cum dicit nos vero omnes. Sciendum autem. et ideo dicitur liber. loquitur in singulari dicens cum autem conversus. lex non est posita: sed propter iniustos. unde dicit super corda eorum. sed quia ex bono habitu inclinatur ad hoc faciendum. non scripta litteris. cum vero loquitur de conversione. Posset enim dicere. Cxviii. ut ostendat eorum facilitatem ad malum. Alio modo. quod lex divina ordinat. loquitur in plurali.. Ps.. ibi est libertas. libere agit. Sed apostolus ostendit. non est liber. et non quasi velamen habentes malitiae libertatem. id est. Sed hoc est falsum. est liber. Vel gloriam Domini. filius sapiens. non Moysi: gloria enim significat claritatem. non aliquis. 18 . Cxlii. III. ut per Dominum intelligatur Christus. imo quia removetur per eum. Gloriam Domini. cum aliquis conversus fuerit sicut nos. non quin etiam iusti ad eam teneantur. ut possimus libere uti Scriptura veteris testamenti absque velamine. Revelata facie. Secundus est a claritate cognitionis veteris testamenti. I Cor. Cum enim omnis cognitio sit per assimilationem cognoscentis ad cognitum. a claritate in claritatem. ut dicit Augustinus. quod occasione istorum verborum. nec etiam Angelus. Si vero imperfecte. sed qui vitat mala. qui interiori habitu moventur ad ea quae lex Dei praecipit. etc. sicut illi. II. est Dominus.. seu mens. sed a speculo. 10: spiritus tuus bonus deducet. quia sicut per faciem videt quis corporaliter. Tertius est a claritate cognitionis naturalis et veteris et novi testamenti. quod dicit Dominus enim. etc. id est ipsum Deum gloriosum cognoscentes per speculum rationis. et velamen removeatur. id est spiritus sanctus.

ideo habentes hanc administrationem. 12: conversationem vestram inter gentes. I.. II. etc. 13: misericordiam consecutus sum. Et istorum primus est lupus. vitantes mala. quia non de facili creditur ei qui seipsum commendat. XI. I Tim. XII. inquam.. Iac. I Cor. Contra malum operationis faciunt bona opera. secundum Augustinum in Glossa. Contra malum intentionis facimus bonum reddendo nos commendabiles. Unde Augustinus: pastor est amandus. sed abdicamus. ut patet supra. Matth. apostolus implet in hoc mandatum Domini. etc. 13: quamdiu sum gentium apostolus. II Cor. etc. ambulamus et proficimus in manifestatione veritatis. Io. in manifestatione veritatis. etc. tunc fortior sum et potens. qui debet esse in malis patienter tolerandis. non solum ad omnem conscientiam hominum.. ille probatus est. servato tamen eodem modo exponendi. 12: quae in occulto ab eis fiunt. qui debet esse in agendis bonis. et quantum ad doctrinam. Infra X. Primo ponit huius ministerii usum. secundum contra malum operationis. ut ex ipsis operibus reddamus nosmetipsos commendabiles. Vitatur etiam in prosperitate. Dicit ergo: quia igitur huiusmodi ministerium est tantae dignitatis in se et in ministris. Nam si quis vitat mala operari et bona intentione. idest hanc dignitatem administrandi spiritualia. Eccli. II. Primum bonum contra malum doctrinae.. facit bonum manifestae veritatis. per impatientiam. I Petr. turpe. si est intentio recta. etc. etc. id est amovemus a nobis quae hominem turpem et dedecorosum faciunt. IV.. est pastor. item VI. quia talia opera facimus. Circa primum duo facit. etc.... 9: bonum autem facientes non deficiamus. I. Contra malum doctrinae. qui aliud praetendunt exterius. sicut in prima lectura. etc. |#2 Lectio 2 Hic consequenter apostolus respondet cuidam tacitae obiectioni. Sed qui vera praedicat.. XXIV. etc. et ideo dicit non deficimus.. iuxta quod. Et ponitur triplex bonum. XVIII. etc. in adversitate patienter mala sustinendo. ut testimonium perhibeam veritati. sed mercenarius ad tempus tolerandus. ibi quod si. et iterum. 1: sic nos existimet homo. V. ut ministros. primum in hoc quod dicit commendantes nos. describit usum huius ministerii. non solum coram. 21: abiiciamus omnem immunditiam. In intentione autem vitatur malum vitae. quam in hoc consecuti sumus a Deo. etc. VI. 10: cum infirmor. Rom.. Vel potest totum hoc magis secundum continuationem litterae. Gal. vitam aeternam habebunt. et hoc quantum ad duo. quod debet vitari. etc. ad omnem conscientiam hominum. et quantum ad vitam. In operatione autem vitatur malum. etc. Et hoc non facimus dicendo de nobis bona. et quantum ad intentionem. sed operando bona. scilicet quantum ad operationem. qui debet esse circa bona agenda. Eph. et aliud gerunt interius in corde. Rom. quod facit contra triplex malum. Sed quia non sufficit ad perfectam iustitiam solum vitare mala.. Primo quantum ad vitationem malorum. id est veritatem puram manifestamus. et quantum ad hoc dicit non ambulantes in astutia. ut dicatur: ideo habentes hanc administrationem. legi sic. ideo consequenter subiungit de operatione bonorum in ipso usu huius ministerii.Primo enim ostendit usum huius ministerii.. XII. 19 .. 31: qui elucidant me. quod faciebant pseudo dicentes legalia debere servari cum evangelio. Habentes. etc. seu ex meritis nostris. temperate utendo eis quae prospere succedunt. vel gloriam propriam. non ex nobis. et quantum ad hoc dicit non adulterantes verbum. etc. id est ex misericordia Dei. Sed quantum ad vitam dupliciter. Et quantum ad hoc dicit in manifestatione veritatis. non solum manifesta. secundum vero in hoc quod dicit coram Deo.. qui in manifesto. Consequenter cum dicit non deficimus. secundus mercenarius. perfecte vitat mala. secundo illum. Quod dupliciter exponitur. sed iuxta quod misericordiam consecuti sumus a Deo.. Rom. id est in astutia et simulatione et hypocrisi. supple a bene operando. Secundo non praedicantes propter lucrum. secundo obiectionem excludit. ministerium. quasi dicat: non deficimus sed. 1: attendite ne iustitiam. lupus vitandus. 37: ad hoc natus sum. 17: providentes bona.. et propter gloriam Dei. et etiam occulta. non deficimus. sed etiam coram Deo. Iob XXXVI.. scilicet immunda et turpia. 16: sic luceat. 18: non enim qui seipsum commendat. etc. Et primo non permiscentes doctrinae Christi falsam doctrinam. etc. ibi habemus autem thesaurum. etc. et ideo dicit sed abdicamus occulta dedecoris. quod faciunt pseudo. secundo quantum ad operationem bonorum in manifestatione. sed requiritur operatio bona. In doctrina autem vitatur malum quando verbum Domini debito modo proponitur. Docet autem vitari mala in usu huius ministerii. 13: simulatores et callidi provocant iram Dei. Et. V. tertium contra malum intentionis. 28: non enim. qui intuetur corda. et quantum ad hoc dicit commendantes nosmetipsos.

id est saeculariter viventium. Circa primum tria facit. Causa ergo huius occultationis est non ex parte evangelii. id est illud quod homines saeculariter viventes sibi pro fine constituunt. similiter etiam si non sit aequalitas perfecta. modo dicis evangelium Christi illuminare. IV.Posset enim dici sibi ab aliquo: tu dicis. 25: imitantur eum. I Cor. Sic ergo excaecatio infidelium non est ex parte evangelii. Sap. et complementum desideriorum totius creaturae. qui sunt. Posset enim aliquis. dicere apostolo: supra dixisti evangelium vestrum esse opertum. contra praedicta. etc. quia deest ibi aequalitas secundum eamdem naturam. Io. Dicit ergo: dixi quod non deficimus in manifestatione. 9: supercecidit ignis. Col. Et hoc est quod subdit in quibus Deus huius saeculi. Et hoc potest exponi tribus modis. Sap. in omnibus refulget et omnes illuminat. ut puta voluptates. quia multi contradicunt tibi. Is. licet in se effulgens sit. potest dici Deus illius.. sed similitudo regis in filio dicitur perfecta imago regis. esset dissimilitudo. Primo modo sic: Deus huius saeculi. secundum Glossam. vel honores. operiuntur in tenebris peccatorum ne videant. 13: clara est et quae numquam marcescit sapientia. Et sic Deus excaecat mentes. Primo. ut scilicet non effulgeat in eis. secundo excludit quoddam dubium. ostendit quod idem est evangelium suum et Christi. removet apostolus quoddam dubium. sed merito.. non perfecte dicitur imago regis.. quod videtur ex responsione sua sequi.. quod. scilicet concupiscentiae. id est claritas. scilicet praebendo impedimentum ne eis manifestetur. I. non potest hinc sequi quod opertum sit evangelium vestrum. et aequalis est patri. ostendit unde sit quod evangelium suum sit illuminativum. etc. Nota. qua saeculares eum imitantur. sed illi qui praebent impedimentum... Et sic quando iam sunt in peccatis. Ex hoc autem fontanoso lumine derivatur imago huius luminis. Quae quidem gloria provenit Christo ex eo quod est imago Dei. carnem nostram accepit et multa gloriosa et divina in hoc mundo opera fecit. Secundo modo sic: Deus huius saeculi. quod scilicet nos praedicamus. Nam similitudo regis in denario. ibi ut non fulgeat. inquantum impedit ne homines lumen gratiae hic. 18: tenebris obscuratum habentes intellectum. id est non commendamus nos. non inducendo malitiam. I Io. Consequenter cum dicit non enim nosmetipsos. quasi infidelitas eorum fuerit causa huius excaecationis. Et hoc est quod non praedicamus nosmetipsos. etc. 1: Domini est terra.. XXIII. 14: vidimus gloriam. I. Et tunc exponitur sic: Deus huius saeculi. Primo enim respondet quaestioni praedictae. VI. ibi quoniam Deus qui dixit. sed hoc non videtur.. ut non viderent solem. Nostrum quidem tamquam per nos praedicatum. et haec tria perfecte sunt in Christo. LVII.. etc. Et hoc est quod dicit: ideo excaecavit mentes infidelium. quia sunt ibi illa tria quae dicta sunt. Declaratio igitur huius lucis est evangelium. cuius est imago. imo demerito praecedentium peccatorum subtrahendo gratiam. quae quidem notitia virtutem habet illuminativam.. id est ad laudem. I. etc. Dicit ergo primo: dico quod manifestatio claritatis Christi est evangelium Christi et nostrum. Unde cum habes pro fine delicias. et gloriae in futuro. etc. id est occultum. orbis terrarum. etc. 10: excaeca cor populi huius. oritur a patre. etc. et tenebrae in eo non sunt. Tertio modo sic: Deus habet rationem ultimi finis. iuxta illud Ps. 5: Deus lux est.. Et ideo subdit ut non fulgeat. vel lucrum nostrum 20 . unde et evangelium dicitur notitia claritatis Christi. secundo occultationis causam assignat. etc.. Primo ostendit quibus occultatur veritas Christi. non illuminantur. quantum est de se. etc. duo facit. scilicet filius verbum Dei. etc. ibi non enim nosmetipsos. idest sed. quae est secundum eamdem naturam. excaecavit mentes infidelium. quia scilicet est similis patri. etc. et unum non oriretur ex alio. quia est gloria Christi.. non creatione sed imitatione. quod Deus pater est fons totius luminis. si evangelium nostrum. sed ex culpa infidelium. I. et plenitudo eius. tamquam in ipso evangelio praedicati. Unde quidquid aliquis sibi pro fine ultimo constituit in quo eius desiderium quiescit. trahendo et inclinando ad peccata. 18: verbum crucis pereuntibus stultitia est. non esset ibi perfecta ratio imaginis. Hebr. si ergo detur quod evangelium Christi sit illuminans. qui dicitur Deus huius saeculi. 3: qui cum sit splendor. vel divitiae et huiusmodi. Quod quidem est illuminans. maxime et perfecte dicitur imago Dei. quod non deficis in manifestatione veritatis Christi. 15: qui est imago invisibilis Dei. Unde et praecedentia peccata insinuat. non est opertum omnibus. cum dicit infidelium. Eph. Ubi sciendum est. imago fontanosae lucis. nec ad nos. videre possint. illuminatio evangelii illuminantis. Christi vero. Et ideo ad hoc removendum. Et quidem. scilicet in mentibus infidelium. tertium est perfecta aequalitas. VI. Huic ergo quaestioni respondet. I. II. Et hic excaecat suggerendo. id est Deus qui est Dominus huius saeculi et omnium rerum creatione et natura. Hic ergo splendor gloriae. ut occultetur. tunc deliciae dicuntur Deus tuus. id est diabolus. tertio ostendit quod hoc non est ex defectu veritatis evangelii. tria requiruntur. etc. Nam ad hoc quod aliquid perfecte sit imago alicuius.. est opertum. Ps. similiter etiam si voluptates carnis. sed propter eorum culpam et malitiam. secundo. sed illis tantum. etc. quod Christus perfectissima imago Dei est. Si enim inter imaginem et eum. ibi in quibus Deus huius saeculi. Primum est similitudo. qui pereunt. Et circa hoc duo facit. secundum est origo. Cum ergo ista tria sint in Christo filio Dei.

id est Deo attribuatur. id est clarae divinae visionis. Sed Iesum Dominum nostrum. etc. non meas. in portis. |#3 Lectio 3 Supra tractavit de usu ministerii novi testamenti quantum ad bona agenda. postquam Christus vocavit nos per gratiam suam ad se. sed ad Christum totum referimus et laudem eius. 14: vos estis lux. Eccli. eramus tenebrosi sicut et vos et alii in quibus non fulget claritas gloriae Christi. scilicet antequam conversi essemus ad Christum. qui dixit. Cii. I. Is. omnium vestrum me servum feci. id est ut faciamus alios scire. sic et vos in manu. etc. Lxiv. sed nobis ipsis attribueretur. cognoscatur Christus Iesus. non Deo. XXIV. attribuitur. 23: maior serviet minori.. qui talis est: nos aliquando. et iam fulget in nobis virtus gloriae claritatis Christi. nostris. Nam quicumque bene regit. ibi semper mortificationem Iesu. sed ad illuminationem. 79: illuminare his qui in tenebris. illuxit in cordibus. V. si nobiles secundum carnem.. XXXII. 27: ne dicerent: manus nostra excelsa. Lc. pater noster es tu.. quae quidem lux est maximus thesaurus. etc. etc. I Cor. etc. Deus illuxit mentibus nostris ad illuminationem aliorum. Ad illuminationem dico. ut sublimitas. etc. habet evangelium nostrum virtutem illuminativam. et intantum refulget in nobis. nos autem servos. Matth. quod fuit in separatione elementorum. sed etiam quod alios illuminemus. ostendit unde evangelium suum habet virtutem illuminativam. quae patiebantur. 8: misisti antecessores tuos ne dicerent.. Iste.. debet esse sicut servus. ut ex hoc Iesus Christus cognoscatur et praedicetur in gentibus. Illuxit. etc. Dico.. etc. I. 6: divitiae salutis sapientia.. Et inde est. 14: infinitus enim thesaurus. Circa primum tria facit. quae quidem claritas fulget in facie Christi Iesu. Et hoc est quod dicit: dico quod ideo illuminat evangelium nostrum. Ps. Dicit ergo. I Cor. 21 . Ier. in vasis fictilibus. Sap. Nam servus est. et tribulationibus exponi. istius lucis. quando chaos tenebrosum illuminavit per lucem quam fecit. quod non solum illuminamur ad hoc quod videre possimus. qui non quaerit honorem Dei et utilitatem subditorum. III. etc. in facie Iesu Christi. Nunc vero. etc. tertio vero rationem huius patientiae assignat. quidquid magnum faceremus. secundo vero hoc manifestat. 14: ipse cognovit figmentum nostrum. et non ex nobis credatur esse. Nam si essemus divites. id est ut et alios illuminemus. ad hoc Deus illuxit nobis ad illuminationem. Lxxii. 6: ego feci. 23: nos autem praedicamus Christum. 8: mihi omnium sanctorum minimo data est. non solum ut nos illuminaremur. Gen. Ex spirituali ergo gratia et abundanti refulgentia claritatis gloriae Christi in nos. etc. quia pauperes et contemptibiles sumus. ibi semper enim nos. Deus. IX. quaerens honorem et utilitatem subditorum. ibi in omnibus tribulationem patimur. lucem splendescere.. Primo ponit causam quare tribulationibus exponantur a Deo. qui est propter utilitatem Domini. si potentes. sed in re vili et fictili: et ratio huius est. 6: sicut lutum in manu figuli.. Eph. XXXIII. XII. XXV. 3: dixit.. scientiae. Sap. id est ut per ipsam gloriam et claritatem. nos autem servos vestros per Iesum. etc. qui vivimus. secundo ostendit.convertimus praedicationem nostram. quoniam Deus. Primo enim ostendit tolerantiam malorum.. Consequenter cum dicit quoniam Deus qui dixit.. id est praecepto solo fecit. prius tenebrosis per absentiam luminis gratiae et obscuritatem peccati.. sit virtutis Dei. Quasi dicat: in summa. non dicitur verus rector. XVIII. tenebrae istae remotae sunt a nobis. Ubi nota ordinem procedendi servatum ab apostolo. Domine. 29: ut non glorietur omnis caro. Istum autem maximum thesaurum non habemus in pretioso loco. Ps. Et hoc est quod dicit habemus thesaurum istum. Nunc vero.. Et circa hoc duo facit. 28: ut annuntiem omnes praedicationes tuas. VII. Glossa: id est per Iesum Christum. Deut. nos vero lutum. Quasi dicat: Iesum praedicamus ut Dominum. id est in mentibus. 8: et nunc. inquam. etc. quod in istis tribulationibus patienter se habeant. huiusmodi sublimitas Deo. hic consequenter tractat de usu eius quantum ad tolerantiam malorum. Is. id est lucem illam qua alios illuminamus. qui est facies patris. claritatis Dei. quod minister ecclesiae. Sed melius dicitur sic: ad illuminationem sanctae claritatis Dei.. Et huius ratio est quia principaliter quaerimus laudem Christi et non nostram. Et ideo vult nos Deus contemptui haberi. fiat lux. Et I Cor. ut in caelis oriretur lux. sed tyrannus. Gen. 19: cum essem liber. ut scilicet Deo efficacia eius tribuatur. quia sine ipso non cognoscitur pater.. etc. inquam. Ideo habemus in vasis fictilibus. etc. et non nobis. I. id est in corpore fragili et vili. I. etc.

XLIII. patet nobis via evasionis et auxilii a Deo. Ult. 21: per multas tribulationes.: oportuit Christum pati. quasi dicat: adeo pauperes sumus. III. et factum est ipsum corpus gloriosum et immortale. 13: tamquam purgamenta huius mundi. Circumferentes. imo cum hoc inquietamur. quae patiuntur in generali. addit ad tribulationis exaggerationem. quin praebeat auxilium. et in istis tribulati sunt apostoli... quae latet nunc in corde nostro. Post resurrectionem vero. in laesione famae. angustiantur. VII: fractis lagunculis apparuerunt lucernae. Dicit ergo in futura. 23: persequentur vos.. Col. etc. Lc.: stigmata Domini Iesu. id est contemnimur et pro nihilo reputamur. 17: cum te consumptum putaveris. Vere habemus hunc thesaurum in vasis fictilibus. IV. Ut vita Iesu. sed tamen interius vivebat spirituali vita. quia humiliamur. etc. Nec mirum. 22: aestimati sumus sicut oves. Sed non derelinquimur a Deo. subdit rationem huius patientiae. IV. Et hoc est quod dicit: ita sustinemus semper. sicut et Iesus. sed non destituimur. II. id est depauperamur. mortificationem Iesu. Et loquitur ad similitudinem viatoris. et omnia possidentes. etc. Quasi dicat: quia non subest causa.. 11: sperent in te.. Ps. sed non perimus. Ult.. ostendit eorum patientiam in iis. 2: in te. Et idcirco dicit Ambrosius: non timebat mori propter resurrectionem promissam. XXIV. licet tribulemur in mundo. V: beati eritis cum vos oderint. etc. XXX. id est vita gratiae quam Iesus dat. destituuntur. scilicet resurrectione. etc. Sed nec sufficit. Domine. quando scilicet reformabit corpus humilitatis nostrae. etc. etc. sed propter sufficientiam vitae.. II Tim. Et ideo dicit: quod ideo pericula mortis et passiones patienter sustinemus. vel vita gloriae ad quam Iesus per passiones pervenit. sed qui solum de Deo confidunt et sperant. angustiatur. Act. etc. cum non sperent nisi de mundo. non confundar. Quantum ergo ad primum dicit aporiamur. etc. X. quia non patet eis via remedii. id est ubique portantes et sustinentes. Sed nos. Cap.. iam non moritur. 2: venit hora. ut necessaria desint. etc. qui noverunt te. XVI. et istis non suberat causa contemptus. ideo dicit non confundimur. Quia propter veritatem passi sumus. et passus mortuus fuit. dicens deiicimur ad mortis pericula. 22: propter te mortificamur tota die. qua exeat de aliquo arcto loco. I Cor. quae patiuntur. Consequenter cum dicit aporiamur. etc. quia quocumque eamus patimur et non caedimus. quia tamen confidimus de Deo et speramus in Christo. 11: usque in hanc horam esurimus. XLIII. enumerat tribulationes in speciali. Sed quia quando quis contemnitur. consuevit confundi. |#4 Lectio 4 22 . et in afflictione proprii corporis. id est in omnibus et ubique. iudic. Dicit ergo. In corpore nostro. Quasi dicat: homines.. 3: mortui estis. illa spiritualis et gloriosa vita usque ad corpus derivata est. Ps. et convivemus. Iob XI. Matth. qui quando non patet ei via.: non te deseram. qui est thesaurus noster. Et licet sic tribulemur. Et hoc ideo ut vita Iesu.. qui sine Dei auxilio et spe sunt. vel etiam nunc vita gloriae. 11: si commortui sumus. Ps. Cap. et vita vestra. etc. Infra VI. Hebr. non tamen angustiamur. non curamus.. Io. id est propter Iesum. si careant divitiis. si undique a mundo tribulantur. quia: Christus resurgens ex mortuis. etc. Et circa hoc duo facit. in corporibus nostris. 26: nonne oportuit Christum pati. etc.. et ita intrare in gloriam. Cap. scilicet de loco ad locum. Gal. III. etc. Matth. ut perveniamus ad gloriosam vitam.. scilicet mortis et gloriae. Divitiae enim non quaeruntur propter se. Ps. speravi. Consequenter cum dicit semper mortificationem.. vel ad similitudinem mortis Iesu. scilicet in rebus exterioribus. quia in omnibus tribulationem patimur. non confunditur. Sed et cum hoc laedimur in fama.. XIV. et sic intrare. non solum in mente. 10: tamquam nihil habentes. Sunt autem quatuor in quibus homines consueverunt tribulari. id est a bono non cessamus. quantumcumque aporiantur. vel non perimus quia Deus sustentat nos. Primo ostendit mala.. Aporos enim Graece. Nam a principio suae conceptionis carnem habens passibilem. Circa quod sciendum est quod in Christo talis fuit processus. non solum in animabus. persecutionem patimur. non destituuntur. ut dicitur Lc. id est manifeste appareat etiam inimicis. qui solum in mundo confidunt. etc. in inquietudine status. quando vero causa non subest. Latine dicitur pauper. etc. 21. phil. quasi dicat: nullus modus tribulandi deest nobis. etc. et ideo non angustiamur.. ut omnis qui interficit vos. I Cor.. Unde homines. secundo enumerat ea in speciali. quia. Unde ex hoc accipitur duplex status in corpore Christi. in corporibus nostris manifestetur. ille qui contemnitur.. Ult. Sed non destituimur a Deo. etc. IX. et causa contemptus subest. ibi aporiamur.Consequenter cum dicit in omnibus tribulationem patimur. Sed quasi haec pauca sint.

. I Thess. Prov. spiritus tamen et fides non est mutata. Io. scilicet instruendos nostro exemplo. quia omnia sunt propter utilitatem vestram. secundo vero id quod dixit de sua patientia.. sed etiam de vestra. dicens habentes autem. etc. Dicit ergo primo: dico quod portamus mortificationem in corporibus nostris. ut scilicet sumamus eamdem gloriam cum Iesu. quem antiqui habuerunt. id est Deus pater. Propter quod. Et hic spiritus est spiritus sanctus. id est exercet dominium suum in nos.. sed in vobis operatur solum vita Christi. I Cor. Qualiter autem vitam Iesu portemus in corpore exponit subdens: ita. quia estis in prosperitate. 10: nos stulti. hic consequenter agit de patientiae causa et patientiae modo. scilicet credidi. et propter amorem Christi. nos autem credimus ipsum venisse et passum fuisse. Et hoc ideo ut gratia abundans a nobis. Cxv. scilicet ipsam certitudinem. infundens fidem in cordibus eorum. etc. etc. 22: propter te mortificamur tota die. |#5 Lectio 5 Posita patientia quam apostoli habebant in tribulationibus. propter Iesum. 39: hi omnes testimonio fidei. licet tempora mutata sint. Rom.. etc. XLIII. Primo manifestat spem gloriae quam habet. vestigia mortis Christi in nobis apparent. etc. sed pares. dicens ergo mors operatur. subdit. vel tota trinitas. Circa primum tria facit. Ps. etc. mors corporalis et vita spiritualis. 20: gratias agentes Deo et patri. et causa patientiae ostensa. quia cum simus membra eius.. Hunc ergo spiritum habentes. id est multi agant gratias Deo super beneficio tanto. quae sustinemus. id est confessus sum fidem. Et circa hoc duo facit. etc. X. Ps. id est simul erimus. Et hoc omnes antiqui fecerunt.. ibi habentes autem eundem. Quod etiam nos facimus. operatur in vobis magnum malum. Primo ponit causam certitudinis. Ut mors operetur in nobis magnum bonum. XLIII. Sed ex hoc quid proveniat. facimus eadem quae illi. Ps. etc. Cxv. Et circa hoc tria facit.. illic sit et minister meus. Et bene hoc possum certe dicere.. 25: qui amat animam suam in hoc mundo. sunt propter vos. etc. Spiritus ergo sanctus est causa huius certitudinis. Unde primo ponit causam hanc. vel in pericula mortis. quasi dicat: in nobis non solum vita spiritualis operatur. XII. inquantum passionibus mortis exponimur. inquantum ostendit eos non esse inferiores.. 28: ubicumque fuerit corpus. 23 . Matth. quia sicut nos sumus membra Christi. et nos cum Iesu suscitabit. scilicet Deo et perfecte. etc. XV. Hebr. quem antiqui habuerunt. secundo vero manifestat eam per exemplum. per quam vitam fides plantatur in vobis et vita spiritualis. ut ubi ego sum. X. 16: et sic semper cum Domino erimus. pater. et praemio quod expectabant manifestato. ibi propter quod non deficimus. semper tradimur in mortem. 26: volo. 15: pretiosa est in conspectu Domini mors sanctorum eius. Ultimo ergo concludit conclusionem intentam. 10: credidi. ibi ergo mors... secundo de salute aliorum. vita autem. Act. Nam omnia. quia propter hoc quod credimus. Dicit ergo: ex hoc speramus et non deficimus. etc. ibi sicut scriptum est. 11: qui suscitavit Dominum Iesum a mortuis.. quoniam qui suscitavit Iesum. IV.Posita patientia apostolorum in malis. operatur in vobis. etc. et credimus. scilicet praesens. ibi scientes quoniam qui. ut animet eos ad bonum. etc. id est propter spem resurrectionis. secundo concludit ipsam certitudinem. IV.. scilicet consecutionem vitae spiritualis. etc. etc. 10: corde creditur ad iustitiam. Rom. manifestetur in carne nostra nunc mortali. V. locutus sum.. Dicit itaque ergo mors.. XI. ibi et constituet vobiscum. etc. Eph... Et ideo dicit vobiscum. etc. 11: haec autem omnia operatur unus atque idem spiritus. VIII. iuxta illud I Cor. subdit. sed etiam mors operatur. Et primo de salute propria. I Cor. Causa autem huius certitudinis est spiritus. seu ratione. inquantum imitamur spiritualiter. debemus esse cum capite. qui est spiritus fidei. ita et vos per nos. id est certam scientiam habentes. Illi autem quid fecerint. secundo vero manifestat quomodo portet vitam Iesu. scilicet ut vita Iesu immortalis et impassibilis. et primo manifestat id quod dixit de spe gloriae. non quod moriamur. ibi ut et vita. 22: aestimati sumus sicut oves. etc. etc. Unde autem proveniat apostolo haec spes certitudinis. scilicet mortem aeternam.. corporali vita vel virtutibus. 16: opus iusti ad vitam. XII. quia sumus habentes eumdem spiritum fidei. Circa primum duo facit. quia constituet nos vobiscum.. tertio manifestat quid ex hoc sibi et aliis proveniat. dicit Ps.. omnes gratiae quas recipimus a Deo. sed quia nos qui vivimus. in vos abundet per multos in gloriam Dei. XXIV. quia. Io. Et hoc quidem. IV. etc. etc. suscitabit. Primo ostendit quomodo mortificationem Iesu in corpore suo portet. ita ut caro nostra mortalis recipiat immortalitatem in resurrectione. hic apostolus consequenter manifestat ea. 53: oportet autem mortale hoc induere. Et non solum sum certus de salute nostra. loquimur et confitemur fidem et praedicamus. Vel aliter: duo fuerunt in Christo.. etc. Et ibidem: alteri fides in eodem spiritu. Dicit ergo scientes. 20: non enim possumus quae vidimus et audivimus non loqui.. secundo ostendit unde haec spes sibi proveniat. Sed vita terrena quam amatis. nisi quod illi credebant Christum venturum et passurum. XII.

Ier. Nam totum tempus huius vitae comparatum ad aeternitatem. Secundum veritatem quidem principalius in homine est ipsa mens. Sic ergo patientia est invincibilis. etc. qui sunt in vita ista. scilicet quantum ad interiorem hominem. Sed quia sancti quotidie proficiunt in puritate conscientiae et in cognitione divinorum. sed perfecte consummabitur in patria. Eph. LVIII. etc. corpus vero. Item est poenosus. puta. 16: ingrediatur putredo. etc. VIII. LIV. Unde comparat statum sanctorum. Item contra id quod dicit in praesenti. ferre non sustinui.. Unde dicit in praesenti. quod ly sed. Causa autem quare non deficimus est quia licet quantum ad aliquid deficiamus. is. Quod quidem falsum est. tantum praemietur. quia scilicet grave est corpori. Unde ibi erit consummata renovatio. 13: quod antiquatur et senescit. Habac. Item transitorium. secundo patientiae causam. Nam primo status istius vitae in sanctis est status. Principalius autem in homine potest aliquid iudicari et secundum veritatem et secundum apparentiam. Sed contra Matth. etc. Dicendum est. 7: ad punctum. Unde dicit id. Quae quidem depositio hic incipit in sanctis. VIII. Item est levis. quae est efficacissima. Hebr. diminuit vim flagelli.Primo enim insinuat sanctorum patientiam. si in illa integritate permansisset. Cum ergo natura humana huiusmodi peccatum sequentia deponit. Nam deficere idem est quod ferre non posse. dixit quod anima rationalis. qui intus est. unde secundum iudicium illorum. quia. corpus cum sensibus dicitur homo exterior. Sed quantum ad statum beatitudinis ponit quinque. Rom. tertullianus nomine. poenalitas et alia huiusmodi. 24 . Secundum apparentiam vero principalius in homine est corpus exterius cum sensibus suis. 6: vetus homo noster simul. Rom... scilicet huius patientiae causa. Augustinus: omnia gravia et immania facilia et prope nulla facit amor. Unde dicit leve. id est minimum. scilicet mens. ieiuniis et abstinentiis et vigiliis. XVI. Cii.. plus praemii accipiat. ibi id enim. etc. et ponit quinque in utroque statu correspondentia sibi invicem. loquitur hic apostolus... quia contra hoc. cum sensibus suis. dicitur tota civitas facere. totum pertinet ad vetustatem.. ideo dicit de die in diem. 27: reddet unicuique iuxta opera sua. scilicet corpus cum natura sensitiva. Item temporis brevitas. Non ergo supra mensuram. Nam licet supra I. et pronitas ad malum. Unde dicit momentaneum. quo fit. corrumpatur. Is. 23: renovamini spiritu mentis vestrae. secundum hunc modum. ideo non deficimus. est recogitatio praemii. renovatur. non designat aequalitatem quantitatis.. sed designat aequalitatem proportionis. etc. quasi dicat: nihil sunt tribulationes quas hic patimur. Hic intellectus deponit errores et assumit novitatem veritatis. tertio patientiae remunerationem. in tribulationibus. 9: iram Domini portabo. 6: ascensiones in corde suo. VII.. VI. unumquodque dicitur esse illud quod est principalius in ipso. habet corpoream figuram et membra corporea. LIV. quod dicit. id quod facit potestas et Concilium. ad statum eorum. 5: renovabitur ut aquilae. quantum in se est. ut scilicet qui plus meruit. dicens licet homo noster. si respiciatur ad gloriam. scilicet quantum ad exteriorem hominem. qui tantum corporalia et sensibilia considerant et terrena sapiunt. etc. Natura autem humana fuit in integritate condita et. sciendum est quod etiam secundum Philosophum in ethic. ad intellectum huius verbi. dicitur homo exterior. Et ideo dicit tribulationis. quam ex eis consequimur.. semper esset nova: sed per peccatum incepit corrumpi. 8: in momento indignationis abscondi faciem meam parumper a te. etc. secundum hoc. id est in statu sublimi absque perturbatione. Circa primum intendit ostendere. renovatur. unde secundum iudicium spiritualium virorum mens dicitur homo interior. quod sanctorum patientia est invincibilis. quia in civitate principalius est potestas et Concilium. parvus et quasi imperceptibilis. Is. IV. III.. tamen spiritui charitate ferventi levissimum est. scilicet anima. sicut ignorantia. ibi non contemplantibus nobis. 9: defeci. etc. Ps. Unde. quorum Deus venter est. tamen is homo. sicut et corpus habet: et hoc dicitur homo interior. qui intus est homo. etc. ut scilicet quantum quis meruit. id. Tertium principale. id est non deducimur ad hoc quod non possimus propter Christum amplius ferre et sustinere. etc. ponit supra modum. qui sunt in patria. Is. Et ideo. etc. quod occasione istorum verborum haereticus. Et hoc est quod dicit propter quod. in modico dereliqui te. quod quidquid consecutum est. recogitatio praemii. difficultas ad bonum. et secundum consuetudinem loquendi. tamen quantum ad aliquid semper renovamur. quia renovatur de die in diem. seu ratio munita spe futuri praemii et firmata munimine fidei.. Sed in patria tolletur etiam vetustas poenae. etc. Iob VII. XX. Mich. scilicet quia sumus scientes quod qui suscitavit Iesum a mortuis. Ubi sciendum est. Lxxxiii. Quod sic intelligendum est: vetustas enim est via ad corruptionem. Et hoc est quod dicit sed licet is qui foris est. 8 dicatur: gravati sumus supra modum. 18: existimo quod non sunt condignae passiones. Hic enim deponitur vetustas culpae: nam spiritus deponit vetustatem peccati et subiicitur novitati iustitiae. scilicet in tribulationibus. 14: sustollam te super altitudinem nubium. et. Ps. id est supra mensuram. quae est in hominis corpore. non est nisi momentaneum.. secundum Gregorium.. 1: militia est vita hominis. Et hoc est quod dicit id enim quod. quae est in afflictionibus et aerumnis. suscitabit nos et constituet vobiscum. ponit in sublimitate. Respondeo. id est in vita ista. tunc dicitur renovari.

Hanc autem commutationem. nec opere naturae. dicens XIV. eorum remuneratio ineffabilis. 13: quae retro sunt obliviscens. etc. id est. II. licet de praemio. Et quare caelestia contemplamur? quia ea quae videntur. in qua habitamus. sint futura. scilicet gloriae caelestis. Phil. ut dictum est.. id est non opere hominis. ex Deo. non destruitur mens seu anima rationalis. corrumpatur per mortem. scilicet caelestia. nihil erit in homine. dico. qui reconciliavit. hoc vero quod dicit tribulationis. meliorem domum. Et dicit pondus. etc. etc. domum non manufactam. Nam ipse cum habeat unam materiam continuam de qua loquitur.. Contra id quod dicit leve. ibi et ideo contendimus sive. Iob IV. remunerationis eorum recompensatio. Is. et transitoria. Is. |+5 Capitulus 5 |#1 Lectio 1 Postquam apostolus commendavit ministerium novi testamenti. statim. Phil. Sic gloria aeterna erit tanta.. ut scilicet pro terrestri domo habeant caelestem. 2: in domo patris mei mansiones multae.. etc. Pondus enim inclinat et trahit ad motum suum quae subsunt sibi. destructo corpore. 12: merces vestra copiosa est in caelis. etc. ponit gloriae. id est terrena. nobis dico. quare Deus istam gloriam nobis conferat. dicitur mens. Nam pretiosa solum ponderari consueverunt. quod expectatur... non ad gloriosum corpus. quae speramus. non interponit aliam. id est aedificium. Circa primum duo facit. quoniam si terrestris domus nostra. id est. et in anima et in corpore. tertio vero de causa utriusque. 10: laetitia sempiterna super capita eorum. nam haec sunt causa et meritum. sunt aeterna. 14: cunctis diebus quibus nunc milito. quasi dicat secundum Glossam vere operatur in nobis pondus gloriae. id est.. scimus. Primo ponit praemium. Et ideo dicit: ideo sustinuimus enim. scilicet quod tribulationes patimur. quod dicit tribulationis. etc. Matth. id est quia. Unde dicit non contemplantibus nobis. quae de statu patriae dicuntur. nec praecedentibus. ex quibus vita praesens corrumpitur. id est. 9: oculus non vidit. Primo enim agit de praemio. et quantum ad usum. quia ex hoc statim perveniunt ad gloriam. quoniam si terrestris domus nostra huius habitationis. XIV. Dissolvatur. hic tamen de hoc complete tractat. etc. sic. propter duo. Operatur supra id. V. nihilominus tamen renovamur. gloriam caelestem. Circa quod tria facit. id est destruatur. inquam. LI.. quod habemus aedificationem. quod apostolus vult hic ostendere quod sancti rationabiliter sustinent tribulationes. Is. scilicet praeparationis et praemii quod expectatur. non corpus gloriosum. non tantum in animabus. desiderabat iob. potest esse commune ad alia quatuor. propter pretiositatem. id est. domum non manufactam. quia iam habemus in spe. id est non attendentibus ad ea quae videntur. cum sit principalius in homine. secundo vero de praeparatione et praemii susceptione. Scimus. sed ad ea quae non videntur. etc. scimus. id est quia. sed ad caelestia. dissolvatur. Sed quia praemium quod expectatur est inaestimabile. ibi nam in hoc ingemiscimus. XXXV. secundo exprimit desiderium praemii expectati. corpus.. pro certo habemus. Enim.. corpus. 20: tabernaculum quod nequaquam destruetur in caelis. quod totum hominem faciet gloriosum. etc. sicut homo ad domum. III. quod non sequatur impetum gloriae. non contemplantibus. Est ergo sanctorum patientia invincibilis. 21: reformabit corpus humilitatis nostrae. scilicet aedificationem. III. quod assumemus. sed. ad quatuor quae de statu praesentis vitae dicta sunt. quantum ad aliquid aliqualiter et incomplete supra tractavit. quae quidem mens se habet ad corpus. quia incorruptibilitas in corporibus nostris provenit solum ex operatione divina. sed manet. etc. sed corpus incorruptibile. quod quidem non est manufactum. Sicut enim destructa domo. ea autem quae non videntur. consequenter hic commendat illud quantum ad praemium. et ideo dicit scimus quoniam. Domum aeternam.Contra id quod dicit momentaneum. Sed tamen non est secundum intellectum apostolicum. et quantum ad dignitatem. De hac autem domo dicitur Io. Aedificium. quasi dicat: licet haec. non in spe sed in re. Vel dicitur pondus. recta et delectabilis. nec sequentibus concordat. id est certi sumus. 8: salus autem mea in sempiternum erit. id est ad terrena. 25 . ibi omnia autem ex Deo. ponit aeternum. ut dicitur in Glossa. id est. et interim corpus nostrum corrumpatur. Corpus ergo terrestre dicitur domus habitationis. sunt temporalia. ponit pondus. id est paratum a Deo. non destruitur homo eam inhabitans sed manet. id est domum ab aeterno praeparatam. XXXIII. I Cor. Vel hoc quod dicit gloriae. Homo enim. quia non attendimus ad ista temporalia. Sciendum est autem. scilicet caelestia. Et ideo videamus quid intendat apostolus dicere. Expositio est secundum Glossam. habemus. Et hoc est quod dicit: operatur in nobis pondus gloriae. Contra hoc. 19: qui habitant domos luteas. quia in corporibus erit haec gloria.

XV. etc. subdit modum quomodo fieri vellet. id est fruitionem gloriae. Primo exprimit desiderium gratiae ad praemium ipsum. dicens ut absorbeatur quod mortale est. quia inhabitatur. absque corporali dissolutione. habemus hanc domum in spe. et aliquid continens et excedens. gloria supercaelesti. etc. dicens superindui habitationem. sed in re. in excelsis. rationem sui dicti subdit. XXV. Haec ergo duo coniungit. dat intelligere quod illa domus caelestis. alias mors non esset poenalis. ut dicit Augustinus. III. quia gloria caelestis est. quia induitur. In hoc enim quod cupientes sumus. Sed quia non simpliciter dixit: indui. impossibile est. nos. quasi dicat: superindueremur quidem. si inveniremur induti. secundo ostendit. Sed quia oportet quod evacuetur habitatione terrena. Ps. quod non exueretur habitatione terrena.etc. Ideo consequenter subiungit desiderium sanctorum ad ipsum praemium. id est caelestis.. non solum extra in voce. Per hoc autem quod dicit superindui. dicens si tamen vestiti. qui sumus in hoc tabernaculo. ingemendo desideramus. domum autem dicitur aliquis inhabitare. a vita. etc. id est non corrumperetur corpus nostrum per mortem. quod est ita contra naturale desiderium. sed ita quod gloria auferat ex toto corruptionem corporis. etc. quasi dicat: non sic supervestiri volumus. superindui habitationem nostram. quia durum est cogitare mortem. non potest dici superinduitio. quasi dicat: haec est vera probatio. et ex parte gloriae esset gloriosum. Non enim dicitur homo induere domum sed vestimentum. Ps. Cxix. quia statim corrupto corpore. Et aeternam. Cum igitur nos habeamus ferventissimum desiderium gratiae de gloria caelesti. id est. I. Cuius ratio est quia naturale desiderium inest animae esse unitam corpori. multo minus desiderium gratiae frustra est. Quae quidem expositio non videtur concordare intentioni apostoli.. ibi qui autem efficit nos. Sed desiderium gratiae est cum fervore. 11: ut columbae meditantes gememus. 12: induite vos sicut electi Dei. etc. Nam et antequam corpus dissolvatur. quia si desiderium naturae non est frustra. id est ita vellemus quod anima perveniret ad gloriam. Matth. sed tamen retardatur a desiderio naturae. ad hoc quod induatur caelesti. quia in ipsa gloria sancti habitant sicut in suo consolatorio. Et hoc est quod dicit nam. quod etiam hic status desiderii naturalis est a Deo. nisi deponamus corpus. quae dicitur habitatio. 5: heu mihi. Ubi tria facit. Quae quidem est ex Deo non manufacta. XXX. Ubi primo ponit conditionem desiderii naturalis.. et non nudi inveniamur. ibi audentes igitur. 54: absorpta est mors in victoria. eo quod non possumus pervenire ad gloriam. 21-23: intra in gaudium Domini tui. per quod ostendit. anima sancta consequitur hanc gloriam non in spe. ad litteram. quod dicit ingemiscimus. dicens nam in hoc ingemiscimus. sed supervestiri. Causa enim naturalis desiderii quod nolumus expoliari est quia scilicet anima naturaliter unitur corpori. quod nec ipsa senectus a Petro timorem mortis auferre potuit. quod illud desiderium est aliquid inhaerens.... Et ideo dicit si tamen vestiti et non nudi inveniamur. quia incolatus meus. et non nudi. dicens: cupimus superindui. 3: esto mihi in Deum protectorem et in domum. et non nudi. quod corpus ex una parte esset corruptibile ex sui natura. scilicet tabernaculo terreno. Scio quod velox sit depositio tabernaculi mei. etc. sed caelestis adeptio illius habitationis esset superinduitio. id est cupimus. id est intus in corde. II petr. Et tamen gravati. corpore glorioso.. Et hoc est. si non fuisset ante dissolutum. I Cor. 26 . Glossa vero aliter exponit de vestimento spirituali. secundum Glossam. Quasi dicat: nullus ad illam gloriam perveniet. etc. In caelis. nisi habeat virtutes. quae de caelo est. Sic ergo praemium sanctorum est admirabile et desiderabile. de qua supra dixerat. non est aliquid ab homine separatum. secundo ostendit quod desiderium gratiae retardatur ex desiderio naturae. quod sit frustra. quia gloria aeterna est ipse Deus. quod habemus domum non manufactam. Conditio autem desiderii est naturalis retardans desiderium gratiae. id est ipsa corruptio corporis. sed superindui. scilicet virtutibus. quod ostendit cum dicit nam dum sumus in tabernaculo isto. quia vellemus inveniri vestiti et non nudi. sed induitio simplex. ingemiscimus. Nudus enim non dicitur superindui. Sed quia posset videri indecens. scilicet virtutibus. |#2 Lectio 2 Hic ostendit auctorem supernaturalis desiderii de habitatione caelesti. gemimus. sed indui tantum. Sic ergo desiderium gratiae fervet ad praemium. Nam in hoc ingemiscimus. LIX.. Et ideo dicit eo quod nolumus spoliari. quod corpus remaneat mortale. quia ipse Deus est aeternus. etc. id est. quasi aliquo existente contra desiderium nostrum. qui habitamus in isto mortali corpore. 14.. tamen hac conditione. ibi nam et qui sumus in hoc tabernaculo.. et e converso.. id est. quod utique fiet. De istis vestibus dicitur Col. scilicet animae desiderio retardati. vel. scilicet gloriae. Et ideo dicit absorbeatur quod mortale est. etc. Is. etc. tertio ostendit quomodo desiderium gratiae vincit desiderium naturae. Quasi dicat: si anima indueretur habitatione caelesti. sed aliquid homini inhaerens. etc. quod corpus non corrumperetur per mortem.. si nos inveniamur vestiti. in hoc.

a Deo. Ideo dicit audemus. Dicit autem pignus. Ita est de spiritu sancto. Et ideo dicit qui autem efficit nos in hoc. Cuius ratio est. quam habet in volendo. sicut in aliis virtutibus. sed desiderium gratiae vincit. Sic ergo retardatur desiderium gratiae a desiderio naturae. peregrinamur. 1: iustus quasi leo confidens. Eccli. etc. quia sumus extra patriam nostram. XI.. Primo enim ostendit incompossibilitatem dictorum desideriorum. sed differt in modo habendi. ita tamen quod non spoliemur terrena. Unde inquantum assentimus. Peregrinamur. sed bonam voluntatem habere. Supernaturalia vero dat quando infundit in nobis supernaturalem spiritum. id est procedimus in vita ista per fidem. tertio ostendit quod horum vincat.. ex appetitu gratiae surgit audacia. hoc ipsum quod volumus sic supervestiri. inquam.. Sed quomodo hoc efficit subdit.. quia quamlibet naturam consequitur appetitus conveniens fini suae naturae. id est per essentiam. Licet enim. qua desideramus impleri. tamen audent ad pericula mortis et non cedunt timore mortis. quae non videmus. Audere. scilicet spiritum sanctum. XXVIII.. 105: lucerna pedibus meis verbum. Sed apostolus ostendit ea esse incompossibilia et quod oportet quod unum vincat alterum. 13: Deus est qui operatur in nobis.. Sed in hoc differt a re pro qua ponitur. secundum Philosophum in actu fortitudinis non requiratur gaudium ad perfectionem virtutis. quasi dicat: volumus superinduere caelestem habitationem. quantum valet res pro qua ponitur. Ps. scilicet desiderium gratiae. Circa quod sciendum est. ibi per fidem enim. proprie est immiscere se in pericula mortis. scilicet sumus hoc quod confirmat in nobis audaciam.. qui Deus est. Unde circa hoc tria facit.. etc. id est ipse Deus. II. videbimus eum.. Hebr. etc. ibi audemus autem. XLVIII. dicens qui dedit pignus. quia littera suspensiva est. audemus et bonam voluntatem habemus. Et ideo dicit dedit nobis pignus spiritus. etc.. Sequitur consequenter victoria unius desiderii de duobus. id est elongamur. Duo dicit. non videt Deum per essentiam. quia non possumus cum hoc corpore superindui caelestem habitationem: et probatio huius. etc. Naturalia quidem quando dat nobis spiritum naturalem convenientem naturae humanae. et appetit ibi quiescere. non essent contraria et unum non retardaretur ab alio. Gen. Et scientes. illa res non movetur ad illum finem naturaliter. Sic ergo patet duorum desideriorum incompossibilitas. quia pignus debet tantum valere. ut pro Christo mori non timeamus. etc. quasi dicat: duo desideria sunt in sanctis: unum quo desiderant caelestem habitationem. etc. sed ex Deo. id est cum gaudio velle. Dicit autem per fidem ambulamus. in patria vero habebimus. Et ideo tunc per speciem. scientes. sicut grave naturaliter tendit deorsum. est tamen supra naturam ipsius. 1 s. quoniam dum sumus in hoc corpore mortali. ut dicatur sic: hoc. In patria autem non erit huiusmodi lucerna. Licet autem sancti naturaliter timeant mortem. et non per speciem. quia nisi bene desideraretur. quia ipsa claritas Dei. quia incolatus meus. aliud quo nolunt expoliari. etc. etc. Quamdiu autem anima corpori mortali unitur. quae fit per timorem mortis. Constat autem quod perfrui caelesti gloria et videre Deum per essentiam. pignus vero servatur et tenetur quasi pro certitudine rei habendae. Tunc enim habebimus perfecte. 7: inspiravit in faciem eius. quod caelestem inhabitationem superindui cupiamus. inquam. cum sit valde naturalis. et a nobis possessam.. non vinceretur timor mortis. Et debet resumi scientes supra positum. quia dum sumus in hoc corpore. et non cedere propter timorem. ut rem iam nostram. Ps. etc. etc.Sed hoc. quia fides est de non visis. id est spiritum sanctum causantem in nobis certitudinem huius rei. II. quia per fidem ambulamus. Prov. quam pignus. Ubi enim est timor. etc. licet sit rationalis creaturae.. etc. efficit in nobis Deus. Quod autem peregrinamur a Domino. Cxix. Et si haec duo essent compossibilia. Sed numquid impeditur? non. etc. quando iam habetur. id est non per perfectam visionem. Si autem sit appetitus alicuius rei supra naturam suam. non est audacia. 20: non videbit me homo. Et hoc non est ex natura nostra. Et hoc est quod dicit audentes igitur. etc. sed ab ipso Deo.. 13: signati estis spiritu promissionis sancto. quia pleniori iure possidetur res. quia spiritus sanctus tantum valet quantum gloria caelestis.. Est enim fides substantia sperandarum rerum. non ergo movetur rationalis creatura ad hoc desiderandum a natura. credendo his. I. quorum unum importat repugnantiam. dicimur ambulare per fidem et non per speciem. 13: in diebus suis non pertimuit principem. sed ab alio quod est supra naturam suam. non solum oportet audere. probat cum dicit per fidem enim ambulamus. quia nunc habemus eum quasi ad certitudinem consequendi illam gloriam. etc. modo imperfecte. Fidei enim verbum est sicut lucerna a qua illuminamur ad ambulandum in vita ista. secundo interponit quamdam probationem. quod Deus efficit in nobis naturalia desideria et supernaturalia. Et ideo. illuminabit illam... quia res possidetur ut quid suum. et tamen. argumentum non apparentium. Phil. Incompossibilitatem ostendit cum dicit audentes igitur.. alias non diceremur peregrinari ab eo. sed 27 . sed ex eius gratia. Nam ex appetitu naturae surgit timor mortis. 5: heu mihi. non est ex natura. Aliud importat imperfectionem animi in desiderando. Cxviii. Eph. Ex. XXXIII. cum dicit audemus. qui in hoc ipsum efficit nos.

Lc. et in aliquo recesserunt a Christo. scilicet prolatio sententiae. ut iudicentur. XIII. sive praesentes illi sumus: quia nisi studeamus ei placere in vita ista dum sumus absentes. ut existens in forma humana videatur a bonis et malis.. Placere illi. XIX. Ponit autem apostolus quinque conditiones futuri iudicii. I. qui tamen sunt boni. Unde dicit ante tribunal Christi. ibi scientes autem timorem Dei. Non ergo omnes erunt ante tribunal. secundo proficiendo proximo. quod sancti expectant. scilicet Deo ad quem desideramus esse praesentes. Dicendum quod in iudicio duo erunt. Confutatur per haec verba error dicentium animas sanctorum decedentium non statim post mortem deduci ad visionem Dei et eius praesentiam. Rom. quod idem est. discutientur de his quae contra Christum commiserunt. nam qui non credit iam iudicatus est. soli christiani peccatores manifestabuntur ante tribunal Christi. ergo. 12: vidi mortuos pusillos et magnos stantes in conspectu agni. Sed de pueris non videtur. Ult. 23: habens desiderium dissolvi. quae quidem causa sumitur ex consideratione futuri iudicii. etc. Illi vero. Sed hoc solvit Glossa. Sed contra hoc obiicitur dupliciter. quod est contra desiderium naturae. 3.. quia nullus excipietur ab illo iudicio.. Unde dicit manifestari. Cap. 29: scitote esse iudicium. dum per eos crediderunt vel non crediderunt. et quantum ad hoc omnes manifestabuntur. Unde dicit oportet. Responsio. quia nihil habent cum Christo. tertio abdicando a se carnales affectus. contendimus. etc. quae fit per pugnam contra tentationes et per exercitium bonorum operum. Mali enim non possunt videre gloriam Dei. 24: contendite intrare per angustam portam. et ideo dicit ideo. Nam frustra sancti auderent et desiderarent peregrinari a corpore. non solum non tristantur in periculis mortis. XIV. erit in iudicio prolatio sententiae. et e converso. est inaestimabile. quod est desiderium gratiae. et sunt in caelesti mansione. subdit causam quare sancti contendunt placere Deo. sed etiam gaudent. IV. Hoc desiderabat Psalmista XLI. sed de his quae gesserunt per alios. nec per contumaciam poterit quis effugere iudicium illud. 18. Et ideo dicit omnes nos. 28 . Sed quid audemus? magis peregrinari a corpore. non poterimus ei placere. sed pueri nihil gesserunt in corpore. Et huius ratio est. etc. Sap. etc. quia non iudicabuntur pro his. Phil. scilicet primo placendo Deo. etc. nec per fidem. Tertio ponit iudicii necessitatem. scilicet per mala opera et prava desideria. qui in nullo adhaeserunt Christo. quia iam dii sunt. et discussio meritorum. Praeparantur autem sancti ad hoc praemium tripliciter. ibi itaque nos. 10: omnes stabimus ante tribunal Christi. Et nota. Apoc. sed morari in quibusdam mansionibus usque ad diem iudicii. Primo quia videtur quod infideles non venient ad iudicium. etc.. quod hic concludit eadem duo. Sic ergo patet quod praemium. etc. quod hic dicit peregrinari a corpore. dum quidam iudicantur mali. Item. et praesentes esse ad Dominum. nec per opera. in qua iudicatus est ab hominibus.. etc. quia non manifestantur corda. similiter non indigent discussione. XX. Deo autem placent resistendo malis. Consequenter cum dicit omnes enim nos manifestari. scilicet quod si terrestris domus nostra huius habitationis dissolvatur. id est necessarium est. I Cor. Et ideo dicendum est quod sancti statim post mortem vident Deum per essentiam. et quod habemus habitationem in caelis non manufactam. non discutientur. et quantum ad hoc non omnes iudicabuntur. 5: nolite ante tempus iudicare. ut scilicet veniat ad iudicandum homines in eadem forma. Quarto ponit iudicis auctoritatem. etc.. In iudicio hominum multi decipi possunt. qui dicebat: sitivit anima mea ad Deum. Vel damnabuntur pro peccato primi parentis. per corporis dissolutionem. Unde quantum ad hoc.. baptizati vel non baptizati fuerunt. id est cum conatu nitimur. quia dicitur ut referat unusquisque propria corporis prout gessit.: cuncta quae fiunt adducet Deus. quia erit ibi manifestatio cordium.. seu studemus cum pugna et lucta. scilicet fidem.. Iob XIX. quia illi qui totaliter abrenuntiaverunt Satanae et pompis eius. et hoc est quod dicit ideo contendimus. bonos et malos. 28: sedebitis super sedes. nec esse ei praesentes in alia vita. Secundo vero ponit iudicii certitudinem. IV. id est removeri a corpore. carnis et mundi.solum non tristari. quae ipsi gesserunt per se. ubi nos omnes manifestari oportet. 10: placens Deo factus dilectus. ut dicitur Io. supra secundo. Eccle. et per omnia adhaeserunt Christo. Secundo quia quidam erunt ibi ut iudices. tamen quia fortitudo sanctorum perfectior est. III. etc. quae proposuit in principio. et hoc quod idem est praesentes esse ad Deum. quia scilicet totum desiderium nostrum est quod simus praesentes Deo. Sequitur de praeparatione ad praemium. etc. Matth. sed in illo iudicio perfectissima certitudo erit.. magnos et parvos. si separati a corpore non essent praesentes ad Deum.. contra tentationes diaboli. etc. et hoc sive absentes. sed illi qui cum Christo aliquid habent. id est omnes homines. Primo enim ponit ipsius universalitatem. id est ambulare per speciem.. quia nec per interpositam personam.

Primo ponit curam quam habet de salute proximorum persuadendo eis. quod scilicet ex timore Dei loquimur. Unde subdit ut habeatis ad eos. X. scilicet est. hoc est vobis. etc. quid possitis dicere. III. |#3 Lectio 3 Ostenso qualiter sancti se praeparant ad praemium aeternae gloriae placendo Deo. quam tamen nitebantur destruere. 9: pravum est cor hominis et inscrutabile. quae tamen non ita sentiebant interius in corde. et sumptum est ab antiqua consuetudine Romanorum. 25: ipse sciebat. et quod sequerentur eorum doctrinam. qui in facie gloriantur. unde dicit spero autem in conscientiis vestris. Vel in facie gloriantur. et volentes eius doctrinam destruere. etc. Et ideo cum dicit corporis. etc. suademus hominibus. 29 . Supra IV.. etc. 13: Dominum exercituum. id est. id est exterioribus observantiis legalibus. III. V. XVII.. qui erant columnae fidei. ibi sive enim mente. id est non dicimus hoc ad commendationem nostram ut quasi iterum velimus nos commendare: supra enim.. II. id est in conspectu hominum. commendando se sobrium esse. quando loquitur eis. etc. ideo dicit hoc. sicut hypocritae faciunt. Quinto ponit iudicis aequitatem. quasi non fuerit cum Domino Iesu. quando non loquitur de commendatione propria. sicut apostolus. Infra X. VIII. ponit studium suum de utilitate proximorum. intelligendum est. 15: considerans eum timore sollicitor. secundo. Quod tripliciter exponitur sic: in facie gloriantur. id est non alta dicamus de nobis. secundo excludit quamdam falsam suspicionem. id est in testimonio conscientiae. Io. sicut apostolus. II. quae est in corde. etc. Tribunal autem dicit iudiciariam potestatem. ad utilitatem vestram. Unde dicit: gloria nostra haec est. manifestat hoc. quod exponitur dupliciter. et quis cognoscet illud? ego Dominus. vel de servando iudicio Dei: sive sobrii sumus. quia ad litteram docebant servare legalia. etc. Et circa hoc duo facit. qui fuerunt a Domino. ipsum sanctificate.. vel est honor Dei vel utilitas proximi. scilicet de gratia apostolo data. quia si excedimus mente. Patet ergo qualiter apostolus in docendo proximorum salutem procurabat. Primo. Pseudo-apostoli enim per elationem gloriabantur. etc. Circa primum tria facit. scilicet a Petro et Iacobo. quam habet de salute proximorum.. Et vere spero. id est materiam gloriandi. sed ex commodo suo suadebat hominibus. ad quorum officium pertinebat diiudicare excessus consulum et senatorum. et firmiter hoc tenere etsi non confiteamini ore. ibi Deo autem. non solum pro his quae fecit motu corporis. ibi non iterum nos. quia aliqua praetendebant exterius.Io. etc. Deus enim videt intentionem cordis nostri. Ier. scilicet Dei.. et non in corde. hic ostendit consequenter quomodo praeparant se ad hoc proficiendo proximo.. 6: reddet unicuique secundum opera sua. id est ad honorem Dei.. Uno modo sic. secundo vero huius sollicitudinis causam assignat. Rom. Et ideo dicit scientes ergo timorem Domini. 2: commendantes nosmetipsos ad omnem conscientiam. Deo. removet hanc suspicionem falsam dicens non iterum nos commendamus vobis.. Iob XXIII. Item in facie gloriantur. 7: quis non timebit te. etc. id est quam pure et caste timendus sit Dominus Iesus Christus. aliqua dixerat ad commendationem suam. et non in corde. Unde dicit sive enim mente. Secundum hoc dicit: quocumque modo doceamus. id est contra eos. id est commendamus nos. ibi charitas Christi. detrahentes in hoc apostolo.. 18: non enim qui seipsum commendat. Ut ergo et Corinthii haberent in quo gloriarentur contra ipsos pseudo-apostolos. Sequitur videre quomodo ipsorum salutem procurabat etiam in modo docendi. etc. Consequenter. et etiam I Cor... Dicit ergo: dico quod oportet nos manifestari ante tribunal. Unde dicit ut referat unusquisque. tertio ostendit quod etiam in modo docendi proximorum utilitatem intendat. alias infideles non punirentur. etc. et ideo manifestat hoc esse falsum duplici testimonio. Et non in corde. sed pro his quae mente gessit. id est in virtute Christi. Et dicit corporis. Et ideo dicit iterum. ut apostolus dicat se excedere. Primo ostendit sollicitudinem suam. Sed quia aliquis posset dicere quod non ex conscientia bona. 27: potestatem dedit ei iudicium facere. quia possent credere quod hoc dixerit apostolus ad commendationem propriam. dico. id est pro his quae gessit dum vixit in corpore. ut timeant et credant. qui elegerunt tres tribunos plebis. dicentes se fuisse doctos ab apostolis. ut eos et refellant et non seducantur ab eis. quia sic me exhibui ut vos scire possitis nos esse probatos.. etc. scilicet quod dicebant se doctos ab apostolis.. o rex gentium? Is. Ier. Sed hoc dicimus propter utilitatem vestram. etc. quia secundum merita propria erunt praemia vel poenae. vel ad eos reprimendos. quia in spiritualibus.. Item testimonio conscientiarum ipsorum. Circa primum duo facit. et loca istorum vocabantur tribunalia.. qui in virtute crucis Christi dicebat: mihi autem absit gloriari. quasi dicat damus vobis occasionem gloriandi. et haec consideratio inducit homines ad timendum iudicium. unde dicit Deo autem manifesti sumus. etc. Ad eos. etc.

Nota autem quod duo dicit.. etc. Consequenter cum dicit charitas autem Christi. 22: sicut in Adam omnes. VIII. V. ubi duo exiguntur a nobis.. 8: commendat Deus suam charitatem in nobis. II: mortuus est ut vivamus Christo. vitam nostram debemus regulare non secundum voluntatem nostram. 4: quomodo Christus surrexit a mortuis per gloriam patris. id est non propter seipsum et propter bonum suum tantum. Primo ostendit se urgeri a charitate Christi ad procurandam salutem proximorum. ibi aestimantes hoc. Cxv. 12. quod si unus. quia urgere idem est quod stimulare. VI. tradendo divina praecepta. quod fit per excessum rerum temporalium. Unde sciendum quod apostoli sunt medii inter Deum et populum. Christus enim mortuus est ad delenda peccata. et Io. Unde si Christus est finis vitae nostrae. IX. etc. etc.. V. et nos debemus ita mori peccato et veteri vitae et nobis ipsis. stimulat nos ad faciendum ea. Ps. charissimi. Cant. quasi stimulus. intendimus bonum vestrum. et primo assignat rationem huius. id est totam vitam suam ordinet ad servitium et honorem Christi. 51: videbitis caelum apertum. est ad utilitatem vestram. Oportebat ergo quod haurirent a Deo quod effunderent populo.. Unde autem proveniat iste stimulus charitatis. quae quidem est charitas Christi. Unde dicebat Lc. Bria enim in Graeco idem est quod mensura. et hoc ut Deo scilicet uniamur. 30 . Rom. sed secundum voluntatem Christi. id est ita debet se quilibet reputare ac si esset mortuus sibi ipsi. et est magis litteralis sensus. Gal. etc. etc. et hoc totum in eorum utilitatem cedebat. scilicet vita naturali. Rom. Eccli. 38: descendi de caelo. I. 6: lampades eius. et magis litteraliter.. id est commensuremus nos vobis. sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. subiungit apostolus causam praemissae sollicitudinis. exponitur tribus modis. secundo ostendit unde provocetur charitas Christi in ipso. quae charitas imperat. etc. quia urget nos charitas Christi. Huiusmodi autem descensus. etc. id est ad utilitatem vestram.. quod etiam nos ita vivamus.. quae ad bella trahit in terra.. III. 3: mortui estis. quia nos. 1: bibite. etc. ita et vos aestimate vos mortuos esse. et inebriamini. Primo ut dicatur omnes mortui sunt. scilicet peccati. I petr. Non enim esset necessarium quod Christus pro omnibus moreretur. subdens aestimantes hoc. quasi dicat: charitas Christi. ostendit consequenter. quae est de vino. pro omnibus mortuus est.. de qua dicitur Cant. Et ideo necessarium erat quod quandoque elevarent se per contemplationem in Deum ad percipiendum caelestia.. in omnibus quae facimus et etiam in modo faciendi. I Io. secundo exponit. scilicet veteri vitae. Hic est effectus charitatis. Dionysius: est enim extasim faciens divinus amor. Dicit ergo: dico quod sive excedimus Deo sive sobrii sumus vobis. Rom. Quia vero Christus resurrexit pro nobis. Quod ergo infertur ergo omnes mortui sunt. etc. Nam illa scilicet sobrietas est propter utilitatem proximi.. iam non sibi vivat. id est agitantur. 10: quod enim mortuus est peccato. 23: qui vult venire post me. XXIX. Sive sobrii simus.. VI. quia aestimamus. quod etiam nobis mortui simus. scilicet Christus. Quia enim mortuus est pro nobis et nos debemus mori nobis ipsis. id est nihil curemus de nobis.. Sic enim et Christus dicebat Io. Circa hoc autem duo facit. Deut. id est elevamur ad hoc quod percipiamus dona gratiarum. XXVIII. ut scilicet procuremus salutem proximorum. sed haec ebrietas est propter amorem Dei. VIII. Haec sobrietas non opponitur ebrietati. non ut facerem voluntatem meam. nisi omnes mortui fuissent morte peccati in Adam. 5: ego sequester et medius fui. Quod idem est ac si diceret: moriantur sibi ipsis. Secundo ut dicatur omnes mortui sunt. Et hoc est quod dicit si unus. Rom. etc. etc.Sed aliter. Tertio. etc. 20: vivo ego. quod commensuratio. Et dicit urget. 14: qui spiritu Dei aguntur.. ergo omnes debent mori veteri vitae. Unde subdit ut et qui vivit. Dicit ergo: dico quod omnia pro vobis facimus. V. etc. sed de Christo et de his quae Christi sunt. 20: gratiam fideiussoris tui ne obliviscaris. II. ibi et pro omnibus mortuus est. 21: Christus passus est pro nobis. abneget semetipsum. scilicet quod mortuus est Christus et quod resurrexit pro nobis. quandoque conformarent se populo ad tradendum quae a Deo perceperant. XV.. Col. etc. et vivere vita iustitiae. signatus est per descensum Angelorum per scalam quam vidit Iacob Gen.. 11: ego dixi in excessu meo. Sobrietas enim idem est. Dico quod damus vobis occasionem gloriandi pro nobis. Et huius causa est quia charitas Christi urget nos ad hoc. etc.. Et hunc modum exponit consequenter cum dicit et pro omnibus mortuus est Christus. hoc est vobis. II. ut lampades ignis. quod tamen resurgamus ad novam vitam Christi.. Et horum ratio est quia unusquisque operans sumit regulam operis sui a fine. quoniam si unus. quae rapit hominem ad divina. amici. id est pro ipso abnegare nos ipsos. I Cor.. id est ad utilitatem vestram. Et ideo dicit sive enim excedimus mente. sed opponitur ebrietati quae est a spiritu sancto. scilicet Christo. morte peccati in Adam. etc. ergo mortui sunt omnes. etc. VI. iam non ego. etc. etc.

. 9 dicitur: Christus resurgens ex mortuis iam non moritur. Et sic ly secundum carnem. videtur quod non aliquando falso putaverit. Licet enim fideles adhuc carnem corruptibilem gerant. et illud I Tim. Et sic Augustinus dicit in libro contra faustum: si quis contra eum allegaret verbum apostoli ad Rom. XV. quod est falsum. quod apostolus aliquando fuerat huius opinionis. Et hoc modo accipitur caro Phil. tertio concludit intentum. referatur ad statum Pauli ante conversionem ad Christum. 50: caro et sanguis. ut ly secundum carnem. Alio modo potest construi. cognovimus Christum secundum carnem. secundum quod dupliciter constructio fieri potest. approbamus. novimus. tamen in spe iam habent corpus incorruptibile. 8: ibunt de virtute in virtutem. 3: qui factus est ei ex semine David secundum carnem. etc. qui carnaliter vivit. Et circa hoc tria facit. V. Dicit ergo primo: ex quo ergo adeo certi sumus de gloria aeterna. nullus dicit novimus. id est postquam conversus sum. referatur ad statum eius post conversionem. Hoc modo accipitur caro I Cor. refertur ad cognoscentem. 16: et manifeste magnum est pietatis sacramentum. |#4 Lectio 4 Posito quomodo sancti praeparant se ad susceptionem gloriae caelestis. sed secundum quod habituri sunt corpus incorruptibile. et sic videtur respondere ultimae expositioni huius. id est carnaliter viventem. ut ly si aliquando secundum carnem Christum cognovimus. etc... id est modo mutavimus illam opinionem et non credimus ita. quod falso putamus. scilicet eum habere carnem incorruptibilem. etc.. ut ly secundum carnem. quod vero sequitur sed nunc iam non novimus.. Unde non reputant se secundum quod modo carnem corruptibilem habent. Alio modo secundum Glossam. id est. Quia vero aliquis posset dare instantiam de Christo. proficiendo in virtutibus. I. hic consequenter ostendit quomodo praeparant se ad hoc idem. sed opinamur. scilicet eum esse tantum hominem et quod venit tantum ad carnales observantias legis. 8: memor esto Dominum Iesum Christum resurrexisse a mortuis ex semine David. III.ita et nos in novitate. Ubi nota. Primo ponit abdicationem carnalis affectus. quod manifestatum est in carne. etc. Uno modo. etc. Christus nihil vobis proderit. construatur cum hoc accusativo neminem. VI. II. nec aliquem hoc modo reputamus. respondebat. id est si fuerimus aliquando huius opinionis. id est habere eum carnem corruptibilem ante passionem. VIII. Ipse enim dicebat Christum non habuisse verum corpus. Et ideo aliter exponendum secundum veritatem. quod dicitur neminem cognovimus. etc. 2: si circumcidimini. XV. Primo quia de eo. Ex quo enim quilibet debet mori.. id est approbamus. Alio modo: neminem secundum carnem. Tertio: neminem secundum carnem. in carnalibus legis observantiis. ideo consequenter hoc removet dicens quod si cognovimus. non novimus. id est haec opinio cessavit. sed addidit et sequatur me. itaque nos ex hoc neminem secundum carnem novimus. etc. sed in prima expositione referebatur ad cognitum. I Cor. etc.. Et hoc modo accipitur illud Deut. etc. construatur cum hoc verbo novimus. abdicando a se carnalem affectum. Quod quidem dupliciter improbat Augustinus. quia Rom. sed nunc iam non novimus. non approbamus eum. apostolus nullum cognosceret habere verum corpus. et tunc est sensus: et si cognovimus aliquando Christum secundum carnem. ut sumatur hic caro pro corruptione carnis. dicat apostolus in persona omnium apostolorum Christi. Et hoc modo accipitur caro Rom. et sic exponit Glossa: neminem secundum carnem. Est ergo falsum quod Manichaeus dicit. Lxxxiii. ita quod nos ex hoc neminem secundum carnem novimus. quod secundum carnem est quaedam determinatio. novimus. id est reputamus. Unde dicebat et si cognovimus secundum carnem Christum. sed nunc iam non novimus... Uno modo. id est non sequimur in aliquo carnalem affectum. etc. id est secundum carnis corruptionem. id est ante conversionem meam. etc. Si ergo verum esset quod dicit Manichaeus. sed iam. ibi et si cognovimus.. III. Cum ergo apostolus utatur hic hoc verbo cognovimus. Ps. Et sic est sensus: et ego et alii Iudaei infideles aliquando. id est secundum carnales legis observantias viventem. id est secundum quod carnaliter opinati sumus de Christo. 9: vos autem in carne non estis. secundo excludit instantiam. quod saltem cognovisset eum secundum carnem. Et propter hoc Dominus non dixit solum: abneget semetipsum et tollat crucem suam. 50: caro et sanguis regnum Dei non possidebunt.. quod Christus habuisset veram carnem. placendo Deo et proficiendo proximo. nec fuisse ex semine David natum.. Potest et aliter exponi. immo credo quod sit verus Deus et quod non sit colendus per carnales observantias. et dupliciter. sed ei qui pro nobis mortuus est.. ut hoc quod dicit et si cognovimus. Unde dicebat Gal. scilicet in novitate vitae. Secundo quia supra apostolus dicit neminem novimus secundum carnem. etc. Et sic est sensus: dico quod ex quo non debemus nobis vivere. scilicet quod fuisset ex semine David et quod verum corpus habuisset. XXXIII. sed postea hanc opinionem mutavit et correxit se hic. 31 . etc. ibi si qua ergo in Christo. 4: qui confidunt in carne. et potest dupliciter exponi. 9: qui dixerit patri suo et matri: nescio vos. Circa hoc sciendum est quod Manichaeus adducebat verba ista pro se in fulcimentum sui erroris. et II Tim.

. etc. Thren. ubi primo. LIX. et tunc creatura erat nova. quia qui gratia carent. exponens illud Io. Consequenter cum dicit quoniam. Item corruptiones peccati. Lxxi. VI. XIV. Prima creatio facta fuit quando creaturae ex nihilo productae sunt a Deo in esse naturae. id est iam iste affectus cessavit a nobis per spiritum sanctum. et sic non poterant elevari ad spiritualem dilectionem. in Christo. quod hoc ideo erat. Unde dicit et dedit nobis. 3: suscipiant montes. scilicet reconciliationis ad Deum. Ps. hoc modo: inimicitiae enim inter Deum et hominem erant propter peccatum. etc. 3: vetus error abiit. Sequitur beneficium susceptum a Deo. ibi quoniam quidem Deus. etc. et in ipso. I... Io. tertio. secundum illud Is. quod infusio gratiae est quaedam creatio.. scilicet a Domino. Et ideo dicit per Christum. Rom. in persona omnium discipulorum. nihil sunt. 5: et dixit qui sedebat in throno: ecce nova facio omnia. scilicet Deus pater. 6: serviamus in novitate spiritus. Iac. quae quidem creatio est ex nihilo.. Vetera autem quae transire debent sunt legalia. I. virtutes contrariae his vitiis debent in nobis innovari. V.. VII.. id est peccati. sed haec omnia sunt nobis ex Deo patre. Col. primum. id est non habens in memoria illorum delicta. XIII. etc. etc.. id est per incarnatum verbum. 7: expedit vobis. Item errores gentilium. 10. secundum. Quibus quidem in nobis transeuntibus. 11: ego in patre. quia primo. ut ego vadam. sicut carnalis homo ad carnalem amicum. 17: omne datum optimum. V. rom. Hoc ergo apostolus. ibi posuit in nobis. et cessaret carnalis. ibi qui reconciliavit. dixit eis Dominus: pax vobis. etc. Et ideo dicit si qua igitur.. etc.. Et secundum hoc dicitur nos reconciliasse sibi. id est apostoli. Et hoc est quod dicit quoniam quidem Deus erat in Christo. Apoc.. XI. Et circa hoc tria facit. Ut ergo radicaretur in eis affectus spiritualis. ex praemissis concludit quemdam effectum esse consecutum. etc. id est pacificavit. per quam producerentur in esse gratiae. Et sic patet. 10. 10: reconciliati sumus Deo. sive quae in caelis. qui est a spiritu sancto. nova creatura est facta. aliud speciale. Vel Deus erat in Christo per Christum mundum sibi reconcilians. vel per Christum. charitatem autem non habeam. ad puniendum. sive quae in terris. etc. etc. Rom. scilicet quod ipsi sint ministri huius reconciliationis. Dicit ergo. Speciale autem beneficium est apostolis collatum. nos sibi. etc. 10: reconciliati sumus Deo per mortem. Est autem duplex esse. beneficii usum. satisfaciens pro peccato. Dico quod Deus reconciliavit nos sibi.. quia discipuli carnaliter amantes Christum afficiebantur ad ipsum. etc. vicariis Christi. et nihili fiunt homines cum peccant. sed iam non novimus. 15: habitent in tabernaculo illius socii eius. vel ex Deo auctore. 32 . commemorans dixit et si cognovimus. inimicitiae iam solutae sunt. secundo. inquantum non imputat delicta nostra nobis. 20: pacificans per sanguinem crucis eius. Destructo ergo peccato per mortem Christi. ubi dicitur: novis supervenientibus vetera proiicietis. Et hoc non reputans illis delicta ipsorum. etc. |#5 Lectio 5 Postquam apostolus in superioribus tractavit de praemio sanctorum et de praeparatione ad susceptionem eius.. et vetera transierunt. Oportuit ergo esse novam creationem. 2: peccata vestra diviserunt. ubi ratio Domini ad hoc subditur: si enim non abiero. id est si aliqua. XXI. neque circumcisio. et hoc per Christum. Gal. etc. pro quibus Christus plene satisfecit. id est si adhaesimus Christo aliquando. 2: beatus vir cui non imputavit Dominus peccatum.. ministerium huius reconciliationis. id est secundum carnalem affectum. Et fecit concordiam.Unde sciendum est quod Augustinus.. Commemorat autem duplex beneficium per Christum collatum: unum commune. ponit ipsum beneficium collatum. Si ergo aliqua creatura facta est nova per ipsum. III. etc. pacem populo.. exponit quae dixit: primo. secundum carnem. et non in vetustate litterae. sed tamen per peccatum inveterata est. Commune quidem toti mundo. Hoc quidem sumptum est Lev. 36: ex ipso. Ex quo sic argumentatur: si omnia nova facta sunt et secundum legem novis supervenientibus vetera sunt proiicienda. Rom. I Cor. Iob XVIII. Creatio enim est motus ex nihilo ad esse. reconciliavit. 2: si noverim mysteria omnia. 6: ministros nos elegit. Dicit ergo: dixi quod intendimus salutem proximorum.. et per ipsum sunt omnia.. Augustinus dicit: peccatum enim nihil est. Is. etc. et hoc est quod dicit: qui. qui non est. scilicet quando nobiscum erat praesentia corporali. Rom. Homines enim erant inimici Dei propter peccatum. ergo si qua creatura est. etc. Christus autem hanc inimicitiam abstulit de medio. XXVI. etc. XVI. Supra III. ut dictum est. apostolis. ostendit auctorem omnium praedictorum esse Deum. per unitatem essentiae. et pater in me est. quae etiam pro absente multa facit pati. 6: vetus homo noster. tam actualia quam originalia. Ubi notandum quod innovatio per gratiam dicitur creatura. vetera transierunt ei.. XXXI. Consequenter cum dicit si qua igitur in Christo. scilicet esse naturae et esse gratiae. etc. secundo exponit. V. 4: vetustam fecit pellem meam. id est transire debent ab eo. scilicet novitatis in mundo. ibi qui reconciliavit. commemorat beneficium a Christo collatum. dicit. vetera transierunt ei. ibi pro Christo ergo legatione. hic consequenter agit de causa utriusque. secundo. XXVI. 6: in Christo Iesu neque praeputium. Paracletus non veniet ad vos. Ps. id est in fide Christi. qui datus est nobis.

id est fecit eum assumere carnem mortalem et passibilem. qui peccatores sumus. quia non solum nos iustificavit. Consequenter cum dicit pro Christo ergo legatione.. quia peccatum aliquando sumitur pro similitudine peccati. exponit secundum. id est de similitudine peccati damnavit peccatum. vel sacrificium pro peccato. id est dedit virtutem et inspiravit in cordibus nostris. scilicet de beneficio apostolis collato.. dico. etc. et hoc VII cap. et nos sumus legati Dei in hoc. Cap. quod Deus reconciliavit nos sibi. peccatum nominetur.. VIII. quae communiter sunt necessaria ad bonam vitam. etc. scilicet pater.. 3: an experimentum quaeritis eius. Ad hoc dicendum quod Deus reconciliavit nos sibi. etc. obsecra. Et ideo dicit eum qui non. ibi has igitur habentes promissiones. 8: peccata populi mei comedent. Et idoneitas ad hanc legationem est nobis ex virtute Dei. scilicet Christo. 12: cum iniquis reputatus est. Ad philem.. 22: qui peccatum non fecit. Tertio modo. Matth. etc. Blande alloquitur. et hoc VIII cap. scilicet ex parte sua. pro Christo. Infra XIII. Videtur autem hoc esse contrarium ei quod dicit. ut causa efficiens. quia ipse factus est nobis iustitia.. Obsecramus. I Cor. secundo hortatur eos de quodam speciali suffragio fiendo sanctis in ierusalem. quia posuit in nobis verbum reconciliationis. ostendit ex hoc scilicet quod dedit nobis potestatem iuste vivendi. Primo hortatur eos in generali ad omnia. id est sumus legati Christi. Et hoc quidem fecit. Et hoc faciendo inducimus homines.. VI. Et hoc quidem in baptismo et in poenitentia. Dicit ergo: ex quo Deus fecit reconciliationem. qua possumus abstinere a peccatis. II. Et primo quantum ad secundum beneficium collatum apostolis. efficeremur non solum iusti. qui in me. reconciliamur Deo. ut annuntiemus mundo hanc reconciliationem esse factam per Christum.. etc. etc. I...Consequenter cum dicit et posuit in nobis. Et hoc est ergo quod fungimur legatione pro Christo. hoc faciendo. quia Deus. Rom. Quod tripliciter exponitur. 46: quis ex vobis arguet me. etc. Quasi dicat: hoc modo dedit nobis ministerium reconciliationis. etc. Et in Christo. dat nobis idoneitatem ad hanc legationem. 3: ignorantes Dei iustitiam. increpa. ut conforment se Christo per baptismum. IV. qui non noverat peccatum. Rom. etc. ostendit usum beneficii. id est propter amorem Christi. Circa primum tria facit. II Tim. Is. pro nobis fecit peccatum. X. Ult. quia consuetudo veteris legis est ut sacrificium pro peccato... quae est in me. sed. id est hostiam. 33 . id est per Christum. inquam. secundo ostendit unde adsit nobis facultas ad ipsum usum. ut sit nobis meritoria. quid necesse est ut nos reconciliemur? iam enim reconciliati sumus. etc. id est ut inhaereremus Christo per amorem et fidem. 9: ecce dedi verba mea.. Io. fratres. Tunc est sensus fecit peccatum. eum. X. cum posset imperare. Et tunc est sensus fecit peccatum. etc. scilicet Christum. I Petr. etc. ibi obsecramus pro Christo. oportet etiam quod fiat reconciliatio ex parte nostra.. 20: pro quo legatione fungimur in catena ista. ut ipse Christus dicatur iustitia. etc. subdit quantum ad usum primi beneficii. Dei. etc. vel pro poena peccati. quia Christus est ipsa iustitia. Dicit autem. etc. Alio modo. secundo. Et tunc est sensus fecit peccatum. sed etiam voluit quod per nos alii iustificarentur.. |+6 Capitulus 6 |#1 Lectio 1 Supra apostolus commendavit ministerium apostolatus. Et ideo dicit tamquam Deo exhortante per nos. quia aliquando dicitur hoc esse hoc vel illud. VIII. vel iustitia. exequitur. Et primo inducit ad usum. Dei. etc. Iustitia. et tunc cessamus a peccatis. LIII. I. imo ipsa iustitia. ibi notum autem vobis facimus. debemus eo uti. Quasi dicat: bene potestis reconciliari. In ipso. etc. 30. reconciliamini Deo. 8: potestatem habens imperandi.. quae est qua homo confidit de propriis meritis. Si ergo ipse reconciliavit. Eph. sed quia opinantur homines ita esse. id est iustificaremur a Deo. Consequenter cum dicit obsecramus. Vel. qui in nobis loquitur.: argue. etc. sibi commissum ad utilitatem subditorum. quantum ad primum collatum omnibus. hic consequenter ipsum ministerium. non nostra.. ibi eum qui non. quia Deus.. secundo commendat eos de bonis in praeterito factis. non quia sit.. etc. obsecramus. id est oblata pro peccato. Et tunc est sensus ut nos efficeremur iustitia. ut excludat iustitiam hominis. 20: non vos estis qui loquimini. et. Primo hortatur eos ad bona praesentia.. 3: misit Deus filium suum in similitudinem peccati. aliter. ut nos efficeremur iustitia. Dicit ergo: ex quo Deus posuit verbum reconciliationis. Os. Circa primum autem duo facit. Uno modo. id est fecit eum reputari peccatorem. Et circa hoc duo facit. Ier. id est ut nos. id est per Christum. Unde autem adsit nobis huiusmodi facultas reconciliandi Deo.

Ecce nunc dies salutis.. adiuvantes.. Nos.. praeveniens scilicet et cooperans. Dicit ergo: sic utendum est gratia. vel subsequens.. id est gratificationis. Uno modo. alias peccat. Et quantum ad hoc dicit in die salutis adiuvi te. Et primo gratiam praevenientem quam optare debemus. 21: habetis fructum vestrum. II. quando ex perceptione gratiae quis non sentit fructum. Dominus per Isaiam XLIX. ut simus accepti a Deo.. I Petr. Matth. 6: pro hac orabit ad te omnis sanctus. ibi in multa patientia. Xciii. homines salutem sequuntur. Ante enim non erat salus. nos. adiuti gratia cooperante. 4. Et hoc quantum ad primam partem auctoritatis Ps. etc. Vel tempore accepto. 13: Deus est qui operatur.. 10: dum tempus habemus. postulet. quod tunc contingit. scilicet Deum.. et sic nullus iuvat Deum. dicens ait enim: tempore. XVIII. XXVII. VI.. IX. 6: beatitudinem hominis cui Deus accepto fert iustitiam. 24: nomen Dei per vos blasphematur. et ad operandum bona. nemini ullam dantes offensionem. IV. hoc enim tempore accepto fit. Exaudivi te. XL. nos.. Adiuvat. nec iuvare potest. Qui quidem duplex est. ibi nemini dantes ullam offensionem. XXXI. sed modo. et hanc petebat Ps. etc. 12: nox praecessit. Rom. scilicet ad visionem Dei. vituperaretur ministerium nostrum. Circa quod sciendum est quod Dominus dicitur facere nobis gratiam. Phil. adiuvantes. etc. Sed tempus Christi dicitur dies. etc. gal. II. 5: si quis indiget sapientia. Et primo in generali. Responsio: quod iuvare Deum potest intelligi.. scilicet ad vitandum mala. per quam exaudimur a Deo. quia iam venit plenitudo temporis.. ut referatur ad apostolos. etc. quia nullus ad finem salutis perveniebat. possumus operari ad consequendum salutem aeternam. Rom. scilicet incarnationis Christi. etc. etc. etc. etc. etc. etc. Dicit ergo primo: ex quo facultas adest nobis ad bene operandum. Et ut homo iuste vivendo perveniat ad gloriam caelestem. ut scilicet vitemus mala. Et ne aliquis dubitaret de perceptione huius gratiae a Deo. Tempus enim ante Christum non fuit dies. III. exemplis et exhortationibus. Non ergo bene dicitur. Et hoc modo gratia praeveniens dicitur illa. ideo. vel parata. XII.. dico. Et circa hoc duo facit. sed nox.. etc. 17: nisi quia Dominus adiuvit me. Et ideo duo docet. sed dies salutis. Primo inducit auctoritatem prophetae. I Cor. II.. 6: et misericordia eius subsequatur me. etc. Gratia vero subsequens dicitur per quam virtutes nobis ex perseverantia in bono conferuntur.. 19: frater qui adiuvatur a fratre. secundo in speciali. etc. Nam gratia ad duo datur. vel eius mandatum exequi. ut percipiamus quod petimus. etc. I. 16: non in vacuum cucurri. Rom.. XLIX. Iac. etc.. Vel. Sed contra Is. adiuvantes Deum. ibi ecce nunc tempus. ut dantes nemini ullam offensionem. restat ut eius praedicatio contemnatur. 13: quis adiuvit spiritum Domini. inquam. Gal.. Ps. quod gratia Dei non utantur in vanum.Primo hortatur in generali. quia ecce nunc tempus acceptabile. 4: me oportet operari. et consequendum vitam aeternam. Rom. docet modum utendi gratia eis collata. dicens ecce nunc. scilicet remissio peccatorum.. Et hoc fit auxilio gratiae cooperantis. Dicit ergo primo: dico quod paretis vos ad fructuose percipiendum gratiam. ut perficiamus quod operamur. Ps. quando iam nata est salus in mundo. etc. quae vobis est collata. ne in vacuum gratiam Dei recipiatis. Secundo necessaria est nobis gratia cooperans. id est in tempore gratiae. quae quidem necessaria est nobis ad obtinendum. tertio docet eos in speciali modum utendi dicta gratia. Consequenter cum dicit nemini dantes. XXII. Et haec duplex est gratia. vel exaudiendo nos in petitionibus nostris. quasi dicat: haec quae dixit Dominus de tempore gratiae per prophetam.. Hoc scilicet exhortamur. etc. Phil. qualiter scilicet in vacuum non recipiatur. 9: adiutores Dei sumus. Lxviii. 8: qui exhortatur. scilicet praedicationibus. vel iuvando in operationibus nostris. quia si per malam vitam aliquos offenderemus. 14: tempus beneplaciti Deus. ideo consequenter apostolus probat eos iam recepisse gratiam hanc. etc. etc. Unde publicus et famosus peccator cavere debet sibi ne praedicet. etc. et sic sancti homines Deum iuvare dicuntur. implentur modo. VI. 8: tempore accepto. sic iuvantes. Ipse enim salvum faciet populum. I. Consequenter auctoritatem inductam adaptat ad propositum. qua per nostra opera pervenimus ad vitam aeternam. sed exaudit. 21: vocabis nomen eius Iesum. 34 . quasi dicat: nos adiuvantes vos exhortamur. etc. et contemneretur praedicatio nostra.. secundo inductam adaptat ad propositum. hic gratiam Dei in vanum recipit.. Ps. Prov. Io. nos autem ad hoc pro Christo legatione fungimur. XIII. per quam liberamur a peccatis. quasi dicat: ne receptio gratiae sit vobis inutilis et vacua. exequendo eius mandata. 9: hic est omnis fructus.. Is. Quod potest dupliciter exponi. et quantum ad hoc dicit nemini dantes. vel ei vires ministrare ad aliquid agendum. etc. Gregorius: cuius vita despicitur. et non solum dies. et haec est gratia Dei.. ibi ait enim: tempore accepto. vel paratam habere ad recipiendum. in quo scilicet. IV: operamini vestram salutem. id est acceptavi te. Rom. Ait enim. Quicumque ergo gratia percepta non utitur ad vitandum peccata. IV. etc. secundo ostendit gratiam Dei eis esse collatam. hortamur vos. quod gratis fit. Et quantum ad hoc dicit in tempore accepto. 16: peccatori autem dixit Deus. id est acceptionis et gratificationis.

Consequenter cum dicit sed in omnibus exhibeamus. 23: in carceribus abundantius. 17: de necessitatibus.. Primo ergo ostendit apostolus qualiter se habeant in his quae pertinent ad perfectionem virtutum. quasi dicat hortamur vos ne in vacuum... quae ad virtutem oris. 6: vos sacerdotes Domini vocabimini. 11: doctrina viri per patientiam noscitur. I Petr. Quando enim subditi male se habent. quae pertinent ad perfectionem operis. Secundo in his. Tertio in mutua cooperatione bonorum ad mala. scilicet illatis ab aliis. Act. II.. Lc. quo ad vos et nos. X. et quantum ad hoc dicit per arma iustitiae. XIX. X. et hoc quantum ad tribulationes. secundo in his. quantum ad exteriorem operationem. 35 .. et quantum ad hoc dicit in multa patientia. I Cor. etc. et hoc dupliciter. Et ratio huius est ut non vituperetur. Dicit ergo: nemini demus ullam offensionem. et hoc pertinet ad cor. Sed vos ad exequendum voluntatem eius in vobis tantum. Bonitas autem operis consistit in tribus: in perfectione virtutum. secundum tria in quibus consistit operatio exterior. 1: sic nos existimet homo. Secundo in operatione bonorum. I Cor. ut scilicet conformemur nos Deo faciendo eius voluntatem. ut daret exemplum exercitii. etc. Secundo ostendit materiam patientiae in generali. Id est ita irreprehensibiliter vos habeatis. ibi in virtute Dei. afflicti. IX. et apud thessalonicenses. 2: secundum iudicem populi. vituperium est praelatis.. et quantum ad hoc dicit in castitate. XI. Act. quae pertinent ad animam. Tertio ostendit materiam patientiae in speciali.. I Cor. 15 s. 37: angustiati.. etc. Et quantum ad hoc dicit in multa patientia. XXIV. Primo enim consistit in sufferentia malorum. id est apostolatus noster. non vituperetur. tertio quantum ad infidelium vitationem. quae sunt voluntariae. Act. ut ministros. Eccli. et hoc pertinet ad os. etc. unde dicit in tribulationibus. ostendit in speciali quomodo nos debemus exhibere sicut Dei ministros in usu gratiae collatae. 23: cum multas plagas ei intulissent. sed gravissimum. Sed contra est quod dicitur matth.. 12: in tribulatione patientes. etc. In ieiuniis. Necessitas autem aliquando est voluntaria. quia erant otiosi.. etc. tales. Act. ibi in verbo veritatis. Et hoc quantum ad tria. Infra XI. ibi os nostrum patet. etc. etc. |#2 Lectio 2 Positis his quae pertinent ad tolerantiam malorum.. Et primo in his. etc. etc. Circa primum tria facit.. et in aliis. etc. tertio in his. sic et ministri eius. Unde dicit in multa patientia. 30: iugum meum suave est. et sic dicit in plagis... etc.. XIV.. qui sumus ministri Dei. Is. quae pertinent ad tribulationes. Haec sunt in seipsis aspera. Nos. Ubi tria facit. secundo quantum ad maiorem devotionem. etc. Est ergo necessaria in malis sustinendis virtus patientiae. Et hoc quia in Ps. Et sic dicit in laboribus. dico. Consequenter cum dicit in multa patientia. quae consistunt in corde. facilia et prope nulla facit amor. 12: conversationem vestram inter gentes. ut ministerium nostrum. 32: sine offensione estote. Dicit in multa. Primo inducit ad patientiam. In vigiliis.. scilicet totius populi commoti. etc. ibi nolite iugum ducere. etc. etc. 27: castigo corpus meum. opere et sermone. etc.. etc. in virtute operis. propria manu operando apud Corinthios. vos. scilicet eorum quae sunt necessaria ad vitam. scilicet in superventione malorum. quia avari erant. XI: ad ea quae mihi opus erant. nemini dantes ullam. etc. etc. dico. et hoc pertinet ad opus. quae sunt in corpore..Alio modo. Prov. Hebr. ne eos gravaret sumptibus. id est. propter praedicationes. 40: periclitamur argui seditionis hodiernae.. Infra XI. Item inquantum ad tribulationes. docet eos modum utendi percepta gratia quantum ad bona operanda. sumus ministri Dei ad exequendum voluntatem eius in nobis. Lxi. Primo. 12: per multas tribulationes. non facientes aliquid unde alii scandalizentur. Respondeo. XIV. XXI. Rom... in omnibus quae ad virtutes pertinent. IV. XVI. ponit consequenter ea quae pertinent ad observantiam bonorum. Hic vero dicitur in tribulationibus multis. etc. etc. id est propter multas tribulationes quae occurrunt. etc. in veritate locutionis. XI. ut referatur ad subditos. Unde Augustinus: omnia grandia et immania. et sic dicit in angustiis. Legitur: bene patientes erunt. in plagis supra modum. In seditionibus. 19: in patientia vestra possidebitis animas vestras. et vos.. quae pertinent ad necessitates. et carceribus.. etc. XII. XIX. Ps. etc. sed exhibeamus nos. Et in defectu necessariorum. aliquando voluntariis aliquando involuntariis propter penuriam. unde dicit in necessitatibus. quando scilicet sic arctatur adversis. scilicet cordis. Xci. sed propter amorem et interiorem fervorem spiritus dulcorantur. quales debent esse ministri Dei. 13: non ponatis offendiculum. 27: in vigiliis. Rom. Non ergo suave. Vel ut non vituperetur commune ministerium. ut annuntient. ut non pateat via evadendi..

etc. III. secundo exponit in speciali. qua fideles certi sunt de his quae pertinent ad cognitionem Dei. I Tim. I Cor. dicendum est quod sic facit. Gal. Consequenter ostendit quomodo se habeant in his. vigilias et ieiunia.. etc. prospera et adversa. Consequenter hoc exponit per partes prosperorum et adversorum. Quomodo autem se habeant in perfectione operis. Phil. necesse habet laboribus dari. quasi dicat: exhibeamus nos Dei ministros. Et utraque necessaria est christianis. et a sinistris. id est in prosperitate. quae pertinent ad veritatem oris. Ubi sciendum est quod iustitia ordinat et facit hominem tenere locum suum. non debet esse ita 36 . Charitas autem duo habet. patienter expectat. ut scilicet blandi simus. dicens per gloriam.. 10. ibi quasi morientes. etc. et quantum ad hoc dicit in castitate. id est. III. dicens in virtute Dei. 5: verbum dulce multiplicat amicos. I. II. longanimitas. quare non facit mentionem de aliis virtutibus. ut dicitur Sap. Et ideo dicit in suavitate. Is.. 28: ignobilia huius mundi elegit Deus. 1: o quam bonus et suavis. quae maximum locum tenet in virtute temperantiae. quia sine scientia. dicens per gloriam. quia oportet nos bonum testimonium habere ad eos. XII. XXIII. etc. quae pertinet ad perfectionem spei. subdit. Et ideo dicit per gloriam. charitas. Secundo quomodo se habeant in his quae pertinent ad concupiscentiam carnis. etc. quod. Ubi sciendum est. 20: regnum Dei non est in sermone. 14: pacem sequimini. sicut Gregorius dicit. scilicet vera loquendo et praedicando. scio abundare. hoc vero quod dicit: per arma iustitiae. id est dulci conversatione ad proximos. homo non debet ex se dare causam infamiae suae. primo modo sive secundo modo accepta. III. 5: spiritus sanctus disciplinae effugiet fictum. quia primo dicit quomodo se habeant in adversis et prosperis. Et quod plus est. pertinet ad virtutem iustitiae. Si vero contingat aliquem incurrere in infamiam iniuste. a dextris... scilicet mentis et corporis. ostendit qualiter se habeant in operatione bonorum et malorum. XII.. scilicet effectum exteriorem et interiorem. Et siquidem scientia referatur ad scientiam qua aliquis scit bene conversari in medio nationis pravae et perversae. Et ideo dicit in verbo veritatis. Et ideo dicit in charitate non ficta. Is. quae ad superbiam pertinent. Unde dicit in longanimitate. etc. sic refertur ad virtutem prudentiae. Tertio quomodo se habeant in his quae pertinent ad concupiscentiam oculorum. Eccli. etc. I. etc. I.. 11: in omni patientia et longanimitate. in concupiscentia oculorum. et non in propria. 15: dabo vobis pastores iuxta cor meum. Nihil autem aliud est longanimis. Ubi notandum est quod immediate post multos labores. Et ignobilitatem.. ibi sicut egentes. quia hoc quod dicit: in multa patientia. quod in rebus temporalibus prosperitas vel adversitas in tribus consistit: in superbia vitae. qui foris sunt. Col. 18: non diligamus verbo neque lingua.. I Cor.. ut scilicet non praetendat exterius contrarium eius quod habet interius. IV.. V. IV. Ier. Ubi sciendum est. Col. Prov. etc. id est non in operibus nostris confidamus. sed potius debet procurare bonam famam. et in servitutem redigo. vivit in moderationibus. quae est in sinistris. et hoc pertinet ad virtutem iustitiae. homines de facili ruunt in peccatis. et macerari ieiuniis.. etc. Et primo ostendit hoc in generali. quae pertinent ad superbiam vitae.. ut scilicet non elevetur. Et huius ratio est quia. id est in adversis. sed implicite. scilicet sublimitas status et operum... Quarto ponit virtutem charitatis. etc. scilicet per Dei gloriam. I io. semper ac diu dilatum. ut scilicet sint veraces.. aut est concupiscentia carnis. III. sic pertinet ad virtutem fidei. etc. 16: omne quod est in mundo. et hoc propter alios. 12: ubique et in omnibus. In effectu autem interiori habet veritatem absque fictione. iuxta illud Eccli. etc. subdit de castitate. quia non habuit scientiam. et ideo dicit in spiritu sancto. etc. Sed in effectu exteriori habet suavitatem ad proximum. Hebr.. iuxta illud I Io. etc. nisi solum de temperantia.. Quantum ad famam operum dicit per infamiam et bonam famam.Circa primum ponit quatuor virtutes: et primo virtutem castitatis. XII. deiiciamur. etc. fructus autem spiritus. etc. Secundo ponit virtutem scientiae. quasi dicat: nec in gloria elevemur.. Et quod apostoli gloriosi appareant. XLI. 27: castigo corpus meum. etc. si contemptibiles sumus. id est quam spiritus sanctus causat in nobis. 22. nec. scilicet ex spiritu sancto. etc. Sed non in suavitate mundi. 15: curam habe de bono nomine. et hoc a spiritu sancto. Tertio ponit virtutem spei. Et haec prosequitur ordine suo. vigiliis insistere. sed. Non enim convenit quod aliquis non sit suavis ad eos quos diligit. etc. VI. Sap. quod exhibeamus nos sicut Dei ministros in multa patientia. quod Paulus et barnabas credebantur esse dii. sed in ea quae causatur ex amore Dei. 11: qui suavis est. I Cor. quam qui arduum aliquod ex spe. V. 14: super omnia charitatem habentes. in concupiscentia carnis. IX. 7. pertinet ad virtutem fortitudinis. Si autem quaeratur. Sunt autem duo. Dicit ergo primo. Consequenter cum dicit per arma iustitiae. sed solum in virtute Dei. patet Act. Unde dicit in scientia. per arma iustitiae.. in tribulationibus. 13: propterea captivus ductus est populus meus. ut scilicet non deiiciatur. in prosperis. inter bona et mala. quia qui vult habere virtutem castitatis. Si vero scientia referatur ad certitudinem. 9: Dominus exercituum cogitavit. id est per statum excellentiae. XIV.

Secundum est in comparatione ad seipsos. 2: omne gaudium existimate. quae consistit in laetitia cordis. Tertio concupiscit gaudium et iucunditatem. Sed interius et in spiritualibus. ut propter hoc derelinquat iustitiam. et quantum ad hoc dicit quasi tristes. Primo enim concupiscit longam vitam. a quibusdam vero habemur ut veraces. XII. Nota autem circa praemissa. Os enim clausum est aliquando. quorum unum est in comparatione ad alios. habent tamen similitudinem vel boni vel mali. etc. puta: ut. et quantum ad hoc dicit quasi morientes. Ios. etc. 12: omnes qui pie volunt. Et non dicit omnes. etc. sinistrum autem. quasi dicat: licet diversis flagellis castigemur a Domino. quod oporteat eum ab aliis mendicare. Cuius ratio est quia temporalia. Et ponit tria quae concupiscit caro. sed tamen in temporalibus semper addit quamdam conditionem. scilicet in temporalibus.. Et circa hoc tria facit.. Circa primum duo facit.. I Cor. etc. I Cor. et ideo. Si vero sit in bona fama apud infideles. XVI. interius tamen continuum gaudium habemus. tertio exhortatur eos ad cordis latitudinem. quasi dicat: a quibusdam habemur ut seductores. nihil addit. Nam ipse quasi semper ponit unum contra unum. II tim.. et incogniti. omnia quae sunt Christi. sed in opinione hominum. etc. Matth. subdit rationem. Consequenter prosequitur ea quae pertinent ad concupiscentiam carnis. quod apostolus utitur in praemissis miro modo loquendi. patiamur tristitiam et amaritudinem. quia non erant in rei veritate sic. et temporale contra spirituale. vade. ibi eamdem autem habentes. ibi cor nostrum dilatatum est. sed Christo. quando ea quae in corde sunt. 13: tamquam purgamenta. 4: iustus ex fide vivit. et spe remunerationis aeternae. id est despecti a malis. quia sicut ignoti et cogniti. in his temporalibus. Et primo quam infamiam habuerunt. 33: non quaerens quod mihi utile sit. 1: post haec aperuit. I. sed tamen quantum ad spiritualia sumus multos locupletantes. Nec mirum. Iob III. 7: est quasi pauper. quia licet in exterioribus.. et omnia tendebant in eorum gloriam. etc. et si erant transitoria. Ps. sicut. VII. Consequenter exponit ista duo quae posuit. Signum autem latitudinis est os latum. Unde cum Christo omnia sint subiecta. etc.. non tamen tradit nos morti. sive transmutabilia et apparentia.. Secundo concupiscit incolumitatem et quietem. quia manifestat se. nec possunt accipere. scilicet per interiorem magnitudinem cordis. et vende omnia quae habes. tamquam. Bona autem spiritualia existentia sunt et vera. quod homo sit ita pauper. 12. et ideo non addit eis conditionem aliquam. ita quod possit aliis ministrare de divitiis suis. etc. 20: tristitia vestra vertetur in gaudium. et secundum hoc prosperum in divitiis est multa possidere. 17: non moriar. alii vero quod non. tamen ecce vivimus. III. Et circa hoc ponit duo. X. hic consequenter instruit eos circa usum praedictum quantum ad interiorem devotionem. sed debet inter utrumque medio modo incedere. ibi non angustiamini in nobis.pusillanimis. quia non sunt omnes locupletari parati. 34: ex abundantia cordis os loquitur. semper autem gaudentes. Et quantum ad hoc dicit ut castigati et non mortificati. XIII. vobis tradam. ut nihil penitus habeat. sunt expressa signa conceptionum cordis. Iac. et secundum hoc. quod crescit in nobis ex consolationibus spiritus sancti. sed seducit turbas. sive sint mala.. cum in multis divitiis sit.. quod ab ipso non habent contrarium exemplum. XVI: si vis perfectus esse. secundo ostendit. sed vivam. 3: et omnem locum quem calcaverit pes vester. prosperum in divitiis est quod homo abundet. secundo ponit ipsam latitudinem cordis quam habebat apostolus. IV. id est ab aliis accipientes. Io. 2: aperiens os suum. etc. non debet tamen superbire. etc. id est licet exponamur periculis mortis. Matth. 23: in mortibus frequenter. etc.. Primo enim exhibet se eis in exemplum latitudinis. etc.. quia omnia dimiserunt propter Christum. etc. XI: castigans castigavit me Dominus. erant bona aut mala. Matth. etc. omnia possidentes. Et hoc est quod dicit os nostrum patet ad vos. virtute et fide. Et ne hoc videatur pertinere ad vitium vanitatis. quae latitudinem cordis causat. quod in exterioribus sunt tamquam nihil habentes. V. et ostendit quod magnam. dicens ad vos. et quasi ignoti. omnia possidebant. reputabant ut sua. sed in opposito spirituali. quia ut seductores. I. Ps. manifestantur. infra XI. Et hoc ideo est quia ipsi vivebant non sibi. et quae ad carnem sunt. quia os immediate adhaeret cordi. etc. id est approbati a bonis. 37 . Primo ponit signum latitudinis cordis. tunc scilicet quando ea quae sunt in corde non patent exterius. ut dicitur Io. id est propter utilitatem vestram manifestamus vobis secreta cordis nostri. sed apertum et patens est.. sive bona. Et ideo dicit: ut seductores. II. Et quantum ad hoc dicit. Sinistrum autem in hoc est. quasi. Et ideo dicit quod. Et ideo Hab. quia etiam de Christo alii dixerunt quia bonus est. Secundo ostendit quomodo fuerunt gloriosi et ignobiles.. Consequenter prosequitur de his quae pertinent ad concupiscentiam oculorum. sumus sicut egentes. Cxvii.. |#3 Lectio 3 Postquam apostolus docuerat usum gratiae collatae quantum ad bonas operationes exteriores.. Unde quae per os exprimimus. Prov.

Cor autem aliquando est strictum. quam filii Dei. Distinctio quantum ad causam duplex est. dilatamini et vos. Unde quia aliquando aliqui conveniunt ad faciendum aliquid boni quod est ex Deo. Ubi est sciendum quod iugum dicitur omne illud quod ligat plures ad aliquid faciendum. etc. Causa autem habitualis est duplex: una quantum ad effectum. II. et haec distinctio est. sed ex visceribus eorum. Et hoc propter duo.. quae ligat hominem ad serviendum Deo. cum infidelibus. quod non credebant posse salutem consequi. Iugum vero diaboli est ipsa iniquitas. id est habeatis cor magnum et liberum libertate spiritus. Iugum quidem Dei est ipsa charitas. Et quantum ad hoc dicit aut quae societas lucis ad tenebras? quasi dicat: non est conveniens quod eis communicetis. sed alia est quantum ad statum. Matth. Primo quia aliqui erant inter eos. X: tollite iugum meum.. quasi dicat: non debetis iugum ducere cum infidelibus. scilicet sicut et nos. dicens quae enim participatio. etc. 19: via impiorum tenebrosa. quia alius habitus est in vobis. non omnino remaneatis in angustiatione. In vobis quidem est habitus iustitiae. et non coangustiamini in servitute observantiae legalis. tunc quidem angustiamini. Et dicitur diabolus belial. nec causam unde angustiamini.. Dicit ergo nolite iugum ducere. et membra eius. Primo ponitur apostoli exhortatio. 4: iugum oneris eius.. qui non reputans ea quae videntur. I Cor. sed non in nobis. IV. 13: iniqui sunt coetus vestri. VIII. Ier. etc. alius in illis. Unde cum vos colatis Deum. Is.. id est ex duritia cordium ipsorum. docet eos usum collatae gratiae quantum ad infidelium vitationem. quae est in fide Christi. et contemnit caelestia. non valens ea intellectu capere. etc. Prov. 4: exaltatio oculorum dilatatio est cordis.. Et ideo dicit eamdem remunerationem habentes. Consequenter ostendit quod non habent ab apostolo contrarium exemplum. et talis erat apostolus. et ex hoc scandalizabant inferiores. etc. 28: quid paleis ad triticum? alia causa habitualis est quantum ad intellectum. Prov. Unde Dominus a principio divisit lucem a tenebris... ideo dicitur iugum Dei et iugum diaboli. Ubi sciendum est quod angustiari idem est quod includi in aliquo. absque iugo. quia non est aliqua societas conveniens. et aliqui ad faciendum aliquid mali quod est ex diabolo. etc. Consequenter cum dicit nolite iugum ducere.Causa autem huius dilatationis procedit ex dilatatione et latitudine cordis.. Hoc ergo dicit nolite iugum ducere. Maxima autem iustitia est reddere Deo quod suum est. etc. 28: nolite flere. etc.. Unde angustiatio huius servitutis non proveniebat eis ab apostolo. etc. Quantum vero ad causam efficientem dicit quae autem conventio Christi ad belial? quasi dicat: vos estis servi Christi.. etc. 7: sicut estis socii passionum. Sed si hoc facitis. I. etc. Utrique enim infideles sunt. non habetis a nobis exemplum. nunc autem lux in Domino. desiderabat caelestia. etc. 17: si filii. secundo exhortationis ratio. id est ex vobis. Tamquam filiis. 18.. Et ideo dicit cor nostrum dilatatum est. qui reputabantur sapientiores. quia fideles sunt illuminati lumine fidei sed infideles sunt in tenebris errorum. dico vobis. 27: vos estis corpus Christi. et quantum ad causam efficientem. Unde apostolus hortatur eos. nisi in observantiis legalibus. etc. Isti autem erant seducti adeo a pseudo. quae ligat ad malum et ad male faciendum. neque cum gentibus in cultu idolorum. et hoc est colere ipsum. vel tamquam filiis Dei. et hoc est quod dicit quae enim participatio iustitiae. 8: eratis aliquando tenebrae. etc. habentes remunerationem. Una distinctio est quantum ad causam. quasi dicat: eamdem remunerationem habentes. V. Eph. scilicet haeredes vitae aeternae. Alii autem erant qui communicabant cum Iudaeis in traditionibus seniorum. Supra I.. Rationem autem huius assignat.. quia eamdem habebitis remunerationem quam nos habemus. quia vos estis lux per scientiam fidei. quia noluit subiici iugo Dei. Et ideo dicit cor nostrum dilatatum est. Illi vero tenebrae sunt per ignorantiam. Et ideo efficiebantur servi. ut dicitur gen. inquam. dicens non angustiamini. Et circa hoc duo facit. XXI. est in vobis habitus iustitiae. scilicet quantum ad causam habitualem.. Consequenter hortatur eos ad latitudinem cordis. illi autem sunt membra diaboli. sicut nos habemus. ibi quae enim participatio. id est nolite communicare in operibus infidelitatis. et haeredes. XXIII. Rom. Ier. Is. Lc. IX. I. etc. non abstinentes ab idolothitis. unde non patet alius aditus evadendi. tunc scilicet quando comprimitur et concluditur in modico.. summa autem iniquitas est auferre Deo quod suum est. ibi vos enim estis templum Dei. 20: a saeculo fregisti. in illis vero est habitus iniquitatis. sicut cum quis non curat nisi de terrenis. ut non communicent cum Iudaeis in traditionibus legis. XXIII. imo ex visceribus vestris. cum dicit nolite. id est ampliatum ad magna appetenda. Eamdem. tertio rationem huius auctoritate confirmat. 38 . cum essent liberi secundum fidem Christi. quasi dicat: si aliquando decepti a pseudo angustiati estis. quasi dicat: ex quo ostendimus vobis latitudinem cordis nostri. XII. Quae sumitur ex distinctione duplici. non inimicis. dicens eamdem autem habentes. tunc scilicet quando quis magna appetit et desiderat. imo studeatis habere latum cor. et dare diabolo. etc. Aliquando autem est latum.

III. LII. non debetis ergo communicare cum infidelibus qui sunt templa idolorum. etc. II. etc. I Cor. Consequenter cum dicit propter quod exite. 11: recedite.. etc. et non mortui.. id est me colent et mihi obedient. quo scilicet proficiunt sancti auxilio Dei. nam templum est locus Dei ad inhabitandum sibi consecratus. non sequendo vitam eorum. III. Et circa hoc duo facit. etc. 9: haec est sors nostra. X. XI. Quae quidem auctoritas sumitur ex Levit. Primo ut exeamus ab eis. quod in templo Dei non colantur idola. 5: Dominus pars haereditatis meae. XXVI. Cant. Cxliii. etc. et tibi.. et hoc quantum ad duo. recedite inde. quia pars fidelis est ipse Deus. confirmat ipsam admonitionem per aliam auctoritatem.. Cuius ratio est quia Deus est in omnibus rebus per suam actionem. etc. Deut. scilicet quantum ad statum fidei. et ero illorum Deus per gloriam. et immundum nolite tangere. XV. Vel possunt ad praesentiam corporalem referri. sed in solis sanctis per gratiam. quasi dicat: non eadem est pars utriusque. id est providentia mea protegam eos. VIII. Unde quod apostolus dicit. 38: post haec in terris visus est. Et hoc est quod dicit inhabitabo in eis. id est quia estis templum Dei. etc. relinquendo peccata. Ps. 17: si quis templum Dei violaverit. XV. Io. et ipsi erunt mihi populus. Zach. Dicit ergo propter quod. ibi sicut dicit Dominus.. etc. scilicet in sanctis. 6: o. Et Hebr. I Cor. Sed pars infidelis sunt bona terrena. Item quantum ad statum gratiae. Nam hic profectus sine gratia Dei esse non potest. ut dans esse et conservans in esse. Ps. ut mei et non alterius.. et oves. Matth. et hoc vel protectionis per providentiam. 7. Xciv. et quodammodo comprehendunt ipsum. Circa primum duo facit. inquantum coniungit se eis. XIV. 7: non est alia natio tam grandis. Tertium pertinet ad Dei beneficium. Gen. Sap. etc... ibi propter quod exite. Licet autem Deus in omnibus rebus dicatur esse per praesentiam. quod non est verum. II. Bar. etc. quia vos estis templum Dei vivi. 5: Dominus in templo sancto suo. quorum animae sunt templum Dei.. 12. etc. Multo ergo magis prohibentur homines. Sed donatistae dicunt quod debemus corporaliter deserere malam societatem. fugite de terra Aquilonis. Ubi tria dicit: exite. Alia distinctio est quantum ad statum fidei. Matth. Primo confirmat admonitionem per auctoritatem. patet ex verbis Christi. etc. exite de medio eorum.. Primo resumit quod probare intendit. 3: nos autem populus eius. XXIV. 10: gratia Dei sum id quod sum: nam. Iesu. id est per fidem me colent. Et circa hoc duo facit. Ad hoc probandum adducit auctoritatem. 30: venit princeps mundi huius. pertinet ad gratiam operationum quod est Deum esse in aliquo per gratiam. quem habet praemium. corporaliter cum eis conversando. II. ut sic dicatur ero illorum Deus. I Cor.. et quantum ad hoc dicit et ipsi erunt mihi in populum.. Et sumitur de Is. Io. Secundum pertinet ad gratiam cooperantem. etc. etc. 16: templum Dei. Primum. 14: verbum caro factum est. secundo ostendit praemium promissum servantibus monitionem. ibi ego recipiam vos. quae est diligere et cognoscere: nam diligens et cognoscens dicitur in se habere cognita et dilecta. secundo vero confirmat ipsam admonitionem. et ambulabo inter illos. qua attingunt ad Deum. Et hoc ideo. Ez. secundo vero inducit auctoritatem ad propositum. 2: sicut lilium inter spinas. quasi dicat: non est aliqua convenientia templo Dei et idolis. etc. et etiam ex verbis diaboli. 15: beatus populus. quantum ad hunc usum pertinet. sicut idololatrae. ne violent illa per participationem idolorum. IC. Consequenter cum dicit vos enim estis. per gratiam excolens eos. 51: dividet eum. 19: nescitis quoniam membra vestra templum sunt. dicens ego ero illorum Deus. id est promovebo eos de virtute in virtutem.. Et ideo sic exponit: exite. XV. spiritualiter. ita et gratia cooperans facit nos in ipso esse proficere. Sed notandum quod Dominus prohibet per ezechielem. 1: ego ero merces tua. etc. Vel beneficium remunerationis. XXVI.. intelligendum est de separatione spirituali. quia tripliciter debemus nos habere ad infideles. potentiam et essentiam. id est non debetis cum eis participare. etc. probans hoc ipsum per usum templi. etc. Unde vos estis templum Dei per gratiam. III. etc. et pollutum nolite tangere. 16: non confunditur Deus eorum vocari Deus. Ps. etc. id est dabo eis meipsum in mercedem.. Et VI.Quod autem non possit esse conventio Christi ad belial. etc. etc. Ps. Quartum pertinet ad debitum cultum et servitium sanctorum. et tunc exponitur sic: quoniam inhabitabo in illis per carnis assumptionem. et secundum hoc dicit aut quae pars est fidelis. etc. etc. o.. et ut finem suae beatitudinis.. et secundum hoc dicit quis autem consensus. et quantum ad hoc dicit inambulabo in eis.. Primo enim confirmat quod induxit ratione admonitionis. sicut gratia operans facit nos esse aliquid in esse iustitiae. separamini. etc. Dicit ergo: recte dico quod non est consensus templo Dei cum idolis. cuius Dominus. quae talis est: ponam tabernaculum meum in medio vestri... et hoc tangit. I.. Usus enim templi est ut Deus habitet in eo. In sanctis autem est per ipsorum sanctorum operationem. 39 .. et partem. non tamen dicitur in eis inhabitare. confirmat rationem propositam per auctoritatem. 29: quid nobis. In qua auctoritate quatuor tangit. IV...

quia promissiones istae non dantur nisi mundis. 14. quia Philosophi conati sunt perficere et non potuerunt. secundo vero commendat eos. etc. Et ratio huius est. VII.. Primo in persona. etc. 26: recedite a tabernaculis hominum impiorum. qui contrariatur charitati. Dicendum est quod hic loquitur de timore filiali. et hoc est quod dicit in timore. 15: non accepistis. Lev. aperit suam intentionem. quoniam ego sanctus sum. Sed divina adoptio. etc. cum dicit: mundemus. etc. Praemium autem repromissum servantibus monitionem. Eccli. 35: haec ad utilitatem vestram dico. etc. Amor enim causat securitatem. Dei. 19: manifesta sunt autem opera carnis. Et dicit filios quantum ad perfectos. quia neminem laesi. Ps. praediximus enim quod vos estis. quia adoptat nos in filios. Primo ponit admonitionem.ut vitemus ipsas peccatorum occasiones ab eis datas. ut scilicet corrigantur. etc. 2: violenter tollitis pellem eorum. Ps. etc. I Cor. et nullo istorum modorum laesit aliquem. quia ego recipiam vos... vel exemplo vel persuasionibus. sed... sed ut emendemini. VII. etc. Et ideo in vero cultu Dei solum perficitur emundatio. Mala enim praeterita propter duo consueverunt commemorari. et hoc modo loquitur ad Gal. etc. inducendo eos. etc. XV. etc. ibi non ad condemnationem vestram. Ubi sciendum est. Ego enim mihi cavi ab immunditia per sanctificationem. et vos eritis mihi in filios. Lxiv.. etc. Et ideo dicit separamini. XLII.. XXVI. quia omnia ex conceptione carnis originem habent. scilicet divina familiaritas et divina adoptio. Posset enim aliquis dicere: numquid non sumus mundati in baptismo? et ideo addit perficientes sanctificationem. Ubi notandum quod tripliciter potest aliquis laedere proximum. scilicet gula et luxuria. et ideo mundemus nos ab omni inquinamento carnis et spiritus. Secundo quantum ad famam.. Eph. scilicet quod Deus habitet in nobis. qui fertis vasa Domini. scilicet in persona. Tertio quantum ad subtractionem bonorum.. Sed ut fiat quaedam continuatio praeteritorum ad futura.. IV. primo concludit admonitionem. 1: ecce servus meus. quia dicit et ero vobis in patrem. ad malum. XXV. etc. id est. est spirituale. Et ideo dicit has igitur habentes promissiones charissimi. semper est sollicitus. et hoc sumitur ex II Reg. Dicit autem in timore. in cultu. V. etc. in exemplum se praebet. quasi dicat: non dico hoc condemnando vos. Respondeo. sicut faciunt mali Domini. Mich. V. ibi multa mihi fiducia. id est perficimus emundationem inchoatam in baptismo.. etc. Secundo ponit admonitionem. 5: beatus quem elegisti. Et inde est quod peccata carnalia. hic commendat eos de bonis praeteritis. etc.. etc. 32: non solum qui faciunt ea. aliquando autem ad emendationem. et quantum ad hoc dicit neminem corrupimus. et filias quantum ad imperfectos. 40 .. Non igitur perficitur sanctificatio in timore Dei. etc. ibi perficientes. illud vero quod consummatur in delectatione spiritus. tertio ponit admonentis intentionem. Rom. Divina familiaritas.. est duplex. sed et qui consentiunt. 11: mundamini. Tertio ut arguamus eos cum male agunt.. ibi capite nos. sunt duo tantum. X.. LII. id est carnalium et spiritualium vitiorum. Consequenter cum dicit non ad condemnationem vestram. et hoc est promissio eis facta. quasi dicat: secure exeatis. quae est vinculum perfectionis. VIII.. Et hoc ideo.. I Cor. Num. 1. et non de servili. et quantum ad hoc dicit neminem laesimus. sic omnia peccata possunt dici carnalia. si considerentur quantum ad sui consummationem. ubi dicitur de Salomone: ego ero ei in patrem. quae quandoque negligentiam parit. qui timet. Circa primum tria facit. sed in charitate Dei. XI. Is. Aliquando ad condemnationem. I.. qui est charitatis effectus.. quasi diceret: accipite nos in exemplum. quia ego recipiam vos in meos. 11: nolite communicare operibus infructuosis. Circa primum tria facit. etc. secundo inducit exemplum sui ipsius ad admonitionem servandam. 2: sancti estote. id est in bonis fraudavimus... Primo ponit motivum ad observantiam admonitionis. et hoc quando non est ultra spes correctionis. ut doceat nos habere affectum ad Deum cum quadam reverentia et sollicitudine. Eccli. etc. III. III. 14: super omnia charitatem habentes. Si vero considerentur quantum ad sui originem. 44 et XIX. 33: corrumpunt bonos mores. 10: quoniam pater meus et mater mea. XVI. quia qui tangit picem. 6: ne quis circumveniat. Sed contra Col. et recipiat nos. Matth. etc.. etc. scilicet consentientes eis in malis. 35: veni enim separare. Sanctus enim idem est quod mundus. adhuc tamen remanebat in eis peccatum infidelitatis. id est longe ab eorum consensu sitis. Rom. Et hoc. I Cor. 1: imitatores mei estote. etc. et quantum ad hoc dicit neminem circumvenimus. I Thess. XIII. caetera vero peccata sunt spiritualia. quia non potuerunt omnia peccata vitare: quantumcumque enim aliqua peccata vitarent et exercerent actus virtutum. Consequenter cum dicit capite nos. quia gaudeo de bono vestro. 14: timor Domini. Tertio ponit modum implendi admonitionem. inquam. etc. etc.. Et ideo dicit immundum ne tetigeritis. etc. Perficiamus.. XI. Is. quod omne peccatum quod consummatur in delectatione carnis est carnale... et hoc modo loquitur hic non ad condemnationem vestram. |+7 Capitulus 7 |#1 Lectio 1 Monuit apostolus Corinthios qualiter se in futuro debeant habere. etc.

Et circa hoc duo facit. cum dicit nam et cum venissem. nisi gaudium sit magnum. secundo vero suam consolationem. Ex multiplicitate vero tribulationum aggravat. Phil. quia ita gaudeo de bona vita vestra in gratia. secundo ipsam exponit. Sed contra Prov. id est gaudium meum superat omnem tribulationem. spero maiora in futurum. nullam requiem habuit caro nostra. XV. etc. etc. habet remedium contra tristitias. 5 s.: sicut abundant Christi passiones. et habuisse tribulationem. Primo ergo manifestat suam tribulationem. etc. XI. non tamen quantum ad carnem. Et ideo. id est extra meipsum. quia sancti semper habent pacem spiritus. debilitat et diminuit eam. 1: gloria patris filius sapiens. Si delectatio sit contraria tristitiae. scilicet ad commoriendum et ad convivendum.. et ad convivendum. XII. Phil. id est omne genus tribulationis secundum corpus.. X. 1: iustus quasi leo confidens absque terrore erit.Supra III. 8: in omnibus tribulationem patimur. etc. quoniam ipse est causa illorum bonorum. inquantum scilicet confido. Estis. 35: nolite amittere fiduciam. dicit repletus sum consolatione. consurgit ex praedictis affectus exsuperantis gaudii. intus timores. etc. 19: quae est enim spes nostra. quamquam multa sustineat affectui carnis contraria. etc. 11: si commortui sumus. Tribulationem autem aggravat ex duobus.. sed tamen intus. Ex subtractione remedii. glorietur. 2: si qua consolatio. Unde dicit multa mihi fiducia est apud vos. et superimpendar. diminuitur tristitia. et hos quatuor se apostolus concepisse de eis ostendit. Primo ponit eorum commendationem. cum etiam in adversis. ideo non solum non absorbebatur tristitia totaliter. etc. Consuevit enim quadruplex affectus in cordibus diligentium consurgere ex bonis quae dilecti operantur. Quod potest intelligi de morte culpae.. De morte culpae. hic subdit suam commendationem. Deut.. cum dicit foris pugnae. Quamvis autem apostolus multas tribulationes sustineret. II Cor.. quandocumque nuntiantur sibi aliqua laeta. VI. Hebr. est timor de malo. Hic facit mentionem de persecutione quam passus est in Macedonia.. Et inde est quod quando quis est in tristitia. etc. quae erat in animo meo. inquam. cum dicit omnem tribulationem passi sumus. etc. nam cum venissem Macedoniam. quod qui bene coepistis. I. Et ideo dicit multa mihi gloriatio pro vobis est.. consequens est ut de bonis amici. sed etiam superabundabat gaudio. XVI. id est quando vos peccatis.. De morte vero naturali. et ex tribulationis multiplicitate. Et ideo dicit superabundo gaudio in omni tribulatione nostra. Consolatio enim est remedium contra tristitias... aut gaudium. Licet enim ex aliquibus delectationibus diminuatur tristitia. Respondeo. II Tim. II. XVI. ibi sed qui consolatur. Hebr. Phil. secundum Philosophum. Quarto. spe futuri praemii quiescat. infra XII. etc. scilicet se accepisse gaudium. Prov. quia tamen multum gaudebat de bonis Corinthiorum. timens persecutionem in futuro. sicut de propriis. I Thess. Dicit autem nullam requiem habuit caro nostra. quando liberavit ancillam pythonissam. non tamen totaliter tollitur. Consequenter cum dicit nam cum venissem. etc.. Commendationem autem ipsorum ponit ostendendo affectum suum. pugnae persecutionum. id est in corde.. et ego non infirmor? I Cor. X. ut intelligatur ad commoriendum. Unde ex bonis auditis de vobis. Foris. Secundo ex hoc concipit affectum gloriationis. et secundum animam. etc. semper proficietis in melius... ibi nam et cum venissem. 15: libentius impendar. quando is qui laetatur et gloriatur de bonis suis vel amici. etc. totaliter absorbet tristitiam. II. Et hoc specialiter. ut legitur Act. nos volumus peccare. II. audita scilicet correctione vestra. XXXII. quia audit laeta de Corinthiis. si autem non sit contraria. id est paratus sum mori pro vobis. etc. et non dicit spiritus noster. in cordibus nostris. 31: quotidie morior.. exponit suam commendationem.. Et. I. Implete gaudium meum. XXVIII. et de morte naturali. 29: quis infirmatur. vel totaliter tollit tristitiam. Duo autem dixerat. 25: foris vastabit eos gladius. Io. Ex quo enim quis bona amici sicut sua diligit. quia in nullo consolor. sicut et de nostra. etc. 12: in tribulatione patientes. etc. 33: in mundo pressuram. 7: eo quod habeam vos. Quasi dicat: vere tribulationem habeo. id est ut desiderem vos esse socios in vita aeterna. anima quae in corpore patitur. Et primo affectum fiduciae.. 9: confidimus de vobis. etc. Tertio ex praedictis concipit affectum consolationis. et convivemus. ut non intelligatur quod nos simus parati ad commoriendum vobiscum. Et ad convivendum. Supra IV. scilicet ex subtractione remedii. quod qui coepit in vobis opus bonum. etc. 6: confido de vobis. Et quod omnem tribulationem passus fuerit exponit consequenter. sed quod mortem culpae vestram eo dolore accipimus quo nostram. |#2 Lectio 2 Apostolus posuit supra admonitionem ex praemissis conclusam. Naturale autem est quod semper delectatio et gaudium. tristitiae opponitur. 41 . charissimi. Et haec fiducia bona est et salubris. sicut Magister est causa doctrinae discipuli. qui consurgit ex bonis operibus quae Corinthii faciebant. Supra I. 18-24. Rom. 2: epistola nostra vos estis scripta in cordibus nostris. Est sine timore quantum ad spiritum. omnis delectatio debilitat.

cum dicit sed qui consolatur. Primo ex causa. quae est consolatio spiritus sancti. etc. Primo ponit consolationem de poenitentia Corinthiorum. |#3 Lectio 3 Posita consolatione apostoli et titi de tristitia Corinthiorum. est et in adiutorium. etc. sed etiam in consolatione qua ipse titus consolatus est de vobis et in vobis. etsi olim poeniteret. et ex consolatione titi.. etc. Fuerunt enim pigri ad bonum. pugnae illatae ab infidelibus. quia ipse titus consolatus est. Peccaverant enim faciendo fornicationem. de proficiendo in melius. quia estis conversi. scilicet de correctione. cum dicit ita ut magis. scilicet grata praesentia titi.. Et ideo dicit: licet ad horam contristaverim vos per epistolam.. Consequenter. sed eis resistit. tertio effectum consolationis in mente apostoli. Consolatur autem humiles. nunc gaudeo. scilicet Deus. quem eventum deberet habere illa tristitia. qui iniiciuntur nobis ab illis. etc. quam doluerim olim. Prima emendatio Corinthiorum. ibi ita ut magis gauderem. et apostolus increpaverat eos. Dicit ergo: intantum gavisus sum de his quae titus retulit mihi.. ibi et si scripsi vobis. et non ad desperationem. quia superbos non consolatur. qui quidem affectus est gaudium... scilicet consolatio titi. id est extra ecclesiam. ut dicit boetius de consolatione. et contra hoc dicit vestram aemulationem. quia correcti estis.. ponit materiam suae consolationis. quia contristati estis. ut dicitur Iac. semper autem gaudentes. etc. ideo dicit quoniam etsi contristavi vos. etc. Supra VI. Et huius consolationis materia est. V. quam de tribulatione mea doluerim. qui consolatur humiles. ita ut magis gauderem de hoc. tamen gaudeo. et non sunt: quia. sicut medicus non gaudet de amaritudine medicinae sed de effectu. X. etc. Primo enim commendat eorum tristitiam. Dicit autem. quia est secundum Deum. Non solum autem. eo quod fuerit ad poenitentiam. Et circa hoc duo facit. increpando in prima epistola. consolatus est. Item erant faciles deceptioni pseudorum. scilicet de peccatis commissis. Causa autem ex qua commendatur eorum tristitia. Vel. Primo ponit conceptum gaudium. etsi ad horam vos contristavit. Supra: qui consolatur nos in omni tribulatione nostra. utrum tristitia induceret vos ad correctionem vel desperationem. scilicet de sanitate. ibi quae enim tristitia est. ibi referens nobis. Nam ante aemulabamini contra me pro eis. bonum scilicet an malum. Et materia huius consolationis est duplex. qui dicunt se amicos. Dicit ergo: non solum consolatur nos Deus in adventu titi. quia non gaudeo de hoc. secundo ostendit suae aestimationis imitationem. et contra hoc dicit vestrum fletum. consolatur humiles. IV.. quam familiaris inimicus. Tunc autem incertus erat apostolus. referens nobis vestrum desiderium. Is. nulla pestis efficacior ad nocendum. Ier. ponit affectum conceptum ex consolatione titi. quam extollit ex duobus. Circa primum tria facit. et ideo dubitans poenituit.Vel foris. 10: quasi tristes.. sed ad poenitentiam. ut patet in prima epistola. 5. etc. et contra hoc dicit referens nobis vestrum desiderium. sed de effectu. ibi non solum autem. etc. quibus impugnantur a manifestis inimicis. quam habuerunt in praesentia titi. Matth. sed intus timores. etc. ne scilicet illi qui intra ecclesiam sunt. non me poenitet modo. videns quod epistola illa. dando eis gratiam. tertio subdit rationem gaudii. 6 et I Petr. excidant a fide propter persecutores. gaudebat.. ibi contristati enim estis. Sed videns postmodum quod bonum inde provenerat. secundo ex hoc concludit propositum. Commendat autem Corinthiorum tristitiam ex duobus. Hic ponitur alia materia consolationis apostoli. Consequenter. ibi in consolatione autem vestra. contra pseudos habitam pro amore mei. Item erant proni ad malum. secundo materiam consolationis. pugnae. Unde circa hoc tria facit. Primo ponit consolationem titi. 36: inimici hominis domestici eius. haec est.. cuius praesentia. hic consequenter huius consolationis ratio assignatur. quia scilicet contristati estis non ad desperationem. sed qui. secundo ex effectu. 42 . utpote mihi gratissima. Nam spiritualia praeferenda sunt temporalibus. id est quia contristati estis secundum Deum. Circa primum duo facit. Dicit ergo: licet hic graviter afflicti fuerimus. Vel foris. etc. ut magis gauderem de hoc quod contristavi vos. secunda est devotio Corinthiorum. quam ostenderunt ad titum.. Ubi tria ponit laudabilia propter tria reprehensibilia quae fuerunt in eis. Lxi. intus timores. etc.. id est in manifesto. eorum tristitiam commendando. etc. 2: ut consolarer omnes lugentes. quando scilicet eram incertus. 26: luctum unigeniti fac.. VI. secundo exponit quaedam quae dixit. etc. Et rationem gaudii assignat.

quod tristitia operatur poenitentiam. quo ad bonum afficitur. Lxiii. et ex hoc causatur tristitia saeculi. quaedam vero ad boni adeptionem. ibi saeculi autem. Hebr.. operatur. quorum quaedam pertinent ad effectum interiorem. quo bonum facere affectetis. Poenitere enim est tristari de malo. et ex hoc causatur tristitia quae est secundum Deum. scilicet confessionem et satisfactionem. Et haec tristitia est vitanda in peccatis. etc. quod sit in continuo timore de futuro. et vacare Deo dulciter. quod compunctio. et quantum ad hoc dicit sed timorem. etc. sed tristatur quis secundum Deum et de peccatis propriis et de alienis. 11: omnis disciplina in praesenti. operatur poenitentiam. Et ideo dicit ut in nullo detrimentum patiamini ex nobis. I Petr. etc. Qualis autem est amor. XLIX: salus autem mea in sempiternum erit. quaedam sunt ad peccati remotionem. sed potius ad fructum et meritum. Primo enim ponit effectum in generali. Effectus vero tristitiae. Dicendum est. sed. Est autem duplex amor. Primo enim ponit effectum tristitiae. Alia vero sunt specialia. scilicet in vobis experti estis.. Quantum autem ad hanc boni adeptionem.Ubi sciendum est. 9: cui resistite fortes in fide. 8: indicabo tibi. 4. Et quia peccando impedimur a servitio Dei et ideo ei non vacamus. Et ideo dicit ecce enim. Unus quo diligitur Deus.. seu dolor de peccato operetur in nobis poenitentiam. 5: indignatio mea auxiliata est mihi. Consequenter manifestat effectum praedictum per experimentum sumptum in ipsis. talis est tristitia ex amore causata. de qua Is... Consequenter cum dicit quae enim tristitia. quae est secundum mundum. quorum unum est generale. Primo desiderium. Is. Respondeo. quae ad salutem ducunt. etc. quasi dicat: vere salutem stabilem. 14: timor Domini omnia. Tertium est. quarum pars prima est tristitia. Ponit autem sex ad hoc pertinentia. secundo ponit effectum tristitiae. etc. scilicet sollicitudo. ideo amor Dei causat tristitiam de peccato. etc. quia poenitentia est de proprio peccato. sollicite quaerere honorem Dei. ut desistat facere malum. quae est secundum Deum. quae est transitoria et communis ipsis hominibus et iumentis. appropinquabit enim regnum caelorum. nec detrimentum. et quantum ad hoc dicit sed desiderium. vobis prosunt. 7: homines et iumenta salvabis. est mors. ut caveat. etc. nec eius honorem quaerimus. V. Amor. enim. XI. 2: agite poenitentiam. et est beatorum. IV. et quantum ad hoc dicit sed defensionem... sollicitatur. sed quando est tristis et in timore. sed etiam hoc ipsum quod vos corrigimus et contristamus. ideo ex amore saeculi mors causatur. Tristatur enim secundum saeculum quis. quid sit bonum. intelligendum est. de qua in Ps. id est sempiternam. Eph. III. poenitentiam autem dico in salutem stabilem. punitur de eo et detegitur. poenitentiam operatur. quia non solum bona et grata quae vobis impendimus. o homo. XXV. Prov. Quando enim homo est in laetitia. quod tristitia et gaudium et communiter omnis affectio. quod tristitia secundum Deum est communior quam poenitentia. Non ergo operatur poenitentiam. 23: desiderium iustorum omne bonum. Et dicit stabilem. Mich. inimicus Dei constituitur. quaedam ad actum exteriorem. quo diligimus Deum. alias partes poenitentiae. VI. scilicet dolor et compunctio de peccatis. alius amor quo amatur saeculum. etc. 24: tristitiam longe fac a te. Eorum vero quae pertinent ad effectum interiorem. Nam verus poenitens debet recedere a malo et facere bonum. Vel. quae est salus stabilis. etc.. duo ponit. ut dicitur Iac. secundum Glossam. quae est secundum Deum. scilicet secundum Deum contristari vos. Et hanc operatur poenitentia. non quia peccans Deum offendit. qui quidem est praemium vitae aeternae. ibi ecce enim hoc ipsum. aliae duae sunt confessio et satisfactio. ne scilicet in futuro similiter contingat. Indignatio autem sui operatur tristitiam secundum Deum. videtur esse. Et infra: sollicitum. tristitia quae est secundum Deum.. XXX. quia caret eo quod amat. id est. Eccli. est salus aeterna. quod poenitentia habet tres partes. Quia enim qui diligit saeculum. Vel dicendum est. Et circa hoc duo facit. hoc ipsum. deprehensus in peccato. Matth. Tristatur enim quis. XII. et quantum ad hoc dicit sed indignationem. quae quidem tristitia non fuit vobis ad malum. Secundum est quod homo indignetur contra se pro peccatis quae fecit. ex amore causatur. etc. XXXV. ponit tria. quia experimento patet quod in nobis multa. quantam in vobis operatur sollicitudinem ad vitandum mala et ad faciendum bona. quae est secundum mundum. de recidivo. Circa primum duo facit. 13: accipite armaturam Dei. quae est secundum Deum. secundo experimentum specialiter in eis consecutum. ut contra pseudo-apostolos me defendatis. Sed contra hoc quod dicit quod tristitia.. Quantum autem ad remotionem mali. Domine. de facili committit aliquas negligentias. Cum ergo dicit. facit nos libenter servire Deo. id est quia. commendat eorum tristitiam ex effectu.. et haec est tristitia secundum Deum. Sic ergo effectus tristitiae. contra alios qui nos ad malum inducunt. ut excludat salutem temporalem. etc. quia ipsa tristitia secundum Deum est poenitentia. Eccli. 43 . Dicit ergo primo: dico quod tristitia nostra non fuit vobis detrimentum. VI. et secundum Deum. Primum est. cum dicit ecce enim hoc ipsum.

in qua duo facit.. id est sicut praedicavi vobis veritatem. commendando vos. Supra VI.. etc. Dicit ergo primo: ex quo incontaminati estis. ibi reminiscentis omnium vestrum. XIV. ut scilicet corrigeretur. cum dicit ideo et consolati sumus. ibi ideo consolati. Eph. Ex obedientia quidem cum dicit reminiscentis omnium vestrum obedientiam.. ita gloriatio nostra quae fuit ad titum de vobis. et hoc est quod dicit et si quid apud illum de vobis gloriatus sum. scilicet quod estis correcti. etc. etc. gaudet apostolus verba sua vera fuisse. quam pro vobis habemus. vel est spes correctionis. puta de favore quem dedistis fornicatori. XXVI: iustitiam non fecimus. Et ideo dicit in omnibus exhibuistis. I Cor. Secundum est quod totaliter abstineat a malo. antequam iret ad eos. quasi dicat: quia hoc consecutus sum. quam antea. etc. Et circa hoc tria facit. quasi dicat: non solum gaudeo quia inventus sum verax. veritas facta est. etc. Primo enim ostendit intentionem suam quam habuit in scribendo. 1: sectamini charitatem.. horrendum est incidere in manus Dei. ex quo vidit profectum vestrum. vel propter eum qui passus est ut placaretur. 12: abundantius autem.. inquam. Alia ratio est ex parte Corinthiorum. Supra I. etc. de correctione vestra. 1: filii sapientiae ecclesia 44 .. etc. qui indignati fuistis pro contumelia et poena inflicta fornicatori.. et quantum ad hoc dicit sed aemulationem. Et hoc quia refectus est spiritus eius. Materiam autem gaudii manifestat ex duobus. Quia vero nunc ita invenit titus. quam quod Deus. ex eo quod scripsi. duce scilicet fide. Cum enim omne malum necessarium sit puniri.Secundo aemulationem bonam. in vobis esset. ut illi quos diligunt. ideo de hoc apostolus gaudebat. ut dicitur I Cor. Gaudium enim hominis est cum consequitur quod cum desiderio intendit.. X. non scripsi propter eum tantum qui fecit iniuriam. 4: elegit nos ante mundi constitutionem. ponit secundam causam suae consolationis. III. id est viscerosa charitas eius. ab omnibus diligantur. qua obedienter sibi obtemperastis. ut sit iuramentum. Tunc enim reficitur animus praelati. ibi et si quid apud illum.. id est Deo teste. Non sum confusus. Eph. Sed sicut omnia in veritate vobis locutus sum. quia. Ps. etc. 1. I Cor. 22: melior est obedientia. Primo ponit gaudium suum de gaudio titi conceptum. quam turbati fuerimus de tribulatione. sicut apostolus dixit. Dicit autem gloriatus sum. incestu maculando cubile patris sui. etc. secundo manifestat gaudium quod habuit de ipsorum correctione.. Eccli. scilicet christiano. Vel aliter: non scripsi tantum propter eum qui fecit iniuriam. in consolatione nostra abundantius magis gavisi sumus. qua bonos imitari conatur. Nam amici desiderant. Col. etc. sollicitudinem nostram. etc.. Unum est ex parte apostoli. melius est quod homo malum in se puniat quod fecit. consequenter inducit conclusionem suam. vel abundantius quam in aliis. IX. Is. In quo etiam et laudavit vos. 27: castigo corpus meum. Nam apostolus commendaverat Corinthios tito. id est non erubesco me falsa dixisse. tertio materiam gaudii titi assignat. id est sed. Consequenter concludit gaudium quod habuit de eorum correctione. secundo gaudii rationem assignat. Vel ad manifestandam coram vobis Deo. Rationem autem huius gaudii assignat quantum ad duo. quia scilicet ipse inventus est verax. Refectus. quae sumitur ex devotione quam ostenderunt ad titum.. etc. Eccli. 31. Et quantum ad hoc dicit sed vindictam. et etiam vos ipsos. etc. reconciliaremini Deo. id est consolationem accepimus. id est quia peccantes punitis. 4: in omnibus exhibeamus. Dicit ergo primo: gavisi sumus. scilicet ex obedientia et reverentia. id est magis gaudium attulit consolationi nostrae gaudium titi. etc. id est inventa est vera. si hoc non punit. Consequenter cum dicit in consolatione autem. per epistolam increpando. sed etiam quia viscera eius. ut dicitur Hebr. XXXVII. ostendistis vos in hoc incontaminatos esse. II. id est ut sciretis quam solliciti simus pro vobis. 20: ante omnia sermo verax. Quando enim aliquis invenitur mendax. sed postmodum. etc.: refice viscera. sed ad manifestandam. etc. Quia ergo titus diligebat Corinthios propter eorum devotionem. Vel negotio de quo scilicet correcti estis. VI: induite vos sicut electi Dei. nec propter eum tantum qui passus est. et nimius amor abundantius. Vel magis gavisi sumus. 6: ambulans in via immaculata. quando subditi eius sunt obedientes ei et eum reverentur. scilicet de omnibus. ut essemus sancti. C. ab omnibus vobis. aemulamini charismata meliora. quasi non propter zelum vindictae solum.. Et hoc dico coram Deo. etc. etc. Eorum vero quae pertinent ad exteriorem actum duo ponit. vel ab homine vel a Deo.. 1: volo vos scire quam sollicitudinem... igitur apparet quod et si scripsi vobis. super gaudio titi. ut scilicet vos. puniendo et condemnando ipsum. quia omnes vel correcti estis. I Reg. V. quia gloria apostoli erat bonum illorum. assignata ratione quare gaudet apostolus de ipsorum tristitia. incontaminatos esse negotio.. Et ideo dicit apostolus et viscera eius. sed hoc feci ad manifestandam sollicitudinem nostram. |#4 Lectio 4 Hic. Primum est ut vindicent in seipsis quod peccaverunt: et hoc utile est. Ad philem. scilicet propter patrem.. XV. ideo consolati sumus. ut scilicet me et alios bonos imitemini. confunditur. autem. I.

exhortando eos ad subveniendum sanctis.. et ad hoc inducit eos ad praesens. abundantia gaudii ipsorum fuit. Data est. etc. III. VI. secundo de ministris per quos huiusmodi collectae fiant. Primo ponit eorum liberalitatem... id est gratuitum donum Dei. id est effectum abundantiae fecit. paupertas abundavit. quia non habebant divitias. 9. Iac. ibi quia secundum virtutem. II. et quantum ad hoc dicit abundantia gaudii ipsorum. quia in multo experimento. Et ideo dicit quod in multo experimento tribulationis. scilicet Macedonum. Primo ponit exemplum. II. non solum in bona voluntate sed etiam in bonis operibus in futuro. etc. Circa primum sciendum est quod apostolus inducit eos ad eleemosynas ut merita ipsorum crescant. apostoli imposuerunt Paulo et barnabae. I. Rom. scilicet filiali. vel ex contemptu divitiarum. Circa primum tria facit. Et quia ita habuistis vos ad eum. Item secundo. et hoc cap. ibi sed sicut in omnibus abundatis. in maxima erant paupertate. etc. IX. in divitiis copiose dando... 45 . sed quam viderunt pati in Macedonia. Macedones ad hoc moti sunt. qui erant in ierusalem. quia verax inventus sum. sed etiam fuerunt liberales. Sed haec expositio Glossae non videtur esse secundum intentionem apostoli. non est data istis. Secundum Glossam facit paupertatem altam elevatio spiritus supra res temporales et contemptus earum. sicut act. quod bene vos habeatis. Primo inducit eos ad dandum. ibi gratias autem Deo qui dedit. Alia est quod in ipsis tribulationibus gaudeat. gavisus sum. sic supra. Ubi duo facit. etc. scilicet quantum ad patientiam. Nam. quia cor eorum erat solum ad Deum. ut Corinthii liberaliter tribuant. ibi scitis enim gratiam Domini nostri. ibi hoc enim vobis utile. 8: mihi autem omnium sanctorum minimo.. |+8 Capitulus 8 |#1 Lectio 1 Posita iam exhortatione ad bonum in generali. ibi nam de ministerio. inquam. et contemnebant eas. secundo monet ad modum dandi. 2: omne gaudium existimate. Ubi ponit conditiones patientiae perfectae.. XII. scilicet ad largitionem collectarum pro sanctis qui erant in ierusalem. in divitias simplicitatis eorum. et ideo in illo tempore hoc fecit. id est apud fideles Macedoniae. Una est quod homo sit constans. Gal. et apostolus tangit ad gal. secundo exponit quod dixerat. tertio monet ut ipsi hoc exemplum sequantur. est ex gratia Dei. etc. et ipse diligit vos. secundo ostendit se permotum ab hoc exemplo. Primo inducit eos ad dandum. Unde gaudeo quod in omnibus confido in vobis. ut proponerent verbum salutis gentibus. sed nec etiam in ipso tribulationis experimento.. scilicet primo quantum ad patientiam in adversis. 9: confidimus de vobis meliora et viciniora saluti. Dicit ergo primo: non solum fuerunt patientes in tribulationibus. Quae quidem gratia est quantum ad duo. tertio ex ipsorum propria utilitate. qui venditis omnibus.. abundavit. inquantum scilicet ex mea procuratione et sollicitudine et monitione. Et quantum ad hoc dicit et altissima. 2 dicitur.. Et commendat eos quantum ad duo. 12: in tribulatione gaudentes. quidem gratia. etc. et ideo aliter dicendum est altissima paupertas.. IV.. etc. constantes fuerunt. Circa primum sciendum est quod apostolus ad hoc. secundo exemplo Christi. scilicet eleemosynarum largitionem.. et ex hoc provenit contemptus divitiarum. secundo excludit excusationem.. ibi ita ut rogaremus titum. Primo exemplo aliorum qui dederunt. Iac. sicut legitur de beato Laurentio. secundo quantum ad liberalitatem in donis. et positis ad pedes apostolorum. Ex reverentia autem cum dicit quomodo cum timore. Et sic istorum paupertas altissima erat. Inducit autem eos ad dandum tripliciter. hic consequenter exhortatur eos ad quoddam bonum particulare. etc.iustorum. etc. cum timore animi et tremore corporis excepistis eum. Circa primum duo facit. et sic idem facit in paupere contemptus. etc. Ubi sciendum est.. ibi et altissima paupertas. scilicet Macedones. Quae. scilicet tempore gratiae. inquam. id est maxima. quia quidquid boni facimus. mihi in ecclesiis Macedoniae. id est excrevit. Circa primum duo facit. sicut divites.. Eph. etc. non quam ipsi passi fuerunt. vel nobilissima. etc.. scilicet ex abundantia divitiarum. Primo tractat de collectis dandis. ut scilicet cito et abundanter dent. paupertas eorum. ibi si enim voluntas prompta est. fuit. gratia est quantum ad liberalitatem in eleemosynis. Et ideo dicit altissima paupertas. etc. quod facit in divite abundantia. etc. quia altissima. sed mihi. etc. non servili. quod homo ex duabus causis habet promptum animum ad dandum satis. tunc enim eleemosynae meritoriae sunt. Et hoc est quod dicit notam vobis facimus gratiam. 15: testimonium enim vobis. proponit eis Macedones in exemplum. quando possunt mereri. etc. XV. ita quod nec timore tribulationis deiiciatur. Et dicit hoc esse gratiam. 5: nonne Deus elegit pauperes in mundo. Vel in multo experimento tribulationis. Ubi duo facit. Hebr. Haec. etc.

Ex. XXV. et virtus exterior. ibi non quasi imperans dico. scilicet primo. Virtus interior est promptitudo animi ad dandum. nisi scilicet prius seipsos dedissent Deo. et inducere vos ad communionem. sed quod eis gratia fiat. IV. cum dicit ita ut rogaremus titum. non ergo ex hoc est dignus laude. ostendit se consequenter permotum esse hoc exemplo. abundetis. quia non sicut speravimus. Consequenter admonet eos. etc. scilicet eleemosynis faciendis. XI. vel quod ego ipse hoc dico vobis. 4: respexit Dominus ad Abel. et ideo contra removet. etc. quia talis debet esse ordo in dando. quasi dicat: sicut vos superatis Macedones in omnibus aliis gratiis. quod fuerunt voluntarii ad dandum. 14: super omnia charitatem habentes. quod ingenium bonum sumitur non solum pro aptitudine ad sciendum faciliter. I... quantum ad sermonem. primo in his quae pertinent ad intellectum. et deinde nobis. Rom.. ut scilicet rogaremus titum. scilicet Macedonum. ita debetis eos superare etiam in ista. ergo videtur quod non sint recipiendae eleemosynae a peccatoribus. etc. quando dant ea intentione ut foveantur in peccatis. vestrae charitatis ingenium. sint prompti ad eleemosynas faciendum. posito exemplo Macedonum. et melius. quod est virtus interior animi. Eccli. contra quod est quod dicitur Ez. id est non feci quasi imperans. et. qua creditur. etc. postquam vidit vos correctos. Hoc est quod rogavi titum.. Et ideo dicit: vere abundavit in divitias. etc. Quantum ad quantitatem dati.. etc. etc. quia rogaverunt nos cum multa exhortatione.. etc. ut non desit vobis. XXXIV. etc. quo confitemur. et ad munera eius consequenter. ut scilicet darent pro culpis redimendis. Sic ergo. et quantum ad hoc dicit in fide. sed etiam per rationes nos induxerunt. et sermone. ut habeant gratiam et communicationem ministerii. 6: qui coepit in vobis.: non ut dominantes in cleris. Quasi dicat: non solum rogaverunt. quia ego reddo illis testimonium quod fuerunt voluntarii ad dandum secundum virtutem rerum suarum et supra virtutem. scilicet facultas rerum temporalium. scilicet quantum ad quantitatem dati. secundo quamdam suspicionem aufert. 4: vos autem cum austeritate. quemadmodum coepit vos monere ad benefaciendum. Quando ergo dat plus quam alii suae proportionis. etc. in omnibus istis abundatis. Cap..: beneficentiae autem et communionis. obediendo per omnia. XXX. I. Hebr. Phil. Vel dicendum est.. Respondeo. 5: in omnibus divites facti estis. cum dicit sed sicut in omnibus. IV. quia intantum dederunt quod post eguerunt. Commendat autem eam quantum ad voluntatem dandi. quia non solum sua dederunt. et secundum proportionem aliorum. 11: sollicitudine non pigri. Et quia posset haberi suspicio quod quasi ex imperio mandaret. Glossa dicit quod non aliter erat ab eis recipiendum. quia dederunt supra virtutem. per voluntatem Dei. etc. 46 . inquam. ut. Ubi duo dicit. etc. ut hoc exemplo ipsi inducantur. scilicet titus. Sicut. Col. Dicit ergo sed sicut in omnibus. ita scilicet rogavi titum. Sic ergo commendat eorum liberalitatem quantum ad quantitatem dati. id est non ea intentione qua putabamus. Cap. sed primo seipsos. scilicet simpliciter seu absolute. I Petr. sed semetipsos dederunt primum Domino. dat immoderate. et spiritualiter gratiam istam de largitione eleemosynarum. scilicet divitiarum. id est volens comprobare per aliorum sollicitudinem. 10: corde creditur ad iustitiam.: obedite praepositis vestris. Ubi sciendum est. Tertio in his quae pertinent ad affectum. etc. Gen. ut etiam vos sitis participes ipsius gratiae. secundum virtutem animi interiorem. quantum ad fidem. sed etiam ad bene operandum. ore autem confessio fit ad salutem. Ult. Dicendum est quod virtus in dando potest considerari dupliciter. etc. non reputantes se facere gratiam nobis. ut darent eleemosynas. Et hoc est quod dicit sicut in omnibus aliis abundatis. 24: miserere animae tuae.Prov. non sunt accepta munera eius. Et ideo dicit non sicut speravimus. scilicet eleemosynarum. obsecrantes. Et ideo dicit testimonium illis reddo. et in scientia Scripturarum. Rom. emendando vitam suam. quasi diceret: intantum nos permoti fuimus hoc exemplo de liberalitate Macedonum. dicens non quasi imperans dico. 9: si multum tibi fuerit. et supra virtutem exteriorem. quae est ut subdantur homines vicariis suis. et quantum ad ordinem dationis.. qui sunt in ierusalem. Sed dico hoc comprobans. Hebr. id est rogantes. tunc immoderate dat. XII. ut in hac gratia. sed si simpliciter dat supra virtutem. cum dicit quia voluntarii fuerunt. et quantum ad hoc dicit et in omni sollicitudine. Primo monet ut ipsi. et quantum ad hoc dicit in charitate vestra spirituali habita in nos superabundantius.. I Cor. ut primo homo sit acceptus Deo. id est ut liceret eis dare sua pauperibus sanctis. exponit quod dixit commendando ipsorum liberalitatem quantum ad tria. Secundo in his quae pertinent ad opus. quia nisi homo sit Deo gratus. In hoc autem fuerunt voluntarii. X. Consequenter cum dicit quia secundum virtutem. Sed dicendum est quod non est ab eis recipiendum. quantum ad voluntatem dandi.. scilicet bene operandi.. 3: simplicitas iustorum. Ult. quasi dicat: vere voluntarii fuerunt. Tob.. ita perficiat in vobis. Contra: quicumque dat supra virtutem. Ult. Commendat etiam eorum liberalitatem quantum ad ordinem dandi. exemplo Macedonum. 2: ab omni qui ultroneus offert. III.. non peccat.

Nam egenus dicitur ille. Enim. Ubi tria facit. dicens: volo comprobare ingenium vestrum bonum ad dandum. divites in fide. 18: mecum sunt divitiae. Et ideo dicit: ex eo quod habetis. Secundum Glossam. IV. nec alicuius virtute coactus. et hoc facere debetis exemplo Christi. 58: filius hominis non habet. Unde sicut per hoc quod sustinuit mortem.. scilicet ut darent eleemosynas. XLVIII. ne videretur Christus amisisse divitias spirituales cum assumpsit paupertatem. id est secundum facultatem vestram. quia ad hoc quod aliquis bene operetur. moti exemplo Macedonum. qui non solum parum habet. neque lingua. Et sicut spirituale praeferri debet temporali. ibi nunc vero et facto. Lc. pauper in temporalibus. 12: idem Deus dives in omnes. Diligendo autem paupertatem in temporalibus. accepta est. iuxta illud Eccli.. id est hortor vos ad hoc.. etc. scilicet non solum propter utilitatem sanctorum. Thren. inducit eos ad dandum ex parte eorum. I. alioquin illa voluntas esset frustra. subdit cum dicit ut illius inopia divites essemus. Et ideo dicit cum dives esset. Prov. etc. quod plus est quam pauper. id est quia. quia si Christus dilexit paupertatem. etc. ut animus sumatur pro voluntate. etc. I Cor. id est discretio voluntatis. 3: simul in unum dives et pauper. id est ut illius paupertate in temporalibus.. enim. bonum ingenium vestrum. id est quam promptam voluntatem habeatis ad dandum. 17: gratia et veritas per Iesum Christum. et nos. 19: recordare paupertatis. scilicet propter exemplum et propter sacramentum. efficimur divites in spiritualibus. 9: boni amici consiliis anima dulcoratur. quam illi cui fit. quo scilicet veni ad vos. Dicit autem esset. scilicet dare eleemosynas.. ut scilicet detis supra facultates vestras. ibi si enim voluntas. etc. 14: non ut confundam vos haec scribo. etc. scilicet in temporalibus. si voluntas prompta est secundum id quod habet. secundo hortatur eos ad debitum finem. sed qui indiget seu eget. etc. etc. Et ideo debetis esse prompti ad dandum. sic in operibus pietatis utilitas dantis praefertur utilitati accipientis. 5: nonne Deus elegit pauperes in mundo.. quia non solum est vobis utile. XVIII. Primo ponit ipsorum utilitatem. Dicit ergo: considerans hoc beneficium. Et haec dicitur gratia.. boni ingenii dicitur. etc. quia faciens reportat inde commodum spirituale. etc. sed in hoc opus non potest imitari voluntatem. ut quemadmodum promptus est animus voluntatis. ita sit prompta discretio perficiendi. Bonum enim pietatis plus est utile facienti. etc. XXVII. sed etiam hoc ipsum velle sponte coepistis. etc. quia gratia ista iam non esset gratia. Io. |#2 Lectio 2 Hic inducit Corinthios ad dandum eleemosynas exemplo Christi. exigitur scientia dirigens. totum gratiae est imputandum. ita prompti ad perficiendum. etc. ideo nunc quod habuistis in animo perficite facto. non ex necessitate. in operando. nec inductus sua necessitate. II. 6: qui coepit in vobis. Propter exemplum quidem. quae ex hoc provenit. debemus diligere eam. Rom. Dicit ergo: vere debetis libenter dare eleemosynas. quam facere. quia omnia quae Christus egit vel sustinuit. Et hoc quia utile est vobis. scitis gratiam Domini nostri Iesu Christi.. Et ideo dicit ut illius inopia. Vel a priori anno.. Ad significandum ergo maiorem paupertatem dicitur egenus factus est. Consequenter exponit hoc quod dicit ex eo quod habetis. Et hoc ex eo quod habetis. 47 . scilicet in bonis spiritualibus. Propter sacramentum autem. Prov. scilicet ad dandum eleemosynas.. prompta est. dicens si enim.. liberati sumus ab inopia in spiritualibus. VIII. exemplo suo.. pro quia. etc. etc. non fuisset. recipiens vero temporale. pauper vero ille qui parum habet. I Cor. Et ideo sicut in addiscendo dicitur boni ingenii esse qui cito capit verba Magistri. Ps. liberati sumus a morte aeterna et restituti vitae. I. Consequenter cum dicit consilium in hoc do. quia nec praeventus alicuius bonitate.. Et hoc est propter duo. I Tim. Et huius ratio est. I... Primo commemorat bonum principium in eis. quasi dicat: dico quod debetis esse prompti ad dandum. IV: non diligamus verbo. sed et propter utilitatem vestram. Et circa hoc duo facit. qui exemplo aliorum cito movetur ad bene operandum. sed ex voluntate. III. X. quam quidem humano generi contulit. et in hoc non intendo vos gravare. etc. qui sunt in ierusalem. Iac. vos essetis divites in spiritualibus. consilium vobis do. 16: verbum melius est quam datum. quia quidquid filius Dei poenalitatum nostrarum assumpsit.. IV.. scilicet pauperibus. a priori anno. Io. id est probare volens. Et quia estis prompti ad dandum. IX. 5: divites facti estis in illo in omni scientia. Et dicit egenus. quia forte voluntas prompta ad hoc inducit vos. Dives in spiritualibus.. Phil. et ideo dicit quia non solum. Et ideo dicit apostolus comprobans. Quasi dicat: plus est velle. Et tunc dicitur: quemadmodum prompti fuistis ad volendum. aliter. Vel. etc. Sic enim assumpsit hanc paupertatem quod illas inaestimabiles divitias non amisit. etc. id est praecedenti. fuit propter nos.Cuius ratio est. Est autem factus egenus. Hoc autem non solum eis est utile sed etiam ipsi hoc voluerunt. 8: pietas ad omnia valet. Est autem gratia ista quoniam propter nos egenus factus est. et facti divites in spiritualibus. tertio exponit quoddam quod dixerat. ita per hoc quod sustinuit inopiam in temporalibus. ibi qui non solum. ita. Causam autem quare voluit fieri egenus. secundo ostendit quod hoc etiam ab ipsis volitum est.

tertio Apollo. Primo enim nominat titum. et melius. Intentionem suam manifestat. Consequenter cum dicit non enim ut aliis. abundabant in temporalibus et deficiebant in spiritualibus. Quod potest exponi tripliciter. etc. terrenorum.. sit supplementum vestrae inopiae in spiritualibus.. scilicet eius sollicitudinem et sollicitudinis signum. Et ideo hoc potius dicit. inopiam. etc. et ut illorum abundantia... Eccli. et nos damna patiemur. et ipsi postea paupertate affliguntur? et videtur quod sic per haec verba apostoli. ut scilicet vestra abundantia. Et sic nec qui plus collegerat. secundo de aequalitate proportionis. |#3 Lectio 3 Postquam tractavit de collectis dandis. Et ideo dicit secundum quod habet.. abundanter tribue. XVI: qui multum. et sic efficiemur miseri. scilicet sanctorum. quia infirmi erant. 9: si multum tibi fuerit. habetis abundantiam temporalium. Ideo apostolus primo hanc suspicionem excludit. sancti vero. XVI. 15 s. Et ideo dicit quoniam exhortationem quidem suscepit. pro vobis. Dicit ergo primo: dixi. quasi dicat: non enim ita moneo vos eleemosynas dare. 11: si nos vobis spiritualia seminavimus.Et huius ratio est. id est non defecit ei. Corinthii. scilicet collegerat de manna. De aequalitate quantitatis. I Cor.. vestra abundantia. Primo nominat eos. nisi ex eo quod habetur.: in divisione sortis da et accipe. XIV. scilicet Ex. non abundavit. qui deseruerunt omnia mundi. Hebr. ut scilicet sicut illi habent voluntatem communicandi vobis ea in quibus abundant. qui deficiunt in eis. etc. accepta est. sicut vos estis divites. quam ego habeo. 11: cupimus unumquemque vestrum eamdem ostentare sollicitudinem. et forte deficerent. tertio de aequalitate voluntatis. secundo recommendat eos Corinthiis. Et removet suspicionem. Tob.. in temporalibus. etc. XII. reperit minus. sed quamdam aequalitatem.. scilicet in spiritualibus. Rom. Consequenter confirmat hoc per auctoritatem. quod rogavi titum ut perficeret gratiam istam de eleemosynis colligendis. id est dimidia parte bonorum vestrorum. quasi dicat: non intendo tribulationem vestram. Circa primum tria facit. quia quando rogavi eum. plus habuit. da temporalia et accipe spiritualia. Signum autem huius sollicitudinis est. ut dicitur Ex. De aequalitate autem proportionis exponitur sic. etc. quia isti. in corde titi. et ideo ago gratias Deo. VI. ut et illorum abundantia in spiritualibus. abundabant in spiritualibus et deficiebant in temporalibus. IX. id est volo quod sit in vobis aequalitas voluntatis. secundo barnabam. ut scilicet sicut illi sustentantur eleemosynis vestris. etc. cum dicit sed ex aequalitate. quia vos affligeremini. ipsi otiosi vivent. et affligi pro Christo. etc. sed secundum proportionem. Possent enim dicere isti: si damus eleemosynas pauperibus sanctis. suppleat illorum inopiam. nec qui minus paraverat. ipse consensit exhortationi meae.. ut sic sint aequaliter divites. Unde dicit sicut scriptum est.. ibi ostensionem ergo quae est. in praesenti tempore. secundo suam intentionem manifestat. etc. id est non habuit ultra sufficientiam suam. ita vos ditemini precibus illorum apud Deum. Dicendum est. Et circa hoc duo facit. et qui modicum. qui erant in ierusalem. exhortandis et promovendis ad opera misericordiae... vobis autem sit tribulatio. et isti dent medietatem spiritualium eis. etc. unde dicit sed cum sollicitior esset 48 . hic consequenter tractat de ministris per quos collectae fiant. secundum Glossam. removet suspicionem quamdam. suppleat. ut aliis sit refrigerium. De aequalitate autem voluntatis exponitur sic: sed ex aequalitate. ut scilicet ex aequalitate quantitatis. quia voluntas acceptatur in perfectione operationis. etc. de quo inveni etiam ipsum sollicitum. quod breve est. etc. supra. id est ut sitis participes vitae aeternae. Circa titum duo commendat. qui dedit eamdem sollicitudinem. praedicta vestra abundantia terrenorum. Illud autem quod dicit hic. cum dicit non enim ut aliis. non quae sit secundum quantitatem. ibi quoniam exhortationem. ut perficiat in vobis hanc gratiam. Sed numquid peccant illi qui dant omnia aliis. dent medietatem omnium illis. scilicet Corinthii. illorum. etc. 8: qui praeest in sollicitudine.. XVI. Vult ergo ut fiat inter eos aequalitas quantitatis. etc. Respondeo. ut scilicet illi qui abundant in temporalibus. ita nec vos bonis illorum spiritualibus ditemini sicut illi.. Et ideo dicit sed ex aequalitate. tertio vero confirmat per auctoritatem. non minoravit. condescendendo fecit. Et quia prosecutus est quod petii. opus autem non perficitur. sicut et ego. Sicut enim illi non ita ditantur de bonis vestris temporalibus. etc. ibi misimus autem cum illis. si egestate premerentur. ibi misimus etiam cum illo fratrem.. quod imminet sollicitudini meae ex ordinatione apostolorum. qui sunt in ierusalem. dum otiose viverent de eleemosynis vestris. 9: facite vobis amicos. quia ipse etiam sollicitus est. quia omnes aequaliter abundabant. id est qui amplius habuit quam gomor. Primo de aequalitate quantitatis. Vos. quod melius esset totum dare pauperibus. IV. sancti qui sunt in ierusalem abundantiam spiritualium. Volo ergo ex quadam aequalitate. Lc. etc. id est paupertas. ita vos habeatis voluntatem communicandi illis ea in quibus abundatis.

id est providere debemus. ibi providemus ergo. Et hoc est verum de Luca. Act. probavimus saepe sollicitum esse de salute vestra. Consequenter cum dicit ostensionem ergo quae est. Apollo rigavit. audita conversione eorum. si non mitterem strenuos. vel secundum alios barnabas. ut ei placeamus. 3: nemini dantes ullam offensionem. Et hoc facit. Vel in faciem omnium ecclesiarum. qui tamen primo recusabat venire propter peccata vestra. id est praedestinatam a Deo. etc. secundo subdit rationem quare mittit tam solemnes nuntios. Et ideo dicit sive fratres nostri. 9: adhaerentes bono. XIV. scilicet ex fama. qua. tractat de secundo ministro. XII. ut dicitur Prov. dicens: quia tales misimus ad vos.. etc. quia laus eius. quia Apollo confidit de vobis ex his quae titus dixit de vobis. id est ad gloriam Christi. quia per spiritum sanctum dicitur Act.. 10: unusquisque sicut accepit gratiam in alterutrum. etc. nunc autem multo sollicitiorem. etc. Et circa hoc duo facit. subdit causam sollicitudinis quam assumpsit. Et factus est comes in hanc gratiam.. etc. quam mea exhortatione. quasi dicat: ut vitemus vituperium quod posset mihi impingi ab aliquibus. turbatus de peccato ipsorum recessit. secundum quosdam.. 6: qui et idoneos nos. Item ministratur. tractat de tertio nuntio. 6: quamdiu sumus in corpore. et quia libenter venit in societatem titi et Lucae seu barnabae. Unde dicit multa confidentia in vobis. est in evangelio praedicato ab ipso per omnes ecclesias. etc. etc. I Cor. Secundo. qui praedestinavit ab aeterno nos talem voluntatem habere. etc. scilicet ne quis. Consequenter cum dicit misimus autem cum illis et fratrem nostrum. ut scilicet eis bona videantur. scilicet collectionis eleemosynarum. 1: sic nos existimet homo. commendans vos. ibi devitantes. et socius Pauli. Nunc vero. 24.. sollicite procurando et bonos imitando. secundo probat. quia est minister gratiae quae ministratur a nobis. Rom. quia quod facitis eis. peregrinamur a Deo. scilicet de Apollo. quia dati ab ecclesiis et electi per spiritum sanctum. etc. Supra V. cum dicit quem.. de conversione plurimorum populorum praedicationi nostrae. Et primo huius rationem assignat... Consequenter cum dicit devitantes. mundum circuimus. 6: ego plantavi. Consequenter cum dicit misimus autem. sed et ordinatus est ab ecclesiis Iudaeae comes peregrinationis meae. Ubi duo facit. IV. Apollo fuit primus. recommendat istos nuntios Corinthiis. Et hoc probat dicens providemus enim.. id est. Ministratur autem gratia ista ad Domini gloriam. Rom. IV. scilicet eleemosynarum vel conversionis gentium. etc. etc. Quae quidem ecclesiae sunt gloriae Christi. Nam... 8: mihi autem omnium sanctorum minimo. bona. ergo ostensionem. quia non solum est famosus. scilicet barnabae. Eph. scilicet de eleemosynis factis. id est ut opera nostra bona sint non solum coram Deo. Dicit ergo: causa quare tam solemnes nuntios mittimus. Supra III. Et ideo dicit devitantes hoc. 3: solliciti servare unitatem spiritus. quod erat vir bonus plenus fide et spiritu sancto. id est praedicationis meae.. scilicet Apollo. scilicet Lucae. et quia ad hoc inductus fuit ab apostolis ecclesiarum. sed etiam coram hominibus. quem quidem commendat ex tribus. quia ipse fuit unus de septuaginta duobus discipulis. quam antea esset.. sive pro tito qui est socius meus. etc. quod charitatem habetis ad eos et quod vere commendavi vos et quod ego vere gloriatus sim de vobis in faciem ecclesiarum.. vel negligentiae. etc. III. III. quia est approbatum per apostolos. 11: sollicitudine non pigri. ut scilicet Dominus noster glorificetur. factus est de salute ipsorum sollicitior. Item commendat eum ex officio. quia providemus. 8: qui praeest in sollicitudine.. |+9 Capitulus 9 |#1 Lectio 1 49 .sua voluntate. quia commendat eum de sollicitudine. est Lucas. assignat causam quare mittat tam solemnes nuntios. de qua dicitur Eph. Hic autem. XI. innotescet omnibus ecclesiis. I Cor. IV. ut peregrini. Primo. quia. in multitudine populi. De barnaba similiter. I Petr. et sollicitudinem quam ante pro ipsis habebat. Frater iste. est ista: ut sciatis negotium huiusmodi inesse cordi nostro. etc. qui post apostolum praedicavit apud Corinthum. ostendatis opere. Rom. Item commendat ipsum ex societate sua. etc. quia nos hoc volumus fieri. vel fraudis si non mitterem securos.. Unde dicitur de barnaba.. scilicet praedicationis. etc.. XII. etc. Et isti strenui erant et prompti et securi. ad quas perveni et quibus praedicavi. 28. Dicit autem in hac plenitudine. Et ideo dicit et voluntatem nostram destinatam. apostoli ecclesiarum Iudaeae. quia Iudaeis et gentibus. sicut supra apparet. Primo commendat ipsum. 2: segregate mihi barnabam et Paulum in opus. Vel in hanc gratiam. XII. est in evangelio ab eo scripto per omnes ecclesias. quasi dicat: bene dico devitantes. Vel cuius laus. etc.. profectus est ad vos. etc. quae sunt in Iudaea. postposuit. scilicet induxerunt eum ad sollicitudinem habendam pro vobis. Supra VI. ut voluntas nostra impleatur. XIII.

Glorior apud Macedones. secundo ad hoc causam assignat. 4: multa mihi fiducia. si scilicet deficeretis. qui dicimus vos esse paratos. misit tam solemnes nuntios. necessarium existimavi rogare fratres. VI. etc. III. evacuetur. hic vero inducit eos quantum ad modum dandi. et non solvistis. 9: qui pronus est ad misericordiam. Titum et Apollo. 15: bonum est mihi mori. scilicet exemplo Macedonum. provocantur plurimi. parce et metet. Prov. metet et de benedictionibus. in qua Corinthus metropolis est. quemadmodum dixi. in hac parte. ibi necessarium ergo.. mihi scribere vobis. Et ideo dicit: ideo misi ministros. 50 . et revertere. Quod autem sit promptus animus vester. Eccli. etc. Evacuetur. haec et metet. Secundo ex effectu. XXXI. 10: quae paratae erant. etc.. etc. etc. est non quod credam vos nolle subvenire pauperibus. XXII.. id est qui parum dat in mundo isto. 2: paratum cor meum. ibi pro quo de vobis.. etc. scilicet Dei largam retributionem. etc. quia si parum seminatur. I Cor. etc. etc. Et ideo dicit pro quo. ut sitis parati ad dandum. Consequenter cum dicit necessarium ergo.. Circa hoc autem duo facit. Secundo cum dicit ut quemadmodum. id est ne gloria nostra. etc. et vos non erubescatis. Sed multiplicata. inquam. Quantum ad primum. etc. etc. id est superfluum est. Cvii. quia posset aliquis dicere apostolo: tu mones nos quod bene recipiamus nuntios quos mittis.. secundo in speciali. XII. XXV... 18: bonum autem aemulamini. etc. 12: gloria nostra. Prov. Circa primum duo facit. Et dicit hanc benedictionem paratam esse quasi benedictionem. ut scilicet hilariter et abundanter dent. ibi ut quemadmodum dixi. non multum colligetur. Et huius causa est. etc. dicens: causa autem quare istos misi.. Dicit ergo: ne ergo evacuetur gloria nostra. secundo admonitionis rationem assignat. id est quia. 28: ne dicas amico tuo: vade. etc.. id est amor et studium imitandi vos. Et dicit seminat. Ps. hortatur eos ad debitum modum dandi. Ratio autem huius est ne cum venerint mecum. id est parum recipiet in alio saeculo. ut perveniant ad vos. homo benedicitur a Deo. Et primo hortatur. sed quare non potius mones quod bene largiamur eleemosynas? et ideo hoc removens dicit: non est necessarium quod hoc moneam. et qui seminat in benedictionibus. etc. erubescamus nos.. etc. et cras dabo tibi. Primo ponit modum dandi. Primo assignat veram causam. I Cor. hortatur eos quod dent abundanter. quae dicitur benedictio. Circa primum tria facit. Ps. Prov. Gal. IX.. XXIII. secundo rationem assignat. Primo ponit admonitionem.. sed ut ne quod gloriamur de vobis. ibi ne cum venero. et invenerint vos imparatos. 28: splendidum in panibus. tertio causam probat. etc. ad largiendum. ad minus caveatis erubescentiae nostrae. 17: ferrum ferro acuitur. est quia ego dico. Primo ex gloriatione nostra de vobis. scilicet ad vos. quia bene constat mihi quod in aliis virtutibus et bonis non evacuabitis gloriam meam. Macedones. 31: aemulamini charismata. etc. provocavit plurimos. quod qui parce seminat. Et iterum. Consequenter cum dicit misimus autem fratres. Supra I.Supra apostolus induxit Corinthios ad dandum eleemosynas sanctis qui sunt in ierusalem. Nam per actionem dandi. secundo vero astruit veram. 8: quae seminaverit homo. scilicet Lucam. etc. de hoc scilicet quoniam et achaia. probo ex duobus.. ibi hoc autem dico. ponit veram causam quare miserit tam solemnes nuntios. quasi dicat: vobis erit confusio si promisistis. quia semina nostra sunt quidquid boni fecerimus. Et ideo dicit et vestra aemulatio. id est parce. XXVII. Et primo ponit in generali. Primo excludit opinatam causam de missione nuntiorum. de ministerio quod fit in sanctos ex abundanti est. ut dent prompte. quia est causa aeternae benedictionis. Deus. Et supra VII. nam. Nam nisi scirem vos esse promptos ad hoc. etc. Matth. IV.. 5: hic accipiet benedictionem a Domino. quia vos provocastis exemplo vestro multos ad hoc.. Primo excludit suspicionem. etc.. Unde ad hoc quod bene darent. non fuissem gloriatus de vobis apud alios. id est abundanter. scilicet ad proficiendum. ad subveniendum eis. quam habemus de vobis. id est abundanter. Circa primum duo facit.. tertio ut dent hilariter ibi unusquisque prout destinavit. ibi scio enim promptum. parata est ab anno praeterito. quia enim audierunt vos bene correctos proficere.. quia scio promptum animum vestrum. Ratio autem quare debeant abundanter dare. ibi misimus autem fratres.. Gal. secundo ut dent abundanter. etc.. scilicet promptitudine animi vestri.. Modus dandi est ut scilicet prompte detur. et ab hominibus. et non quasi avaritiam.. Sed esto quod sustineatis. scilicet eleemosynam. Et circa hoc duo facit. et praeparent repromissam benedictionem hanc. et non curetis de confusione vestra.

2: servite Domino in laetitia. non potest avare fieri. scilicet simplex et mixtum. sed ex gaudio quod concepistis propter amorem quem habetis ad sanctos. 8: voluntarie sacrificabo tibi. 8: habentes alimenta. non quasi avaritiam. etc. ibi hilarem enim datorem. VI. debet prompte. non ex tristitia. Et hoc dicit. Voluntarium enim tollitur per violentum. id est abundantem affectum habeatis ad dandum eleemosynam.. Cum ergo eleemosynae multiplicentur dantibus... et remurmurantem. ne scilicet erubescatis. etc. et dignum benedictione. etc. Ratio est talis: quicumque dat aliquid quod multiplicatur sibi. ibi sicut scriptum est. Ad removendum ergo illud violentum. nisi in actu virtutis utrumque istorum concurrat. qui operatur opera iustitiae. 15: qui multum. quod fieret si darent coacti mandato apostoli. scilicet delectabiliter et cum gaudio. Et licet apud homines. gaudenter et abundanter facere. qua scilicet semper gaudeatis de bono opere quod fecistis. scilicet secum conferens. De ista sufficientia dicitur infra XII. id est praedeliberavit.. id est approbat et remunerat. Quasi dicat unusquisque voluntarie det. Circa primum duo facit. non dicitur actus ille simpliciter virtuosus. Ponit autem duo opposita voluntario. Matth. dicit non ex tristitia. quasi non avare.. qui intuetur cor. et cum magna charitate. secundo rationem sumptam ex parte Dei. XXXV. etc. Consequenter cum dicit hilarem enim datorem. indigentia gravati. 8: qui miseretur in hilaritate. |#2 Lectio 2 Hic rationem trium modorum assignat. quantum ad quantitatem praemii.. sufficiat quod quis operetur actum virtutis secundum ipsam speciem actus. Quasi dicat: non ex timore confusionis. Consequenter cum dicit sicut scriptum est. scilicet tristitiam et necessitatem. quia Deus potens est omnem gratiam. quia multiplicatum illud recolligunt. Ut ergo hoc removeat. Et ideo non datorem tantum. etc. quia illud quod sponte fit. etc. etc. XII. puta actum iustitiae. centuplum accipiet. XXX. etc. Primo ponit rationem. Et circa hoc duo facit. et abundanter metet.. quia. scilicet species actus et modus agendi qui est ex parte agentis. 11: in omni dato hilarem. XXXV. XIX. sed moveat vos ad hoc prompta voluntas vestra. Ps. non minoravit. Primo assignat rationem sumptam ex parte ipsorum.. dicit non ex necessitate. Ic. id est non parce. LIII. quasi dicat: non timeatis dare ne. et qui modicum. sicut non dicitur perfecte iustus. 51 . In actibus autem virtutum duo sunt. Sed dicit abundanter. Ex.. id est abundanter. ibi qui autem administrat. non abundavit. sed secundum quid. det eleemosynas prout destinavit. 9: sufficit tibi gratia mea.. XV. dicens: recte debet vos movere praedicta ratio. sicut habetis ad alia opera virtutum. Rom. ut dent hilariter et gaudenter. 5: qui dat omnibus affluenter. abundanter et hilariter dare.. Et ideo aliquo modo fit sponte et aliquo modo violenter inquantum scilicet coguntur timore maioris damni. Et ideo dicit abundetis in omne opus bonum. scilicet vestrum. Dicit ergo: dico quod paretis illud quod vultis dare quasi benedictionem. scilicet quod nisi faciat incurrit maius damnum. Hortatur eos. etc. etc. Quasi dicat: non cogat vos ad dandum mandatum nostrum. Probat autem auctoritate. De multiplicatione vero dicitur Is. etc. etc. navis submergitur. qui non vident nisi ea quae patent. Abundanter omnes quantum ad praemium substantiale.. Ps. id est non ita quod sit violentum mixtum. et ideo dicit semper omnem sufficientiam habentes.. quasi ad proportionem et bene seminantium. sicut videmus quod homines abundanter et prompte et cum gaudio seminant semen. 41: stella a stella differt. I Cor. non sufficit quod solum operetur actum virtutis secundum speciem. 23: dabitur pluvia semini tuo. Et tamen habeatis plenam sufficientiam bonorum exteriorum. Et ideo subdit unusquisque enim. secundo ipsam confirmat. Iac. Et quod multiplicentur patet. probat positam rationem dupliciter.. tamen apud Deum. in quo est sanctorum differentia. etc. debetis illas prompte. quia unusquisque. et non tristem.. Supra VIII. sicut scriptum est. secundo rationem assignat. ibi ut in omnibus locupletati. scilicet auctoritate et experimento. sed hilarem datorem diligit Deus. etc. etc.. etc. etc. id est vos reputantes habere. Haec autem sunt solum actus virtutum. Simplex quando absolute quis cogitur ad aliquid contra voluntatem suam faciendum. Est autem duplex violentum. nisi delectabiliter et cum gaudio operetur. Violentum mixtum est quando quis non absolute cogitur ad faciendum aliquid contra voluntatem suam. quia potens est Deus facere abundare omnem gratiam spiritus sancti. Consequenter cum dicit unusquisque enim.Sed numquid non metent omnes abundanter? dicendum est sic. rationem assignat. sicut si non proiiciantur merces in mari. sed parce in comparatione ad praemium accidentale. poeniteat aliquando vos dedisse. Eccli. secundum virtutem. 5: omnis voluntarius. Quia aliquando aliquis parce dat.. etc.. non coacte. 29: omnis qui reliquerit. Primo enim monet eos ad gaudenter dandum. Et circa hoc duo facit. quia omnes affluent. nisi etiam secundum debitum modum operetur. et nullus ibi parce metet. Unde. I. et est talis: omnis remunerator remunerat ea quae sunt remuneratione digna. etc. in corde suo. et I Tim.

etc. 3: simplicitas iustorum. V. etc. deficient nobis necessaria ad quotidianum victum. etc. Et ideo dicit glorificantes et in simplicitate communicationis vestrae. scilicet largitio simplex.. abundanter et hilariter dare debeant. quod respondet praemissis. 12: cum facis prandium. id est tam in corporalibus. Lev. dedit pauperibus. I Cor. etc. scilicet quomodo eorum largitio operetur gratiarum actionem Deo. etc. etc. ibi glorificantes Deum. quia ex quo dat.. quia posses dicere quod si multum daremus. 25: qui dat escam omni carni. XII.. Et hoc apostolus removet dicens. 11: ut ex multarum personis facierum. id est perfectam. quia hoc ipsum quod datis in eleemosynas. quia dispersit. Sed ne aliquis crederet. et iterum operemur bonum ad omnes. Et insinuat tria circa hoc. sed per alios fideles pauperes. gratiarum actionem Deo. XI. Non solum ergo hoc bonum sequitur inde. Iustitia eius. etc. quo subvenitis sanctis. etc. Huius quidem gratiarum actionis materia est propter tria. etc. assignat rationem. 6: communicet is qui catechizatur verbo ei qui se catechizat. Secundo propter eorum largitionem. aut quod divitias spirituales aliquis otiose absque usu possidere deberet. praestabit ad manducandum. I Tim. etc. id est merces iustitiae eius. etc. Ps. ut largitio procedat ex divitiis temporalibus. refert hoc primum ad aliud secundum.. Supra I. in actione gratiarum. habetis a Deo. XXV. Et ideo tertio subdit quae.. etc. 3: si distribuero. dicens et ut in omnibus locupletati. Vel iustitia eius. non solum perfectos... dedit pauperibus. Secundum est. Quomodo dandum. et quod fruges maximae erunt in comparatione ad parvum semen. Dixerat enim supra: multiplicabit semen vestrum et augebit incrementa frugum iustitiae vestrae et hoc primo resumit. manet in aeternum. operatur per nos. 28: vir obediens loquetur victorias. etc. augetur voluntas ad dandum. Cxxxv. Et ideo debetis libenter dare amore Dei. dicens qui autem administrat.Cap. dicens abundetis in omnem. 2: bene fac iusto. quod finis ponendus sit in abundantia divitiarum temporalium. Prov. unde scilicet plures eleemosynas facitis. quia non solum supplet ea quae desunt sanctis. Experimento autem confirmat rationem praedictam. V. id est necessaria vitae. sed divisim multis. Tertio propter hoc quod ipsi viri sancti habent a Deo.. 14: vestra abundantia illorum inopiam suppleat. I Thess. manifestat rationem supra positam. VI. scilicet fideles. quare prompte. In auctoritate autem proposita notatur quibus sit dandum.. I. id est de confessione fidei vestrae. I par. Quasi dicat: experti estis.. sed etiam quod ipsi orant pro vobis. id est excrescit. glorificantes. Lc. Ultimo: tua sunt omnia quae de manu. et in omnes. multa bona habet. ibi quoniam ministerium huius officii. scilicet largitione eleemosynarum. Prov. quia ministerium huius officii vestri. Et hoc est quod dicit sed etiam abundat. Sed et hoc ipsum ad alium finem referendum est. IV. quod non deficiet. etc. probantes et approbantes ministrationem vestram. qui inde agunt gratias Deo in Domino. quia non solum semen ministrat seminanti. Primum est quod aliquis posset dicere: si nos damus modo quod habemus.Sed Glossa in alio sensu adducit hanc auctoritatem. XII.. Et primo assignat rationem. scilicet sanctos pauperes. deficient nobis quae habemus ad dandum iterum. etc. quam sit intentio apostoli. Et hoc removet. 18: seminanti iustitiam merces fidelis. 52 . Sed apostolus videtur hoc velle referre ad illud quod dicit abundare facere omnem gratiam. in illos. ibi gratias Deo. simplicitatem. III. etc. hic assignat rationem ex parte ipsius Dei pro quo dare debent. secundo ponit gratiarum actionis materiam. 7: frange esurienti panem. ex quibus procedit iustitia vestra.. sed panem. Deum in obedientia confessionis vestrae. et sic totum amittemus. iustitia eius manet in aeternum. 8: pietas ad omnia valet. Primo propter eorum fidem quam acceperunt. scilicet fideles qui indigent. etc. ex parte ipsorum dantium. Gal. dicens et augebit incrementa frugum iustitiae vestrae. videntes et probantes ministerium vestrum.. quam in spiritualibus bonis. etc. etc. XIV. id est mediantibus nobis.. etc. simplicitas autem ex spiritualibus.. Supra VIII. etc. secundo manifestat eam. quod semper parati et prompti eritis ad dandum eleemosynas. Tertium est.. id est intantum augebit facultatem et voluntatem dandi eleemosynas. Deinde cum dicit ut in omnibus locupletati. quod si modo damus. et invenies retributionem.. manet in aeternum. quia non totum uni. quorum primum est ipsorum locupletatio. Prov. XI. 9: de primitiis frugum tuarum da pauperibus. quia pauperibus id est indigentibus. etc. Prov. quantum ad temporalia. XXI. Matth. quia posset aliquis dicere. ut pro eis agant gratias Deo. Et primo hoc ostendit. Deinde cum dicit quoniam ministerium. quae fit per multos. et ideo dicit: dico quod abundat in gratiarum actione. Is. id est pro largitione vestra. Nam Glossa sic adducit: dico quod abundetis in omne opus bonum. quia scriptum est dispersit. id est largitatem simplici animo factam. tertio ipse prorumpit in gratiarum actionem. Eccli. simplici et puro animo facta. 18: in omnibus gratias agite. I Cor. 5: divites facti estis. id est virtus iustitiae. et poenitebit nos dedisse. 16: sic luceat lux vestra. et agunt gratias Deo. qui eos ad hoc movet.. 21: dabo benedictionem. scilicet ad Deum.. Et hoc removet. quam confitemini et creditis in Christum.. deficiet nobis voluntas ad dandum.. et hoc quia ille qui dispersit. Dicit ergo: dico quod largitio vestra operatur gratiarum actiones Deo.. In ratione autem assignanda tria considerantur. sed multiplicabit semen vestrum. LVIII.

Ci. dico. tertio confirmat per rationem. Prov. Et ideo dicit ne praesens. absens autem. sed ego rogo vos. Id est quia tot bona inde proveniunt de ministerio vestro. Et primo invehitur contra eos. Eccli. id est ita confidenter. id est cum sum absens a vobis. ideo quilibet dirigit opus suum ad finem quem intendit.. etc. 9: ego sum minimus. XI.. et ideo dicit: vos ita creditis. recusat sumere experimentum. etc. humilis sum inter vos.. nec auris audivit. Circa primum duo facit. ego. ibi qui arbitrantur. etc. quae maxime videtur vigere in vobis. Et quia unusquisque secundum regulam operis operatur. vere Paulus. ibi inconstantia. si necesse sit. 21: omnia in numero. Ego inquam obsecro. Circa hoc ergo tria facit. quando scilicet non timeo laedi ab aliquo vestrum. in quosdam.. etc. per litteras etiam corrigendo.. Ipsorum. ut dicitis. Et ideo posuit illa duo quae Christus habuit. id est confidenter ago. 1: iustus quasi leo confidens. utrum ego. Primo ponit causam. quomodo facio in absentia. etc. Causa autem quare hoc sibi imponitur. I Cor. XV. Primo recusat se excusare per experimentum.. si necesse sit. scilicet charitatis. ibi ecce tertio. III. tamen ratio in promptu est ad excusandum me sufficienter. quia Paulus humilis et quietus interpretatur. ideo homines.. et cum esset absens scriberet eis valde dure. aspere vobis per epistolam scribens. sicut existimor a vobis audere. etc. quia pseudo. specialiter imponebant Paulo quod cum esset praesens apud eos conversaretur humiliter. Facit autem specialiter hic mentionem de mansuetudine et modestia Christi. etc. Primo praemittit obsecrationem. ibi quae autem secundum faciem sunt. Unde ego ipse. dicens gratias.. obsecro vos per mansuetudinem et modestiam Christi.. id est humiliter conversatus.... id est. quia possunt subtrahi ab hominibus. etc. ipse. secundo interponit illud quod imponitur sibi a pseudo. blande se habent ad homines et humiliter. quae quidem. Modestia enim nihil aliud est quam modum servare in agendis. finis autem habet rationem regulae. etc. Et ideo consequenter interponit vitium sibi impositum.. qui in carnalia tendunt. confido in vobis. ut velitis experiri. etc. id est vere humilis. incorrectos dure reprehendendo. ego ago gratias Deo. Deinde excusat se per rationem. |+10 Capitulus 10 |#1 Lectio 1 Postquam tractavit de bonis ministris Christi et fidei. XIX. De mansuetudine Christi habetur Matth. etc. Circa primum tria facit. quantum utile sit. De modestia sap. pondere et mensura disposuisti. quare imponunt ei quod dictum est.. per eam confidentiam. ut sciant quod apostolus haec etiam ostendit et servavit exemplo Christi. quia non potest dici. etc. ut consequantur ea quae sunt carnis. etc. cum tamen posset. desiderantium vos videre in aeterna beatitudine. quia credebant apostolum ambulare secundum carnem ideo credebant quod propter hoc humiliter conversatus sit inter eos. qui vos et alios ad eleemosynas exhortor. id est glorificant Deum de hoc quod ipsi viri sancti obsecrant pro nobis. Et ideo. etc. in XIII cap. Iob XXXI: exaltat audacter. cum sum vobis praesens. 53 . etc. secundo vero per facti evidentiam. ibi rogo autem. faciam in praesentia. ibi qui in facie quidem. quia oculus non vidit. qui et ipse obsecro. et hoc propter eminentem gratiam Dei in vobis. Et inde est quod ita regulant opera sua. Isti enim credebant quod apostolus ex timore ductus conversaretur humiliter inter eos. Circa primum duo facit. inquam. dicens: ego ipse Paulus. etc. Ps.Et ideo dicit: glorificantes etiam Deum in ipsorum obsecratione pro vobis.. dicens qui arbitrantur. et Corinthii. qui subvenitis etiam illis qui sic agunt gratias Deo et orant pro vobis. absens autem severus et austerus. est quia isti arbitrabantur apostolum secundum carnem ambulare. XXVIII. id est cum fuero apud vos. qui. audeam facere in vobis. id est exterius.. id est audacter et confidenter agere. XI. qui in facie. secundo destruit causam illam. consequenter apostolus invehitur contra falsos ministros et pseudo-prophetas. 28: tu quidem ipse es. decepti ab eis.. Ex his ergo apostolus prorumpit in gratiarum actionem Deo. scilicet quod praesens sit humilis. 16: ubi zelus et contentio. quia mitis sum. quasi dicat: et licet nolim experimento me excusare propter vos. secundo vero contra illos. tertio recusat experimentum. adhaerebant eis. Et hoc donum est inenarrabile. Primo excusat se de eis quae imponuntur sibi per rationem. Qui ergo ponunt finem suum in bonis carnalibus dicuntur ambulare secundum carnem. secundo vero excusat per rationem. Consequenter cum dicit rogo autem. 29: discite a me. Et Iac. 23: est qui nequiter humiliat se. Dicit ergo ipse autem ego Paulus.

etc. 10: ut evellas et destruas. scilicet pro sola veritatis apparentia. etc. quia aliquando contrarium latet in corde. sicut sunt tyranni. quia arma militiae nostrae non sunt carnalia. obsecro. Rom. 9: ut sit potens exhortari. |#2 Lectio 2 Supra excusavit se apostolus per rationem hic excusat se per facti evidentiam. 13: qui apprehendit sapientes. quia non secundum carnem militamus. Secundus effectus est conversio infidelium ad fidem. 9: repleta est terra scientia Dei. quod quidem fit quando id quod homo scit. sed time. VII. Infra Tit. etc. I. 12 dicitur: debitores sumus non carni. II. Et quantum ad hoc dicit et in captivitatem redigentes. Muniunt autem se aliqui contra Deum dupliciter. saltem videte. id est in manifesto apparent de me evidenter. sive intentionem nostram. Glossa aliter exponit. etc. id est quando destruetur inobedientia vestra: contraria enim contrariis curantur. ad ostendendam securitatem cordis sui. Et quantum ad hoc dicit consilia destruentes. Ier. ut destruant rebelles. ex militaribus armis. hoc est falsum.Sed haec ratio nulla est et vana. vel ad honorem Dei. quia si vos velitis obedire. Sed constat quod arma eorum qui pugnant secundum carnem. ergo nos non militamus secundum carnem. 29: respondete. 15: veniunt ad vos in vestimentis ovium. VIII. scilicet tyrannorum. Cil. Hic vero accipitur secundum faciem pro ipsa veritate evangelica et facti evidentia.. Unde dicitur Matth. Contingit autem quod aliquis movetur contra aliquem. et alia Dei mirabilia. Dicens in carne enim. id est superba. scilicet fidem. scilicet partum virginis... 8: ad alligandos reges eorum in compedibus. quae est quaedam militia. 21: vae qui sapientes estis in oculis vestris. quando impleta fuerit obedientia vestra. 1. 20: ex fructibus eorum. etc.. Is. etc. absque contradictione. sunt divitiae. extollentem se adversus scientiam Dei. 6: gladii ancipites in manibus. Is.. seu militant. Iob VI. et ideo destruit eam. XI. quia quae de Deo dicuntur impugnant. quae est scientia Dei.. deceptus auctoritate alicuius qui se magnum facit. Ps. Non ergo bene dicitur hic quae secundum faciem sunt videte. Respondeo. Matth. Et quantum ad hoc dicit et omnem altitudinem.. etc. etc. quia Rom. intrinsecus.. secundum quam potest fieri iudicium. Et hoc erit. scilicet secundum faciem.. id est pseudo videte. quasi dicat: quod nos sumus in carne non possumus negare. etc.. sicut unusquisque pugnator habet arma accommoda militiae et pugnae suae. Committit autem eis iudicium causae suae. id est vitam nostram. VII. Tertius effectus est correctio peccantium. honores et potentiae mundanae et temporales. 20: noli altum sapere. tamen si aliqui sint inter vos. totum supponit ministerio Christi et fidei. sed quod nos regulemur secundum carnem. secundum quae non debet homo iudicare. Et circa hoc duo facit.. Aliqui vero per superbiam vel altitudinem ingenii proprii. Et sic Corinthii commoti erant contra 54 . Iob V. Sive profunditatem intellectus tam legisperitorum. Primus effectus est quod per ipsa arma confunduntur rebelles. Vel.. etc. cum impleta fuerit vestra obedientia. 24: nolite secundum faciem iudicare. etc. Et quantum ad hoc dicit et in promptu habentes. Apoc. Apoc. non faciant aliqua ex quibus poteritis cognoscere intentionem ipsorum pravam. et primo. Aliqui astutis consiliis. non regulamus secundum carnem. XI. 24: qui non cognoverunt altitudinem Satanae. non erit nobis locus puniendi inobedientiam aliorum et vestram. id est attendite. Et quantum ad hoc dicit ad destructionem munitionum. Secundo vero cum dicit ad destructionem. I. quorum quidem virtus patet ex triplici effectu eorum. secundo prosequitur suam causam. Primo enim committit auditoribus iudicium suae excusationis. quam Philosophorum. cum dicit nam arma nostra. Consequenter cum dicit si quis autem confidit. qui ratione non vincantur et noluerint rationi acquiescere. cum ergo arma nostra non sint huiusmodi. VIII.. 16: non alta sapientes. id est cum vos perfecte obedientes eritis. ut dicitur iob VII. etc. Rom. ut ipsi tyrannizent. Eccli. id est secundum Deum. VII. qui machinantur pravis consiliis suis destruere quae Dei sunt. ea quae sunt secundum faciem. Rom. Quasi dicat: considerate facta eorum. id est in documenta fidei. quia impossibile est quin inter multa bona quae praetendunt. Et quod non militemus secundum carnem probat. VI. ibi si quis confidit. ponit virtutem armorum spiritualium. sed potentia Deo. V. tunc ulciscemur vos de inobedientia. 25: iniice pedem tuum in compedes illius. neque profundum. ponendo in bonis carnalibus finem. Altitudinem. id est promptum et liberum animum habentes ad puniendum omnem inobedientiam. II. 39: neque altitudo. prosequitur causam suam. etc. Ps. XII. dico. 23: quam dicunt altitudinem Satanae.. etc. Cil. Dicit ergo primo: licet appareat per rationem falsum esse quod imponunt mihi pseudo.. id est considerate. Sed contra Io. Dicendum est quod ibi accipitur secundum faciem pro his quae exterius apparent in homine. quasi dicat: bene sunt potentia Deo. voluptates.. scilicet suae superbiae. etc. etc.

ut confutet illum et ut trahat auditores ad veritatem. Rom. id est sciat certe. etc. dicens: dico quod non sumus similes pseudo. Gal. qui seipsos vobis tantum commendant. dedit nobis Dominus. et non os tuum. quibusdam. non decipiamini ab eis de caetero.. 15: vas electionis est mihi iste. secundo rationem dicti assignat. Sed qui est huiusmodi. scilicet ut ostendens auctoritatem meam esse magnam. vel timorem vobis incutere. Quare autem locutus fuerit sibi plana. scilicet quando aliquis provocatur opprobriis et conculcatur. unde debeamus dici et esse Christi. Et circa hoc tria facit. secundo prosequitur causam suam. ibi ut autem non existimer. Ult. cogitet. isti tamen quaerunt gloriam suam et non Christi. et exhortatio. unde dicit: neque enim reprehendit me cor meum in omni vita mea. et alius adversarius veritatis contradicit sibi et impedit manifestationem veritatis. Nondum enim erant capaces altioris doctrinae. et non in destructionem. Circa primum duo facit. ita et nos. inquam. scilicet de huiusmodi commendatione mea. quia venerant a Iudaea. Et hoc faciebant praedicando observari legalia et faciendo quaestum.... id est qui talia dicit de nobis. etc. Id est tales erimus praesentes. III. qualem habuerunt scripto. Et hoc est quod dicit ut autem non existimer. Nam. Primo ostendit quod pseudo non sint sibi praeferendi. Ubi nota quod. scilicet Pauli. Et ideo dicit apostolus quod non est ita. confidit se Christi esse.. tertio exponit rationem ipsam. Dicit ergo: hoc.. nec etiam est verum quod imponitur nobis. et fortes. scilicet ecclesiae. insinuat I Cor. duabus de causis potest aliquis se commendare absque peccato.apostolum decepti a pseudo. secundum Gregorium. propter aliquod magnum quod fecerit. id est absque timore. et collocutio. quia quales sumus. 8: qui operatus est Petro.. et ideo destruunt. per epistolas nostras quas vobis mittimus.. non erubescam. quod. Item quando aliquis praedicans veritatem. quia non erant firmi in fide. et pseudo nullam. etc.. id est dicere nos esse unum ex eis. imponebatur apostolo quod in praesentia esset humilis propter timorem. Et hoc ideo est quoniam ipsi. Consequenter cum dicit non enim audemus. imo infirma. Et hoc facit apostolus in multis locis et hic etiam.. Sed ipsi in nobis. sicut faciunt pseudo. id est similem facere. quia non facio ad ostendendum me. dicens: tamquam parvulis in Christo lac potum dedi vobis. si necesse fuerit. XXVII. Causam autem quare apostolus se habuit humiliter ad eos. vel propter gratiam et favorem captandum. 2: laudet te alienus. quod respondet ei quod dicit fortes. Dedit.. quam. etc. hic non est eius. cum timore multo et tremore. Sic iob commendavit se multum. ibi nam et si amplius. sed causa necessitatis. et ut confutet adversarios. Non solum autem nos sumus Christi sicut et ipsi. etc. 9: si quis spiritum Christi non habet. id est debilis et humilis. et hoc possunt experiri. etc.. Et ideo apostolus duo facit. scilicet pseudo. II. fratres. etc. et in qua gloriam Christi quaero et non meam. Gal.: unusquisque opus suum probet. etc. abutentes potestate eis data in contrarium ad quod data est. contra illud Prov. Et hoc est quod dicit nam et si amplius aliquid gloriatus fuero de potestate nostra. VII. Et ideo dicit non enim audemus nos inserere. etc. etc. id est consideret diligenter in corde suo quia sicut ipse Christi est. id est secundum ea quae sunt in nobis commensuramus facta nostra et dicta. scilicet potestatem. de pseudo.. 3: et ego. inquam. a pseudo seu a vobis. Consequenter cum dicit ut autem non existimer. qui se dicebant maioris auctoritatis quam Paulus. ostendit rationem dicti sui. hoc cogitet apud se. secundo quod ipse est praeferendus eis. scilicet praedicatio sua. manifestat apostolus I Cor. et in absentia dure scriberet eis. Si ergo amplius glorior de hac potestate quam habeo. si volunt. secundum faciem videte. etc. inquiunt: epistolae. vel propter aliquod donum spirituale quod a Christo receperit. Act. quia ego non dico alia quam facere est necesse. Primo ostendit falsum esse quod sibi imponitur. sed multo plus possumus gloriari quod sumus Christi quam ipsi. ita invenient eum facto. Cap. IX. tunc huiusmodi praedicator debet se commendare et ostendere auctoritatem suam. quales sumus per epistolas. Quasi dicat: illa dicimus de nobis quae sunt proportionata nobis. sed praesentia non talis. II. Et voluit eos per dulcedinem suae conversationis firmare. mihi potestatem hanc specialem ad convertendum gentes in aedificationem. aut comparare.. Primo evacuat auctoritatem illorum pseudorum. quod si quis. et praedicaverit eis non subtilia. etc. quod respondet ei quod dicitur graves. etc. sicut dictum est. quem quidem timorem non incutiebam vobis in praesentia. id est dure et graviter punientes. totum invenitur in nobis. 55 . ibi non enim audemus. 40: puto quod et ego spiritum Christi habeam. tamquam terrere vos. absentes. et tamen ab aliis et a factis suis non commendantur. Circa primum sciendum est. sicut patet XXVII cap. id est commensurata factis nostris. graves sunt. et quia erant primo conversi. Quasi dicat: quidquid invenitur in eis. scilicet pseudo. VIII. et sermo. prosequitur causam suam ex facti evidentia. et hoc ut non desperet videns se conculcari. sed si bene volunt considerare quae apparent. I Cor. etc. cum venimus ad vos. licet potestas detur in aedificationem ecclesiae in fide et charitate. contemptibilis.. quod faciebat. ibi non autem non.

probat consequenter. Circa hoc autem duo facit.. quam dedit nobis Deus. Primo proponit intentum. gloriamur. non enim superextendimus nos in gratia vel gloria. Ult. Ad aures autem commendamus nosmetipsos verbis tantum. facientes scilicet secundum quod officium nostrum exigit. XIX. Aliud ut per ipsos conversos alii convertantur. excedere dupliciter. IV.. Respondeo. qua mensus est nobis Deus. ibi in quo quis audet. in praedicatione evangelii Christi. etc.. id est non excedimus mensuram nostram exercendo potestatem nostram et commendando nos. Mensuram. etc. Quae quidem gratia est nobis regula. Circa primum tria facit.. pertingendi usque ad vos. Nam usque ad vos pervenimus in evangelio Christi. et aliud ad aures. ibi non enim quasi non. Primo probat quod non excedit mensuram suam quantum ad gloriam de praeteritis. etc. facilius convertitur. Et quod ita sit. Et ideo concludit dicens: igitur cum glorior de vobis. quasi non simus pertingentes usque ad vos potestate nostra et ministerio. ut confutet eos. Apollo rigavit. Circa primum duo facit. ubi alius fundamentum fidei posuisset. quod sit eorum praelatus et quod per eum conversi sunt. si quis gloriatur de eo quod non habet. et reddat auctoritatem suam honorabilem. per quam conversi estis ad Christum et obeditis evangelio. II. etc. Dicendum est quod aliud est commendare seipsum ad conscientiam.Sed contra cap. Et ideo dicit: dico quod |+11 Capitulus 11 |#1 Lectio 1 Postquam apostolus excusavit se de his quae falso imponebantur sibi a pseudo.. cortina cortinam trahit. ostendit quod non excedit mensuram suam quantum ad gloriam de futuro. Cap. et deviemus a Deo. quasi dicat: vere gloriamur. Nam ad conscientias hominum commendamus nos ipsos. III. puta. Unde dicit non in immensum gloriantes. secundo quantum ad gloriam de futuris. ne extollamur. Sed hoc idem potest universalius accipi. ibi qui autem gloriatur. id est.. Hoc autem nos agentes non in immensum gloriamur. gloriatur in ipso. cum bene agimus. si quis habens aliquid ex alio.. dico. tertio concludit. et Apoc. Primo modo commendant se iusti et apostolus. quod praedicator potest habere duplex argumentum gloriae de praedicatione sua. Eph. etc. etc. etc. et hoc est malum. Glossa hic exponit de mensura praelationis apostoli. secundo ponit suam commendationem. XXXVI. Sciendum est autem. quia quidquid boni facimus in evangelizando et in conversatione vestra et aliorum. tamquam a se haberet. etc.. Consequenter cum dicit spem autem habentes. Lev.: qui audit.. I Cor. Nam quando quis videt alios converti. secundo quantum ad id in quo gloriatur. cum dicit non enim quasi non pertingentes. secundum quantitatem gratiae. Gal. sed. vel in potestate nostra. non glorior in immensum. totum est ex Deo mihi in vobis et aliis concessum. 6: ego plantavi. IV. |#3 Lectio 3 Supra apostolus ostendit rationem eorum quae dixerat. etc. quia. Ergo non bene dixit. 56 . Primo rationem suae commendationis assignat. secundo quantum ad secundum. Et quantum ad ista duo. Qua mensus est nobis Deus. puta. 15: in Christo Iesu per evangelium ego vos genui. id est secundum mensuratum mihi a Deo populum.. ibi spem autem habentes. ibi nec in immensum gloriantes. IV. Dicit ergo primo: dico quod metimur et comparamus nosmetipsos nobis. et hoc est bonum. ut mensura regulae dicatur quantitas gratiae: et tunc est sensus: sed gloriamur secundum mensuram qua mensus est nobis Deus. apostolus sperat augeri gloriam suam de Corinthiis.. Unum est ut conversi ad praedicationem suam proficiant in melius. Et ideo apostolus ostendit quod neutro istorum modorum excedit mensuram gloriando vel laudando se. scilicet quod non excedit mensuram suam gloriando se. quia vos estis sub mensura gratiae mihi datae. secundo modo pseudo et hypocritae. Et primo quantum ad primum. etc. 7: unicuique data est gratia. et dicit secundum mensuram. et supra IX. commendat se Corinthiis. etc. Hoc est ergo quod proponit. 35: nolite facere iniquum. etc.. Potest autem aliquis in gloriando et commendando se. etc. 1: nonne opus meum vos estis. hic consequenter.. primo scilicet de profectu eorum in melius. 8: qui operatus est Petro in apostolatum. scilicet quod pertingat usque ad eos.. Dixerat enim quod commensurabat se sibi. cuius ego sum praelatus et regula ad dirigendum. secundo propositum probat. 2 dicitur commendantes nosmetipsos ad omnem conscientiam. scilicet pseudo.. etc. ut dicitur Ex. dicat: veni. etc. I Cor. id est. etc.. Primo quantum ad id de quo gloriatur. et non excedebat mensuram suam. secundum mensuram regulae. hic consequenter ipsam rationem manifestat.

Gal. Quando autem hoc modo fit aliquid praeter communem regulam. XVII: zelo zelatus. sanctum. Desiderium autem apostoli est... VI. etc. 2: alter alterius onera. Et ideo consuevit sic definiri: zelus est amor intensus non patiens consortium in amato. sicut eunuchus zelatur uxorem Domini sui. Si vero non patiatur consortium in aliqua excellentia vel in aliqua prosperitate mundi. aliquando quis aemulatur alios pro se. Est ergo zelus sanctus. Et si quidem non patiatur consortium in aliquo bono. quae cum sint particularia et variabilia. etc. supportando me. ut custodiat eam sibi. secundo ponit suam petitionem. quia si commendaret se sine causa. Indiscreti vero et minus sapientes non considerantes ex qua causa hoc ita fiat. quod praecepta moralia sunt de agendis. Ier. 10. Ier. etc. quia praeceptum morale est non occides. id est ad honorem Dei. XXVII. seu aemulatione. et hoc est.Circa primum tria facit. tertio innuit quod dato quod sit insipiens. 11: factus sum insipiens. XXXI. quam sibi soli vult servari. quasi diceret: merito vos aemulor Dei aemulatione. et importat fervorem amoris. Et ideo pertinet ad me custodire vos. prout est idem quod zelus... quod aemulatio. 10: zelus domus tuae. inquam. non aliud est quam quidam motus animi bonus vel malus. aliquando tamen necesse est malos occidere. sicut vir zelatur pro uxore sua. despondet eum Christo. Primo praemittit suum desiderium. Gal. quem habet ad eos.. etc. ostendit. Et dicit modicum. tunc nihil esset ibi insipientiae.. III. XII. quia subditi debent supportare praelatos. 29: qui habet sponsam. Aliquando vero zelatur aliquis pro alio. 20: sponsabo te mihi. non multis. Primo ponit zelum. Ps. dicens aemulor. Hoc autem bono zelo. tunc zelus est bonus et aemulatio bona. aemulabatur. et quia commendat se multum. ut Corinthii sustineant apostolum commendantem se. sapientes. II. videtur ibi esse aliquid insipientiae. ut vitet indiscretionem.. Lxviii. etc. polluitur. Os. quod dicit modicum insipientiae meae. Necessitatem autem commendationis ostendit. quasi dicat: non pro me sed Christo. Dei aemulatione. Zach.. etc. secundo ostendit causam huius zeli. etc. secundum quod dicitur Prov.. Et iterum. Et ideo per adverbium optandi incipit dicens utinam sustineretis.. etc. tamen supportate me. quia ego despondi vos.. potest fieri in aliquo casu praeter hanc communem regulam ut homo commendet se. XIX. Et licet sic sim insipiens. Unde autem apostolo incumbebat huiusmodi aemulatio. Io. Unde cum immineret casus quo apostolus deberet se commendare. Primo ostendit huiusmodi commendationem provenire ex zelo. quia incumbebat sibi ex officio. Sed quia commendat se. etc. ibi iterum dico ne quis. sed oportet quandoque praeter regulam communem aliquid facere in aliquo casu emergente. Et hoc debent facere. licet ex causa non tamen omnino urgente. III Reg. etc. IV.. ibi despondi vos. quia aliquis singulariter vult eam sibi. ibi aemulor enim vos. Circa primum duo facit. 2: laudet te alienus. quod est inter vos et Christum. etc. Eph. III Reg. VI. 1: tu autem polluta es.. si commendaret se ex causa omnino urgente. sapientes commendant vel non reputant male factum. 18: aemulamini bonum in bono. ibi sed et supportate me. Quia ergo communis lex moralis est quod homo non commendet seipsum. tendentis in statum proximi. id est diligo vos ferventer. Et ideo dicit Dei aemulatione.. Sic apostolus populum suum.. Stulti autem et haeretici damnant. esset maxima insipientia. et cum sponso Christo velle prostitui diabolo. turbantur et reputant stulte factum fore. Primo petit ut eius insipientia supportetur. quem videbat paratum ad praecipitium. scilicet patienter. ibi nam si is qui venit. IV.. 22: novum faciet 57 . qui causam huius considerant. quia quae multis adhaeret. quia ego sum paranymphus huius matrimonii. dicentes hoc esse male factum. sponsus est. scilicet viro perfecto virtutis plenitudine. et laudabiliter hoc facit. Circa primum duo facit. etc. modicum insipientiae meae. etc. ut non insipiens videatur. id est feci sponsalia. hortatur eos ad hoc quod istud non reputent ei ad insipientiam. secundo subdit necessitatem suae commendationis. Circa quod sciendum est. dicens despondi enim vos. etc. supportare debent. etc. ibi timeo autem. non possunt determinari una communi ratione et regula indefinite. etc. de qua dicitur I Cor. qui est sponsus. cum alio modo posset confutare pseudo. 12: oriens nomen eius. quae sunt per fidem et charitatem. 31: aemulamini charismata.. non turbantur. non meum. Et circa hoc tria facit. sed singulariter illud solus vult habere. Quicumque ergo convertit populum ad fidem et ad iustitiam. et e converso. nec reputant insipienter factum esse. ne Christus sponsus verus in eis aliquod diaboli consortium pateretur.. et tamen indiscreti hoc reputant insipientiam. Infra XII. IX. etc. Sed uni Christo. quia Dei. etc. tertio excludit eorum excusationem. Et quando hoc fit. 14: zelo zelatus sum pro Domino. quia aemulor vos. sicut patet. ut petitio sua facilius exaudiatur. tunc zelus est malus et aemulatio mala. dicens utinam sustineretis. secundo dicit hunc zelum non esse inordinatum. puta vitii vel alicuius imperfectionis. ut excludat insipientiam. 2: supportantes invicem in charitate. Circa quod nota. Despondi.

Et excidant a simplicitate. etc. etc. V. 27: ut exhiberet sibi gloriosam ecclesiam. astutia sua. mandantes simul cum evangelio servari legalia. qui promittunt veritatem et simulant se bonos. excusando vos. etc. quia nos bene servabimus nosmetipsos. X. ita. quae debet esse virgo in omnibus membris suis. Castam exhibet se quando existens infra sacramenta et in fide Christi. I Cor. Simplex enim est illud quod compositione caret. quia.. inquantum promisit falsum et suasit iniquum. iniquum vero ut transgrederentur et praeterirent mandatum Dei.. 5: non enim praedicavimus nosmetipsos. vel sensus spirituales. XIV. Et hoc quantum ad primum. simul cum evangelio servant legalia. id est ministerio nostro. hic consequenter removet eorum excusationem. secundo vero removet eam. et tunc sicut serpens seducit astutia sua promittendo falsa. inquam. Ez. XV. et infra sacramenta absque corruptione alicuius idololatriae et infidelitatis. Aut praedicat vobis aliud evangelium. Gal. quam diabolus aliquando persecutus est manifeste per tyrannos et potestates.. inquam. V. Secundo quod haberent spiritum Christi. 14: Adam non est seductus. Et secundum hanc similitudinem apostolus loquens. VIII.. Rom. XI.. scilicet meliorem. scilicet per talem. Si. 14: vae peccatori ingredienti terram duabus viis.. etc. si acquiescimus eis. exhibet puritatem corporis et operis. Et hoc est quod dicit nam et si is qui. id est faceretis. ostendendo quod nihil maius quam apostolus. 33: corrumpunt bonos mores. scilicet per nos. Supra IV. Isti. volens ostendere quod ex omnibus fidelibus fit unum corpus et una ecclesia. corrumpantur sensus vestri. In omnibus enim accipitur virginitas pro integritate corporis. etc. et quantum ad modum nascendi. promittendo falsa. II. 3: simplicitas iustorum dirigit eos. et ipsi currebant. ergo si pseudo meliora doceant. ut dicitur I Petr. Eccle. docent et praedicant. quae est in Christo Iesu. non habentem maculam. 8: quotquot venerunt.. cum tamen ex hoc ipsi incurrerint necessitatem mortis. 15: quomodo praedicabunt. sed eva corrupta fuit per serpentem non violenter. Primo proponit eorum excusationem. scilicet excellentiorem quam illum quem nos praedicavimus: quod non potest esse. ut dicitur I Cor.. Nam apostolus tria praedicavit eis. Et e contra Prov. 9: si quis spiritum Christi non habet. dicit ecclesiam esse sicut evam. Primo quod essent Christi. Nam aliquando aliqua est virgo corpore. et quantum ad modum conceptionis. alia et meliora facerent vobis. Et circa hoc duo facit. etc. 1: sentite de Domino. et ostenso zelum esse rationabilem. castitas pro integritate mentis. quaerens quem devoret. etc.. etc. recte faceretis et excusabiles essetis. VII. quam accepistis. 16: non enim erubesco evangelium. quam per nos non recepistis. quae non est casta mente. Eph. Tertio ut reciperent evangelium Christi. hic non est eius. Rom. Et ideo dicit timeo ne sicut serpens evam seduxit. et quantum ad gratiae plenitudinem. ideo consequenter causam huius zeli ostendit.Dominus super terram. unde possent dicere: constat quod minus bona sunt dimittenda propter magis bona. nisi. viro despondi vos exhibere virginem. accipitis. Sed quia Corinthii possent dicere: non necesse est quod custodias nos. talis praedicator praedicat vobis alium Christum. et ideo dicit virginem castam. Io. I Cor. 11: haec omnia operatur unus atque idem spiritus. ita apostolus in hoc matrimonio spirituali timet ne corrumpantur spiritualiter sensus cordis. fures sunt et latrones. ut dicitur I Cor. etc. XII. Rom. Nota quod a plurali ad singulare descendit. Et dicitur Christus vir unus quia singularis. 21: non mittebam eos. etc. Eccli. 6: unus Dominus noster Iesus Christus. Circa primum sciendum est quod Corinthii possent suspicari quod ideo zelum haberet de eis. |#2 Lectio 2 Posito zelo quem ad Corinthios habebat apostolus. I. Falsum quidem. a Paradiso eam eiiciens. et tunc sicut leo rugiens circuit. 29: unum de mille. I Tim. Si ergo pseudo meliora vobis praedicarent et vos docerent. dicens timeo autem. qui seducti a pseudo. quasi dicat: timeo ne pseudo qui venit ad vos non missus. Aut alium spiritum. 58 .. Et hoc quantum ad secundum. I. et docuit eos. idest per similes deceptiones haereticorum. de quibus Sap. 6: miror quod sic tam cito transferimini. non debes turbari. Pseudo ergo componebant unam sectam ex Iudaismo et evangelio. etc. etc. 25: ad omne caput viae aedificasti signum. Et dicit sensus vestri. I. dicens desponsavi vos in plurali. sed Christum Iesum. Et ideo hanc excusationem ponit. Illi ergo excidunt a simplicitate Christi. neque rugam. VIII. inquam. quod non potest esse. quia. Ier. et exhibere virginem in singulari. et zelus tuus non est rationabilis. sed astute. sed hoc non faciunt. Si. et hoc timebat apostolus de Corinthiis.. Ubi sciendum est quod in Paradiso fuit coniugium Adam et evae. cum dixit: eritis sicut dii et nequaquam moriemini.. XVI. sed mulier. ibi existimo enim me. quando perseverat in fide. quia sicut in matrimonio carnali cavet sponsus ne coniux corrumpatur carnaliter. XXIII. 20: nolite pueri effici sensibus. id est aliam praedicationem vel doctrinam. etc. X. Aliquando molestat ecclesiam latenter per haereticos. 8.. II. per quem omnia. sed ex se.. recte pateremini. Sic ecclesia exhibet se Christo virginem. sicut fur et latro. etc. quia timeat ne dimittant doctrinam suam propter doctrinam pseudo.

non in subtilitate sermonis. I Cor.. ut omnes possent capere. Et hoc est quod dicit aut numquid peccatum feci. 2: signaculum apostolatus mei vos estis in Domino. proposuit eis fidem. Circa primum duo facit. evidenter apparet per ea quae feci vobis.. Secundo. sed eo modo quo capere possent. secundo causam facti assignat. in his. cum sis imperitae linguae? ostendit quod ei facultas affuit ex magnitudine scientiae. pseudo praedicabant propter quaestum. et ex hoc pseudo deridebant eum.. removet hanc excusationem. dicens: licet sim imperitus sermone. VI: qui humiliaverit se. id est numquid peccavi. III. Enim. non attendentes nisi solum aures permulcere. etc. dicens: in hoc humilians meipsum. sed solum dilatationem fidei Christi et profectum eius. I. Matth. forte destitissent a fide. Et comparat se magnis apostolis. etc. Primo ponit factum. Ut ergo Corinthii reciperent apostolum et pseudo auferret occasionem quaestus. Et circa hoc duo facit. scilicet humiliationem. I Cor. scilicet plane et aperte. etc. Et ne forte dicerent ei: unde tibi est facultas ad hoc faciendum. ibi in omnibus autem.: sicut et charissimus frater noster Paulus. ut vobis videtur. Gal. Et infra XII. secundum sapientiam. Unde dicit ut vos exaltemini. ibi quoniam gratis. 9: si quis aliud vobis evangelizaverit. Item. IX. non tamen sum imperitus scientia. gratis praedicavit eis sine sumptibus propriis.. Circa hoc duo facit. etc.. id est melius tradi.. etc. sed propter vos. etc. Primo ostendit quomodo sine sumptibus praedicavit eis in primo adventu ad eos. ostendit quod plus fecit quam omnes alii. Factum autem praeteritum ostendit dupliciter. Dicit ergo: recte pateremini vos seduci ab eis.. et ideo si a principio accepisset sumptus. et hoc quia praedicavit sine sumptibus. XV. si melius praedicarent vobis. ibi aut numquid. Et non solum nihil minus fecit. I. Ex.. Vel dicendum. Corinthii autem avari erant. sed plus. Ult. conformans se conditioni audientium et capacitati. Primo ostendit quod nihil minus fecit facto quam alii apostoli. quod apostolus fuit balbus. Primo ostendit quod ipse non minus fecit eis quam alii. Cap. etc. nisi forte hoc reputetis male et minus factum. Primo in generali.. ibi nam et si imperitus sermone. et Paulus non. et facit duo.. id est quia. non accipiens sumptus a vobis. Circa primum duo facit. manifestat in speciali. 10: plus omnibus laboravi. quos isti habebant magnos. sed propter promotionem vestram. quia possent dicere isti: unde ergo accepisti sumptus? respondet quod ab aliis ecclesiis. ibi et in omnibus. etc. quod pseudo quaerentes gloriam propriam et lucra sectantes. ibi et cum essem. Apostolus vero. si aliud evangelium recipiant. etc. Quod autem nihil minus fecerim a magnis apostolis. etc. etc. Et ideo isti dicebant eum esse imperitum sermone.. 19: cum essem liber. Et ideo ostendit quod non est malum. Circa primum tria facit. secundo in speciali. Ratio autem humiliationis meae est non propter lucrum proprium. ibi quoniam gratis. etc. et ideo ostendendo se parem magnis apostolis. 12: signa tamen apostolatus mei facta sunt super vos. etc. hoc non fuit ex defectu scientiae. existimo me nihil minus fecisse. I Cor.. qui experti estis quae per me fiunt. ideo apostolus excommunicat Galatas. quia non quaerebat utilitatem propriam. ibi quare? quia non diligo vos. id est quam Petrus et ioannes. 17: non in sapientia verbi. tum etiam quia pseudo dicebant se missos ab eis. id est in fide confirmemini. non autem sine mercede. nitebantur attrahere populum per ornata et subtilia et exquisita verba. manifestatus sum in vobis. secundo innuit quod non defuit ei facultas ad hoc faciendum. Hoc autem quod dixerat in generali. Dicit ergo: recte dico quod nihil minus feci ab illis. 20: quanto maior es. ita proponebat verbum fidei. eo quod illi fuerunt cum Iesu. secundo quod plus. Consequenter cum dicit aut numquid peccatum. Consequenter cum dicit existimo. a magnis apostolis. tamen non sum imperitus scientia. Eccli.. nullus tamen praedicare debet pro mercede et quaestu. istorum errorem removet et pseudo confutat. Et ideo dicit et si imperitus sermone. Primo ostendit factum quantum ad praeteritum.. dicens ecclesias alias expoliavi. etc. id est impeditae linguae. non. accipiens ab eis stipendium ad ministerium vestrum. Et ideo dicit in omnibus praedictis. tum quia Paulus videbatur et reputabatur ab eis minor quam illi. Et propter hoc dicit apostolus: licet sim imperitus sermone.Et quia non potest eis aliud evangelium. IX. quoniam evangelizavi vobis gratis. ad litteram. II Petr. quia diminui de auctoritate mea.. etc. secundo quantum ad futurum.. quia hoc non est laudis. tertio ostendit evidentiam utriusque. Unde quia isti in principio non erant capaces altae doctrinae. quia tamquam parvulis in Christo lac potum dedi vobis.. etc. id est sine sumptu. Primo proponit quod intendit.. etc. Sed hoc sciendum est. Licet enim omnes possent capere sumptus personae ab eis quibus proponunt verbum Dei. etc. humilians meipsum et diminuens de auctoritate mea? quasi dicat. IV. I Cor. ex quadam dispensatione. minus fecissem. 10: impeditioris et tardioris linguae sum. sed hoc non est verum. Ex hoc convincit eos quod non possint 59 . sed si hoc esset malum. secundo ostendit quod idem fecit in mora quam apud eos contraxit.

pro necessitate unius patriae.. Et circa hoc duo facit. scilicet Christo. etc. nitebantur exterius sequi vestigia apostoli. sit mihi testis. quia non diligebat eos. ibi nam quod mihi. quia non diligo vos. et quod a licitis abstineo. reputabant sibi onus ministrare sumptus. XII. quando deficit virtus in uno membro. Habitabant enim in maritimis. etc. ut ostendat quod non dimisit eis sumptus propter divitias. quod pseudo. IV. Et quod ita facturus sit. quod ideo non recipiebat a Corinthiis sumptus. 15: bonum est mihi magis mori. etc. ibi nam eiusmodi pseudo. etc. In quo apparet causa quare dimisit: quia Corinthii. Dicit ergo: non solum quando primo veni ad vos non accepi a vobis sumptus. sed suppleverunt fratres qui venerunt a Macedonia. potest accipere stipendia. Ideo scilicet nihil accepi. Dicit ergo: non solum feci hoc. vel quia ego hanc gloriam habeo specialiter apud Christum. Et ideo dicit: ideo servabo me sine onere. evangelizavit eis gratis. Illud ergo quod deerat non dedistis vos. Sic ergo. Si enim accipitur ab aliis ad servitium eorum. qui est veritas. quia avari erant. I Cor. Et circa hoc duo facit. etc. 34: ad ea quae mihi opus erant. Ex hoc etiam apparet quod legatus Papae visitans unam partem legationis. XVI.. Primo excludit falsam causam. 15: nulla ecclesia communicavit mihi in ratione dati et accepti. quia ecclesia est sicut unum corpus. etc. non dure reprehendendo. per quam lucrabatur sibi necessaria. quasi dicat: hoc quod dixi verum est. sed omnia sustinemus. ut dictum est. in hoc imitentur. I Cor. Act. dicens. secundo astruit veram. Erat enim scenofactoriae artis.. qui erant valde liberales.. Act. quoniam non infringetur. sine sumptu praedicabat Corinthiis. Et primo hoc ostendit. 9: testis est mihi Deus. Et ideo dicit est veritas Christi in me. I reg. XX. Et circa hoc duo facit. IX. subministrat humores et virtutem accipiens ab aliis membris. propter avaritiam eis innatam. etc. quam ut gloriam meam quis evacuet. sed etiam in omnibus servabo me vobis sine onere. Primo ponit suam rationem communem. ex eo quod non intendit minuere gloriam suam. scilicet quod gratis vobis evangelizavi et nulli onerosus fui. tu scis. sicut dicunt pseudo? Deus scit quod diligo vos. etc. si oppressi. Circa primum sciendum est. apud aquilam et priscam. nisi vos. Rom. si recepisset ab eis. 12: non sumus usi hac potestate. quod etiam sine onere vult se habere ad eos. id est non minuetur. aliquid ab aliquo accipiendo. hic ostendit quod nec etiam contrahendo moram apud eos. Secundo.. etc. ponit causam quare non accepit sumptus ab eis. Vel hoc potest accipi per modum iurantis. etc. III: argentum et aurum et vestem nullius concupivi. quod ita servabo me. etc. excellere ipsum. Quasi dicat: Deus. Primo ex eo qui loquitur in ipso. secundo confirmat eam. Ult. Et ideo. Dicit ergo quare. Consequenter cum dicit quare? quia non. et erant intenti mercationibus. IX. 3: loquimini de me. ut in reverentia haberentur. quod scilicet gratis praedico vobis. 60 . sequitur vera. Et quod Dominus Papa.. Apostolus enim attribuebat sibi apud Christum ad magnam gloriam quod ipse solus. accepit ab eis sumptus. ut nihil accipiant. Circa primum sciendum est. quia veritas Christi loquitur in me.. secundo rationem huius assignat. I. exclusa causa falsa. quia illud quod mihi deerat.. Num. qui est veritas et est in me scrutans corda. Consequenter cum dicit et in omnibus sine onere. Videmus autem in corpore naturali quod natura. ibi quod autem facio. etc.. ostendit quomodo se habebit in hoc ad eos in futurum. Cap. etc. non severe corrigendo. quod pseudo imponebant apostolo. nec vestra accipiendo. propter salutem vestram: quae quidem est gloria Christi. 15: tu scis quod nec asellum quidem acceperim ab eis. Sed Corinthii erant avari. ibi est veritas Christi.. sed augere. et tales consueverunt esse avari. etc. Sed possent isti dicere: unde ergo habuisti necessaria? et ideo respondet dicens quod ab aliis ecclesiis. Quae quidem refringeretur in regionibus achaiae. potest accipere subsidium ab aliis partibus mundi.: Domine. a qua non potest esse falsum. quia amo te. scilicet philippenses. vel etiam. multo magis liceret ei accipere ab ipsis. ubi Corinthus erat metropolis. quaerebant lucra et gloriam propriam.. secundo vero respondet cuidam tacitae quaestioni. Dicit ergo apostolus: si ergo volunt me imitari. Primo ponit veram causam. confirmat ex duobus. |#3 Lectio 3 Ostenso quod quando primo eis praedicavit in ipso adventu.dicere apostolo quod non liceret ei accipere ab eis. sicut usque modo servavi. dicit Moyses ad Dominum. sed etiam cum essem apud vos diu et etiam egerem. et quod non pro odio hoc facio. ibi quod autem facio. in me haec gloria.. inter apostolos. si potuissent.. et quia non intendebat eis benefacere et servire.. scilicet a pretio quod lucrabatur nocte laborando manibus suis. nulli onerosus fui. quia ipse glorificatur per hoc in me. Unde de hoc in epistola ad philippenses commendat eos: Phil. id est pro odio quod habeo ad vos. Samuel dicit. Hoc infra ultimo: an experimentum quaeritis eius qui in me. scilicet hoc facio. Io. Ratio est.

XIII. ut nobis similes videantur. ibi sed non mirum. hoc continuatur tripliciter. propositum mutavit vadens ad ecclesiam.. sic Satanas transformat se in Angelum lucis. qui volunt. Postmodum vero iterum suggessit ei. 2: videte canes. non accipiendo sicut et nos non accipimus. III. sed postmodum volens explere desiderium suum. ostendens se esse vel Angelum Dei. quia sicut veri apostoli mittuntur a Deo et informantur ab ipso.. In quo. scilicet falsi.. probat eam consequenter. dicit quod facio. V: noster es an adversariorum? aliud etiam signum est. Eccli. callidi et vulpini. quam specialiter Deus contulit beato Antonio. Aliquando autem transfigurat se invisibiliter. Dicit ergo: recte dico. scilicet pseudo. non diu praedicarent. ut deciperet eum. Et ideo iosue cum videret Angelum in campo suo. 10: omnes nos manifestari oportet ante tribunal Christi. et quod intendit. id est simulant se esse iustos. VI: da occasionem sapienti. scilicet esse tales. Sic decepit monachum quemdam. contendebant enim esse similes veris apostolis. id est non meliores nobis. Malus autem Angelus stupefacit et desolatum dimittit. Sciebat enim. XVI. 1: omni spiritui nolite credere. etc. 4: quis revelabit faciem indumenti eius. vel aliquando Christum. Posita autem vera causa. Matth. etc. Tertio modo sic: ut in eo in quo gloriantur. 19: quorum finis interitus. et ideo recurrendum est ad adiutorium divinum. Lc. et malorum et bonorum differentiam. sed malus in principio quidem praetendit bona. numquam rediit ad cellam.. ut stupefactum facilius decipiat et persuadeat sibi. quod non praedicarent si deficeret eis lucrum. Et ad beatam virginem dixit: ne timeas. Postmodum cognoscens eum fuisse diabolum. tertio consequenter ostendit differentiam pseudo ad veros apostolos. Iob XLI. Primo ponit causam. si perfecte volunt nos imitari. et confortat. Nam finis bonorum erit bonus. Phil. 15: capite nobis vulpes parvulas. per consequens. Uno modo sic: ut inveniantur tales.. et hoc modo multos decepit. non sicut nos. facit apparere bona. supple meo exemplo. Supra V. 4: quasi vulpes in desertis. et boni inducuntur ad bonum. etc. qui est dux et incentor eorum. 15: veniunt ad vos in vestimentis ovium. Non est ergo mirum neque magnum si ministri eius. et. Consequenter ponit ministrorum. et mali mala. quod accipiant. scilicet non accipientes. E contrario dicitur Prov. Unde valde difficile est. sicut beato martino. ibi quorum finis.. II Tim. Sed ad hoc valet et necessaria est discretio spirituum. ut nobis assimilentur.. et ego nolo. pervertendo sensus hominis et inflammando concupiscentiam. Et hoc probat. scilicet pseudo. etc. scilicet ministrorum Christi.. quae demoliuntur vineas. transformant se in ministros iustitiae. etc. 2: secundum iudicem populi. quia ad bonum iverat. II. I. In hoc tamen potest cognosci. etc. zacharia. supple sicut et nos. sicut zachariam. ostendens quomodo student assimilari apostolos. ne scilicet possint se in hoc nobis praeferre. qui cum proposuisset in animo suo numquam exire cellam. quod Satanas transfigurat se aliquando visibiliter.. scilicet in non accipiendo. Et circa hoc tria facit. 5: habentes quidem speciem pietatis. scilicet decipere.. Et hoc ideo. quod pater suus esset mortuus. ut amputem eis occasionem accipiendi. Hoc legitur tripliciter. etc. dixit iudic. etc. 13: ne timeas. per consequens. quod bonus Angelus etsi terreat in principio. quod hoc facio. I Cor. id est exterius portantes signa bonorum apostolorum. quod si non acciperent. Phil. non propter odium... etc. secundo probat eam. inveniantur sicut et nos.. quod finis illorum.. Nam eiusmodi pseudo-apostoli sunt operarii. id est. et perseverat in eis. gloriatus est monachus quod non deceperat eum. In quo quidem ipsi gloriantur. etc. habere occasionem accipiendi vestra. Item boni recipient bona. Notandum autem est. dicens nam eiusmodi. ideo facio et faciam hoc. IV. Prov. Secundo modo sic: et vere desistant accipere. inveniantur sicut et nos. III. etc. 7: volo omnes homines esse sicut me. et. sicut et nos gloriantur. scilicet quod imitantur nos. nam eiusmodi. Cui suggestioni consentiens. cessando scilicet et desistendo ab acceptione.Et quia sciebat quod pseudo praedicabant ut acciperent.. quod Satanas sit. etc. VII. etc. quae in se mala sunt. ut tales inveniantur. ut nobis assimilentur. quae consistit in hoc. quia bonus Angelus in principio hortatur ad bona. et dimiserat sibi multas divitias distribuendas inter pauperes. tamen statim consolatur. etc. Et hoc. suggessit ei diabolus. dicunt enim se nihil accipere. ad quam cum iret. Cant. etc. 61 . a praedicatione cessando. Ut in quo. erit secundum opera eorum. et mortuus est in peccato. Tertio modo sic: ita in non accipiendo gloriantur. sic et minister eius. et mali ad malum. 25: est via quae videtur homini recta. etc. et tamen iam removit eum a proposito continue standi in cella. VII. maria. sub specie religionis decipientes. sicut et nos. scilicet non accipientes pecunias. Secundo modo sic: ut in eo in quo gloriantur. quod bonum esset quod exiret ad ecclesiam et reciperet corpus Christi. Nam eiusmodi. quod iret ad civitatem. videte malos operarios. inducit et instigat ad mala. Subdoli. quod homo caveat sibi. et malorum erit malus. id est similes nobis. Primo modo sic: ita gloriantur et contendunt. nam eiusmodi. sed ut amputem occasionem eorum. Ez. secundum Ambrosium. et Satanae. quia hoc solum quaerebant. Et hoc est quod dicit transfigurantes se in apostolos Christi. quasi dicat: nullus nisi Deus.. et hoc quando ea. sicut et nos non accipimus. scilicet pseudo. X. III.. I Io. scilicet accipiendo. etc.

Ac si diceret: si non rationabiliter commendarem me. ut et ego modicum quid glorier. V. etc. etc. scilicet vestrum. Rom. XVI. etc. etc. Dicit ergo primo: ratio quare debetis insipientem accipere me est. sed liberae. Et dicit. Et quantum ad hoc dicit sustinetis enim si quis. tamen accipite. 14: vae qui comeditis domos viduarum. quod ex quo zelus meus est rationabilis. Tertium grave est depraedatio et expoliatio. Et ideo dicit si quis devorat. qui seipsum commendat. Et dicit modicum. tamen supportent eum. id est supportate. me velut insipientem. velut insipientem. ut patienter sustinerent suam commendationem. quia isti ad litteram blandis verbis et praetextu pietatis accipiebant eis omnia. sicut illud quod supra dixit: velut insipientem. id est estis consueti supportare. quae a quibusdam appetitur. Et tamen vos sustinetis pseudo. quia licet ipsi reputent eum insipientem in hoc.. dicentes se esse filios Abrahae et ex hoc volebant haberi in reverentia a Corinthiis et auctoritate. ibi quod loquor. et ut ipsi haberentur in auctoritate. etc. quae est in timore. et hoc pertinet ad rationem hanc.. quia cogunt vos servare legalia. subdit. hic ponit quasi. gloriantur secundum carnem. Et horum trium rationem assignat. Dicendum est. Accipite me. Secundum est grave valde. Prov. IV. quod licet sit eadem materia gloriationis. 2: non sequaris turbam ad faciendum malum. Primo quia supponit insipienter commendasse se ipsum. libenter suffertis.. dicens libenter enim suffertis. tamen in rei veritate non est insipiens. secundo quare vult gloriari. nos vero non. id est blande decipit. et reducti estis in libertatem filiorum Dei. quae valde modica est. et quia zelus ille erat rationabilis et ordinatus. 2: laudet te alienus. quia cum vos ipsi sitis sapientes in oculis vestris et in vestra reputatione. dicens quod loquor. 6: homo putredo et filius hominis vermis. non loquor secundum Deum. redigit vos in servitutem. Rationem autem suae commendationis et gloriae ostendit. eo quod pseudo gloriantur.. scilicet pseudo. tertio quod debeant eum supportare. Et ideo dicit alioquin.. secundo rationem dictorum assignat. Multo ergo magis debetis sustinere me. quod insipienter ageret. matth. quia ex Iudaeis erant... quod pseudo.. sed insipienter. et penitus velitis me ex hoc insipientem reputare.. qui volo vos praeservare in libertate Christi. Supra X. secundo quod vult gloriari. Et Ex. quod glorier secundum carnem. Possent enim dicere: quare debemus te supportare. Et ideo dicit iterum dico. terra et cinis? rationem autem dictorum assignat. quasi dicat: per Christum liberati fuistis a servitute legis. gloriabantur secundum carnem. Dicit ergo apostolus: dato. Ubi sciendum est. 5: responde stulto secundum stultitiam suam. et quantum ad hoc dicit si quis accipit. 18: per blandos sermones seducunt corda insipientium. quod dato. et possent lucrari. etc. quod supposuit insipienter commendare se. Et primo de hoc. In hac autem parte duo facit. tunc illud quod loquor. id est aliquis pseudo. si es insipiens? et dicit apostolus. ibi quoniam multi gloriantur. Respondeo. 18: non enim. nihilominus tamen deberent eum supportare. quia illud quod loquor in hac substantia gloriae. insipientes. qui volunt vos reducere in servitutem legis. Gal. quod ideo. etc. Prov. quod non reputent eum insipientem.. hic autem consequenter ponit aliam rationem. etc. X. quae est in charitate. apostolus autem gloriabatur. Supra VIII. Et tunc merito acciperetis me non secundum Deum loqui. Et dicit ex hypothesi. et ego etiam gloriabor secundum carnem. ac si per eam debeant subsistere. quia infra commendabit se de gloria. ne quis. quia pseudo commendabant se propter gloriam propriam. quod sit insipientia. quod dato. etc. esset maioris auctoritatis et ponderis. quod insipienter agat. Non ergo apostolus debet gloriari secundum carnem. me reputet insipientem. XXVI. quod ad exemplum vivitur malorum. Eccli. 62 . In petitione sua duo facit. subdens quoniam multi gloriantur. XXVII. non est secundum Deum. scilicet quod pseudo vivunt de bonis vestris laute. sed quasi in insipientia. quam pseudo. ibi libenter enim suffertis.. id est si non rationabiliter commendo me. subtrahendo vestra. 31: non sumus ancillae filii. tertio quod sustineant eum. per eum praedicatum. ut verbum Dei. 9: quid superbis. Sed contra est quia Seneca dicit summa malorum est. XXIII. quae est secundum carnem. Dixerat autem tria. secundum rationem divinae sapientiae. velut. etc. Primo enim proponit suam petitionem. Iob XXV. et fructum faceret Christo. Unde in ista ratione procedit ex suppositione stultitiae. Gal. quod hoc faciebat ex zelo quem habebat ad eos. qui ex huiusmodi libertate redigunt vos in servitutem legis. per quam ostendit. et primo ponit rationem hanc. XXIII. Secundo petit. 13: non ut aliis sit remissio. Primo enim petit. id est commendatione carnis. ne sibi sapiens videatur. et ego rationabiliter commendo me. quod scilicet debeant eum supportare. etc. Et ponit quinque gravia quae sustinebant a pseudo: primum est iugum servitutis. ille probatus est. Secundo ostendit in quo supportent insipientes. pseudo scilicet. 1: nolite iugo servitutis.|#4 Lectio 4 Supra apostolus induxit Corinthios. Unde ibi posuit velut. non tamen est eadem intentio et idem finis. id est. in commendatione mea. quod pertinet ad praemissam rationem. tamen quoniam multi. Rationem autem quare debeant eum supportare. ostendens. inquam.

et commendare se. quam attribuistis eis. 4 s. quia ante eum de facili non invenitur illud nomen. Consequenter cum dicit ut minus sapiens. dicebant se nobiles esse. Circa primum tria facit. XI. qui commendabant se. sed nec etiam quantum ad gloriam. etc. Primo quantum ad nationem et linguam. adaequat se eis in generali. praefert se omnibus apostolis et pseudo. Et primo quantum ad primam. ibi si gloriari oportet. Et ideo apostolus adaequat se eis quantum ad utramque gloriam. et ego. XII. Et quantum ad haec tria adaequat se eis. III. IV. Sic ergo patet. 38. Et tamen illos sustinetis. 1: sic nos existimet homo. quod ideo nos non dicimus nec facimus vobis ista. 6: qui et nos idoneos fecit. etc. dicens: recipiatis me insipientem. Nam quia ipsi erant Iudaei. Et quantum ad hoc dicit si quis in faciem vos caedit. 14: vixit sale triginta annis. arbitratus. secundo quantum ad secundam. quia dicebant se esse de genere Israel. Secundo adaequat se eis quantum ad genus.: si quis alius sibi confidere videtur.. et ego. scilicet secundum ritus. quia magna gloria est sequi Dominum. scilicet lingua et natione. quam mihi. Primo de natione et lingua. primo. Commendatio autem istorum et gloria erat de tribus.. 1: nam ego Israelita sum ex semine Abrahae. et ego. dicentes eis iniurias. Primo praefert se quantum ad mala. quam vobis obiiciunt. secundo praefert se eis. 7: sed quae mihi fuerunt lucra.. quasi dicat: ita sicut et illi. quia si quis ausus est praesumere de se. Tertio quantum ad tertium. secundo de genere. 14: mihi absit gloriari nisi in cruce. etc. sed super hoc addebant improperia. si tamen insipientia est. tertio confirmat quaedam dictorum. secundo quantum ad beneficia recepta. iactando se importune. hic consequenter incipit se commendare. Gal. XI. et maxime de ignobilitate. Ex hypothesi enim loquor. Cap. nos autem ignobiles. Ideo dicit si quis extollitur. Una secundum carnem. Eccli. Cap.. secundo quantum ad modum quo mala vitavit. et lingua Hebraeorum remansit in familia sua. Hebraei dicuntur ab Abraham. et Corinthios ignobiles. Circa primum duo facit. Adaequat autem se apostolus eis in gloria. Supra eodem: existimo me non minus fecisse a magnis apostolis. id est coram vobis infert contumelias et dicit iniurias. quia dicebant se Hebraeos. vos nobiles. I Cor. Et hoc dico in insipientia. VI. Nam pseudo non solum tam gravia eis inferebant.. tertio de promissione. quia non erant de semine Abrahae. id est dico. id est quia sumus ignobiles. ibi quia in laboribus. etc. Et sequitur: vixit Heber triginta tribus annis. secundo ostendit in quo sit praeferendus.. cum essent de semine eius. id est dicunt se sic. Ult. nec circumcisi. 10: nos infirmi. quia ministri Christi sunt. et genuit Heber. Est autem gloria duplex. vos fortes.. quod non sum minor eis quantum ad gloriam. 63 . etc. Et tempore eius fuerunt divisae linguae. quod dicuntur a quodam Heber. 2: non te extollas in cogitatione. quia non subest eis maior causa suae commendationis. I Cor. ibi ministri Christi. Et haec est quaerenda. Primo proponit se aliis praeferendum. etc. Et notandum est. IV. et genuit Phaleg. quae pertulit. dicens Israelitae sunt. Secundo cum dicit Hebraei sunt. etc. etc. |#5 Lectio 5 Positis rationibus suae commendationis et causis quare supportandus est. ostendens per singula se parem eis esse in quibus pseudo gloriabantur. Rom. Et circa hoc duo facit. ex genere Israel de tribu beniamin quantum ad secundum. Et huiusmodi iniuriae sunt secundum ignobilitatem. ibi Damasci praepositus. ibi ut minus sapiens. etc.. XXIII. adaequat se eis in speciali. praeferendo eos nobis.. Quintum grave est illatio opprobriorum.. ex Hebraeis quantum ad primum. Primo enim adaequat se pseudo et aliis. ut decipiant vos. praesertim cum pseudo dicant. in quo ipse commendat se. quae est secundum Christum. cum tamen ipse sapienter ageret. quod. et ego sum minister Christi. quod insipienter agam. Et de istis tribus dicitur Phil. Supra III. etc... et ego possum bene audere et commendare me in eodem. et nos non. dicens Hebraei sunt. etc. Et. etc. ibi si gloriari oportet. quia dicebant se esse participes promissionis Abrahae. etc. secundum quod quidam dicunt. dicens semen Abrahae sunt. et cultores unius Dei. Eccli. Hebraeus. quae est secundum carnem.Quartum grave est nimia iactantia super eos cum Corinthiorum contemptu.. Unde ipse dicit Phil. Alia est secundum Christum. et hoc cap.. quae modica est et contemnenda. Potest tamen dici et forte melius. de quo habetur Gen. et quod de idololatris. quia nos sumus infirmi in hac parte. ut ministros Christi. etc. ego magis circumcisus octavo die quantum ad tertium. III. quasi nos fuerimus infirmi in hac parte gloriae. Et primo quantum ad mala perpessa. cum hoc non faceret pro sui iactantia sed ut pseudo humiliaret. vel ignominiam quam inferunt.

quod in falsis fratribus. id est. Notandum est autem. Et ideo dicebat apostolus I Cor. scilicet Paulo et sociis.. divina eum virtute protegente. Et ideo dicit a Iudaeis quinquies. In quo autem sit praeferendus ostendit. 22: Magistratus. sicut dicitur deut. XV. supra modum aliorum. a Iudaeis procuratis. secundum quae multa pericula passus est. 13: ministerium meum honorificabo. Iudaei autem. ibi in itineribus saepe. Rom.. et haec sunt specialiter maris. Iob XIX. secundo interiora. Act. scilicet ostensus sum. Pericula vero mortis illata. Plagarum autem periculum manifestat per ipsa perpessa a suis. Mala autem illata primo ponit in generali. quod quinque vicibus accepit. miserunt in carcerem. dantes pauciores quam quadraginta. Secundo enumerat pericula metum inferentia. et hoc. Vel ex malitia violenta. Primo pericula secundum causas. XI. VIII. 10: non autem ego. primo. quod flagellatus non reciperet ultra quadraginta plagas. quia commendo me et adaequo me aliis. et torqueri eum. XVI.. scilicet a gentibus. quae contingunt in itineribus. primo.. pro mensura delicti erit plagarum modus. Secundo enumerat ista mala in speciali. propter unius Dei praedicationem. et sunt rapida et valde periculosa. Sed consequenter. etc. XV.Dicit ergo: si videor insipiens vobis.. etsi aliquos labores pertulerint. Quantum ad primum. in carceribus. dicens ter virgis caesus sum. Naturaliter enim flumina hyeme excrescunt. ut quadragenarium numerum non excedant. quando flagellabant eum. secundo quantum ad ea quae eveniunt in domibus.. unde dicit in mortibus frequenter. scissis eorum tunicis. 10: abundantius omnibus illis laboravi. quod cum pluries passus sit naufragium. etc. Dicendum est. sed ut minus sapiens. Hoc fuit in civitate licaoniae. 36: mortificamur tota die. semper faciebant citra mandatum legis. Et quantum ad mortis terrorem. ut viderentur misericordes. ibi obrutus lapidibus fuit quasi mortuus. enumerat consequenter etiam mala assumpta.. I Cor. 24: iussit eum tribunus duci in castra. et Hispaniam vadens. ita tamen. Respondeo. Et hoc. vel ab extraneis. Quia ergo odio habebant Paulum. credentes eum mortuum. Enumeratis autem malis illatis. cum dicit in itineribus. Et primo praemittit minora. Mala exteriora exprimit. I Cor. Item XXII. et ideo dicit periculis ex gentibus. et quantum ad hoc dicit periculis latronum.. scilicet unam tantum minus.. dicens in itineribus saepe. Act. quia ter naufragium feci. et sic in suis et in aliis non habebat requiem.. manifestat duo ultima pericula. 31: quotidie morior propter gloriam vestram. Unde poterat dicere illud ionae II. in laboribus plurimis quam illi. quod Deus non permittit nos tentari sine adiutorio gratiae divinae. plaga. et Romam. etc. secundum vestrum iudicium. quod est gravius. 4: propter verba labiorum tuorum. Ita dumtaxat. XV. 2 s.. dicens semel lapidatus sum. scilicet ostensus sum minister Christi. et flagellis caedi. scilicet quam illi. quos excitabat ei diabolus. quia in carceribus abundantius. 23: in plagis. Ex quo habetur quod homines pro minoribus peccatis debent flagellari. quanto magis videbor vobis minus sapiens. et primo pericula mortis illata ab hominibus ostendit. et aggravat ea. Secundo pericula mortis illata a periculis naturae. secundo subdit gravius periculum. scilicet modum humanae virtutis. id est recepit quadraginta plagas. Et cum hoc multas alias vias fecit. 64 . minus una. qui eum capere volebant. etc. secundum quod eis videbatur. Unde dicebat ipse Rom. Supra XI. etc. tamen semel stetit sub aqua per diem et noctem. sustinendo multa dura et gravia patienter. cum dicit a Iudaeis quinquies. XXV. dicens quia in laboribus. Sed contra I Cor. ut vel vestes ei auferrent. 13: fidelis Deus. quia sum magis ostensus minister Christi. 4: et proiicite me in profundum. X. Secundo quantum ad flagellorum dolores. quantum ad mala illata. etc. Secundo enumerat periculum itinerum. etc. id est pertuli. et primo quantum ad mala. ponit multiplicitatem itinerum. id est trigintanovem. et ideo dicit periculis fluminum. quasi dicat: in hoc plus ego. primo. vel supra modum humanae consuetudinis. XIV. unde dicit periculis ex genere. etc. Non ergo supra modum humanae virtutis. vel ex causa naturali. sed gratia Dei mecum. Psalmo XVI. etc. etc. etc. qui non permittet vos tentari supra id. Et hoc est. ibi praeter illa quae extrinsecus. dantes sibi trigintanovem. XVI. si praeferam me eis? et ideo dicit: non solum sum minister Christi sicut et illi. In hoc. ex numero. Et primo periculum plagarum. 2: simul venerunt latrones. et hoc vel ex suis. 19: ab ierusalem usque in illyricum. 23: cum multas plagas illis intulissent. scilicet Iudaeis. secundo quantum ad mala sponte assumpta. dicens: plus ego sum. XV. Rom. Act.. iussit eos virgis caedi. et quantum ad hoc dicit se praeferendum esse.. quia nocte et die in profundo maris fui.. Praemittit autem tria. quia in plagis. etc. id est in periculis et terroribus mortis. Et primo exteriora. secundo ex continuitate. etc. quantum ad carceris squalores. quae perpessus est. Secundo manifestat pericula perpessa ab extraneis. primo. quia ad litteram dicit. dico quod ego sum plus minister Christi quam illi. dimittebant sibi de numero praedicto quantominus poterant. 18: lapidantes Paulum eiecerunt eum extra civitatem. praeponendo scilicet illud ministerio aliorum. secundo periculum mortis. scilicet ostensus minister.

et propter exemplum bonum et propter macerationem carnis. IV. Ult. Eccli. et propter utilitatem nostram. XII. etc. quae pertulit commendabiliter. 7: vae homini illi per quem scandalum venit. Quantum vero ad vigilias dicit in vigiliis multis. Et II Thess. I Cor. Secundam afflictionem passus est pro defectu subditorum. 8: nocte et die laborantes. 4: unusquisque a fratre suo se custodiat. ibi Deus et pater. I Cor. etc. gloriabor in infirmitatibus meis. XXXI. scilicet temporalia. tertio ostendit modum vitandi. 41: martha. Primum bonum est requies somni. Quantum ad laboris defectum dicit aerumna. IV. mater mea. 23. III. Ier. XX. etc. Lc. id est quis patitur tribulationes. etc. 7 dicitur quod protraxit sermonem usque ad mediam noctem. 34: ad ea quae mihi opus erant. ad litteram. quae causantur ex sollicitudine cordis pro pseudo. aliquando autem ex malo exemplo aliorum. Ps. vel operi manuali.. 26: qui navigant mare. et in pseudo. secundo pro defectu ipsorum.. IX. unum ex parte naturae. secundo proponit iuramentum ad confirmationem dicendorum. unde dicit quis infirmatur. unde dicit et nuditate. et tunc infirmatur. VI. quae sunt necessaria ad vitam domesticam. X. sed in mari. ideo primo praemittit. Tertio enumerat pericula quantum ad loca. 49.. aliud ex parte inopiae. scilicet manuum. et per quem nobis peccata relaxantur: charitas autem illius compassionis operit multitudinem peccatorum. quia multum sollicitat. XII. dum movet ad sublevandas miserias proximorum. unde dicit in ieiuniis multis. quod in illis. Bonus autem praelatus dupliciter affligitur pro subditis. angit me gravius interior afflictio. Quare ergo in fame et siti? respondeo.. tertium est fomentum vestis. etc. quae vitavit prudenter. ut pericula quae proveniunt ex praedonibus et piratis. dicens periculis in falsis fratribus. deficiebat sibi aliquando cibus et potus. etc. IX. et purgat ex affectu compassionis.. Vel quantum ad maria. quia compassio procedit ex amore Dei et proximi. quod congrue utitur hoc verbo uror. 22: factus sum infirmis infirmus. Et ideo dicit instantia omnium ecclesiarum magna est et multum gravat. non ex mari. ibi Damasci. Act. videtur pertinere ad infirmitatem. manu sua victum quaerebat. etc. Sed contra. unam quae est ex necessitate. etc. id est. et ideo dicit periculis in mari. etc. si debet gloriari. Lc. et turbaris erga plurima. et ego non uror? igne compassionis. etc. XVIII. vult gloriari. etc. Lc. Vel dic quod supra loquitur quantum ad mala.. Supra VI. quae erant vel a bestiis malis. Proponit ergo primo de quibus gloriatur. ut patet Act. scilicet sollicitudo subditorum. 8: qui praeest in sollicitudine.. sed aliquando expedit carere eis. 5: in laboribus. 4: in necessitatibus. Et istam duplicem afflictionem passus est apostolus. 19: gloria in confusione. oportet gloriari. Dicendum est quod quando expedit. 11: usque in hanc horam. sicut supra. Et ego etiam coactus gloriatus sum in eis. Iste est ignis.. vel quantum ad solitudines. XVIII. pro quia. quae extrinsecus. 9: libenter gloriabor in infirmitatibus meis. et hoc. 4: conversus sum in aerumna. etc. unde dicit in fame et siti. 12 et XIX. quasi dicat: alii gloriantur in genere et in aliis mundanis rebus. secundum est sustentatio cibi.Ier. Et ideo dicit supra VI. vel ex penuria ciborum. quae sustinentur in domibus. scilicet pro defectu spiritualium. quae infirmitatis sunt. 1: quis dabit capiti meo aquam. quae surgunt propter fidem.. virum doloris? etc. 1 et matth. etc. Aliam quae est ex voluntate. quae est defectus et languor consequens ex labore. IX. ut dictum est supra. Infra XII. quia scilicet. Deinde cum dicit si gloriari oportet.. Ier. sicut quando vipera momordit manum suam. |#6 Lectio 6 Hic consequenter enumerat mala sponte assumpta. Vel. etc. Matth. Act. XX. scilicet minister Christi. aliter. etc. XVII. Requiei ergo somni. scilicet in fide et bono. I Cor.. Sed quia vitare pericula. martha. Tamen si gloriari oportet. Et attende. aliquando enim labitur homo in peccatum ex seipso.. Act. in commotionibus civitatum contra me sicut fuit ephesi et apud Corinthum. III. etc. Quantum ad laborem dicit in labore. IX. qui est ignis consumens. Phil. confirmat quaedam dictorum superius. XV. Sustentationi vero cibi opponit duplicem subtractionem cibi.. Fomento vero vestis opponit duo. quasi dicat: praeter omnia quae exterius patior et passus sum. quando congregavit sarmenta.. Item pro defectu corporalium. etc. adiiciuntur nobis. unde dicit in frigore. Et enumerat tria mala opposita tribus bonis. hic autem quantum ad mala. scilicet temporalia. dicens si. 33: haec omnia adiicientur vobis. 10: ut quid me genuisti. I Cor. Sed gravius periculum subdit. unde dicit quis scandalizatur. quem Dominus venit mittere in terram. 11: nudi et instabiles. Primam cum dicit praeter illa. XLIII. Cap. quia. etc. et quantum ad hoc dicit periculis in solitudine. et tunc scandalizatur... vel ex morbo naturali. id est in falsis christianis et haereticis.. 27: castigo corpus meum. C.. sicut de me. malo poenae. unde dicit periculis in civitate.. etc. Consequenter cum dicit praeter illa. opponit laborem et vigilias. Et primo sollicitudine conservationis subditorum.. et ego non infirmor? in corde dolens de eo. ad litteram. Rom. quae sunt infirmitatis meae gloriabor. scilicet ostensus sum. enumerat mala assumpta interiora. 65 . vel in vacando praedicationibus de nocte. sollicita es. vel quantum ad civitates. scilicet voluntarie assumptis. et hoc dupliciter.

incidit in periculum amittendi quod habet. quod non mentitur invocans testimonium divinum per modum iuramenti. et utilitati eorum se. ostendit praeeminentiam suae dignitatis quantum ad bona divinitus recepta. etc. sed fugit. 7: quis non timebit te. abscondit se domi. ut credatur sibi. X.Secundo subdit. et non. sed ego per fenestram submissus sum per murum.. qui erant ibi. quia hoc esset tentare Deum. confugerunt.. ibi et ne magnitudo. unde dicit: pater. quod hoc fecerit quasi coactus. Sic michol David deposuit per fenestram. Quando vero quaeritur totus grex. secundum aliam litteram. nam Damasci praepositus. scilicet in his quae dixi et dicturus sum. civitatem Damascenorum. prostratus est et ad fidem conversus. 15.. Et sic fecit hic Paulus.. inductus a Iudaeis. XIX. Quaedam vero fuga est cautelae. Ier. et hoc in quodam particulari periculo. Quando ergo quaeritur praelatus solus. Et ideo Iudaei ad praepositum illius civitatis. per fugam. etc.. 15. ibi scio hominem. secundo manifestat remedium infirmitatis sibi adhibitum contra periculum superbiae. ut praeservetur ad maiora. I reg.. Aliud per quod excitavit ad amorem. unde dicit qui est benedictus Deus in saecula. Et ideo dicit Glossa quod licet fugeret. Prima autem gloriatio fuit de infirmitatibus. Deus. ne amplius praedicarem. quod quamdiu adest humanum auxilium. XIX. quia Io. scilicet praepositi. cum vidisset quod vellent eum eligere in regem. |+12 Capitulus 12 |#1 Lectio 1 Posita sua commendatione quantum ad mala perpessa. etc. eum submiserunt in sporta per murum. et sic apostolus hic fugit manus praepositi. IX. ut Paulum caperent et occiderent. quod aliquando quaeritur persona praelati tantum. Primo commendat se de bonis susceptis divinitus. Primo ponit bonum sibi divinitus collatum. X. Iste ergo tam reverendus. Sic Saul cum electus fuit in regem. Circa primum duo facit. 3. secundo ostendit quomodo se habuit in gloriando de huiusmodi bono. secundo excusat se de hac commendatione. quia videtur quod non fuerit sufficienter confisus in Domino. unde dicit. etc. supra I. quod est quaedam fuga humilitatis. Nota autem. ibi factus sum insipiens. Mal. Et ideo ille faciebat custodiri nocte et die portas civitatis. dicens Deus et pater. videt lupum venientem. qui sub aretha rege. ut dicitur Act. ubi est amor meus? vel. I. custodiri faciebat. Supra I. etc. et fugit. quod non mentior. tamen fuit ei cura de ovibus. et de istis vult hic gloriari. VI. etc. 12 dicitur: mercenarius autem et qui non est pastor. honor meus. III Reg. Et hoc fuit de mandato Domini dicentis Matth. Apostolo autem nondum deerat humanum auxilium. 17: omne datum optimum. tunc debet committere curam alteri. Primo ostendit quod hoc sit sibi collatum divinitus in generali. etc. etc. quia qui gloriatur de bono recepto. Unde circa hoc duo facit.. Secundo obiicitur. ista vero est de bonis eius. ubi dum pergeret christianos capere. tam diligendus. sicut Christus fugit Io. Tertium per quod movet ad reverentiam et laudem. Dicendum est. 22. sed debet illo uti auxilio quantum potest. Unde dicit si gloriari oportet... Sic helias fugit propter iezabel. tunc debet praeponere utilitatem et salutem gregis saluti corporis sui. 2.. etc. id est quia gloriari oportet propter vos. et comprehensum assignaret Iudaeis. hic consequenter apostolus commendans se. Ubi sciendum est.. Respondeo. ibi pro huiusmodi. 18: non enim est apud nos est. volentes servare Paulum. Primo extollit magnitudinem eorum quae sunt sibi collata a Deo. 3: benedictus Deus et pater. X. homo non debet confugere ad auxilium divinum. 23: si vos persecuti fuerint. et sic effugi manus eius. et sic evasit. qui erat ibi pro aretha rege. Christiani autem. genti Damascenorum praeerat. Ubi tria ponit: unum per quod inducit ad amorem. 24. Bonum autem apostolo collatum divinitus. aliquando cum praelato totus populus. Circa primum duo facit. Sic Rahab exploratores demisit cum fune per fenestram. sunt revelationes sibi divinitus factae. primo. Iac. Consequenter cum dicit Damasci praepositus. et absentare se. Dicendum est. X. tamen secundum se non expedit. bono pastori in caelo sedenti eas commendando. 6: si ego pater. II. Hunc ergo modum evadendi tangit apostolus. ad hoc scilicet ut me comprehenderet. quando scilicet fugit pericula. 66 . dicens: vere non mentior de hoc quod dico etiam modo. quod apostolus primo coepit praedicare Christum in Damasco. Sed hic obiicitur contra apostolum. Respondeo. secundo vero in speciali. quando quis fugit honores. ne caperetur a Saule. ios. praeservando. ostendit quanta mala vitavit. Circa primum duo facit. tam timendus scit. etc. Unde videtur quod non fuerit bonus pastor. etc. I. I Reg.

visionis tempus quia ante annos quatuordecim. 2. et non e converso. quorum intellectus et significatio est occulta videnti et tunc est visio solum. manifestat apostolus in speciali. Et primo videntis conditionem.. quia ante annos quatuordecim. id est conformem Christo. 16 dicitur: qui manet in charitate. 10: ego visiones multiplicavi eis. Nam aliquando videntur aliqua. permitteret se separari ab eo. Et ponit duas visiones. tunc est revelatio. neque bibens. II. facilius pervenire possimus. Sed quando cum visione habetur significatio intellectus eorum quae videntur. quando ostendit thesauros domus Domini nuntiis regis Babylonis. 1 et Gen. secundum quod in seipsis sunt. Sed contra: in Christo nullus est. quae est laudabilis. quo post prostrationem suam a Domino stetit neque videns. plene intellexit a Domino. in Deo manet.. separabit nos a charitate. Et hoc modo scivit se apostolus in Christo esse. etc. Unde si computemus annos descendentes a principio imperii Neronis usque ad quatuordecim annos. quanto magis post quatuordecim annos. nescio. Nam revelatio includit visionem. quod esset in charitate Christi. ut talia sibi ostenderet. usque ad tempus quo hanc epistolam scripsit. quae vidit. IV. etc. Est autem revelatio amotio velamenti.. scilicet visio et revelatio. Et licet simpliciter non expediat gloriari. etc. scire quaedam et quaedam nescire. Os. Aliud ex parte rei visae. et de hoc dicitur Num. loquens de se tamquam de alio. quod si a tempore suae conversionis tantum erat gratus Christo. Et sic videtur. Commemorat autem tempus suae conversionis apostolus ut ostendat. XLIII. quod fluxerat usque ad tempus quando scripsit hanc epistolam. XXIII. sicut ex praemissis manifestum est. quia scilicet debiliores non possunt spiritualia capere. vel amore dignus sit. scilicet videntis conditionem unde scio hominem in Christo. fuit solum visio. Gal. a quo post multum tempus occisus fuit. et octo de tempore Neronis. et visionis fastigium quia raptus usque ad tertium caelum. Et hoc significatur in ezechia. ut. qui vixit quatuor annis.. Ubi notandum est. nisi qui habet charitatem. circa huiusmodi revelationem. quod differentia est inter visionem et revelationem. Unde quantum ad Pharaonem et Nabuchodonosor visio de spicis et de statua. Dicit autem se scire tria. Videamus ergo ea quae scivit. Unum ex parte videntis. sed quantum ad ioseph et Danielem. 28: est Deus in caelo revelans mysteria. Potest autem esse duplex velamen. quia quatuordecim anni transacti erant ab eo tempore quo viderat visionem usque ad tempus quo scripsit hanc epistolam. XLI.. etc. quod apostolus has visiones habuit in illo triduo. III. scilicet per fidem et fidei sacramentum. 14: usque in hodiernum diem velamen. ad visiones et revelationes Domini. XXXIX.Eccli. inquantum sentit se dispositum et coniunctum in Christo. Sicut fuit visio Pharaonis et Nabuchodonosor Daniel II. quia nondum mortuus erat quando Paulus fuit conversus. quod apostolus habuit has visiones in principio suae conversionis. 38: certus enim sum. VIII. Et ideo Dominus loquebatur turbis in parabolis. Christum induistis. cum profecerit et in 67 . Apostolo autem facta est et visio. IX. Respondeo. sive extra corpus. Cxviii. Unde dicit veniam autem ad visiones et revelationes Domini. Dan. quod sacerdotes tradebant Levitis vasa sanctuarii velata. relinquitur quod a tempore suae conversionis. Dicit autem se nescire videntis dispositionem. Is. nondum apostolus erat positus in carcerem. et de hoc supra III. quod fuit circa principium imperii Neronis. cum dicebat rom. Et ideo dicit: quia gloriari oportet. manifeste apparet. non a malo spiritu. 18: revela oculos meos. 27: quotquot baptizati estis. Quando enim hanc epistolam scripsit. 9. Et sic inter tiberium et Neronem fluxerunt quatuor anni. Consequenter visiones et revelationes huiusmodi. Prima incipit hic. Alio modo dicitur aliquis esse in Christo per charitatem. post quem Nero factus est imperator. neque manducans. Ps. quod fuit conveniens. Ier. tamen aliquando propter aliquam specialem causam potest homo gloriari. etiam propter mortem. Circa primam autem visionem utitur apostolus quadam distinctione. et hoc est infidelitas. commendando me. vel peccatum. nisi per quaedam experimenta et signa. 15. Ipse enim conversus fuit ad Christum anno quo Christus passus est. et evanuerunt nebulae sicut aves. per nota ad ignota.. quia I Io. XIII. Unde potuit habere huiusmodi signa. 15: aperti sunt thesauri. fuit revelatio et prophetia. Et hoc de se expertus erat apostolus. fuerunt anni quatuordecim. Matth. et hoc modo nullus scit se esse in Christo certitudinaliter. Ergo scivit se habere charitatem. additis duobus annis de tempore tiberii. quia in Christo. quia secreta. quod est contra illud: nescit homo utrum odio. Et sic. 13: prophetae prophetabant in baal. quod neque mors. Dicit enim se. per gloriationem inanem. et revelatio. 13. secunda vero incipit ibi et scio huiusmodi hominem in Christo. etc. secundum illud apostoli. Secundo visionis tempus. ita quod nullo modo. XII. quod esse in Christo potest intelligi dupliciter. IV. vel duritia cordis. Quandoque vero a malo spiritu. 1. quando scilicet res spiritualis proponitur alicui sub figuris rerum sensibilium. etc. Act. Unde dicit scio hominem in Christo. scilicet virtutum. neque vita. Utrumque tamen. quandoque quidem fit a Deo. qui significationem visorum habuerunt. veniam. ideo dimissis commendationibus de infirmitatibus. Et ideo quidam dicunt satis probabiliter. quo mortuo successit ei gaius imperator. Uno modo per fidem et fidei sacramentum. Christus autem passus est circa finem tiberii caesaris. quia sive in corpore.

Sed et extra se ipsum efficitur homo et per appetitivam virtutem et cognitivam. Et de hac extasi dicit Dionysius. ut scilicet evidenter videret ea quae sunt supra totam naturam corporalem. sicut enoch. non ut existeret ibi. 11: raptus est. quia sic sciret si fuisset sive in corpore. est alienari a sensibus corporalibus. puta. Et sic possumus accipere triplex caelum corporeum. et in virtutibus. XL. ab usu sensuum et sensibilium rerum abstractus. sic esset raptus usque ad tertium caelum. undecumque talis defectus contingat. Sic ergo patet de raptu. et haec quidem abstractio a sensibus non est elevatio hominis. quae est ut intellectus. quod tertium caelum tripliciter accipitur. Et inde est quod homo non habet in cognoscendo liberum iudicium intellectus. transit in convallibus. Huiusmodi autem visiones. 15: sicut torrens raptim. qui non ponit caelum empyreum. Unde cum nullus possit abstrahi totaliter a sensibus corporeis. XIII. Sed si aliquis videret ipsa intelligibilia et naturas ipsorum. qui violenter expoliant. abstractio quae fit virtute divina et est supra hominem. ne malitia. et hoc est idem quod extasis. Sed tunc quaelibet istorum dicitur caelum. cum dicitur usque in tertium caelum. quod rapi ad primum caelum. Unde Gen. non possunt dici caelum. 6. sic es raptus ad secundum caelum. et corporalem quae est sensus. sed secundum quid. Sicut Baltassar raptus est videns manum scribentis in pariete. sive extra corpus. Sed sciendum est. quia raptus usque ad tertium caelum. nec per phantasmata. absque aliquo ligationis impedimento. Sap. In qua quidem definitione tangitur eius genus. Et ideo raptus. per quam videmus et cognoscimus corporalia. Vel secundum Damascenum.auctoritate apud Deum. sydereum et empyreum. et hoc facit charitas. puta. quae excedit naturalem cognitionem humanam. est aliquid altius. scilicet ad quem. quae sunt in anima. elevatio. si intelligo per phantasmata. Aliquando rapitur anima a corpore. Furari quidem proprie est. XII. scilicet corporalis. si video aliquid sensibile. quae sunt in ipsa anima.. 4: charitas non quaerit quae sua sunt. etiam iudicium intellectus impeditur. Alio vero modo per virtutem divinam. Sed sciendum quod aliud est furari et aliud rapi. causa efficiens. sed amatorum. cum res alicui latenter aufertur. sed potius depressio. Aliquando aliquis dicitur rapi a seipso. quod quidem est excellens. uno modo per defectum virtutis. Per appetitivam enim virtutem homo est solum in se ipso. ut cognoscat simul per vim mentalem quae est intellectus. tertio modo secundum ea. Sic raptus fuit Petrus. cum impediuntur. nisi quando sensus fuerint in suo vigore bene dispositi. Efficitur vero extra se ipsum. sed quae perveniunt ad bona aliorum. quando curat quae sunt sua tantum. 20: stulte. IV cap. et intellectualis. quia VI superioris naturae. ad aliqua videnda moveatur. quando non curat quae sua sunt. quando removetur ab hac naturali dispositione cognitionis. X. et duo termini motus. sive imaginaria. diffinitur sic: raptus est ab eo quod est secundum naturam in id quod est supra naturam. si imaginor aliquid prius visum. id est usque ad videndum ea quae sunt in caelo empyreo. quam sit hominis natura. etc. Secundum cognitivam vero aliquis efficitur extra se. sicut accidit in phreneticis et aliis mente captis. manifestum est quod nullus potest dici simpliciter raptus in primum caelum. et gratia? tertio videamus fastigium visionis. non per sensibilia. 10. et tunc proprie dicitur elevatio. alias. vel per spiritum ad aliquid supernaturaliter cognoscendum. alio modo secundum ea. Sequitur de termino raptus. quia cum agens assimilet sibi patiens. 15 dicebat ioseph: furtim sublatus sum. quando est supra naturalem facultatem humanae cognitionis. Inde est quod praedones. dicuntur raptores. id est subito et rapide. Lc. etc. scilicet rerum amatarum. sic acceptus. Est autem triplex visio. Si autem accipiamus caelum secundum ea. Nam proprie obiectum intellectus est. hac nocte animam tuam. et de isto raptu loquitur hic apostolus. sic caelum debemus dicere aliquam altitudinem cognitionis. inquantum contingit aliquando aliquem sic esse intentum ad unum sensum quod abstrahitur ab actu aliorum. Infra animam sunt omnia corpora. Et hoc modo dicitur quod apostolus erat raptus usque ad tertium caelum. supra facultatem naturae. est supra octavam sphaeram. scilicet aereum. I Cor. quae sunt infra animam. possumus dicere quod tertium caelum. sic es raptus ad primum caelum. qua cognoscimus naturas rerum in seipsis. sicut in dormientibus patet. quod quid est. si fiant secundum naturalem modum. Notandum est autem. VI superioris naturae. Sed attende quod aliquis homo dicitur rapi ab hominibus. ut dicit Augustinus in libro de vera religione. quando propter aliquid homo efficitur extra se ipsum. IV. Sed sciendum quod modus naturalis humanae cognitionis est. Tunc ergo homo efficitur extra se secundum cognitivam. De divinis nominibus: est autem extasim faciens divinus amor non sinens amatorem sui ipsius esse. quando vidit linteum immissum de caelo. ad quod raptus est apostolus. Si vero eleveris per imaginationem. cum dicitur ab eo quod est secundum naturam. ut dicitur Act. Sed rapi proprie dicitur quod subito et per violentiam aufertur. dum dicitur elevatio. qua videmus similitudines corporum. Quod quidem contingit dupliciter. 68 .. quia virtus eorum debilitatur. scilicet a quo et in quem. quando aliquis extra naturalem modum hominis elevatur ad aliquid videndum. V. si aliquid vides oculis corporalibus. Uno modo secundum ea. ut dicitur Dan. in id quod est supra naturam. Iob VI. quae sunt supra animam.

et vivet. XXXIII. scilicet per lumen gloriae. Sed hunc intellectum Augustinus maxime improbat II super Genesim ad litteram. alicui vero per modum formae inhaerentis. Et ideo non fuit simpliciter glorificatus. In libr. quod Dominus finaliter negaverit ei. quia. nec habuit dotem gloriae. et cognoscunt divina mysteria. ut ita dicam. Sed numquid fieri potuisset Paulo. non tamen dicitur. X. quia anima coniuncta corpori non potest esse in loco ubi non est corpus. quod concessum fuit ei per hoc quod dicitur Num.. ut dicitur ez. et. XXXIII. Similiter et lumen gloriae dupliciter menti infunditur. an secundum animam tantum esset in visionibus Dei. et in Glossa. quia nulla imago. nec in hoc statu perpetuo permansit. apostolus non dixisset se scire quod esset raptus in tertium caelum. Et licet tunc negatum fuerit sibi. sive extra corpus. ut videret essentiam Dei ita clare. visionis tempus et visionis fastigium. quod apostolus fuerit beatus. ut forma inhaerens. quia in re incorporea non potest esse corpus. Tertio modo accipiendo caelum secundum ea quae sunt supra animam: et sic triplex caelum est triplex hierarchia Angelorum. sed non fuit beatus. scilicet videntis conditionem. Cap.: si quis fuerit inter vos propheta Domini. 10. ut simul corporaliter portaretur in caelum. id est connaturalis effecta. viderit Deum. quod plus est. quod Deus videatur in vita ista ab homine non alienato a sensibus.. sed in aere invenitur ut forma transiens. et sublimatus ab omnibus corporalibus. sed dixisse: sive in corpore. etc. cum illa claritas non fuerit effecta proprietas. quem exponit Hieronymus in prologo super Danielem. Scivit ergo an illud caelum esset corporeum an incorporeum. etc. secundum Augustinum. Et sic vidit Paulus. quia sic fuit alienatus a sensibus. Et hoc modo infunditur beatis in patria. nullum phantasma est sufficiens medium ad Dei essentiam ostendendam. scivit quod non fuit ibi anima sine corpore. abeunte sole. Sed si sic. minister veteris testamenti ad Iudaeos. et minister novi testamenti ad gentes et doctor gentium. non quidem an anima esset coniuncta corpori in illo raptu an non. 13: ostende mihi faciem tuam. Nec etiam est probabile. ubi dicit: denique et apostolum nostrum dicit non fuisse ausum affirmare se raptum in corpore. quod divinam essentiam nullus in hac vita positus. sicut lumen solis invenitur in carbunculo et in stellis. unde scivit pro certo. 6 ss. scivit quod corporaliter ibi rapi non potuit. id est res incorporea. sicut Habacuc portatus fuit Dan. id est in similitudinem caeli.. quod quidam intelligere voluerunt. De Moyse autem quod viderit Deum per essentiam. quando Petrus vidit linteum. ut raptus referatur ad corpus. quod licet viderit Deum per essentiam. pari ratione. sicut vident eum Angeli superioris et primae hierarchiae. id est non videbit 69 . et in hac mortali vita vivens. illud fuisse verum caelum. nescio. Unde dicit ipse supra III. Respondeo. et per consequens fuerit immortalis. etc. Et ideo. Dicendum est ergo. sed esset raptus secundum animam et corpus simul. etiam ipsum Deum per essentiam.Rapi ad secundum caelum est. visores. nisi caelum incorporeum dicatur similitudo caeli corporei. Nam impossibile est. unde tales semper consueverunt fieri in extasi. Sequitur quid nescivit. Sed aliquod lumen communicatur alicui per modum passionis. et ideo dicuntur comprehensores. qui sic vident Deum. 7: si ministratio damnationis fuit in gloria. XII. quod tamen dicit Deum scire. hoc dono fuerit privatus. Sic ergo vidit Dei essentiam sicut Angeli superioris hierarchiae. Si vero corporeum fuerat. id est ad hoc. et sic mens Pauli fuit in raptu lumine gloriae illustrata. 10: in lumine tuo videbimus lumen.. Nam ipse a Domino petivit Ex. Sed si fuit incorporeum. Act. Alio modo contingit lumen gloriae mentem humanam sicut quaedam passio transiens. Deus scit. Unde dicit Augustinus. vel extra corpus. Sic per hoc patet quid apostolus scivit in suo raptu. sed solum secundum quid. id est in similitudine corporis. ut non raptus videret Deum? dicendum quod non. 20: non videbit me homo. De videndo Deum. ut videret intelligibilia nuda et pura eo modo quo vident Angeli et anima separata. dicitur quod factus fuit in extasi. 3: in visione adduxit me in terram Israel. At vero non talis servus meus Moyses. Palam enim et non per aenigmata vidit Deum. et. quia non conveniunt cum aliis verbis apostoli. Paulus vero dicitur raptus ad tertium caelum. videre potest. dicentes apostolum dixisse se nescire. de quo dicitur in Ps. et non permanens. et sic facit mentem simpliciter beatam. Unde dicit sive in corpore.. scilicet utrum esset in corpore. Unde etiam ipsum nomen raptus ostendit transeundo hoc esse factum. non tamen fuit beatus simpliciter. patet. Unde solum actum beati habuit in ipso raptu. VIII. dicere potuisset quod fuisset raptus in corpore. Apostolus enim dicit se raptum usque in tertium caelum. ut Augustinus expresse dicit XII super Genesim ad litteram. et ad paulin. Et iste fuit intellectus cuiusdam Iudaei. ut Moyses. Ult. Uno modo per modum formae connaturalis factae et permanentis. XXXV. Ergo bene videtur. et secundum hoc apostolus raptus fuit usque ad tertium caelum. Sciendum est autem. quod immediate in ipso Deo recipiunt illuminationes. quod visio Dei per essentiam fit per lumen aliquod. Et propter hoc non fuit derivata ab anima in corpus. ideo oportet quod abstrahatur et alienetur a sensibus. Unde dicit Dominus ex. quia transit. quando aliquis alienatur a sensu ad videndum quaedam imaginabilia. etc.

|#2 Lectio 2 Posito primo raptu. etc. quam nullus homo potest loqui. utrum scilicet in illa visione anima eius fuerit totaliter separata a corpore. II. quod illud quod Paulus vidit de essentia divina nulla lingua humana potest dici.. 20: magna multitudo dulcedinis tuae. secundum quod dicitur I Cor. ad quod possunt isti duo raptus referri. et ad hoc potest referri primus raptus. sed hanc epistolam scripsit apostolus diu ante. secundum quod in se ipsis et in propriis naturis videntur. de qua Matth. ut forma.. homini scilicet imperfecto. Et ideo dicendum est.. unde dicit in Paradisum. Prov. Sed notandum. quae ibi audivit. qui sunt in caelesti ierusalem. sed unum et idem per utrumque. unde dicit sive extra corpus. quod necesse est celare magnalia Dei. quod Glossa dicit istum raptum esse alium a primo. Sed Act. et in Paradiso quantum ad suavitatem. unde prius scripta fuit haec epistola. quae quidem non potest videri per aliquam similitudinem creatam. quia est in eis excellentissima claritas. secundum quem dicimus. qua Deum vident. et aliud per Paradisum. id est in eam dulcedinem. secreta de Dei essentia quasi per verba. Et si bene consideretur. In sanctis autem beatis et Angelis Deum videntibus sunt excellenter haec duo. 14: videbitis et gaudebitis. Deus. Alio modo. Et hoc potest dupliciter exponi. 17 legitur quod factus est in templo in stupore mentis. et ad hoc refertur iste secundus raptus. quae non licet homini loqui. XXII. XXX. etc.. Et ideo dicendum est. 9 legitur de eo quod stetit tribus diebus non videns et nihil manducans. missus iam fuerat in carcerem apostolus. non licet mihi loqui homini. quantum ad id in quod raptus est. neque bibens. vel si inest ut forma. Unde secundum hoc oportet non aliud intelligere per caelum. ut scilicet tunc fuerit raptus usque ad tertium caelum. inter quos loquimur sapientiam. quod differt iste raptus a primo. qua indeficienter reficiuntur illi. et locutio. Nam Act. secundum primam acceptionem caelorum superius positam. quam apostolus fuisset in stupore. etc. ut scilicet sublimaretur ad illam altissimam claritatem cognitionis. Deinde cum dicit pro huiusmodi gloriabor. Is. 17: vincenti dabo manna absconditum. etc. Sed hoc non videtur verisimile. Psalmus secundum translationem Hieronymi: tibi silet laus. ut ly homini construatur cum licet et loqui. sed spiritualibus. vel si fuerit visio imaginaria. id est consideravit arcana verba. quod hoc quod apostolus dicit se nescire. et hoc significat cum dicit ad tertium caelum. pertinet ad gloriam Dei. vel utrum anima eius extiterit in corpore. secundum quod dicitur Num. Paulus est raptus ad videndum divinam essentiam. Si vero aliquis tertium caelum acciperet corporaliter.. id est visionem intelligibilium. id est imperfectis. etc. quia audivit arcana verba. posset similiter dicere Paradisum corporalem. alias Deus non esset incomprehensibilis. Dicit autem audivit pro vidit. Et ista dulcedo est gaudium de divina fruitione. Sequitur consequenter ipsius raptus excellentia. Et ideo dicuntur esse in caelo quantum ad claritatem. secundo modo. exponitur quod secreta. scilicet gloriam sanctorum. Dicitur autem illa consideratio visio. 8: ore ad os loquitur ei et palam. Caelum enim dicit altitudinem quamdam cum claritate. Unde manifestum est. qua Deo fruuntur. tamen mens eius omnino in huiusmodi visione totaliter alienetur a sensibus. quia illa consideratio fuit secundum interiorem actum animae. quod fuit raptus in tertium caelum. id est percepit intima cognitione. ut ly homini construatur solum cum non licet. 21 dicitur intra in gaudium Domini tui. Et circa hoc tria facit. Apoc. unde dicit sive in corpore. XII. quia in Paradisum. ut supra dictum est. et sensus est: audivit arcana verba. inquantum homo in ipsa instruitur de divinis. XXV. et tunc est sensus: audivit verba.. quod secundum Augustinum. Et quia huiusmodi spiritualia non sunt pandenda simplicibus et imperfectis.. in quo idem est auditus et visus. etc. ponitur consequenter secundus raptus. ut forma. 2: gloria Dei est celare verbum. 6: sapientiam loquimur inter perfectos. ideo. id est quod incomprehensibilis est verbis nostris. Sed hoc est contra intentionem Augustini. id est hoc ipsum. nisi totaliter separetur a corpore. XXV. bis legitur aliquid de apostolo. etc. et summa suavitas. ut diceretur quod fuerit raptus in Paradisum terrestrem. Lxvi. Fuit ergo utrumque collatum apostolo. Uno modo. et ut sentiret suavitatem divinae dulcedinis. sed secundum aliud et aliud. Et ideo secundum primam expositionem dicendum est audivit. Paradisus vero quamdam iucundam suavitatem. quia quando in stupore mentis factus fuit. Et hoc etiam alii concedunt. II. Et duo facit: primo ponitur raptus. quae scilicet verba non est licitum ut homini dicantur. Nam in primo raptus est in tertium caelum. Ps. Sciendum autem. Sic ergo patet terminus raptus. secundo raptus excellentia. inquantum Deus videtur in hoc. ostendit quomodo se habet ad gloriam. in secundo vero in Paradisum Dei. IX. sed perfectis. quae verba non licet homini loqui. ibi audivit arcana. ita scilicet quod anima eius non insit corpori.me homo. 70 . tamen mens eius fuerit a sensibus corporeis alienata. id est magnificentiam divinitatis.

qui dicebant eum gloriari ex elatione et non ex causa. quod videt in me. neque de his quae in ipso erant. pro detractoribus. Circa primum sciendum est. secundo insinuat se habere aliquid praeter illud unde gloriari possit. Prov.. et non pro me. illa est bona gloria. id est supra posse meritorium. quare non gloriatur de omnibus. etc. vel pro aliis mihi a Deo collatis. secundo manifestat suam orationem de remedio removendo. ad curandum graves animae morbos permittit plurimos electos suos et magnos in morbis corporum graviter affligi. ideo apostolus ostendit quod etiam praeter illas visiones habet aliquid unde possit gloriari. Christus enim. apostolus autem nolebat aliqua de se dicere. |#3 Lectio 3 Hic agit de remedio adhibito contra superbiam. etc. quae habebat apostolus. Unde dicit parco autem. id est non gloriabor inde. Et quia gloriabatur ex causa sufficienti. etc. Prov.. id est non habeo unde possim gloriari. Consequenter autem cum dicit parco autem. 11: totum spiritum suum profert stultus. et nescis. Uno modo. ut ostendat alium esse. sapiens differt. 12: vir prudens tacebit. ostendit rationem quare non gloriatur de omnibus si potest gloriari. non ero insipiens. hoc evidenter in se beatus apostolus a medico animarum Domino nostro Iesu Christo factum ostendit. ut scilicet ipse sit qui vidit has visiones. reputaretis me multo maiorem. Si ergo aliquis gloriatur in aliquo dono Dei. nihil gloriabor. supra id. ut eis parcat. nihil gloriabor. 1: Domine. etc. Et ideo dicit parco autem. tunc mala est gloriatio huiusmodi. Sed si gloriatur de illo dono. Et circa hoc tria facit. ne quis pseudo existimet me excedere elationis spiritu. Quando enim gloriatur quis de his quae non habet. scilicet visionibus et donis Dei mihi collatis. quasi a me acceperim. ut a Deo accepto. ibi parco autem. etc. XI. etc. et ideo parco. vel parco vobis commendando me. ut dictum est supra. id est non insipienter agam. ut ex praedictis est manifestum. quod plus est.. tertio insinuat Domini responsionem assignantis rationem de adhibito remedio. Et quare? ne quis existimet me. vel pro huiusmodi tribulationibus. velut medicus animarum summus. quod in homine duo possunt considerari. 20: quanto magnus es. ne quis existimet me esse supra id quod videt. et exhortationis. Sciendum est enim. vel Angelum. Primo enim ponit remedium adhibitum. nisi in infirmitatibus meis. si voluero gloriari. et.. Apoc. quid gloriaris quasi non acceperis? dicit ergo apostolus. quia sic in Domino gloriatur. ibi nam et si voluero. qui hoc vidit et qui haec dona recepit. non est exaltatum cor meum. X. quae excedebant et vitam et doctrinam suam. etc. etc. quae si sciretis. licet posset. gloriabor. id est parce glorior. per conversationem et doctrinam suam. vel audit ex me. 17: dicis quia dives sum. dicens: licet pro huiusmodi homine glorier. 17. Sed si pro me oportet gloriari. alio modo. Sed quia isti possent sibi dicere: o apostole.. quod hoc quod dicit pro huiusmodi autem gloriabor. sicut ut curet spasmum. Ex quibus homines huius mundi consueverunt plus commendare homines. etc. Nam talia mihi Deus concessit.. etc. tunc est sensus. stulte gloriatur. aut audit aliquid ex me. Vel dicit parco autem. nisi de infirma conditione mea. id est parce glorior. ad curandum maiora crimina. ut apostolus ostendat se esse ipsum pro quo gloriatur. gloriabor.. quasi velim manifestare me esse talem. quia a Deo habui. etc. tertio assignat causam. scilicet pseudo. ut quasi loquatur de quodam alio. vel vitet. Et ideo parco autem. Ps. scilicet donum Dei et humana conditio. III. I Cor.. vel gloriari. Vel aliter: homo dupliciter cognoscitur. quia non habes unde glorieris. sed parco. potest dupliciter legi. et maiores eos reputare quam ex gratum facientibus. Eccli.. quasi dicat: possem de pluribus aliis gloriari. permittit incidere in minora etiam mortalia. quia gloriabatur de his quae habebat. ut maiorem curet. tamen etiam bene pro me possum gloriari. et nullius egeo. 7: quid habes quod non accepisti? si autem accepisti. ne quis. et haec sunt dona gratuita multa. nolens esse onerosus vobis. Cxxx. Dicit autem non ero insipiens. qui vidit. supra id quod videt. XXIX. IV. quae quidem ratio est. vel etiam pro infirmitatibus..Primo ostendit se non gloriari de huiusmodi revelationibus. sed pro me. id est in aliquid. de quibus praeter dictas visiones gloriari possum. Nam. sicut a se habito. 71 .. et instructionis meae: quia forte crederent eum esse vel immortalem. pro me autem non. Et ideo dicit: nolo ex gratuitis commendari. etc. Et quare? veritatem enim dicam de aliis. non est mirum si non gloriaris. id est ex doctrina praedicationis. id est de tribulationibus quas patior. nisi in infirmitatibus meis. commendare. Si autem exponatur. procurat febrem.. etc.. id est pro illo homine. ibi et dixit mihi Dominus. id est non glorior. dicens pro huiusmodi gloriabor. ut ostendat quod alius sit qui vidit has visiones. ibi propter quod ter Dominum. Circa primum sciendum est quod plerumque sapiens medicus procurat et permittit supervenire infirmo minorem morbum. etc.. de conversatione mea exteriori. secundum hoc: pro huiusmodi. III. etsi ipse sit.

ad singularis medici confugit auxilium. tamen non est proprie superbia. appetit eam.. Ps. si moderate quidem appetit. Vel stimulus carnis meae. etc. Uno modo secundum se et naturam illius rei. quod infirmitas corporis recedat a te. in infirmitatibus..Inter omnia vero peccata gravius peccatum est superbia. XXII. Primo ponit Domini responsionem. ut anima sanetur. a qua multum infestabatur. Lxxxvii. quia gratia mea proteget te. 28: diligentibus Deum omnia. Sic apostolus sentiens stimulum sibi gravem esse. Timeat peccator.. De remotione autem huius stimuli removendi sollicitus erat apostolus. magis curans de eius utilitate. XX. Eccli. II par. quia eius materia est bonum. Et dicit. VI. Quod sic patet: charitas enim ideo dicitur radix omnium virtutum. nisi quando quis appetit excellentiam. 10: gratia Dei sum id quod sum.. etc.. qua a Domino electus est. quia. scilicet superbiae. 16: exaltatus autem humiliatus. Sequitur responsio Domini et dixit mihi Dominus.. et quantum ad virginalem integritatem. VI. et homo sic humiliatus recognoscat se suis viribus stare non posse. id est ad meam utilitatem et humiliationem. quia coniungit Deo. non ordinando illam ad Deum. inquam.. etc. quia non duceris ad impatientiam. ne in superbiam extolleretur. scilicet stimulum. 15: non enim. XV. quod ex illa non superbiant. quia non protrahet te ad peccatum. Quia igitur apostolus magnam habebat superbiendi materiam. quos tamen divina gratia refraenabat.. dicitur quod fuit vehementer afflictus dolore iliaco. quia hic dicit se raptum in tertium caelum et in Paradisum. tamen qui considerat eam secundum ordinem ad sanitatem. 24: iustificati gratis. etc. quia non est periculosa. ter virgis caesus sum. Eccli. 18. crucians corpus meum per infirmitatem corporis. ut removeat. Dei vero ut humiliet et probatum reddat. sed Satanae. Ergo et stimulus carnis secundum se est vitandus ut affligens. cum gratia mea confortet te. et tunc debuit exaudiri.. vel ter. Sicut potio inquantum secundum se est amara. etc. et ad vitam consequendam aeternam. datus est mihi. Si enim aliquis appetit aliquam excellentiam sub Deo. Et vere ipse rogandus est. etc. Dicit ergo: ego rogavi. et quantum ad specialem electionem. si apostolus et vas electionis securus non erat. 16: quidquid petieritis patrem in nomine meo. et propter bonum. 12: cum ignoremus quod agere debeamus. aut indiscrete. Ubi duo facit. et pessimum omnium. Dicendum est quod de una et eadem re potest homo dupliciter loqui.. supra. 22: elevasti me. quod infirmus nesciens processum medici apponentis mordax emplastrum. ex aliqua sui parte. quia volo omnes esse sicut et ego. sic superbia est radix et initium omnium vitiorum. etc. sed expresse et instanter ter eum petiit.. in superbiam. Unde dicitur Rom. sustineri potest. Respondeo. et specialiter quantum ad maximam scientiam qua emicuit. ut ostendat sibi factas fuisse revelationes praedictas. etc. IV. quia. IX. ut sic ex hac parte humilientur. ubi audivit arcana verba quae non licet homini loqui. et est radix omnium vitiorum. I Cor. Aut ergo Paulus discrete petivit. quod illud quod est malum secundum se. rogat medicum. Sed contra Io. ab huiusmodi bono. id est concupiscentiae surgentis ex carne mea.. id est Angelus malignus. Lc. quia ipse vulnerat. Act. est vitanda. X. Iste. Unde Augustinus dicit quod inerant ei motus concupiscentiae. etc. Superbia enim est appetitus inordinatus propriae excellentiae. potest quidem alia vitia incurrere. inquantum vero est via ad virtutem et exercitium virtutis. iob V. scilicet ambitionis. 72 . 6. propter quod Deus resistit superbis. 15: vas electionis est. Est autem Angelus a Deo missus seu permissus. quia supra XI. ut Deus tolleret ab eo. 23: gratia Dei vita aeterna. VIII. ut per infirmitatem. id est multoties. ita charitas est principium omnium virtutum. nec infirmitas concupiscentiae. Et vere sufficit gratia Dei ad mala vitanda. ut eum removeat. etc. et quantum ad bonorum operationem. etc. alio modo secundum ordinem ad aliud. Et hoc est quod subdit propter quod ter. etc. Iob XXX. est vitandum: secundum ordinem ad aliud est appetendum. Et sic contingit. VII. mihi stimulus. etc. ut dicitur Iac. 2: non te extollas in cogitatione animae tuae velut taurus. vel per aliquem defectum. 40: orate ne intretis in tentationem. seu inanis gloriae. ad litteram. quia Satanae intentio est ut subvertat.. avaritiae. Superbia autem avertit a Deo. etc. 15: initium omnis peccati superbia. quae specialiter inflat: ideo Dominus adhibuit ei remedium. non exaudit eum quantum ad voluntatem petentis. Rom. non quidem ex eorum peccato. stimulus est Angelus Satanae. 7.. etc. et tunc peccavit. inquam. Ter enim expresse et devote rogavit. quod tamen sciens medicus causam quare faciat. scilicet propter sanitatem. et medetur. Quia ergo in bonis est maxime materia huius vitii. Forte pluries hoc petiit. Ubi sciendum est. et quantum ad malorum perpessionem. Rom. et huiusmodi. Rom. ad bona facienda. si vero non debito ordine. sed ex ordinatione Dei. et aliquando etiam per peccatum mortale. sed Dominus dixit mihi sufficit tibi. Unde sicut finis est principium omnium operabilium. Datus est. ibi nam virtus. permittit aliquando electos suos impediri. VII. secundo responsionis rationem assignat. quasi dicat: non est tibi necessarium. et quasi super ventum ponens. Et hoc est quod dicit et ne magnitudo revelationis mihi factae extollat me. Nam sicut charitas est radix et initium virtutum. et quantum ad secretorum Dei cognitionem. III.. quod volo. Ternarius enim est numerus perfectus. qui est ultimus finis. I Cor. dabit vobis. est appetendus. 23: in carceribus plurimis.: igitur ego ipse mente servio legi Dei. etc. etc.. XV. Et ideo superbia proprie dicta separat a Deo. plus omnibus laboravi. Unde propter hoc orabat.

Secundo.. considerabat sibi malum quantum in se est. ut ipse dicebat. Iac. et exaudit sanctos suos. Unde dicit Hieronymus in epistola ad Paulinum: bonus Dominus. 73 . vel fur. etc. secundo huius effectus rationem assignat. 41: ibant apostoli gaudentes. fratres. Et ratio quod libenter gloriabor. Dan. Cum dicit in persecutionibus. non sentirent hostes interiores. quas de loco ad locum et ubique experimur. ibi cum enim infirmor. Et circa hoc duo facit. nec in eo peccavit. Rationem autem suae responsionis subdit consequenter. scilicet materialiter et occasionaliter. ut scilicet filii Israel exercitarentur pugnando cum eis. dicens cum enim infirmor. ut ad utilitatem suam cederet. Et hoc modo accipitur necessitas. Ponit autem duplicem effectum. et hoc. qui saepe non tribuit quod volumus. id est quando ex his. Cap. 19: consolationes tuae laetificaverunt animam meam. et ideo dicit in infirmitatibus. ut scilicet per infirmitates inhabitet et consummetur in me gratia Christi..Apostolus autem. efficitur exercitatior et per consequens fortior. Alius effectus est gaudii. scilicet ad gratiam. ut scilicet dum Romani haberent hostes exterius. etc. etc. Gal. quia magis coniungitur Christo. V. quia propter Christum patior. 13: necessitatibus sanctorum communicantes. id est infirmitas est materia exercendae virtutis. quasi dicat: ideo complaceo. Virtus in infirmitate perficitur: ignis in aqua crescit. I. Ps. quia pro Christo. Legitur et iudic. magis sollicitatur ad resistendum. qui sunt a causa interiori. Defectus autem in quibus propter gratiam Christi abundanter delectatur. et huiusmodi sunt infirmitates.. et hoc quantum ad exteriora. XL. scilicet corporis. X. sed aliquos reservavit. postmodum apostolus gloriabatur cum diceret: libenter gloriabor in infirmitatibus meis. Et circa hoc duo facit. quod tamen sciens. etc. unde dicit: quia virtus mea perficitur in infirmitatibus. I Petr. etc. Eccli.. Dicit ergo propter quod. tertio temperantiae. et ideo complaceo mihi. I. Iac. qui ordinaverat hoc ad bonum humilitatis suae. Vel quantum ad experimentum malorum illatorum. quod Dominus noluit destruere omnes habitatores terrae.. id est mihi ad utilitatem meam datis.. cum dicit in contumeliis. etc. 10: infirmus dicat. Intelligi vero potest hoc. quod quanto plus premebantur filii Israel. etc. illos qui sunt a causa exteriori. etc. XII. ut supra dictum est. etc. Mirus modus loquendi. per quod confirmor. quia homo sciens se infirmum. I. quae faciunt ad gaudium est. Act. quasi dicat: merito complaceo mihi in illis.. exaudivit tamen eum. etc. tanto plus multiplicabantur. Ponit autem effectum gaudii et materiam gaudii. cum dicit in necessitatibus. Ult. etc. secundo patientiae. ostendens se coactum hoc dixisse. dicens in angustiis. etc. quod dicitur virtus perficitur in infirmitate. id est multum delector et gaudeo dictis infirmitatibus meis. Et ideo Levit.. quam contra exteriores. igitur libenter gloriabor in infirmitatibus meis. 10: beati qui persecutionem. non exaudivit eum quantum ad eius voluntatem. vel quantum ad defectum bonorum.. Et hoc. 3: tribulatio patientiam operatur.. etc. etc. et ideo petierat suam amotionem. quia nondum revelatum ei erat illud secretum divinae providentiae. Sed materia omnium horum. quia virtus Christi habitat in me in infirmitatibus et in tribulationibus omnibus. XV. enumerat. 34: qui in paupertate gloriatur. Et licet non exaudierit eum quantum ad voluntatem. Xciii. 12 legitur. Mihi autem absit gloriari. 16: licet is qui foris est. tunc est sensus: virtus in infirmitate perficitur. cum dicitur Rom. id est in penuriis necessariorum et in paupertate qua premebatur.. noster homo corrumpatur. Supra IV. adhibetur mihi auxilium divinum. |#4 Lectio 4 Posita commendatione sua consequenter apostolus excusat se de his quae dixit. Primo imponit Corinthiis causam eiusmodi gloriationis. XIII. Ps. contra quos durius bellum est.. secundo exponit et manifestat hanc causam.. et ex hoc. III. Unus est gloriationis. 29: qui dat lapso virtutem. quantum ad eius utilitatem. ut inhabitet in me virtus Christi.. scilicet mihi illatis. vel ex persecutione aliorum incido in aliquod praedictorum. Et huius gaudii rationem assignat. quia ex infirmitate debilitatur fomes. Primo ponit huiusmodi effectum. dicens libenter gloriabor. quia ego fortis sum. id est in anxietatibus animi. unde dicit propter quod complaceo. et quantum ad factum. Matth. Ex. Et primo illos. tunc virtus in infirmitate perficitur. Et quantum ad interiora. 1 s. quae in me sunt.. IV.. 15: nemo vestrum patiatur quasi homicida. Et hos quidem quantum ad verbum. Si vero accipiatur occasionaliter. V. Ioel III. Is. etc. 4: multiplicatae sunt infirmitates eorum. et temperatus efficitur quis. sed Deus. Si accipiatur materialiter.. Et primo humilitatis. etc. postea acceleraverunt. quae ad gloriam suam pertinent. ibi ego enim debui. nisi in cruce. quia quando infirmor. ut tribuat quod mallemus. Consequenter ponit apostolus effectum huius responsionis dominicae. 2: omne gaudium existimate. id est occasio perveniendi ad perfectam virtutem. dupliciter. 22: angustiae sunt mihi undique. cum dicit nam virtus. Sic etiam scipio nolebat destructionem civitatis carthaginensis. quod magis resistit et pugnat.

doctrina sua esset in maiori auctoritate. secundo in speciali. etc. ostensiones miraculorum.. et praeferendo se reddebant vilem doctrinam et evangelium Christi a me praedicatum. 8: novissime autem visus est et mihi.. etc. ostendens causam.. Sed quia nihil minus feci ab eis. a Deo. quae fecit. Primo commemorat quid facere debuissent.. etc. tamen effectus meae virtutis manifeste apparent in vobis. quia quando vita concordat doctrinae. id est. scilicet divina. Consequenter excludit obiectionem cum dicit quid enim est quod minus. Et ideo dicit in omni patientia. quae insipienter facta esse iudicari possunt. id est videtur vobis. secundo committendo mala. quia virtus est commune ad omnia miracula. Secundo per conversationem. Illi autem profecti. et perpessionem laborum. scilicet quod ipsi fuerant causa suae commendationis. 10: abundantius omnibus. primo. immo plus. ibi quid est enim. quantum ad omnes ecclesias. primo omittendo bona quae facere debuissent. Prov. multa tamen specialia egi apud vos. suscitatio mortui. ideo magis sum commendandus. Et ideo aliquid dicitur virtuosum. id est dedistis mihi occasionem. Sed quia possent isti dicere: ideo non commendavimus te. Dicendum est quod apostolus propter se non egebat commendationibus sed propter alios. IX. Virtutes vero dicit.. quae facere intendit. per quod possem commendari. sed hoc non ex me. IV. Cap. Quare ergo voluit commendari ab istis? respondeo. et vestra culpa fuit.. etc. inquantum credentes conversi estis. cum dicit nihil enim. per quam confirmatur fides. etc. Et primo quantum ad praeterita bona. ibi nihil enim minus. I Cor. Si secundum hoc accipiatur. XV. Pseudo enim dicebant. et postquam conversus fuit. Dicit ergo: merito debui commendari a vobis.. sicut illuminatio caeci... etc. ioannes et Iacobus. Et haec tria distinguuntur. XIX. quod erant docti a Petro et ioanne. Ult. ibi quid est enim quod minus. Circa primum duo facit. quae fecit primo in generali. etc. etc. 1 dicit: numquid egemus commendatitiis epistolis. I Cor. Et ideo dicit tametsi nihil. sicut quod ad impositionem manus statim sanentur infirmi. plus laboravit.. scilicet quando pseudo vilipendendo me. I Cor. etc. maioris auctoritatis est doctrina. propter hoc apostolus probat eis. Vel dicit signa quantum ad miracula facta de praesenti. quia vos debuissetis facere illud quod ego feci.. etc. facta sunt supra vos.. unde et ipsi debebant servare. scilicet Petro et Iacobo et ioanne. Vel signa et prodigia dicit miracula quae fiunt contra naturam. I Cor. Unde quia vos non commendastis me. Et ideo dicit in signis. secundo quantum ad futura. quod opus insipientis fecerim. prodigia quantum ad miracula de futuris. Signum vero refertur ad minus miraculum. Vel dicuntur supra modum apostoli. sed successive. sicut est castitas et huiusmodi. id est meae praedicationis. Ostendit autem praeterita commendabilia. sed tamen pro loco et tempore sapienter facta sunt. quod nihil fecerim in comparatione ad eos. XV. qua conversi estis ad fidem. quae egit apud eos. et pseudo confutarentur. quia multa sunt in me commendatione digna. ideo dicuntur virtutes. etc. Prodigium autem ad maximum. 74 . Et sum apostolus vester. quia in modico tempore. dato. cum dicit ego enim debui. nec quantum ad conversionem fidelium. Hoc autem quod dixerat in communi. et quod Petrus et ioannes servabant legalia. ne deperiret fides Christi in vobis. Dicit ergo: vere vos me coegistis. id est qui videntur a quibusdam digniores apostoli. immo coactus feci. scilicet Petrus.. qui fuerunt docti a Christo. ibi tametsi nihil. Et ideo dicit signa apostolatus mei. etc. quantum ad ea. Nam virtus est ultimum de potentia. quod etiam natura facit. de quibus potuissetis me commendare. etc. 15: in Christo Iesu per evangelium ego vos genui. ibi timeo enim ne forte. Frequenter enim subditi cogunt praelatos aliqua facere. in quo exaggerat eorum ingratitudinem. Sed esto quod nihil fecerim quantum ad ecclesias. et. etc.. 11: doctrina viri per patientiam noscitur. 2: signaculum apostolatus mei vos estis. secundo removet ipsorum excusationem. prorupi in commendationem propriam. in quo detestatur eorum malitiam. qui sunt supra modum apostoli. Vel virtutes dicit virtutes mentis. quam ego sum. nec sponte. ibi ecce tertio hoc paratus. nec quantum ad praedicationem. Unde dicit ego debui commendari a vobis. quae sunt secundum naturam. tertio excludit obiectionem. Tertio quantum ad operationem miraculorum. etc. Sed contra supra III. quod bene poterant eum commendare. Et virtus praedicatoris magis apparet per patientiam. Quia ergo miracula fiunt ex magna virtute. ostendens esse in se multa commendatione digna. quia vos me coegistis. ut scilicet dum commendaretur. nihil tamen minus fecit eis. exponit consequenter. Mc. quia ut supra plus omnibus laboravi.. quia ex magna virtute. quia non est in te aliquid commendatione dignum. sed non eo modo quo natura facit. quia fuerunt primo conversi ad Christum.Dicit ergo: confiteor quod in his omnibus commendationibus meis factus sum insipiens. Nam nihil minus feci ab eis. quantum ad praedicationem nostram. ubi dicit quod ipsi fuerunt causa suae commendationis. quod non fecistis quando necesse erat.

mihi hanc iniuriam. similitudinem adhibet. aliqui vero intendunt salutem animarum. et tunc ivit. etc. ut infideles convertat ad servitium Christi. quia ipsi praedicaverunt fidem. et ivit. quia alii apostoli vivebant de sumptibus illorum quibus praedicabant. Et ideo dicit nisi quod ego ipse non gravavi vos. Item quaestio oritur de hoc quod dicit parentes filiis. ut congregent filiis. tertio ad rationem. sed ego vobis. sicut et Christus vobis donavit. quod intendit. et fuit impeditus propter peccatum eorum. ibi licet plus vos. accipiendo vestra. Hoc etiam figuratur Gen. in praedicatione mea. et dicere: verum est quod multa bona fecisti et magna. quod non solum hoc fecit olim. Sed hic est quaestio de patribus carnalibus. Rationem autem huius boni propositi subdit. 75 . quae talis est: constat quod artifex disponit opus suum secundum finem quem intendit. sed pauperibus. id est parcite. Secunda vice fuit paratus. Ne ergo isti simile crederent de apostolo. de quo excusat se in principio huius epistolae. Dicendum est quod ex praecepto tenentur filii ministrare et subvenire parentibus in necessariis. XX. Et ideo non dederunt eis. Quod si hoc ipsum reputatis iniuriam. ut postmodum reciperet plus. Is.. Et ideo dicit quid est enim quod minus habuistis a me prae caeteris ecclesiis. etc. Et primo ponit similitudinem. Cum ergo ego sim pater vester spiritualis. quia bonus praedicator debet ad hoc studere. etc. necessaria ministraverunt. quasi dicat: nihil habuistis minus. Et ideo hoc excludit. etc. non autem congregare et thesaurizare eis. tum etiam quia avari erant. Respondeo. et his qui mecum sunt. et ideo hoc modo disponunt praedicationem suam. et tunc non ivit. et ideo apud eos et in eorum comparatione nolumus te commendare.. Phil. etc. paratus sum venire ad vos. secundum quod vident expedire saluti illorum quibus praedicant.. Modo est paratus ire tertio. XXXIII. tum ut confutaret pseudo. et vestram salutem procurare intendo. quia non quaero quae vestra sunt. quod parentes carnales debent thesaurizare filiis carnalibus. dicens non enim quaero. quia nihil accepit a Corinthiis. etc. Videmus enim. Responsio. 19. Et hoc modo loquitur apostolus. accipiendo vestra. patet per simile. et ter fuit paratus ire.. tertio arguit eorum ingratitudinem. ostendens quod nihil minus fecit quam illi. etc. 17: non quaero datum. et non e contrario. sed vos. Quia ergo apostolus intendebat in praedicatione sua salutem Corinthiorum. quod ministremus eis necessaria. Primo ostendit suum propositum de futuro bono. etc. quod non expediebat quod reciperet ab eis sumptus. IV. quia filii non debent thesaurizare parentibus. quod aliquando contingit. sed propter pauperes. Et ideo dicit ironice loquendo donate. sumptus accipiendo. ideo noluit accipere sumptus. sed tamen non ivit nisi bis. IV. Et ideo Dominus dixit apostolis: faciam vos fieri piscatores hominum.. non pecuniae. Dicendum est quod non dederunt praelatis propter se. |#5 Lectio 5 Hic ostendit se esse commendabilem quantum ad bona futura. Act. illi ostenderunt signa et virtutes. sed etiam paratus est facere in futurum. etc. ut ideo noluisset prima vice recipere ab eis. Sed huiusmodi rationi adaptat similitudinem. quod tamen plus est. aliqui intendunt quaestum et bona temporalia. sed plus. 12 loquitur Dominus de subventione in necessariis. quia non dilexi vos. 32: donantes invicem. Sciendum est circa primum. nisi in aliquo tristi eventu. quia bene ter paratus fuit ire ad eos. Paratus enim fuit ire prima vice. 8: nocte ac die laborantes.. et non ero vobis gravis. Iob XXVII. ut reservent se ad aliud tempus. et tamen alii fecerunt plura et maiora quam tu.. 15: qui excutit manus suas. dicit.. 6: iustificationem quam coepi tenere. quod ioseph emit Aegyptios in servitutem regis. Hoc modo accipitur donare Eph. sed parentes filiis. praedicatores autem in praedicando. quasi dicat: nec etiam tunc gravabo vos. II Thess. Dicit autem tertio paratus sum venire. 34: ad ea quae mihi opus erant. ibi nec enim debent. Nam Ex. quod feci. Et ideo huius rationem assignat. et videtur vobis quod male fecerim. unde bis ivit. id est tertia vice. ubi legitur. Supra II: in omnibus sine onere me servavi et servabo. Nam thesaurizatio et congregatio fit in posterum. XX. Dicit ergo: quod autem non quaeram vestra. quod ideo aliqui non accipiunt uno tempore.. ibi non enim quaero quae vestra sunt. sed plus. etc. in quo possint et plus recipere et audacius. etc. In quo etiam praecipitur nobis. et conversi sunt. 12 dicitur: honora patrem tuum. et non dicit tertio venio. sed fructum. XLVII. dicens: ideo non gravabo vos. et ideo totam praedicationem ad hoc ordinant et disponunt.. cum dicit nec enim debent. et apostolus praedicavit. Exodi autem XX. Unde dicit ecce iam tertio. scilicet quod nolui vestra recipere. Et non solum non minus habuistis. Sed nos videmus quod secundum naturam filii succedunt parentibus. videtur quod male fecerint principes et alii dando divitias praelatis. nisi hoc forte reputetis minus. quia nihil accepi a vobis. Et tria facit. secundo propositi huius rationem assignat. III. Ergo cum praelati sint parentes nostri spirituales. et vos sitis filii mei.. etc..Possent enim Corinthii respondere ad praedicta. Ergo filii tenentur thesaurizare parentibus. id est quam aliae ecclesiae Christi habuerunt per illos quantum ad spiritualia? quasi dicat: nihil. et ideo naturaliter amor parentum est ad hoc. et videbat. nolo quod vos thesaurizetis mihi. et apostolus similiter. quae facere intendit. sed apostolus non. parcatis mihi. secundo adaptat eam. ibi ego autem libentissime.

. 17: pasce oves meas. et aliud est. scilicet barnabam. sed paratus sum mori pro salute animarum vestrarum. et dare. id est operibus intendimus. etc. 76 . 16: a fructibus eorum cognoscetis. probat per conformitatem titi ad seipsum apostolum. id est a principio huius epistolae. patet. cum dicit rogavi titum. magis consuevimus diligere. ideo paratus sum dare vobis.. quia nihil ex dolo feci. ibi numquid per aliquem. quasi dicat: non. quod dicit rogavi titum. cum dicit numquid per aliquem.. Misi etiam cum illo fratrem. cum essem astutus. sed etiam temporalia.. Unde Dominus dixit ter Petro Io. Titum enim cum precibus misi ad vos. qui hoc procurarent apud vos. quia ego quaero salutem vestram tantum. quasi dicat: libenter impendar pro vobis. quam alias ecclesias. id est pasce verbo. VI. III. II. dicens olim. vel Lucam. IV. non solum bona spiritualia. circumvenit vos. inquantum praedicabat et serviebat eis cum sumptibus aliarum ecclesiarum. Consequenter positam similitudinem adaptat. XI. Opinio autem istorum erat. illi vero bona vestra solum. Et primo in generali. neque de immunditia. scilicet cordis. ego vos.Et hoc Dominus monet Matth. sicut credidistis. etc. quod si conformis est mihi in voluntate et opere. scilicet Christi. Unum est. dicit vos putatis olim. etc. esto. quod apostolus quasi reus et culpabilis omnia verba ista epistolae diceret ad excusationem suam.. In generali sic: si per alios voluissem surripere vestra. Et sic patet. quod et faciebat... etc. 11: bonus pastor animam suam.. II. scilicet vestigiis Christi? nam ego sequor vestigia Christi. et ideo ponens hanc opinionem ipsorum. etc. etc. tertio rationem exclusionis assignat. Nam ipse erat verus Israelita. Sed numquid titus circumvenit vos. Consequenter cum dicit esto. dolo. I Cor. I Io. aliquid accipiendo non gravavi vos. 2: neminem circumvenimus.. Item conformitatem operis. quos plus diligitis quam me. Et non solum ista impendam vobis. id est eamdem voluntatem habemus? vel eodem spiritu instigamur ad bene et recte agendum? supra IV. ibi olim putatis quod excusemus. nec intendo circumvenire. etc. Et quod titus non circumvenerit eos. quem misi ad vos. Praelatis autem dantur tamquam pauperum dispensatoribus. Et titus sequitur vestigia mea. dicens licet plus vos diligens. scilicet tito.. 1: imitatores mei estote.. etc. Illud autem in quo plus laboramus. etc. etc. seu rursus. tamen minus diligor. De isto habetur supra VIII. id est quod haec verba non sint vera. misissem aliquos. 20: thesaurizate vobis thesauros in caelis. 16: si Christus animam suam pro nobis posuit. XV. Et ideo dicit nonne eodem spiritu ambulavimus. in quo dolus non fuit. 6: ne quis circumveniat in negotio fratrem suum. Et primo ponit suspicionem ipsam. secundo in speciali. VII. neque in dolo. Unde dicit et superimpendar pro animabus vestris. quam illi. I. In similitudine autem duo proposuit. 13: habentes autem eumdem spiritum. quod filii non debent thesaurizare parentibus. id est dato et concesso. I. removet suspicionem. qui dedit eamdem sollicitudinem pro vobis in corde titi. etc. etc. patet per illud Matth. circumveni vos. Et ideo dicit nonne eisdem vestigiis. X. secundo excludit eam. putatis. Ingratitudinem istorum increpat consequenter. 21: Christus passus est. et ego non circumveni vos. quam diligantur pseudo. secundo excludit eam. etc. quod autem nec ipse circumvenerit vos. 3: exhortatio nostra non de errore.. Supra VIII. quod ego plus vos diligo. tamen minus diligor a vobis. 18: misimus cum illo. Et sic patet. et hoc iam patet. sed sint ad excusandum conficta. etc. Hanc ergo suspicionem excludit consequenter. I Thess. etc. XXI. quod ideo ipse ab eis per se ipsum non acceperit. quam ab aliis ecclesiis. etc. In speciali vero excludit suspicionem praedictam. quod parentes debent thesaurizare filiis. quod excusemus nos apud vos. ut per alios dolose ab eis plus accipiat. etc.. 18. Posset autem esse istorum suspicio talis.. etc. etc. Io. 47. licet sitis ingrati. sed. scilicet vos. Io.. Supra VII. ut sequamini vestigia eius. Io. etc. I Petr. Iob XXIII. et quod non essent vera sed ad excusandum tantum inventa. scilicet a vobis. 13: maiorem charitatem nemo habet. Et hoc est quod dicit ego libentissime impendam vobis bona. et ponit duplicem conformitatem. 11: vestigia eius.. extorquendo per eos vestra? quasi dicat: non. Et quantum ad hoc dicit: quia ergo ego sum pater vester.. quasi dicat: nullus eorum in speciali. Sed numquid per aliquem eorum quem misi ad vos. Supra VIII. I Thess. hoc ponens. id est per alios detraxi vobis bona vestra plurima: sed hoc est falsum. Et hoc est. quod ego. fratrem (scilicet alterum dictorum) cuius laus est in evangelio.. quam alias ecclesias.. etc. Phil. Alio modo sic: licet plus diligam. pasce exemplo.. Uno modo sic: licet plus diligam vos quam pseudo. Haec tria ministrare debet quilibet praelatus suis subditis. 8: testis est mihi Deus quomodo cupiam. in persona mea et eorum qui mecum sunt. secutus est pes meus. Rationem autem exclusionis subdit... etc. Et haec comparatio potest exponi dupliciter. Et quod plus dilexerit Corinthienses. quia licet plus vos diligens. et vos debetis. praedicando et exempla monstrando. quia plus pro eis laboravit. etc. Et primo ponit eorum opinionem. 16: gratias ago Deo meo.. Et ideo dicit. pasce temporali subsidio.

in qua detestatur eorum ingratitudinem. quantum ad ea bona quae facere debuissent. e contrario.. Charitas vero duo facit. inquantum unus vult unum.. etc. unum est. sed in speciali. Io. et ideo dicit susurrationes. quia non vult pati detrimentum famae suae et gloriae. 18: cum audace ne eas. et non sint in vobis schismata. ut patet de illo qui uxorem patris habuit. homines primo dissentiunt. quia. sed propter vos. scilicet quod timebat ne nondum plene poenituerint. quia iusto non placent peccatores. non tamen plene sed adhuc aliquid in eis remansit. Ult. etc. etc. Supra II. quod probo. secundo. quia coram Deo loquimur. secundo ea quae faciunt ad offensionem. quae provenit ex omissione Corinthiorum. quasi dicat: non solum timeo mala vestra in generali. etc. secundo explanat eam in speciali. Et ideo. Primo enim facit corda hominum ad invicem consentientia. dicens ne forte contentiones.. 3: honor est homini qui separat se a contentionibus. in quibus etiam procedit ordine retrogrado. Rom. Secundo per testimonium Christi. XX. Quod autem neutrum istorum sit in nobis.. in quo nulla est falsitas. secundo commemorat praeterita mala. alius vult contrarium. unde dicit animositates. Ambrosius: contentio est impugnatio veritatis. 26: omnia ad aedificationem fiant. facio. Sciendum est autem.. scilicet ne forte cum venero. Et haec contentio venit ab aemulatione. Unde specialiter propter dispendium famae aliqui excusant se.. Et animositas venit ex dissensionibus. primo per testimonium Dei. ex hoc prorumpit ad contentiones verborum.. et veritatem. primo.. etc. quia in Christo loquimur. ibi ne iterum cum venero.. et hoc est. sic est detractor. si vero in occulto. I. et expellatis pseudo. Cap. Primo enim enumerat eorum mala praesentia. id est per Christum. Prov.. ad vos personaliter. de quibus nondum poenituerunt. I Cor. Et quia ista specialiter sunt mala in nocumentis verborum. sed succumbit. 10: idipsum dicatis omnes. I. id est invidiae. exponunt vos in magno periculo. Primo ponit eorum culpam in generali. faciunt homines ad invicem dissentientes. et de baptistis. VIII. patet. I Cor. Deo odibiles. etc. inquantum quilibet vellet obtinere in proposito suo. cum confidentia clamoris. Et circa hoc duo facit. etc. 2: parvulum occidit invidia. 24: invidia diaboli.. quia omnia. Et ab isto ultimo incipit apostolus. ex hoc procedunt ad inferendum nocumenta. 16: ubi zelus et contentio. hoc in veritate dico. ut scilicet permaneatis in virtute. aliud est. verum dicens vobis? etc. Item non quaerimus gloriam nostram. incipiens a posteriore. etc. Iob XVI. scilicet contristatus et puniens. enumerat nocumenta verborum. Nam. quae provenit ex eorum commissione quantum ad mala quae debuissent vitare. siquidem in manifesto. et.: observetis eos qui dissensiones et offendicula. et minus habent. etc. quod non utitur verbis veris. et de hoc in hac parte correcti sunt per primam epistolam. tertio. In speciali etiam manifestat eorum malitiam. Et ideo dicit timeo. peccata spiritualia. propter vestram aedificationem. tunc est susurro. secundum rectum ordinem. ne forte sint in vobis contentiones de meritis praelatorum. nec timemus infamiam. ideo dimissis nocumentis factorum. non ergo vera est opinio vestra. sed etiam propter periculum vestrum. II. 17: ex sinceritate sicut ex Deo in Christo loquimur. 16.Hanc autem excludit sic: qui enim sic excusat se.... Dicit ergo: non solum laudavi me propter hoc. XIV. 20: ecce in caelo testis meus. cum quis expresse malum dicit de aliquo. et ideo dicit et aemulationes. Quasi dicat: teste Deo. Et ideo primo enumerat peccata spiritualia quae pertinent ad dissensionem.. quod vos omisistis me laudare. Sic patet eorum malitia in generali. in ultione et illatione nocumenti. Io. seu dico. XIV: quae aedificationis sunt invicem. Et inveniar talis a vobis. ibi ne forte. id est odia et contrarietas animorum. non inveniam vos quales vos volo. Sap.. Gal. Rom. 77 . in his qui minores sunt. et supra hoc remanserunt in eis multa peccata spiritualia. Eccli. |#6 Lectio 6 Posita una causa commendationis. etc. accenditur zelo invidiae. ibi inconstantia. ibi detractiones. circa primum. et ideo dicit detractiones. dum fovent vos in peccatis. etc.. et displiceatis mihi et ego vobis. Mali enim odiunt correctionem. Iob V. et ideo dicit dissensiones. etc. sed confictis. 30: detractores. Ergo inimicus factus sum vobis. 30: non propter me haec vox venit. XII. et non factorum. Iac. qualem me non vultis habere. in qua exaggerat eorum malitiam. quando non potest obtinere in proposito suo. quod est in hoc quod vos adhaeretis pseudo. In dissensionibus autem procedit ordine retrogrado. duo habet. secundo faciunt eos invicem offendentes. quae dixi et de revelationibus et de tribulationibus. III. quarto. secundo inducit homines ad mutuum profectum. hic consequenter ponit aliam causam. etc. cum dicit ne forte contentiones. IV. Consequenter enumerat eorum mala praesentia quantum ad offensionem. etc. etc. quod Corinthienses post conversionem inciderunt in peccatum carnale. Et aemulatio venit ab animositate. Sed neutrum istorum est in nobis. quae proprie opponuntur charitati. Et circa hoc duo facit. inquantum peccatores. scilicet iustos sed peccatores et incorrectos. Non enim dicimus verba falsa. etc.

Gal. vel praedicando. tamen ex solo verbo admonitionis corriguntur et satisfaciunt. ut praecedat trina monitio antequam quis sententiam excommunicationis fulminet.. etc. primo. quia inter superbos semper iurgia sunt.. dicens praedixi enim. I Reg. etc. id est. humiliet me Deus. XVII.Sunt enim susurrones. loquor a Christo.. ita est certum. et eiusdem XIX. ita quod et lugeam multos vestrum. quasi dicat: hoc quod dico de adventu meo ad vos. ne magis insolescat. quorum quaedam sunt contra naturam. praemissa monitione. quasi dicat: non est dubitandum de potestate mea. adhibenda est severitas sententiae. Et ideo dicit inflationes. sed quia tertio iam paraverat ire. Sic Samuel lugebat Saul. XIII. uno teste dicente testimonium. et ideo dicit et fornicatione. insinuat ordinem iudiciarium quo est procedendum. quae sunt praeparationes partium ad pugnam. Et ideo dicit an experimentum. 11: semper iurgia quaerit malus. quae animum inflatum contra aliquos prorumpere facit in mala verba. vel proferendo sententias. plene post primam epistolam. primo promittit suam praesentiam. 19: veniam ad vos cito. si iterum peccaverint. id est luxuria contra naturam. secundo ostendit virtutem Christi. secundum ordinem tamen. I Cor. accusatorum. 78 . secundo praedeterminat sui iudicii formam.. ostendit apostolus suam iudiciariam potestatem. dicens an experimentum. et hoc bene possum. id est ante primam epistolam. ita scilicet quod in ore duorum vel trium testium. ibi an experimentum quaeritis. Praedico. XVII. quia. et ideo dicit super immunditia. quando scilicet eram vobiscum. dicens ecce ego venio. si remitteretur sibi.. bis. Sic ergo ordo iudicii erit. ibi in ore duorum vel trium. quia contingit. gaudete. sed. etc. de quibus non poenituerunt. Consequenter ne possent calumniari de potestate apostoli. 11: ex eo quod non profertur cito contra malos sententia. Eccli. Circa primum. Et etiam a levioribus semper incipiendum est. Sic ergo patet eorum malitia quantum ad mala praesentia. secundo ostendit suam iudiciariam potestatem. etc. ibi nam et nos infirmi sumus in illo. immo severissime iudicabo. Sed severitatem sententiae comminatur. et non egerunt poenitentiam.. sicut testimonium duorum. etc. Primo increpat seductos. I Cor. quod virtus Christi etiam ad alios derivatur. 19: manifesta sunt opera carnis. etc. inquam. Et hae inflationes veniunt ex seditionibus. etsi non iverat nisi semel. et efficeretur insolens. Prov. Et circa hoc duo facit. ibi qui in vobis non infirmatur. vel si non egerint poenitentiam. Dicit ergo: si venero. Et hoc iuste fit. etc. vel remittendo.. et ideo cavete vobis ne inveniam vos imparatos. Quaedam sunt. Unde dicit quoniam si venero. comminatur sententiam. impudicitia. XXVIII.. Veniam. et omnibus aliis. Et ideo dicit seditiones. quae sunt fornicatio. ibi praedixi enim.. quia ille cui semel remittitur et iterum peccat. sit omne verbum. Quod si admonitione non ducitur. Circa primum. quasi dicat: omnes moneo. sic inflati. XVI. 20: pro Christo legatione fungimur. etc. non parcam eis iterum. etc.. etc. suum adventum. 15: susurro et bilinguis maledictus erit. accusantium seu testantium contra aliquem. non parcam iterum. Supra V. etc. Et dicit tertio. IV. Ex hoc ergo ordinatum est in ecclesia. id est affligat. apud vos. VIII. XIII. et praedico. Supra II.. inquam. Promittit ergo. Et quantum ad hoc dicit praedixi vobis ut praesens. etc. non quod tertio iverit. ut sic ter admoneat. odit filium suum.. in quo exigitur ut praecedat trina admonitio. quae fiunt in corruptione virginum. immunditia.. tumultus ad pugnam. quasi dicat: certum sit vobis.. hic consequenter loquitur contra illos qui a pseudo sunt seducti. cresceret in malitia. non parcam. primo. quod venio ad vos. quod quidem dicitur Deut. etc. quod aliqui. secundo consolatur persistentes. quae committuntur cum mulieribus corruptis. IV. 10. et iudicabo malos. Et merito lugeam. tertio comminatur severam sententiam. ibi de caetero. licet sint in peccatis et offendant. ita confusio patris est confusio filiorum. 18: tamquam non sim venturus ad vos. prov. Ubi.. 1: usquequo luges Saul. Et hoc quia non poenituerunt. etc. etc. quia quidquid ego loquor. 15: non stabit testis unus contra aliquem. fratres. sicut gloria patris est gloria filiorum. primo comminatur sententiae severitatem. |+13 Capitulus 13 |#1 Lectio 1 In praecedentibus apostolus multa locutus est ad detestationem pseudo. Manifestat autem eorum malitiam quantum ad mala praeterita. quae multa sunt et in dissensionibus et in nocumentis. Secundo. scilicet viduis seu coniugatis. in secundo apparatu impeditus. V. etc. tertio ostendit. quia habeo auctoritatem Christi in puniendo et remittendo. etc. Et haec duo procedunt ex superbia. qui latenter seminant discordias. quasi dicat: illis qui peccaverunt peperci prima vice. Ubi tria facit. Eccle. cum dicit ne iterum cum venero.. etc. vel trium. Et ideo dicit sapiens Prov. tertio monet ad correctionem. Primo ostendit se habere legationem et potestatem iudicandi a Christo. et nunc absens praedico. Vel aliter in ore duorum. 6: nemo occidetur. 24: qui parcit virgae. Quaedam sunt.. ibi vosmetipsos tentate. et ideo dicit et impudicitia quam gesserunt.. his qui ante peccaverunt. ex his qui ante peccaverunt. nec egerunt poenitentiam de peccatis carnalibus praedictis. 10: nam si quid donavi.

quia I Cor. etc. ibi an non cognoscitis. III. quod erit in adventu suo ad eos. secundo innuit quid per huiusmodi examinationem invenire possint. scilicet an sitis in operibus bonis. IV. quod prius habuistis per fidem. quod Christus sit in eis. etc.. qui in me loquitur. 25: quod infirmum est Dei. V. fortius est hominibus. dicens vosmetipsos tentate. quod ille. quod Christus est in vobis? quasi dicat: sic. Unde dicit ipsi vos probate. I Cor. vel vivemus. quia ubi est fides Christi. ergo. Gal. distributionem spiritus et alia multa. XXIII. et illa virtute habemus etiam potestatem iudicandi in vobis. Primo monet ut se examinent. et sic poterit scire utrum tute compareat. I. etc. Supra X. Et hoc necessarium est. etc. dicens qui in me loquitur Christus. 28 dicitur: probet autem seipsum homo. Ubi primo ostendit virtutem Christi. 1: qui suscitavit Iesum Christum. VI. ex virtute Dei in vobis. quod bonum est tenete. inquantum propter ipsum multa patimur. etc. etc. 17: habitare Christum per fidem. surrexit.Ex. potenter vos convertit ad bonum. |#2 Lectio 2 Post comminationem severi Dei iudicii. et humiliamus nos. Et ideo dicit nisi forte reprobi estis. 12: perge. Circa primum duo facit. ut iudicium severum non patiantur. quia potenter vos liberavit a peccato. quia aut scient se tenere fidem. Item de operibus. Primo ponit admonitionem. Unde dicit si estis in fide. etc. ideo consequenter apostolus ostendit virtutem Christi. quae experti estis. Et ideo apostolus monet ut antequam veniant ad iudicium. cum dicit qui in vobis. ut de duobus se examinent. ego ero in ore tuo.. secundo quid inveniant in apostolo. scilicet patris. Sap. et mortificamus nosmetipsos. quia et nos infirmi sumus in illo. etc.. qui est etiam virtus Christi.. quam assumpsit infirmatam in paupertate. attribuit Christo tamquam principali. ibi ideo haec absens scribo.. 79 . XII. 15: ego dabo vobis os et sapientiam. id est in conscientiis vestris. Nam Christus in eis solum manet. Gal. II. etc. ibi spero autem. 10: nos infirmi propter Christum... XI. 23: vide vias tuas. etc. Ps. 4: opus suum probet unusquisque. 10: semper mortificationem. subdit apostolus admonitionem ad praeparationem. Sed hic quaestio est litteralis de hoc quod dicit an non cognoscitis. retrorsum abiisti.. I. 29: malitiae eorum non sunt consumptae... etc. et hoc est quod dicit an non cognoscitis vosmetipsos. et cognosceretis. XXI. I Cor. nisi forte dimiseritis fidem et reprobi sitis ab eo. ibi oramus autem ad Deum. et vivit ex virtute Dei.. et primo ponit ipsam admonitionem. etc. etc. dicitur quod spiritus sanctus facit. etc. sed etiam in seipso. quasi dicat: ad nos etiam pertinet illa virtus. Circa primum duo facit. Si ergo cognoscimus. Ier. IV. cum eo. id est vere invenietis vos habere Christum. simili beatitudine. 19: nescitis quia corpora vestra templum. 31 dicitur: si nosmetipsos iudicaremus. Talis enim erat illa susceptio. quae est ipse Deus.. In seipsis autem duo invenire poterunt per examinationem.. I Thess. Et primo quid inveniant in seipsis. et non solum non infirmatur.. 18: fuit mortuus. Sed ne dubitetur de potestate et virtute Christi. et a me accepistis de Domino Iesu Christo. etc. resuscitamur. etc. etc.. quod Christus per fidem sit in nobis. Et non solum potentia Christi apparuit in vobis. et hoc ex virtute Dei. Vel. scilicet inquantum a morte crucis. quantum ad ea quae in eis apparuerunt. oportet quod hoc sit per fidem formatam.. Quae ergo homo facit ex instinctu spiritus sancti. sed potens est in vobis. id est ad intentionem illius. etc. sciretis vos habere fidem. Supra IV. 8: Dominus fortis et potens. Consequenter cum dicit an non cognoscitis. quam sustinuit ex infirmitate humana. dando dona gratiarum. secundo excludit falsam suspicionem.. ut dicitur I Io.. Circa primum sciendum est. Nam et nos infirmi. I Cor. id est vivificabimur. 16: Deus charitas est. Et est sensus: nos ex virtute qua Christus vivit. XI. secundo quantum ad ea quae in Christo sunt. ex virtute Dei. Haec etiam virtus Christi derivatur ad nos. iudicandis. quae quidem virtus Dei est in vobis. Et ideo vivemus. Dicit ergo: habeo potestatem iudiciariam a Christo. quae Deum hominem faceret. etc.. argentum reprobum. XV. secundo rationem admonitionis assignat. examinent se. VI. et utrum conscientia remordeat vos aliquid mali fecisse. etc. Et Paulo ante: virtutem enim ostendis tu. quia eadem est virtus patris et filii. etc. qui habent charitatem.. etc. etc. an excideritis ab ea et sitis prolapsi in aliam. ibi nam etsi. scilicet quam praedicavi vobis. Ier. VI. quia Christus Iesus in vobis est? id est numquid si examinaretis vos.. et hominem Deum. IV. 10: praesentia corporis infirma. etc. scilicet de fide. debet se primo examinare de factis suis. 18: subest tibi cum volueris posse. Et hoc utile est. Monet autem. ideo apostolus quia a Christo motus hoc loquebatur. 6: reliquisti me. quia I Cor.. ibi est Christus. et sic invenient quod sint reprobi. I. Aut scient se non tenere fidem. 21: omnia probate. etc. Cognoscentes ergo hoc modo Christum esse in nobis.. et sic invenire poterunt et cognoscere. Lc. qui magnae virtutis est in vobis.. id est examinate et considerate actus vestros. Apoc. etc. Eph. qui secure vult comparere in iudicio. Ier. ostendit quid per huiusmodi examinationem invenire poterunt...

Dicit ergo: oramus quod vos probati appareatis. Quid autem in apostolo possint invenire subdit. per quod excluditur appetitus excellentiae apostoli in comparatione ad eos.. quod velimus.sciemus nos habere charitatem qua informatur fides. Et ideo apostolus ostendens utrumque esse necessarium. ut non examinentur ex severitate iudicii. primo. Et quia ipsi possent credere et suspicari. etc. sed nos infirmi. Consequenter cum dicit gaudemus. id est non ut nos commendemur probati in comparatione ad vos. Ps. cognoscetis. sed magis. ibi gaudemus enim. vos fortes. etc.. quando scilicet quis invenit se taliter paratum et dispositum. quod ex vita et doctrina nostra. IV. dicens spero autem. sic ipse habitat in nobis per fidem informem. XIII. Item orat. ut nihil mali faciatis quantum ad secundum. I Io. Si enim liberum arbitrium non esset necessarium. quod Christus habitet in nobis. 80 . et gratia Dei. Frustra etiam oraremus. quia ubi non est culpa. nisi per revelationem et specialem gratiam alicui concedatur certitudo. secundum Augustinum in Glossa.. quam pro eis ad Deum dirigit. quoniam nos infirmi sumus. vel quod habeamus charitatem. vos autem potentes. nec prohibitiones. Respondeo. excludit suspicionem. quam ostendi vobis.. quae est per coniecturam quamdam. quod ipse appareat infirmus. etc. Notandum est. quia nisi Deus omnes regeret per gratiam suam. ut ipsi inveniantur innocentes. ut sint boni. quod scilicet aliqui sint inter vos boni et innocentes. et contra iustitiam. 16: a fructibus eorum. omnes sumus pares. Frustra etiam darentur poenae. cum ostenderat potestatem suam in iudicando. IX. etc. credens Christum in eis esse. manifestum est. Rom.. scilicet liberum arbitrium. sed reprobanda. 10: nos infirmi.. Cum enim aliquis male agit. Et hoc modo nihil prohibet nos per certitudinem scire. Et ideo dicit oramus autem. Sed tamen hoc dimittit sub dubio. Constat autem.. sed oramus. Unde cum apostolus non possit facere contra veritatem sed pro veritate. et non docuimus mala. ut probati appareamus. Si vero quantum ad affectum. Gratia etiam est necessaria. quasi dicat: nos non laboramus nisi pro veritate et pro ipsa stamus. ut nullo modo propter aliquod temporale vellet aliquid facere contra Christum. VI. Nam quia isti Corinthii possent dicere: nos non sumus reprobi. Unde dicit oramus quantum ad primum. secundo orationem quam pro ipsorum perfectione emittit. id est sic bene agentes et vitia vincentes. quod non puniet innocentes. Dicendum est. Et ideo dicit: quidquid sit de vobis. XXVI: viriliter agite et confortetur cor vestrum. Gal. necessaria sunt duo. vestram. Magis ergo vult apostolus. nisi ipsi essent reprobi. Eccli. quia gaudemus. quod apostolus gauderet de hoc quod essent reprobi. VII.. scilicet Deum. quam ut subiaceant potestati iudicii sui. Et quod careat potestate iudicandi si boni sint. 21: si cor nostrum non reprehenderit nos. quod sitis reprobi. nos autem.. subdit se potestati iudicis. et hoc modo nullus potest scire. ut vos nihil mali faciatis. De isto gaudio dicitur Phil. ut reprobi simus. et unus non habet potestatem iudicandi super alios. faceremus contra veritatem. Argumentum autem procedit quantum ad secundum modum. 3: vis non timere potestatem? benefac. scilicet oramus... utrum sit Christus in eis. etc. vel quantum ad affectum. ut vos quod bonum est. I Cor. quod Christus habitet in nobis. Orat autem. quod ad vitandum peccata. Et primo ponit gaudium. etc. ut dictum est. et orat Deum pro gratia obtinenda. Per quamdam tamen coniecturam nihil prohibet nos scire posse quod in charitate sumus. faciatis. Si quantum ad intellectum. Et hoc est quod dicit gaudemus. quod habitare Christum in nobis. scilicet cum scimus nos tenere fidem. sic habitat Christus in nobis per fidem formatam. id est non exercentes potestatem nostram. ut nihil. quam ecclesia catholica docet et tenet. sed bene faciendo repellit illam a se. III. et hoc apparet ex affectu nostro. XIX. ex quo subtrahatur nobis potestas iudicandi et videamur infirmi. quod est contra illud Eccle. etc. numquam darentur homini praecepta. per orationem.. quia non sumus reprobi. etc. id est pro iustitia. sed ideo non tenemus documenta tua. Matth. II. quod de ipsorum innocentia concepit. Consequenter cum dicit oramus. nec exhortationes. 9: bonum autem facientes. et monet ut per liberum arbitrium recedant a malo et faciant bonum. quod si puniremus innocentes. et indixerat examinationem. quod de eis concepit. et de cognitione quae est per certitudinem. amittendo potestatem puniendi et iudicandi. quasi dicat: non credatis. tamen spero. etc. removet falsam suspicionem propter gaudium de bono ipsorum conceptum. etc. 17: gaudeo et congratulor vobis. secundo per gaudium. quod non inducat nos in tentationem. etc. quod subtrahitis vos a potestate nostra iudicandi. etc. potest accipi dupliciter: vel quantum ad intellectum. etc. nec exclusi sumus a potestate quam dicimus nos habere. Vel etiam loquitur de cognitione. Comminatus enim fuerat eis iudicium severum. ibi hoc autem oramus. non posset homo stare.. Patet ergo quod apostolus loquitur quantum ad primum modum. 1: nemo scit utrum odio. ut ipse in comparatione ad eos maior appareat et ut in eis posset exercere severius iudicium: ideo apostolus hanc suspicionem removet hic. ostendit cum dicit non enim possumus. Et ideo dicit non. quia non sunt recta. 26: ex visu cognoscitur vir.

et ex dono salutis. Hebr.. sed etiam super hoc oramus vestram consummationem. etc. XII. idem credendo. et non ut destruamini. etc. id est ut vos aedificemini. Et ideo dicitur in Ps. sed ideo Christus dicitur Deus pacis. Monet autem ad tria.. VI. Gratia autem datur homini a Deo. Unde sapientia dicitur. I. etc.. IX: segregate mihi barnabam et Paulum ad opus. Hanc autem potestatem dedit Dominus Paulo. Et ideo dicebat Dominus Mc. Et ideo dicit idem sapite. dicens: non. VI. Quia tunc est vera sapientia. ut ad suam perfectionem naturalem possit pervenire. omnis terra. Sap. III. id est ideo absens scribo vobis haec.. Act. Ps.. secundo subdit salutationem. sicut ex dono pacis denominabant Deum pacis. 6: ut sic unanimes.. Et ideo cuilibet rei datur virtus naturalis. ut isti possint in gratia crescere. et quantum ad hoc dicit de caetero. Eph. Et hoc est necessarium... scilicet pax. etc. Est autem duplex unio necessaria ad membra ecclesiae unienda. Sed quia Corinthii possent dicere: numquid etiam si benefecerimus. nisi membra ordinentur ad invicem. ad quam habet naturale desiderium. Una est interior. id est beatitudinem. etc. In rebus enim naturalibus videmus quod quaelibet res naturalis naturaliter tendit ad suam perfectionem. 12: unicuique mandavit Deus de proximo. gaudete. non poteris contra nos. 1: absens confido in vobis. sicut illi dicebant. sed destruerem. dicat. Phil. causam admonitionis assignat. Primo qualiter se habeant in seipsis. Similiter nec ecclesia. etc. etc. et per amorem. navis semper descendit. scilicet ut idem sapiant. etc. etc. Et si dure vos corrigerem. signum est. I Cor. Supra X. Et hoc est necessarium ad hoc quod sitis iusti et virtuosi. Rom. praeceptum. Supra X. Apoc. Deus pacis et dilectionis erit vobiscum. 16: ipse Deus pacis det vobis pacem sempiternam in omni loco. ibi salutate in osculo. etc. quod apud gentiles consuetum erat. Cap. XXXIII. servite Domino in laetitia. 13: ut possitis resistere in die malo.. quia licet esset unus Deus tantum. quod aliqui ex donis denominabant deos. qui constantes fuistis. Huic vocabulo alludens apostolus dicit Deus pacis. quia nullus potest esse diu in eo quod contristat. quia gaudium conservat hominem in bono habitu.. quasi dicat: si servabitis pacem inter vos. 11: hos quidem tamquam pater monens probasti. Circa quod notandum est. ibi et Deus pacis. Et Phil. quia non propono nec possum agere. quod unum est exterius. XVII. aliud interius. etc. 10: idipsum dicatis. et idem diligatis affectu charitatis. Et ideo apostolus. quae est ut nihil dure agam contra vos. quod hic dicitur. iterum dico. et ideo dicit idem sapite.Et non solum de his gaudemus. Deus autem dedit mihi hanc potestatem. primo ponit monitionem. Non quod pax sit unus Deus. Xcix. quantum ad affectum. Hebr. Secundo debent habere boni in seipsis aemulationem perfectionis. Et quantum ad hoc dicit exhortamini. Rogo autem vos ne praesens audeam. veni. id est semper tendatis ad profectum. etc. et quantum ad hoc dicit perfecti estote. in his quae ad servitium Dei facitis. uno ore honorificetis Deum. 1: quapropter intermittentes inchoationis Christi sermonem. Videmus enim quod nisi remiges conentur ascendere. secundo qualiter se habeant ad proximos. quasi sapida scientia. IV. nec ecclesiae membra. XV. etc. ut scilicet idem sapiant per fidem. quod non habet satis de gratia Dei. nisi quatenus per vos compellar... dure agere? ideo respondet. quam dedit nobis Dominus ad aedificationem. o apostole. Alia est exterior. Primo gaudium de bono habito. |#3 Lectio 3 In praecedentibus apostolus increpavit seductos a pseudo. II. etc. seu iustus. orat ut perficiantur. In seipsis autem debent bona duo habere. quia nullus est virtuosus. ad perfectionem... II Thess. scilicet ligandi atque solvendi. nisi secundum quod recepi a Deo potestatem. qui non gaudet iusta et virtuosa operatione. scilicet quod homo sit perfectus. 9: oro ut charitas. non in destructionem. Et ideo dicit ut non praesens vobis durius agam contra vos quam velim vel quam velitis.. Et haec duo ita se habent. hic vero consolatur persistentes in fide et doctrina sua. Consequenter posita admonitione. 2: iubilate Deo. etc.: estote perfecti. Constat enim quod corpora non possunt servari et ordinari. sed hoc. Communia autem omnibus debent esse duo. id est perfectionem. Consequenter cum dicit et Deus pacis et dilectionis erit vobiscum. tertio qualiter debent esse omnes ad invicem. ponit praemium quod redditur implentibus monitionem praedictam. gaudete.: qui audit. 15: inquire pacem. 8: qui exhortatur in exhortando. Et primo ponit monitionem. Deum salutis. non aedificarem. etc.. id est idem sentiatis de fide. I. dicens ideo haec absens scribo. secundo praemium impletae monitionis. 2: idem sapiatis. Cap. Non est autem hoc. etc. 14: pacem sequimini. 8: de potestate nostra. ne scilicet cogar aliquid facere contra voluntatem meam. Ult.. quantum ad intellectum. in aedificationem. Circa primum. XI. monendo vos. Proximis autem est impendenda exhortatio ad bona. Unde quando aliquis non tendit ad suam perfectionem.. Et vere semper est gaudendum. et ut pacem habeant. tamen singula dona sua denominabant deos ex illis donis. 4: gaudete in Domino semper.. Eccli. Phil. Rom. quia est dator pacis et 81 . ad quam habet naturale desiderium. fratres. etc. quod semper tendat ad perfectionem. quando operatio intellectus perficitur et consummatur per quietationem et delectationem affectus. per quam homo perveniat ad suam ultimam et perfectam consummationem. et ideo dicit pacem habete. XII. et ideo dicit pacem habete inter vos. Ult. quia qui non studet ad proficiendum. idem diligendo. etc. est in periculo deficiendi. nisi ordinentur et uniantur ad invicem.

Ipse in pace habitat. quo dimittuntur nobis peccata rom. pro peccatis nostris satisfecit. 3: in pace factus est locus eius. in Deo manet et Deus in eo. Ubi notandum est. unde omnes fideles Christi ad invicem sperant et desiderant sibi salutem. scilicet per essentiam. scilicet patris. XIV.. ut dicitur Io. 5: charitas Dei diffusa est in cordibus nostris. quae exsuperat. XVI. etc. Vel attribuit sibi hoc.. XII. sit semper cum omnibus vobis. quod apprehensum deosculatur iuvenem. etc. 22: in magno viventes inscientiae bello. etc. 17: gratia et veritas per Iesum Christum facta est. 3. I Cor. etc. et charitas Dei. Et ideo dicit Deus pacis et dilectionis erit vobiscum.. etc. ut dicitur I Io. propter hoc apostolus attribuit gratiam Christo. et haec est eorum qui loquuntur pacem cum proximo suo. etc. 16. in Deo manet. III. dicens salutant vos sancti omnes. XIV. I Cor..... etc. V. Cxviii. etc. etc. et communicatio spiritus sancti. I Io. attribuit charitatem cum dicit et charitas Dei.. etc. tertio salutat eos ex parte sua. ibi salutant vos.. inquantum est bonitas. in signum charitatis et unionis. cum dicit gratia Domini nostri Iesu Christi. se invicem osculantur. qua iustificamur et salvamur. etc. inquantum est verbum. Io. Unde dicit gratia Domini nostri. 8: commendat autem Deus suam charitatem. quia oportet nos uniri Deo. 33: non est Deus dissensionis.. Et ideo cum gratia sit donum. V. Et quia hoc est a Deo patre. 11: haec omnia operatur unus atque idem spiritus.. XIV. homo respirat.. Hic vero apostolus non appropriat ista hoc modo. Est autem pax simulata.. quando scilicet conveniunt ad malum faciendum. 6: meliora sunt verbera diligentis. quia omnes sancti et fideles sperant et desiderant. Et de hoc osculo dicitur hic in osculo sancto. et datur pax in ecclesiis in osculo sancto. ibi gratia Dei. Rom. etc. ac orationibus procurant salutem nostram. est in charitate. et remissio peccatorum sit nobis facta per filium.. carnem nostram accipiens. Mutuam salutationem indicit faciendam per osculum. IV. sed appropriat per causam. Ipse etiam est auctor pacis.: et pax Dei. Ps. Unde dicit salutate invicem. etc.. Gratia Christi. Item non solum est Deus pacis. in quantum ipse sic dilexit mundum. etc. Charitas autem est nobis necessaria. 16: qui manet in charitate. quia qui est in vera pace cordis et corporis. Quae quidem fit per osculi fraudulentiam.. Ubi sciendum quod duplex est modus appropriandi aliquid divinis personis. etc. quia ipse est communis aliis duabus personis. in osculo sancto. ut dicitur in Ps. qua sibi unimur. Ex parte autem sua salutat eos apostolus. quod osculum est signum pacis. XIV. charitas Dei patris. Io. I. Prov. VII. 82 . XXVII. Et ideo quando homines dant sibi mutua oscula signum est quod uniunt spiritum suum ad pacem. essentialiter autem appropriatur divinis personis. Consequenter cum dicit salutate invicem in osculo. sicut patri potentia. dicens gratia Domini nostri. quod fideles et sancti viri. Communicatio vero divinorum fit per spiritum sanctum. cum dicit et communicatio sancti spiritus. Et haec fit per osculum sanctum. ut principio istius charitatis. vos ipsos. divina nobis dona distribuentis. Phil. inquantum est principium. Et ex hoc inolevit consuetudo. Sic ergo apostolus in salutatione sua optat omnia necessaria. quia est distributor donorum spiritualium. Et ideo spiritui sancto attribuit communicationem. 24: iustificati gratis. ut filium suum unigenitum daret. alius causaliter. 33: in me pacem habebitis. III. Sap. et qui manet in charitate.. et communicatio spiritus sancti. etc. spiritui sancto amor. Et haec fit per osculum libidinosum. ponit salutationem. quia sic omnia appropriarentur spiritui sancto. Et hoc ideo est. mala autem in cordibus eorum. Nam per os in quo datur osculum.. Prov. quia unit spiritum ad sanctitatem. Est et pax mala et turpis. etc. Ult. Lxxv. participem me fac.amator. etc. 23: si quis diligit me. Ps. XXVII. 13 dicitur de mala muliere. Amen. Unus est essentialiter. et quia homo non meretur nisi per pacem et dilectionem. sed pacis. secundo salutat eos ex parte aliorum. ideo sibi. Io. quia ipse est potentia essentialiter. filio sapientia. et circa hoc primo indicit eis mutuam salutationem. Rom. Ex parte autem aliorum salutat eos. 16.. Cap. 27: pacem meam do vobis. sed etiam dilectionis. Deus. qui. Io. Amen. etc. Est et pax sancta quam facit Deus. IV.