You are on page 1of 61

OPERA OMNIA SANCTI THOMAE AQUINATIS -----oOo----Textum electronicum praeparavit et indexavit Ricardo M. Rom n, S. R. E.

Presbyterus Bonis Auris, MCMXCVIII

|*AD_GALATAS SUPER AD GALATAS |+P Prologus Prooemium Vetera, novis supervenientibus, proiicietis, Lev. XXVI, 10. Haec verba competunt praesenti epistolae, in qua apostolus redarguit Galatas, qui intantum seducti fuerant a pseudo, ut simul servarent legalia et evangelium, quod apostolus improperat eis in verbis praemissis, dicens vetera, novis supervenientibus, proiicietis. In quibus verbis innuit Dominus quadruplicem vetustatem. Prima vetustas est erroris, de qua Is. XXVI, 3: vetus error abiit, et haec remota est per novitatem doctrinae Christi. Mc. I, 27: quae est haec nova doctrina? secunda vetustas est figurae, de qua hebr. VIII, 8: consummabo super domum David, et super Iuda testamentum novum, non secundum testamentum quod feci patribus eorum. Ubi primo ostendit primum testamentum esse vetustum, et hoc renovari per novitatem gratiae, seu veritatis praesentiae Christi. Ier. XXXI, 22: novum faciet Dominus super terram, etc.. Tertia est vetustas culpae, de qua Ps. XXXI, 3: quoniam tacui (confitendo scilicet peccata mea), inveteraverunt, etc.. Et haec renovatur per novitatem iustitiae. Rom. VI, 4: in novitate vitae ambulemus, etc.. Quarta est vetustas poenae. Thren. III, 4: vetustam feci pellem meam. Et haec renovabitur per novitatem gloriae, de qua novitate Is. Cap. Ult.: ecce ego creo caelum novum, etc.; Apoc. XXI, 21: dixit, qui sedebat in throno: ecce nova facio omnia. |+1 Capitulus 1 |#1 Lectio 1 Scribit ergo apostolus Galatis hanc epistolam, in qua ostendit, quod, veniente gratia novi testamenti, debet proiici vetus testamentum, ut impleta veritate deseratur figura, quibus duabus, scilicet gratia et veritate, adeptis, perveniatur ad veritatem iustitiae et gloriae. Acquiruntur autem illa duo, si observantia legalium dimissa, observantiae evangelii Christi ferventer insistamus. Ordo autem huius epistolae congruus est, ut post duas epistolas ad Corinthios, in quarum prima agitur de sacramentis ecclesiae, in secunda de ministris horum sacramentorum, necessarie sequatur epistola ad Galatas, in qua agitur de cessatione sacramentorum veteris testamenti. Dividitur autem haec epistola in duas partes, in salutationem, et epistolarem narrationem, ibi miror quod, etc.. In salutatione autem primo ponitur persona salutantis; secundo ponuntur personae salutatae, ibi ecclesiis Galatiae, etc.; tertio bonum optatum, ibi gratia vobis, etc.. Circa primum, primo, ponitur persona salutans principaliter, quae describitur ex nomine et ex auctoritate. Ex nomine quidem cum dicit Paulus, quod congruit humilitati suae, quia interpretatur humilis. Unde dicitur I Cor. XVI, 9: ego sum minimus apostolorum, etc.. Item congruit officio suo, quia secundum alium modum interpretatur os tubae, in quo specialiter est officium praedicationis significatum. Is. LVIII, 1: quasi tuba exalta vocem tuam, etc.. Ex auctoritate autem describitur, cum dicitur apostolus. Ubi duo ponuntur, scilicet eius auctoritas, et auctoritatis origo. Auctoritas, quia apostolus, qui idem est quod missus.

1

Sciendum est autem, quod apostolus in quibusdam epistolis scribit se servum, ostendens nomen humilitatis, ut in epistola ad Romanos; in quibusdam vero scribit se apostolum, ostendens auctoritatem suam. Cuius ratio est, quia Romani superbi erant, et ideo apostolus, ut inducat eos ad humilitatem, scribit se servum, in exemplum humilitatis. Galatis vero, quia stulti erant et superbi, ut frangat eos, nominat se apostolum; et ideo hic ponit auctoritatem suam. Originem autem auctoritatis suae describit, cum dicit non ab hominibus, etc.. Et primo removet originem aestimatam; secundo assignat veram, ibi sed per Iesum Christum, etc.. Origo autem aestimata erat, quia intantum Galatae seducti erant a pseudo, quod crederent apostolum non esse eiusdem auctoritatis qua alii apostoli erant, quia non fuit doctus a Christo vel conversatus cum eo, sed esset missus ab eis, quasi minister eorum. Opinionem ergo istam removet, cum dicit non ab hominibus, etc.. Quidam enim mittebantur a toto collegio apostolorum et discipulorum. Et ideo ostendens se non esse ab eis missum, dicit non ab hominibus. Quidam enim mittebantur ab aliquo apostolorum speciali, sicut Paulus aliquando mittebat Lucam et titum. Et ideo ostendens, quod nec sic missus sit, dicit neque per hominem, id est, per aliquem apostolorum in speciali, sed per spiritum sanctum, qui dicit, Act. XIII, 2: segregate mihi, etc.. Causa autem originis huius auctoritatis vera est Christus Iesus, et ideo dicit sed per Iesum Christum, et Deum patrem. Haec autem distinctio, cum dicit per Iesum Christum et Deum patrem, potest accipi, vel quantum ad personam patris, et personam filii, et tunc alius est in persona Deus pater, et alius Iesus Christus. Ab utroque autem missus est beatus apostolus Paulus ad praedicandum, et a tota trinitate, quia inseparabilia sunt opera trinitatis. Non fit autem mentio de persona spiritus sancti, quia cum sit unio et nexus duorum, positis personis duabus, scilicet patris et filii, intelligitur etiam spiritus sanctus. Vel potest sumi distinctio praedicta quantum ad naturam assumptam, scilicet humanam, quia secundum naturam divinam non est distinctio inter Deum patrem et Iesum Christum. Et tunc missus est Paulus per Deum patrem, sicut per auctorem, et per Iesum Christum, sicut per ministrum. Rom. XV, 8: dico Iesum Christum ministrum fuisse, etc.. Quia vero Galatae derogabant apostolo, quod non fuisset conversatus cum Christo sicut alii, nec missus ab eo, ideo in hoc specialiter magnificat se, quia illi fuerunt missi per Christum adhuc viventem in carne mortali, ipse vero a Christo iam glorificato missus est, ideo dicit qui, scilicet Deus pater, suscitavit eum, scilicet Iesum Christum, inquantum hominem, a mortuis. Quasi dicat: apostolus sum, non ab hominibus, scilicet collegio apostolorum, nec per hominem, scilicet Christum in mortali carne viventem, sed sum apostolus per Christum iam suscitatum et glorificatum. Rom. VI, 9: Christus resurgens a mortuis, etc.. Et quia praesens vita significatur per sinistram, futura vero per dexteram, inquantum ista est caelestis et spiritualis, illa vero temporalis, ideo Petrus, qui vocatus fuit a Christo adhuc in carne mortali posito, ponitur in bulla Papae in sinistra parte; Paulus vero, qui vocatus fuit a Christo iam glorificato, ponitur in parte dextera. Consequenter cum dicit et qui mecum sunt, etc., ponuntur personae adiunctae salutantes, quas describit a dulci familiaritate, quia mecum sunt, scilicet ad solatium et adiutorium. Prov. XVIII, 19: frater qui iuvatur a fratre, etc.. Ps. Cxxxii, 1: ecce quam bonum, etc.. Item ab inseparabili charitate, cum dicit fratres, Io. XIII, 35: in hoc cognoscent omnes, etc.. Item ab universalitate, cum dicit omnes; quod ideo addit, quia isti forte erant intantum seducti, quod dictum Pauli non reputarent. Et ideo dicit omnes qui mecum sunt, ut ostendat eos testes esse veritatis suae, et facile intelligant se errare, dum ab omnibus reprehenduntur. II Cor. II, 6: sufficit illi qui eiusmodi est obiurgatio haec, quae fit a pluribus, etc.. Personas autem salutatas ponit, cum dicit ecclesiis Galatiae, etc.. Ubi sciendum quod sicut in Glossa tangitur, brennus dux senonum olim congregato exercitu intravit Italiam, qua pertransita, venit in Graeciam ante tempus Alexandri magni, ubi cum essent aliqui de gente sua remanentes, in una parte Graeciae miscuerunt se Graecis; unde illa provincia Gallograecia dicta est; deinde illi Galatae sunt appellati, quasi albi. Et licet Graeci sint acuti ingenii, tamen illi Galatae stulti erant et instabiles et ad intelligendum tardiores, sicut et indociles galli, unde originem traxerunt. Et ideo infra dicit eis: o insensati Galatae, etc.. Istis ergo scribit epistolam hanc et isti sunt personae salutatae. Consequenter cum dicit gratia vobis, etc., ponit bona quae eis optat. Et primo ponit ipsa bona optata; secundo ipsorum bonorum auctorem, ibi a Deo patre, etc.. Bona autem quae eis optat sunt duo, in quibus omnia spiritualia includuntur. Primum est gratia, quae est principium vitae spiritualis, cui in Glossa adscribitur remissio peccatorum, quae est primum in vita spirituali. Nullus enim potest esse in vera vita spirituali, nisi prius moriatur peccato. Secundum est pax, quae est quietatio mentis in fine, quae in Glossa dicitur esse reconciliatio ad Deum. Et sic, dum optat principium et finem omnium bonorum spiritualium, includit apostolus tamquam inter duo extrema desiderium omnis boni eis proveniendum. Ps. Lxxxiii, 12: gratiam et gloriam dabit Dominus. 2

II Cor. Cap. Ult.: gratia Domini nostri, etc.. Bonorum autem ipsorum auctor est Deus pater, et ideo dicit a Deo patre, etc.. Ubi primo ponitur bonorum causa; secundo causandi modus, ibi qui dedit; tertio gratiarum actio pro ipsis bonis, ibi cui est honor, etc.. Causa autem et auctoritas bonorum est Deus pater tamquam auctor, inquantum Deus, et tota trinitas, quae dicitur Deus omnium per creationem. Sap. XIV, 3: tu autem, pater, gubernas, etc.. Et ideo dicit a Deo patre, etc.. Item auctor est Dominus Iesus Christus, sicut minister, et hoc inquantum homo. Rom. XV, 8: dico Iesum Christum ministrum, etc.. Et quod per Christum sit nobis gratia, patet Io. I, 17: gratia et veritas per Iesum Christum facta est, etc. Rom. V: iustificati gratis, etc.. Pax etiam est nobis per ipsum. Io. XIV, 27: pacem meam do vobis, etc.. Modus autem causandi huiusmodi bona ponitur, cum dicit qui tradidit, etc.. Ubi primo ponitur causa efficiens, quae est mors Christi. Et quantum ad hoc dicit qui dedit semetipsum, etc., quasi dicat: ideo Christus est auctor gratiae et pacis, quia ipse morti dedit se et sustinuit crucem. Unde ipsa mors Christi est causa efficiens gratiae. Rom. V: iustificati gratis, etc., et col. I, 20: pacificans quae in caelis, etc.. Et dicit primo qui dedit, etc., id est, sponte se obtulit. Eph. V, 2: dilexit nos Christus, et tradidit, etc.. Hebr. II, 9: ut pro omnibus nobis gustaret mortem. Tit. II, 14: qui dedit semetipsum, etc.. Ex quo manifeste apostolus arguit contra eos, quod si mors Christi est sufficiens causa salutis nostrae, et in sacramentis novi testamenti, quae efficaciam habent ex passione Christi, confertur gratia, quod sit superfluum simul cum novo testamento servari legalia, in quibus gratia non confertur, nec salus acquiritur, quia neminem ad perfectum adduxit lex, ut habetur Hebr. VII, 19. Secundo ponitur finis et utilitas ipsorum bonorum quae est causa finalis. Et est duplex: unus est ut liberemur a peccatis praeteritis, et quantum ad hoc dicit pro peccatis nostris, scilicet praeteritis delendis et expiandis, quod est initium nostrae salvationis. Apoc. I, 5: dilexit nos, etc.. Alius finis est, ut liberaret nos a potestate mortis, et quantum ad hoc dicit ut eriperet nos de praesenti, etc.. Col. I, 13: eripuit nos a potestate, etc.. Et ponit tria, scilicet ut eriperet, inquit, de praesenti, et saeculo, et nequam. Ut eriperet de praesenti, trahendo nos ad aeterna, per desiderium et spem. De saeculo, id est, de conformitate huius mundi qui nos allicit, ut non ei conformemur. Rom. XII, 2: nolite conformari huic saeculo, etc.. Nequam, reducens nos ad veritatem iustitiae. Et dicitur saeculum nequam, non propter sui naturam, cum bonum sit creatum a Deo, sed propter mala quae in eo fiunt, sicut illud Ephes. V, 16: dies mali sunt, etc.. Gen. XLVII, 9, dixit Iacob: dies peregrinationis vitae meae centum triginta annorum sunt, parvi et mali, etc.. Et licet haec sint nobis per Christum, non tamen excluditur Deus pater. Et ideo ponitur, tertio, acceptatio divinae voluntatis. Unde dicit secundum voluntatem Dei, et patris. Patris, inquam, Christi per naturam, qua ab aeterno procedit, ut verbum. Ps. II, 7: ego hodie genui te. Io. I, 1: in principio erat verbum, etc.. Item patris nostri per adoptionem. Io. I, 12: dedit eis potestatem, etc.. Primo modo ly Deus pater, accipitur pro sola persona patris; secundo modo pro tota trinitate. Et quia a Deo patre nostro, scilicet a tota trinitate, haec omnia proveniunt nobis per Christum, ideo ipsi, scilicet toti trinitati, gloria, in se honor aliis sit vel est, in saecula saeculorum, id est semper. Amen, est nota confirmationis. Habes ergo, in summa, in salutatione praedicta auctoritatem apostoli, qua eorum superbiam frangit; virtutem gratiae, qua eos ad observantiam evangelii provocat; et insufficientiam legalium, ut ab eis eos revocet. |#2 Lectio 2 In superioribus praecessit salutatio, sequitur in sequentibus epistolaris narratio, in qua arguit apostolus eorum errorem; secundo eos monet ad correctionem, V cap., ibi state ergo, etc.. Errorem autem eorum arguit dupliciter, et per auctoritatem evangelici documenti, et per rationem veteris testamenti, III cap., ibi o insensati, etc.. Arguit autem errorem ipsorum, ostendendo auctoritatem evangelicae doctrinae. Primo ostendendo ipsorum levitatem quantum ad levem dimissionem evangelicae doctrinae; secundo commendando auctoritatem ipsius doctrinae evangelicae: ut sic quanto dignius est quod dimittunt, tanto eorum error appareat maior, ibi notum enim vobis facio, etc.. Circa primum duo facit. Primo enim exaggerat culpam; secundo infligit poenam, ibi sed licet nos, etc.. Culpam autem exaggerat et seductorum et seducentium, ibi nisi sunt, etc.. Circa primum tria facit. Primo enim aggravat culpam seductorum ex animi levitate. Unde dicit miror, quasi dicat: cum sciatis tot bona quae dicta sunt provenire vobis per Christum, et quod cum fueritis ita bene instructi per me, tamen sic, id est, intantum et tam vehementer, ut videamini iam obliti, tam cito,

3

ut dictum est. scilicet seductores.. 4 . qui vos vocavit in admirabile lumen suum. quam promulgamus. tamen potest esse aliud ex culpa aliorum. sed licet nos. Ubi sciendum est. etc. id est. et componitur ab ana. II. cum dicit sed licet. id est.. id est. Sed tamen non est perfecta et simpliciter.. et fide eius. in participationem aeterni boni. addit tamen materiam admirationis. quod anathema est nomen Graecum. levis est corde. Quasi dicat: vos estis Galatae. Circa quod sciendum est. quasi separatam a communi usu hominum. ut illi qui excluduntur a communi societate ecclesiae. Secundo inquirenda est ratio eorum. scilicet seducentium. Ad evidentiam autem dictorum tria inquirere oportet. sicut figura ad veritatem. I. et a participatione sacramentorum ecclesiae. sed etiam in pares. II. sed quando recedit a bono. quod est absurdum et turbatio maxima. Et vere conturbant. et omne tale sic suspensum nominabant Graeci anathema. ibi sicut praedixi. et Lev. quam. In illud enim debet aliquid converti ad quod ordinatur. sicut sunt Angeli. Galatia enim translatio dicitur. aut Angelus. sed suspendebant illam in templis. XIX. imago est similis homini. si huius criminis. Ostendit autem auctoritatem suae sententiae multam esse. etc. Quia. reus erit huius sententiae. et ideo figura converti debet ad veritatem. in novo vero ut in re et expresse. ut alludat nomini. etc. non autem veritas in figuram. scilicet temporalia et carnalia. vel in aliquo loco publico civitatis. et quod illud sit aliud ab isto.. quasi sursum positio. et thesis. sed quantum ad ea quae interius sunt et continentur.id est. quam habemus per Christum. sed non est aliud in figura. XXVI. Ier. Item II Petr. 9: gratias agentes Deo. etc. Eccli. novum autem testamentum et evangelium Christi non ordinatur ad vetus. eo quod non solum in perversores et in seductores subditos. sed potius e converso. dicit nisi sunt aliqui. Consequenter post exaggerationem culpae ponitur inflictio poenae. puritatem sensus vestri. Et est ortum ex quadam antiqua consuetudine. etc. Et ideo dicit: quia nostrae sententiae auctoritas quam ego promulgo (quae est excommunicatio). obfuscant. quia idem continetur in veteri testamento et in novo: in veteri quidem ut in figura. id est. quod est sursum. bonus vel malus. scilicet apostoli. Circa primum duo facit. ibi modo enim hominibus. Infra V. tunc est culpabilis. quia annuntiat maxima bona. quod circumcisio est aliquid aliud quam baptismus et efficit aliquid quod baptismus non potest efficere. XV. sed ad malum. etc. Unde dicit in aliud evangelium. sed parva et minima. 12: utinam abscindantur qui vos conturbant.. 9: si volueritis et audieritis me. efficaciam haberet. veritatem evangelicae doctrinae in figuram legis. tamen si post susceptionem novi testamenti reiteratur vetus. Et ideo eorum culpam exaggerans. quod omne illud quod excludebatur ab usu communi. etc. Non enim dicimus quod homo sit similis imagini hominis. dicantur anathematizati. et etiam in superiores. Et licet sit aliud evangelium secundum traditionem pseudo. Et circa hoc duo facit. etc. neque evangelium Christi in legem veterem: quod patet ex ipso usu loquendi. et ideo isti conturbant vos. efficaciam habet. scilicet conversionis evangelii in veterem legem. quia non annuntiat perfecta et maxima bona. ostendendo per hoc. quia non sunt conversi ad bonum. Et sic est aliud evangelium quantum ad ea quae exterius apparent. veteris legis. Primo ostendit auctoritatem suae sententiae. quia isti pseudo post fidei evangelicae susceptionem cogebant eos circumcidi. Primo promulgat sententiam. 4: qui cito credit. anathema. licet idem contineatur quantum ad interiorem intellectum per vetus et novum testamentum. rei essent. Is. qua imbuti fuistis per fidei veritatem. nisi sunt.. sicut evangelium. Et sic isti a bono translati erant. Licet autem non sit aliud in se. sed potius e contrario lex vetus ordinatur ad legem novam. secundo rationem sententiae assignat. in tam brevi tempore. Et ideo etiam hoc in ecclesia inolevit. commendabilis est et bene facit. et lex vetus in evangelium Christi. 9: ipsi convertentur ad te. de caelo veniens evangelizet. quia volunt convertere evangelium Christi. Et ideo dicit eis: et si mirandum sit quod tam cito et sic transferimini. quod iosue mox anathematizavit ea. sicut sunt alii apostoli. 10: novis supervenientibus. Unde dicitur iosue VI. Secundo aggravat eorum culpam ex eo quod dimiserunt. Primo quid significat hoc nomen. 17 de iericho et omnibus quae in ea sunt. praeter quam quod evangelizatum est a nobis.. capiebant aliquando aliquam praedam ab hostibus. quae dicit licet nos aut Angelus. quod est triplex doctrina. Si enim ratio recedit et transfertur a malo. tamen secundum meam praedicationem non. scilicet caelestia. Est enim aliud in promissis. Et ideo dicit quod non est aliud. quam nolebant convertere in usum proprium... id est. 21: melius erat eis viam veritatis non agnoscere. et ex hoc inolevit consuetudo. I Petr. transferimini. etc. positio. non solum in illos qui talia intendunt. videtur ostendi quod novum non sit perfectum. non est aliud. quod scilicet transferimini ab eo. Antiqui enim quando pugnabant. Sed lex nova est perfecte et simpliciter evangelium.. quae Annuntiatio bona est inquantum annuntiat quaedam bona. etc. qui vos conturbant. anathema sit. spiritualia et aeterna. Tertio aggravat eorum culpam ex eo ad quod conversi sunt. diceretur anathematizatum. scilicet a Deo. qui vos vocavit in gratiam Christi. id est. quia tam cito transferimini. secundo profert eam. bona Annuntiatio.

etc. Nam sacra Scriptura et evangelium evangelizat esse credendum Christo explicite. praeterquam quod evangelizatum est. sed propter honorem Dei. 20: coangustatum est stratum.. et hoc est quod dicit modo enim. Et haec est sententia quam profert. et in epistolis. neque praedicare. ut placeam hominibus. dicit: immo sic faciendum est.. evangelizari et doceri potest. id est. Unde quidquid continetur in eis implicite. tendit ad hoc appetitus meus. et multo magis non habeat in superiorem. quia ipse dicit. id est. Cap. vel quia simpliciter errat ex ignorantia. quae est tradita per Angelos. Nam ego non quaero hominibus placere. excludendi et repellendi sint. XI. Et post: quae cum initium accepisset. ut complaceam soli Deo. Consequenter cum dicit modo enim hominibus. Dicendum quod nihil aliud evangelizandum est.. etc. et minus Angelos qui sunt superiores. Ult. 4: loquimur non quasi hominibus placentes. non ergo sic faciendum est. cuius minister erat. sicut lex vetus. Respondeo. quia ipse qui dicit. III. Quaedam vero doctrina tradita est a Deo immediate. Sed hoc est falsum. Lex enim non est allata voluntate humana (sicut dicitur ad Gal. ibi an quaero. 2: novissime diebus istis locutus est nobis in filio. etc. sed auctoritate evangelicae doctrinae.. quia haec sunt contraria. etc. etc. nisi quod scribitur in epistolis et in evangelio. XXVIII. etc.. Potest tamen dici quod forte hic ostenduntur excommunicatione digni. sicut unus Philosophus reprobat dicta alterius. Ubi primo ponit rationem ipsius sententiae.. ille iudicabit eum in novissimo die. non pecco. vel alicuius auctoritatis. Ideo respondens apostolus. 10 dicitur: ut compleamus ea quae desunt fidei nostrae.. vel in ista epistola. seu per Deum.. item per Angelum qui perspicacius videt veritatem. Respondeo. 11: qui minor est in regno caelorum. Cuius ratio est. Alia quaestio est. non est intentionis meae homines convertere. 10: haereticum hominem post primam et secundam correctionem devita. maior est illo. secundo manifestat hic propositum. etc. Cum tamen sententia iam lata sit contra haereticos in Conciliis. Sed contra doctrina quae immediate a Deo traditur. suadeo hominibus.. scilicet omnino alienum. ideo facio. IV: non addetis quidquam. Si enim ideo intendam aliquando placere hominibus. Posset enim aliquis dicere: quare sic excommunicas? forte aliqui sunt amici. Is. Ad hoc dicendum est. scilicet contrarium seu alienum. Et hoc patet. Apoc. ut scilicet velim placere hominibus propter homines. ut olim placui. non sum servus Christi. neque per Angelum irritari.Prima est Philosophorum. etc. anathema sit. dicens: sicut praedixi de Angelis et apostolis. Matth. Quod autem non intendam placere hominibus. 24: nemo potest duobus dominis servire. quia dicitur Tit.. Dicendum est. et in sacra Scriptura implicite vel explicite. Matth. quod sive homo. Consequenter cum dicit sicut praedixi. Utrum autem ex tunc his verbis sententiam in haereticos protulerit. Ps. apponat Deus super illum plagas scriptas in libro isto. Tertio solvere oportet obiectiones quae circa hoc occurrunt. III. ut quicumque contra illam dicunt. quam illud quod continetur in evangeliis. debet excludi et repelli a communione illius doctrinae.: si quis apposuerit ad haec. omnino alienum addendo. quae est immediate a Deo tradita. dubium est. Et ideo dicit apostolus quod dignitas doctrinae evangelicae. Si quis seductor evangelizaverit praeter id quod accepistis a me. quia I Thess. Io. III. non sunt ad favorem hominum. quia si adhuc intenderem placere hominibus. sed Deo. Et ideo si contingat quod homo vel Angelus diceret contrarium illi quae per Deum tradita est. patet ex intentione et ex proposito meo. Io. Ergo non debet aliquis docere. dictum suum non est contra doctrinam. Non est ergo anathema per hoc. Et ideo cum dicit praeter id. etc. cum par in parem non habeat imperium. abiiciendus et repellendus est. Sed si primo modo. 18: Deum nemo vidit unquam. Quaedam alia doctrina est. 6: confusi sunt qui hominibus placent. Doctrina ergo quae traditur per hominem potest mutari et revocari per alium hominem qui melius novit. ut placeam hominibus tantum. non propria auctoritate. ut dicitur infra III. qui ex ductu rationis propriae in cognitionem suae doctrinae devenerunt. sicut doctrina evangelii. LII. ut eos traham ad Deum. 19. excommunicatus.. et ex hoc non est excommunicatus. 5 . quod apostolus hanc protulit sententiam. VI. aut addiderit. I Thess. I. id est. II. et tunc incurrit in canonem latae sententiae. quod facit ad doctrinam eius. I. est tantae dignitatis. Doctrina etiam quae traditur per Angelum posset forte removeri per alium Angelum superiorem. vel quia errat ex pertinacia et alios nititur pervertere. etc. non essem servus Christi. et ad fidem Christi. non referendo illud in Deum.. quia ea quae modo dico. Sed numquid ex hoc sunt excommunicati omnes haeretici? videtur quod non. id est. sententiam suam profert in malo. etc. X: sermo quem locutus sum. ostendit rationem sententiae.. Quarum una est. idem dico de seductoribus. sed ut placeam Deo. cuius doctrinae auctoritas habet. sed divina. Nec etiam loquimur auctoritate hominum.. videtur quod apostolus non potuit excommunicare apostolos qui erant sibi pares. est anathema. Ad Hebr. Et Deut. etc. quod haereticus potest dici aliquis. 19). ut per hoc irritetur et repellatur. quod in ea evangelizatum est. sive Angelus evangelizet aliud praeter id. post conversionem. Ita dumtaxat. an Deo? quasi dicat: haec quae facio. nec minuetis. id est. etc. etc. sed per Angelos in manu mediatoris. id est. sed potius doctrina est contra eum. ita ut alter decidat. non potest neque per hominem.

. ubi duplicem modum acceptionis excludit. Ps. et quantum ad hoc dicit neque ab homine. etc. Thren. Unde de eo potest intelligi illud quod dicitur Gen. II. quia non solum per se. scilicet adolescentes acutos et aptos ad profectum. Unde dicit et proficiebam. etc. secus pedes Gamalielis eruditus. non quidem spiritualiter. etc. evangelium. quia supra multos. secundo manifestat propositum. auctoritatem evangelizandi evangelium. XXII. meam. scilicet inquirendo christianos et fugando... Rom. etc. sonat in vitium. XII. etc. sed eos si contrarii essent. Et ideo dicit non secundum hominem docentem me vel mittentem: quasi dicat: nullo modo potest hoc evangelium haberi ab homine.. 3: ego sum vir Iudaeus.. dum infidelis eram. Persecutus sum ecclesiam Dei. 10: nobis autem revelavit Deus. Sic ergo patet. quod evangelizatum est a me vobis et aliis ecclesiis. anathematizarem.. IX. probat propositum.. Et sic ly secundum hominem. per Iesum Christum omnia clare ostendentem. et ex odio quod habebam ad fidem. neque ante conversionem. Et sic accipit hic apostolus. hic vero ipsius evangelicae doctrinae dignitatem ostendit.. Et ibid. II. etc. tantummodo in me auxilium tuum. ut sciam. ibi audistis enim. III. neque post conversionem ad Christum.. etc. Haec autem revelatio facta fuit apostolo. 6 . etc. 27: beniamin lupus rapax. id est. non supra paucos proficiebat. et sua simul. Dicit ergo: dico quod non accepi ab homine... etc. Act. non supra senes ineptos ad profectum scientiae. Act. etc.. Et quia non solum in ierusalem. XLII. quem habuit ad Iudaismum. Primo quod non habuit ab homine auctoritatem evangelizandi. Alii enim forte a principibus inducti persequebantur. quia magis credendum est Deo quam hominibus. III.. id est. etc. eo quod sic cito dimiserant doctrinam evangelii. quia non est secundum hominem. Act. quasi ignotae linguae. Et ideo dicit notum enim vobis facio. Cxxviii. quoniam supra modum. I Cor. etc. Item non supra coaetaneos extraneos. etc. cap. etc. cum portaverit iugum ab adolescentia sua.. Os. Secundo. scilicet quod non accepit ab homine evangelium. ubi audivit arcana verba quae non licet homini loqui. sed coaetaneos. Et ideo cum ego habuerim illud evangelium a Deo. Consequenter cum dicit audistis enim. sed iste eos inducebat. quod patet ex factis illius temporis. 1: saepe expugnaverunt me.. Patet hoc etiam per amorem et fervorem zeli. Unde accepit litteras in Damascum. quod non solum hominibus. cum raptus fuit in Paradisum. 4: Dominus dedit mihi linguam eruditam. Iterum prima pars dividitur in duas. nisi mittantur? Is. etc. Quod autem non acceperit ab homine ante conversionem suam. secundo probat quod proponit. sed provocabat principes ad hoc. quia corda fidelium non poteram a fide avertere. Primo proponit quod intendit. 15: vas electionis est mihi iste. Circa primum duo facit. ibi cum enim placuit. ibi et proficiebam.. 6: dedi te in lucem gentium. etc... ubi tria ponit quae exprimunt profectus magnitudinem. 21: nonne hic est qui. et hoc ante conversionem meam. fratres. quod non accepit scientiam evangelizandi ab homine. secundo ex parte aliorum apostolorum.|#3 Lectio 3 Supra apostolus redarguit Galatas de levitate animi. 9: ex te perditio tua. sed a Christo. conversationem meam aliquando.. ostendit et per odium quod habebat ad fidem Christi et ad christianos. 15: quomodo praedicabunt. etc. II Cor. I Cor. sed per revelationem Iesu Christi. Istud scilicet audistis. accessit. ibi neque enim. Is. in Iudaismo. quo Iudaice vivebam. sed corporaliter affligendo eos poenis corporalibus. ibi deinde post annos quatuordecim. id est. etc. Quia primo commendat auctoritatem doctrinae evangelicae secundum seipsam. et hoc quantum ad profectum exteriorem. etc. scilicet evangelium per hominem purum. Israel. etc. 4. scilicet aliorum.. X. IX. etc. Et dicit. et per fervorem quem habebat ad Iudaismum. Intendens ergo commendare veritatem evangelicae doctrinae. L. 5: Dominus Deus aperuit mihi aurem. secundum humanam naturam discordantem a regula seu revelatione divina. etc. quasi dicat: ita sum certus de auctoritate evangelii. XLIX. infra eodem.. Et circa hoc duo facit.. etc.. seu Angelis. ex Deo autem quidquid boni facimus. sed illos qui sunt in genere meo. XV. Et ideo dicit neque didici. 1: Saulus adhuc spirans minarum. 9: non sum dignus vocari apostolus. sed a Deo. XIII. per odium quod habebat ad fidem Christi ante conversionem. dicit notum vobis. et ponendo in carcere. quod non accepit evangelium ab homine. immo etiam Angelis contrarium non crederem. IX. accepi illud. etc.. Et ideo subdit neque enim ego ab homine. scilicet puro. Nam vos ipsi audistis. quia hoc quod male facimus ex nobis est. I Cor. quia primo proponit intentum.. 3: cum enim sit inter vos zelus et contentio. 27: bonum est viro. Quam quidem certitudinem ex hoc habeo. Act. Et expugnabam illam. tantum autem auditum habebant. sed etiam per totam regionem. maximam certitudinem habere debeo et habeo. scilicet Iudaeorum.

in memoriam beneficiorum quae a Deo recipiebant. secundum aemulationem persequens. 12: omnia enim opera nostra operatus es in nobis. Saule. XXVI. non quando volui ego. secundo quod non ab aliis fidelibus. dicens: irritum fecistis mandatum Domini propter traditiones hominum.. scilicet Deus. Act. sicut factum est tempore mardochaei. etc.. quid me persequeris? etc. Phil. etc.. Primo ostendit quod non recepit evangelium ab homine tempore conversionis suae. et hoc per gratiam suam. Amos. quid me persequeris. 11: pelle et carnibus vestisti me. Contra. 4: Saule. Alia est interior. Matth. quoniam persecutus sum. Uterus eius sunt Pharisaei. etc. etc. Qui. scilicet beneplacitum Dei. Non ergo sunt licitae traditiones. etc.. ut dicitur in Glossa. ut dicitur Rom. Circa primum tria facit.. scilicet facto. Quia primo ostendit quod non accepit evangelium ab apostolis. quando dixit apostolis. ac si suae fuissent. id est. 9: ego sum minimus apostolorum. Finis autem conversionis ponitur. 1: segregatus in evangelium Dei. scilicet synagogae. 5: filii matris meae pugnaverunt contra me. Vel mater sua est ecclesia Christi. Segregavit ergo Deus ipsum ab utero ecclesiae.. 30: quos praedestinavit.. XIII. quod non arguuntur.. ibi deinde post annos tres.. Supra: abundantius autem aemulator. XV. Circa primum duo facit. etc. ibi sed abii in Arabiam. segregavit ex utero matris meae. sicut et effectus principali agenti attribuuntur. 1: Saulus adhuc spirans minarum. Me. Respondeo. 6. Is. seu extraneum verbis quae ego loquor. Vel: ex utero matris meae. nunc hic probat quod non accepit ipsum ab homine post conversionem suam. secundo quod nec etiam post conversionem suam. quo Deus per gratiam tangit cor. 11: beneplacitum est Domino. convertendo me et dimittendo peccata mihi. etc. Ps. etc. addentes traditiones. V. etc. 13: Deus est qui operatur in nobis. et sic dicit: vocavit me caelesti voce. cuius est condere. me. Et circa hoc duo facit. Ex hoc ergo utero est segregatus per spiritum sanctum ad fidem evangelii. XXIII. qui quidem finis est Christus. Cxlvi..Item quantum ad zelum interiorem quem habebat ad legem. Ideo dicitur iob X. I. non solum legis.. 11: de ventre matris meae. quia eiusdem est iustificare.. sed paternarum mearum traditionum. XV. etc. Dominus reprehendit eos. Act. ut convertatur ad ipsum.. Matth. cuius uterus est collegium Pharisaeorum. Ps. etc. quia Deut. inquam. secundo finem. 13: qui fui blasphemus. Dicendum est quod verbum illud Domini intelligendum est sic: non addetis aliquid contrarium. in eo quod circa me fecit. revelaret quanta sit mihi facta 7 .. Vade in civitatem. Blasphemum I Tim. dum dicitur Pharisaeus. Sic ergo mater sua fuit synagoga. et sic vocavit per quemdam instinctum interiorem. Persecutorem: Saule. Addere autem aliqua quae non sunt contraria. quae duplex est.. quia ita reputabat eas. 13: suscitavit eum ad iustitiam. Una est exterior. Dicendum est. Vel ad litteram: qui fecit me nasci ex ventre matris meae. etc. Primo ostendit causam efficientem suae conversionis. etc. quasi magnus in ea. quia non est volentis neque currentis. licuit eis. ibi ut revelaret. quod tenent traditiones hominum. id est. I. etc. Quantum ad primum dicit cum autem placuit. qui nutriebant alios in Iudaismo. etc. Saule. Rom. Ordinatur autem conversio sua ad Christum dupliciter.. quia Pharisaeus erat. et sic non fuerunt boni. is. cum dicit ut revelaret filium. XXI. quod est divina electio. quia opera etiam nostra attribuuntur Deo. etc. ibi continuo non acquievi. etc. Quantum autem ad aliam causam dicit et vocavit. talem. 5: secundum legem Pharisaeus. Vocat autem synagogam matrem suam. Ergo fecerunt contra mandatum Domini. Sed quaestio est super hoc quod dicit Glossa: boni patres addiderunt.. quia zelator legis erat. Circa primum notat causam suae conversionis. IX. etc. Et ab hoc utero segregatus est ad iustificationem. 8: qui vocat aquas maris.. ut faciatis. Et ideo dicit abundantius prae aliis aemulator existens. 2: segregate mihi barnabam et Paulum. non nostris meritis. Videtur quod non fuerint boni. tertio modum. quae est quasi instrumentum Dei. IV. etc. Rom.. hos et vocavit. et convertentis vocatio. collegium apostolorum. 15: circuitis mare et aridam. scilicet aliquos dies solemnes et alia similia.. etc.. Cant.. etc. sed quando placitum fuit sibi.. et sic vocavit a mala via in bonam. scilicet quas habent Iudaei licitas. Act. VIII. Phil. etc. et tempore Iudith. etc.. sed quia propter traditiones hominum dimittunt mandata Dei. I. etc. 16. II. neque didicit. quas boni patres addiderunt. 2 dicitur: non addetis ad verbum quod ego loquor vobis. scilicet Deo. quas quidem traditiones vocat suas. Et vere dicitur Deus segregare ex utero. XLV. licet sit opus naturae. |#4 Lectio 4 Postquam autem apostolus ostendit quod ipse non accepit ab homine evangelium ante suam conversionem. uterus eius.. a collegio apostolorum in officium apostolatus et praedicationis ad gentes. Sic etiam alios apostolos vocavit. scilicet rebellem I Cor. IX. etc. et sic dicit ut revelaret filium suum. sicut principali auctori. III.. etc.. etc. et ex Pharisaeis. IX. Est autem duplex vocatio. etc.

I Cor. unde dicebat ipse. septenarius autem. unde ipse dicebat. Et hoc inquantum filius virtus est Dei. Dicunt enim quod Anna mater beatae virginis nupsit primo ioachim. |#5 Lectio 5 Postquam superius apostolus ostendit se non accepisse evangelium ab homine ante conversionem suam. quod iste fuit episcopus ierosolymorum. 25: quis dedit vehementissimo imbri cursum. et ideo sequitur deinde post annos. ut me instruerent. et sic dicit ut evangelizarem illum in gentibus. Modus autem suae conversionis est perfectus. etc. tamen vocabatur frater Domini. quia celebrat septimam diem. et fuit vocatus Iacobus minor. accepit in uxorem beatam virginem. 15 s. virginem non fuisse. Elvidius enim dicit. scilicet ad parentes. ut instruerer ab eis circa principium meae conversionis. ducem ac praeceptorem gentibus. quia ita fuit instructus a Christo. etc. Mansit autem apud Petrum diebus quindecim. qua mortua. Sed ideo misericordiam Dei consecutus sum. Paulus de mandato Domini ivit ad gentes convertendas.. etc. Iob V. dedi te in lucem. id est nullum.. I Tim. etc. tentabat se iungere discipulis. Infra V. et post partum Christi concepit de ioseph. Quia ergo ex patre nominantur cognationes.. ibi ecce coram Deo.. quia fuit filius beatae virginis. Sic apostolus et vitia sua superavit. sed per spiritum sanctum. nisi Iacobum fratrem Domini. etc. et quantum ad effectum.. etc. Dicit ergo: licet non iverim ad apostolos.. etc.. Primo enim manifestat quomodo doctrina sua fuit ab apostolis approbata. secundo confirmat veritatem dicti. et in Glossa tangitur. Item ordinatur ad Christum sua conversio verbo. et suos Iudaeos contempsit. in factis.. in verbo. Et mansi apud eum diebus quindecim. et sic perstitisse? ideo alii dicunt. XVI.. sed potius hic ostendit quomodo doctrina sua fuit ab hominibus approbata. quod non fuit ei necesse instrui ab apostolis. etc. XLIX. XI. quia numerus iste componitur ex octo et septem. quia ignorans. etc. 25 quod demiserunt eum de muro per sportam. Et ideo dicit nec veni ierosolymam. quomodo sustinuisset sponsum eius. Item quantum ad intellectum. etc. sed Alphaei.. de qua habuit filium Iacobum et alios. Ipse etiam fecit epistolam canonicam. Venit ergo ierusalem. Quare autem dicatur frater Domini.misericordia. Et dicit diebus quindecim. sed ut visitarem eum. nec tempore suae conversionis. Eccli. ibi deinde veni in partes. Et iterum reversus sum Damascum. Matth. usque et Dei sapientiam. XV. etc. quod omnis carnalis affectus recessit a me.: Christus Iesus venit in hunc mundum peccatores salvos facere. Item revelavit eum in eius operatione. ideo iste Iacobus. Dicuntur autem multa de isto Act.. Sed hic error est damnatus et reprobatus. Sed hoc est falsum. Et hoc inquantum filius eius dicitur Dei sapientia. Dicendum est quod venit. quoniam iamdiu desideravi videre Petrum. XV. aliis apostolis evangelizantibus Christum Iudaeis. licet non fuit filius virginis. Iob XXXVIII. Item patet esse falsum. Sic ergo revelavit in eius conversione filium suum. ut scilicet ab eis instruerer. repertus ab eo. sed post aliquod tempus. 23: facile est enim in oculis Domini subito honestare pauperem. I. etc.. Et ideo dicit sed abii in Arabiam. sed infideles. tamen ex affectu charitatis compulsus. Octonarius autem est numerus novi testamenti. Sed contra dicitur Act. 47: sic enim praecepit. quia.. 24: visitans speciem tuam. quod ideo dicitur frater Domini. subdit quod nec ab aliis fuit instructus. ubi non erant edocti in fide.. et ioseph putabatur pater Christi. melius. ut verax apostolus. Dicit enim quod beata virgo Christum concepit et peperit. eo quod vocatus fuerat post Iacobum alium. quod ioseph ante beatam virginem habuit aliam uxorem. Is. I. Rom. Act. 50: caro et sanguis regnum Dei non possidebunt. non ut discerem ab eo. quia iam eram instructus a Christo. etc. 23: nos praedicamus. non tamen cognita a ioseph. post annos tres. IX. etc. etc. veni ierosolymam. et hoc inquantum filius dicitur gratia Dei. Item revelavit eum in eius praedicatione. Et ne credatur quod licet non sit instructus a Petro. sed non ut instrueretur.. 17: caro concupiscit. XIII. Et circa hoc duo facit. quia Iacobus non fuit filius ioseph. quod Iacobus iste fuit filius mariae Cleophae. Unde dicit alium autem apostolorum. secundo ostendit qualiter fuit approbata ab aliis fidelibus. unde dicit continuo non acquievi carni et sanguini. 18: non enim audeo aliquid loqui eorum. numerus veteris testamenti. et peperit alios filios. vidi neminem. ex quo 8 . I Cor. conferens cum eo de mysteriis veteris testamenti et novi. quia si Dominus matrem virginem noluit nisi virgini commendare custodiendam. quasi dicat: non ivi ad loca ubi erant alii fideles.. in quo expectatur octava resurgentium. quae fuit soror virginis. statim ita perfecte fui conversus. Cum autem venisset ierusalem. id est. hic probat quod nec etiam post conversionem accepit ipsum ab homine. 6: parum enim est mihi. et virtute.. 17: caro et sanguis non revelavit tibi. esset tamen etiam instructus ab aliis. etc. Vel pro affectu et amore ad carnaliter sibi coniunctos. a quo instruerer. dicendum est quod non statim venit. 13 ss. Item non fuit necesse instrui ab aliis fidelibus. Infra: ecce testem populis dedi eum. quae per me non effecit Christus in obedientiam gentium. sed ivi in Arabiam.. scilicet conversionis meae. Et accipitur hic caro et sanguis pro vitiis carnalibus. Et primo narrat factum. Vel. a diversis diversimode dicitur. de qua natus est Christus. ut in evangelio dicitur. etc. Alii vero dicunt. Illum enim vidit in ierusalem. ut sis mihi servus. XV. Circa istum Iacobum sciendum est.

et sic omnes unius linguae dicuntur fratres. Circa primum duo facit. ex quo concepit et peperit aliam mariam. ibi et contuli cum illis. sed est nomen mulieris. 10: numquid non unus est pater omnium nostrum. fratres enim sumus. etc. etc. 17: coram Deo in Christo loquimur. secundo ponit ipsam collationem.. specialiter inter alios suos consobrinos. Tantum enim auditum habebant.. iterum ivit in ierusalem. Gente. II Cor. II Cor. Ubi tria facit. VI. unde etiam fuit raptus: quia dicitur Act. Matth. Communiter autem omnes homines dicuntur fratres. quia ab uno Deo gubernati et educati. quod amplius est. ex quo peperit mariam Cleophae. vel a malo poenae quo cogitur quis iurare. XIII. 15: non poteris alterius gentis hominem regem facere. confirmat per iuramentum quod dixerat. quia imitabatur Christum in moribus. 23.. quae fuit soror beatae virginis.... Circa primum duo facit. Tertio quomodo approbatus est ab eis. nupsit Cleophae fratri ioachim. in mea conversione magnificum probabant. 8: fratres estis. etc. sicut omnes consanguinei sunt fratres. etc.. est. Primo ostendit quod alii apostoli approbaverunt suam doctrinam. II. ibi cum venisset Petrus. XXII. etc.. sit iurgium inter te et me. etc. et post tres ivit in ierusalem. et tunc invenit Petrum in ierusalem. Quantum ad primum tangit quatuor circumstantias. quibus necessarium erat. quia non facie. Cognatione. ut etiam in Graeco apparet. I. 8: sicut qui ignoti et cogniti. ostendit quomodo fuit approbatus ab aliis ecclesiis Iudaeae.. Rom. et sic fiunt decem et octo.peperit mariam. Unde dicit deinde veni in partes syriae et ciliciae. dicuntur fratres. 13: eo quod non invenerim titum fratrem meum. primo propter similitudinem effigiei. II Cor. quod est a malo eius qui non credit. Is. 3: erat autem Paulus a tharso ciliciae. quia apostolus fuit conversus primo anno post passionem Christi. quo mortuo. quo mortuo. non. etc. I. non ex gentibus. id est. sicut maria Cleophae ex Alphaeo genuit Iacobum minorem. qui vocatus est Salome. Consequenter cum dicit quae autem scribo vobis. etc. Deut. qui gratia sua me convertit. in fide Christi. Circa primum duo facit. locum. nunc in isto cap. II. Describit autem tempus. secundo ex exemplo sui et aliorum apostolorum. et qui habent eumdem affectum dicuntur fratres. sed ex necessitate istorum. Nisi enim hoc faceret. Et hoc dico. Affectione. Primo agit de collatione quam habuit cum apostolis. dicitur quod nupsit adhuc cuidam tertio. Gen.. ut crederent. est.. et non alii. ibi sed neque titus. quaeso. quasi dicat: ea quae nunc scribo vobis de me. et hic dicit post annos quatuordecim. III. Sed contra est. et Christus putabatur filius ioseph. Sed huic opinioni dupliciter contradicit Hieronymus. et motivum ipsius. Iudam et simonem. II. non. matrem Domini. et sic sunt quatuor. et de hac natus est Iacobus maior. quia Petrus sedit in Antiochia septem annis. et ioannes. ibi nos natura Iudaei. XXIII. quia similis erat Christo in facie.. Nam in Scriptura fratres aliquando dicuntur natura. in Roma vero 9 . etc. 9: testis est mihi Deus. quoniam qui persequebatur. Secundo quomodo fuit cognitus ab eis. XVII. id est. |+2 Capitulus 2 |#1 Lectio 1 Postquam apostolus in praecedenti cap. commendavit auctoritatem evangelicae doctrinae secundum seipsam. 1: ecce quam bonum et quam iucundum habitare fratres in unum. 2: Iacob autem genuit Iudam et fratres eius. et ex zebedaeo genuit Iacobum maiorem et ioannem. Primo ostendit ubi fuit conversatus. Primo commendat auctoritatem suae doctrinae ex approbatione aliorum apostolorum. frater eius. XLIII. secundo insinuat quid inde secutum sit. scilicet tempus. Mal. cum dicit deinde post annos quatuordecim. Consequenter cum dicit deinde veni. Commendat ipsam ex parte aliorum apostolorum et sua simul. sed auditu tantum et fama. et sic omnes amici. Iurat autem hic apostolus non ex levitate. etc. quae dicta est Salome.. 8: ne. Et ideo quia Iudaei cognationis lineam texere solent a maribus. Vel quia Alphaeus pater eius fuit de cognatione ioseph. et hoc propter duo. a malo est? dicendum est. Dicitur autem frater Domini iste Iacobus. ideo specialiter dictus est frater Domini. etc. etc. et propter similitudinem vitae. ut dicitur Lc.. Quid ergo dicit Dominus: sit sermo vester. teste Deo. Unde dicit eram enim ignotus facie ecclesiis Iudaeae quae erant in Christo. secundo ostendit quod libere reprehendit alios apostolos in his quae contraria suae doctrinae dicebant. Religione. quia in me glorificabant Deum. Primo quia Salome non est nomen viri. Matth. coram Deo. Et hoc non potest esse. Cxxxii. qui solum ex matre coniuncti erant ei.. ecce in manifesto sunt. et ex hac natus est Iacobus minor. scilicet de me per famam. testes. scilicet patriae. etc. 20: glorificabit me bestia. Et circa hoc duo facit. id est. Iudas et simon. Accipitur autem hic frater cognatione. Unde patet quod ecclesiae Iudaeae non docuerunt me. Ps. qui non sit frater tuus. et sic omnes christiani qui habent unam regulam vitae. non crederent ei. ita quod satis constat quia non mentior. etc. Primo ponit circumstantias ipsius collationis. quia in cilicia.

10: idipsum dicatis omnes. cum dicit secundum revelationem Dei. et approbaretur ab eis... Motivum autem describit. Cum eis ergo ascendit. ostendit subdens seorsum autem his. orate pro nobis. quod doctrina sua concordaret cum doctrina aliorum apostolorum. etc... nec edoctus ab apostolis. evangelium quod praedicavi in gentibus. non crederem. Et dicit ascendi. assumpto et tito. et quod non debebant servari legalia. II. Sequitur causa. agit de ipsa collatione.. propter velocitatem suae doctrinae. quod post annos quatuordecim Petrus venit Romam tempore Claudii imperatoris. et specialiter de vocatione gentium. propterea quia de legalibus docuerat. quia in modico tempore a ierusalem usque in illyricum. Personae cum quibus contulit sunt maiores et excellentiores inter apostolos seorsum autem cum his. quia ante istos annos incepit regere. etc. Dicendum. septem anni. Quantum ad primum dicit ascendi ierosolymam. I Cor. Sed seorsum. sive Iudaeorum. etc. etc. Primo manifestat materiam super quam contulit.. Sic ergo contulit evangelium. IX. aut cucurrissem. Et ideo ne veritas pateret calumniae. ubi contuli cum illis. Deo revelante et praecipiente sibi quod ascenderet in ierusalem. fuit evangelium. Sic ergo patet et materia collationis et personae. quod non indigebat apostolorum instructione. quasi dicat: non cum omnibus. sed cum his qui erant inter alios alicuius auctoritatis et momenti. qui non calumniarentur. et tertio causam propter quam contulit. Et sic colligitur ex historia. XXV. Sed numquid dubitabat quod in vacuum curreret? dicendum est quod sibi non dubitabat. cum dicit cum barnaba. scilicet cum Petro. Et cum Antiochia sit prope ierusalem. Sed contuli propter duo. sed quia sciebat ibi esse Iudaeos calumniantes. sed non pares habuit. quod cum dicitur deinde. 21: coram extraneo ne facias consilium. scilicet ad insinuandam unitatem doctrinae meae cum doctrina aliorum apostolorum. et secretum extraneo ne reveles.. firmius eius doctrinam tenerent. etc. I Cor. etc. etc.. et ut in nullam partem. antequam iret in ierusalem. cursum.. Et sic essent duo de viginti. et quod suae doctrinae nihil superadditum fuit. secundo personas cum quibus contulit. Eccli. IX. Item ad vitandum calumniam aliorum. tamquam cum amicis et paribus. cum dicit ierosolymam. Ex hoc colligi potest quod omnes actus apostolorum et motus fuerunt secundum instinctum spiritus sancti. quod fuit tempore Neronis.. et usque in Hispaniam praedicavit evangelium. 1: fratres. etc. Contulit ergo cum eis quasi idem verbum cum eis. etc... non ut addiscerem.viginti quinque annis. potuit esse ut aliquando Petrus ivisset in ierusalem.. Apostolus enim quia non fuerat conversatus cum Christo. non est intelligendum quod post tres annos iterum elapsi sint quatuordecim anni. Barnabas Iudaeus erat. non ut certificarer. Sed cum quibus hoc fecerit. id est. complevit numerum triginta novem annorum. sed illis quibus praedicaverat. I. ut ostendat. quantum ad illos in vacuum cucurrisset. etc. ut sermo Domini currat. etc.. Dicit autem signanter. ostendat se declinare. sive gentilium. ne reputarer praedicasse inutiliter. ut patet supra I cap. quia sic certus sum quod si Angelus diceret contrarium. Materia de qua contulit. et existens ibi viginti quinque annis. 15: velociter currit sermo eius. 21: cum sapientibus et prudentibus tracta. quia nisi ab illis firmiter teneretur sua doctrina. ubi tria facit. titus vero gentilis. cum illis seorsum contulit.. Unde posset dici de eo illud Ps. ut dum scirent auditores. Vocat autem praedicationem suam. et ideo voluit conferre cum eis. quibus Petrus rexit ecclesiam Antiochenam. XVII: in ore duorum vel trium stat omne verbum. Et ponit tria quae inde secuta sunt. quae fuit scilicet ne in vacuum currerem. Iacobo et ioanne et aliis magnis. id est. ut haberet testes suae doctrinae. sicut haeretici faciunt. Eccli. 26: ego sic curro non quasi in incertum. 11: nubes spargunt lumen suum. sed quod anno quartodecimo suae conversionis iterum ascendit. et septem (qui sunt viginti quinque anni) antequam iret Romam. quatuordecim. Deut. Sed causa utilis et necessaria ne scilicet in vacuum. quod est falsum: quia quadragesimo anno a passione Christi passus est Petrus Romae. Et ideo dicit contuli cum illis evangelium Dei. III. Cxlvii. etc. sed statim post conversionem suam incepit praedicare quae erant odiosa Iudaeis. etc. etc. etc. quia in alto posita est. Locum vero describit. non quod turpia vel falsa cum eis tractaret vel conferret. ostendit quid secutum sit ex collatione cum apostolis habita. Prov. Consequenter cum dicit et contuli. ergo vixisset Petrus post passionem Christi quinquaginta annis. etc. Respondeo. ut in historia habetur. VIII. et Romae moratus est viginti quinque annis. scilicet quod a sua sententia non recessit.. Ascendit autem ierosolymam. et sic quantum ad eos non in vanum curreret. Consequenter cum dicit sed neque titus. II Thess. et mortuus est quadragesimo anno post passionem Domini. Nec sunt addendi supra istos quatuordecim. quia iam doctus eram a Christo. ut ostenderet se concordare cum prophetia quae dicit Is. ibi ab his autem qui videbantur. Iob XXXVII. etc. si quatuordecim annis fuit sine eis. 9: causam tuam tracta cum amico tuo. Testes describit. 3: de sion exibit lex. 10 .. et tunc Paulus invenerit eum ibi..

qui mecum erat. subintroierunt in locum ubi erant apostoli. sicut ante passionem Christi. habemus in Christo Iesu.. 11 . utpote iam determinatam. Ideo dicit Ambrosius quod littera est falsa. 17: ubi spiritus Domini. nec licebat ultra de hoc movere quaestionem. Unde si permisissem eum circumcidi. sed modo cum ageretur de tito... latenter explorare. quam ego dicebam non debere servari. ideo post passionem non tenet. scilicet de legalibus non observandis. titus vero ex utroque parente gentili. propter hoc cessimus ad horam subiectionis. Quod cum facere nequivissent. II Cor. nihil ei addere valentium. libertatem nostram a peccato et lege. etc. XV. sed fides. Quam. qui subintroierunt. quia propter hoc non cessisset eis. 11. etc. Et tunc est sensus: non permisi circumcidi titum. III. etc. quia tunc temporis. unde et Abraham accepit circumcisionem in signum promissionis.. et non titus. Et hoc ut veritas evangelii permaneat apud vos. a diabolo vel a Pharisaeis. Circumcisio autem est quoddam instrumentum promissionis et foederis inter Deum et fideles homines. Infra IV. legis et carnalium observantiarum. redigerent. sed quare non permisisti? nonne alibi permisisti timotheum. Et ideo propter hoc non fuit. ne scilicet occasionem daremus eis qui sine circumcisione dicebant vos non posse salvari. Dicit ergo: dico quod ita contuli cum eis de doctrina evangelii. compulsus est. II Cor. populum in seditionem contra nos incitare moliebantur. Et hoc propter subintroductos. fuisset factum in contrarium. 3? ad hoc potest sic respondere apostolus. 31: non estis ancillae filii. instrumentum praedictum in hoc non tenet. et superfluit ibi neque. Primo ostendit quod non recessit a sua sententia in quodam particulari. quia timotheus fuit ex patre gentili et matre Iudaea. cum dicit sed propter subintroductos. rationibus eorum. circumcidi. Et ad hoc subintroierunt ut in servitutem. Ambrosius autem aliter legit. quod non est faciendum. VIII. cessisset eis de legalium observatione.Tertio quod sua doctrina approbata est. cum esset etiam gentilis. scilicet ut gentes subderentur legi. 15: non enim accepistis spiritum servitutis. etc. nullo modo debeant circumcidi. sed liberae. quibus neque ad horam cessimus subiectione. Ex quo sequitur quod nisi fuissent subintroducti falsi fratres. I Cor. quando timotheus fuit circumcisus. ibi sed contra cum vidissent. Qui. circumciderentur. etc. in facto circumcisionis. sicut habetur Act. qui vero totaliter ex gentilibus parentibus nati essent. quod ideo ad horam non cessit propter subintroductos. quia fundamentum aliud nemo potest ponere. Circa primum duo facit. Et quia Christi peracta passione. etc. id est ad explorandam. sicut legitur Act. Unde vult quod non sit ibi neque. neque praeputium. intantum quod neque titus. Et ideo dicit: dico quod non solum non permisi ipsum circumcidi ab illis.. erat specialis quaestio de circumcisione.. nec valet circumcisio. scilicet falsis fratribus. 5: ut eos qui sub lege erant redimeret. etc. Quibus. XVI.. Conditionem autem illorum describit ex tribus. 28. Primo ex auctoritate quam habebant in ecclesia. falsos fratres. quasi dicat: in nullo cessimus eis propter hoc. ibi sed propter subintroductos. circumcidendo timotheum ibi ut veritas evangelii permaneat. secundo prosequitur propositum. III. etc. Unde tunc data est sententia ab apostolis de legalibus non observandis. quae habet quod nec circumcisio aliquid confert. utrum scilicet servaretur vel non. |#2 Lectio 2 Ostenso quod apostolus in nullo recessit a sententia sua in collatione praedicta. sed propter ipsam veritatem. quibus completis. Ratio autem quare post passionem Christi non debent servari legalia. id est per fidem Christi. Littera autem ista est diversa in diversis et obscura. Et sententia apostoli erat quod qui ex aliquo parente Iudaeo nati fuerant. ibi libertas. Primo enim describit conditionem apostolorum. Secundum praemissa enim habetur. hic consequenter ostendit quod nihil suae doctrinae per alios apostolos superadditum fuit. Consequenter ostendit quod in nullo alio etiam recessit ab ea. cum egomet diffinivissem quaestionem. etc. XII: periculum in falsis fratribus. Sic ergo patet quod non recessit a sententia sua in hoc quod non permitteret circumcidi titum. sic quod gentiles non cogerentur ad servandum legalia. vel facere difficultatem. quod est contra veritatem evangelii quod praedicavi vobis. ut dicitur Gen.. XVII. et legitur sic: tu dicis quod non permisisti circumcidi titum. sed timotheum permisi circumcidi propter subintroductos falsos fratres. secundo ostendit quod etiam in nullo alio recessit ab ea. quod ex hoc secutum est. in loco ubi eram cum timotheo et aliis. Rom.. sed susceptus est ab apostolis in societatem incircumcisus. scilicet libertatem. Et circa hoc duo facit. indifferens erat circumcisio. ibi mihi enim qui. Et quantum ad hoc dicit ab his autem. quod doctrina mea et sententia firma permansit. Infra IV. soluta fuit promissio et completum foedus. qui se fingunt amicos. scilicet fratres falsi. assignatur a chrysostomo talis: manifestum est enim quod instrumentum quod fit de aliqua promissione seu foedere tenet tantum quousque compleatur foedus et promissio. Fuit autem specialis causa quare timotheus circumcisus fuit. quae est magna.

et tamen Deus suae beneplacito voluntatis elegit me et magnificavit. nihil mihi contulerunt. etc. qui ascenderant contra me in ierusalem ad apostolos pro ipsa quaestione. unde debet suppleri sic ab his autem. id est. sicut si ideo do beneficium alicui. Nihil ergo est proprie accipere personam. quia ipsum. 30. Dicit ergo: dico quod illi qui videbantur aliquid esse. Sed sine personarum acceptione ad salutem omnes vocat. scilicet quod nil ei addere potuerunt. etc. Si vero intelligantur aliquid esse secundum seipsos. Consequenter cum dicit sed e contra cum vidissent. etc. Et si ab his nihil accepi. quasi dicat: non pertinet ad me referre statum eorum ante conversionem.. non accipio personam. conditionem personae nihil facientem ad negotium. id est non. quod est creaturae. Causam autem approbationis (quae movit apostolos approbare sententiam apostoli) ponit duplicem. mea interest. ut considerantes statum quem illi habuerunt in synagoga (qui nullus fuit) et statum Pauli (qui magnus fuit). 8: pusillum et magnum ipse fecit. sed ad ipsum quod facere intendit. ibi tantum ut pauperes. ibi Iacobus et cephas. X. Primo ponit causam approbationis. etc. etc.. sed per Christum. etc. Et circa hoc tria facit. cum et ego fuerim ipsius ecclesiae etiam persecutor. II Cor. quasi regulam ipsius negotii. Nobilitas enim seu pulchritudo. 17: vetera transierunt. etc. quia Deus eos magnificavit. IX.. ibi qui enim operatus est. sive pulcher. quasi dicat: ideo magni sunt. non secundum se videbantur aliquid esse. ut dicitur Ephes. Et hoc forte introducit. secundo officii manifestationem. in statu post conversionem eis aequalis erat. scilicet referre. Circa primum. non attendens ad merita vel demerita eorum. et sine litteris erant. XV. et praesertim cum Paulus in statu ecclesiae Christi eis aequaretur. me ipsi apostoli approbaverunt. Sed quales fuerint nihil. standum erat sententiae suae sicut sententiae aliorum. quia secundum hoc nihil erant. VI. Nam si secundum se aliquid esse viderentur. Et ideo dicit Deus personam hominis non accipit. sicut supra dictum est neque ab homine accepi evangelium. et bene deserviet ecclesiae. Unde dicit quales aliquando fuerint. quod non est personarum acceptio... praeputii. I. Circa hoc sciendum est. non imputans illis delicta eorum. si hoc intelligatur secundum gratiam Dei quae in ipsis erat. ostendit propositum. sed respiciat solum quasi pro regula beneplacitum voluntatis suae secundum quam omnia operatur. idiotae. etc. quia bonus est. et non secundum aliquam conditionem personae. Tertio addit quamdam conditionem approbationi interpositam. tamen nil addiderunt doctrinae meae nec potestati. Ier.. Ps. quasi dicat: licet ad horam cesserim eis. manifestum est quod non accipit personam hominis. id est.Littera defectiva est. quod habeat beneficium. I Cor. et hoc quia transierunt. scilicet praedicationis officium apostolo iniunctum a Christo. 4: nec memor ero nominum eorum. primo ponit officium iniunctum quod movit eos ad approbandum. quia bene litteratus et honestus. multo minus ab aliis. hos et magnificavit. et non per legalia. IV. sic verum est quod secundum hanc magni erant. etc. Et sicut alii non erant magni per legalia. Et hunc statum caute ostendit fuisse abiectum et vilem. Unde cum agebatur de synagoga. quasi dicat: licet essent magnae auctoritatis. puta. 7. quia quod per se inest. V. non sum acceptor personae. 34: in veritate comperi. neque per hominem didici. quia est nobilis. nil facientem ad negotium. Secundo describit eorum conditionem ex statu eorum ante conversionem. sed cum de evangelio ageretur. Sed notandum est quod hoc quod dicit qui videbantur aliquid esse.. Et ideo dicit mihi enim qui videbantur aliquid esse. sed potius. sic considerando illam conditionem in facto illo. etc.. Consequenter descripta conditione eorum. pauperes. Si vero conditio personae facit ad negotium. ostendit quomodo eius sententia sit approbata ab apostolis. nihil tamen accepi ab eis potestatis vel doctrinae.. quia et hoc nihil refert. Glossa autem aliter legit quales aliquando fuerunt. cum ideo do beneficium alicui. quam habuerunt in synagoga. Act. ut dicitur Rom. magis erat standum sententiae Pauli. 26: non multi sapientes secundum carnem. Cum ergo Deus in operibus suis et beneficiis nihil praeexistens ex parte creaturae respiciat. nihil contulerunt. Tertio describit eorum conditionem ex divina electione. quam aliorum. 26: omnes gentes habent 12 . et hoc cum vidissent quod creditum est mihi evangelium. non considerat magnam vel parvam. iniunctum praedicare incircumcisis. quales scilicet fuerunt.. officium praedicationis.. contra opinionem adversariorum. et hoc quia Dominus personam hominis non acceptat. nil facit ad hoc. ibi et cum cognovissent. Sap. manifeste cognoscant quod Paulus in sententia quantum ad legalia sit eis praeferendus. secundo insinuat ipsam approbationem. quia quos iustificavit. quod accipere personam proprie est in aliquo negotio attendere. et quantum ad hoc dicit Deus enim personam. semper inest. sic falsum est. etc. scilicet gentibus. etc. Et ideo dicit Petrus. et effectum iniuncti officii. VIII. semper fuissent magni. quam considerare conditionem personae. quia. sic et apostolus per Christum magnus erat in fide. Unde cum non fuerint semper magni. est effectus suae electionis. quia rustici. ita quod Paulus eos in statu synagogae ante conversionem praecedebat. scilicet Petro et ioanne. id est..

quia erat episcopus ierosolymorum. ut praedicaret Iudaeis tantum. omnis autem domus. Ioannes autem iste fuit ioannes evangelista. dicens et cum cognovissent gratiam Dei. scilicet ex una parte. quia cum venisset Petrus Antiochiam. ita per istos tota ecclesia Iudaeorum sustentabatur et regebatur. Et est littera suspensiva.. 17: non oderis fratrem tuum in corde tuo. quod dixit Petrum reprehendisse. subditi vero exemplum zeli et libertatis. etc. ita patet quod ego ab ipso accepi propter miracula quae Christus operatus est. Peccaverunt tamen venialiter. haec est. XV. Quod quidem sollicitus fui hoc idem facere. ut nos essemus memores pauperum Christi. tamquam detrahens et timens. can. etc. id est. et hoc donum habuerunt per potentiam divinam. ut non vereantur praelatos corrigere. Dicit ergo: vere ipsi mihi nihil contulerunt. Et hoc ideo. id est.. dicendum est quod apostolus fuit pro Petro in executione auctoritatis. scilicet Christus. Secundo ostenditur societatis tenor seu conditio. Isti. quod per operationes Christi. Sed quia non sufficit iniunctio et auctoritas praedicandi. ubi erat ecclesia gentium. et specialiter Petro. apostolos ecclesiae. et ideo consilio spiritus sancti factum est. tunc Iacobus. Per hoc autem quod dederunt sibi dexteras. sed ego potius contuli eis. etc. id est sustentatio totius ecclesiae. Et ideo dicit qui operatus est Petro. Circa primum tria facit. XIX. praesertim si crimen est publicum et in periculum multitudinis vergat. 13 . non minus affectus.. qui scilicet vendiderant omnia bona sua. 15: crura illius columnae marmoreae. 8: si dixerimus. et ideo voluit Dominus ut ibi possessiones non reservarentur ubi permansuri non erant. quam ipsi qui ordinaverunt. et non in ecclesia ex gentibus. scilicet veniale. ut postmodum rei probavit eventus. Lxxiv. id est. In quo notatur approbatio seu societas facta cum eis et Paulo. ipsi nos seducimus. VI.. ut in ea possessiones non venderentur. 4: ego confirmavi columnas eius. Sed contra: quia hoc fuit post acceptam gratiam spiritus sancti. obedirent barnabae et Paulo. Lxxiv. dederunt dextras societatis. etc. Lev. |#3 Lectio 3 Supra apostolus ostendit quod ipse nil utilitatis accepit ex collatione habita cum dictis apostolis. hic vero ostendit quod ipse aliis profuit. et operatur in me. Et primo ponuntur personae inter quas facta est societas. Ratio autem quare consuetudo primitivae ecclesiae de venditione possessionum servabatur in ecclesia ex circumcisione. consenserunt in societatem. VIII et IX. qui non deseruit Iudaeam usque ad tempus vespasiani. et cephas. et ut par ei. I. etc. 27: ne reverearis proximum in casu suo. Quod vero dicitur in Glossa: restiti ei tamquam par. et I Cor. Sicut Petro commissa est auctoritas. IV. etc. sed publice. Et de istis columnis dicitur in Ps. etc. quasi dicat: facta fuit inter nos coniunctio et unio. Vel in faciem. secundo manifestat ea quae dixit. ipse me fecit apostolum in gentibus. et Paulo gentibus. Sicut enim totum aedificium sustentatur per columnas. ipsi autem in circumcisionem. id est non in occulto. Hoc tamen apposito. mihi et barnabae. Dicendum quod post gratiam spiritus sancti nullo modo peccaverunt mortaliter apostoli. id est. significatur quod per manus se acceperunt in signum coniunctionis et unitatem opinionis. et hoc fuit eis ex fragilitate humana. et cephas. sed postmodum et Petrus praedicavit gentibus.. cum dicitur ut nos in gentes. Et primo hoc quod dixit eum reprehensibilem esse. et II Cor. et Paulus Iudaeis. V. nisi homo per bonam scientiam et discretam eloquentiam ipsam exequatur. ita tamen quod sicut omnes fideles obediunt Petro in circumcisione. in quo designantur personae ex alia parte. Respondeo. quia peccatum non habemus. Sed quia aliquis posset dicere: unde constat nobis quod tibi sit commissum evangelium in gentibus? ideo interponens dicit. quia reprehensibilis erat. et ioannes. etc. Et primo ostendit quomodo profuit Petro in corrigendo eum. et in Iudaea quae destruenda in brevi a Romanis erat. quia fideles Iudaei congregati erant in ierusalem. cum vidissent quod gratiosa et fructuosa esset praedicatio mea.. Sicut enim patet quod Petrus accepit evangelium a Christo propter mirabilia quae Christus fecit per eum. manifeste. Ps. ibi sed cum vidissem..praeputium. et per bonam vitam commendet. non in auctoritate regiminis. et ioannes. ut non dedignentur a minoribus et subditis corrigi. propter Christum pauperes effecti. sicut apparet Rom. scilicet praedicarent. id est. Et praemittitur Iacobus. ideo addit usum suae auctoritatis seu officii effectum. etc. secundo vero hoc. quae eos confirmaverat. ubi haec facta sunt. sed post gratiam spiritus sancti nullo modo peccaverunt apostoli. in ecclesia Iudaeorum fidelium: ita omnes gentiles qui conversi fuerunt ad Christum. quae sunt Iacobus. etc. et pretium eorum ad pedes apostolorum posuerant. Ex praedictis ergo habemus exemplum: praelati quidem humilitatis. sed publice argue eum. Metaphorice dicitur hoc.. etc.. id est Petrus. Ecclesia vero gentilium firmanda erat et augenda. Qui videbantur columnae esse. ibi prius enim quam venirent.. nec retineas verbum. Eccli. Et haec est causa quae movet eos. Consequenter cum dicit priusquam venirent. 4: ego confirmavi columnas eius. I Io. quae fundatae sunt super bases aureas. ego restiti ei in faciem.. qui Petrum fecit apostolum in Iudaea. id est. manifestat ea quae dixit.

cum gentibus. Quod intelligendum est de peccatis manifestis. Consequenter cum dicit sed cum vidissem. sed ego solus.. edebat. in quatuor discordare videntur. cum scias et sentias discretionem ciborum nihil conferre. duceretur ab eis in illam simulationem. Et hoc ideo. etc. quia. quia simulatio illa in periculum omnium erat. scilicet periculum evangelicae veritatis. tertio reprehensionis verba. Et primo in tempore legalium. in quibus debet servari ordo fraternae correctionis. ierosolymitanae ecclesiae episcopo. quod cum ipse esset instructus a Deo. quantum in eis erat.. quia cum incircumcisis comedisset. secundo quid faciebat. Unde dicit dixi cephae. ut etiam barnabas. nec fieri contrarium propter scandalum aliquorum. et segregantes se a gentibus. quia veritas numquam dimittenda est propter timorem scandali. adhaerens Iudaeis tantum. quia per hoc peribat veritas. Tim. quod cum erat cum Iudaeis. etc. Nam Hieronymus duo tempora distinguit. X. ut infra patebit. 7: semita iusti recta est. quia publicus et manifestus. ita quod etiam ipsi Iudaei ea servantes tunc non peccarent. gentium et non Iudaeorum ritum servas. Aliud tempus dicit 14 . et contrarium fecerat et docuerat. gentiliter et non Iudaice vivis.. scilicet Petrus. sed. etc. Is. sed timore charitatis. secundo reprehendendi modum. quia secundum quod leo Papa dicit validiora sunt exempla quam verba. Primo ponit causam reprehensionis. Et ideo dicit: sic Petrus reprehensibilis erat. Unum tempus ante passionem Christi. XXVI. ipse contrarium simulabat. si tu cum Iudaeus sis. spem in eis non ponerent. ne scilicet scandalizarentur. 15: quod Deus sanctificavit. quod Petrus sentiebat legalia non esse servanda. Modus autem reprehendendi fuit conveniens. id est. etc.. qui mecum erat doctor gentium. Matth. quasi dicat: o Petre. Vult ergo Hieronymus quod legalia ante passionem Christi viva essent. subtrahebat se a consortio fidelium qui fuerant ex gentibus. Sed post passionem non solum dicit ea non fuisse viva vel mortua. Quid autem faciebat. Aliud tempus est post passionem Christi immediate. tu ne commune dixeris. Iudaei scilicet zelantes pro legalibus. dicit. debet publice praedicari. ostendit hic Paulus dicens. indifferenter utebatur cibis gentilium. quod simulationi eius. tu ne commune dixeris. Et circa hoc tria facit. tertio quid inde sequebatur. peccavit mortaliter. 15. etc. coram omnibus. X. habentia virtutem suam. cum vidissem quod non recte ambularent illi qui sic faciebant ad veritatem evangelii. subtrahens se ab eis. peccassent mortaliter. unum ante passionem Christi. quia erat timens eos. Et secundum quod ex eorum verbis aperte colligitur. id est. non parva controversia est orta inter Hieronymum et Augustinum. subdit dicens. ante gratiam divulgatam (sicut tempus apostolorum in principio). scilicet a Iudaea. ibi cum autem venisset. Dixit Iudaeis. in quo tempore dicit Augustinus legalia mortua fuisse. et concordans cum Hieronymo. Et ideo dicit cum autem venisset. aliud post passionem. qua Petrum reprehendit. cum eum reprehenderet.. quasi essent necessaria ad salutem. isto tempore legalia viva fuisse. sicut dicitur in Glossa. et hoc faciebat ex instinctu spiritus sancti. et segregabat se ab eis. scilicet gentibus. quando scilicet servari debuerunt. sed ita fuit illa simulatio in cordibus fidelium. maxime ubi periculum imminet. sed iusta et utilis. rectus callis iusti ad ambulandum. Si vero in eis spem posuissent. secundum quod dicitur Eccli. Cuiusmodi autem verba apostolus dixerit Petro. sed tuae conversationis exemplo. sed tamen inordinate timebat. quia priusquam venirent quidam. id est. id est. 20: peccantem coram omnibus argue. 2: qualis est rector civitatis. et per sacrificia et hostias placabatur Deus. X. non quidem timore humano sive mundano. Quod autem recte non ambularent. qui ex circumcisione erant. qui dixerat ei quod Deus sanctificavit. Iudaeos. et congregans se cum eis. ne postea amplius cibos discerneret Act. Petro. et non de occultis. a Iacobo. qui contra eum insurrexerunt. ut habetur Act. Dicit ergo circa primum. Et ibidem: secundum iudicem populi. id est. Sciendum est autem quod occasione istorum verborum. Augustinus vero distinguit tria tempora. dicite in lumine. In hoc ergo Paulus reprehendit Petrum. Et hoc ideo. cum Iudaice prius viveret. Occasio autem reprehensionis est non levis. V. subtrahebat se Petrus a gentibus conversis. iudaizare? et dicit cogis. Et hoc facto ostendebat. manifestat ea quae dixerat de reprehensione sua. quod plus est. Quid autem ex hac simulatione sequebatur. et quod quicumque post passionem Christi ea servavit. ea fuisse mortifera. quomodo cogis gentes. 27: quod dico vobis in tenebris. sed tamen non mortifera Iudaeis conversis. non quidem imperio.Primo ostendit quid Petrus sentiebat. X. si cogerentur gentes servare legalia. consenserunt caeteri Iudaei. quasi rationem reddens. scilicet Petri.. Et non solum illi consenserunt Petro. ut ipse ibidem sequenti cap. evacuassent gratiam Christi. qui erant Antiochiae discernentes cibos. cum tamen ante simulationem huiusmodi hoc non fecissent. subdit dicens si tu Iudaeus cum sis. quia si posuissent in eis spem. in quantum scilicet per circumcisionem tollebatur peccatum originale. ibi et simulationi eius. etc. dummodo ipsa servantes. ideo est quia veritas. natione et genere. quicumque conversi ea servantes. simulans se cum infirmis idem sentire. Et ideo factus est Iudaeis tamquam Iudaeus.

|#4 Lectio 4 Supra ostendit veritatem doctrinae apostolicae praedicatae per eum ex auctoritate aliorum apostolorum.. Hieronymus enim dicit quod apostoli numquam secundum veritatem servabant legalia. 15 . venialiter tamen. ibi scientes autem quod non iustificatur. II Cor. et Alexandrinum. non sumus peccatores. ut legalia modico tempore servarentur ea intentione quae dicta est. Conditio autem apostolorum et etiam ipsius Pauli haec est. Et propter hoc verior est opinio et sententia Augustini. quia fuerunt ex Iudaeis. ita et ipsi. Et hoc quidem facientes non deludebant alios. Primo praemittit apostolorum conditionem. scilicet Ambrosium. 22. 8: si dixerimus quoniam peccatum non habemus. etc. tertio intentam conditionem. et quando circumcidit timotheum. quia ex eius reprehensione nullum scandalum sequebatur. Item abstinebant ab immundis secundum legem. Nam Hieronymus dicit in simulatione praedicta Petrum non peccasse. quia Hieronymus adducit pro se septem doctores. quia cum dictis apostoli magis concordat. nimis inhaerendo huic parti (scilicet Iudaeorum) ad vitandum eorum scandalum. 20. non proselyti. sicut et Petrus simulatorie legalia servabat. 22: Hebraei sunt. XI. Circa primum tria facit. Sed et Petrus quidem servando peccavit. Et hoc quidem licebat eis. Iudaei. ut dicitur Io.. hic ostendit idem ex eorum conversatione et exemplo. non intendentes legalia servare. ut gentes idololatrae et immundae. quod Paulus vere non reprehendit Petrum. ergo Iudaei sunt peccatores. Sed contra est quod dicitur I Io. et non ex aliquo timore mundano. qui manifeste dicit.. dum non statim post passionem Christi legalia prohibita sunt. et hoc propter indiscretionem quam habuit. quia si Iudaei statim post conversionem fuissent prohibiti ab observantiis legalium. ut scilicet sicut Petrus nolens scandalizare Iudaeos simulabat se legalia servare. utpote propter abominationem et aliquid huiusmodi. Primo ostendit propositum per apostolorum conversationem. Unde dicit Augustinus quod per hoc ostendebatur quod mater synagoga cum honore deducenda ad tumulum erat. 3. etc. ut utrisque fidelibus sibi subditis providerent. scilicet ego et apostoli alii. quia hoc ex charitate fecit. non propter observantiam legis. Si ergo nefas est dicere in Scriptura sacra aliquod falsum contineri. etc. Ratio autem dictorum est. quasi essent necessaria ad salutem. et quando a Iacobo monitus quaedam legalia suscepit. quorum quatuor. Quarto discordant in reprehensione Pauli. I. quia. unde sicut eo tempore alii Iudaei conversi sine periculo servare poterant. Ita tamen quod haec servarent ante gratiam divulgatam. Cyprianum. ita Paulus ut non scandalizaret gentes. id est naturali origine. non erit fas dicere Petrum reprehensibilem non fuisse. et legalia non fuisse bona. Et circa hoc duo facit. XVI. visum fuisset eos pari passu ambulare cum idololatris.. Nam Hieronymus dicit. quod reprehensibilis erat Petrus. ut dictum est. ut per hoc ostenderetur legalia tunc bona fuisse. qui statim ab idolorum cultura prohibebantur. non honoraret matrem synagogam. ostendit sibi displicere quod Petrus faciebat. Secundo discordant praedicti Hieronymus et Augustinus de observatione legalium quantum ad ipsos apostolos. IV. ut habetur Act. Augustinus vero dicit eum peccasse. Et haec est magna laus. quia inde erat scandalum apud gentiles. et ego. secundo insinuat eorum conversationem. et in isto tempore dicit ea mortua et mortifera omnibus ea servantibus. ut vitarent scandalum fidelium qui fuerant ex circumcisione. Aliis vero tribus opponit tres. faciebantque hoc quasi ex condicto. sed simulaverunt se servare. et hoc intendentes. quando persolvit votum in templo ierosolymitano. sumus natura. Quicumque vero non eo modo ipsa servaret. sed simulatorie. sicut nec idololatriam.. 26. quos pro se et pro sua opinione habet. XXI. Augustinus vero dicit quod apostoli servabant ipsa legalia. absque eo quod in eis spem ponerent. ut habetur Act. Paulus vero non peccavit reprehendendo. Et non ex gentibus peccatores. a quibus se subtrahebat. XV. et non simulatorie. Origenem et didymum excludit Augustinus. Et ideo instinctu spiritus sancti permissum est. secundo adversantium obiectionem quod si quaerentes iustificari. quod secundum naturalem originem ex Iudaeis processerunt. id est. sed propter quietem. scilicet Laudicensem. sed eam extumularet. sicut quod quiescebant in sabbato non propter observantiam legis. ut habetur Act. sed propter aliquas causas.esse post veritatem et gratiam Christi divulgatam. et simulatorie reprehendit. Augustinus vero sicut dicit Petrum vere servasse legalia. utpote de haeresi infames. quia faciebant hoc. Tertio discordant de peccato Petri. sed tamen non ponentes in eis spem. sed propter alias causas. etc. ita dicit Paulum eum vere reprehendisse. et ipsum Paulum. Et validius argumentum Augustini contra Hieronymum est. Et hoc est quod dicit nos. Et hoc quidem modo dicit simulasse Paulum. ibi propter quod ex operibus legis. salus ex Iudaeis est. etc.

Sumitur enim hic caro pro homine. Dicens autem propter quod. ut ad sacramenta pertineant. inquantum servare ea est opus obedientiae. quod non iustificatur homo ex operibus legis. subiungit et non ex operibus legis.. IV. Infra IV. Non autem iustus fit aliquis nisi a Deo. etc. Unde Scriptura iniquos et gravibus peccatorum sarcinis oneratos peccatores appellare consuevit. ponit apostolorum conversationem.. Ex hac autem scientia apostolorum quam habebant. secundo solvit eam. XL: videbit omnis caro salutare Dei nostri. ibi et nos in Christo. tamen scientes pro certo. nostra autem sacramenta protestantur quasi continentia gratiam praesentem. Sciendum est ergo. quia in se gratiam continent. Et ideo signanter dicit. Unde sequitur et nos in Christo Iesu credimus. id est. quem Deus proposuit propitiatorem per fidem. Primum dupliciter potest exponi secundum Glossam. 28: arbitramur enim hominem iustificari per fidem sine operibus legis. neque gratiam in se continentia. non tamen sunt elementa egena. ibi ego enim per legem.. Rom. etc. Rom. sive habitum ad peccandum. nisi per fidem Iesu Christi. per ipsum. Videtur ergo quod ex operibus legis iustificetur homo. per opera legalia. scilicet pars pro toto.. Si qui autem in veteri lege iusti erant. et sic accipitur secundum dictum apostoli ad Rom. non per fidem. Et circa hoc tria facit. non sumus de numero peccatorum qui sunt inter gentiles. etc. et etiam ex caeremonialibus.Respondeo. etc. manifeste comprobemur. III. Erat ergo apostolica conversatio in fide. scilicet Christum esse auctorem peccati. exponitur. Quantum tamen ad iustum fieri. III. numquid Christus 16 . peccatores vocabant. non erant iusti ex operibus legis. scilicet iustitiam exequi. Et hoc est quod dicit quod. licet sint elementa materialia. etc. quae quidem non est in legalibus. nec homo quicumque potest iustificari per opera legis. ex operibus legis non iustificari homo per haec videtur. Moralia autem licet continerentur in lege. Primo sic: posset enim aliquis dicere quod apostoli deserentes legem. sed in fide Christi. Iudaei ergo propter legem superbientes. inventi sumus. ut dicitur Act. qui opera iustitiae facit. Enim II. Et circa hoc duo facit. IV. secundo ponit ipsam apostolicam conversationem. non tamen poterant proprie dici opera legis. veniendo ad fidem Christi peccassent. quia etsi olim aliqui servantes opera legis iustificarentur. et non in legalibus. quia sacramenta veteris legis non conferebant gratiam. etc. ideo deserentes illa conversamur in praeceptis fidei. quod iustificatio non est per operationem legis. id est. quod iustificari potest dupliciter accipi. Sed caeremonialia dicuntur proprie opera legis. cum ex naturali instinctu. et ad peccandum pronae. et ex lege naturali homo inducatur ad illa. Primo movet quaestionem.. Ex hoc concludit principale intentum. quasi per eam coerciti a peccatis. gratiam non conferentia. sicut Is. sed per fidem. sed hoc non est: quare. Rom. concludit conversationem apostolorum eligentium fidem Christi et dimittentium opera legis. 9: conversi estis ad egena elementa. Unde sequitur ut iustificemur ex fide Christi.. non quaerunt iustificari per opera legis. gentes quae sine fraeno legis erant. per gratiam. sicut et nostra sacramenta. Dicendum est. Respondeo. 20. non est aliud nomen datum. |#5 Lectio 5 Postquam apostolus ostendit per conversationem apostolorum legalia non esse observanda. etc.. 12: non est aliud nomen. 12. 13. etc. et iustum fieri. quia licet fuerimus Iudaei natura et in legalibus nutriti. non tamen hoc erat nisi per fidem Iesu Christi. quod aliud est peccantem esse. Sacramenta vero novae legis. Eph.. quod opera legis quaedam erant moralia. ibi absit. tertio solutionem eius manifestat. V. id est. 28: arbitramur enim iustificari hominem per fidem.. Sed contra. etc. etc. concludit quasi a maiori. quod ex operibus legis non iustificatur homo. sed solum ex fide Christi. quaedam vero caeremonialia.. ut dicitur Rom. Dicendum est. Rom. quod ipse dicebat. Et ne aliquis credat quod simul cum lege Christi opera legis iustificent. quia illa sacramenta gratiam Christi configurabant quasi futuram. quam alii. Consequenter cum dicit scientes autem quod non iustificatur homo. sed differenter. Unde et ipsa sacramenta veteris legis non fuerunt nisi quaedam protestationes fidei Christi. sed factores legis iustificabuntur. Nam primum denominat actum. nisi per fidem Iesu Christi. qui sunt naturaliter Iudaei. si nos apostoli quaerentes iustificari in ipso. id est sed. Sed ex hoc apostolus introducit quasi quoddam inconveniens. etc. eo quod homines ad suam fidem vocat. id est. II. Cum ergo dicat apostolus non ex gentibus peccatores. Quantumcumque ergo homo quoad executionem iustitiae ex moralibus iustificetur. iustificarentur. Cuius ratio est. 13 dicitur: non enim auditores legis iusti sunt apud Deum. Act. Primo autem modo homo iustificatur. 14: non circumferamur omni vento doctrinae. dicens quod si apostoli. et ipsi apostoli peccatores propter legis dimissionem.. Primo exprimit rationem apostolicae conversationis. secundum vero promptitudinem... quia. etc. Magis enim videtur naturale vel rationabile de Iudaeis. aliud peccatorem. quod per opera legis. IV. sed per fidem Christi. hic movet quaestionem in contrarium. III. id est. 1: iustificati ergo ex fide. etc. unde et iustificare possunt. quod non iustificatur omnis caro ex operibus legis. scilicet Christum.

praevaricatorem meipsum constituo. talis est praevaricator legis. etc. Rom. et reaedificanda non erat. referatur non ad dimissionem legis. nihil sine causa dicit. praevaricatorem se faciebat eam aedificans. 9: causati sumus Iudaeos et Graecos omnes sub peccato esse. 4: factum sub lege. quia prohibebat peccatum. numquid Iesus Christus minister peccati est et damnationis. ut Manichaei volunt. scilicet superbiam gloriantem de lege. secundo concludit principale intentum. 22: qui peccatum non fecit. VII. ut eos qui sub lege erant redimeret. 19: per unius obedientiam iusti constituuntur multi. V. Manifestum enim est quod quicumque quaerit iustificari. propter hoc quod legem observabamus. sed non praevaluit propter veritatem. Posset aliquis dicere. posset enim ab aliquo reputari legis destructor. ex hoc ipso quod quaerimus nos iustificari. ut quod dicit inventi sumus et ipsi peccatores. hominem non iustificari ex operibus legis. quod intelligitur de veteri lege. id est. peccatum habentes. ideo apostolus vult ostendere quomodo legem destruat. numquid Iesus Christus minister peccati est? ut scilicet mandaverit homines post suam passionem legalia observare. sed magis ad ipsam legis observantiam. Ubi tria facit: primo manifestat solutionem. Si quis autem obiiciat quod cum ipse olim destruxerit fidem Christi... id est. III. etc.. nullum dubium indiscussum relinquit. II. quia magis est minister iustitiae. etc. per fidem Christi. et hoc apparet in verbis propositis. qui ponebat statim post passionem Christi legalia fuisse mortifera. Unde 17 . etc. secundo explicat solutionis manifestationem. in peccatis viventes. quod nec etiam per fidem Christi. sed peccatorem. etc. spiritualiter iudicando et docendo. Io. lege peccatum non auferente. et per consequens iniquus. 3: quaerentes suam iustitiam statuere. patet responsio. Sed attendendum est. X. etc. secundum utramque expositionem. inventi sumus post fidem Christi susceptam etiam ipsi nos fideles peccatores. et non conferebat gratiam adiuvantem ad resistendum peccato. id est. quia lex sancta est. quia si ego ipse quae destruxi. Quia ergo apostolus dixerat si enim quae destruxi.. Cxviii. etc. sed superbiam de lege. inducens nos ad peccandum qui nos a statu legis ad suam fidem vocavit? infra IV. Et attendendum est. non tamen quod ipsi offenderent propter legis observantiam. secundum illud Ps. Respondet apostolus absit. I. secundum illud Rom. IX. 4: quid me persequeris? durum est tibi. nec occasionaliter.. ut reducat nos ad observantiam legis. quod sine peccato fieri non potest. et ideo destrui poterat. sed propter legis defectum. ratione comprobamur et ipsi peccatores fuisse. peccant. ibi Christo confixus sum cruci. tamen si diligenter advertantur. Dixeram. quod apostolus inquirendo procedens. Et primo ponit solutionis manifestationem. profitetur se non esse iustum. Ubi sciendum est. II: maledictus homo qui reaedificaverit iericho. Secundo modo potest exponi. nec directe. Act. numquid Iesus Christus peccati minister est.est minister peccati? id est. 8: occasione accepta. Unde dicitur Rom. Dissipatur autem lex per legem. quod quando aliquis dissipat legem per ipsam legem. quae peccatum auferre non poterat. seu in illo loco lege non utitur... Sed superbia legis vana erat. quod haec expositio procedit secundum opinionem Hieronymi.. Tertio modo potest exponi. patet. et hoc ipsum exprimatur in lege. Si quis tunc in illo tempore. pertineat quidem ad statum quo lex observabatur. scilicet ab onere legis. Dicit autem quae destruxi. Et quod Christus non sit minister peccati abstrahens a lege veteri. id est. II. ut scilicet lex illa tali tempore. inventi sumus et ipsi peccatores. ibi non abiicio gratiam Dei. ut quod dicit inventi sumus et ipsi peccatores. et tamen non est iniquus. etc. 22: canis reversus ad vomitum. quando in lege datur aliquod praeceptum locale seu temporale. Et ideo verba eius licet videantur intricata. Ios. inventi sumus. ut sit sensus: si quaerentes iustificari in ipso. et non alio. quia ego destruxi legem carnaliter intellectam. sicut nunc expositum est. de qua dicitur Rom. in qua sub peccato eramus? et haec expositio procedit secundum expositionem Augustini. tertio removet dubitationem. quia fidem Christi conatus fuit quidem destruere. Sed Christus dat gratiam adiuvantem. etc. Est ergo sensus: si nos quaerentes iustificari in Christo. et hoc modo apostolus destruxit legem. |#6 Lectio 6 Hic apostolus solutionem superius assignatam manifestat. Et hoc est quod dicit: si quaerentes iustificari in Christo. quia multi post fidem Christi acceptam. 12. non iniquus. destruit legem per ipsam legem. Unde nullo modo est minister peccati. Potest et quarto modo sic exponi. 17: gratia et veritas per Iesum Christum facta est. peccatum per mandatum. absit. seu tali loco servetur. non ipsam legem. resumens quae destruxi. 126: dissipaverunt iniqui legem tuam. essem praevaricator legis spiritualis. dicens ego enim per legem. Rom. etc. sed occasionaliter.. volens redire ad gloriandum de lege. Et respondet. VII.. I Petr. Unde si iterum vellem aedificare carnalis legis observantias. sicut minister veteris legis est minister peccati et damnationis? non quod lex induceret ad peccatum. iterum reaedifico. II Petr. ibi quod autem vivo.

quomodo scilicet vivit. cum dicit vivo ego. in multis sacrae Scripturae locis habetur. etc. id est. 21: mihi vivere Christus est. et non ipse vivit. respondet dubitationi quae poterat esse duplex ex praemisso verbo.... Eph. quasi in affectu habens proprium bonum. id est. et solveret legem. vita carnis.. Auctoritas enim legis. quia videlicet lex aliqua quando est scripta in charta. motus meos secundum dicta ipsius dirigam.. dicit se mortuum legi. et solveretur a lege mortua. etc. Vivo autem. dicens Christo confixus sum cruci. Et pro omnibus mortuus est Christus. scilicet ipsi factori legis. sed anima eius a Christo.. destructa vetustate peccati. iam non vivo ego. sic: quilibet homo secundum carnalem originem nascitur filius irae. secundum hoc. id est tantum Christum habeo in affectu. tunc dicitur lex viva. Constat autem. et non est ille. quae per Christum nobis data est. id est. quod illa proprie dicuntur vivere. II. quia Christo confixus sum cruci. quando abiicit legem solutus a lege. Tunc enim moritur legi.. quasi legi mortuus. quia iam non habeo vetustatem quam prius habui. explicat quae dixit. quod si aliquis secundum verbum legislatoris operaretur contra legem scriptam. per hoc quod dicit Christo confixus sum cruci. dum ergo aliquis vivit quaerens tantum quod suum est. 3: eramus enim natura filii irae. quodammodo legem. Uno modo sicut in Glossa. IV. Et ideo dicit vivo autem. 31. secundo quod vivit Deo. et mortuus sum peccato. id est. non est ergo transgressor apostolus legem destruendo. quia ego mortuus sum legi per legem. et in quo maxime delectatur. sed vivit in me Christus. 2: lex spiritus vitae. tamen sub aliis verbis: confirmabo testamentum novum super domum Israel. etc. iam non ego. tamen per legem. Item ex quo cum Christo confixus sum cruci. Ubi notandum est. et hoc est quod dicit quod autem nunc vivo in carne. per auctoritatem legis ipsam dimisi. etc. cum vero quaerit bona aliorum. Inquantum vero apostolus subiectus erat legi spirituali. 24: lex paedagogus noster fuit in Christo. 14 s. VIII. ergo omnes mortui sunt. per quam habitat in me et movet me. non instruimur per legem de mandatis Dei.destruxi. Iuxta illud Rom. Sed postquam habemus accessum ad patrem per Christum. etc. etc. II. Ier. et ideo dicit in fide vivo filii Dei. secundum quod dicitur infra III. dicunt hoc eorum vitam esse. id est. 18 . id est. VII. Et ideo necesse fuit eis praecepta legis in scriptis dare.. Anima autem Pauli constituta erat inter Deum et corpus. XXXI. Quilibet autem homo habet quemdam privatum affectum. quod ab eo praecepta eius audirent.: si unus pro omnibus mortuus est. Quantum ergo ad vitam carnis vivebat ipse Paulus. Quae quidem vetustas peccati tollitur per crucem Christi. Et primo primum. quo quaerit quod suum est. id est. ut dicitur Rom. solutum a legis observatione. Alius modus dimittendi legem sine praevaricatione esse potest. mortuus sum legi scriptae et mortuae. XVIII. Et ideo haec duo aperit. VI. et omne huiusmodi. etc. soluta est mulier a lege viri. 6: vetus homo noster simul crucifixus est. Nascitur etiam in vetustate peccati. per quam mortuus est legi. inquit. Et ideo dicit: per legem manuducentem mortuus sum legi scriptae. id est solutus sum ab ea. Bar. A principio enim homines infirmi erant.. Consequenter autem cum dicit quod autem nunc vivo. V. sed ab ipso Deo. et confertur novitas vitae spiritualis. mortuum est in me per crucem Christi. et mori lucrum. etc. Dixerat autem quod est mortuus legi. iam non ego secundum carnem. V. I. et quod vivit Deo. Quia ergo apostolus proprium affectum deposuerat per crucem Christi. Consequenter cum dicit Christo confixus sum. Unde et homines qui in studio seu in venationibus maxime delectantur. novitas. Christus vivebat in Paulo. etc. dicebat se mortuum proprio affectui. Vel aliter: ego per legem. non dicit eam scriptis. ut vivam Deo.: mihi absit gloriari nisi in cruce Domini nostri. Et ista duo manifestat. sed his qui coram eo sunt. soli sibi vivit. et Christus resurrexit. Unde dicebat infra ult. sed ei. cum resurgente etiam resurrexi. per crucem Christi remotus est a me proprius affectus sive privatus. Dicit ergo. 2. Phil. sed quantum ad relationem ad Deum. et quando est in mente legislatoris. Una est quomodo ipse vivit. etc.. Rom. Et primo quod sit mortuus legi. scilicet qui vivit. et corpus quidem vivificabatur et movebatur ab anima Pauli. ut et qui vivunt iam non sibi vivant. etc. quae moventur a principio intrinseco. id est. Et primum quidem potest exponi dupliciter. id est. Deut. dicens quod autem nunc vivo. et eos qui ab eo verbotenus audire non possunt. 2: mortuo viro. vigorem bene operandi habeo. 4: iustus autem meus ex fide vivit. II Cor. et ipse Christus est vita mea. III. Rom. Lex enim statuta in scriptis aliquid tradit propter extraneos. scilicet spiritualem. Sic ergo Christus in nobis renovat vitam novam. et servaret legem vivam secundum imperium legislatoris. etc. Vel aliter: homo quantum ad illud dicitur vivere. sed verbo tantum. mortuus sum legi carnali.... 11: inveterasti in terra aliena. Hab. concupiscentia seu fomes peccati.. ad Deum accedere non valentes. id est. ut per legem quasi per paedagogum manu ducerentur ad hoc. 15: prophetam suscitabit Dominus de fratribus vestris. tunc dicitur lex mortua. Dicit ergo apostolus Christo confixus sum cruci. sed vivit in me Christus. ut ab ipso instruar et dirigar. Rom. etc. secunda quomodo confixus est cruci. et ad honorem eius ordiner. ut Deo vivam. dicitur etiam illis vivere. in quo principaliter firmat suum affectum. etc. 25: traditus est. et multis aliis locis.

superflua fuisset Christi mors. filius ex obedientia simul et cum charitate. puta cum hominem facit aspectibus aliorum apparere leonem vel cornutum. et in cuius fide salvabantur. etc. V. Sap. etc. ergo Christus gratis est mortuus. ut Augustinus dicit. etc. quia ad hoc mortuus est. veritatem manifestam. Et hoc etiam per Daemones potest fieri. Ad sciendum autem quid sit fascinatio. Circa primum duo facit: primo obiurgat eos. Unde dicitur in Glossa hoc dolendo dicit. et Iudas tradidit eum. quia hoc malum est. Quod si hoc per legem fieri posset.. Et ideo dicit si enim per legem iustitia. etc. I. I Cor. et tales erant isti Galatae. Sed dicendum est. Secundo cum dicit quis vos fascinavit. Primo ex insufficientia legis. etc. qui veritatem fidei quam acceperant deserentes... quae per artes magicas fieri consuevit. vocans eos insensatos. Et secundum hanc acceptionem satis proprie dicit apostolus quis vos fascinavit? quasi dicat: vos estis sicut homo ludificatus. Unde et alia littera habet. qui ergo veritate caret. dicens quis vos fascinavit. hoc etiam fuit per fidem Christi venturi. infert conclusionem principalem. secundo manifestat modum. 17. et reducendi ad principia sensuum. Secundo ostendit quod confixus est cruci.. Et intantum dilexit me. ut dicitur is. ut dicitur Io. Sed non gratis mortuus. Rom. III. 10: ipse prior dilexit nos. qui habent potestatem movendi phantasmata. sed fatuus idem est quod insensatus. etc. 4. ut nos iustificaret. veritati non obedire. 19 . XLIX. Christus sine causa mortuus est. Vel quia non proponitur sibi aliqua veritas quam cognoscere possit. et lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo. quam sint in rei veritate: quia scilicet vos estis ludificati per deceptiones et sophismata. vel quia veritatem propositam et acceptam deserit.. Et hoc dupliciter. Primo praemittit obiurgationem. 5: dilexit nos. id est. 22 dicitur: qui dixerit fratri suo: fatue. etc.. Apoc. quod intelligendum est si dixerit sine causa. sed pro nobis omnibus tradidit illum. XXVI. quod tradidit semetipsum pro me. 25: sicut Christus dilexit ecclesiam. ut dicitur Matth. ibi dico autem: quanto tempore. etc. Dicit ergo: ex quo tantam gratiam recepi a Deo quod tradidit se. 6: miror quod sic tam cito. sed apostolus ex causa dixit. Consequenter cum dicit non abiicio gratiam Dei. Sed attendendum est. in quem credebant. XII. vel quia etsi proponatur sibi. I. ibi ante quorum oculos. V. I Petr.. 4: nos insensati vitam istorum. Supra I. id est. id est. hic vero per rationem et auctoritatem ostendit hoc idem. non repudio. Insensatus autem proprie dicitur qui sensu caret. |+3 Capitulus 3 |#1 Lectio 1 Supra confutavit apostolus vanitatem et mutabilitatem Galatarum per auctoritatem evangelicae doctrinae. a via veritatis recedens.. etc. non ex carne. Et hoc est quod dicit qui dilexit me. Non sum ingratus gratiae Dei (Hebr. secundo ex dignitate eorum qui ad Christum conversi sunt. quod insensatus fit aliquis multis modis. secundo rationem obiurgationis assignat. dicens: quia amor Christi quem ostendit mihi in cruce moriens pro me. Sed contra. si dicerem quod lex esset necessaria ad iustificandum. in carne. et animo vituperandi. quia per ipsum solum gratia iustificans et veritas facta est. et ego vivo in fide filii Dei.. si sufficiens sit lex. I Io. quod ipse filius tradidit se. et huiusmodi. et animo corrigendi. tamen numquam eam acceptat. Et ideo istum gradum insensationis in eis reprehendit. Unde dicit o insensati. sciendum est. Si qui ante passionem Christi iusti fuerunt. etc. Sensus autem spiritualis est cognitio veritatis. Matth. quia pater ex charitate. XV. secundo prosequitur suam probationem. et pater tradidit filium. et frustra. Iudas vero ex cupiditate et proditorie. nec ingratum me exhibeo.. Matth. non abiicio gratiam filii Dei. et semetipsum tradidit pro ea. 32: qui proprio filio non pepercit. et a vobis receptam non videtis. et non aliud sacrificium. 10: gratia Dei in me vacua non fuit. etc. sed non una intentio.. Circa primum duo facit. V. IV. qui res manifestas aliter accipit. etc. facit ut semper ei configar. ostendens eorum fatuitatem. Primo ergo eos de fatuitate obiurgat. Modus autem abiiciendi et ingratitudinis est. Et primo inducit conclusionem. ostendit modum quo insensati erant effecti. Ubi primo notandum est. VIII. veritatem propositam renuerunt. id est. scilicet per ingratitudinem se indignum fatendo. ostendens suam doctrinam authenticam fuisse ab aliis apostolis.. 15: contemplantes ne quis desit gratiae Dei). 48: et totum una res est. opera legis sufficiunt ad iustificandum hominem. 18: Christus semel pro peccatis nostris mortuus est. et hoc IV cap. ibi hoc solum a vobis volo. proprie insensatus dicitur. nec in vacuum laboravit. Eph.. scilicet quod legalia non sunt servanda. quod secundum Glossam fascinatio proprie dicitur ludificatio sensus. ipsos sensus immutando. V: et vos sine intellectu estis. ergo apostolus reus est Gehennae ignis.Et nota quod dicit.

quasi dicat: dico vos fascinatos. et quarto modo. id est. etc. sicut nos videmus quod ad apprehensionem delectabilis movetur appetitus sensitivus ad concupiscentiam. et ex hoc moverentur magis. Et sic contingit. secundum quod vos intelligitis.: pone me ut signaculum super cor tuum. crucifixus est. Rationem autem obiurgationis assignat. id est. quod ex aspectu menstruatae inficitur. Unde non est verum quod Avicenna dicit de huiusmodi fascinatione. nec obeditis. et hoc maxime in vetulis quae visu urenti et aspectu invido fascinant pueros. Cap. qui cruce sua et sanguine proprio acquisivit hanc haereditatem. Iesus Christus proscriptus est. Contra quod dicitur Cant. sed compositum ex materia et forma. Huius causam volens assignare Avicenna in libro suo de anima dicit. Id ergo quod agit ad esse corporalium. quod ex forti apprehensione vetularum. damnatus. et expelleretur. Nam ipse posuit formas omnes corporales in istis inferioribus influi a substantiis incorporalibus separatis. quod quando anima sancta depurata est ab affectibus terrenorum. id est. Alio modo accipitur fascinatio secundum quod aliquis ex aspectu malevolo laeditur. Et hinc est quod aliqui sancti viri operantur quaedam mira praeter naturae cursum. nec Angelis. quia estis ludificati et fascinati. sicut agens corporeum. Uno modo. habet fortem apprehensionem in malitia. Immutatio autem spirituum maxime inficit oculos. Et ideo dicendum. quia in hoc quod Christum deserunt legem observantes. sed soli Deo. haereditatem suam amisit in vobis. accedit ad similitudinem substantiarum dictarum. similes in peccando 20 . Ult. id est. ante quorum oculos. nec alicui purae creaturae obedit ad nutum. etc. immutatur sensus.. hoc contingit. Iesus Christus proscriptus est. exponi secundum Glossam. et similiter quia anima alicuius foedata passionibus carnalibus. V. vivit tamen ex virtute Dei. Et ideo materia corporalis quantum ad huiusmodi formas. in vestra praesentia. dicens ante quorum oculos. Sap.. Similiter ex apprehensione timendi. Sic ergo quia vetulae obstinatae in malitia et durae sunt. 20: vae qui dicunt bonum malum. Et tunc hoc quod sequitur. id est. ut considerarent quo pretio Christus emerit possessionem. ergo estis sicut pueri. et hoc quidem vel virtute.. obedit ei natura ad transmutationem materiae. non alios salvans. scilicet Christum. Agens enim oportet esse simile subiecto. ut Augustinus dicit... quasi dicat: recte fascinati estis. Tertio modo secundum Ambrosium. Et ideo ponit quod ad apprehensionem substantiarum intellectualium (quas vocat animas seu motores orbium) multa fiunt praeter ordinem motus caeli et omnium corporalium agentium. ex forti apprehensione immutatur appetitus sensitivus. etc. cum tamen de eo dicatur. I Cor. legi debet cum pondere et ostensione doloris. scilicet qui crucifixus. Cap. non autem alios iustificans. Non fit autem forma tantum. cibum receptum vomitis. id est proscriptio Christi. Haec autem positio satis videtur vera secundum opinionem Avicennae. in intellectibus vestris erat crucifixio Iesu Christi. et a carnalibus vitiis. oportet quod habeat materiam et formam. 12: fascinatio nugacitatis obscurat bona. I. et quod agentia naturalia non habent se ad hoc nisi ut disponentia tantum. quia hoc addidit. Ult. damnavit. et exinde corpus calefit. IV. quasi dicat: vere fascinati estis. 20: empti enim estis pretio magno. qui Christum proscripsit. ad earum invidum aspectum inficitur et fascinatur. in cordibus vestris evomitis sicut pueri. I Petr. id est. qui actor est formae et materiae: vel actu. quia ante quorum oculos. scilicet secundum iudicium vestrum. frigescit. scilicet crucifixus.nec obediendo recipitis. id est. quam in eis amittebat. ut respondeat primae acceptioni fascinationis. seu appetitus sensitivus: quae quidem immutatio non est sine alteratione corporis et spirituum corporis. id est. sicut patet in speculo mundo. secundum eum. vosipsos. nec materia. qui infecti rem per aspectum inficiunt. qui ex hoc infirmantur et vomunt cibum. id est. infectio maxime fit a venis ad oculos. II Cor. Et in vobis. etc. secundum Hieronymum. unde si eam non videtis modo. Potest. quando fortis est. quod molestum deberet esse vobis. VI. in quorum reputatione. Eodem modo dicit. sicut dictum est. quod si mortuus est ex infirmitate nostra. et in vobis crucifixus.. et obedit ei natura. Unde dicit quod transmutare materiam et formam non potest. sicut Deus. in illis maxime in quibus materia habilis est: sicut in pueris teneris contingit. qui damnatus est in mortem. quia quem non deberetis pati quod ab aliis proscriberetur. adeo vobis manifesta fuit. Unde quia caro pueri mollis est. et ex oculis ad rem perspectam. Et hoc quia ante oculos vestros. ac si ante oculos vestros fuisset. quia veritatem quam recepistis. Sed hoc quidem improbatur a Philosopho. etc. quod ad imaginationem seu apprehensionem hominis. id est. expellitur et eiicitur de haereditate sua. ita ut sciretis qualiter facta esset. id est. aequaliter quodammodo peccabant Pilato. Dicit ergo quis vos fascinavit veritati non obedire? quasi dicat: vos aliquando obedistis veritati fidei. per fidem. in vobis proscriptus est. et ex hoc. nisi id quod habet materiam et formam. magis quam qualitatibus activis et passivis in natura. sed modo non. 18: non corruptibilibus auro vel argento.. Ut dum insufficientem Christum credunt ad salvandum. quod materia corporalis obedit substantiae intellectuali. Et quandoque quidem ad hunc effectum Daemones operantur. Alio modo secundum Augustinum. Is. etc. Quasi dicat: Christus proscriptus est in vobis. ut per hoc designet apostolus gravitatem culpae eorum. in malitiam immutatur puer et fascinatur. Quod potest tripliciter legi. qui ex aliquo invido aspectu infecti. mortuus tantum.

ibi sicut scriptum est. postmodum deficiunt in carne. probatio vero spem. quia e converso facitis.. etc. Ex hoc autem habetur. quia cum essent gentiles. cuius caput aureum. Gal. Et exaggerat duplicem defectum in eis apostolus. etc. quaerendo ab eis unde illud receperunt. ut dicitur Rom.crucifixoribus Christi sint. id est. tamen non tantum estis ludificati quin unum quod valde manifestum est. IV. ibi sic stulti estis. X. Unde susceptum donum supponens. quasi dicat: non contemnatis tantum donum quod cum labore accepistis. 32. quod in primitiva ecclesia. Primo probat defectum legis et insufficientiam per ea quae ipsi experti sunt. scilicet vitam aeternam. 64: caro non prodest quicquam.. exaggerat eorum defectum quantum ad mala quae pro Christo pertulerunt. Consequenter cum dicit tanta passi estis. 11: labores eorum sine fructu. quia hoc solum sufficit ad probandum quod intendo: hoc. Si vero accipiatur de malis qui non poenitent. quaero ergo an accepistis illum ex operibus legis. sine causa. ostendit defectum in quem prolapsi sunt. id est.... quamdiu viverent. 21 . etc. Constat autem quod non per opera legis. Qui enim aliquid sine labore recipiunt. non est dubium. 15: non accepistis spiritum servitutis iterum in timore. Unde si praecluditis vobis aditum vitae aeternae. deserentes fidem. stultus ut luna mutatur. quia in Christum Galatae peccabant. qui datur per fidem. 17. 44: adhuc loquente Petro verba haec. Deo placere non possunt. secundo defectum in quem inciderunt. alias illa. sicut Pilatus et crucifixores Christi. Et ideo dicitur rom. V. secundo per auctoritates et rationes. Rom. frustra quaeritur aliud per quod salvemur. sine causa.. 11: timeo autem ne sine causa laboraverim. in quem peccatur. consummamini carne. nunc. Donum autem quod receperunt ostendit.. ex divina dispositione. Aequalitas tamen est accipienda ex parte eius. quae est ex auditu.. XXVII. quod opera mortificata reviviscunt.. etc. Et primo ostendit insufficientiam legis. et quantum ad mala quae pro ipso pertulerunt.. me docere possitis. etc. scilicet spiritum sanctum. II. adhaeserunt minori. est. etc. passi estis. quia in eorum potestate erat poenitere si vellent. experimento sumpto ex parte ipsorum. Et ideo dicit tanta passi estis sine causa. dum perfectiores estis. secundo probat idem.. VI. quam iustum in iustitia conservare. Et circa primum duo facit. quia multo difficilius est de iniusto facere iustum. etc. secundo movet quaestionem et solvit. ut fides Christi promoveretur et cresceret. ergo habuerunt spiritum sanctum. qui incipiunt servire Deo cum fervore spiritus. Vos autem. experimento sumpto ex parte ipsius apostoli. si tamen sine causa. Unde de Petro dicitur Act. id est inutiliter. quia constat. VIII. 12: homo sanctus permanet in sapientia sicut sol. Circa primum duo facit. interrogans. quod sine lege poterat eos in iustitia conservare. quia primo probat propositum. etc. Et sic ordinem pervertitis. et hoc stultum est. etc. initium perfectionis vestrae habueritis a spiritu sancto. patientia autem probationem. inquam. Sap. Quaerit ergo apostolus ab eis. illud minus chare custodiunt. Magnum ergo erat donum. III. statim post praedicationem fidei ab apostolis manifesta signa spiritus sancti fiebant super audientes. dicens: quamvis fascinati et stulti sitis. Eccli. unde habuerunt spiritum sanctum. experimento sumpto ex parte apostoli. Similes isti sunt his. scilicet carnali observantiae legis. id est sine utilitate. a qua nec initium iustitiae potest haberi? Io. quia haec sustinuistis ut perveniretis ad vitam aeternam. an ex auditu fidei? ad quod sciendum est. dona spiritus sancti ex auditu fidei. ibi tanta passi estis. cecidit spiritus sanctus. Ipsi etiam Galatae ad praedicationem Pauli manifeste spiritum sanctum acceperant. Consequenter cum dicit sic stulti estis. 8: qui seminat in carne. qui ipsum in ligno suspenderunt. sed accepistis spiritum filiorum. quia via perfectionis est ab imperfecto tendere ad perfectum. passi estis. Circa primum duo facit. probat propositum. ibi quid igitur lex. quod per fidem acceperant. sed illud quod cum labore acquiritur vilipendere et non custodire stultum est. potest dici quod patiuntur sine causa conferente. qui scilicet dabatur in lege (unde et cum tremore lex data est). Et hoc dico. receperunt spiritum sanctum. 3: tribulatio patientiam operatur. etc.. Circa primum sciendum est quod isti Galatae deserentes quod magnum erat. qui etiam assimilantur statuae Nabuchodonosor. consequenter apostolus procedit ad insufficientiam legis et virtutem fidei ostendendam. Consequenter cum dicit qui ergo tribuit vobis. Et ideo solum hoc volo a vobis discere. Si ergo fides de iniustis Galatis sine lege iustos fecerat. Et ideo dicit sic stulti estis. etc. ante receptionem spiritus sancti legem non habebant. X. quaeratis conservari per carnales observantias legis. morte turpissima condemnantes et afficientes. |#2 Lectio 2 Posita obiurgatione. Rom. quod spiritum sanctum accepistis. quaerit ab eis. quaerentes conservari carnalibus observantiis. etc. et pedes lutei. 8: qui in carne sunt. Quod ideo dicit. Dan. quam passi sunt a contribulibus suis propter fidem. adeo ut cum coeperitis instinctu sancti spiritus. Et infra VI. id est. scilicet quantum ad dona quae a Christo acceperant. stulti estis. ibi qui ergo tribuit vobis. de carne metet corruptionem. Isti autem cum labore et tribulatione magna. Primo ostendit donum quod receperunt. Si ergo hoc potuit fidei virtus. VIII.

Nam si reddas tibi vel proximo quod debes. Et de his duobus modis dicitur Hebr. non quidem dominii sed originis. spiritus sanctus venit super illos.. Unde circa hoc tria facit. accepimus fidem quam praedicabas. Quid ergo est quod hic dicit apostolus de se loquens qui tribuit vobis spiritum sanctum? respondeo. et respectu sacramenti. regnum omnium saeculorum. Et ideo dicit: non curo quicquid sit ex parte vestra. etc. quia. ibi providens autem Scriptura. scilicet summum quod in se est. II Cor. ibi cognoscite ergo. magis es perversus quam iustus. Et ideo primum in iustitia hominis est. 17: tunc imponebant manus super eos. Ubi notandum est quod iustitia consistit in redditione debiti. et aliquid proximo. 13: regnum tuum. et hoc modo spiritus sanctus datur a solo patre et filio secundum quod eius auctoritatem habent. et exteriora ad interiora. Quantum vero ad sacramentum quod ministerio ministrorum ecclesiae datur. VIII. tamen propter devotionem quam ad legem habuimus. potest dici quod sancti per ministerium sacramentorum dant spiritum sanctum. quod missi sunt ab omnium salvatore. non potest proprie dici spiritum sanctum seipsum dare. X. hic vero probat idem per auctoritates et rationes. et accipiebant spiritum sanctum. Circa primum duo facit.. secundo maiorem. Dicit etiam Glossa quod facere miracula attribuitur fidei. 4: contestante Deo signis. Est autem duplex signum Christi. Secundum autem quod in datione importatur auctoritas. Ergo summa iustitia est reddere Deo quod suum est. per quod ostenderent. Sed quantum ad gratiam seu donum. Rom. etc. Dedit ergo eis duo signa: unum est quod facerent miracula. donum gratiae et charitatis cum caeteris habitibus. cum ponas finem in homine.. et hoc fit per fidem. secundo in hoc ostendit legis defectum. etc. scilicet ad bonum animae. id est inter vos miracula. quod nullus homo purus spiritum sanctum dare potest. sed tamen quodam ordine.. Gen. Dei autem est quidquid est in homine. Primo ostendit minorem. etc. secundum quod datio importat causalitatem spiritus sancti respectu donorum ipsius. XII. quod credidit Abraham Deo. scilicet respectu spiritus sancti inhabitantis. unde dicitur in Ps. Dicit ergo: vere iustitia et spiritus sanctus est ex fide. scilicet spiritus sanctus inhabitans. per quod ostenderent quod missi sunt a Deo Domino creaturae omnis. VIII. quod mens hominis Deo subdatur. Aliud quod darent spiritum sanctum ministerio. |#3 Lectio 3 Supra probavit apostolus experimento virtutem fidei et insufficientiam legis. etc. et spiritus sancti distributionibus. Unum est quod est Dominus omnium. etc. sed imponebant manus super homines. tertio infert conclusionem.. et quantum ad sacramenta spiritus sanctus dat etiam se. etc. et introducitur Rom. respectu doni. Sed quod aliquid debeat sibi et proximo. sed numquid facio hoc sic. IV. sed ex fide. 12: non est aliud nomen sub caelo datum hominibus. hoc est propter Deum. et variis virtutibus. ex qua elicit minorem.. 3: in captivitatem redigentes omnem intellectum in obsequium Christi. supra naturam operatur. tamen illud quod ego feci. ex operibus legis. ibi igitur qui ex fide. mentem ei subdendo. etc. an ex operibus fidei? non utique ex operibus legis. et tunc cum imposuisset illis manus Paulus. Unde Christus dedit eis signum suum ad hoc ostendendum. tamen huiusmodi modus non est consuetus neque extendendus. Et sic potest ab aliquibus tripliciter dari. 3. quia inferiora ordinantur ad superiora. XV. et quia apostoli praedicabant fidem. supremum autem in homine est mens. 11. etc. 6. et sacramentum novae legis. ibi quicumque enim ex operibus legis. et qui Deo dat. secundum suam voluntatem. homo autem debet aliquid Deo. 22 .. qui operatur in vobis virtutes. Aliud est quod est iustificator et salvator. dicit. 14: qui spiritu Dei aguntur. ut dicit apostolus I Cor. Lc. secundo concludit eam. Ab aliquo enim datur sicut auctoritatem habente quantum ad tria praedicta. cuius ministerio datur. Sic ergo dicendum est in omnibus. perfecte est iustus. et aliquid sibi. XV de trinitate. et intellectus et voluntas et ipsum corpus. nec ipsi apostoli dabant. Sed numquid aliquis potest dare spiritum sanctum? Augustinus enim. Act. Et hoc modo hic loquitur apostolus secundum quod tangitur in Glossa.. Cxliv. Dicendum est quod in datione spiritus sancti tria per ordinem se habentia occurrunt. quod Deus est primum principium in iustitia. hi filii sunt Dei. quia ab utroque procedit. X: dedit eis potestatem et virtutem super omnia Daemonia. sicut scriptum est. Et primo probat virtutem fidei in iustificando. Primum autem probat utens quodam syllogismo.. secundum illud Act. etc. ideo oportebat ad eorum credulitatem aliqua testimonia adducere quod missi essent a Deo: quod rationem excedit.. quae quaedam rationem excedentia continebat. quia ex hoc quod credit quae supra naturam sunt. Primo proponit quamdam auctoritatem. tribuens vobis ministerio meo spiritum sanctum. IV. et portentis.Possent enim dicere quod verum est nos recepisse spiritum sanctum ex auditu fidei. et hoc non facis propter Deum. ipse dividit singulis prout vult. II.

. nam hoc est legem implere.. id est. tertio Christi sufficientiam. Et qui in eis hoc modo sunt. secundum hominem dico. etc. Ex hac autem auctoritate concludit minorem propositionem.. Opera enim non sunt causa quod aliquis sit iustus apud Deum.. Alia sunt opera quae pertinent ad mores. id est credente. quod quidem non facit lex. sed per habitum fidei charitate informatum. etc. et infra qui timetis Dominum. posset quis dicere quod propter opera legis et propter fidem benedicuntur. et per consequens damnati. ergo qui ex fide sunt. etc. Circa primum duo facit. quia concupiscentia non venit ex lege. sed infusum. et non de moralibus. id est.. id est. non quidem acquisitum. ad quod proni sumus per concupiscentiam per legem prohibitam. ergo sunt maledicti. et recuperabit te. ergo cognoscite.. sed per habitum fidei. credite illi. 39. etc. et putant se iustificari per ea. etc. sed dicit quicumque ex operibus legis. sed cognitio peccati. cum sint filii Abrahae.. Dicit ergo: quicumque enim.. Abraham autem non quaesivit iustificari per circumcisionem. quod in semine suo benedicerentur omnes gentes. etc. Rom. intelligendum est de operibus caeremonialibus. Sed contra. etc. si ergo vos estis filii Abrahae.. eo quod et ipse sit filius Abrahae. et non praebet auxilium contra peccatum. Et reputatum est ei ad iustitiam. eis peccata remittendo. etc. Sunt autem quaedam opera legis caeremonialia. 3. 9 dicitur zachaeo: hodie huic domui salus a Deo facta est. etc. sed per fidem. 11: multi venient ab oriente et occidente. XI.. dicuntur esse sub maledicto. sed potius sunt executiones et manifestationes iustitiae. XIX. benedicentur omnes gentes. de quibus sunt mandata moralia. sub maledicto sunt. ergo et illi qui quaerunt iustificari per fidem. VIII. IX. secundo probat propositum. etc. sub maledicto sunt. qui ex fide credunt se iustificari et salvari. qui quaerunt iustificari per fidem. III. Aliud enim est esse in operibus legis. Consequenter cum dicit providens autem Scriptura.. ibi Christus autem nos redemit. id est. opera Abrahae facite. 9: potens est Deus de lapidibus istis. sub maledicto sunt. Io. benedicentur cum fideli. Primo ostendit damnum occasionaliter ex lege consecutum. hic consequenter ostendit defectum legis. Vel dicendum quod loquitur hic apostolus de omnibus operibus tam caeremonialibus quam moralibus. ipsum credere et ipsa fides fuit ei et est omnibus aliis sufficiens causa iustitiae. etc. quia hoc est falsum pro tempore legis. Abraham. scilicet transgressionis. sunt filii Abrahae. Antiqui patres fuerunt in operibus legis. qua ipsum damnum est remotum. mentem suam Deo per fidem subdidit. 6: crede Deo.. Primo proponit intentum. Et Matth. ibi quoniam autem in lege. quod Abrahae praenuntiatum est quod in semine suo benedicerentur omnes gentes. de gentibus. 39: hi omnes testimonio fidei. etc. sed illi qui quaerunt iustificari per fidem. scilicet imitatione et instructione. qui eos qui habent fidem. hoc excludens. quod illi qui ex fide sunt. sub maledicto sunt. quicumque in operibus legis confidunt. suscitare filios Abrahae. et ideo. quod imitatur opera eius. infert conclusionem ex praemissis. per charitatem operantem iustificat. dicens cognoscite ergo. Nam quia dixerat quod qui ex fide sunt benedicentur. in his qui ad similitudinem tuam filii tui erunt imitatione fidei. quod Deus praenuntiavit Abrahae quod in te. et quod ad iustitiam reputetur ei exterius ab hominibus. Circa primum tria facit. Consequenter cum dicit ergo qui ex fide. inquantum scilicet facit eos credentes. ibi scriptum est enim: maledictus. etc. Inquantum ergo lex cognitionem peccati facit. per hoc quod Deo credidit. ibi fratres. Et hoc est quod dicit: quia Abraham iustus est ex fide. Lc. et qui eam implet. Unde secundum Glossam hoc quod hic dicitur quicumque ex operibus legis. Esse vero in operibus legis est in eis confidere et spem ponere. id est. hi sunt filii Abrahae. Et hoc est quod dicit providens autem Scriptura. ponit maiorem. quae in observationibus fiebant. |#4 Lectio 4 Supra ostendit apostolus virtutem fidei. etc. II. VIII. Nam nullus per opera iustificatur apud Deum. dicit quicumque ex operibus legis sunt. Eccli. id est. et reputatum est ei ad iustitiam.Et ideo dicit credidit Abraham Deo. nec aliquis quoad Deum iustificatur. quod est error Manichaei. 23 . etc. quia per ea peccata non removentur.. sed interius datur a Deo. Et ideo quicumque ex operibus iustificari quaerunt. quasi dicat: ex hoc aliquis dicitur filius alicuius. inducens Deum loquentem Abrahae dicit Gen. Hebr. Ideoque hoc est sane intelligendum. 8: qui filii sunt promissionis aestimantur in semine. Et attendendum est quod apostolus non dicit: quicumque servant opera legis sub maledicto sunt.. sunt filii Abrahae. Unde sic potest formari argumentum: Deus pater nuntiavit Abrahae. Et primo per auctoritatem legis. XII. cum nequeant illud per ipsa opera evadere.. secundo legis insufficientiam ad ipsum damnum removendum. et aliud est servare legem. non est sub maledicto. id est. Matth. etc. quae scilicet est. secundo per humanam consuetudinem..

sed per gratiam fidei infusus. etc. etc. XII. et malum esse malum.. 21 dicitur: nonne Abraham ex operibus iustificatus est? respondeo. 38. quae primo advenit animali generato. Dicendum est. dicens: nolite maledicere. 24 .. quod neque nos. Circa quod notandum est. quo lex praecipit Deut. Et sic dicimus. Vita quidem naturae est per animam.. multa quidem praecepit. etc. II. Moyses enim. cum dicit lex autem non est ex fide. probat propositum. ut Philosophus dicit. neque patres nostri portare potuimus? ergo nullus est ex operibus legis. Et hoc modo apostolus accepit apud Deum. sed secundum licet. Circa hoc ergo primo ponit conclusionem. sed dicimus malum esse malum.. sed ut opere impleat. Circa quod intelligendum. sed non apud Deum. ex operibus operatis. etc. nec tamen ab illa maledictione lex eripit. Potest etiam accipi hoc quod dicitur scriptum est enim. in interiori corde est: iustitia autem quae est ex operibus. est fides. Hab. non ut probatio propositi. sed factores. quod iustificare potest accipi dupliciter: vel quantum ad executionem iustitiae et manifestationem. Consequenter cum dicit quia iustus. X. sed deest qui iubeat. id est. XXIV. id est. ut dicitur Act. confidentes in eius gratia. ut faciat ea. nolite dicere bonum esse malum. secundo autem maiorem. Et intelligendum est de fide per dilectionem operante. et hoc primo quidem secundum Glossam ostenditur per hoc quod nullus potest legem servare hoc modo. Consequenter cum dicit quoniam autem in lege. Et primum quidem prohibet apostolus. III. 10: intellectus bonus omnibus facientibus eum. Cx. cum habitus iustitiae qua homo iustificatur apud Deum. X. secundo probatur. id est per legem. et malum esse bonum. II. quod in homine est duplex vita.. Et hoc est quod hic dicitur iustus meus ex fide vivit. ut faciat ea. scilicet vita naturae et vita iustitiae. 13: qui perseveraverit usque in finem. Vel quantum ad habitum iustitiae infusum. ergo lex iustificare non potest. cum dicit quoniam autem in lege nemo iustificatur. Quae scripta sunt in libro legis. quia manifestum est quod nemo in lege iustificatur apud Deum. et rursum bonum esse bonum. corpus remanet mortuum. Dicendum est quod maledicere nihil aliud est quam malum dicere. id est. sub illo scilicet de quo dicit lex scriptum est enim: maledictus est omnis. ut dicitur Iac. Et primo ponitur ipsa minor.: ut intelligatur de peccato. Eph. 15. Sed contra Iac. Et ideo dicendum est quod nemo iustificatur in lege. etc. habet gloriam. Sic ergo patet conclusio rationis. Respondeo. Matth. quae est ex auctoritate Scripturae. Sed implere totam legem est impossibile. offendat autem in uno. 20: ex operibus legis nullus iustificabitur. ex hoc verbo occasionem sumpserunt. id est per opera legis. id est. Hebr. 2: si ex operibus Abraham iustificatus est. 14: benedicite. ut dicitur Act. XXVIII. XV. III. de maledicto. Vita vero iustitiae est per Deum habitantem in nobis per fidem. unde anima a corpore recedente. non sit acquisitus. Et ideo signanter apostolus dicit apud Deum. etc. quin sit maledictus. quod illi qui negaverunt vetus testamentum. 10: ut quid tentatis imponere iugum. cum dicit quia iustus ex fide vivit. est fides. Minor autem ponitur ibi lex autem non est. Rom. sed non habebatur per eam iustificatio. sit maledictus. sed non dat virtutem obediendi. Rom.. quod in anima prima indicia vitae apparent in operibus animae vegetabilis: quia anima vegetabilis est. sed non dicendo bonum malum. et ideo cum vituperamus peccatum. etc. 10. maledicimus quidem. non solum ut credat seu velit tantum. et e contra. quia. nullum excipiendo. Et ideo dicit maledictus. ut in Glossa dicitur. salvabantur tamen in fide venturi. ut dicitur Rom. quia iustitia quae est apud Deum. In omnibus. etc. quia. factus est omnium reus. Sed hic est quaestio de hoc quod dicitur maledictus omnis. 34. et nolite maledicere. Rom. omnis. Dicit ergo: dico quod per legem maledictio inducta est. Ita quia primum principium quo Deus est in nobis. est apud homines. ponit maiorem. sed ut ostendatur eius expositio. id est. 6: accedentem ad Deum oportet credere. quod omnis qui non permanserit in omnibus quae scripta sunt in libro legis. et hoc modo non iustificatur quis ex operibus.. etc. II. Et ideo primum quo Deus est in anima hominis. non est personarum acceptio apud Deum. 4 et introducitur etiam Rom. quicumque totam legem servaverit. Et ideo licet peccatorem maledicere. quae manifestat iustum. Ps. Nam per eam cognitio quidem peccati habebatur. Nam lex imperat bona facienda seu mala vitanda. et est talis: iustitia est ex fide. I. Ad quod ostendendum utitur quodam syllogismo in secunda figura. ostendit insufficientiam legis non valentis ab illo maledicto eripere ex hoc quod iustificare non poterat.. scilicet quod lex iustificare non potest. 17 et ad Hebr. sed lex ex fide non est. II. XI. Dicitur enim Rom. et saltem spiritualiter legem implentes.. 13: non enim auditores. quae nullus implere potuit ad domandam Iudaeorum superbiam dicentium: non deest qui impleat. etc. dicere eum esse malo addictum vel esse malum. 17: habitare Christum per fidem. et hoc modo iustificatur homo. possum ergo dicere bonum esse malum. Qui non permanserit usque in finem. quasi dicat: dico quod sunt sub maledicto. ibi sed qui fecerit. non in quibusdam tantum.. tertio minorem. V. quasi malo adiectus. Sancti autem patres etsi in operibus legis erant. qui non impleverit totam legem. etc. ideo fides dicitur principium vivendi. et imperando obligat. IV.Consequenter cum dicit scriptum est enim. iustus ostenditur. id est.

Lex ergo quia promittebat terrena et praesentia.. scilicet Christum. Et est simile ei quod dicitur Rom. Et quod lex non sit ex fide. XI. scilicet maledictum culpae et maledictum poenae. etc. et protestatione. id est. etc. II. 1. secundo quomodo etiam super hoc auxilium a Christo acquirimus. Modum liberationis ponit cum dicit factus pro nobis maledictum. IX. In quantum ergo hanc maledictionem peccati suscepit. et iste fuit Christus. Quod autem sit unus Deus. dicitur esse factus pro nobis maledictum. 30: si non esset hic malefactor.. Dicendum est. tam in nostris. Secundo exponitur de malo poenae. quod hic loquitur de observationibus mandatorum legis. 21. Dicit autem maledictum. sustinendo poenam et mortem nostram: quae quidem in nos provenit ex ipsa maledictione peccati. quando scilicet oblatus est propter peccata nostra. pretioso sanguine suo. 1: noli timere. id est. etc. sed quia aguntur et ordinantur ab intellectu ut finem consequantur. Fides enim. argumentum non apparentium. bona terrae comedetis. etc. opera legis. quam in Hebraeis codicibus habetur: maledictus a Deo omnis. ibi quia scriptum est.. id est. Sed contra.. secundum quod lex consistit in mandatis et praeceptis caeremonialibus. 22. Nam Christus liberavit nos a poena. et hoc probat. tertio testimonium propheticum.. scilicet a Deo. ibi factus pro nobis. ita redemit nos de maledicto culpae factus maledictum. et hoc pertinet ad fidem.: qui crediderit et baptizatus fuerit.. quod quidem. nec dolus. inquam. et Io. quod in deuteronomio. De maledicto legis. sed hoc non erat ex ea. Os. qui carnaliter legem servabant. Respondeo. Ubi sciendum. vel ex timore. qui nos liberaret. fecit pro nobis peccatum. VIII. non dixit: qui crediderit sed: qui fecerit ea. non quidem quod in eo peccatum esset aliquod. Is. sicut opera naturae ad opera intellectus. in antiquis Hebraeorum 25 . licet aliquid credendum annuntiet. qui peccatum non fecit. vivet in illis. Et ideo dicit Christus redemit nos de maledicto legis. ibi ut in gentibus. Et secundum duplex malum potest dici duplex maledictum. quasi dicat: factus est ipsa maledictio. et defectu legis ab illo eripere non valentis. 3: misit Deus filium suum in similitudinem carnis peccati. in abstracto. secundum Glossam. Unde sicut redemit nos de morte mortuus. quia redemi te.Dicit ergo lex non est ex fide. V. Et ideo de hoc dicitur II Cor. II Cor. Et primo ostendit quomodo per Christum ab ipso damno liberamur. Circa primum tria facit.. sed secundum opinionem hominum. lex mandat credere quod sit unus Deus. sed habebant ea in figura tantum fidei Christi. immunis erit a morte temporali. et ideo comparatur lex vetus ad legem novam.. nec per legem liberari poterant. Nam Christus redemit nos de malo culpae. Et primo quidem de malo culpae. ut dicitur I Petr. et praecipue Iudaeorum qui reputabant eum peccatorem. Primo enim ponit liberationis auctoritatem. Ubi notandum quod maledictum est quod dicitur malum. etc. 9: redemisti nos in sanguine. scilicet Iudaeos. qui peccatum non fecit. secundum illos praecipue. etc. Eum qui non noverat peccatum. 16: non est hic homo a Deo. ut dicitur Is. id est. de culpa et poena. Et ideo virtus eius non est ex fide. sed ex cupiditate potius. etc. audi... Sic et in veteri lege aliqua continentur. Consequenter ponit Scripturae testimonium cum dicit quia scriptum est: maledictus omnis. ex cuius fidei virtute salvabantur iusti. 33: de bono opere non lapidamus te. Aliqui tamen spiritualiter vivebant in lege. I. et hoc patet. Lex tamen est quoddam effigiatum et effectum ex fide. Mc.. ut dicitur Hebr. Et utroque modo potest hoc legi dupliciter factus est pro nobis maledictum. Infra IV. non tibi tradidissemus eum. ideo non est ex fide. Et ideo proprie implet mandatum de fide qui non sperat ex hoc aliqua praesentia et visibilia consequi. scilicet Christum. 21: eum qui non noverat peccatum.. Ideo necesse fuit aliquem habere. scilicet culpae. XIII. sed bona invisibilia et aeterna. Ult. non quod Iudaei ea prout erant fidei haberent. Redemit. Deus mittens filium suum. secundo liberationis modum. VI. etc. Nam in ipsis operibus naturae apparent quaedam opera intellectus. sed de peccato et de blasphemia. Apoc. XVIII. probat cum dicit sed qui fecerit ea. mortalis. hic consequenter ostendit virtutem Christi ab ipso damno liberantis. pro nobis fecit peccatum. sed de faciendis. vivet in illis. etc. Io. Dicit ergo primo: quicumque servabant opera legis erant sub maledicto sicut dictum est. etc. Vel aliter: dico quod lex non est ex fide. non maledictus. |#5 Lectio 5 Posito damno a lege illato. 19: si volueritis et audieritis me. quasi dicat: praecepta legis non sunt de credendis. etc.. 3: quod impossibile erat legi. scilicet vita praesenti. quia qui fecerit. VIII. nos. sed ex fide mediatoris.. mandatur Deut. quia Dominus quando voluit eam confirmare. id est fecit pati peccati poenam.. pro nobis moriendo. Unde dicitur Io. quae fidei sunt. et conservabitur in vita praesenti. Rom. etc. non quod res naturales intelligant. Dominus Deus tuus. XLIII. etc. V. ut ostendat quod Iudaei eum sceleratissimum reputabant. Sed nova lex ex fide est. etc. est substantia sperandarum rerum. ergo lex habebat fidem. 14: de morte redimam eos. Et hoc Deut. unde accipitur hoc verbum. X. 5: ut eos qui sub lege erant redimeret. sed ex operibus. et dicit quod talis lex non est ex fide. Israel. Et ideo dicit factus est pro nobis maledictum. V. etc. Deus scilicet pater. XXVII.

I. si diceret quod testamentum hominis confirmatum morte testatoris et testibus non valeret. ibi Abrahae dictae sunt promissiones.. ut dicitur infra. etc. per Christum. etc. quasi dicat: factus est pro nobis maledictum.. Dicit ergo: aperte quidem prius locutus sum secundum auctoritatem Scripturae non allatae voluntate humana. sed ut in gentibus. auferet Deus partem eius. Primo ergo ponit fructum. 2: non addetis ad verbum. id est. 21. V. etc. vel addendo vel diminuendo. multo magis testamentum Dei nullus spernere debet aut superordinare. scilicet per fidem. quae non sub maledictione legis erant.voluminibus non habetur. acquirimus. Et circa hoc quatuor facit. VI. quia per spiritum sanctum coniungimur Christo. et confert gratiam. impleta est. etc. quam sustinuit. voluerisque habere in uxorem. quia haec poena erat caeteris abiectior et ignominiosior. propter hoc quod maxime tali poena punitus fuit. cui dictae sunt promissiones et semini suo. quae radet caesariem. I. est necessaria. etc. 11: Dominus scit cogitationes hominum. sed solum aestimatione Iudaeorum. Consequenter cum dicit ut in gentibus benedictio. apponet Deus super illum plagas scriptas in isto libro. sed pro culpa pro qua pendet. Dominus dat spiritum sanctum obedientibus sibi.. XXI. 26 . et si quis diminuerit de verbis prophetiae huius.. XV. qui est de semine Abrahae. et quibus datur. Ult.: si quis apposuerit ad haec. ut qui suspensus fuerit. resecabit omnes sensus erroneos. si sapientia et scientia saecularis placuerit tibi. etc. et efficimur semen Abrahae.. 14 et II Cor. quae est per fidem. V: non enim accepistis spiritum servitutis. et inquirentibus se remunerator sit.. ita et donum. infringendo illud. Secundo ostendit per quid proveniat nobis iste fructus. ut nos liberaret. sed nunc secundum hominem dico. sufficit ad maledictionem. unde creditur quod a Iudaeis post passionem Domini appositum sit ad infamiam Christi. Et haec quidem benedictio facta est nobis. quia. Vel pollicitationem spiritus accipiamus. sperneret autem illud aliquis. sicut illud I Cor. Deut.. V. quia. De malo quidem culpae sic maledictus omnis qui pendet in ligno. dicens per fidem. et infra: si filii. Et inde est quod apostolus in multis locis in epistolis suis utitur auctoritatibus gentilium. et secundum ea quae humana ratio et consuetudo habet. etc. aut spernit. id est. De malo vero poenae sic exponitur maledictus omnis qui. dicens non esse servandum. etc. Vel quamvis huiusmodi rationes vanae sint et infirmae. 16: non sicut delictum. XXII. scilicet quod sic mortuus est. etc. Rom. id est. etc. Cap. 11: si videris in numero captivorum mulierem pulchram. ut habetur Eph. Et secundum hoc continuatur ad praecedentia. introduces eam in domum tuam.. promissiones quas spiritus sanctus facit in nobis. ut dicitur Act. Apoc. per quam quidem et haereditatem aeternam acquirimus. 32. sed spiritu sancto. I. Ex quo quidem habemus argumentum. hic consequenter ostendit idem per rationes humanas. dicens ut in gentibus benedictio Abrahae. et adamaveris eam. Deut.. immo multo maius. quoniam vanae sunt. Nam pignus est quaedam certa promissio de re accipienda. etc. quia Deus ordinavit quod hanc poenam sustineret.. super hoc quod per eum liberamur de maledicto. |#6 Lectio 6 Postquam apostolus probavit per auctoritates. ponit spem quam per Christum. introduces eam intra terminos tuos. tertio infert conclusionem. etc. spiritum sanctum. ut dicitur in Ps. Ad Hebr. et illud Tit. Et quidem in pignore datur ad certitudinem. hoc modo exponendo de malo culpae.. quasi dicat: accipiamus pollicitationem de spiritu sancto factam semini Abrahae. id est. quod lex non iustificat. etc. 11: Cretenses malae bestiae. Quae quidem benedictio et fructus est ut pollicitationem spiritus accipiamus. quia scriptum est maledictus omnis. ut dicitur Rom. et haeredes.. neque auferetis ex eo. 33: corrumpunt bonos mores.. quia ipsa mors crucis. scilicet quia liberat a peccato. 28: effundam de spiritu meo. Primo humanam consuetudinem ponit. tamen hominis confirmatum testamentum nemo spernit aut superordinat. Dominus enim praecepit in deuteronomio.. Dicit ergo: vere factus est pro nobis maledictum. in vespera deponatur. et digni benedictione. Et hoc modo Christus aestimatus maledictus in cruce pendens. Per fidem etiam acquirimus spiritum sanctum. Si ergo testamentum huiusmodi nemo spernit. Potest autem exponi auctoritas de malo poenae et de malo culpae. secundo assumit promissionem divinam. 18: in semine tuo benedicentur omnes gentes. IX: accedentem ad Deum oportet credere quia est. etc. qui est Christus. ioel II. non solum ut maledictionem removeret. aliquid mutando. fieret benedictio Abrahae promissa Gen. Xciii. quia ipsa poena est maledictio. Et est hoc modo exponendo vere maledictus a Deo. IV. et ratio huius est. qui quasi arra et pignus nobis traditus ipsam nobis promittit. scilicet de beatitudine aeterna. quia nihil humanum tantam firmitatem habet sicut ultima voluntas hominis. quarto ostendit conclusionem sequi ex praemissis. etc. nec ad iustificationem. quod ad conferendum de his quae sunt fidei. possumus uti quacumque veritate cuiuscumque scientiae.. id est. non propter hoc quod pendet in ligno. ibi nam si ex lege. ibi hoc autem dico. quod vobis loquor. ut dicitur II Petr.

ut habetur Gen. in vacuum facta esset. etc. Dicendum quod si fiat computatio annorum a prima promissione facta Abrahae.. I. ad confirmandas promissiones patrum. XII. et affligent eos annis quadringentis.. quae quidem lex facta est. scilicet quod non falleret Deus. sicut hic scribitur. etc. VII. Et sic a nativitate Isaac usque ad introitum Iacob in Aegyptum fuerunt centum nonaginta anni. quando natus est Isaac. et facta est ei prima promissio. Iacob autem erat centum triginta annorum quando intravit Aegyptum. 13: scito praenoscens. quando stetit coram Pharaone. etc. XII. scilicet qui promisit. Ioseph autem fuit triginta annorum. Quam quidem aperit eodem spiritu quo testamentum conditum est. XII. quod Isaac fuit sexaginta annorum quando genuit Iacob. Respondeo. quod ideo ponit. Dicit ergo primo Abrahae dictae sunt promissiones. et servituti eos subiicient. XXI. sed confirmatae. VII.. et act. 16: per memetipsum iuravi. etc. id est. etc. inquam. ut concordet cum praemissis. etc. Sed Abrahae factae sunt. Nam ipse solus et singularis est. in illo est. etc. Eccle. ut habetur Gen. Io. XXV. Et hoc patet ex verbis testamenti. 5. usque ad ingressum Iacob in Aegyptum. mulierem autem ex omnibus non inveni.Consequenter cum dicit Abrahae dictae sunt promissiones. I. etc.. Fuerunt autem in Aegypto filii Israel post mortem ioseph centum quadraginta quatuor 27 . fuit quadringentorum triginta annorum. XV. Abraham enim erat septuaginta quinque annorum quando exivit de terra sua. id est. et servituti eos subiicient annis quadringentis triginta. Non. ibi non dicit: et seminibus. Per Christum autem non sunt evacuatae promissiones patribus factae. sicut faceret. sic sunt tantum quadringenti et quinque anni. semini vero. Nam viginti quinque anni fuerunt a promissione facta Abrahae usque ad nativitatem Isaac. sed hoc est testamentum. 31: feriam domui Israel et domui Iuda foedus novum. vel veniali. XII. Sed contra est quod dicitur gen. Nam supra dixerat testamentum hominis confirmatum. scilicet ista promissio de haereditate adipiscenda. sed quasi in uno. item XXII. Quod autem a nativitate Isaac usque ad exitum filiorum Israel de Aegypto fuerint quadringenti quinque anni.. dictae. quando data est lex. sic sunt anni quadringenti triginta. 10: singulariter sum ego. Istae ergo promissiones sunt quasi testamentum Dei. Conclusionem autem infert consequenter cum dicit hoc autem dico: testamentum. quae est quasi quoddam testamentum Dei. suscipe caelum. VII. Sic enim irritum fieret praedictum testamentum. XLI. ita promissiones divinae firmae sunt. scilicet Christum. 20: quotquot enim promissiones Dei sunt. probatur per hoc. item XV. sicut gen. Unde dicitur in Ps.. Hebr. quia Abrahae. XII. et data a Deo per Moysen. quod peregrinum futurum sit semen tuum. Dicit autem promissiones pluraliter. Et quasi exponens quod dixerat. ut habetur XLV. quia ipse solus est per quem et in quo omnes poterunt benedici. et numera stellas. Item: non est qui faciat bonum. etc. Et II Cor. 18: ut per duas res immobiles quibus impossibile est mentiri Deum. etc. etsi maledictio pro nobis dignatus sit fieri. factae sunt promissiones. etc. quia est quaedam ordinatio de haereditate danda Abrahae et semini suo. quod est Christus.. Confirmatum. assumit promissionem divinam Abrahae factam. etc. si de multis illud valeret. Dicit ergo. post quadringentos et triginta. dicit et seminibus. cum dicit non dicit: et seminibus. concordat ei quod habetur Ex. inquit.. Vel quia frequenter idem. quasi non sufficeret semen Abrahae repromissum ad gentium benedictionem. Et primo exponit hanc promissionem seu testamentum. Hoc. si promissio facta Abrahae evacuaretur. ut per quod implerentur. quasi dicat: sicut testamentum hominis est firmum. ut habetur Gen. Vixit autem ioseph centum et decem annis. Ier. Cxl. VI. quia promissio de benedicendo semine multa continebat. id est. secundo vero aperit veritatem testamenti. Et Act. 29: virum de mille unum reperi. et Ex. id est. quod hoc promisit Deus Abrahae. Fuerunt ergo a nativitate Isaac usque ad mortem ioseph ducenti et sexaginta unus annus. etc. Si autem incipiat computatio a nativitate Isaac de qua legitur Gen.. 6: locutus est Dominus. Ult. etc. qui esset sine omni peccato. ubi videamus per ordinem quid sit quod dicit. XXVII. ut habetur ibidem cap.. aeterna beatitudo sibi promissa est. scilicet Abrahae. et semini eius a Deo.. XXXI. ad minus originali. quasi in multis. ut habetur Gen. ut habetur Gen. 8: dico Iesum Christum ministrum fuisse circumcisionis. Cap. Et postea transierunt septem anni fertilitatis et duo sterilitatis. Hoc autem quod dicitur post quadringentos et triginta annos. in te benedicentur universae cognationes terrae. qui fuit ante legem. subiungit non irritum facit ad evacuandam promissionem. usque ad exitum filiorum Israel de Aegypto. XXI. testamentum lex non facit irritum.. qua manserunt in Aegypto. 3. 17: lex per Moysen data est. Gen. Rom. etc. quae omnino a peccato immunis esset. remanent septuaginta et unus annus.. quia erit semen eius accola in terra aliena. ut cui erant implendae. Veritatem autem testamenti aperit. A Deo... XV. XXII. 18: benedicam tibi et multiplicabo semen tuum sicut stellas caeli. quae legitur Gen. Et confirmatum dico iureiurando. A quibus si subtrahantur triginta novem anni.. qui non subiacet maledictioni culpae. Centenarius autem fuit. Sed numquid Deus aliquas promissiones fecit ante legem? utique. 40: habitatio filiorum Israel. item eodem: semini tuo dabo terram hanc.

Quarto. Non ergo est ex lege haereditas. Sed homines male dispositi indigent retrahi a peccatis per poenas. Potest autem esse dubium ex praemissis tale: si lex iustificare non poterat. cum dicit Abrahae autem donavit Deus. lex data est ad infirmitatem manifestandam. 9: in hoc vocati estis. id est benedictio. Secunda dubitatio incipit ibi lex ergo adversus promissa Dei. et sufficiunt eis paterna monita. non fieret iustificatio per legem. et factum est peccatum gravius. secundo legis fructum. quae habet coarctativam virtutem. Scriptura autem non curavit de minutis. Circa primum notandum est. et transgressiones sunt multiplicatae. V. a quo tempore fuerunt quadringenti anni. quae cognitionem peccati faceret.. per legem enim cognitio peccati. ex semine repromisso Abrahae. abundavit delictum. quasi illo modo loquendo quo apostolus dicit rom. ibi mediator autem. dum scilicet prohibendo peccatum et puniendo. id est. quod lex evacuaret promissiones. convicta est eorum superbia de defectu scientiae. et hoc tangit dicens propter transgressiones posita est lex. ibi in manu mediatoris. Et hoc Deus permittebat. etc. tempore legis naturae. quae enumerat beda. id est per semen repromissum. Deinde. II. Cuius ratio potest sumi a Philosopho in IV ethicorum. quod lex posita est propter transgressiones adimplendas. quod neque nos. Et ideo quantum ad istos fuit necessaria legis positio. quarto legis dominium. ostendit quomodo sequatur ex praemissis. |#7 Lectio 7 Postquam ostendit apostolus et auctoritate Scripturae et consuetudine humana. etc. I. concupiscentiam et ignorantiam. et remansit solus Isaac haeres Abrahae. ibi ordinata per Angelos. quaererent mediatoris gratiam. quasi debito ordine collocata inter legem naturae et legem gratiae. si lex necessaria esset ad iustificationem sive benedictionem gentium. Dicit ergo: vere promissio evacuaretur si lex necessaria esset. ut Rabanus dicit in Glossa. dicens quid igitur lex. et erimus obedientes. et sic avidius quaereret gratiam. ipsi sibi sunt lex. etc. ibi donec veniret semen. addita praevaricatione legis scriptae. Destruit autem consequens. secundum quatuor ex peccato consecuta. Homines enim de duobus praesumebant.. ad transgressiones cohibendas: et de hoc habetur I Tim. X. ut benedictionem haereditate possideatis. in quo dum in errores inciderunt. hic movet duas dubitationes et solvit. sed iniustis. Primo proponit legis utilitatem. secundo de potentia. Deinde cum dicit propter transgressiones. infirmitatem. in id quod prohibebatur. Secundo. esset ex lege. scilicet benedictionis Abrahae. Dicebant enim non deest qui impleat. ut homines imperfectionem suam cognoscentes. etc. per repromissionem. III. Et hanc dubitationem movet. Nam si haereditas. ad instruendum ignorantiam data est lex in figuram futurae gratiae. cum dicit nam si ex lege..annis. sit.. ad quid lex utilis fuit? et hanc punctuationem magis approbat Augustinus ut habetur in Glossa. 1: umbram habens lex. data est lex ad domandam concupiscentiam populi lascivientis. ubi quatuor facit. 14 dicitur. III. 1 ubi sic dicitur: quid igitur amplius Iudaeo. ibi propter transgressiones. neque ad lascivias declinarent. Est ergo lex primo data ad reprimendam malitiam. id est. scilicet propter malitiam. sed adhuc restabat praesumptio de potentia. 28 . Et ideo Deus reliquit homines absque doctrina legis. solvit dubitationem motam. sed deest qui iubeat. faciemus... sed consecutive: quia lege subintrante. promisit se daturum. XV. Homines enim bene dispositi ex seipsis moventur ad bene agendum. quod quinto anno Isaac expulsus fuit Ismael. Si enim semen promissum esset sufficiens ad haereditatem benedictionis consequendam.. 9: iusto lex non est posita. unde non indigent lege: sed. quam aliam quae sibi primitus melior videbatur. habentes opus legis scriptum in cordibus suis. inveniens se sine gratia peccatum vitare non posse. ut diversis caeremoniis fatigati neque ad idololatriam. 20: lex subintravit ut abundaret delictum. Et ideo data est lex. ut sic homo sub lege constitutus et vires suas experiretur. Primo movet dubitationem.. secundo solvit. ut dicatur. quod lex iustificare non potuit. ut dicitur in Glossa super illud Ex. de qua dicitur I Petr. Et haec etiam causa potest ex his verbis accipi. quod ita certum erat ac si statim daret. etc. etc. etc. Unde signanter dicit posita est. iam non esset ex repromissione. dum concupiscentia nondum per gratiam sanata. an esset omnino inutilis. quod lex vetus data est propter quatuor. id est. secundum illud Hebr. tertio legis ministros. Unde dicit Petrus Act. Tertio. Quae tamen auxilium gratiae non dabat ad vitandum peccata. retrahebantur homines a peccato. Similis dubitatio proponitur Rom. 10: hoc est onus. Rom. quod non est intelligendum causaliter. Vel potest dici. Circa primum tria facit. XXIV: quicquid praeceperit Dominus. Primo quidem de scientia. magis exarsit. id est. etc.. 20. et infirmitatem suam recognosceret. etc. etc. sicut Rom. tertio quoddam in solutione positum manifestat. etc. ut distinguatur: quid igitur? et postea dicatur: lex propter transgressiones.. III.. Fuerunt ergo a nativitate Isaac usque ad exitum filiorum Israel de Aegypto et legem datam quadringenti et quinque anni.

V. qua homines convicti sunt.. nisi per gratiam. II. non tamen contrariatur promissioni Dei. multum inducunt ad quaerendum medicum. etc. sed Deus unus est. etc. etc. XI. tunc manifeste esset contra promissa Dei. II Cor. quod licet lex sit posita propter transgressiones. et aeternam beatitudinem conferre.. Et hoc ex parte gentium auferendo idololatriam. tunc vere et non apparenter iustitia esset ex lege. in potestate Christi. quia ipse Deus est. conclusit. tertio quomodo gentiles etiam sine lege consecuti sunt promissa Dei. Dominus autem legis dicitur Christus. II. ostendit quod lex non solum non contrariatur gratiae. 7: legem requirent ex ore eius. per eum benedicendas omnes gentes. 13: lex et prophetae usque ad ioannem. convincendi erant de lege. scilicet Iudaeorum. Sed lex non iustificat. Et primo ostendit quod lex obsequitur promissis Dei. IV. scilicet legis. III. cum dicit ordinata.. sed duorum. Si ergo est verus Deus. ideo dicit: dico quod Christus est mediator. nihilominus tamen unus est Deus. exponit quod dixit in manu mediatoris. 6: unus Deus. Deinde quia manifestat infirmitatem humanam. Deinde cum dicit sed Scriptura conclusit. cum nullus est mediator sui ipsius. quia littera. Secundo modo. Si enim eas removeret.. etc. dicens quod mediator iste et si non est unius tantum.. III. non esset verus mediator. 19: Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi. quod si lex esset data talis. tantae virtutis esset. quae posset vivificare. utrum scilicet lex noceat gratiae. 6 et Rom.. 30: unus Deus qui iustificavit circumcisionem ex fide. quia transgressiones ipsas removere non potest. Rom. quia lex non debebat dari per filium. et ex parte Iudaeorum observantiam legis. quod se iuvare non poterant. etc. sed non unius. III. Israel. scilicet inter tempus legis naturalis. etc. id est. etc. et mandatum sanctum. Et primo movet dubitationem. etc. Nam. 4: audi. per Angelos. Unde cum iste sit mediator Dei et hominis.. Act.. II. non pater. scilicet ut id quod Deus promisit se facturum per semen repromissum. si lex faceret quod fides facere dicitur. dicens lex ergo. et tempus gratiae. secundo quod est in obsequium promissorum. inquantum praebuit cognitionem peccati et experientiam propriae impotentiae. Vel per Angelos.. etc. 7: concupiscentiam nesciebam. Et primo ostendit. Gen. Ministri autem legis ponuntur.. id est.. Deinde.. sed est ei etiam in obsequium. Dicit autem ordinata. Deut. Nam antequam gratiam acciperent. id est. sed etiam gentilium. quia posset credi. occidit. non est tamen aliud in natura.. quae faciebant. etc. secundo quomodo hoc obsequium manifestatum est in Iudaeis. 4: iustus meus ex fide vivit. Mal. quod praeter ipsum sunt alii dii quorum est mediator. 2: si enim. ibi prius autem quam veniret fides. 12: lex sancta. etc. supra eodem: lex non irritum facit testamentum ad evacuandas promissiones. etc. et praeputium per fidem. VII. Et ideo dicit. VIII.. etc. non spiritus sanctus. Iste mediator significatus est per Moysen. per nuntios Dei. etc. solvit dubitationem. Et ideo dicit Scriptura... Rom.Deinde cum dicit donec veniret semen. Deut.. id est lex scripta. etc. sub peccato. 20: per legem cognitio peccati. sufficiens ad omnes reconciliandos Deo. VII. quod potest tripliciter exponi.. Eph. in cuius manu est lex data.. Specialiter autem mediator est filius. VII. Rom. II. Deut. et sic frustra esset fides.. ibi omnes enim filii Dei estis. etc. qui maior est. etc. II. posset videri alicui. quod lex non est contra promissa Dei. quia mediator non est unius tantum. et hoc removet. id est tenuit inclusos Iudaeos. cum dicit mediator autem.. etc. non propter hoc sunt alii dii. numquid lex facit adversus promissa Dei. quod lex obsequitur promissis Dei in generali quantum ad duo. Sic ergo lex obsecuta est gratiae.. etc. quam Deus promisit. etc. quia esset per legem et non per fidem. id est. quod posset vitam gratiae. quia iustitia esset per alium modum. quia ordinabiliter data est. Rom. etc. 2: lex enim spiritus vitae in Christo Iesu. ita cognitio peccati et propriae impotentiae inducunt ad quaerendum Christum. Dominus Deus tuus. Hab. Item conclusit. 2: in dextera eius ignea lex.. Quasi dicat: non. 5: mediator Dei et hominum. de quo promiserat Deus. id est. ministerio Angelorum. scilicet Iudaeorum. V. cum tamen dicatur. Rom. 5: ego sequester et medius fui inter Deum et vos. id est. Si enim esset purus homo. quia licet ipse alius sit in persona a Deo patre. Dicit ergo. Eph. |#8 Lectio 8 Hic movet apostolus aliam dubitationem. Et sicut ista duo. XII: in semine tuo. Et est data per Angelos. quia veniente lege 29 . Tertio modo. quasi dicat: si lex posita est propter transgressiones. Uno modo. XXXIII. Primo quia manifestat peccata. Matth. quia non est mediator unius populi tantum. III. I Tim. VI. scilicet Moysen et Aaron. oportet quod sit Deus et homo. Secundo cum dicit si enim lex esset data. sed unus est omnium. etc. 22: iustitia Dei est per fidem Iesu Christi. quod iste esset mediator Iudaeorum tantum. ibi sed conclusit. id est Christus. etc. Angelus enim Domini. Hebr. ostendit eis peccata. qui per Angelos factus est sermo. id est. quae per legem non dabatur. scilicet cognitio morbi et impotentia infirmi. Et ideo dicit in manu mediatoris. qui fecit utraque unum. 35: accepistis legem in dispositionem Angelorum. 14: ipse est pax nostra. ut dicitur II Cor. per alium faciat? absit. vel Deus tantum. ordinanter data. Circa primum sciendum est. in quantum homo non potest vitare peccatum.

quod conservarentur usque ad tempus futuri seminis et cohiberentur ab illicitis. Consequenter cum dicit quicumque enim in Christo.. ibi quicumque enim in Christo. etc. secundo manifestationis expositionem. Ier. Et custodiebamur conclusi. Sed hoc officium cessavit postquam venit fides. VIII. Et hoc in Christo Iesu. XV: cum essem parvulus.. Rom. 32: conclusit Deus omnia in incredulitate. servati ne deflueremus a vita. Et hoc ideo.. Et hoc ideo. etc. Cum autem factus sum vir. quae revelanda erat tempore gratiae. Os. III. non per legem. Eph. Ideo omnes estis filii Dei per fidem. III. qui datur in nova lege per fidem. per timorem poenae retrahebantur a malo. etc. Et quamvis lex paedagogus noster esset. id est. sed omnibus credentibus. sed accepistis spiritum filiorum. etc. ibi itaque lex paedagogus. Et hoc est quod dicit at ubi venit fides. etc. ut homo quaereret gratiam. neque sub paedagogo estis. Fides enim facit nos in Christo Iesu filios. custodiebamur. quia sumus filii Dei.. secundo concludit quoddam corollarium. etc. Deinde cum dicit prius autem quam veniret. Dicit ergo: vere non sumus sub lege. id est. ut ex fide Christi iustificaremur. Officium autem legis fuit officium paedagogi. 1: iuxta est salus mea. Et primo ostendit legis officium. Similiter et vos neque sub lege. Consequenter cum dicit lex paedagogus. etc. etc. vetera transierunt. VII.sumpserunt occasionem peccati. etc.. XL. etc. 15: non enim accepistis spiritum servitutis. custodiebamur sub lege. etc. VII.. etc. neminem ad perfectum adduxit lex. Unde et tempore Christi velum templi scissum est. Io. id est. 1: puer Israel. et dilexi eum. ibi at ubi venit plenitudo temporis. daretur non solum Iudaeis.. scilicet charitatis et amoris. etc. tam bonam fidem. Quamdiu enim haeres non potest consequi beneficium haereditatis. et eruditus sum. id est. manifestat propositum. et custoditur ab aliquo instructore. sub onere legis et dominio. I. sed ex revelatione et dono Dei. Et ideo dicit ut promissio. Rom.. V. quod est ductio. etc. sed nondum advenerat tempus ipsius haereditatis consequendae. ad quem tamen Iudaei perducti sunt per legis custodiam et obsequium.. Nullus siquidem est filius adoptivus. VIII. detinuit omnia sub peccato. etc. etc. quia cum fides excedat omne humanum ingenium. Quod potest quadrupliciter exponi. 17: si qua ergo in Christo nova creatura.. Matth. sed praepararemur in eam. in antiquis temporibus multis signis latens.. Primo proponit propositi manifestationem. etc. qui dabatur in lege veteri. 5: revelabitur gloria Domini.. XI. Manifestat autem circa primum quomodo sumus in Christo Iesu filii Dei. id est filii Dei estis per Iesum Christum. nisi uniatur et adhaereat filio naturali. Et circa hoc tria facit. ut dicitur Hebr. id est. tertio assignat manifestationis rationem. ante adventum fidei. lex fuit noster paedagogus. II Cor. Et circa hoc tria facit. quia. lex scripta. XXXI.. id est. Et ideo necessarium erat. Si ergo filii Dei estis per fidem. Vel in eam fidem. etc. ibi omnes enim vos unum estis.. tertio ex hoc argumentatur. quia illa gratia poterat liberare a peccatis. et haec gratia est ex fide Iesu Christi. Et primo ponit obsequium Iudaeorum. quae revelanda erat. qui quidem instructor paedagogus dicitur. etc. Per legem enim Iudaei tamquam imbecilles pueri. Primo proponit intentum. conservatur. gratia repromissa. et hoc sub lege. iam non sumus sub paedagogo. quasi dicat: ex quo sub lege custodiebamur. id est. non sicut liberi. non tamen ad perfectam haereditatem ducebat. Rom. ut veniat. quia scilicet ad gratiam pervenistis. Domine. Rom. XI. Is. etc. sed quasi servi sub timore. quae non est necessaria liberis. id est sub coactione. 1: lex in homine dominatur quanto tempore vivit... concludit quoddam corollarium. non potest per proprium sensum haberi. ibi non est Iudaeus. LVI.. etc. |#9 Lectio 9 Hic ostendit apostolus quod ad fructum gratiae gentiles sine obsequio legis pervenerunt. 30 ... et ideo dicit lex paedagogus noster. ponit experimentum huius obsequii manifestatum in Iudaeis. quare vultis esse servi per legis observantias? nam sola fides homines facit filios Dei adoptivos. 18: castigasti me. ergo.. et goge. et promovebantur amore et promissione temporariorum ad bonum. 28: arbitramur enim hominem iustificari per fidem.. scilicet Christi. Et ideo dicit itaque. et iustitia mea ut reveletur. sub paedagogo et coactione.. Iudaeis autem promissa erat benedictio futuri seminis de haereditate obtinenda. 29: quos praescivit conformes fieri imaginis filii eius. dirigens et conservans in Christo.. 12: dedit eis potestatem filios Dei fieri. 17: habitare Christum per fidem in cordibus vestris. Is. a paedos. Dicit ergo: si Scriptura. secundo officii testationem. secundo manifestat propositum. inquam. ibi si autem vos Christi. vel propter defectum aetatis seu alicuius debitae perfectionis. quod factum est per legem. Et hoc est quod dicit quicumque enim in Christo Iesu. XXVII. quod est puer. Et dicit revelanda. Rom. I Cor. etc. 51. inquantum faciebat nos vitare idololatriam et multa alia mala. id est in via Christi. scilicet timoris. quas utilitates habebant Iudaei ex lege antequam veniret fides ex gratia? respondet et dicit: nos Iudaei. etc.

Et si filii.: qui crediderit et baptizatus fuerit. Rom. qui est Christus. qui iustificavit circumcisionem ex fide. 28: non est masculus. unus spiritus. quod qui induitur aliqua veste. cum dicit non est Iudaeus. Rom. ut dicatur: quicumque in Christo Iesu baptizati estis... Eph. etc. Lc. quod quicumque in Christo Iesu. praedicate evangelium omni creaturae.. ergo si vos estis Christi. Expositionem autem manifestationis ponit. 14: induite Dominum Iesum Christum. quod in illis locum habet qui interius Christi virtute informantur. cum dicit non est servus. et praeputium per fidem. Expositionis vero rationem ponit. quia sexus nullam differentiam facit quantum ad participandum baptismi effectum. Cap. Eodem modo et qui induit Christum. Rom. Io. ita et qui Christi virtutes accipit.. Ult. scilicet fideles. quia estis uniti per fidem Christo. quod Iudaei et Graeci possunt considerari dupliciter: uno modo secundum statum in quo erant ante fidem. Et Rom. non est differentia. quod faciat exceptionem a sacramento fidei Christi et baptismi. etc. III. Consequenter cum dicit si autem vos estis. Rom. id est. Io. salvus erit. Et ponit tres differentias hominum. Et sicut lignum accensum induitur igne.. id est. Quicumque ergo istis quatuor modis baptizati estis. sive ex ritu Iudaico sive Graeco. aestimantur in semine. differentia non habet locum. IX. ut tangitur in Glossa. cum dicit omnes enim vos unum estis in Christo Iesu. 11: non est personarum acceptio apud Deum.. et secundum utrumque per sanctitatis configurationem. etc. III. et participat eius virtutem. qui secundum.. quod Christum aliqui induunt exterius per bonam conversationem. quoniam quidem unus est Deus. Ubi autem est unitas. et interius per spiritus renovationem. II.: sedete in civitate donec induamini virtute. 5: omnes unum corpus sumus in Christo. sed qui sunt filii promissionis. Vel in Christo Iesu. Mc. id est. Quia nihil potest esse in hominibus. 33: super quem videris spiritum descendentem. aut foemina. quia vos omnes. 19: parvus et magnus ibi sunt. Prima differentia est quantum ad ritum. VI.. neque Graecus. etc. Qui crediderit et baptizatus fuerit. 8: non qui filii sunt carnis. etc. etc. id est. Alio modo quantum ad statum gratiae. arguit ad principale propositum hoc modo: dixi quod Abrahae dictae sunt promissiones et semini eius. Et nota. 29 s. etc.: an Iudaeorum Deus tantum? nonne et gentium? immo et gentium. ostendens quod per eas nullus excipitur a fide Christi. Ult. etc. etsi inter vos sitis diversi. III. in Christo. filii. et servus liber a Domino suo. et sic non est amplius Iudaeo. Gal. id est. estis et haeredes. 3: quicumque baptizati sumus in Christo Iesu. Eph. I. in virtute et operatione eius. ex quocumque ritu ad eam venerit. institutione Christi ad baptismum instructi estis. neque liber. Mc. colore proprio occultato. protegitur et contegitur a Christo Iesu contra impugnationes et aestus. Vel in Christo Iesu. id est. Tertia differentia est quantum ad naturam. neque libertas. |+4 Capitulus 4 |#1 Lectio 1 31 . id est. et unum corpus. quasi dicat: ex quo in Christo Iesu baptizatus est. et apparet sub colore vestis.. et per configurationem mortis Christi. etc... pater. protegitur ac contegitur ea.. Secunda differentia est quantum ad statum et conditionem. hi filii Dei. XVII. et de hoc intelligitur hic. neque nobilitas. qui est filius Dei naturalis. ut supra eodem: quasi in uno. quasi dicat: vere nihil horum est per quod differentia fiat in Christo. sine qua effectum baptismi nullum consequimur. neque ignobilitas differentiam facit ad recipiendum effectum baptismi. et in eo nihil aliud apparet nisi quae Christi sunt. 1: quid ergo amplius est Iudaeo? multum quidem per omnem modum. hic est qui baptizat. induitur Christo. Christum induistis. XIII. Dicendum est. 24: induite novum hominem. quasi dicat: vere dixi.: euntes in mundum universum. unum estis in Christo Iesu. quod propter hoc sit indignior in fide. Rom. ut sint unum. etc. Respondeo. Rom.. sed Christus est filius Abrahae. sed vos estis Abrahae. neque servitus. neque foemina.Uno modo. etc. Pro hac unitate orat Christus. ergo ad vos pertinet promissio Abrahae de haereditate consequenda. XII. Cap. 21: volo. scilicet per similitudinem. IV. qui in baptismo omnes estis effecti membra Christi. et sic amplius fuit Iudaeo propter beneficium legis. Cap. X. cum dicit non est Iudaeus. 4: unum corpus. in fide Iesu Christi. Nam baptismus non fit nisi in fide. cum dicit non est masculus. etc. Ubi sciendum est. Ult. cum Christus filius eius sit. Alio modo: quicumque in Christo Iesu baptizati estis. 12: non est distinctio Iudaei et Graeci. et semini tuo. Minorem sic probat: vos estis filii Dei adoptivi. estis semen Abrahae. in morte ipsius baptizati sumus. Iob III. ad vos pertinet haereditas secundum promissionem Abrahae factam. etc. Sed contra est quod dicitur Rom. IV.

etc. Cix. secundo per exemplum Scripturae. quia sub lege factus erat. Secundo eius parvitatem. inquantum caeremonias et alia legis mandata servabant. 4: elegit nos in haereditatem sibi et ad Christum.. ibi dicite mihi qui sub lege vultis esse. Circa primum duo facit. 19: si volueritis et audieritis me. I. Aliqui vero erant. quae per Christum facta est.. Primo quidem dignitatem. licet sit Dominus omnium. tamen in quantum subiicitur aliis. etc. ibi sed tunc quidem ignorantes Deum.. cum essemus parvuli. Iudaei. quo Christus non erat facturus miracula et ostensurus dominium potestatis divinae. Quarto ponit temporis congruitatem. ibi ita et nos cum essemus. etc. qui sunt instituendi ad scientiam. eis divinum cultum impendebant. quia sicut pueris. 2: quem constituit haeredem universorum. ut figuram spiritualium bonorum. secundo adaptat eam ad propositum. tertio arguit ipsos. per quae manuducuntur ad illam scientiam: ita lex vetus proposita est Iudaeis. quia non est servus. quod ipsi facti sunt participes huius dignitatis per fidem. Sed notandum est. cum dicit nihil differt a servo.. 11: cum essem parvulus. Sic et status praesentis vitae. ibi quoniam autem estis filii Dei. qui est haeres omnium. et habitu inventus ut homo. I Cor. 7: exinanivit semetipsum. formam servi accipiens. seu cultum impenderent. Nec tamen instandum est quod propter hoc non differrent a Paganis. Hanc similitudinem adaptat. etc. 4: nondum venit hora mea. quod aptatur et refertur ad populum Iudaeorum. est sicut parvulus. id est sub lege. etc.. et hominibus subditus. quae temporalia promittebat Is. 1: et nunc servus meus Iacob. quia nec voluntatem liberam habet. sed. Vel lex vetus dicitur elementum. tamen nihil videbatur differre a servo in exterioribus. hic consequenter ostendit gratiae dignitatem. quae lex promittebat. etc. in qua videmus per speculum in aenigmate. tamen erant Domini. Cuius ratio est. Notandum est quod in proposita similitudine quatuor tangit apostolus. et ita nos.. quia videtur sicuti est. qui fuit haeres promissionis Abrahae. Christus erat etiam quasi servus. Io. ita et lex determinatum tempus habuit a Deo. Is.. II. quamdiu deberet durare. per similitudinem a lege humana sumptam. 1: dixit Dominus Domino meo. legem servabant. sub elementis. 5: quis suscitabit Iacob. etc. Sed nota quod apostolus aliquando assimilat parvulo statum legis. quod sit subiectus alicui Domino. imo cogitur: et haec adaptantur ad populum Iudaicum Is. etc. gentiles vero elementis servientes. I. quia status veteris legis est sicut parvulus. secundum illud Ps. Amos VII. quia et Iudaei parvuli erant secundum statum legis. Sub tutoribus autem et actoribus erat. etc. Supra III. per quam manuducerentur ad fidem et iustitiam. esset sub ea. propter imperfectionem cognitionis. cum dicit usque ad praefinitum tempus a patre. id est corporalibus rerum ritibus quos servabant. XIII. II. etc. Dicit ergo: dico quod quanto tempore haeres parvulus. quod in populo Iudaico aliqui erant simpliciter servi. ut servi. bona terrae comedetis et comminabatur poenas temporales. ut dicitur infra eodem. quae praefigurabant: servi vero principaliter timore poenae et cupiditate terrenae commoditatis. qui elementis serviebant huius mundi. erant vere filii et haeredes: qui licet attenderent exterius ad temporalia et vitarent poenas. factum sub lege. quia non ea intentione eis utebantur. sed haeres. scilicet populus Iudaeorum. et negotia agant: et hi actores nominantur. comparatus statui futurae vitae. in qua est perfecta Dei cognitio. 32 ... in ipsa comparatione ad statum gratiae et veritatis.. quamdiu parvulus est. 51: erat subditus illis. Unde licet viderentur nihil exterius differre a servis. quia sicut haeres secundum determinationem patris praefinito tempore sub tutoribus est. Hebr. et quamdiu haeres. etc. Tertio eius subiectionem. etc. sub elementis mundi eramus servientes. II. Et ideo licet sit Dominus omnium rerum suarum. sicut lunares dies. qui et bona sua defendant: et hi dicuntur tutores. et eum colebant. committitur custodiae aliorum. sed sub tutoribus. XLIV. inquantum homo. Proprium enim servi est. Puer autem.. cum dicit consequenter ita et nos. sicut hic.Postquam ostendit apostolus legis defectum. cum eis non servirent Iudaei. Rom. Cxxxiv. nihil differt a servo. quia non habet cognitionem perfectam et usum liberae voluntatis propter defectum aetatis. Similiter et praefinitum tempus fuit a patre. 6: parvulus natus est nobis. nihilominus tamen in eis finem non ponebant sed accipiebant ea.. Circa primum duo facit. Unde dicit quanto tempore haeres. quia. Neomenias et sabbatum. qui non erant servi simpliciter. 24: lex paedagogus noster fuit in Christo. secundo ostendit. quia illis utebantur amore spiritualium bonorum. cum sit Dominus omnium. quasi servi existentes. 25: servierunt creaturae potius quam creatori. Ps. Phil. Vel. etc. quia parvulus est? similiter et Christus parvulus factus est per incarnationem.. illi scilicet qui propter timorem poenae et cupiditatem temporalium. sed sub eis Deo serviebant. aliquando statum praesentis vitae. Primo ostendit dignitatem gratiae supra primitivum statum veteris legis. in statu legis veteris. ut dicitur Lc. primo proponuntur elementa illius scientiae. ibi at ubi venit plenitudo temporis. Unde dicit parvulus est. Primo ponit similitudinem. eo quod hanc dignitatem contemnebant. Et primo per exemplum humanum. IX. secundo quantum ad Christum. Et primo adaptat eam quantum ad Iudaeos. I.

in qua similitudo adaptatur. id est proprium. Cxviii. Hic autem illa quatuor adaptans ad Christum. 91: ordinatione tua perseverat dies. Lxiv. cum dicit factum ex muliere. In hoc autem quod dicit factum ex muliere. quia est contra illud quod dicitur Rom. Alia ex conditione venientis. ergo et haeres. sed assumendo parvitatem. quod fuerat praefinitum a Deo patre de mittendo filio suo. 3: qui factus est ei ex semine David secundum carnem. licet descenderit per assumptionem carnis. Io. quatuor ostendit per ordinem. ut iudicet mundum.. cuius ratio est. qui dixit Christum purum hominem esse et ex virgine principium essendi sumpsisse. etc. 16: sic Deus dilexit mundum. XIX. Item ad salvandum ab eorum peccatis. Et ideo dicit at ubi venit plenitudo temporis.. 27: confirmabit autem pactum multis hebdomada una.. cum dicit misit Deus filium suum. III. etc.. quare illud tempus praeordinatum est ad adventum Christi. ut dicitur in evangelio Io. quae in eo dantur. scilicet a determinatione temporis. etc. ut a sensibilibus ad intellectualia perducantur. erat completum. V. I. de morte redimam eos. qui liberet eos. scilicet ipsa hypostasis filii Dei. inquam. Et si filius. scilicet et legem naturae et legem Scripturae. sed quod natura humana ei de novo advenit. de qua dicitur in Ps.. secundo finis rei. Similiter non misit eum quasi ministrum. Sed hoc est falsum. naturalem et unigenitum. etc. 13: nemo ascendit in caelum. 20: misit verbum suum. ubi tempus circa Christum impleri dicitur. et ad illuminandum ignorantiam rationalis creaturae. secundum Ps. Dicit autem filium suum. sicut dictum est. etc. in mundo tamen erat per praesentiam deitatis. non dicit secundum personam. Misit. Matth. in similitudine proposita. I. Quia enim magnus est qui venturus erat. Is. oportebat quod ante adventum suum convincerentur homines de morbo. quod assumpsit humanam naturam. qui. oportebat et multis indiciis et multis praeparationibus homines ad adventum eius disponi. Et primo ponitur adaptatio. similiter et in aliis Scripturae locis. quasi totaliter initium ex ea sumpserit. Item. non oportet dicere. etc. tamen est in caelo. II. non ut esset ubi prius non erat. Tertio adaptat similitudinem quantum ad parvitatem. 33 . eum non a se separatum. Item propter impletionem figurarum veteris legis. et quantum ad defectum scientiae in lege naturae et quantum ad defectum virtutis in lege scripta. Quia enim medicus erat venturus. 18: unigenitus. etc. I. II. Ps. Misit etiam ad liberandum a potestate Daemonis contra infirmitatem irascibilis. ita ex hoc quod filius Dei de novo carnem assumpsit. I. Item ad remedium ab obligatione aeternae mortis. 6: parvulus natus est nobis. Hoc autem quod dicit at ubi venit plenitudo temporis.. IX. etc. quod ipsa substantia scuti de novo fiat sed quod ei de novo albedo accesserit. etc.. qui est in sinu patris aeternaliter. Hebr. etc. Os. Et ideo oportuit utrumque. Sciendum est autem quod supra. incipit ab ultimo. 20: mittet eis salvatorem. deviationem concupiscibilis. Dicitur autem plenum tempus illud propter plenitudinem gratiarum. 14: de manu mortis liberabo eos.. Assignatur autem duplex ratio. IX. scilicet Photini. Item misit eum. sed ad divinam ordinationem. quia. 17: non veni solvere legem. non est referendum ad fatalem necessitatem. cavendi sunt duo errores. quod persona Christi de novo sit facta. Una sumitur ex magnitudine. nisi qui descendit de caelo. adventum Christi praecedere. Secundo adaptat quantum ad haereditariam dignitatem. et ideo ita dicit ipsum factum ex muliere. sed ut salvetur mundus per ipsum. ibi ut eos qui sub lege erant. Io. quia iste ordo est congruus naturae humanae. 14. Parvum se fecit non dimittendo magnitudinem. quod Iudaei sub elementis huius mundi deservirent Deo. quae est ab aeterno. III. 6: impleti sunt dies. 10: flumen Dei repletum est aquis. scilicet proprium et naturalem. Io. inquam. III. |#2 Lectio 2 Hic adaptat apostolus similitudinem propositam ad Christum. ut. et tamen erat in sinu patris. non oportet dicere. quia missus est per hoc. quia idem tempus fuit in quo Christus fuit humiliatus et in quo fideles fuerunt exaltati. Cvi. quia sua missio fuit assumptio carnis.. sicut corpori cum absque sui mutatione quaedam accidunt. Dan.Fuit autem necessarium. Misit ergo Deus filium suum ad sanandum.. 17: non misit Deus filium suum in mundum. Is. non depositio maiestatis. Io. licet in propria venerit per praesentiam carnis. Phil. et hoc modo accipitur Lc. id est postquam tempus. filius hominis qui est in caelo. etc. 7: exinanivit semetipsum. non adoptivum... Unde sicut cum scutum fit album de novo. 1: multifarie multisque modis. III. propter impletionem promissorum. etc.

Et hoc modo ille dicitur esse sub lege.. quod beata virgo est mater filii Dei. fructum liberationis contra subiectionem. id est quantum ad formationem corporis. Rom. et sic Christus fuit factus sub lege. et quod Deus factus est homo. nisi conformemur filio naturali. secundum eum. Nasci enim aliquid. Dicendum est quod esse sub lege dicitur dupliciter. Consequenter cum dicit ut eos qui sub lege. scilicet materiale: et quantum ad hoc Christus processit ex principio coniuncto. Et inde est. destruuntur duo errores. quia virtus spiritus sancti formavit illud. secundum quod dicit relationem. I. etc. quia materiam sui corporis sumpsit ex virgine. etc. Modus autem adipiscendi illud donum est per missionem spiritus filii Dei in corda vestra. Et ideo dicit ut eos qui sub lege erant. motus ad hoc ponendum per hoc quod dicitur ex muliere. Rom. VIII. Quarto adaptat similitudinem quantum ad subiectionem. quantum ad id quod principium habuit. ut ly sub. sicut per fistulam seu canale.. quia non solum Iudaei. quod dicitur infra V. I. mulier tantum importat corruptionem. id est ut per filium Dei naturalem efficeremur filii adoptivi secundum gratiam per Christum. V. scilicet quod ideo voluit isto tempore fieri subiectus. Non autem utimur formis et qualitatibus absolutis. Item. sed fieri etiam ex principio separato. tertio manifestat eius fructum. error Nestorii dicentis beatam virginem non esse matrem filii Dei.. quod Christus in carne existens praedicavit Iudaeis principaliter. cum dicit factum sub lege. Supra III. sed attulisse illud de caelo. qui dicit Christum ex ioseph semine esse natum. Item vitandus est error hebionis. etc. 13: Christus nos redemit de maledicto legis. 9: si quis spiritum Christi non habet. causam materialem designat. et. gentibus autem perfunctorie. Aliud est principium activum. per beatam virginem. quia non possumus fieri filii adoptivi. qui timore legis opprimitur et hoc modo nec Christus. etc. etc. etc. hic ostendit hoc beneficium etiam ad gentiles pertinere. non fuit coniunctum. ista de causa factum est. Ex quo patet. Unde secundum hoc dicitur nasci de ea. |#3 Lectio 3 Supra apostolus ostendit beneficium Iudaeis exhibitum. designat etiam sexum naturalem. ut apostolus dicit. Vocat enim eam mulierem. Si ergo Christus non solum est spiritualis. est ipsum produci solum ex principio coniuncto. non estis sub lege. id est quod sitis filii Dei. et. sed separatum. inquantum adoptamur in filios Dei per hoc quod accipimus spiritum Christi et conformamur ei. 1: Domine. Matth. etc. id est sub maledicto et onere legis. ex.. etc. Principium autem humanae generationis est duplex. non fuisset factus ex muliere. quaedam vero absque mutatione adveniunt. quod in divinis utimur his quae relationem significant etiam ex tempore. Sed contra est. Sed hoc est falsum. Io. Matth. et huiusmodi. III.. ibi itaque iam non est. Per hoc etiam quod dicitur ex muliere factus. ut haeredes fierent magni et liberi.. Secundo fructum exaltationis. Et haec duo ponit. quod hoc quod dixit ex muliere. manifestum est. 18: si spiritu ducimini. etc. Qui enim fit ex muliere.. Et quantum ad hoc non dicitur natus ex muliere sed factus quasi ex principio exteriori. etc.. liberaret. 17: non veni legem solvere. Et ideo dicit: quoniam estis filii Dei. Augustinus autem dicit. est filius eius. 12: mulier quam dedisti mihi. ibi misit Deus spiritum. quod quidem in Christo. 16: de qua natus est Iesus. sicut formae et qualitates absolutae. Et primo proponit ipsum beneficium. etc. Et haec adoptio specialiter competit Christo. Et quantum ad hoc dicit ut adoptionem filiorum reciperemus. sapiens. Arca enim fit ab artifice. in sacra Scriptura. quia hoc nomen mulier. primo. sed etiam omnes alii. Haec enim praepositio. nec viri spiritales dicuntur esse sub lege. denotet solam observantiam legis. non dicit corruptionem. quae tamen adhuc erat virgo. quod misit Deus filium suum factum ex muliere. 34 . Uno modo. 29: quos praescivit conformes fieri imaginis filii eius. Sed hoc est falsum.. secundo modum adipiscendi. adoptantur in filios. Licet autem posset dici natus ex muliere signanter tamen dicit factum. inconvenienter videtur dici quod sit factus sub lege. Nam.Aliqua enim adveniunt alicui et immutant ipsum. sed fructus nascitur ex arbore. transivisse. et non natum. Si ergo filius Dei est factus ex muliere. quod beneficium adoptionis filiorum Dei non solum pertinet ad eos qui sub lege erant sed etiam ad gentiles. sed etiam dator spiritus.. etc. 12: dedit eis potestatem filios Dei fieri. scilicet ex beata virgine. Unde per hoc persona verbi in nullo mutatur. ponit fructum rei in qua similitudo adaptatur. Respondeo. et huiusmodi est assumptio carnis.. sed filii hominis: quod falsum esse ostenditur per hoc quod dicit apostolus hic. VIII. quia si verum esset quod dicit. refugium factus es nobis. denotet oppressionem. quia dixisset natum et non factum. qui in filium Dei credunt.. secundum illud Gen. ut: Deus factus est bonus. Lxxxix. ut ly sub. Dicit ergo. quia circumcisus fuit et in templo praesentatus. scilicet valentini dicentis Christum non sumpsisse corpus de virgine. Unde dicimus illud Ps. Alio modo.

ponit fructum huius beneficii. Et ideo. et sicut a quo procedit. ex timore scilicet servientes.. et per hoc adoptamur in filios Dei. Consequenter cum dicit itaque iam non est servus. Et ideo quidquid pertinet ad statum Iudaeorum. Ult. Et. dicite: servi inutiles sumus. quia misit Deus.Rom. Et ideo Petrus. XV.. quae fit per semen spirituale transmissum in locum spiritualis generationis. quia. etc. quod est Graecum. id est per Dei misericordiam. spiritum filii sui in corda nostra. VIII. ponit fructum quantum ad consecutionem omnis boni. XVII. id est per Dei operationem. XV. pater. et haeres per Deum. tamen non sumus servi malevoli. Et quantum ad hoc dicit itaque.. tamen virtute continet totum.. quia duplex est generatio. Licet enim conditione servi simus. cum dicit filii sui. etc. Rom. scilicet quantum ad gentem. licet sit quantitate parvum. quia dicitur Lc. Act. XXXVI. Unde spiritus sanctus dicitur spiritus filii. 14: ille me clarificabit. cum Christus ex eis carnem non sumpserit. Una carnalis. quod est Hebraeum. Haec autem haereditas est plenitudo omnis boni. Semen autem spirituale est gratia spiritus sancti. ita et gentiles per Deum. scilicet quia spiritus clamat in nobis. unde non videbantur in aliquo Christo coniungi.: qui natus est ex Deo. quod si alicubi in Scriptura invenitur spiritus sanctus mitti a patre. Rom.. sed amicos. quando per affectum accendimur calore spiritus sancti ad desiderium Dei. nihilominus tamen spiritus sanctus communis est patri et filio. et ab utroque procedit et ab utroque datur. nec eis praedicaverit. VIII. etc. Et utrumque ponit ut ostendat quod gratia spiritus sancti communiter se habet quantum ad utrumque populum. quando fuit reprehensus a Iudaeis. et patir. et ex hoc adoptati sunt in filios Dei. non posse resistere spiritui sancto.. Abba. ex quo filius mittit eum. 26. etc. XV. etc. non magnitudine vocis. etc. Et primo quantum ad remotionem omnis mali. Galatas non esse adoptatos in filios Dei. in timore scilicet serviens. 12. Et ideo est. XIV. utpote ingrati tanto beneficio. VIII. etc. qui hanc gratiam contemnebant. etc. tamen fuerunt coniuncti per spiritum. XI.. Rom. etc. XXVI. et ostensa per exemplum humanum.. abba. Unde dicitur pignus et arra beatitudinis Ephes. 16: ipse spiritus testimonium reddit spiritui nostro. I. ideo apostolus modum huius adoptionis demonstrans... et ideo libertatem per filium consequimur. cuius instinctu hoc fecerat. 17: si filii et haeredes. quod sumus filii Dei. quem mittet pater. sicut in praemissa auctoritate dicitur quem mittet pater in nomine meo. 15: non accepistis spiritum servitutis. XV. aliquando vero a filio. etc. neque secundum praedicationem. manifestum est quod ab ipso procedit. quia in filios Dei generamur per mentis renovationem. 35 . Domine. id est clamare facientem. coniungimur Christo.. Is. Sed est filius. Vel per Deum. Io. Rom. quod ivisset praedicare gentibus. qui quidem locus est mens seu cor hominis. Sed sciendum est. Io. quia tali servo debentur tortura et compedes. quod ubicumque invenitur quod pater mittat spiritum sanctum. Tunc enim clamamus abba. cum venerit Paracletus. a quo liberamur per adoptionem spiritus sancti et haec est liberatio a servitute. 12: omnia opera nostra operatus es in nobis. Clamantem. hic apostolus arguit Galatas. haeredes quidem Dei. etc. a tempore gratiae. etc. Io. sed sumus servi boni et fideles. quia de meo accipiet.. Et quia possent dicere isti. dicit quod et si non fuerunt coniuncti Christo secundum carnem. XV. pater. et pater. etc.. I Io. cum nihil aliud sit quam ipse Deus. fit mentio de patre. 36: si filius vos liberaverit. pater. Io. Nec refert si alicubi dicatur spiritus sanctus solum a patre procedere. VIII. Dicit autem per Deum. 9: gentes autem super misericordia honorare Deum.. excusavit se per spiritum sanctum. fit mentio de filio. 5: Dominus pars haereditatis meae. et sicut a quo habet spiritus sanctus quidquid habet. dicens. Secundo. quantum est ex se. et amore servientes. pater. 15: non accepistis spiritum servitutis.. Cap. secundum illud Ps. qui in Christum credimus. vere liberi eritis. Et etiam hic cum dicit misit Deus. pater. sicut mittentis. convenienter attribuitur Christo. Paracletus autem spiritus sanctus. non peccat: quoniam generatio Dei conservat eum. |#4 Lectio 4 Posita dignitate beneficii gratiae. quia sicut Iudaei haereditatem adepti sunt per Dei repromissionem et iustitiam. 10: cum feceritis omnia quae praecepta sunt vobis. quae fit per semen carnale missum in locum generationis: quod quidem semen. ubi dicitur mitti a filio. 15: iam non dicam vos servos. servus. et quantum ad hoc dicit quod si filius. statim fit mentio de filio. non est aliquis nostrum. 26. 14. 8: dico Christum Iesum ministrum fuisse circumcisionis. quod est Latinum. quem ego mittam vobis. etc. Iudaeorum scilicet et gentium. similiter. etc. sed magnitudine et fervore affectus. spiritum sanctum. unde dicit quem mittam vobis a patre. Dicit autem in corda. Ez. Gen. Alia est spiritualis. abba. XVI. Idem autem est in significatione. Unde conversio gentilium specialiter attribuitur spiritui sancto. pater. Rom. XV. Et hoc semen est virtute continens totam perfectionem beatitudinis. sicut et a patre. 26: dabo spiritum novum. iam. 1: dixit ad Abraham: ego ero merces tua magna nimis. Io. VIII.

quae gentes. etc. Sed nunc cum cognoveritis Deum.. quia supra dixit: cum cognoveritis Deum. absque errore fit. per se subsistere non valentia. etc. quia nos adoramus carnem et humanitatem Christi. etc. X. quod hoc non facit ex odio et livore.. quod haec littera dupliciter legitur. I Cor. quae nullam directam impressionem habent in voluntate hominis. videtur contrarietatem habere. quae sunt infirma. Cum enim ipse in tota praecedenti serie huius epistolae. I. ibi quomodo convertimini. Unde cum adoratio debeatur supposito divinae naturae. tolerari poterat.. et quicumque exhiberet ei esset idololatra. XII. ibi dies observatis.. his qui non sunt natura dii. quia observatis dies. sed tunc quidem. 34: omnes cognoscent me. 29: Domino enim Deo antequam crearentur omnia sunt agnita. Dicit ergo sed tunc. scilicet mundi. ergo sumus idololatrae. etc. Et ideo cavendum est fidelibus talia observare. Primo commemorat statum pristinum. Unde dicit timeo ne forte sine causa.. qui est in sinu patris. et in sequenti. Probatio huius manifeste apparet. secundo ostendit imminens periculum. id est sitis conducti ad Dei cognitionem. 2: cum gentes essetis. et tempora. et disponunt actus suos secundum iudicium astrorum. nisi ea manus cuncta regentis teneret. 8: eratis aliquando tenebrae. etc. Circa primum duo facit.. Primo proponit peccatum commissum. ut sit sensus imo cogniti sitis a Deo. ibi estote sicut ego. nam. non me laesistis. 17: conversi sunt retrorsum. II Petr. etc. sed unigenitus.. Quod si verum esset. sed nulla debet esse eis suspicio harum rerum. Uno modo. 25: servierunt creaturae potius quam creatori.. Unde dicit: cum cognoveritis Deum per fidem. 3: portans omnia verbo virtutis suae. id est Deus fecit quod vos cognosceretis eum. dico. quia isti Galatae a fide convertebantur ad idololatriam. Io. venerantur corpora caelestia. patet: quia distinctio dierum. elementa. scilicet corporalium: et in istis licet ipsorum cursum attendere. quia lex fuit prima institutio divini cultus. Hoc autem quod dicit qui natura non sunt dii. Sed dicendum est. Sed dicendum hoc causaliter esse dictum. gravius est peccatum in christiano. Eccli. 21: melius erat eis non cognoscere viam iustitiae. XXXI. Ad elementa.. nisi per ipsum. ideo magis ad propositum exponitur de hoc. cum Deus ab aeterno omnia cognoverit. quia prospere potest cedere quidquid sub Dei devotione simpliciter agitur.. ibi fratres. Is. quam in gentili. etc. etc. id est inutiliter laboraverim in vobis... etc. obsecro vos. ignorantes Deum. etc. cum gentes essetis. Et egena. serviebatis. etc. 36 . quae omnia ortum habent ab idololatria. quasi dicat: si ignorantes eratis et peccabatis. etc. vel infortunio: et in istis servare cursum astrorum pertinet ad idololatriam. seu a fortuna. adoramus tamen eam. non tamen est secundum intentionem apostoli. XLII. Et ideo. quidquid in Christo adoratur. quia in nihilum deciderent. ibi nunc autem cum cognoveritis. I. 2: a signis caeli nolite metuere. cultu latriae. inquantum est causa cognitionis nostrae. id est ad litteralem legis observantiam? quae dicitur elementa. quia egent Deo et seipsis ad invicem. servire vultis. Contra quod dicit Ier. Et ideo tales temporum distinctiones observantes. seu humanitatem Christi. arguat Galatas de hoc quod a fide transtulerunt se ad observantiam legis. I. Consequenter cum dicit nunc autem cum cognoveritis. Rom. Et ex hoc imminet grave periculum. secundo extollit et commendat beneficium susceptum. quorumdam autem non sunt causa. Sciendum est autem. mensium. Sed hoc quod dicit imo cogniti sitis a Deo. tertio reducit eos ad salutis statum. Et quod observationes huiusmodi malae sint et contra cultum christianae religionis. scilicet faustos et infaustos. statim corrigit et explicat eam praefiguratam innuendo quod non possumus Deum cognoscere ex nobis. quae fuit vera locutio. quod corpora caelestia quorumdam quidem effectuum causa sunt. Sed licet haec lectura sustineri possit. ibi timeo vos ne forte. Sed numquid licet in aliquo cursum stellarum servare? dicendum est. quam post. et temporum attenditur secundum cursum solis et lunae. etc. id est constellationes et cursum corporum caelestium. etc. secundo excusat se. infirma. II.. XXIII. non esset ei exhibendus cultus latriae. est ad confutationem Arianorum dicentium Christum Dei filium non esse Deum per naturam. serviendo et ponendo spem in his in quibus non debetis.Et primo arguit eos de ingratitudine. quomodo convertimini a fide ad elementa.. etc. ut unitam personae divini verbi. etc. ad simulacra muta prout ducebamini euntes. scilicet eorum quae dependent a libero arbitrio. quasi dicat: nunc estis filii et haeredes per Deum. id est denuo. denuo. quibus. etc.. quod licet adoremus carnem. et menses. scilicet elementis. sed opinione hominum.. gravius peccatis quam olim. Et primo exaggerat eorum peccatum. et annos. secundo de peccato commisso eos convincit. dicens quomodo convertimini. tertio exaggerat peccatum commissum. etc. quod quidem verbum est suppositum divinum. etc. Ier. Circa primum tria facit. Sed potest obiici. commemorat acceptum beneficium. quod ad legales observantias convertuntur. secundum illud Hebr. caeteris paribus. et ideo dicit quomodo convertimini a fide iterum. 18: Deum nemo vidit unquam. ad complementum universi. id est iterum. servitute scilicet latriae. Eph. Consequenter exprobrat peccatum commissum. annorum. et in his quae dependent a libero arbitrio. V. Sic enim Deus dicitur cognoscere. per infidelitatem.

tempora. quae erat vobis causa tentationis. blande loquendo eis quantum ad tria. Prov. Et licet haec infirmitas fuerit causa spernendi me... Et ideo apostolus sicut bonus praelatus ostendit. XVIII. transacto medio. Et hoc potestis. idem videtur ac si velit redire ad principium. si iterum redire velit ad medium. Circa primum duo facit. Et ex hoc sequitur periculum. XII. scilicet egressionis de Aegypto. Lc. Neque respuistis doctrinam meam et me. Et quantum ad hoc dicit scitis autem. errorem scilicet pristinum corrigentes. ibi ergo inimicus factus sum vobis. X. Dicit ergo quantum ad primum: dico quod nihil me laesistis. Unde dicit fratres. sicut vos. XXXIV. per infirmitatem carnis. Nam isti nec Iudaei fuerant. et ex hoc etiam amor in hominibus confirmatur. cum dicit scitis autem. reducit eos ad statum salutis. imo servivistis mihi. id est transacto tempore. 4: cum austeritate imperabatis eis. non sprevistis. scilicet sine lege. sicut ego dimisi.. Et ideo apostolus.. ibi filioli mei. estote sicut ego. Cxxxii. Ad quod dicendum est. sed Deo sub ipsis elementis. Christiani vero serviunt Deo sub Christo. quod cultus Iudaeorum medius est inter cultum christianorum et gentilium. Secundo quantum ad modestiae verbum. inquantum observationibus corporalium elementorum Deo cultum exhibebant. 23: cum obsecrationibus loquitur pauper. Iudaei vero elementis quidem non serviebant. hic ostendit se hoc non ex odio fecisse. Eccli. Is. quod consuetudo est boni pastoris in correctione subditorum asperis dulcia miscere. Hoc in Glossa tripliciter legitur. scilicet sine lege viventes. quae dicuntur in Glossa. Unde dicit nihil me laesistis. Consequenter cum dicit estote sicut ego. XXXIII. Unde dicit timeo vos ne forte sine causa. etc. tertio assignat causam praemissae reprehensionis. Primo modo sic estote sicut ego.. secundo quod magis habet causam amoris. quae erat in carne mea. quod evangelizavi vobis iampridem.. Item annos iubilaei. X. quia isti iam pervenerant ad terminum. secundo ostendit quomodo ei astiterunt et tentationem vestram. XXIII. dicit eos converti ad elementa. supple fuistis. et in lege natus sum. 5 ss. 37 . id est cum infirmitate et afflictione carnis meae. etc. et dispergentur oves. id est recordari poteritis. quia ex hoc nihil prodest fides Christi. etc. Tertio modo sic: estote sicut ego. Et primo ostendit se non habere veram causam odii ad eos ullam. 1: vae qui spernis.quia non perficit iustificando hebr. Ps. inde est. I Cor. Infra V. Primo quantum ad charitatis nomen. qui me non offendunt. ut habetur Lev. et septimum annum remissionis. Quia. Et quod ita sit probat.. scilicet ad cultum Iudaeorum. ut primum et septimum mensem. VII. et quod ierosolymam tribus vicibus veniebant per singulos annos. ubi primo commemorat tribulationem quam passus est apud eos. XIII. quod per infirmitatem. Similiter et hoc. 28: vos estis. Primo ostendit. Iudaico ritu. 7: percute pastorem.. 2: qui vos spernit. Quando autem aliquis pervenit ad terminum. in vobis laboraverim. adiuvando per se. etc. supple: qui legem habui. cum dicit dies observatis. sed ne ita sit. etc. quasi dicat: ita timeo vos. qui permansistis mecum. ne forte sine causa laboraverim in vobis. secundum illud Lc. etc. 2: non spernas hominem in visu suo. ut dicit Dominus Lc. Circa primum notandum est. et decimum primi mensis. quod propter quamdam conformitatem medii ad principium. |#5 Lectio 5 Postquam reprehendit apostolus Galatas.. quia ego. II Cor. ne scilicet ex nimia severitate frangantur. et huiusmodi. Tertio quantum ad excusationem. sicut ego errorem meum correxi. secundum illud Zach. id est tribulationem meam. menses. nonne et ipse sperneris. scilicet sabbata. et tamen de errore meo correctus sum. etc. me spernit. etc. quia ego. et tentationis vestrae. Scitis enim. vos tamen tentationem vestram. 1: ecce quam bonum et quam iucundum habitare fratres in unum. quod non ex odio increpat eos. nec alias legalia servaverant. Secundo modo sic estote sicut ego. ibi scitis autem quod per infirmitatem. etc. 3: cum timore et tremore multo fui apud vos. Nam gentiles colebant elementa ipsa tamquam viva quaedam. Secundo ostendit se ad eos habere causam amoris. XXII. quod non habet causam odii ad eos. scilicet ad fidem Christi. id est inutiliter. 34 legitur de Samaritano. 19: neminem ad perfectum adduxit lex. vel cum multis tribulationibus quas patiebar a Iudaeis (qui sunt de carne mea) me persequentibus. de malis pastoribus dicitur Ez. 2: si circumcidimini. quia non confert virtutes et gratiam. Sed quid est quod dicit convertimini? et videtur hoc inconvenienter dictum. id est in fide Christi. et tunc redierunt ad medium.. XI. Supra eodem: sub elementis huius mundi eramus servientes. secundo quod nec habet causam aestimatam. E contra. quod habeam odio illos. et denuo eis servire. Ubi tria ponit ex quibus homines se diligere consueverunt. id est Neomenias.. et ego non sum talis. modo sum sicut vos. quod in curatione sauciati infudit vinum et oleum. quin velletis esse socii tribulationum. scilicet legem deserentes. quod dicit denuo. 9: virtus in infirmitate perficitur. supple sum. II. etc. Primum est mutuum societatis auxilium. Christus vobis nihil proderit. egena. Unde dicit obsecro vos.

tum quia hoc cedebat in damnum Galatarum. quasi dicat: ita me diligebatis. quia quaerebant in eis lucrum. praedicabant servari legalia. etc. Et quantum ad hoc dicit sed sicut Angelum Dei excepistis me. quia dico vobis verum. si boni aemulatores fueritis? sed quia aliquis potest esse bonus doctor. aemulamini spiritualia. si tu odis eum qui corrigit te de malo. si eum oderit. et perfectio viarum tuarum? tertium. quod confirmat inter homines dilectionem.Secundum autem. si iste qui corripitur corripientem diligit. X. secundo excludit eam. Et tunc sic legitur: ego factus sum inimicus vobis. verum dicens vobis? verbum autem hoc. et praedicationem meam recepistis? iob IV. Sed quia amor eorum ad istos non erat bonus. scilicet dicere verum. Veritas enim odium parit. id est in eo quod bonum est. est mutuus amor et mutua dilectio ad invicem. sed sicut Iesum Christum. quod tamen est signum dilectionis. et. 23: qui corripit hominem. potest aestimari ut signum odii. 10: odio habuerunt in porta corripientem... quod si fieri posset.. quidam pseudo ex Iudaeis conversi. Quantum autem ad primum. Col. XIV. qui in me loquitur Christi? Matth. sed etiam oculos vestros dedissetis mihi. Deinde increpat eos. IV. per quod ipsi damnificabantur. id est ac si Christus ipse venisset. secundum illud Prov. II. addit tamen in bono. etc. 1: sectamini charitatem... Et hoc magis faciebant ut excluderent Paulum. etc.. Uno scilicet modo. me recipit. III. quod praedicatores dicuntur Angeli. Et inde est. obedite per omnia dominis vestris.: an experimentum quaeritis eius. VIII. Licet autem apostolus de se loquatur. qui vobis noceat.. sed non in hoc iustificatus sum. I Petr. Dicit ergo: ex quo mihi tot bona fecistis. Unde dicit ubi est ergo beatitudo vestra? quasi dicat: nonne ex hoc homines beatificabant vos. cum dicit aemulamini bonum. XXVIII. et isto modo legitur sic tunc: factus sum inimicus. ne oderit te. Mal. argue sapientem. Nam homines veritatem dicentes. 22: servi. id est non patiuntur in vobis (quos diligunt potius amore concupiscentiae. etc. et hoc ideo. quam amicitiae) consortium nostrum. etc. scilicet quod ipse habeatur odio ab eis. etc. manifestum est quod malum diligis. Hoc autem excludit consequenter cum dicit bonum autem aemulamini. id est ita honorifice sicut nuntium verba Dei nuntiantem. 6: ubi est timor tuus. secundum illud II Cor. patientia tua. Et quantum ad hoc dicit testimonium perhibeo. ideo dicit aemulantur vos. XXXI: non aemuletur cor tuum peccatores. quia volunt vos excludere. Prov. Et sic hoc quod sequitur verum dicens vobis. qui omnia videt. sed dico tamen. etc. 13: cum accepissetis a nobis verbum auditus Dei. Cap. secundum Glossam. etc. id est habeo vos odio. et primo unam ex parte apostoli. I Thess. corripientem diligit. me scilicet et huiusmodi.. III. Si vero diligis eum. et in eo loquebatur. quia. qui Christus profecto in ipso ad eos venerat. si etiam in absentia doctoris perseverat. oculos eruissetis et dedissetis mihi. 40: qui vos recipit. ideo isti detrahebant ei. Consequenter cum dicit aemulantur vos. Amos V. etc. ibi bonum autem aemulamini. etc. secundo aliam ex parte pseudo. ideo addit semper. etc. sed non bene. quod in principio peccator corripientem odit. dupliciter potest intelligi. procedat. 13: quis est. quod dicit inimicus. 4: nihil mihi conscius sum. Alio modo potest intelligi inimicus passive. per amorem ad peccata afficiuntur: inde est. ponit causam aestimati odii. ut aemulemini illos. signum est malitiae. quod factus sim inimicus vobis. quod amorem confirmat est mutua beneficentia. Et quia Paulus contrarium dicebat. id est habetis me odio. II. utpote propriae utilitati contrarium. Cum enim homo naturaliter odiat illud quod contrariatur ei quod diligit. Quia enim homines a principio cum corripiuntur. ut sic dicens verum vobis ponatur.. e converso. suo tamen loco et tempore. id est. in quo potest esse aliquid mali. I Cor. ostendis te odire peccata. Et primo ponit eam. ibi aemulantur vos. ideo addit: aemulamini bonum doctorem. quia non amant bonum vestrum. quod postea inveniet gratiam apud eum. sciendum est quod. Sed quia aliqui aemulantur doctorem bonum in sua praesentia solum. ut sit causa odii. |#6 Lectio 6 38 . 17: ego diligentes me diligo. quod iuste fit vel ad utilitatem ecclesiae fuisset. 8: noli arguere derisorem. quia aemulatio in bonum est signum quod ex amore et timore Dei. a malis odio habentur. circumeuntes ecclesias gentium.. in bono. et fortitudo tua. Et ideo dicit aemulantur vos. tum quia non amabant eos propter utilitatem ipsorum. et non tantum cum praesens sum apud vos. estne credendum. III. sicut dictum est supra. quod solutio haec potest haberi ex hoc quod dicitur Prov. Et hoc apparet. quam pro salute eorum. non patiens consortium in amato. sed aemulamini bonum doctorem. etc. et diliget te. Et non solum sicut Angelum recepistis. gratiam postea inveniet apud eum magis quam qui per linguae blandimenta decipit.. sicut ipse dicit I Cor. Sed contra est quod dicitur prov. ut nullum recipiatis nisi eos. Ult. ex parte scilicet pseudo. quod sic deteriorati erant. sed postquam iam correctus est et affectum peccati deposuit. sed propter commodum proprium: et hoc patet quia volebant excludere apostolum ab eis. Et ideo signanter in proposita auctoritate dicitur. Bonitatis enim signum est. quasi dicat: non debetis eos aemulari in doctrina eorum. quod me honorastis. id est iuste fieri potuisset illud enim fieri potest. Et Prov. Aemulatio enim est zelus ex amore quocumque proveniens.. ponit aliam causam aestimatam. Sed dicendum est. IX. quod non solum mihi vestra exteriora. quod ipse habeat eos odio. 31: ne aemuleris hominem iniustum. 7: legem requirent ex ore eius. Consequenter cum dicit ergo inimicus factus sum vobis.

Supra apostolus removit falsam causam correctionis Galatarum, hic consequenter apostolus dictae correctionis assignat causam veram, quae est dolor de eorum imperfectione. Et ideo primo dolorem cordis ex quo loquebatur, exprimit; secundo ponit desiderium de manifestatione huius doloris, ibi vellem autem, etc.; tertio ponit causam doloris, ibi quoniam confundor, etc.. Dolor autem iste ex charitate procedebat, quia dolebat de peccatis eorum. Ps. Cxviii, 158: vidi praevaricantes, et tabescebam, etc.. Et ideo verbum charitatis proponit dicens filioli mei. Signanter autem non eos filios vocat, sed filiolos, ut designet eorum imperfectionem, qua diminuti sunt. I Cor. III, 1: tamquam parvulis in Christo, etc.. Sed notandum est, quod puer dum est in parturitione, dicitur filiolus. Et isti tales erant, quia indigebant iterata parturitione, cum tamen parentes carnales semel tantum parturiant filios. Et ideo dicit eis quos iterum parturio. Nam semel eos parturierat in prima conversione, sed quia iam aversi erant ab eo, qui eos vocavit in aliud evangelium, indigebant quod iterato parturiret eos. Ideo dicit parturio, id est cum labore et dolore ad lucem fidei reduco. In quo apparet dolor apostoli. Unde conversio hominis, partus dicitur. Iob XXXIX, 3: incurvantur ad foetum et pariunt. Apoc. XII, 2: clamabat parturiens, et cruciabatur ut pariat. Et inde est quod apostolus ex dolore dure eos corrigit, sicut mulier ex dolore partus dure clamat. Is. XLII, 14: quasi parturiens loquar, etc.. Et ratio iteratae parturitionis est, quia non estis perfecte formati. Unde dicit donec Christus formetur in vobis, id est recipiatis similitudinem eius, quam vestro vitio perdidistis. Et non dicit, formemini in Christo sed formetur Christus in vobis, ut hoc terribilius insonet auribus eorum. Nam Christus per fidem formatam formatur in corde. Eph. III, 17: habitare Christum per fidem, etc.. Sed quando quis non habet fidem formatam, iam in eo moritur Christus. II Petr. I, 19: donec dies illucescat, etc.. Et sic secundum hominis profectum in fide, Christus in homine proficit, et, e converso, secundum defectum deficit. Quando ergo fides in homine efficitur informis per peccatum, Christus non est in eo formatus. Et ideo, quia in istis non erat fides formata, indigebant iterum parturiri, donec Christus in eis formaretur per fidem formatam, scilicet quae per dilectionem operatur. Vel donec Christus formetur in vobis, id est, formosus aliis per vos appareat. Posset autem aliquis dicere: absens tu dicis talia, sed si esses apud nos, haec non diceres, secundum illud II Cor. X, 10: praesentia quidem corporis infirma, et sermo contemptibilis, etc.. Et ideo ponit desiderium manifestandi dolorem suum asperius, dicens vellem autem esse apud vos modo et mutare vocem meam, quasi dicat: modo blandis verbis utor, vocans vos fratres et filios in absentia; sed si essem praesens, asperius corriperem. Nam si quae per litteras scribo, nunc praesens et ore proferrem, durior esset correctio, utpote quia magis possem vocem obiurgantis exprimere, et irascentis resonare clamorem et dolorem pectoris, magis quam per litteras explicare, et magis cor vestrum viva vox ad confusionem de errore vestro et mea turbatione moveret. Et causa huius doloris est, quia confundor in vobis, id est, erubesco apud alios pro vobis. Nam, sicut Eccli. XXII, 3 dicitur confusio est patris de filio indisciplinato. Nam, cum filius sit res patris, et discipulus, inquantum huiusmodi, res Magistri, Magister gaudet de bono quod videt in eo relucere, quasi de bono proprio, et gloriatur, et, e converso, de malo dolet et confunditur. Unde quia isti mutati erant de bono in malum, apostolus confundebatur inde. |#7 Lectio 7 Supra apostolus probavit dignitatem gratiae per consuetudinem humanam hic autem probat eam auctoritate Scripturae. Et primo proponit factum; secundo exponit mysterium, ibi quae sunt per allegoriam dicta, etc.; tertio concludit propositum, ibi itaque, fratres mei, non sumus, etc.. Circa primum duo facit. Primo excitat ad attentionem; secundo proponit suam intentionem, ibi scriptum est enim, etc.. Dicit ergo dicite mihi, etc., quasi dicat: si vos estis sapientes, attendite ad ea quae obiicio, et si non potestis contradicere, cedatis. Iob VI, 29: respondete, obsecro, absque contentione, etc.. Facio vobis autem hanc obiectionem: aut legistis legem, aut non legistis. Sed si legistis, scire debetis ea quae in ea scripta sunt: sed ipsa probat se dimittendam; si autem non legistis, non debetis recipere quod nescitis. Prov. IV, 25: palpebrae tuae praecedant gressus tuos. Dicit autem sub lege, id est sub onere legis. Nam subire aliquod leve non est vis, sed subire grave onus, sicut est onus legis, magnae stultitiae signum esse videtur. Act. XV, 10: hoc est onus, quod neque patres nostri, neque nos portare potuimus, etc., quod est intelligendum de illis, qui volunt carnaliter esse sub lege. Consequenter cum dicit scriptum est enim, etc., proponit suam intentionem, dicens: ideo quaero an legistis legem, quia in ipsa continentur quaedam, quae manifeste dicunt legem non esse tenendam. Et specialiter apostolus facit mentionem de duobus filiis Abrahae. Et primo ponit unum in quo conveniunt; secundo duo in quibus differunt. 39

Conveniunt quidem in uno patre. Unde dicit scriptum est, quoniam Abraham duos filios habuit. Habuit etiam alios quam istos duos filios, quia post mortem Sarae alios genuit de caethura, ut dicitur Gen. XXV, 2; de quibus mentionem non fecit apostolus, quia non pertinent ad hanc significationem. Possunt tamen per istos duos, scilicet filium ancillae et filium liberae, duo populi scilicet, Iudaeorum et gentium, designari; per alios vero filios caethurae, schismatici et haeretici. Qui quidem duo populi conveniunt in uno patre; quia Iudaei sunt filii Abraham secundum carnem, gentiles vero secundum imitationem fidei. Vel sunt filii Abrahae, id est Dei, qui est pater omnium. Mal. II, 10: nonne Deus pater omnium, etc., Rom. III, 29: an Iudaeorum tantum? differunt autem in duobus, scilicet in conditione matris, quia unus est de ancilla, ut dicitur Gen. XXI, 10. Nec tamen peccavit Abraham ad eam accedens, quia accessit ad eam coniugis affectu et ordinatione divina. Alius autem est de libera, scilicet Isaac, quem genuit ei Sara uxor sua. Gen. XVIII, 10: veniam ad te tempore isto, vita comite, et Sara uxor tua, etc.. Item differunt in modo generationis, quia qui de ancilla, scilicet Ismael, secundum carnem natus est; qui autem de libera, scilicet Isaac, per repromissionem. Sed vitandus est hic duplex falsus intellectus. Unus, ne intelligatur per hoc, quod dicit secundum carnem natus est, ut accipiatur hic caro pro actu peccati, secundum illud Rom. VIII, 13: si secundum carnem vixeritis, moriemini, etc.; II Cor. X, 3: in carne ambulantes non secundum carnem militamus; quasi Abraham peccante natus sit Ismael. Alius intellectus, ut per hoc, quod dicitur per repromissionem, credatur Isaac non secundum carnem natus, id est, secundum carnalem commixtionem, sed per spiritum sanctum. Est ergo dicendum, quod secundum carnem, id est secundum naturam carnis natus est Ismael. Nam naturale est in hominibus, quod ex muliere iuvencula foecunda, sicut erat Agar, et sene, nascatur filius. Et quod per repromissionem, id est supra naturam carnis, natus est Isaac. Non enim ad hoc se extendit natura carnis, ut ex viro seni et vetula sterili, sicut fuit Sara, filius nascatur. Per Ismael significatur populus Iudaeorum, qui secundum carnem natus est; per Isaac vero intelligitur populus gentium, qui natus secundum repromissionem, qua promissum est Abrahae, quod esset futurus pater multarum gentium. Gen. XXII, 18: in semine tuo benedicentur, etc.. Mysterium autem exponit, cum dicit quae sunt per allegoriam dicta. Et primo ponit modum mysterii; secundo exemplificat, ibi haec enim duo sunt testamenta, etc.. Dicit ergo: haec quae sunt scripta de duobus filiis, etc., sunt per allegoriam dicta, id est per alium intellectum. Allegoria enim est tropus seu modus loquendi, quo aliquid dicitur et aliud intelligitur. Unde allegoria dicitur ab allos, quod est alienum, et goge, ductio, quasi in alienum intellectum ducens. Sed attendendum est, quod allegoria sumitur aliquando pro quolibet mystico intellectu, aliquando pro uno tantum ex quatuor qui sunt historicus, allegoricus, mysticus et anagogicus, qui sunt quatuor sensus sacrae Scripturae, et tamen differunt quantum ad significationem. Est enim duplex significatio. Una est per voces; alia est per res quas voces significant. Et hoc specialiter est in sacra Scriptura et non in aliis; cum enim eius auctor sit Deus, in cuius potestate est, quod non solum voces ad designandum accommodet (quod etiam homo facere potest), sed etiam res ipsas. Et ideo in aliis scientiis ab hominibus traditis, quae non possunt accommodari ad significandum nisi tantum verba, voces solum significant. Sed hoc est proprium in ista scientia, ut voces et ipsae res significatae per eas aliquid significent, et ideo haec scientia potest habere plures sensus. Nam illa significatio qua voces significant aliquid, pertinet ad sensum litteralem seu historicum; illa vero significatio qua res significatae per voces iterum res alias significant, pertinet ad sensum mysticum. Per litteralem autem sensum potest aliquid significari dupliciter, scilicet secundum proprietatem locutionis, sicut cum dico homo ridet; vel secundum similitudinem seu metaphoram, sicut cum dico pratum ridet. Et utroque modo utimur in sacra Scriptura, sicut cum dicimus, quantum ad primum, quod Iesus ascendit, et cum dicimus quod sedet a dextris Dei, quantum ad secundum. Et ideo sub sensu litterali includitur parabolicus seu metaphoricus. Mysticus autem sensus seu spiritualis dividitur in tres. Primo namque, sicut dicit apostolus, lex vetus est figura novae legis. Et ideo secundum quod ea quae sunt veteris legis, significant ea quae sunt novae, est sensus allegoricus. Item, secundum Dionysium in libro de caelesti hierarchia, nova lex est figura futurae gloriae. Et ideo secundum quod ea quae sunt in nova lege et in Christo, significant ea quae sunt in patria, est sensus anagogicus. Item, in nova lege ea quae in capite sunt gesta, sunt exempla eorum quae nos facere debemus, quia quaecumque scripta sunt, ad nostram doctrinam scripta sunt; et ideo secundum quod ea quae in nova lege facta sunt in Christo et in his quae Christum significant, sunt signa eorum quae nos facere debemus: est sensus moralis. Et omnium horum patet exemplum. Per hoc enim quod dico fiat lux, ad litteram, de luce corporali, pertinet ad sensum litteralem. Si intelligatur fiat lux id est nascatur Christus in ecclesia, pertinet ad sensum allegoricum.

40

Si vero dicatur fiat lux id est ut per Christum introducamur ad gloriam, pertinet ad sensum anagogicum. Si autem dicatur fiat lux id est per Christum illuminemur in intellectu et inflammemur in affectu, pertinet ad sensum moralem. |#8 Lectio 8 Superius posuit apostolus intellectum mysticum, hic aperit mysterium. Et primo quantum ad matres; secundo quantum ad filios, ibi nos autem fratres, etc.. Per duas autem matres intelligit duo testamenta. Et ideo primo ponit significatum; secundo exponit, ibi unum quidem in monte, etc.. Dicit ergo hae, scilicet duae uxores, ancilla et libera, sunt duo testamenta, vetus et novum. Ier. XXXI, 31: feriam domui Israel foedus novum, ecce novum testamentum, non secundum pactum, etc., ecce testamentum vetus. Libera enim significat testamentum novum, ancilla vero vetus. Ad sciendum autem quid sit testamentum, attendi debet, quod testamentum idem est quod pactum seu foedus eorum quae testibus confirmantur. Unde in Scriptura multoties loco testamenti ponitur foedus vel pactum. Ubicumque autem intervenit foedus, vel pactum, fit aliqua promissio. Et ideo secundum diversitatem promissionum, est diversitas testamentorum. Duo autem sunt nobis promissa, scilicet temporalia in veteri lege et aeterna in nova. Matth. V, 12: gaudete et exultate, etc.. Hae ergo duae promissiones sunt duo testamenta. Unde apostolus consequenter cum dicit: unum quidem, etc., exponit ipsa. Et primo quantum ad vetus; secundo quantum ad novum, ibi illa autem quae sursum, etc.. Ad evidentiam autem litterae sciendum est, circa primum, quod quilibet civis alicuius civitatis dicitur esse filius illius, et ipsa civitas est sicut mater eius. Lc. XXIII, 28: filiae ierusalem, nolite flere, etc.. Thren. Cap. Ult.: filii sion inclyti, etc.. Per hoc igitur quod aliqui fiunt alicuius civitatis cives, efficiuntur filii eius. Duplex autem est civitas Dei, una terrena, scilicet ierusalem terrestris; alia spiritualis, scilicet ierusalem caelestis. Per vetus autem testamentum homines efficiebantur cives civitatis terrestris, per novum autem, caelestis. Et ideo circa hoc duo facit. Primo ponit mysterium expositum; secundo expositionis mysticae rationem assignat, ibi sina enim, etc.. Dicit ergo primo: dico quod significat duo testamenta, scilicet vetus et novum. Et quantum ad hoc dicit: primum quidem in monte sina, etc.. Ubi, primo, ponitur locus in quo datum fuit, quia ad litteram in monte sina, ut dicitur Ex. XX, cuius, secundum Glossam, mystica ratio est, quia sina interpretatur mandatum. Unde et ab apostolo vetus lex vocatur lex mandatorum, Eph. II, 15; mons autem significat superbiam, Ier. XIII, 16: antequam offendant pedes vestri ad montes caliginosos, etc.. Unde per montem istum in quo data est lex, significatur superbia Iudaeorum duplex: una qua superbiebant contra Deum, Deut. XXXI, 27: ego scio contentionem tuam, etc.; alia qua superbiebant contra alias nationes abutentes eo, quod dicitur in Ps. Cxlvii, 20: non fecit taliter omni nationi, etc.. Secundo vero proponit ad quid sit datum, quia non ad faciendum liberos, sed filios matris ancillae, generans in servitutem, quae est Agar, id est significatur per Agar, quae quidem in servitutem generat, scilicet vetus testamentum. Et hoc tripliciter, scilicet quantum ad affectum, quantum ad intellectum et fructum. Quantum ad intellectum quidem secundum cognitionem, quia in homine est duplex cognitio: una libera, quando scilicet rerum veritatem secundum seipsam cognoscit; alia vero ancilla, id est subiecta velaminibus figurarum. Et talis fuit cognitio veteris testamenti. Quantum ad affectum vero, quia nova lex generat affectum amoris, qui pertinet ad libertatem, nam qui amat, ex se movetur. Vetus autem generat affectum timoris, in quo est servitus; qui enim timet, non ex se, sed ex alio movetur. Rom. VIII, 15: non accepistis spiritum servitutis iterum in timore, etc.. Sed quantum ad fructum, quia lex nova generat filios quibus debetur haereditas; sed illis, quos vetus generat, debentur munuscula, sicut servis. Io. VIII, 35: servus non manet in domo in aeternum, filius manet in domo in aeternum. Rationem mysterii assignat, cum dicit sina enim mons est in Arabia, etc.. Ubi primo oritur dubitatio, quia cum sina distet a ierusalem per viginti fere dietas, videtur falsum quod sina iunctus sit ierusalem, ut hic apostolus dicit. Sed ad hoc mystice respondetur in Glossa sic, ut sina sit in Arabia. Arabia enim humilitas vel afflictio interpretatur, in qua datum est vetus testamentum, quia homines quasi servi et alieni sub ea affligebantur carnalibus observantiis. Act. XV, 10: hoc est onus, quod neque patres nostri, neque nos, etc.. Qui, mons, coniunctus est, non per spatii continuitatem sed per similitudinem, ei quae nunc est ierusalem, id est, Iudaico populo; quia sicut ipsi terrena diligunt, et pro temporalibus serviunt sub peccato, ita et mons ille in servitutem generabat. Sed haec non videtur intentio apostoli. Nam ipse vult, quod vetus testamentum, quod in monte sina datum est, ex ipso loco servitutis in servitutem generet; quia illud dabatur in sina, non tamen ibi remanentibus filiis Israel, sed proficiscentibus ad terram promissionis. Ierusalem enim etiam generat filios servitutis, et ideo quantum ad hoc 41

a quo deserta erat. Rom. Posita enim erat romphaea ante ianuam Paradisi. etc. etc. quae habet virum. Cxlvii. visio pacis. I. deseruit eam. qui eis dominabantur. I Petr. 5: sterilis peperit plurimos. VIII. et hoc quantum ad ecclesiam triumphantem. vel illam per quam generamur. secundo eius foecunditas. Sed mulier sterilis nec patitur in partu.. cum dicit mater nostra. scilicet synagogae. et quae multos filios habebat. Hic ponitur prophetia. 21: ipsa creatura liberabitur. et etiam quantum ad militantem. vel quia nondum venit tempus recipiendi filios: erumpe. quam dicit liberam. Sed haec duo propheta indicit sterili. ut Apoc. scilicet a sublimitate. In parturitione ergo dolorem experitur foecunda. 2: vidi civitatem sanctam ierusalem. videtur esse dubium an Sara fuerit deserta. 3: regeneravit nos in spem vivam. 9: sterilitas et viduitas venerunt tibi. nec gaudet in prole. scilicet ecclesia militans. Is. Is. Huius ergo desertae. quod in muliere foecunda. servitute scilicet legalium observantiarum (a qua redemit nos Christus) et servitute diversorum peccatorum Io. etc. ibi scriptum est enim. etc. etc. Is. 5: numquid sion dicet homo. etc. I Reg. Sciendum est autem. Huic ergo sterili dicitur laetare. vel illam matrem in cuius filios generamur. sed de eo quod non pariunt. Et hoc est quod dicit qui coniunctus est ei. Nam Abraham vacabat quidem operi carnali. sed propter prolem suscipiendam. servus est peccati et (ad litteram) a servitute Romanorum. Sequitur foecunditas quia multi filii. 6 et VIII. quibus ad eam nondum patebat accessus. et in partu gaudium. scilicet Is. secundum quod hanc matrem possumus intelligere.. Deinde cum dicit illa autem quae sursum est ierusalem. tertio a libertate.. Quod quidem competit ecclesiae triumphanti. Unde ad Babylonem dicitur Is. quod ecclesia gentium deserta erat a Christo. non frangens coniugalem thorum. sterilis. triumphans ut in cuius filios generamur.. scilicet dolor ex eruptione reticulorum. etc. sed diabolo. 1. III. hic consequenter aperit mysterium de libera. non propter concupiscentiam. LIV. non dolent de partu. quae nunc est ierusalem. XXXII. sed quia non utebatur ea ab illo praecise tempore quo Sara introduxit ei ancillam. ut habenti pacem perfectam. quae est ecclesia militans. significatam per Saram sterilem. 18: sedebit populus meus in pulchritudine pacis. etc. Et hoc quantum ad triumphantem. etc. circa primum. Primum quidem potest dupliciter intelligi. secundo a nomine.. quia nondum venerat Christus. Phil. ut perveniamus ad triumphantem. Ad quod sciendum est. etc. 33: in me pacem habebitis.. non per divortium. 34: qui facit peccatum. XVI. Ps. secundo subsequitur gaudium in suscepta prole. quibus continetur foetus in matrice. Et ecclesia triumphans ante passionem Christi sterilis erat. et clama voce laudis. quia ierusalem. scilicet Christo.. sunt multi filii... Nam ecclesia sterilis erat. et servit cum filiis suis. Et haec duo ad libertatem pertinent. 1: clama. quod deserta fuit ab Abraham. Duo enim sunt in partu. ut hic dicitur. et clamor ex ipso dolore.. Item competit ecclesiae militanti. cum dicit libera est. III. secundum enim septuaginta.. Lxxxvi. etc. scilicet ecclesia militans gentium ante conversionem. sed quantum ad opus carnale.. Io. ibi quia multi filii. quia non generabantur aliqui in filios eius per introitum gloriae nisi in spe. 42 . etc. quae non parturis dolendo. LX. Militans quidem ut generans. VIII. secundo inducit prophetiam. quae in Christo pacem habens quiescit. ut dictum est. XLVII. scilicet per continuationem itineris euntium in ierusalem. Per quod datur intelligi. et quod ecclesia triumphans deserta erat ab hominibus. non dilectione. ut nullus intrare posset. ne cesses. LVIII. Scriptum est enim. primo quidem est tristitia in pariendo. 5: quae est ista quae ascendit. id est. LX. id est plures. et afflues. per quam primo probatur libertas matris praedictae. III. Item sublimis per fidem et spem.. quae non paris. Est ergo sublimis per apertam Dei visionem. XVI. et triumphans. Is.. 5: videbis. 10: cum esset Anna amaro animo. Et hoc veniente sponso. cum dicit ierusalem. quae non conaris ad partum per desiderium. quarto a foecunditate. etc. quia parturire dicit conatum ad partum. Sterilis autem dolore parturitionis et gaudio partus privatur. Cum ergo innotuit ei Saram sterilem esse. Ps. secundum illud Io. 5: tunc dilatabitur et mirabitur cor tuum.. Sed tu laetaberis in multitudine filiorum. Sic ergo generamur in praesenti ecclesia militante. quia mater nostra.. dicens laetare. quantum ad ecclesiam militantem. LX.. etc. Et ideo dicit tu quae non parturis. quasi dicat: steriles. quae non offerebat filium Deo.. a quatuor describitur mater nostra. etc. sed partu postposito. scilicet ecclesiae gentium. 2: quae sursum sunt sapite. Is. Est etiam libera. 21: mulier cum parit. scilicet clamare et erumpere: sic ergo apparet libertas matris. quae est ecclesia triumphans.. etc. Hoc ergo modo illud exponentes. parere vero dicit eductionem foetus iam facti. Sed est etiam pacifica. Differunt autem parere et parturire. Col. magis quam eius. Cant. id est laetitiam quam interius habes manifesta exterius.. XXI. scilicet laetitiam mentis extra ostendens. 20: nostra conversatio in caelis. scilicet Moysen. etc. etc.. etc. 14: qui posuit fines tuos pacem. etc. cum dicit sursum. Sed cum supra dictum sit ecclesiam liberam significari per Saram. Sed foecunda est. ubi loquitur de ierusalem. et per perfectam Dei fruitionem. etc. I. I Reg. II. Et primo exponit mysterium. 4: filii tui de longe venient.coniungitur mons sina cum illa.

et etiam carnales et mali christiani eiicientur a regno caelesti. Ismael cogebat Isaac adorare imagines luteas quas faciebat. Gen.. ne gregem Domini inficiant. quia haeretici quos nos persequimur. ut patet in actibus apostolorum. ad hunc Ismaelem pertinent. secundum Isaac. Est etiam quaestio quomodo filii secundum carnem persecuti fuerint et persequantur filios secundum spiritum. 20: omne opus corruptibile in fine deficiet. ut pervertat ad malum. Et primo ponit filiorum distinctionem. Nunc etiam carnales persequuntur in ecclesia spirituales viros.. |+5 Capitulus 5 43 .. qua aliquis persequitur alium.. 15: foris canes et venefici. et hanc qui secundum carnem nati sunt. promissionis filii sumus facti Abrahae. etc. XXI. etc. 10: eiice ancillam et filium eius. dicunt se natos secundum spiritum. quia de adultera natus es. 2 dicitur ad iephte: haeres in domo patris nostri esse non poteris. Distinctionem autem filiorum ponit quantum ad tria. et detrahunt illis. 2: sicut lilium inter spinas. sicut Ismael de ancilla. quam gentiles. qui nati sunt secundum spiritum. Cant. Et ideo dicit nos autem. Matth.. Modus autem originis quo aliqui nascuntur filii Abrahae est duplex: quidam origine carnali. et habent labia iniqua et linguas dolosas et subdolosas. Unde dicit qua libertate. quia sub specie ludi hoc faciebat. Nam per Ismaelem intelligitur populus Iudaeorum. quam corporalem. Est etiam quaestio. In mundo enim isto boni sunt malis permixti. Ancilla etiam. nos vero secundum carnem. fratres. faciunt his. Sed ad hoc est responsio. quod est magna persecutio. quod Iudaei et persecutores fidei christianae. Secundum affectum autem distinguuntur. quia ludus magni ad parvum est quaedam illusio. quod Ismael persecutionem aliquam fecerit contra Isaac. 11: multi venient ab oriente. VIII. Sed nota. Primo quantum ad modum originis. Responsio. bonis se humiliant. etc. sed quia sicut dictum est supra naturalem virtutem carnis fuit ut de vetula sterili filius nasceretur. Nam aliquando aliqui manifeste carnales et mali culpam suam recognoscentes. in similitudine Isaac. cum maior cum parvo ludens intendit eum decipere. qua quis persequitur alium. fatui vero bonitatem. vere liberi eritis. persequebatur illum qui natus erat secundum spiritum. quod duplex est persecutio. id est malitia. quia non erit haeres filius ancillae cum filio liberae. 9: cum vidisset Sara filium ancillae Agar ludentem. Dicendum est. populus gentium. etc. quia qui natus erat secundum carnem. qui carnali propagatione est ab Abraham derivatus. ut reducat eum ad bonum. Iudic.|#9 Lectio 9 Exposito mysterio quantum ad matres. secundo principalem conclusionem. qui per imitationem fidei ab Abraham descendit. fratres mei. quod apostolus illum ludum dicit persecutionem. cum maius malum sit inferre mortem spiritualem. Per hos autem filios intelligitur duplex populus. Sed in aeterna patria non erunt nisi boni. scilicet fideles. IX. etc. etiam corporaliter. ut dicunt quidam. Io. quidam autem non carnali origine. et hanc viri iusti faciunt malis et spirituales carnalibus. Vel etiam. et facerent etiam nunc si possent. XXII. Rom. In quo datur intelligi. ibi sed quomodo tunc. XXI. et ipsum peccatum eiicietur. etc. 8: qui sunt filii promissionis aestimantur in semine. quod filii carnis Abrahae ad litteram sunt Iudaei. etc. Alia persecutio est mala. persequuntur in aliis. II. quam ipsi non habent. sicut Isaac de libera: non quod naturali opere natus non fuerit. XIV. Unde dicitur in Glossa: omnes qui in ecclesia terrenam facultatem quaerunt a Domino. Gen. XI.. Una bona. Per hoc autem docebat eum averti a cultu unius Dei. vel ut eos corrigant si converti volunt. ibi sed quid dicit Scriptura. Apoc. mystice autem. Eccli. secundo quantum ad affectum dilectionis. vel si obstinati sunt in malo. et mali bonis. superbi et hypocritae. Sed hic est quaestio. tertio quantum ad ius haereditatis. Per Isaac autem. ibi itaque. Sed dicendum est.. Et ratio horum subditur. Ipsi sunt qui contradicunt spiritualibus proficientibus. tam Iudaei. quia a principio primitivae ecclesiae Iudaei persecuti sunt christianos. VIII. Quantum vero ad ius haereditatis. Primo quia non legitur. 36: si filius vos liberaverit. sed quod tantum luserit cum eo. hic exponit illud quantum ad filios. distinguuntur per auctoritatem Scripturae. qui propter carnalia et temporalia bona ad fidem veniunt.. Quam quidem libertatem habemus a Christo. etc. Spiritualiter autem persequuntur spirituales filios. destruant. id est. Quod tamen ideo in Genesi appellatur ludus. illi scilicet qui quaerunt gloriam et temporalia lucra in ecclesia.

VI cap. Inducit quidem ad bonum. Unde quia isti idololatrae fuerant. ideo dicit eis apostolus si circumcidimini. Et ideo quia timotheus fuit ex matre Iudaea. Primo ostendit quid sit iugum servitutis.. secundo eius rationem assignat. sed simulavit se circumcidere. Secundum Augustinum vero. IX. Sed contra. legalia servare. Dicendum est. Circa primum duo facit. Ideo autem addit iterum. etc. secundum apostolorum sententiam. et hoc est quod dicit testificor autem. etc.|#1 Lectio 1 Supra ostendit apostolus. si circumcidimini. ibi evacuati estis. Sed in tempore medio. etc. Primo proponit admonitionem. sed quia. state firma fide. XVI. etc. quia ecce ego Paulus. Is. Eph. De quo iugo dicitur Act.. Deinde cum dicit ecce ego. etc. Nam huiusmodi observatio erat eis sicut idololatria. ut Hieronymus dicit. X. Respondeo. ad quod omnes christiani tenentur quoad cultum. neque nos. non quia prius sub lege fuerint. ergo decepit eum. et bene. quibus antea in idololatria servierant. scilicet Iudaeo et gentili.. non tamen cum intentione servandi legalia. in cuius signum data fuit circumcisio. Faciebant autem actus legalium. quod per legem non est iustitia hic vero reducit eos ab errore ad statum rectitudinis. Sic ergo cum dicit state. quia. ut supra dictum est. Qui ergo circumcidebantur.. 58: stabiles estote et immobiles. Nocivum est quidem iugum legis. Et in admonitione etiam duo ponit. scilicet ante gratiam divulgatam. 4: virgam humeri eius. exponit praedicta duo. 44 . Est etiam valde onerosum. a quo tantum per Christum liberati estis. id est non subiiciamini legi. etc. inquantum non recte sentiebant de Christo. Sed adhuc. 12: qui se existimat stare. Nam quicumque profitetur in aliqua religione. 3 dicitur quod Paulus circumcidit timotheum. quasi dicat: ex quo per Christum liberati estis a servitute legis. Prohibet vero et retrahit a malo. secundum est prohibitivum a malo. qui ex Iudaeis conversi fuerant. etc. secundum ipsum. Christus vobis nihil proderit. licebat fidelibus ex Iudaeis illo tempore.. qui. ibi ecce ego Paulus. Sequebatur enim ex hoc.: state succincti lumbos vestros. Obligantur etiam ad omnia quae ad cultum christianae religionis pertinent. et post gratiam divulgatam. etc. ante gratiam divulgatam. inducit ad rectitudinem. quod Paulus non circumcidit timotheum quasi legem servare intenderit.. Quia ergo Galatae ex Iudaeis non erant. ibi nos autem spiritus. fides Christi. Gen. apostoli simulatorie servabant legalia ad vitandum scandalum fidelium ex Iudaeis.. etc. Nam. etc. sicut in religione christiana signum visibile est baptisma. secundo primum. quia aufert dominicae passionis effectum. quod non debent subire. Cap. ad quod obligarentur qui in ipsa religione vivunt. quasi dicat: dico quod si circumcidimini. XV. scilicet tempus ante passionem. Et primo secundum. I Cor. Quia vero Galatae ponebant spem in legalibus post gratiam divulgatam. dico. Act. et cum intentione ea servandi. et fixo pede permanentes in libertate. Quorum unum est inductivum ad bonum. credebant adhuc signum durare. Et primo quantum ad divina. circa legalium observantias triplex tempus distinguitur. 10: hoc est onus quod neque patres nostri. etc. post evangelium servare legalia adeo peccatum est.. conversis vero ex gentibus non licebat ea servare. scilicet ante gratiam divulgatam. quod non reputarent Christum. Sic ergo patet onus legis esse nocivum. dum tamen in eis spem non ponerent. quasi ad eadem revertuntur... et tunc signatum nondum venisse. facit se debitorem omnium quae ad observantiam illius religionis pertinent. 11: ut sit in signum foederis inter me et vos. ut sit sicut servire idololatriae. credentes ab ipso sine legalibus salutem consequi non posse. Unde non decepit timotheum. et sic excidebant a Christo.. XVII. et tamen legalia servare volebant et ponebant in eis spem. cum dicit state ergo. I Cor... Post ergo gratiam divulgatam servare legalia est peccatum mortale. si subiiciant se iugo circumcisionis et aliarum legalium observationum. Circa primum duo facit. circumcidit eum apostolus cum intentione servandi legalia. ipsa servare. quasi sine eis gratia non sufficeret ad salutem.. Inducit etiam ad firmitatem. Et ideo dicit: nolite contineri iugo servitutis. etc. Circa primum duo facit. cum subdit et nolite iterum iugo servitutis contineri. Secundum vero Augustinum dicendum est quod apostoli secundum veritatem servabant legalia.. id est. secundo quantum ad humana. ergo fecit quod Christus ei nihil prodesset. etc. quia obligat ad impossibile. Ult. ideo revertebantur in iugum servitutis. ibi et si praeoccupatus fuerit homo. quae in servitutem generat. et ideo ea servare volebant. ibi testificor autem. poterant quidem absque peccato etiam illi. et sic non exibant a fide. supple: voce auctoritatis. Primo ostendit iugum illud esse valde nocivum. testificor enim omni homini. faciendo opus circumcisionis. secundum Hieronymum. XV. Et sicut dicit Augustinus: numquam fuit aliqua religio sine aliquo visibili signo. etiam ipsis Iudaeis. Qui enim stat. etc. etc. secundo valde onerosum. rectus est.. Christus vobis nihil proderit. secundo probat.

. quod nisi faceret hoc ad quod inducit conscientia. spem iustitiae. etc. 26: fides sine operibus mortua est. scilicet apostoli.. quia iustitia Dei est per fidem Iesu Christi. II. cum sit ignorantia iuris. 5: memor esto unde excideris. Iac. etc.. etc. id est indifferentia sunt. sed hoc est peccatum mortale... Christus eis nihil prodest. hic autem redit ad primum. etc. sed ea quae per dilectionem operatur. quod ex genere operis sunt indifferentia. 20: salvatorem expectamus. scilicet quod non esset subeundum iugum servitutis legis. non quidem ex genere operis. quasi dicat: vere Christus vobis nihil proderit. Rom. scilicet illis. quia excidunt a gratia.. Dicit ergo evacuati. excidistis.. scilicet aeternam beatitudinem.. peccat. etc. id est. III. Haec autem spes non venit ex circumcisione. qui in lege iustificamini.. Et primo proponit standi exemplum. quia habere conscientiam de re aliqua facienda. II Tim. Circa primum duo facit. ergo secundum praedicta obligat se ad servandum legalia. nec perfecte cognoscitur. et hoc est quod dicit quoniam debitor est universae legis faciendae. ibi nam in Christo Iesu. I Petr. quia scilicet expectamus spem iustitiae. scilicet vitam aeternam. I. 3: regeneravit nos in spem vivam. id est rem speratam. etc. ex spe iustitia. Consequenter cum dicit evacuati estis. qui scilicet prius eratis pleni gratia Christi. Primo proponit standi exemplum. etc. ita ex fide est spes. puta si aliquis haberet conscientiam. Sed dato quod aliquis circumcideretur. I Cor. VIII. quia de plenitudine eius accepimus omnes. II. peiores sunt quam Daemones. per quam pervenimus ad vitam aeternam. cum supra dixerit si circumcidimini. peccaret mortaliter. secundo causam eius assignat. 28: arbitramur hominem iustificari per fidem sine operibus legis. tenetur servare legalia. habitatione Christi. ut dicitur Rom. neque nos portare potuimus. obligabatur ad omnia legalia servanda ac implenda. secundum illud Act. 17: cor fatui quasi vas confractum. neque ex gentilitate. non informis. stamus per spem. Christus vobis nihil proderit. quia evacuati estis a Christo. in quam tendit iustitia. Sed nos. etc. Vel spem iustitiae.. pater. etc. 30: qui factus est nobis sapientia. ergo tenetur peccare mortaliter. sed a spiritu sancto qui eam inspirat. et iustitia. et redemptio. Sed dicendum est. Et similiter si facit. Iac. 17: habitare Christum per fidem. quod. Nam fides est cognitio verbi Dei. Respondeo.. ibi qui in lege. id est Christum. Eph. sed secundum quid. Et Eccli. secundum est amissio gratiae Christi. III. Sed fides. mortifera sunt. Vos. Ideo dicit a gratia excidistis. ibi vos autem in libertatem... id est iustitiam et spem. 15: accepistis spiritum filiorum..Signum autem legis mosaicae fuit circumcisio. Secundum damnum est amissio gratiae. XV. quod dicit praeputium et circumcisionem esse indifferentia. vel etiam a iam habita. sed ex intentione operantis. id est in his qui sunt in fide Christi. III. sed per fidem. id est spem quae est de iustitia. quia nihil faciunt ad hoc. quod tenetur ad servandum legem. ibi currebatis. etc. et age poenitentiam. Facere autem contra Deum est peccatum. Dicit ergo: qui in lege volunt iustificari. scilicet habenda futurae beatitudinis. II. XXI. quod dicit quod illi qui non credunt. quia huiusmodi ignorantia non excusat. ostendens quod stare debent. etc. ut iustificentur non per legem. si non observaret legalia: cuius ratio est. Io. nisi illud faciat. sed ex intentione operantis non sunt indifferentia. scilicet quod non debent accipere legis observantiam ratione damni iam praesentis. ipsa conscientia durante. et circumcisus. secundo removet stationis impedimentum. Et ideo dicit nam in Christo Iesu.. per quem est nobis spes iustitiae. etc. etc. tertio assignat standi causam. 10: qui offendit in uno. Sic ergo dico. Vel spem iustitiae. Nam ponentibus in eis spem. Sicut ergo fides est ex spiritu. Primum est causa secundi. quia potest deponere erroneam conscientiam. peccaret mortaliter. Et hoc modo hic apostolus testificatur omni circumcidenti se. cum Daemones credant et contremiscant. |#2 Lectio 2 Explicavit apostolus secundum documentum. Apoc. Nec tamen est perplexus simpliciter. 10: hoc est onus. Quam tamen nullus servare poterat. Et hoc verbum nec perfecte habetur. Et hoc ex fide. in quo clamamus: abba. Quae quidem fides non est ab homine.: in reliquo reposita est mihi corona iustitiae. et omnem sapientiam non tenebit. Dicendum est quod eadem conscientia durante. Unum est amissio Christi. 16: de plenitudine Christi nos omnes accepimus. qui non ponunt spem in eis. I. a gratia. neque praeputium. Primum est. nisi circumcideretur. dico. Phil. nihil aliud est quam aestimare quod faciat contra Deum.. etc. 22. III. etc. Hic sunt duo dubia circa Glossam. Cap. nisi etiam habeatur amor quem sperat. Secundum dubium est de hoc. id est creditis iustificari. et sic videtur esse perplexus. quod est duplex. quod neque patres nostri. Vel. etc. peccaret mortaliter. et sanctificatio. Rom. I. Quicumque ergo circumcidebat se. probat quae dicit. quia per eum iustificamur. Ult. neque circumcisio. factus est omnium reus. 45 .

8: licet nos. cum dicit nemini. Sed Porphyrius et Iulianus in hoc reprehendunt Paulum de praesumptione. etc. aut Angelus de caelo evangelizet vobis praeterquam quod evangelizavimus. Et hoc quidem fuit olim in vobis. II Cor. cum dicit currebatis bene. Consequenter cum dicit currebatis bene.. Secunda ratio est.. etc. Et ponit duplex auxilium. et ideo non consenseritis eis.. quanto maius bonum privat. III.. Supra I. I Cor.. scilicet operante. Oportet ergo voluntati fidei obedire. 11: nec quidquam fermenti ac mellis adolebitur in sacrificio Domini. cum scriptum sit exod. dicentes. Ps. estis impediti. nisi his quae sunt ab ipso. condemnatur. V.. non parcetur ei. quae amiserunt. signum est habuisse magnum impedimentum. etc.Respondeo. quam quod vos docui... quod nondum erant corrupti. I Thess. VII. Et hoc ex auxilio divino. Lev. cum dicit nemini. etc. etc. Confido. 1.. etc. Excludit autem impedimentum. XXII. hoc autem est volendo credere. 3: qui ad iustitiam erudiunt plurimos. non obedire? et hoc congrue dicit. et ideo dicit quod non est eis consentiendum. ut Augustinus dicit. 16: gaudeo quod in omnibus confido in vobis.. VI. etc. etc. qua vos volunt mittere sub iugo legis. sed sollicitabantur de hoc. inquam. quia non est ex eo. ibi ego confido. 5: non simus noctis neque tenebrarum. XXVII. id est illi pauci qui vobis persuadent. scilicet ex Deo. tertio ex parte apostoli. Et cum talis ordo sit perversus. quasi dicat: dixi quod non consentiretis pseudo. Et ideo. anathema sit. 2: implete gaudium meum. II Cor. cum debeat esse contrarium.. etc.. quia posset dici quod non est magnum si paucis consentiatur. ergo non debetis audire. II. removet impedimentum ex parte Dei. 25: quia turbasti nos. Eph. ut ostendat eos apostolus magnum impedimentum habuisse. VII. 18: maledictus qui errare facit caecum in itinere. nihil debet facere nisi quod utile duxerit sibi. Quantum autem ad conturbantes dicit qui autem conturbat.. scilicet quod nemini pseudo deinceps consentiant. etc. ut cum spiritu coeperitis. cum ex hoc non sit periculum. Phil. etc. Sed vos traditi estis Christo. 9: confidimus autem de vobis. quia modicum fermentum. id est qui removet vos a debito ordine. quod hoc dicit lacerans Petrum (cum supra in faciem se restitisse scripserit). Quando ergo aliquis multis bonis spiritualibus privatur. III. V. etc. quasi stellae in perpetuas aeternitates. etc. 28: principem populi tui non maledices. Ex parte eorum.. quod peiores quidem sunt ex specie operis. Et hoc. id est congregationem fidelium. II. Prima. et ideo supersedeo ad praesens. fratres. 3: sic stulti facti estis. Et ideo dicit in Domino Deo. totam massam corrumpit. meliora et viciniora saluti. ut scilicet a spiritualibus convertamini ad corporalia. id est contra ipsum. etc. sed non quantum ad affectum. cum dilatasti cor meum. Sed... aliud quantum ad conturbantes. Cxviii. id est quantaecumque sit auctoritatis. secundo docet eius remotionem. Primo ex parte eorum. Ubi primo ostendit quid requiratur ex parte eorum. ergo haec persuasio. ut idem sapiatis. vel consentire. 46 . Hebr.. Ps. commemorat eis bona spiritualia. ibi nemini consenseritis. Et ideo fides est voluntatis et intellectus scientia. parva in principio. in hoc scilicet quod nihil aliud sapietis. id est etiam si Petrus esset.. quod gratia fidei Christi sufficiat ad salutem sine legalibus observantiis. etc. Quia Dominus dabit vobis sapere secundum sobrietatem catholicae veritatis. sed quod animale est. ut sit sensus: quicumque sit ille. Sicut enim qui inducit aliquem ad bonum. 4: fiduciam talem habemus per Christum ad Deum. sed ex diabolo. Secundo assignat rationem huius cum dicit persuasio enim. nec eorum insidiae sunt contemnendae. nam obedire est voluntatis applicandae ad consensum praecipientis. Impedimentum stationis eorum magnum erat et nocivum. Dicit ergo ego confido. nam tanto aliquid est magis nocivum. Vel non ex eo. et II Tim. Nam Daemonibus displicet hoc. ut vitent hoc nocumentum. etc. qui vos vocavit ad vitam. Ios. deinde quod. ibi ego autem. etc.. quicumque est ille. ibi qui autem conturbant. Consequenter cum dicit ego confido in vobis. exturbet te Dominus in hac die. 46: non prius quod spirituale est. et confido in vobis. quae instigat ad currendum. nec etiam est tanta nequitia voluntatis in homine qui non credit. etc. quanta in Daemone qui odit quod credit. dilectissimi. non est credendum quod Paulus cum maledicto de ecclesiae principe loqueretur. XII. Dicendum est. id est condemnationem sustinebit. Unum quantum ad seducentes. et hoc ex triplici parte.. remuneratur. agitur de impedimento stationis. Quis ergo vos fascinavit. et ideo subdit: quis vos fascinavit? de quo dictum est supra cap.. sed debent principiis obstare. scilicet per opera fidei formatae per charitatem. XV. qui auxilium ad hoc praebet. ita qui inducit aliquem ad malum.. Ex quo datur intelligi. Xci: bonum est confidere in Domino. Deut. Dan. quia homo cum dat se alicui. 17: et sermo eorum ut cancer serpit. ut dicitur supra III. secundo ex parte Dei. etc. puniretur. inquantum scilicet deficiens est. etc. Vel haec persuasio. etc. etc. Et haec est duplex. id est impedivit veritati. II. 32: viam mandatorum tuorum cucurri. sed dum sic currebatis. scilicet evangelicae. ideo portabit iudicium. quod credunt. Et primo ponit impedimentum. 11: nolite communicare operibus infructuosis tenebrarum.

. quia si circumcisionem praedico. etc. Nam non solum ego. Conditio quidem standi est libertas.. Abusus autem status est si in deterius prolabatur. id est vim generandi perdant in vobis.. ibi utinam abscindantur. secundum Augustinum. quasi dicat: liberi estis.. etc. 4: propter subintroductos falsos fratres. IX. qui eum infamaverant. id est evacuata est crux quae est scandalum. sed potius benedixit. secundo aliquid pertinens ad omnes. sed accepistis spiritum adoptionis filiorum. Supra IV. 31: non sumus ancillae filii. 12: sunt quidam eunuchi. XIII. Patet ergo quod non est verum quod mihi imponunt. sed totaliter castrentur. dicens ego autem. quod esset dignus condemnatione. ut dicitur I Cor. si circumcisionem adhuc praedico. Secundo quod optat eis sterilitatem prolis quam habent eunuchi. inquam. XIX.. et aliis. ibi ergo evacuatum est. et nolite maledicere. 21. sed liberae. etc. in libertatem gratiae. qui eum infamabant. 9: videte ne forte haec licentia vestra offendiculum fiat infirmis. ut ubera arentia. quod praedicabat legalia non debere servari. I Cor. Si ergo praedico circumcisionem. Et primo aliquid pertinens ad ipsum tantum. dicens utinam abscindantur. removet impedimentum ex parte sua. Primo ponit conditionem status. 15: non accepistis spiritum servitutis iterum in timore. evacuatum est scandalum.. quod Petrus sic offenderit. Circa primum tria facit. Os. ut scilicet non generent. sed per charitatem 47 . Rom. sine qua homo nihil est. 14: dabo eis vulvam sine liberis. etc. scilicet a Deo. evacuatum est scandalum crucis. tertio innuit standi modum. Vel. Sic ergo status gratiae est non per affectum carnis. et dicebant quod apostolus deceperat eos. etc. id est non erit scandalum apud Iudaeos ultra de cruce. quod praedicaremus crucem et legalia simul debere servari. Et primo ponit sui excusationem. Status autem totus est in charitate. etc. I. secundo removet abusum standi. dicentes Paulum praedicasse in Iudaea. quae lex prohibebat. quia sabbatum non custodit. unde dicit sed per charitatem spiritus. qui de Iudaea veniens. etc. Consequenter obiurgat pseudo. I Cor. quia optavit eis ut spiritualiter castrentur. obiurgationem. secundum illud Matth. impune vobis peccandum esse arbitrantes. secundo eorum. qui se castraverunt propter regnum caelorum. Et de hoc maxime scandalizantur. sed status fidei Christi. Supra II. Excludit autem falsum quod ei imponebatur. et libertas spiritus pervertatur in servitutem carnis. ideo apostolus subdit abusum libertatis. Et ideo dicit vos enim. 16: non est hic homo a Deo. immo libenter vellent. quod pseudo Galatis excusantibus se de eo quod non servabant legalia. fratres. ad quem inducit apostolus. quasi dicat: recte conturbant vos. IX.. etc. Galatae autem iam liberi erant a lege. sed ne credant eis licere peccata committere. Dicit ergo apostolus de quodam alio. Falsum est etiam id quod mihi imponunt per id quod communiter est apud alios. secundo exponit. Et hoc merito. XII. etc. Nam patienter sustinerent. Et ideo excusat se de hoc apostolus. Act. etc. 23. Nam Iudaei specialiter propter hoc persequebantur Paulum. Omnis enim status conditio pertinet ad servitutem vel ad libertatem. Consequenter cum dicit ego autem. etc. Vos. dicit Iacobus Paulo: audierunt de te quia discessionem doceas a Moyse eorum. qui liberi estis per Christum. etc. volunt ducere in servitutem.. quod non maledixit apostolus eis. Prima est. Sciendum est circa primum. et sub ista auctoritate corrumpebat Galatas ipse cum aliis falsis praedicatoribus. Iudaeis quidem scandalum. qui per gentes sunt Iudaeorum. Sed contra Rom. et docuisse legalia debere servari.. quasi dicat: crux perdidit effectum suum et virtutem. Et secundum diversos gradus charitatis distinguuntur diversi status.. et quod in servitutem eorum haec persuaserat eis: et confirmabant.. quid adhuc persecutionem patior? scilicet a Iudaeis. ergo Christus gratis mortuus est. evacuatum est scandalum crucis.. etc. XXI. ut servarent spiritualem castitatem.. Ad hoc est duplex responsio. etc. |#3 Lectio 3 Proposito exemplo standi et remoto eius impedimento. hic innuit modum ipsius. VIII. Dicit autem apostolus specialiter evacuatum est. fratres. dicens tantum ne. 1 s.. Supra II. quia vos vocati estis. Et primo ponit modum standi. quod non abutamini libertate vestra.. quia ita edocti erant ab apostolo. quod propter hoc Iudaei occiderunt Christum.. quia praedicamus. dicebat se fuisse discipulum magnorum apostolorum. etc. Io. quia abducunt a meliore in peius. dicens eos non debere circumcidere filios. ut det intelligere.. 14: benedicite. ad libertatem pertinet et est ipsa libertas. sed etiam omnes apostoli praedicamus Christum crucifixum. etc. Unde ait utinam et abscindantur. etc. Modus autem standi est per charitatem. quod per crucem Christi legalia evacuantur. et redigunt eos in servitutem legis. ita tamen. sicut imponunt mihi pseudo. 21: si enim ex lege esset iustitia. 12: persecutionem patimur. ibi omnis enim lex. quasi dicat: ipsi conturbant vos in hoc quod volunt vos circumcidi: sed utinam non solum circumcidantur. alioquin persecutiones adhuc non paterer. quia generant filios in errorem.. cassando caeremonialia. VIII. quia legalia non servabat et ea non esse servanda docebat. I Cor.Nec etiam. IV.

. Et comeditis. Rom. id est eodem modo quo meipsum. Tertio modo. Charitas ergo quantum ad causam moventem libertatem habet. maxima est. XII. vel iudicialia. Nam qui comedit. Iudicialia autem sunt ut quicumque furatur aliquid reddat quadruplum. diligat et fratrem suum.. Tunc ergo diligo proximum sicut meipsum. et propter utilitatem Domini sui. 18. alia septem ad dilectionem proximi. qui vult sibi bonum intellectus et rationis. liber est qui est causa sui. 4: et vane fortitudinem meam consumpsi.. quasi dicat: in dilectione omnis lex impletur. non totum accipit. quando vis ei bonum intellectus et rationis. scilicet de spiritu sancto. V. quem dicit esse sequendum.spiritus. tota lex pendet et prophetae. consequenter hic agit de causa status. 2: videte canes. Sed cum superius dicat quod sint vocati in libertatem. Si ita. II Cor. etc. etc. 14: charitas Christi urget nos.. Respondeo. etc. 10: honore invicem praevenientes. Dicit autem sicut teipsum. vel sunt caeremonialia. videte malos operarios. quia homo secundum ordinem charitatis magis debet se diligere. non ergo in uno praecepto tantum impletur. quid est quod modo dicit servite invicem? ad quod dicendum est.. Consequenter cum dicit omnis lex. vel delectabilis. sicut Philosophus dicit. aufertis: qui enim mordet. XIII. Servus autem est. Unaquaeque enim res est inclinata velle sibi illud. etc. et primo de dilectione. ille ergo diligit se. quam alium. quasi dicat: ideo charitas est habenda. spontanee. eorum quae minora videntur mentionem facit. non quia est mihi utilis. quia in ea implemus totam legem. etc. quia a se operatur. XIX. Et sic patet. servus autem est causa alterius. secundo de libertate non danda in occasionem carnis. scilicet quod ab invicem consumamini. Caeremonialia vero sunt sacrificia et huiusmodi quae reducuntur ad dilectionem Dei. Nam omnia praecepta vel sunt moralia. vel ut moventis. Amare enim est velle bonum alicui. proximo detrahendo. Rom. |#4 Lectio 4 Postquam apostolus manifestavit in quo consistit status spiritualis. quia scilicet in charitate. perniciosa iurgia inter homines nutriuntur. scilicet de dilectione Dei et proximi. quod omnia in uno praecepto charitatis implentur diliges proximum tuum sicut teipsum: et est scriptum Lev. sed partem. Et in eodem capite dicitur: plenitudo legis est dilectio. Secundo modo. etc. quam consequimur ex impletione charitatis. videte damnum quod imminet vobis. scilicet ut ad Deum perveniat. quae similiter ad dilectionem proximi pertinent. ibi quod si invicem. Nam sicut Augustinus dicit: vitio contentionis et invidiae. Phil. scilicet ad operandum. quorum tria pertinent ad dilectionem Dei. quia cum volo bonum mihi. quando volo ei bonum propter se. Consequenter cum dicit quod si invicem. me diligo simpliciter propter me. etc. fratres mei. ibi spiritu ambulate. inquam. I Io. etc. quod potissimum est in ea. abstinens a commemoratione maiorum vitiorum et. totum absorbet. sed diversimode. 2: alter alterius onera portate. Ubi ponit triplex beneficium spiritus 48 . Praecepta enim legis reducuntur ad illud praeceptum. Dicendum est quod in dilectione Dei includitur dilectio proximi. ut referatur ad iustitiam dilectionis. secundo propter damnum charitatis neglectae quod incurrimus. quod. etc. etc. quibus consumitur societas et vita. diligo non propter se. Et ideo dicit omnis enim. cum postpositis propriis utilitatibus. sed propter me. accommodat se utilitatibus proximorum. Et e converso proximum diligimus propter Deum: impletur ergo tota lex in uno praecepto charitatis. et tamen libera est. 8: qui diligit proximum. ut invicem serviamus. Et ideo dicimur amare aliquem cui volumus bonum. I. legem implevit. per quem debemus invicem esse subiecti et servire. et ratio. id est quae procedit a spiritu sancto.. Sciendum est tamen. 21: hoc mandatum habemus a Deo. 11: nolite detrahere alterutrum. Exponitur autem tripliciter: uno modo ut referatur ad veritatem dilectionis.. etc. Circa primum monet ad charitatem sectandam: primo propter utilitatem quam consequimur in impletione. sed a Domino. quia dicitur Matth. et etiam bonum illud amamus. bonum autem illud quod mihi volo.. IV. IV. et his similia. id est totam famam aufertis et totaliter detrahendo confunditis. exponit quae dicit. 5: finis praecepti est charitas. vel ut finis: quia servus nec a se movetur ad opus. Ubi loquitur Galatis adhuc quasi spiritualibus. XLIX. quod ei volumus. inducit ad charitatem sectandam ex damno quod incurrimus si eam negligamus. quod hoc exigit charitas. Sed contra. Et ideo dicit I Tim. potissimum autem in homine est intellectus. scilicet de vitiis linguae. ut referatur ad ordinem. quod si vos invicem mordetis. ita et proximum propter ipsum diligas. XII: in his duobus mandatis. Tunc ergo diligis proximum sicut teipsum. id est in parte famam. ut qui diligit Deum. Infra VI. Is. Moralia quidem sunt praecepta Decalogi. Utilitas autem. non quantum teipsum. charitatem negligitis.. scilicet in uno praecepto charitatis. scilicet ut sicut te diligis propter Deum. quia omnis lex in uno sermone impletur. III.. Et ideo dicit quod si invicem.. Iac.

secundum est liberatio a servitute legis. sed quae sunt ad superfluitatem. IV. etc. quae electioni subsunt.. II. adversus quam concupiscit spiritus. quod caro dicitur concupiscere inquantum anima secundum ipsam carnem concupiscit. ibi quod si ducimini. Per se vero anima concupiscit. ibi haec enim invicem adversantur. IV: psallam spiritu. Huius rationem. Ideo autem spiritu ambulandum est quia liberat a corruptione carnis. 14: qui spiritu Dei aguntur. I Cor. etc. VIII. et sic sequitur error Manichaei. secundum illud Ephes. ibi caro enim... nec auris audivit. quia nihil prodest sine charitate. quasi dicat: experimento patet. Secundum. quia cum concupiscere sit actus animae tantum. id est per fidem Christi. retrahitur a superioribus. etc. Tertium. etc. id est per spiritum sanctum regentem et ducentem. dicens rom. facere permittamini. Cxlii. appetit. Circa primum duo facit. ut dicitur Rom. intantum ut non quaecumque vultis.sancti. etc. et sequitur: nobis autem revelavit Deus per spiritum suum. 9: oculus non vidit. Dicit ergo: necessarium est quod per spiritum carnis desideria superetis. 16. scilicet quod concupiscentia carnis impedit concupiscentiam spiritus. non perficietis. quando delectatur in his quae sunt secundum spiritum. psallam et mente. Rom. 29. etc. 23: renovamini spiritu mentis vestrae. quod contra se invicem pugnant et adversantur. si caro concupiscit per spiritum. Sed hoc dico in Christo. quando ea. sed adversus eius desideria. Nam spiritus humanus per se vanus est. sicut oculus dicitur videre. IV. ibi si spiritu vivimus. V. ut dicitur ephes. etc. et I Cor. Ad hoc dicendum est.. 49 .. quas caro suggerit. quae est ex impugnatione carnis et spiritus. In speciali enim possum vitare hunc. Et postea concludit in octavo capite: nihil ergo damnationis est his. ibidem. Dicendum est quod spiritus non concupiscit adversus naturam carnis. Unde sequitur et desideria carnis non perficietis. Consequenter cum dicit caro enim concupiscit. VII. scilicet superflua.. ponit necessitatem huius beneficii.. Rom. Sed videtur etiam dubium de hoc quod dicit. illa faciatis. Ambulandum est ergo spiritu. Non ergo perfecte stare potest ratio humana. 10: spiritus tuus bonus deducet me in terram rectam. Sed. et sicut parturientis cor tuum phantasias patitur nisi ab altissimo fuerit emissa visitatio. fluctuat hac atque illac. VI. id est mente et ratione. id est spiritu sancto proficite bene operando. sicut sunt opera virtutum et contemplatio divinorum et meditatio sapientiae. cum potius anima per oculum videat. sit mala. etc. in illis est libertas arbitrii. Vel spiritu ambulate. 14: qui spiritu Dei aguntur. Consequenter cum dicit haec enim. Respondeo. Non tamen tollitur libertas arbitrii. Ps. delectabilia vero spiritus bona quae sunt supra nos. quis me liberabit de corpore mortis huius? gratia Dei. quia. Si enim accipiamus hic spiritum pro spiritu sancto. ut dicitur eccli. VII. subiungit dicens: quia lex spiritus vitae in Christo Iesu liberavit me a lege. id est. sed in generali omnes motus irae vel concupiscentiae vitare non possumus. Quandoque enim mens nostra spiritus dicitur. XXXIV. id est delectationes carnis. 21: concupiscentia itaque sapientiae deducet ad regnum perpetuum. consequens videtur quod caro. Unde de quibusdam dicitur Ephes. Non autem omnia quae in nobis sunt simpliciter subsunt nostrae electioni. Sed hic videtur esse dubium. qui sunt in Christo Iesu. Sap. hoc ago. Et hoc est speciale desiderium sanctorum. Quorum primum est liberatio a servitute carnis. In necessariis enim spiritus non contradicit carni. nec in cor hominis ascendit. Item sicut inclinantem. secundo manifestat eam per evidens signum. etc. Et primo ponit ipsam impugnationem. Hoc desiderabat apostolus. nisi secundum quod est recta a spiritu divino. secundo beneficii necessitatem ostendit. Et ideo dicit apostolus spiritu ambulate. concupiscentia autem spiritus sancti sit contra mala. occupatur. ita tamen. Primo ponit primum beneficium spiritus. Cum enim delectabilia carnis sint bona quae sunt infra nos. contingit quod cum anima circa inferiora. 24: infelix ego homo. quomodo concupiscit adversus eum? in hoc. etc. quae sunt carnis. etc. quae delectabilia sunt secundum carnem. etc. quod in hoc non includantur desideria quae sunt ad necessitatem carnis. secundum Augustinum. et hoc propter corruptionem fomitis ex primo peccato introductam.. ponit signum compugnationis.. Rom. etc.. et nisi regatur aliunde. vel illum motum concupiscentiae seu irae. VII.. Unde et supra dictum est: desideria carnis. 19: non quod volo bonum. etc. scilicet quod spiritus concupiscit adversus carnem. sed secundum quid. non videtur quod competat carni. ut non perficiant desideria ad quae caro instigat. etc. Sic ergo anima per carnem concupiscit. VIII. Nam cognitio supernaturalis finis non est nobis nisi a spiritu sancto. Nam spiritus sanctus movet et instigat corda ad bene operandum. sed quod. 17: ambulant in vanitate sensus sui. Dicit ergo: dico quod debetis per charitatem spiritus invicem servire. nemo carnem suam odio habuit. et tertium est collatio vitae seu securitas a damnatione mortis. Nam caro concupiscit adversus spiritum. bona scilicet vel mala. id est mente. quem sequi debemus sicut demonstrantem viam. quae sunt spiritus. qui non secundum carnem ambulant. quae scilicet sunt ad superfluitatem. 6.... Cum enim liberum arbitrium sit ex hoc quod habet electionem.. spiritu ambulate. ut ipsa ratio sive mens legi Dei concordet. et inclinat affectum ad bene volendum. Nam spiritus sanctus instigat.

vel quantum ad obligationem: et sic omnes fideles sunt sub lege. sed ut gubernator. IX... |#5 Lectio 5 Postquam ostendit apostolus. Si quidem referatur ad caeremonialia. 9: iusto non est lex posita. quod aliquod peccatum potest dici carnale dupliciter. qui ex proposito sequuntur carnales passiones. sectae. Dei. secundo manifestat per effectum. qui est in eis. sectae. vel caeremonialia. 15.. sed quia non ex toto domari potest. Continentes autem. Consequenter cum dicit manifesta sunt autem opera. et sic intemperati faciunt plus de eo quod volunt. quod hoc quod dicit si spiritu ducimini. isti coguntur. Et sic iusti sunt sub lege obligante tantum. III. scilicet luxuria et gula. Et primo ponit opera carnis. sicut idolorum servitus. Si autem referatur ad moralia. Primo ponit opera carnis. II... 17: non veni solvere legem. etc. quod secundum carnem vivit quicumque vivit secundum seipsum. non quidem ut coactor.. quae ab ea non prohibentur. sed esse sub lege est ponere spem in operibus legis. et alia huiusmodi. Unde dicitur Matth. sub qua sunt solum iniusti. inquantum ex corruptione carnis anima aggravatur. quia motus et instinctus spiritus sancti. quae contrariantur spiritui sancto. Ps.. Unde et ex hoc sequuntur vitia. Quidquid ergo provenit ex inordinato amore sui. scilicet quantum ad consummationem: et sic dicuntur carnalia illa tantum quae consummantur in delectatione carnis. Dicit ergo: dico quod si spiritu ambuletis. hic consequenter ostendit. faciunt quod volunt dum non concupiscunt. secundo ostendit quomodo opera spiritus non prohibentur a lege. quod volunt quidem faciunt. 10: spiritus tuus bonus deducet me in terram rectam. ab ipsa non coacti. et tamen a passionibus vincuntur. vel moralia. Sed sciendum est. 14: laetantur cum malefecerint. 4: factum sub lege. faciunt quidem quod non volunt. non cogente. quod per ipsum liberamur a servitute legis. XIV de CIV. non estis sub lege. sponte faciunt quod lex mandat. quod aliud est servare legem. inquantum ipsas passiones contra eorum propositum sequuntur. quod per spiritum liberamur a desideriis carnis. Servare legem est facere opera legis. Circa primum duo facit. sicut nec malitia intantum crescere potest quin ratio remurmuret. etc. et huiusmodi. 17: ubi spiritus Domini. quod ex his sequitur. nam charitas inclinat ad illud idem quod lex praecipit. sed non sub lege. ibi adversus huiusmodi. Dicendum est. Ex his autem verbis vult Hieronymus. sciendum est. est proprius eorum instinctus. II Cor. Et hoc modo dicitur quod fomes est principium omnium peccatorum. Circa primum duo facit. secundo subdit nocumentum. Dubitatur autem circa primum. cum aliquando concupiscunt. Unde caro hic accipitur pro toto homine. ut director et gubernator. Quia ergo iusti habent legem interiorem. ideo. qui vellent omnino non concupiscere. comprimuntur tamen pudore vel timore legis. Nam intemperati. V. scilicet haereses. ex quo intellectus debilitatus facilius decipi potest. Incontinentes autem qui habent propositum abstinendi. secundum illud prov. ibi libertas. faciunt quod nolunt. Qui vero voluntatem male faciendi habent. inquantum servabant opera legis sed non erant sub lege. quorum nullus facit quaecumque vult. inquantum ipsas passiones sequuntur. plus tamen de eo. si spiritu ducimini (quod fit quando facitis quod spiritus suggerit. et ei displicet. iam non estis sub lege. Et primo proponit beneficium spiritus. etc. faciunt quae non volunt. Sic etiam Christus sub lege fuit. ibi manifesta sunt opera carnis. secundum Augustinum Lib. Vel quantum ad coactionem: et sic iusti non sunt sub lege. sed inquantum ipsa eorum ratio remurmurat. ibi quae praedico. quin in aliquo repugnet spiritui. etc. etc. secundo ponit opera spiritus. etc. quae prohibentur a lege. Cxlii. II. In primitiva autem ecclesia erant aliqui iusti servantes legem. potest referri ad praecepta legis.Sed notandum est quod quatuor sunt genera hominum circa concupiscentias. 50 . Respondeo. Et sic excluditur opinio Hieronymi. quasi in eis spem ponentes. dicitur opus carnis. quae non pertinent ad carnem. scilicet cogens. Vel dicendum est. Supra IV. quod post adventum Christi nullus habens spiritum sanctum tenetur servare legem. etc. faciunt quod nolunt. ut dicitur Sap. sed quod plus est. quia omnibus data est. Primo proponit opera carnis. Primo quidem de hoc quod apostolus hic quaedam ponit. faciunt quidem quod volunt. et quantum ad radicem: et sic omnia peccata dicuntur carnalia. probat quae dixit per effectum. I Tim. aemulationes. aliud esse sub lege. quae tamen dicit esse opera carnis. ibi fructus autem. quod volunt. inquantum in carne domata non concupiscunt. non autem id ad quod sensus et affectus proprius instigat). sed quia omnino non concupiscere non possunt. sic esse sub lege potest intelligi dupliciter. Temperati vero. et impeditur a sua perfecta operatione. non solum desideria carnis non perficietis. I. non habendo spem in eis.

Respondeo. hic consequenter apostolus manifestat opera spiritus. I Io. II Petr. Rom.. quae contingunt circa ea quae non sunt necessaria vitae. V. Et. Et similiter comestio ordinatur ad delectationem cibi. quaedam contra Deum quaedam contra proximum. Rom. XII. etc. IV. quorum unum est per quod impeditur ab hostibus Dei cultus divinus. ibi adversus huiusmodi. et huiusmodi. 20: ira enim viri. Aliud est immunditia quantum ad usum contra naturam. sicut est contentio. scilicet dissensiones. quod apostolus enumerat quaedam vitia carnis. Ex his autem sequitur invidia. sed comessationes. peccat mortaliter: et ideo non dicit comestiones. Cuius contrarium videtur. Lc. et quantum ad hoc dicit rixae. Matth. quae ex contentione oriuntur. Quartum cum ex ira animi pervenitur ad percussiones. Secundum est aemulatio. et dicuntur veneficia a veneno. Tertio dubitatur de ordine et numeratione eorum. sequitur ergo quod omnia quae enumerat sint peccata mortalia. sed illa tantum in quibus abundant et in quibus excedunt illi ad quos scribit. quorum primum est inimicitia. Tertium est cum unus impeditur per alium ad rem eamdem tendentem. unum quantum ad potum. etc. Eph. sed si in huiusmodi delectationibus ponat quis finem suum. et ideo dicit irae. Eph. sic dicuntur sectae. Prov. XXI. 1: introducent sectas perditionis. Ex hac autem oritur dissensio in verbis.. 36: inimici hominis domestici eius. Circa primum enumerat bona spiritualia quae nominat fructus. Iac. quae est odium erga proximum. et quantum ad hoc dicit veneficia. quorum duo pertinent ad actum carnalem luxuriae. est peccatum mortale. Alia duo ordinantur ad ipsos actus. IV: qui odit fratrem suum. 17: observetis eos qui dissensiones et offendicula praeter doctrinam quam vos didicistis. Et ideo dicit contentiones. Unde dicit aemulationes. etc. et similiter intelligendum est de aliis similibus. |#6 Lectio 6 Positis operibus carnis. Dicendum est quod omnia haec enumerata sunt aliquo modo mortalia. Cap. etc. Unde si accedit consensus de ipso nocumento. IV. quae consistit in hoc. aemulatio. His ergo habitis sciendum est. etc. 26: sol non occidat super iracundiam vestram. II Cor... Aliud est per quod initur pactum cum Daemonibus. quaedam vero secundum suam consummationem. sicut ira cuius consummatio est in nocumentum proximi. et declinate ab illis. I. 2: parvulum occidit invidia. Contra Deum ponit duo. Si in rebus divinis. etc. 34: attendite ne graventur corda vestra crapula et ebrietate. etc. Quantum vero ad vitia quae pertinent ad ordinationem circa vitae necessaria. Ex his autem sequuntur homicidia cordis et operis. I Tim. prosperantur. XVI. et si quidem in rebus humanis sint. et huiusmodi. semetipsos tradiderunt impudicitiae. I Cor. II. Circa primum ponit quaedam vitia quae sunt hominis ad seipsum. quia inter ista enumerat multa quae non sunt peccata mortalia. ibidem: sectas non metuunt introducere blasphemantes. sicut tactus. 20: nolo vos fieri socios Daemoniorum. ponit duo. X. quia cum apostolus dicat qui talia agunt. 11: cum enim luxuriatae fuerint in Christo nubere volunt. Apoc. 3: honor est homini qui se separat a contentionibus. Sap. et quantum ad hoc dicit idolorum servitus. Iob V. sed causa diversitatis. quod ad idem obtinendum cum alio contendit. dicuntur dissensiones. Contra proximum autem ponit novem. Contra seipsum sunt quatuor. id est.Secundo dubitatur. Quintum ex his. etc. fornicatio. quando illi quos aemulantur.. vel quantum ad naturalem usum luxuriae. Aliud vero quantum ad cibum. 5: omnis fornicator aut immundus. Prov. 27: infandorum enim idolorum cultura omnis mali causa est et initium et finis. Eph. regnum Dei non consequentur. Et primo manifestat ea. idolorum servitus et huiusmodi. unde dicit ebrietates. quando scilicet partialitates fiunt in ecclesia. et quantum ad hoc dicit luxuria. Et ideo dicit inimicitiae. X. scilicet fornicatio. quaedam vero circa ea quae sunt necessaria vitae. etc.: foris canes. haereses. diversa vitia et diversimode enumerat. et quantum ad hoc dicit: impudicitia. scilicet assiduae. XIV. et quantum ad hoc dicit comessationes. et venefici. quae fiunt per magicas artes. Ult. homicida est. quae ideo primo ponit quia manifeste ex carne procedunt. 7: neque idololatrae efficiamini. non intendit enumerare omnia vitia ordinate et secundum artem. Circa quod dicendum est quod cum apostolus in diversis locis. scilicet in cogitationibus immundis. ultimum vero homicidium. Aliud interius. 13: non in comessationibus et ebrietatibus. et ex hoc irascitur contra eum. aspectus. 51 . V. Et ideo in eis non est quaerenda sufficientia. nisi pro peccato mortali. Primum ergo est inimicitia in corde.. etc. 19: qui desperantes. faciunt. IV: odium suscitat rixas.. I Cor. quae est impugnatio veritatis cum confidentia clamoris. quae est quando scilicet accedit solutus ad solutam. X. 21: qui non egerunt poenitentiam super immunditia et fornicatione et impudicitia. XIII. sicut homicidium. quia ab hoc devenitur ad illud. Unum scilicet exterius. oscula. quia fiunt in nocumentum hominum.... secundo ostendit quomodo lex se habet ad opera spiritus et ad opera carnis. et nullus excludatur a regno Dei.. sed quaedam quidem secundum genus suum. etc. XX.

Quod autem producitur ex aliquo praeter naturam eius. Secundo vero ut adsit perfecta fruitio rei amatae.: ex quo facta sum coram eo quasi pacem reperiens. et ex hoc potentes sumus operari secundum virtutem. Ex his apparet ratio quare apostolus effectus carnis vocat opera. 16: qui manet in charitate. quia. Primo ut res amata sufficiens sit amanti propter suam perfectionem. Et per hoc patet responsio ad illud quod secundo obiicitur. etc. scilicet dulcedinem. quod procedit ex praesentia rei amatae. sed tamen propter aliud appetitur finaliter. et quod sit suave sive delectabile. quod fructus dicitur aliquod finale et suave.. iam habet quod amat. virtutum et fructuum ad invicem hoc modo. Cant. Cap. 2: ex utraque parte lignum vitae afferens fructus duodecim. et sunt etiam fructuosa. ita in operibus virtutum est quaedam inchoatio beatitudinis. Dicuntur etiam flores respectu futurae beatitudinis. puta ex labore vel studio. quia non delectat ratione suae formae. III. V. et ideo primus fructus est charitas. Et ex charitate perficiuntur aliae. II. etc. dicitur virtus. quia habent in seipsis delectationem. Rom. Sunt etiam delectabilia. et addidit etiam dona gratiae. Rom. quando rem amatam sufficienter possidet. etc. VII.. 22: habetis fructum vestrum in sanctificationem. et ideo dicit apostolus. Si vero perficiat ad bene operandum supra modum humanum. Circa bona autem perficiunt. sicut fructus producitur ex arbore. Actus autem virtutis. est gaudium. et quia sunt quoddam ultimum productum secundum convenientiam donorum. Tunc enim amans pacem habet. II Cor. ita ex operibus virtutum habetur spes vitae aeternae et beatitudinis. id est in operibus sanctificatis. est charitas. et ut productus. habet rationem ultimi finis. puta cognoscere invisibilia Dei sub aenigmate est per modum humanum: et haec cognitio pertinet ad virtutem fidei. beatitudinum. Opera virtutum propter se sunt appetenda formaliter.. non autem fructus productus. Sap. vel est perficiens: et sic est beatitudo. Nihilominus tamen fructus sic acceptus duo importat. 4: gaudete in Domino semper. sed ut producti.. non autem opera carnis. fructus dicuntur. quae tunc erit quando cognitio et charitas perficientur. Accipitur autem differentia donorum. Matth. sed cognoscere ea perspicue et supra humanum modum. Dicit ergo fructus spiritus. et ideo dicuntur fructus. aut exterius. XXII. etc. Et quantum ad hoc dicit pax. VI. qui dicitur amor. Habitus autem virtutis perficit ad bene agendum. Qui autem habet charitatem. Col. et quia habent in se suavitatem et dulcedinem. 21: quem ergo fructum habuistis tunc in illis. non habet rationem fructus. quae tamen appetitur propter finem.. quod autem propter se appetitur non refertur ad aliud. Et ex hoc consurgit gaudium.. scilicet naturalem appetitum boni et cognitionem. Opera autem spiritus dicuntur fructus non ut adepti sive acquisiti. etc. Et ad hoc duo requiruntur. 15: bonorum laborum gloriosus est fructus. Et propter hoc apostolus dicit Rom. VI. Ultimus autem finis. IV. Primo ergo ponit illos qui perficiunt interius.Ex quo incidit quaestio. VI. dicitur donum. ergo huiusmodi actus quos enumerat hic apostolus non debent dici fructus. 3: fructus eius dulcis gutturi meo. Nam spiritus sanctus est in nobis per gratiam. IV. si perfecte aliquis fruatur re amata. etc. Glossa dicit quod huiusmodi opera spiritus sunt propter se appetenda. Ult. Dicendum est quod fructus dicitur dupliciter. sed actibus nostris non debemus frui. quo homo perficitur interius. scilicet propter sanitatem. Opera autem carnis et peccata sunt praeter naturam eorum quae Deus naturae nostrae inseruit. Nam aliquid potest dici propter se appetendum dupliciter. Et de istis fructibus dicitur apoc. Et si quidem perficit ad bene operandum humano modo. fructus autem qui est adeptus. scilicet quod sit ultimum producentis. sed non finaliter. III. primo quidem in corde per amorem. Phil. Sed medicina amara non est appetenda propter se formaliter. secundo illos qui perficiunt exterius. Dictum est enim. quia habet in se unde sit appetibilis. qui scilicet consurgit in anima ex seminatione spiritualis gratiae. in Deo manet. quia sicut ex floribus accipitur spes fructus. Nam medicina dulcis appetitur propter se formaliter. vocat fructus. per quam acquirimus habitum virtutum. vel est delectans: et sic est fructus. qui quidem sic distinguuntur: quia fructus aut perficiunt interius. quidquid superveniat. quia ly propter potest designare causam formalem vel finalem. Interius autem homo perficitur et dirigitur et circa bona et circa mala. quod similiter per pacem habetur. Nam sicut inter motus naturales primus est inclinatio appetitus naturae ad finem suum.. pertinet ad donum intellectus. quia illud dicitur fructus. in quibus nunc erubescitis? patet ergo ex dictis quod fructus spiritus dicuntur opera virtutum. I Io. Respondeo. scilicet propter sanitatem quae est finis eius. puta 52 . scilicet ut acquisitus. sed Deo solo. Gaudium autem istud debet esse perfectum. Unde Philosophus supra communes virtutes ponit virtutes quasdam heroicas. ibi bonitas. et Deus in eo. Cant. sicut ultimum quod producitur ab arbore est fructus eius. 18: non potest arbor bona fructus malos facere. In virtute enim est considerare habitum et actum. Et ideo quia opera virtutum ex his naturaliter producuntur. Sic ergo opera virtutum et spiritus sunt quid ultimum in nobis. 7: per arma iustitiae a dextris et a sinistris. 14: super omnia charitatem habentes. 5: charitas Dei diffusa est in cordibus nostris. fructus autem spiritus. Et sicut in flore est quaedam inchoatio fructus. ergo virtutes et earum opera non sunt referenda ad beatitudinem. etc. Deus enim humanae naturae quaedam semina inseruit. Item. quo fruimur. ex re productum. ita primus motuum interiorum est inclinatio ad bonum. sed quasi alterius germinis.

Item perficiunt etiam quantum ad mala ab aliis illata. ipsum hominem bonum. et. Ei autem quod dicitur homicidia. Secundo vero quantum ad appetitum sensitivum interiorem. ad quod spiritus opponit longanimitatem. sed aliqua enumerat de istis et aliqua de illis. I. continentia dicitur ex eo quod licet homo impugnetur a pravis concupiscentiis. ne abducatur. sed pax charitatis perfectionem. Ad quod dicendum est quod ideo non fecit. etc. per consequens. quod non fecit.. etc. quia. quot posuit opera carnis. scilicet corpus. non potest dici bonus homo nisi habeat bonam voluntatem. Ad id quod est infra nos.. 6: in longanimitate. Et ideo dicit Dominus matth. contra respondet charitas. id est rectitudo et dulcedo animi. Et quantum ad hoc dicit longanimitas. Consequenter cum dicit bonitas. quae licitis recte utitur. quia bonum dicit aliquod perfectum. longanimitas et bonitas. Ad id vero quod est supra nos. Iuxta ipsum est proximus. quae facit adversa patienter tolerare. secundum quam omnibus aliis bene utitur. etc. vel id quod est supra ipsum. quae est cognitio quaedam invisibilium cum certitudine. Cxviii. etc. V. Ad hoc dicendum est quod apostolus non intendit hic tradere artem virtutum et vitiorum. IX. 9: fructus enim lucis est in omni bonitate. Col. XXI. Et ideo Eccli. I. voluntas recta facit bonum usum omnium potentiarum. Cum ergo homo per voluntatem exeat in actum cuiuslibet potentiae. Et per haec homo interius perficitur quantum ad bona. etc. XI. ut mansuete ferat ac sustineat proximi molestias. et ideo dicit patientia. continentia et castitas. etc. usque ad dissensiones: patientia. 5: modestia vestra. Sap. Ps. quae est amor illicitus. Prima. scilicet quae est ipsum esse rei. et quantum ad hoc dicit continentia. et non est illis scandalum. XI. quae est secunda eius perfectio. Ei vero quod dicit veneficia. quod est spiritualis delectatio consequens ex charitate. VI. 34: mansuetis dabit gratiam. benignitatem. Secundo dubitatur. 22: qui perseveraverit usque in finem. quae sunt carnales illecebrae. largitas rerum. III. benignitas. unde dicit fides. scilicet Deus. aliqualiter sibi contra respondent. Habacuc II. et ideo continentiae nomen sumptum est ab eo quod aliquis in impugnatione tenet se. et ideo non ponit unum contra aliud. quia plura sunt vitia quam virtutes. I. 4: patientia opus perfectum habet. quae etiam a licitis abstinet. Et de hoc fructu dicitur Eph. II Cor. 29: discite a me. Gen. Phil. Secundo vero in opere. et quantum ad hoc dicit benignitas. contra malum impediens gaudium est dilatio rei amatae. etc. et castitas. contra ponitur fides. comessationes. vel id quod est infra ipsum.. etc. Matth. Et quantum ad hoc dicit bonitas. quae facit hominem fluere ad subveniendum necessitatibus aliorum. quod fit per modestiam. 3: si moram fecerit. secundum Glossam. expecta eum. supra ipsum Deus. Sed ad hoc perficit spiritus sanctus per patientiam. etc. 7: hilarem enim datorem. infra ipsum natura sensitiva et corpus.. Vel aliter. 34: beneplacitum est Deo fides.. XV. videtur quod apostolus debuerit ponere tot fructus spiritus. Sic ergo quantum ad proximum perficit primo quidem in corde per rectam et bonam voluntatem.Deo. et his similia. Est autem duplex perfectio. Lc. etc. 165: pax multa diligentibus legem tuam. 6: credidit Abraham Deo. Nam fornicationi. etc. ut scilicet sua communicet proximo. contra ponitur gaudium. IV. sancti et dilecti. Hebr. quia fructus spiritus hic positi non respondent operibus carnis. et quantum ad hoc dicit mansuetudo. secundum quod expediens videtur praesenti intentioni. Prov. et quantum ad hoc dicit modestia. X.. Illud ergo dicitur simpliciter perfectum quod pertingit ad perfectam sui operationem. Benignitas enim dicitur quasi bona igneitas. dirigit spiritus. Secundo. viscera misericordiae.. contra ponitur pax. Si enim homo omnes alias potentias bonas habeat. Circa hoc duo dubitantur. et primo quantum ad actus exteriores corporis. impudicitiae et luxuriae. quia. id est. quae expectatione non frangitur. et ex fornicatione proveniunt. ponit fructus spiritus. 6: benignus est enim spiritus sapientiae. immunditiae vero.. Nihilominus tamen si diligenter consideretur. tamen per rationis vigorem se tenet.. et primo contra malum quod perturbat pacem. et reputatum est ei ad iustitiam.. Circa mala etiam perficit spiritus sanctus et ordinat. Hominis autem exteriora sunt vel id quod est iuxta ipsum. nec abducitur. qui in omnibus ordinate se habet. non potest impediri ab eius fruitione. Primo quia cum fructus spiritus adversentur operibus carnis. ordinat spiritus per fidem. mansuetudo. quae perturbatur per adversa. Ei quod dicitur ebrietas. Iac. III.. |#7 Lectio 7 53 . 19: in patientia vestra possidebitis animas vestras. Sic ergo gaudium dicit charitatis fruitionem. Nam illum dicimus bene castigatum. et dicitur a castigando. II Cor. etc.. contra ponitur modestia. etc. Cuius ratio est. Ei vero quod est idolorum servitus. Ei vero quod dicitur sectae. secunda vero est eius operatio: et haec est maior quam prima. ut dictum est. 6: accedentem ad Deum oportet credere. qui perficiunt quantum ad exteriora. Ei vero quod dicitur invidiae. 12: induite vos ergo sicut electi Dei. quae ipsis actibus seu dictis modum imponit. Castitas vero dicitur ex eo quod quis nec impugnatur.. et mansuetudo.

12: debitores sumus non carni. XVII.. et adversus huiusmodi non est lex. XXV. ibi non efficiamur. et spiritus. 27: castigo corpus meum. XXXIII. Non autem dicit: vitia et concupiscentias vitant. id est qui spiritum Dei habent. 12: gloria nostra haec est. non potest propter hoc consequi finem suum. ieiunia et labores Eccli. Aut faciunt opera carnis. Et quantum ad hoc dicit invicem invidentes. I. Et utitur tali probatione: ille est sub lege qui est obnoxius legi. Sed vera gloria est in propriis bonis hominis. scilicet ad contentionem. quia caduca.. dicens non efficiamur. etc. etc. quibus tribus convenienter aptari potest nomen spiritus. Si ergo volumus vitare vitia. Unde secundum hoc illi dicuntur vani spiritus.. connumerans se eis quibus scribit: dico quod debemus ambulare per spiritum. ideo signanter dicit crucifixerunt. 6: vetus homo noster simul crucifixus est. secundo excludit vitia spiritus mundi. hic consequenter ex utrisque concludit. non sunt contraria legi. XIV. quod qui spiritum sequuntur. Et quantum ad hoc dicit non efficiamur inanis gloriae cupidi. non tamen ametur. etc. VI. vel litem. Christo confixus sum cruci. de quo dicitur Prov. quia et per ipsum vivimus. testimonium conscientiae nostrae.. VII. et hanc habent sancti. Io. inquam. II. etc. ut dicitur Eph. ibi qui autem sunt. XVII. ut oportet. Si ergo spiritu vivimus. et si eam oportet recipi. Quia vero caro domatur per vigilias. etc. quia gloria sequitur aliquando fugientes eam. Is. sed quantum ad ea quae contrariantur legi. 4: impetum concitati spiritus ferre quis poterit? et significat iracundiam. Sicut enim in vita corporali corpus non movetur nisi per animam per quam vivit. 29. ubi tria excludit propria spiritus mundi. Isti. 6: omnis caro foenum. etc. et non per carnem. etc. etc. sed illi qui aguntur spiritu. movemur. etc. qui sunt Christi.. Cum enim vanum sit quod nec solide firmatur. II Cor. nec utilitate amatur. et concupiscentiis. Item significat quamdam impetuositatem. Eccli. aliter cum ratio non semper invigilet ad peccata vitandum. non faciunt opera contraria legi. Prov. Is. carnem suam crucifixerunt. id est passionibus. ideo hoc consequenter removet apostolus. scilicet inanem gloriam. ergo non sunt sub lege. Et ne ea quae dicta sunt de spiritu intelligantur de spiritu mundi. I.Enumeratis operibus carnis. quod confert vitam. qui sunt inflati per inanem gloriam. etc. XIII. quia nemo carnem suam odio habuit. Quia vero non crucifigunt carnem destruendo naturam.. Supra II: ut Deo vivam. V. quando adhibet remedia contra causam morbi. I Cor. VIII. quem consequitur testimonio Dei. vel alia illicita. etc. de quo dicitur I Cor. etc. id est. Et primo ponit beneficium spiritus Dei. sed spiritus docet ea... Caro autem est radix vitiorum. I Cor. 14: carnis curam ne feceritis in desideriis. Item est spiritus tristitiae.. XVIII. Non enim bene crucifigit carnem qui etiam passionibus locum non aufert. etc. Et quantum ad hoc dicit invicem provocantes. affligendo carnem suam. etc. Rom. 22: condelector enim legi Dei secundum interiorem hominem... ita et spiritus interius movet ad illa. Significat enim spiritus quamdam inflationem. XIII. Dicit ergo: dico quod qui aguntur spiritu. Ad haec autem opera moventur ex devotione quam habent ad Christum crucifixum. secundo ex parte operum carnis. stercus et vermis. iracundiam. 28: in ipso vivimus. IX. Dicit ergo. ita in vita spirituali omnis motus noster debet esse a spiritu sancto. gloriae saecularis. et invidiam. Cuius ratio est. II. id est cum peccatis. 30: putredo ossium. quia ipsa sola crescit ex bono. invidia. Nam sicut lex exterius docet opera virtutum. 22: spiritus exsiccat ossa. Consequenter cum dicit si spiritu vivimus. Et quia inutilis et infructuosa: nam quantamcumque gloriam habeat quis ex testimonio saecularium. et quia falsa. Rom.. Rom. 28: servo malevolo tortura et compedes. 9: qui spiritum Dei non habet. |+6 Capitulus 6 54 . id est Christo crucifixo se conformaverunt. hic non est eius. non faciunt opera contraria legi. id est qui facit contraria legi.. Primo ergo ostendit propositum ex parte operum spiritus. VI... quia bonus medicus tunc bene curat. quibus anima inclinatur ad peccandum. 13: non in contentione et aemulatione.. 64: spiritus est qui vivificat. XL. Rom. etc. id est contra opera spiritus. etc. Non autem dicit: non habeatis inanem gloriam sed non efficiamini cupidi. XXVII. Prov. et non solida. 62: gloria hominis peccatoris. in Domino glorietur. et haec in his qui spiritu Dei aguntur. 31: qui gloriatur. nec veritate fulcitur. etc. quia aut faciunt opera spiritus. Unde dicit qui autem sunt Christi. etc. I Mac.. quae sunt bona spiritualia.. debemus in omnibus ab ipso agi. etc. ideo gloria huius mundi vana est. 12: nos autem non spiritum huius mundi accepimus. 30: post concupiscentias tuas non eas. ideo dicit cum vitiis. Illi ergo spiritu Dei aguntur. et sumus. etc. oportet domare carnem. ponit tertium beneficium spiritus sancti. Act. non sunt sub lege. posset quandoque cadere. Rom. 4: spiritus robustorum quasi turbo impellens parietem. VIII.. Rom.

XIII. Io. Secundo. 4: spiritus robustorum quasi turbo impellens parietem. et iterum: mandatum novum do vobis. Rom. 19: frater qui iuvatur a fratre. Nam aliqui ex consuetudine peccant. 1: debemus autem nos firmiores. etc. IV. etc. Uno modo defectum alterius corporalem. ut nequeat vitare. Os. etc. etsi praeoccupatus fuerit homo. Et huius ratio est. quia mei estis discipuli.. patienter tolerando. 10: plenitudo legis est dilectio. ideo admonitionem de mansuetudine et misericordia eis proponit. 4: cum austeritate imperabatis eis. ibi videte qualibus litteris. Et contra tales severius est agendum. tertio excludit admonitionis implendae impedimentum. hic consequenter reducit eos quantum ad res humanas. etc. Secundum est peccatorum paucitas... Primo. Contra quod dicitur de quibusdam Ez. Qualiter autem se habeant ad aequales ostendit. cum dicit in aliquo. Nihil autem ita frangit hominis severitatem in corrigendo. haec vero amoris. Primum est surreptio. dicens alter alterius onera portate. ad quos pertinet correctio. quaedam vero in omissione. XVIII.. 18: intellige quae sunt proximi tui ex teipso. Rom. et ideo dicit etsi praeoccupatus fuerit.. His ergo praemissis. 5: corripiet me iustus in misericordia. etc.. Prov. Et primo qualiter se habeant ad rectos. Dicit autem instruite. orationibus et bonis operibus.. Unde dicit et sic adimplebitis legem Christi.. Ps. etc. Nam quando aliqui ex malitia peccant. Et quantum ad hoc dicit delicto. Et primo proponit admonitionem. Nam quaedam peccata consistunt in transgressione. quia loquitur de praeoccupatis delinquentibus. quia tu fragilis es. dicens fratres. et hi sunt spirituales.. etc. Alio modo necessitati mutuae subveniendo. Circa primum duo facit. 13: necessitatibus sanctorum communicantes. Prov. ibi alter alterius. Nam quamdiu in hac vita mortali sumus.. et mendacium. etc. Nam ipse 55 . Vel. et ipse a nemine iudicatur. II. etc. quia circa unumquodque recte dispositus est. instruens eos qualiter se habeant ad homines. Sed quia nomen spiritus rigorem quemdam et impulsum designat.. XV. XIII. facilius debet ei venia concedi. etc.. etc. ut diligatis invicem. etc.. XXXIV. et non corrigite. Tertio modo pro poena sibi debita satisfaciendo. delictum est peccatum ex ignorantia. XXV. Admonet autem ad mutuam supportationem. XIV. 1: o quam bonus et suavis est spiritus tuus. etc. non tamen est credendum quod viri spirituales sint nimis rigidi in corrigendo.. proni sumus ad peccandum. 35: in hoc cognoscent omnes.. Unde dicitur in Ps. Unde Augustinus dicit: parva differentia est veteris legis et novae: timor et amor. et furtum. ibi nam si quis existimat.. id est. etc. Circa primum tria facit. et ideo ipse solus de eis bene iudicat. ne aliquis a peccato immunis in peccatores desaeviret. et exemplum eam implendi nobis reliquit. Ubi tria ponit quae faciunt admonitionem. tertio qualiter inferiores ad superiores. Cxl. quia per hoc distinguitur lex nova a lege veteri: nam illa est timoris. Domine. XVIII. ut dixi. Sed quando aliquis praeoccupatur tentationibus et inducitur ad peccandum. recte iudicat de sapore.. Primo docet qualiter superiores se habeant ad inferiores.. dicens alter alterius. quomodo ad perversos. Nam hoc spiritus huius mundi facit.|#1 Lectio 1 Postquam apostolus reduxit Galatas ad statum veritatis quantum ad res divinas. et homicidium. I Cor. XXXI. XII. Et hoc excluditur. etc. etc. ad misericordiam eos qui corrigunt monet. Graviora autem sunt prima secundis: quia illa opponuntur praeceptis negativis. etc. etc. Rationem autem admonitionis subdit. Tertium est peccatorum qualitas. et sanguis sanguinem tetigit. quasi dicat: ita fiat. etc. Sap. 13: delicta quis intelligit? etc. quia rectum iudicium habet de omnibus. quasi non usu quotidiano peccans. etc. non potest sciri determinate quando obligant. haec vero opponuntur praeceptis affirmativis quae cum non obligent ad semper. Ratio autem admonitionis est adimpletio legis Christi. dicens considerans teipsum. XII. Et hoc tripliciter. ibi communicet autem is.. id est imprudenter et ex surreptione lapsus. minus digni sunt venia. 22: errant qui operantur malum. ibi considerans teipsum. Primo ponit admonitionem. charitatem.. quia per charitatem specialiter Christus legem suam promulgavit. 27: qui quasi de industria recesserunt. secundo assignat admonitionis rationem. secundo assignat eius rationem. si dilectionem. vel quia omnis peccans est ignorans.. etc. Et ideo dicit in spiritu lenitatis. ibi et sic adimplebitis.. Tertio quia ipsam implevit Christus. secundo. secundum illud Is. secundum Glossam. quae similiter est charitas. Rom. Iob XXXIV. et adulterium inundaverunt. sicut qui sanum gustum habet. etc.. huiusmodi instruite. sed spiritus sanctus suavitatem quamdam et dulcorem efficit in homine. Dicitur autem charitas specialiter lex Christi triplici ratione. secundo qualiter aequales ad coaequales. Quia ergo de peccatis multa dixerat. quae obligant semper et ad semper. Eccli. quam timor proprii casus. 2: maledictum.. etc. Unde dicit vos qui spirituales estis. qui indigent instructione. seu spiritualem. solus autem spiritualis bene dispositus est circa agenda. 15: spiritualis iudicat omnia.

etc. nunc autem restat videre qualiter inferior superiori obsequatur. 17: aeternum gloriae pondus operatur. tale aliquid facit. Cxxv. 10: dignus est operarius cibo suo. et aequales aequalibus. probet. Is. eum imitando. Et primo vituperat ipsam superbiam. etc. Primo monet ut ministrent prompte. non est contrarium dicto apostoli: quia non puniuntur pro peccatis subditorum. etc. scilicet leniter corripiendo et instruendo. I. ut sic impleamus legem Christi. servate et facite: secundum opera eorum nolite facere. Ratio vitandi superbiam est praemium vel poena unicuique pro merito vel demerito reddenda. et suos non considerans. ibi ergo dum tempus habemus. Nam onus aliquando quidem pondus poenae. et sic dicitur communicet is qui catechizatur. 3: quaecumque dixerint vobis. XI. id est diligenter examinet. unusquisque. 14. |#2 Lectio 2 Postquam apostolus ostendit qualiter superiores se habeant ad inferiores. etc. communicet. tamquam manipulos bonorum operum. quoniam bene. id est in mente sua superbe iudicat se magnum esse in comparatione peccantis. Sed notandum est quod discipulus potest dupliciter communicare se docenti. dicit nam si quis existimat. Cap.. id est gloriabitur et gaudebit. I Cor.. quod quilibet pro se portabit. Unde dicit unusquisque enim onus suum portabit. 18: sanguinem eius de manu tua requiram. ex se.. etc.. secundum illud Ez. est propriorum defectuum consideratio. etc. 28: probet seipsum homo. XI. quod debemus mutuo portare. Is.. testimonium conscientiae nostrae. 4: vere languores nostros ipse tulit. etc. II Cor. Et apostolus dicit I 56 . id est qui eum docet. tertio. X. III. ideo non sunt in hoc imitandi. II Cor. dicens inferiores debere superioribus ministrare et obsequi. 24: qui peccata nostra pertulit in corpore suo super lignum. 11: foetas ipse portabit. XL. 17: qui gloriatur. id est non consideratione alterius. Dicit ergo: dictum est supra... ibi nolite errare. II Cor. Primo ponit monitionem ministerii. Dicit ergo: facite ut dixi. Is. 7: dignus est operarius mercede sua. id est poenam pro proprio peccato. secundo ut ministrent perseveranter. ei qui se catechizat. et non in altero. ibi bonum autem facientes. in Domino glorietur. XL. Hoc enim a Domino praecipitur I Cor. scilicet interius et exterius. vae impio in malum. Quod videtur contrarium ei quod dixerat alter alterius onera portate. I Cor. Matth. tertio vitandi rationem assignat. Et sic in seipso. Unde dicebat ille lc. etc. non deficiamus. Et hoc quantum ad bonos. quoniam fructum adinventionum suarum comedet. videtur sibi aliquid esse in comparatione ad alios. dicite: servi inutiles sumus. III. 9: libenter gloriabor in infirmitatibus meis. Et circa hoc tria facit. Si autem dicantur aliqui rationem reddere pro aliis. Sed sciendum est quod ibi loquitur de onere sustinendae infirmitatis. et ideo subdit in omnibus bonis. etc. 12: gloria nostra haec est. Unde Matth. ubi dicitur: qui evangelio serviunt. Nam ex hoc quod aliquis alienos et non suos defectus considerat. IX. etc. in omnibus bonis. secundo excusationem excludit. gloriam habebit. 6: venientes autem venient cum exultatione. II Cor. ipse se seducit. etc.ex charitate peccata nostra tulit.. id est docetur verbo Dei. Sic ergo debemus alter alterius onera portare ex charitate. ut ministrent communiter. 11: non sum sicut caeteri hominum. in quibus defectus intuetur. hic loquitur de onere reddendae rationis. XII. etc. Et ideo dicit nam si quis existimat se aliquid esse. Circa primum duo facit. etc. Vel onus suum portabit. Est ergo vitanda superbia et peccatum. et non in altero quam in Deo. suum. 10: gratia Dei sum id quod sum.. Ideo hoc excludens. puta praelati pro subditis. etc. sive poenae.. quia quidquid sumus hoc est ex gratia Dei. id est per ea quae sui ipsius sunt. Impedimentum autem implendae admonitionis praedictae est superbia. id est mensuram gratiae suae offert Deo in die iudicii. aliquando praemii significat. Et non in altero.: obedite praepositis vestris.. XVII. Et Lc. Ps. X. id est commune sibi faciat quod est docentis. quia unusquisque onus suum. Ult. quae in custodia subditorum commiserunt. secundum illud apostoli I Cor. IV. 10-11: dicite iusto.. id est in propria conscientia. quia praefert se aliis. ipsi enim pervigilant quasi rationem reddituri pro animabus vestris. Remedium autem vitandi. ibi opus autem suum. inquam. inquam. gloriabitur. 1: imitatores mei estote. II. 17: omnes gentes quasi non sint. Sed quia contingit doctores aliquando minus bona facere.. id est non in laude alterius. id est gloriabitur in consideratione sui. XVIII. Vel in semetipso. sive sit onus praemii. XXIII. et Hebr.. superbit. sed pro propriis. Primo ut accipiat bona doctoris. qui catechizatur. id est a veritate se dividit. etc. Et ideo dicit opus autem. etc. id est eius erit gloria. X. 10: cum feceritis omnia quae praecepta sunt vobis.. Qui. Sed contingit aliquem onus alterius non portare. cum nihil sit. secundo ostendit modum vitandi eam. Vel sic: in semetipso. I Petr. id est proprium. gloriam habebit. Secundo ut communicet bona sua docenti. quomodo superiores se debeant habere ad inferiores. et ideo dicit communicet autem is. Lc. LIII. Is. hic consequenter ostendit qualiter inferiores se habeant ad superiores. XV.. id est in Deo qui in eo habitat. ibi unusquisque enim. de evangelio vivant.

Prov. De carne autem metere corruptionem. nisi in his quibus imitantur Christum. 10: unusquisque sicut accepit gratiam. quia non solum communicare debet indigenti.. id est. vel in aliquod aliud. id est ordinat studium suum ad servitutem spiritus. IX. VI. 18: seminanti iustitiam merces fidelis. 13: si secundum carnem vixeritis. Matth.. etc. etc. scilicet in bene operando. Et ideo hic dicit communicet autem is. Secundum autem secundam expositionem: quae seminaverit homo. dicens quoniam qui seminat in carne sua. IV. et ideo metet de spiritu vitam aeternam. I Cor. Dicit ergo nolite errare. id est secundum beneficia sua parva vel magna. ut sit corruptibilis. Deum non potest fallere.. Deus non irridetur. 13: necessitatibus sanctorum communicantes. in fine perdetur. sed vitae aeternae. Rationem autem huius assignat. secundum primam expositionem: vere erratis.. etc. 11: si vos cum sitis mali. Secundum autem secundam expositionem sic introducitur. in quibus ego imitor Christum. facit in fomentum et utilitatem carnis. Quae quidem ratio habet duas partes secundum duas seminationes carnis et spiritus. VII. Dicit autem. parva vel magna. nostis bona dare. Consequenter cum dicit nolite errare. Is.. bonum facientes non deficiamus. nam etiam temporalia bona quaedam dicuntur. ergo debeo eos imitari in malo. Dicit ergo. multa feci pro eo. Ille ergo in carne seminat. quia numquam desiccatur. I.. instanter operare. Deus non irridetur. et quantum ad qualitatem operum. secundo quid est de carne metere corruptionem. Io. Et apostolus I Cor. ex fide et charitate serviendo iustitiae. Eccle. 34: delusores ipse deludet. quia spiritus non est nobis a nobis. quasi dicat: in his me imitamini. ibi quoniam qui seminat. sicut si dicam: ego multum expendi in isto homine. sed cum loquitur de semine spiritus. Deinde cum dicit bonum autem facientes. ibi quae enim seminaverit homo. monet ad ministerii perseverantiam. Unde videmus quod in aliquibus terris semen frumenti degenerat in siliginem. Nam mala praelatorum non excusant nos. etc. III. etc. id est secundum opera sua bona vel mala. parce et metet. Rationem autem specialiter assignat. non dicit suo.. metet quidem de spiritu secundum conditionem eius. id est. 20: omne opus corruptibile. potentiam et quidquid habet. Sed nota. Deus non irridetur. 10: quodcumque facere potest manus tua. Quod quidem potest referri ad ea quae dicta sunt. quia non ad horam tantum. scilicet ad superiores et ad aequales et ad inferiores. Sed hoc excludit. quid sit seminare in carne. Non autem cuiuscumque vitae. dicit et infert. quia expectamus remunerationem aeternam et indeficientem. et primo excludit eam. est operari pro corpore vel pro carne.. 11: si vobis spiritualia seminamus. scit enim corda nostra et non ignorat facultates. et quantum ad quantitatem beneficiorum praemiabitur. Et merito non est deficiendum. 19: si volueritis et audieritis me. sed non possum eos imitari nisi in his quae faciunt: nihil autem video in ipsis nisi malum. Error est hoc dicere. tamen Deus non irridetur. Primo ergo agit de seminatione carnis. II Cor. De ista communicatione dicitur Rom. XIV. dicit in carne sua. X. IV. id est non potest falli. Ubi dicendum est. quia caro est nobis de natura nostra. quia Deus reddet singulis pro meritis propriis. sed a Deo. Non enim sunt subditis in exemplum. generaliter debet proximo communicare. in alterutrum illam administrantes. excusationem excludit. I Petr. id est studium suum ponit et opera. nihil habemus quod communicare possimus. 6: qui parce seminat. moriemini. cum spiritus sit immortalis. IX. et ideo qui in carne seminat. 9: aut decipietur ut homo fraudulentiis vestris? unde dicitur Prov. etc. Rom. etc. etc. bona terrae comedetis. 1 dicit: imitatores mei estote. Excusatio verisimilis hominem potest fallere et placare. Conditio autem carnis est. VIII. Etsi per mala praelatorum excusatis vos apud homines. sive subditi erga praelatos. sed semper debemus benefacere. XV. sicut et ego Christi. dicens nolite errare. praemiabitur vel punietur.Cor. sive aequales erga aequales. hoc credentes. Iob XIII. quia non deficiemus in metendo.. IX. quod cum agit de seminatione carnis. Possent autem dicere: pauperes sumus. sive praelati erga subditos. etc. Conditio autem spiritus est quod sit actor vitae. 64: spiritus est qui vivificat. 16 et XI... Eccli. 11: ego sum pastor bonus. Secundum primam quidem sic: tu dicis quod debemus imitari doctores etiam in bonis. quia semen fructificat ut plurimum secundum conditionem terrae. Sed hoc excludit. non potest falli. sed et sententiam et consilium. secundo in speciali. unde et signanter dicit io. quasi dicat: quicumque sumus. in omnibus. dicens quae enim seminaverit homo. dicens: qui autem seminat in spiritu. Quod quidem dupliciter intelligi potest secundum duas praemissas expositiones. qui ea quae facit. 57 . 15: in divisione sortis da et accipe. etc. 58: stabiles estote et immobiles. id est doctus doctori in omnibus bonis quae habet. Seminare quidem in carne. XI. oportet quod ipsa opera corrumpantur et pereant. Eccli. secundo rationem exclusionis assignat.. etiam si quae bona videantur. etc. dicens nolite errare. haec et metet. XII. Secundo agit de seminatione spiritus. id est nemo excusatum vane se existimet paupertatem praetendendo. etc. Nam quae seminaverit homo. XIV. qui est pastor absque peccato. Et primo in generali.

Deinde cum dicit ergo dum tempus habemus. sicut I Cor. ut scientes a me hanc epistolam Missam magis obediatis. Ideo dicitur Is. Sed contra. qui sunt nobis magis similes et uniti. misereamur in eisdem communem conditionem. Uno modo ex obiecto. Unde Augustinus: non sis ad iudicandum remissus. et non recipias peccatorem. instanter operare.. Et primo aperit seducentium intentionem. Eph. nec ad subveniendum inhumanus. 46: ibunt hi in vitam aeternam.: agricola expectat gloriosum fructum terrae patienter ferens. quia sicut agricola non statim de illo quod seminat. Ergo omnibus impendenda est misericordia. fructum colligit. nec non et permiscendi aliqua eorum quae haeresim sapiant. ut scilicet praedicta firmius teneatis.. Io. quo tu properas. Sic ergo praelati debent propria manu scribere. fidem negavit. ergo dum tempus habemus. etc. id est in operibus meis. nec ratio. ibi quicumque hanc regulam. quia nec opus. sed praeponendi sunt iusti. quod amor potest dici maior vel minor dupliciter. etc. ut depravari non posset.Unde subdit tempore enim suo metemus non deficientes. et ita innotesceret eis de eius conscientia processisse. non poteritis salvi fieri. Dicendum est quod in peccatore duo sunt: natura scilicet et culpa. alio modo ex intensione actus. qui sunt ex fide: quia I Tim. Et secundum hunc modum ea quae sequuntur. dicens quicumque enim placere volunt. secundo ostendit suam intentionem eis esse contrariam. |#3 Lectio 3 Postquam apostolus monuit Galatas qualiter se habeant ad homines rectos et iustos. Sed quia non possumus omnibus benefacere. aut quia vult ei maius bonum. sed etiam sunt uniti fide et gratia. Natura quidem est in eo amanda. IX. ut scilicet peccatori non ideo benefacias. etiam inimici. Ult. dicens: quia metemus non deficientes. Dum. et sustentanda. 8 dicitur: qui suorum et maxime domesticorum curam non habet. id est in hac vita. Circa primum ponit unum factum et duas intentiones ad invicem ordinatas. quam alium. etc. venit nox. Iac. IX. Ex. scribi faciebat. id est carnalibus observantiis. Circa primum duo facit. ibi quicumque enim. Dicit: salutatio mea manu Pauli. Primo aperit seducentium malam intentionem. etc. XXV. V. 6: qui seminat in benedictionibus. 4: me oportet operari opera eius qui misit me. 44: diligite inimicos vestros. Cap. nec Deus imponet remunerationi. Totam enim epistolam per alium. XV. sed estis cives sanctorum. Amare enim aliquem. V. id est ex intensiori dilectione. secundo probat quod dicit.. quod descendit portans duas tabulas lapideas scriptas digito Dei. non oportet quod omnes aequaliter diligamus: quia cum intensio actus sequatur principium actionis. Eccle. ibi mihi autem absit gloriari. ab isto loco scripsit Paulus manu propria. Unum propter aliud.. De ista messione dicitur II Cor. Et primo insinuat modum scribendi monitionem. 5 dicitur: da iusto. qui scilicet non solum natura nobis sunt similes. Persequamur ergo in malis propriam iniquitatem. 19: non estis hospites et advenae.. monet ad ministrandum communiter. Sic ergo dictum est: da iusto. Non ergo debemus operari bonum ad omnes.. de benedictionibus et metet vitam aeternam. ordinem benefaciendi subdit maxime autem ad domesticos fidei. secundo ipsam monitionem subiungit. et ex hoc duo intendebant. 10: quodcumque potest facere manus tua. Factum autem erat istorum qui circumcisionem inducebant.. illud habemus. Sed dubitatur hic. est velle ei bonum. et hoc ad omnes. quia omnibus debemus velle bonum vitae aeternae.. in fine litterae aliqua scriberet. hic docet quomodo se habeant ad haereticos et perversos. 16: in manibus. XII. scilicet Iudaeis infidelibus. sed quasi ex conditione dicentes: quia nisi circumcidamini. Monitionem autem subiungit. etc. Quantum ergo ad primum.. Respondeo. sed quia homo. IX. non coactione absoluta. Ad quod sciendum. quod quando aliqua contra eos scribebat. Sed quantum ad secundum. etc. ibi neque enim circumcisionem. scilicet ut placerent inde Iudaeis. II. descripsi te. etc. operemur bonum. quod est obiectum dilectionis. donec dies est. quia peccator est. Eccli. omnes aequaliter debemus diligere. ut quod docent verbo et scripto. et ne recipias peccatorem. ut habetur act. scilicet homines qui iuncti sunt nobis in divina similitudine. aut quia magis vult ei bonum. 15 dicitur de Moyse. ex hoc quod carnales observantias legis introducebant in ecclesia gentium. ostendant exemplo. et est infideli deterior. tertio subdit suam admonitionem ad subditos... Unde dicit Augustinus: si homo non imposuerit finem operi. eo dictante. etc. etc. hi cogunt vos circumcidi. etc. inquam. illos intensius et magis debemus diligere. Unde dicit videte qualibus litteris scripsi vobis manu propria. et domestici Dei. quae est tempus seminandi. utrum liceat plus unum diligere. in carne. Cap. 58 . Matth. inquantum omnes ad imaginem Dei facti sumus. nec scientia. Circa primum sciendum quod consuetudo erat apud haereticos depravandi et falsificandi Scripturas canonicas. Culpa vero in eo est expellenda. nec sapientia erunt apud inferos. Sed nota quod dicit tempore suo. et postea in fine aliquid propria manu addebat. XLIX. propter hoc consuetudo fuit ab apostolo servata. Et hoc est quod dicit quicumque volunt placere. 1. XXXII. Ult. etc. dilectionis autem principium sit unio et similitudo. Potest ergo aliquis alium magis alio diligere. donec accipiat temporaneum et serotinum. Matth. sed tempore congruo.

virtus Dei est. ut dicit Augustinus.. Et hoc quia per praedicationem crucis evacuabantur legalia. etc. etc. vivit vero in me Christus. Item quidam gloriantur in triumphali signo victoriae. Unde dicebat supra V. eo quod tam multos proselytos faciant. etc. ibi apostolus thesaurum reperit. etc. apud Iudaeos. Et primo quidem probat negativam. Sed ideo volunt vos circumcidi. I. probans utramque propositionem. et hoc quia in ipsa inveniuntur omnia. Et ideo non gloriatur nisi in Christo. Sed neque illi qui circumciduntur. includens unam affirmativam et aliam negativam. VI. Unusquisque enim in ea re gloriatur. 15: expolians principatus et potestates. Dicit ergo: intentio seducentium apparet. Sed quia possent dicere pseudo. et hoc. per quam reputatur magnus. etc. scilicet quod non gloriatur nisi in cruce. Et hanc apostolus consecutus est per crucem. Et hanc apostolus maximam habuit per crucem. |#4 Lectio 4 Postquam apostolus exposuit pravam seducentium intentionem. caius caesar et Octavius augustus promulgaverunt leges.. sed etiam gentilium infidelium. Item gloriantur aliqui de libertate adepta. ut crucis Christi persecutionem non patiantur.Intendebant autem ex hoc ulterius quamdam securitatem habere. Nam Romani imperatores.. qui circuitis mare et aridam. Sed per crucem Christi assumuntur ad collegium caeleste. glorientur.. quod non propter hoc circumcisionem inducunt. praecipue autem in cruce Christi. quia illi gloriantur in carne. Unde Gregorius: o inaestimabilis dilectio charitatis. ut in carne vestra. palam triumphans illos. ut ultra non serviamus peccato. Nam gloriantur aliqui de magnorum (puta regum aut principum) amicitia: et hoc maxime apostolus invenit in cruce. Et hoc est quod dicit mihi absit gloriari. 20: pacificans per sanguinem crucis eius. nisi in Christo. Qui enim in nullo alio se magnum reputat. nisi Iesum Christum. gloriatur in eis. I Cor. Sic qui reputat se magnum in divitiis. etc. 23: nos autem praedicamus Christum crucifixum. his autem qui salvi fiunt. Col. scilicet in moralibus. etc. Rom. tertio rationem intentionis assignat. I Cor. et sic de aliis. hic insinuat suam. 2: non enim aestimavi me aliquid scire inter vos. nullam persecutionem Iudaei apostolis intulissent. de quibus homines gloriari solent.. Matth. Nihil enim sic charitatem suam ad nos ostendit. Sap. gloriatur in solo Christo. ibi in Christo Iesu. etc.. quia ibi ostenditur evidens signum divinae amicitiae. iam non ego. Vel hoc etiam faciebant ad vitandam persecutionem. XIV. Item aliqui gloriantur in assumptione ad aliquod magnum collegium. propriis caeremoniis servirent. et tota ars bene vivendi. Col. Et hanc apostolus excellentiorem invenit in cruce. Scribae et Pharisaei. persecutionibus. si adhuc circumcisionem praedico. apostolo factum est sapientia et gloria... quae scilicet pro cruce Christi infertur. tam gentilium quam Iudaeorum. 20: vivo ego. etc. id est nobis. neque pseudo in aliis. Iudaei enim persequebantur discipulos Christi propter praedicationem crucis. scilicet in cruce. fratres. sive quae in caelis. sed zelo legis solum.. Et primo ponit suam intentionem. 8: commendat autem suam charitatem Deus in nobis. 15: vae vobis. etc. 6: vetus noster homo crucifixus est. inducebant circumcisionem. I Cor. I. Item gloriantur aliqui de scientia. traduxit confidenter. 19: nemo ex vobis facit legem. 18: verbum crucis pereuntibus stultitia est. si legem observes. etc. Quod illi visum est stultitia. Et ideo quicumque in Christum credebat et circumcisus non erat. Constat enim quod si propter legis zelum aliquos ad legis observantias inducerent. cum dicit sic neque enim qui circumciduntur. 59 . 7: benedictum lignum per quod fit iustitia. Rom. secundo ostendit intentionis huius signum. ut Iudaei ubicumque essent. proprio ritu. ideo duplex signum ponit. II. II. Unde dicebat supra II.. id est in carnali vestra circumcisione. et in quiete viverent.. Item gloriantur aliqui de potentia. XXIII. V. sive quae in terris sunt. quid adhuc persecutionem patior. Talis autem erat apostolus. 25: circumcisio quidem prodest. ibi per quem mihi mundus. ut faciatis unum proselytum. cogebant eos circumcidi. 11: ego autem. VII. Et ideo dicit: et etiam hoc propter hoc tantum faciunt. Nam in cruce est perfectio totius legis. Non ergo ex zelo legis circumcisionem inducunt. filium tradidisti. Rom. ideo hoc excludens probat quod dixit. mandarent etiam legem in aliis impleri. sed ego aliam gloriam quaero. quae potiora sunt in lege et in aliis observantiis custodiunt. secundum quod habetur in Glossa. sicut mors Christi. Io. Vide quod ubi mundi Philosophus erubuit. est propositio exceptiva. Ut servum redimeres. dicens per quem mihi mundus.. non solum Iudaeorum. Ut ergo non inquietarentur de fide Christi. cum dicit per quem mihi mundus crucifixus. etc. Nam si apostoli simul cum cruce Christi praedicassent debere servari legalia. II. etc.. Sed crux triumphale signum est victoriae Christi contra Daemones. Quia autem hoc quod dicit: mihi absit gloriari. Ut ergo non haberent persecutionem a Iudaeis. Signum autem suae intentionis subdit. I. fiebat obnoxius. nisi in cruce.

10: ex quo facta sum coram illo quasi pacem reperiens. Col. Et misericordia. sed quiete dimittat Domino suo. 13: non in immensum gloriamur. V. illud in se praetendit. Sap. nisi quod pertinet ad crucem Christi. hic consequenter apostolus monet eos. ita horret me. Ps. id est mortuus est in corde meo.. et ideo Dominus producens nos. Col. III.. id est nullus auditor exhibeat se talem. etc. Pax. Thren. Manifestum est autem. Et primo ponit admonitionem. ut rursum in eo necessitatem habeam laborandi.. et murmurando de observantiis legalibus. et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo. id est gentilitatis observantia. cuius stigmata portat. tertio implorat eis gratiae auxilium ad praedictorum impletionem. inquam. Ille ergo est Israel Dei. et omnia quae in mundo sunt. per quam liberentur a peccatis. etc. qui molesti erant apostolo. Ps. sed secundum mensuram regulae. 60 . et respectus in electos illius. etc. neque praeputium. Et dicitur nova. etc. Ps. et hoc est quod dicit: vere in nullo alio glorior. X. 8: omnia arbitratus sum ut stercora. Uno modo. de omnibus aliis nemo mihi molestus sit. ut desistant a sui molestatione. non est mortuum in corde eius. scilicet sum crucifixus. Rationem autem quare non in alio gloriatur. neque praeputium. quia non sumus consumpti. et insinuata sua.. etc. Quod quidem patet ex his quae dicta sunt supra 6 (quasi eisdem verbis): in Christo enim Iesu neque circumcisio aliquid valet. II Cor. Et per crucem Christi. et renovabis faciem terrae. 17: si qua est in Christo nova creatura. qui scilicet sunt Israel. II. et sum reputatus ut mortuus. 47: ecce vere Israelita... scilicet quod in cruce Christi gloriatur.. id est ad iustificandum et iungendum Christo. quia quicumque hanc regulam. etc. et inveterata. Io. Israel rectissimus interpretatur. Et hoc est quod dicit in Christo neque circumcisio aliquid valet. I. quam doceam. 3: mortui enim estis. III.. ostendit subdens in Christo enim Iesu.. 30: emitte spiritum tuum. id est amodo. quasi dicat: porto insignia crucis. 13: oblivioni datus sum tamquam mortuus a corde. 18: ut simus initium aliquod creaturae eius. Quod autem dicit nemo mihi molestus sit.. movendo quaestiones. ut Christum lucrifaciam. sed magis illud quod contemnit. III. Sic ergo per novam creaturam. ut de caetero accipiatur in VI unius dictionis. Dicit ergo de caetero. Consequenter cum dicit de caetero nemo. 15: pax Christi exultet in cordibus vestris. sed ad hoc valet nova creatura. Iac. hoc enim apostolus desiderat. scilicet Christum crucifixum. etc. secundo rationem eius assignat. sed fides quae per dilectionem operatur. Fides ergo charitate formata est nova creatura. ut nullus eum sibi vindicet. secundo ut desistant ab eius molestatione. quasi dicat: ego gloriabor tantum in cruce. IV. Rom. scilicet cum Christo esse. 13: ego autem. Dicit ergo primo: intentio mea est. Unde et ipsi gentiles facti sunt Israel Dei per mentis rectitudinem. Stigmata enim proprie sunt quaedam notae impressae alicui cum ferro candenti sicut cum servus ab aliquo Domino signatur in facie. Phil. Sed prima melior est. Cant. induebar cilicio. 15: gratia Dei et misericordia in sanctos eius. et creabuntur. hi sunt Israelitae.. ibi: ego enim stigmata. renovamur. scilicet hanc rectitudinem gloriandi. et Christo coniungimur. sed apostolus nihil in se praetendit. Et hoc est quod dicit et ego mundo. nisi in cruce Christi. scilicet per fidem Christi et charitatem Dei. ut dicatur nemo mihi molestus sit. 28: non enim qui in manifesto Iudaeus est. In illo siquidem maxime gloriatur. etc. Et quia non valet ad hoc ritus Iudaicus. id est ritus Iudaicus. nec gentilium observantia. Rationem autem horum assignat. quae diffusa est in cordibus nostris. monet. etc. nec manifestare desiderat. Secundo probat affirmativam. etc.. quia ego de nullo curo. 22: misericordiae Domini. ut nihil in eo cupiam. et primo ad sui imitationem. ut nonnisi in cruce Christi glorier. scilicet gloriantes quia nonnisi in Christo gloriantur. et ideo tantum in ea gloriatur. quod et vos debetis facere. sed illa quidem creatura vetusta iam erat. Creati namque et producti sumus in esse naturae per Adam. VIII. 6: non enim omnes qui sunt ex Israel. Et ideo sicut mundus horret crucem Christi. in quo dolus non est. fecit quamdam novam creaturam. Pax super illos. dum mihi molesti essent. ut sit sensus: de residuo nemo. XXXII: Israel erit nomen tuum. XXX. sed crux Christi solum. qui est spiritualiter Israel coram Deo. Ciii. XXXIV. Gen. ut sit sensus de caetero. III. quam ego scilicet teneo. potest referri ad pseudo. in qua. Pax enim est tranquillitas mentis. ideo solum in ea gloriatur. et manifestare desiderat. Qui enim gloriatur in aliquo. qua quietentur et perficiantur in bono. Ergo non gloriatur in mundo. etc. IX. I. etc. dicens se crucifixum mundo. dicens ego enim stigmata. quod mundus. |#5 Lectio 5 Aperta intentione seducentium. quod potest dupliciter exponi. et constituens in esse gratiae.Illud enim in quo quis gloriatur. Alio modo ut accipiatur in VI duarum dictionum. Sed qui filii sunt promissionis existimantur in semine. II Cor. etc. scilicet aliter sentiendo. mortua erant in corde Pauli. mihi mundus crucifixus est. secuti fuerint. per quem. quia per eam renovamur in vitam novam. neque in his quae in mundo sunt. quod valet et adiuvat ad coniungendum Christo. Vel potest referri ad auditores non recte sentientes. Rom. ibi de caetero nemo.. et per spiritum sanctum.

per quam praedicta implere possitis. ut dictum est nemo mihi molestus sit. et grave est addere afflictionem afflicto. Alio modo nemo mihi molestus sit. Vel cum spiritu vestro. II. 21: Christus passus est pro nobis. 61 . id est cum ratione vestra. Sed prima melior est. etc. et non carnaliter. Et hoc quia portabat insignia passionis Christi. 10: semper mortificationem Domini Iesu in corpore nostro circumferentes. etc. Implorat autem auxilium gratiae Dei. sit cum spiritu vestro. quo scilicet debetis legem observare. quasi insignitus sit ut servus Christi..Hoc etiam modo apostolus dicit se stigmata Domini portare. etc. VIII. Unde conqueritur iob XVI. secundum illud I Petr.. IV.. quia ego habeo multos alios conflictus et stigmata.. dicens gratia Domini nostri Iesu Christi. Et secundum hoc dupliciter potest continuari ad praemissa. Rom. et sic nullus super me ius habet nisi Christus. patiens pro eo multas tribulationes in corpore suo. 15: non enim accepistis. 15: concidit me vulnere super vulnus. nam ego porto insignia Domini nostri Iesu Christi in corpore meo. etc. II Cor. ut veritatem intelligatis. quae in persecutionibus quas patior me molestant. Uno modo. vobis relinquens exemplum.