OPERA OMNIA SANCTI THOMAE AQUINATIS -----oOo----Textum electronicum praeparavit et indexavit Ricardo M. Rom n, S. R. E.

Presbyterus Bonis Auris, MCMXCVIII

|*AD_GALATAS SUPER AD GALATAS |+P Prologus Prooemium Vetera, novis supervenientibus, proiicietis, Lev. XXVI, 10. Haec verba competunt praesenti epistolae, in qua apostolus redarguit Galatas, qui intantum seducti fuerant a pseudo, ut simul servarent legalia et evangelium, quod apostolus improperat eis in verbis praemissis, dicens vetera, novis supervenientibus, proiicietis. In quibus verbis innuit Dominus quadruplicem vetustatem. Prima vetustas est erroris, de qua Is. XXVI, 3: vetus error abiit, et haec remota est per novitatem doctrinae Christi. Mc. I, 27: quae est haec nova doctrina? secunda vetustas est figurae, de qua hebr. VIII, 8: consummabo super domum David, et super Iuda testamentum novum, non secundum testamentum quod feci patribus eorum. Ubi primo ostendit primum testamentum esse vetustum, et hoc renovari per novitatem gratiae, seu veritatis praesentiae Christi. Ier. XXXI, 22: novum faciet Dominus super terram, etc.. Tertia est vetustas culpae, de qua Ps. XXXI, 3: quoniam tacui (confitendo scilicet peccata mea), inveteraverunt, etc.. Et haec renovatur per novitatem iustitiae. Rom. VI, 4: in novitate vitae ambulemus, etc.. Quarta est vetustas poenae. Thren. III, 4: vetustam feci pellem meam. Et haec renovabitur per novitatem gloriae, de qua novitate Is. Cap. Ult.: ecce ego creo caelum novum, etc.; Apoc. XXI, 21: dixit, qui sedebat in throno: ecce nova facio omnia. |+1 Capitulus 1 |#1 Lectio 1 Scribit ergo apostolus Galatis hanc epistolam, in qua ostendit, quod, veniente gratia novi testamenti, debet proiici vetus testamentum, ut impleta veritate deseratur figura, quibus duabus, scilicet gratia et veritate, adeptis, perveniatur ad veritatem iustitiae et gloriae. Acquiruntur autem illa duo, si observantia legalium dimissa, observantiae evangelii Christi ferventer insistamus. Ordo autem huius epistolae congruus est, ut post duas epistolas ad Corinthios, in quarum prima agitur de sacramentis ecclesiae, in secunda de ministris horum sacramentorum, necessarie sequatur epistola ad Galatas, in qua agitur de cessatione sacramentorum veteris testamenti. Dividitur autem haec epistola in duas partes, in salutationem, et epistolarem narrationem, ibi miror quod, etc.. In salutatione autem primo ponitur persona salutantis; secundo ponuntur personae salutatae, ibi ecclesiis Galatiae, etc.; tertio bonum optatum, ibi gratia vobis, etc.. Circa primum, primo, ponitur persona salutans principaliter, quae describitur ex nomine et ex auctoritate. Ex nomine quidem cum dicit Paulus, quod congruit humilitati suae, quia interpretatur humilis. Unde dicitur I Cor. XVI, 9: ego sum minimus apostolorum, etc.. Item congruit officio suo, quia secundum alium modum interpretatur os tubae, in quo specialiter est officium praedicationis significatum. Is. LVIII, 1: quasi tuba exalta vocem tuam, etc.. Ex auctoritate autem describitur, cum dicitur apostolus. Ubi duo ponuntur, scilicet eius auctoritas, et auctoritatis origo. Auctoritas, quia apostolus, qui idem est quod missus.

1

Sciendum est autem, quod apostolus in quibusdam epistolis scribit se servum, ostendens nomen humilitatis, ut in epistola ad Romanos; in quibusdam vero scribit se apostolum, ostendens auctoritatem suam. Cuius ratio est, quia Romani superbi erant, et ideo apostolus, ut inducat eos ad humilitatem, scribit se servum, in exemplum humilitatis. Galatis vero, quia stulti erant et superbi, ut frangat eos, nominat se apostolum; et ideo hic ponit auctoritatem suam. Originem autem auctoritatis suae describit, cum dicit non ab hominibus, etc.. Et primo removet originem aestimatam; secundo assignat veram, ibi sed per Iesum Christum, etc.. Origo autem aestimata erat, quia intantum Galatae seducti erant a pseudo, quod crederent apostolum non esse eiusdem auctoritatis qua alii apostoli erant, quia non fuit doctus a Christo vel conversatus cum eo, sed esset missus ab eis, quasi minister eorum. Opinionem ergo istam removet, cum dicit non ab hominibus, etc.. Quidam enim mittebantur a toto collegio apostolorum et discipulorum. Et ideo ostendens se non esse ab eis missum, dicit non ab hominibus. Quidam enim mittebantur ab aliquo apostolorum speciali, sicut Paulus aliquando mittebat Lucam et titum. Et ideo ostendens, quod nec sic missus sit, dicit neque per hominem, id est, per aliquem apostolorum in speciali, sed per spiritum sanctum, qui dicit, Act. XIII, 2: segregate mihi, etc.. Causa autem originis huius auctoritatis vera est Christus Iesus, et ideo dicit sed per Iesum Christum, et Deum patrem. Haec autem distinctio, cum dicit per Iesum Christum et Deum patrem, potest accipi, vel quantum ad personam patris, et personam filii, et tunc alius est in persona Deus pater, et alius Iesus Christus. Ab utroque autem missus est beatus apostolus Paulus ad praedicandum, et a tota trinitate, quia inseparabilia sunt opera trinitatis. Non fit autem mentio de persona spiritus sancti, quia cum sit unio et nexus duorum, positis personis duabus, scilicet patris et filii, intelligitur etiam spiritus sanctus. Vel potest sumi distinctio praedicta quantum ad naturam assumptam, scilicet humanam, quia secundum naturam divinam non est distinctio inter Deum patrem et Iesum Christum. Et tunc missus est Paulus per Deum patrem, sicut per auctorem, et per Iesum Christum, sicut per ministrum. Rom. XV, 8: dico Iesum Christum ministrum fuisse, etc.. Quia vero Galatae derogabant apostolo, quod non fuisset conversatus cum Christo sicut alii, nec missus ab eo, ideo in hoc specialiter magnificat se, quia illi fuerunt missi per Christum adhuc viventem in carne mortali, ipse vero a Christo iam glorificato missus est, ideo dicit qui, scilicet Deus pater, suscitavit eum, scilicet Iesum Christum, inquantum hominem, a mortuis. Quasi dicat: apostolus sum, non ab hominibus, scilicet collegio apostolorum, nec per hominem, scilicet Christum in mortali carne viventem, sed sum apostolus per Christum iam suscitatum et glorificatum. Rom. VI, 9: Christus resurgens a mortuis, etc.. Et quia praesens vita significatur per sinistram, futura vero per dexteram, inquantum ista est caelestis et spiritualis, illa vero temporalis, ideo Petrus, qui vocatus fuit a Christo adhuc in carne mortali posito, ponitur in bulla Papae in sinistra parte; Paulus vero, qui vocatus fuit a Christo iam glorificato, ponitur in parte dextera. Consequenter cum dicit et qui mecum sunt, etc., ponuntur personae adiunctae salutantes, quas describit a dulci familiaritate, quia mecum sunt, scilicet ad solatium et adiutorium. Prov. XVIII, 19: frater qui iuvatur a fratre, etc.. Ps. Cxxxii, 1: ecce quam bonum, etc.. Item ab inseparabili charitate, cum dicit fratres, Io. XIII, 35: in hoc cognoscent omnes, etc.. Item ab universalitate, cum dicit omnes; quod ideo addit, quia isti forte erant intantum seducti, quod dictum Pauli non reputarent. Et ideo dicit omnes qui mecum sunt, ut ostendat eos testes esse veritatis suae, et facile intelligant se errare, dum ab omnibus reprehenduntur. II Cor. II, 6: sufficit illi qui eiusmodi est obiurgatio haec, quae fit a pluribus, etc.. Personas autem salutatas ponit, cum dicit ecclesiis Galatiae, etc.. Ubi sciendum quod sicut in Glossa tangitur, brennus dux senonum olim congregato exercitu intravit Italiam, qua pertransita, venit in Graeciam ante tempus Alexandri magni, ubi cum essent aliqui de gente sua remanentes, in una parte Graeciae miscuerunt se Graecis; unde illa provincia Gallograecia dicta est; deinde illi Galatae sunt appellati, quasi albi. Et licet Graeci sint acuti ingenii, tamen illi Galatae stulti erant et instabiles et ad intelligendum tardiores, sicut et indociles galli, unde originem traxerunt. Et ideo infra dicit eis: o insensati Galatae, etc.. Istis ergo scribit epistolam hanc et isti sunt personae salutatae. Consequenter cum dicit gratia vobis, etc., ponit bona quae eis optat. Et primo ponit ipsa bona optata; secundo ipsorum bonorum auctorem, ibi a Deo patre, etc.. Bona autem quae eis optat sunt duo, in quibus omnia spiritualia includuntur. Primum est gratia, quae est principium vitae spiritualis, cui in Glossa adscribitur remissio peccatorum, quae est primum in vita spirituali. Nullus enim potest esse in vera vita spirituali, nisi prius moriatur peccato. Secundum est pax, quae est quietatio mentis in fine, quae in Glossa dicitur esse reconciliatio ad Deum. Et sic, dum optat principium et finem omnium bonorum spiritualium, includit apostolus tamquam inter duo extrema desiderium omnis boni eis proveniendum. Ps. Lxxxiii, 12: gratiam et gloriam dabit Dominus. 2

II Cor. Cap. Ult.: gratia Domini nostri, etc.. Bonorum autem ipsorum auctor est Deus pater, et ideo dicit a Deo patre, etc.. Ubi primo ponitur bonorum causa; secundo causandi modus, ibi qui dedit; tertio gratiarum actio pro ipsis bonis, ibi cui est honor, etc.. Causa autem et auctoritas bonorum est Deus pater tamquam auctor, inquantum Deus, et tota trinitas, quae dicitur Deus omnium per creationem. Sap. XIV, 3: tu autem, pater, gubernas, etc.. Et ideo dicit a Deo patre, etc.. Item auctor est Dominus Iesus Christus, sicut minister, et hoc inquantum homo. Rom. XV, 8: dico Iesum Christum ministrum, etc.. Et quod per Christum sit nobis gratia, patet Io. I, 17: gratia et veritas per Iesum Christum facta est, etc. Rom. V: iustificati gratis, etc.. Pax etiam est nobis per ipsum. Io. XIV, 27: pacem meam do vobis, etc.. Modus autem causandi huiusmodi bona ponitur, cum dicit qui tradidit, etc.. Ubi primo ponitur causa efficiens, quae est mors Christi. Et quantum ad hoc dicit qui dedit semetipsum, etc., quasi dicat: ideo Christus est auctor gratiae et pacis, quia ipse morti dedit se et sustinuit crucem. Unde ipsa mors Christi est causa efficiens gratiae. Rom. V: iustificati gratis, etc., et col. I, 20: pacificans quae in caelis, etc.. Et dicit primo qui dedit, etc., id est, sponte se obtulit. Eph. V, 2: dilexit nos Christus, et tradidit, etc.. Hebr. II, 9: ut pro omnibus nobis gustaret mortem. Tit. II, 14: qui dedit semetipsum, etc.. Ex quo manifeste apostolus arguit contra eos, quod si mors Christi est sufficiens causa salutis nostrae, et in sacramentis novi testamenti, quae efficaciam habent ex passione Christi, confertur gratia, quod sit superfluum simul cum novo testamento servari legalia, in quibus gratia non confertur, nec salus acquiritur, quia neminem ad perfectum adduxit lex, ut habetur Hebr. VII, 19. Secundo ponitur finis et utilitas ipsorum bonorum quae est causa finalis. Et est duplex: unus est ut liberemur a peccatis praeteritis, et quantum ad hoc dicit pro peccatis nostris, scilicet praeteritis delendis et expiandis, quod est initium nostrae salvationis. Apoc. I, 5: dilexit nos, etc.. Alius finis est, ut liberaret nos a potestate mortis, et quantum ad hoc dicit ut eriperet nos de praesenti, etc.. Col. I, 13: eripuit nos a potestate, etc.. Et ponit tria, scilicet ut eriperet, inquit, de praesenti, et saeculo, et nequam. Ut eriperet de praesenti, trahendo nos ad aeterna, per desiderium et spem. De saeculo, id est, de conformitate huius mundi qui nos allicit, ut non ei conformemur. Rom. XII, 2: nolite conformari huic saeculo, etc.. Nequam, reducens nos ad veritatem iustitiae. Et dicitur saeculum nequam, non propter sui naturam, cum bonum sit creatum a Deo, sed propter mala quae in eo fiunt, sicut illud Ephes. V, 16: dies mali sunt, etc.. Gen. XLVII, 9, dixit Iacob: dies peregrinationis vitae meae centum triginta annorum sunt, parvi et mali, etc.. Et licet haec sint nobis per Christum, non tamen excluditur Deus pater. Et ideo ponitur, tertio, acceptatio divinae voluntatis. Unde dicit secundum voluntatem Dei, et patris. Patris, inquam, Christi per naturam, qua ab aeterno procedit, ut verbum. Ps. II, 7: ego hodie genui te. Io. I, 1: in principio erat verbum, etc.. Item patris nostri per adoptionem. Io. I, 12: dedit eis potestatem, etc.. Primo modo ly Deus pater, accipitur pro sola persona patris; secundo modo pro tota trinitate. Et quia a Deo patre nostro, scilicet a tota trinitate, haec omnia proveniunt nobis per Christum, ideo ipsi, scilicet toti trinitati, gloria, in se honor aliis sit vel est, in saecula saeculorum, id est semper. Amen, est nota confirmationis. Habes ergo, in summa, in salutatione praedicta auctoritatem apostoli, qua eorum superbiam frangit; virtutem gratiae, qua eos ad observantiam evangelii provocat; et insufficientiam legalium, ut ab eis eos revocet. |#2 Lectio 2 In superioribus praecessit salutatio, sequitur in sequentibus epistolaris narratio, in qua arguit apostolus eorum errorem; secundo eos monet ad correctionem, V cap., ibi state ergo, etc.. Errorem autem eorum arguit dupliciter, et per auctoritatem evangelici documenti, et per rationem veteris testamenti, III cap., ibi o insensati, etc.. Arguit autem errorem ipsorum, ostendendo auctoritatem evangelicae doctrinae. Primo ostendendo ipsorum levitatem quantum ad levem dimissionem evangelicae doctrinae; secundo commendando auctoritatem ipsius doctrinae evangelicae: ut sic quanto dignius est quod dimittunt, tanto eorum error appareat maior, ibi notum enim vobis facio, etc.. Circa primum duo facit. Primo enim exaggerat culpam; secundo infligit poenam, ibi sed licet nos, etc.. Culpam autem exaggerat et seductorum et seducentium, ibi nisi sunt, etc.. Circa primum tria facit. Primo enim aggravat culpam seductorum ex animi levitate. Unde dicit miror, quasi dicat: cum sciatis tot bona quae dicta sunt provenire vobis per Christum, et quod cum fueritis ita bene instructi per me, tamen sic, id est, intantum et tam vehementer, ut videamini iam obliti, tam cito,

3

Si enim ratio recedit et transfertur a malo. tamen potest esse aliud ex culpa aliorum. ut dictum est. Et vere conturbant. et quod illud sit aliud ab isto. sed ad malum. et a participatione sacramentorum ecclesiae. Ier. In illud enim debet aliquid converti ad quod ordinatur. Unde dicitur iosue VI. quam promulgamus. et componitur ab ana. id est. Sed lex nova est perfecte et simpliciter evangelium. 4: qui cito credit. anathema sit... Circa primum duo facit. quia annuntiat maxima bona. novum autem testamentum et evangelium Christi non ordinatur ad vetus. et ideo isti conturbant vos. levis est corde. etc. sicut evangelium.. et Lev. Licet autem non sit aliud in se. Ubi sciendum est. Tertio aggravat eorum culpam ex eo ad quod conversi sunt. sed quando recedit a bono. I. id est.. 9: ipsi convertentur ad te. etc. obfuscant. dicit nisi sunt aliqui. addit tamen materiam admirationis. Quasi dicat: vos estis Galatae.. rei essent. sicut figura ad veritatem. scilicet conversionis evangelii in veterem legem. Quia. Et est ortum ex quadam antiqua consuetudine. Ostendit autem auctoritatem suae sententiae multam esse. quia non annuntiat perfecta et maxima bona. Secundo aggravat eorum culpam ex eo quod dimiserunt. de caelo veniens evangelizet. Non enim dicimus quod homo sit similis imagini hominis. bona Annuntiatio. Et ideo dicit eis: et si mirandum sit quod tam cito et sic transferimini. Eccli. quia isti pseudo post fidei evangelicae susceptionem cogebant eos circumcidi. ostendendo per hoc. quam. Primo ostendit auctoritatem suae sententiae. quae Annuntiatio bona est inquantum annuntiat quaedam bona. 9: gratias agentes Deo. quod scilicet transferimini ab eo. et etiam in superiores. qui vos vocavit in gratiam Christi. et ideo figura converti debet ad veritatem. Et ideo dicit: quia nostrae sententiae auctoritas quam ego promulgo (quae est excommunicatio). puritatem sensus vestri. scilicet apostoli. etc. capiebant aliquando aliquam praedam ab hostibus. sed non est aliud in figura. qui vos vocavit in admirabile lumen suum. 9: si volueritis et audieritis me. etc. secundo rationem sententiae assignat.. XIX. Et ideo dicit quod non est aliud. Circa quod sciendum est. etc. tunc est culpabilis. licet idem contineatur quantum ad interiorem intellectum per vetus et novum testamentum. nisi sunt. in participationem aeterni boni. sed etiam in pares.. scilicet caelestia. eo quod non solum in perversores et in seductores subditos. Item II Petr. veteris legis. sed licet nos. quam habemus per Christum. Et sic isti a bono translati erant.. Et ideo etiam hoc in ecclesia inolevit. in novo vero ut in re et expresse. XV. non solum in illos qui talia intendunt. quod iosue mox anathematizavit ea. Primo quid significat hoc nomen. quod est absurdum et turbatio maxima. quod est sursum. et fide eius. id est. efficaciam habet. scilicet seducentium. non est aliud. quod anathema est nomen Graecum. sed potius e contrario lex vetus ordinatur ad legem novam. secundo profert eam. etc. quasi sursum positio. praeter quam quod evangelizatum est a nobis. ut illi qui excluduntur a communi societate ecclesiae. et omne tale sic suspensum nominabant Graeci anathema. Et sic est aliud evangelium quantum ad ea quae exterius apparent. Antiqui enim quando pugnabant. etc. scilicet temporalia et carnalia. tamen si post susceptionem novi testamenti reiteratur vetus. 4 . reus erit huius sententiae. Ad evidentiam autem dictorum tria inquirere oportet. Est enim aliud in promissis. quia non sunt conversi ad bonum. Et licet sit aliud evangelium secundum traditionem pseudo. spiritualia et aeterna. qua imbuti fuistis per fidei veritatem. transferimini. efficaciam haberet. quod omne illud quod excludebatur ab usu communi. et lex vetus in evangelium Christi. Infra V. II. sed quantum ad ea quae interius sunt et continentur. commendabilis est et bene facit. etc. veritatem evangelicae doctrinae in figuram legis. et thesis. scilicet a Deo. etc. imago est similis homini. 12: utinam abscindantur qui vos conturbant. id est.id est. quae dicit licet nos aut Angelus. 21: melius erat eis viam veritatis non agnoscere. non autem veritas in figuram. 17 de iericho et omnibus quae in ea sunt. ut alludat nomini. quam nolebant convertere in usum proprium. cum dicit sed licet. 10: novis supervenientibus. quod est triplex doctrina. in tam brevi tempore. Consequenter post exaggerationem culpae ponitur inflictio poenae. positio. ibi modo enim hominibus. bonus vel malus. Et ideo eorum culpam exaggerans. Et circa hoc duo facit. quia idem continetur in veteri testamento et in novo: in veteri quidem ut in figura. vel in aliquo loco publico civitatis.. ibi sicut praedixi.. dicantur anathematizati. I Petr. quod circumcisio est aliquid aliud quam baptismus et efficit aliquid quod baptismus non potest efficere. si huius criminis. sicut sunt Angeli. quasi separatam a communi usu hominum. et ex hoc inolevit consuetudo. Galatia enim translatio dicitur. sed potius e converso. Primo promulgat sententiam. Is. Sed tamen non est perfecta et simpliciter. tamen secundum meam praedicationem non. scilicet seductores. id est. neque evangelium Christi in legem veterem: quod patet ex ipso usu loquendi. quia tam cito transferimini. sed suspendebant illam in templis. anathema. II. Unde dicit in aliud evangelium. sicut sunt alii apostoli. qui vos conturbant. diceretur anathematizatum. sed parva et minima. etc. Secundo inquirenda est ratio eorum. quia volunt convertere evangelium Christi. id est. XXVI. videtur ostendi quod novum non sit perfectum. aut Angelus.

non essem servus Christi. XI. etc. Et ideo si contingat quod homo vel Angelus diceret contrarium illi quae per Deum tradita est. etc. X: sermo quem locutus sum. id est. sed propter honorem Dei. Et Deut. 10: haereticum hominem post primam et secundam correctionem devita. 11: qui minor est in regno caelorum. dubium est.Prima est Philosophorum. dicit: immo sic faciendum est. suadeo hominibus. etc. an Deo? quasi dicat: haec quae facio. Doctrina ergo quae traditur per hominem potest mutari et revocari per alium hominem qui melius novit. Consequenter cum dicit modo enim hominibus. Et hoc patet. etc. vel alicuius auctoritatis. Nam ego non quaero hominibus placere. 19). Is. Nec etiam loquimur auctoritate hominum. ut eos traham ad Deum. Matth. I Thess. non pecco. id est. Unde quidquid continetur in eis implicite.. etc. et ex hoc non est excommunicatus.. Sed contra doctrina quae immediate a Deo traditur. 6: confusi sunt qui hominibus placent. tendit ad hoc appetitus meus. videtur quod apostolus non potuit excommunicare apostolos qui erant sibi pares.. quod in ea evangelizatum est. et in epistolis. I. Cap. etc. quia dicitur Tit. evangelizari et doceri potest. aut addiderit. Posset enim aliquis dicere: quare sic excommunicas? forte aliqui sunt amici. Consequenter cum dicit sicut praedixi. ideo facio. non ergo sic faciendum est. Si quis seductor evangelizaverit praeter id quod accepistis a me. ut quicumque contra illam dicunt. Cum tamen sententia iam lata sit contra haereticos in Conciliis. Sed hoc est falsum. scilicet contrarium seu alienum. dicens: sicut praedixi de Angelis et apostolis. Respondeo. III. II. etc. quod sive homo. Sed si primo modo. cuius minister erat. ille iudicabit eum in novissimo die. id est. sicut lex vetus. ut placeam hominibus. scilicet omnino alienum. IV: non addetis quidquam. id est. Si enim ideo intendam aliquando placere hominibus. praeterquam quod evangelizatum est. non propria auctoritate. et tunc incurrit in canonem latae sententiae. XXVIII. sed auctoritate evangelicae doctrinae. non referendo illud in Deum. excludendi et repellendi sint. Dicendum est. etc. seu per Deum. quam illud quod continetur in evangeliis. Non est ergo anathema per hoc. Utrum autem ex tunc his verbis sententiam in haereticos protulerit. ut scilicet velim placere hominibus propter homines. Quarum una est. Quaedam vero doctrina tradita est a Deo immediate. etc. LII. quod haereticus potest dici aliquis. 20: coangustatum est stratum. Quod autem non intendam placere hominibus. apponat Deus super illum plagas scriptas in libro isto.. etc. est tantae dignitatis. et in sacra Scriptura implicite vel explicite. ut dicitur infra III.. anathema sit. non potest neque per hominem. omnino alienum addendo. abiiciendus et repellendus est.. sive Angelus evangelizet aliud praeter id. quod apostolus hanc protulit sententiam. cum par in parem non habeat imperium. 10 dicitur: ut compleamus ea quae desunt fidei nostrae. sed divina. cuius doctrinae auctoritas habet. ita ut alter decidat. sicut doctrina evangelii. quia ipse qui dicit. debet excludi et repelli a communione illius doctrinae. et multo magis non habeat in superiorem. Ad Hebr. etc. 24: nemo potest duobus dominis servire. 5 . Ergo non debet aliquis docere. vel quia simpliciter errat ex ignorantia. Nam sacra Scriptura et evangelium evangelizat esse credendum Christo explicite. Quaedam alia doctrina est. ut complaceam soli Deo. id est. Et post: quae cum initium accepisset. Ubi primo ponit rationem ipsius sententiae. ibi an quaero.... qui ex ductu rationis propriae in cognitionem suae doctrinae devenerunt.. VI. Et haec est sententia quam profert. non est intentionis meae homines convertere. est anathema. Et ideo cum dicit praeter id. 2: novissime diebus istis locutus est nobis in filio. nisi quod scribitur in epistolis et in evangelio. etc. Matth. Et ideo dicit apostolus quod dignitas doctrinae evangelicae. ostendit rationem sententiae. quia si adhuc intenderem placere hominibus. idem dico de seductoribus. Io. item per Angelum qui perspicacius videt veritatem. III. Cuius ratio est. etc. quia ipse dicit. Apoc. Doctrina etiam quae traditur per Angelum posset forte removeri per alium Angelum superiorem. Potest tamen dici quod forte hic ostenduntur excommunicatione digni. quae est tradita per Angelos. secundo manifestat hic propositum. et hoc est quod dicit modo enim. Alia quaestio est. post conversionem. non sum servus Christi. Respondeo. 19. Io. neque per Angelum irritari. quia I Thess.. sed per Angelos in manu mediatoris. et ad fidem Christi. excommunicatus. Sed numquid ex hoc sunt excommunicati omnes haeretici? videtur quod non. ut placeam hominibus tantum. Dicendum quod nihil aliud evangelizandum est. III. sed Deo. quod facit ad doctrinam eius. patet ex intentione et ex proposito meo. Tertio solvere oportet obiectiones quae circa hoc occurrunt. neque praedicare. vel in ista epistola.. Ad hoc dicendum est. sed potius doctrina est contra eum. quae est immediate a Deo tradita. sicut unus Philosophus reprobat dicta alterius. Ita dumtaxat. Ult. sententiam suam profert in malo.. ut per hoc irritetur et repellatur. Ideo respondens apostolus. nec minuetis. id est. vel quia errat ex pertinacia et alios nititur pervertere. sed ut placeam Deo. et minus Angelos qui sunt superiores..: si quis apposuerit ad haec. Ps. Lex enim non est allata voluntate humana (sicut dicitur ad Gal. non sunt ad favorem hominum. quia haec sunt contraria. I. maior est illo. dictum suum non est contra doctrinam. quia ea quae modo dico. 4: loquimur non quasi hominibus placentes. ut olim placui. etc. 18: Deum nemo vidit unquam.

9: non sum dignus vocari apostolus. Et sic ly secundum hominem. quod non accepit evangelium ab homine. ubi audivit arcana verba quae non licet homini loqui. Unde accepit litteras in Damascum. meam. Unde de eo potest intelligi illud quod dicitur Gen. auctoritatem evangelizandi evangelium. I Cor. quia non est secundum hominem. etc. II. accepi illud. Et ideo dicit non secundum hominem docentem me vel mittentem: quasi dicat: nullo modo potest hoc evangelium haberi ab homine.. Et ibid. etc. II. 27: beniamin lupus rapax. III. Nam vos ipsi audistis. Item non supra coaetaneos extraneos. et sua simul. Persecutus sum ecclesiam Dei. sed a Christo. ex Deo autem quidquid boni facimus.. etc. 21: nonne hic est qui. eo quod sic cito dimiserant doctrinam evangelii. secundum humanam naturam discordantem a regula seu revelatione divina. etc. ibi cum enim placuit. etc. Patet hoc etiam per amorem et fervorem zeli. dicit notum vobis. sed coaetaneos. 1: saepe expugnaverunt me. id est. quia hoc quod male facimus ex nobis est. scilicet aliorum.. scilicet puro. Act.. Act. quod patet ex factis illius temporis. Et ideo dicit notum enim vobis facio. etc. 15: vas electionis est mihi iste. Act. Et quia non solum in ierusalem. Alii enim forte a principibus inducti persequebantur. Consequenter cum dicit audistis enim. et per fervorem quem habebat ad Iudaismum. neque ante conversionem. non supra senes ineptos ad profectum scientiae. Haec autem revelatio facta fuit apostolo. Et ideo dicit neque didici. 15: quomodo praedicabunt. infra eodem. tantum autem auditum habebant.. etc. Is. etc. in Iudaismo.. 27: bonum est viro. Dicit ergo: dico quod non accepi ab homine. III. et hoc quantum ad profectum exteriorem. immo etiam Angelis contrarium non crederem. quem habuit ad Iudaismum. ibi et proficiebam.. 5: Dominus Deus aperuit mihi aurem. neque post conversionem ad Christum. per Iesum Christum omnia clare ostendentem. XIII. sed per revelationem Iesu Christi. seu Angelis.. secus pedes Gamalielis eruditus. scilicet Iudaeorum. IX. etc... etc. L. quod evangelizatum est a me vobis et aliis ecclesiis. X. Secundo. Rom.. cum raptus fuit in Paradisum. anathematizarem. etc. dum infidelis eram. ibi audistis enim.. secundo probat quod proponit. hic vero ipsius evangelicae doctrinae dignitatem ostendit.. Et circa hoc duo facit. XLII.. non supra paucos proficiebat. quia corda fidelium non poteram a fide avertere.. Intendens ergo commendare veritatem evangelicae doctrinae... etc. etc. Cxxviii. etc. nisi mittantur? Is. etc.. XLIX. sed provocabat principes ad hoc. 10: nobis autem revelavit Deus. sed illos qui sunt in genere meo. maximam certitudinem habere debeo et habeo.. cap. accessit. XXII. quia primo proponit intentum. Primo quod non habuit ab homine auctoritatem evangelizandi. conversationem meam aliquando. evangelium. et ex odio quod habebam ad fidem. I Cor. ibi deinde post annos quatuordecim.. Quod autem non acceperit ab homine ante conversionem suam. non quidem spiritualiter. Iterum prima pars dividitur in duas.. et hoc ante conversionem meam. 6: dedi te in lucem gentium. etc. sonat in vitium. ostendit et per odium quod habebat ad fidem Christi et ad christianos. etc.. quia non solum per se. Ps. etc. cum portaverit iugum ab adolescentia sua.. sed corporaliter affligendo eos poenis corporalibus. id est. XV. etc. etc. 4. 6 . probat propositum. id est. Quia primo commendat auctoritatem doctrinae evangelicae secundum seipsam. 3: cum enim sit inter vos zelus et contentio. Unde dicit et proficiebam. 9: ex te perditio tua. scilicet inquirendo christianos et fugando.|#3 Lectio 3 Supra apostolus redarguit Galatas de levitate animi. Quam quidem certitudinem ex hoc habeo. etc. sed a Deo. 1: Saulus adhuc spirans minarum. scilicet adolescentes acutos et aptos ad profectum. Et sic accipit hic apostolus. Istud scilicet audistis. quod non solum hominibus. Israel. Circa primum duo facit. quasi ignotae linguae. XII. Et expugnabam illam. per odium quod habebat ad fidem Christi ante conversionem. I Cor. scilicet quod non accepit ab homine evangelium. secundo manifestat propositum. quoniam supra modum. tantummodo in me auxilium tuum. quia magis credendum est Deo quam hominibus. Act. Os. ubi duplicem modum acceptionis excludit. quod non accepit scientiam evangelizandi ab homine. secundo ex parte aliorum apostolorum. ut sciam. sed eos si contrarii essent. quo Iudaice vivebam. Primo proponit quod intendit. et ponendo in carcere. IX.. Et dicit. Sic ergo patet. quasi dicat: ita sum certus de auctoritate evangelii. Et ideo subdit neque enim ego ab homine. etc. Et ideo cum ego habuerim illud evangelium a Deo. 3: ego sum vir Iudaeus. Thren. fratres. etc. 4: Dominus dedit mihi linguam eruditam. scilicet evangelium per hominem purum. ibi neque enim. sed iste eos inducebat. sed etiam per totam regionem. IX. et quantum ad hoc dicit neque ab homine. quia supra multos. II Cor. etc.. ubi tria ponit quae exprimunt profectus magnitudinem.

Et vere dicitur Deus segregare ex utero. etc. etc.. etc. Vade in civitatem. etc. scilicet synagogae. sed quando placitum fuit sibi. quasi magnus in ea. etc.. quando dixit apostolis. id est. quod non arguuntur. 11: de ventre matris meae. etc.. 1: segregatus in evangelium Dei. Contra. is. Circa primum tria facit. dum dicitur Pharisaeus.. ut convertatur ad ipsum. addentes traditiones.. 13: qui fui blasphemus. II. secundum aemulationem persequens. uterus eius.. collegium apostolorum. quoniam persecutus sum. Vel: ex utero matris meae. 2 dicitur: non addetis ad verbum quod ego loquor vobis. etc. Sed quaestio est super hoc quod dicit Glossa: boni patres addiderunt. scilicet Deo. Blasphemum I Tim. convertendo me et dimittendo peccata mihi. 9: ego sum minimus apostolorum. hos et vocavit. secundo quod nec etiam post conversionem suam. etc. Respondeo. IX. licet sit opus naturae. etc. etc. ibi deinde post annos tres. Act. scilicet rebellem I Cor. non nostris meritis. non quando volui ego. Videtur quod non fuerint boni.. quod tenent traditiones hominum. Et circa hoc duo facit. sicut principali auctori. quia Pharisaeus erat. scilicet facto. etc. etc. cuius uterus est collegium Pharisaeorum. I.. Vel mater sua est ecclesia Christi. quia eiusdem est iustificare. etc. XV. ibi continuo non acquievi. ibi sed abii in Arabiam.. scilicet beneplacitum Dei. XIII. Dicendum est. in eo quod circa me fecit. quia Deut... scilicet aliquos dies solemnes et alia similia. Est autem duplex vocatio.. Quia primo ostendit quod non accepit evangelium ab apostolis. Is. IX. Dicendum est quod verbum illud Domini intelligendum est sic: non addetis aliquid contrarium. XXI. quid me persequeris. etc... qui quidem finis est Christus. IV. I.. quid me persequeris? etc. et sic dicit ut revelaret filium suum. Ergo fecerunt contra mandatum Domini. XXIII. 16. 5: secundum legem Pharisaeus. 30: quos praedestinavit. VIII. Cant. Vocat autem synagogam matrem suam. nunc hic probat quod non accepit ipsum ab homine post conversionem suam. 5: filii matris meae pugnaverunt contra me. etc. Ps. ac si suae fuissent... cuius est condere. cum dicit ut revelaret filium. Cxlvi. 13: Deus est qui operatur in nobis. id est. Rom.. etc. etc. sed quia propter traditiones hominum dimittunt mandata Dei. qui nutriebant alios in Iudaismo. quia opera etiam nostra attribuuntur Deo... quae est quasi instrumentum Dei. Phil. quae duplex est. Primo ostendit quod non recepit evangelium ab homine tempore conversionis suae. Saule. talem. Vel ad litteram: qui fecit me nasci ex ventre matris meae.Item quantum ad zelum interiorem quem habebat ad legem. sicut et effectus principali agenti attribuuntur. |#4 Lectio 4 Postquam autem apostolus ostendit quod ipse non accepit ab homine evangelium ante suam conversionem. 2: segregate mihi barnabam et Paulum. Una est exterior. Segregavit ergo Deus ipsum ab utero ecclesiae.. Rom. Amos. I. quia zelator legis erat. etc. Saule. Phil. ut dicitur Rom. etc. XV. et sic dicit: vocavit me caelesti voce. et sic vocavit a mala via in bonam. Finis autem conversionis ponitur. et ex Pharisaeis. quod est divina electio. Ps. a collegio apostolorum in officium apostolatus et praedicationis ad gentes. sed paternarum mearum traditionum. scilicet quas habent Iudaei licitas. secundo quod non ab aliis fidelibus. IX. sicut factum est tempore mardochaei. Supra: abundantius autem aemulator. Sic etiam alios apostolos vocavit. dicens: irritum fecistis mandatum Domini propter traditiones hominum. Act. quo Deus per gratiam tangit cor. Et ideo dicit abundantius prae aliis aemulator existens. inquam.. et sic vocavit per quemdam instinctum interiorem. in memoriam beneficiorum quae a Deo recipiebant.. Qui. 6.. 11: beneplacitum est Domino. Dominus reprehendit eos. quia ita reputabat eas. etc. etc. 4: Saule. V. Sic ergo mater sua fuit synagoga. quia non est volentis neque currentis. 8: qui vocat aquas maris. 11: pelle et carnibus vestisti me. III. etc. Alia est interior. etc. etc. etc. ut faciatis. seu extraneum verbis quae ego loquor. ut dicitur in Glossa. et convertentis vocatio. revelaret quanta sit mihi facta 7 . scilicet Deus. quas quidem traditiones vocat suas. Persecutorem: Saule.. 1: Saulus adhuc spirans minarum. Et ab hoc utero segregatus est ad iustificationem. Primo ostendit causam efficientem suae conversionis. etc. XLV. XXVI. Ideo dicitur iob X. 12: omnia enim opera nostra operatus es in nobis. tertio modum. Quantum ad primum dicit cum autem placuit.. Uterus eius sunt Pharisaei. quas boni patres addiderunt. Quantum autem ad aliam causam dicit et vocavit. et tempore Iudith. Addere autem aliqua quae non sunt contraria. etc. ibi ut revelaret. 13: suscitavit eum ad iustitiam. Circa primum notat causam suae conversionis. et hoc per gratiam suam. 15: circuitis mare et aridam. Me. secundo finem. neque didicit. Act. me. Matth. Ordinatur autem conversio sua ad Christum dupliciter. etc. Non ergo sunt licitae traditiones. et sic non fuerunt boni. Matth. non solum legis. licuit eis. segregavit ex utero matris meae. Circa primum duo facit.. Ex hoc ergo utero est segregatus per spiritum sanctum ad fidem evangelii.

: Christus Iesus venit in hunc mundum peccatores salvos facere.. XI. Rom. 25 quod demiserunt eum de muro per sportam. etc. scilicet conversionis meae. Matth. 23: nos praedicamus. IX. septenarius autem. ex quo 8 . tamen vocabatur frater Domini. secundo confirmat veritatem dicti. eo quod vocatus fuerat post Iacobum alium.. et peperit alios filios. Dicendum est quod venit. a diversis diversimode dicitur. Infra: ecce testem populis dedi eum. et ioseph putabatur pater Christi. post annos tres.. |#5 Lectio 5 Postquam superius apostolus ostendit se non accepisse evangelium ab homine ante conversionem suam. subdit quod nec ab aliis fuit instructus. Primo enim manifestat quomodo doctrina sua fuit ab apostolis approbata. quia fuit filius beatae virginis. etc. Paulus de mandato Domini ivit ad gentes convertendas. ut instruerer ab eis circa principium meae conversionis. non tamen cognita a ioseph. Et accipitur hic caro et sanguis pro vitiis carnalibus. et hoc inquantum filius dicitur gratia Dei. Iob XXXVIII. de qua habuit filium Iacobum et alios. Sed hic error est damnatus et reprobatus. in quo expectatur octava resurgentium. 25: quis dedit vehementissimo imbri cursum. Et ideo dicit sed abii in Arabiam. Iob V. XV... Dicit enim quod beata virgo Christum concepit et peperit. etc.. et fuit vocatus Iacobus minor.. XV. Et dicit diebus quindecim. aliis apostolis evangelizantibus Christum Iudaeis. sed Alphaei. nisi Iacobum fratrem Domini. Et iterum reversus sum Damascum. sed infideles. Dicuntur autem multa de isto Act. 50: caro et sanguis regnum Dei non possidebunt.. Unde dicit alium autem apostolorum. etc. etc. quod ideo dicitur frater Domini. Item patet esse falsum. ut me instruerent. Et hoc inquantum filius eius dicitur Dei sapientia. qua mortua.. etc. etc. in factis. quia iam eram instructus a Christo. ut in evangelio dicitur. Sed ideo misericordiam Dei consecutus sum. quoniam iamdiu desideravi videre Petrum. etc. et suos Iudaeos contempsit. sed per spiritum sanctum. Circa istum Iacobum sciendum est. XLIX. Item revelavit eum in eius praedicatione. tamen ex affectu charitatis compulsus. quia si Dominus matrem virginem noluit nisi virgini commendare custodiendam. quod ioseph ante beatam virginem habuit aliam uxorem. de qua natus est Christus. Et primo narrat factum. XV. virginem non fuisse. Mansit autem apud Petrum diebus quindecim. quod iste fuit episcopus ierosolymorum. etc. Illum enim vidit in ierusalem. Sic apostolus et vitia sua superavit. licet non fuit filius virginis. ubi non erant edocti in fide. quod Iacobus iste fuit filius mariae Cleophae... etc. Eccli. Ipse etiam fecit epistolam canonicam... et sic perstitisse? ideo alii dicunt. Et circa hoc duo facit. sed ivi in Arabiam. Sed contra dicitur Act. nec tempore suae conversionis. Item non fuit necesse instrui ab aliis fidelibus. 17: caro et sanguis non revelavit tibi. 15 s. scilicet ad parentes. I Tim.misericordia. Alii vero dicunt. melius. I Cor. a quo instruerer. 6: parum enim est mihi. 23: facile est enim in oculis Domini subito honestare pauperem. Act. Et ne credatur quod licet non sit instructus a Petro. et in Glossa tangitur. numerus veteris testamenti. et post partum Christi concepit de ioseph. et ideo sequitur deinde post annos. quod omnis carnalis affectus recessit a me. veni ierosolymam. esset tamen etiam instructus ab aliis. quasi dicat: non ivi ad loca ubi erant alii fideles. ut sis mihi servus. I. in verbo. Item quantum ad intellectum. dicendum est quod non statim venit. Item ordinatur ad Christum sua conversio verbo. et virtute. etc. etc. Venit ergo ierusalem. quae per me non effecit Christus in obedientiam gentium. 18: non enim audeo aliquid loqui eorum. Cum autem venisset ierusalem. sed non ut instrueretur. etc. etc. ducem ac praeceptorem gentibus. Elvidius enim dicit. repertus ab eo. quia Iacobus non fuit filius ioseph. I Cor. Quare autem dicatur frater Domini. quia ignorans. Vel pro affectu et amore ad carnaliter sibi coniunctos. accepit in uxorem beatam virginem. XIII. Octonarius autem est numerus novi testamenti. Sic ergo revelavit in eius conversione filium suum. ut verax apostolus. dedi te in lucem. unde dicit continuo non acquievi carni et sanguini. 17: caro concupiscit. sed potius hic ostendit quomodo doctrina sua fuit ab hominibus approbata.. statim ita perfecte fui conversus. quia. Modus autem suae conversionis est perfectus. id est. unde dicebat ipse. XVI. tentabat se iungere discipulis.. hic probat quod nec etiam post conversionem accepit ipsum ab homine. et quantum ad effectum. quae fuit soror virginis. etc. non ut discerem ab eo. conferens cum eo de mysteriis veteris testamenti et novi. ideo iste Iacobus. quia celebrat septimam diem. quod non fuit ei necesse instrui ab apostolis.. unde ipse dicebat.. sed post aliquod tempus. quia ita fuit instructus a Christo. id est nullum. etc. 24: visitans speciem tuam. 47: sic enim praecepit. quomodo sustinuisset sponsum eius. I.. Et mansi apud eum diebus quindecim. Is. usque et Dei sapientiam. Vel. ibi deinde veni in partes. sed ut visitarem eum. etc. vidi neminem. et sic dicit ut evangelizarem illum in gentibus. 13 ss. secundo ostendit qualiter fuit approbata ab aliis fidelibus. Dicit ergo: licet non iverim ad apostolos. quia numerus iste componitur ex octo et septem. Et ideo dicit nec veni ierosolymam. Quia ergo ex patre nominantur cognationes. Et hoc inquantum filius virtus est Dei. Dicunt enim quod Anna mater beatae virginis nupsit primo ioachim. ut scilicet ab eis instruerer. Sed hoc est falsum. ibi ecce coram Deo. Infra V. Item revelavit eum in eius operatione.

quia imitabatur Christum in moribus. et ex hac natus est Iacobus minor. qui gratia sua me convertit. Tantum enim auditum habebant. Secundo quomodo fuit cognitus ab eis. ut etiam in Graeco apparet. testes. XIII. III. etc. primo propter similitudinem effigiei. etc. II Cor. ostendit quomodo fuit approbatus ab aliis ecclesiis Iudaeae. ita quod satis constat quia non mentior. sed est nomen mulieris. Matth. Primo ostendit quod alii apostoli approbaverunt suam doctrinam. ibi sed neque titus. XLIII. dicitur quod nupsit adhuc cuidam tertio. 13: eo quod non invenerim titum fratrem meum. Et ideo quia Iudaei cognationis lineam texere solent a maribus. 23. non.. quasi dicat: ea quae nunc scribo vobis de me. qui solum ex matre coniuncti erant ei. quo mortuo. Communiter autem omnes homines dicuntur fratres. id est. Sed huic opinioni dupliciter contradicit Hieronymus. Iudas et simon. qui vocatus est Salome. ibi cum venisset Petrus. Gen. id est. etc. 15: non poteris alterius gentis hominem regem facere. etc. id est. II Cor. sed auditu tantum et fama. in mea conversione magnificum probabant. VI. locum. Affectione. Circa primum duo facit. 8: ne.. Is. frater eius. Primo ostendit ubi fuit conversatus. Primo commendat auctoritatem suae doctrinae ex approbatione aliorum apostolorum. 10: numquid non unus est pater omnium nostrum.. |+2 Capitulus 2 |#1 Lectio 1 Postquam apostolus in praecedenti cap. ex quo concepit et peperit aliam mariam. quae fuit soror beatae virginis.. I. II. quae dicta est Salome. II. Religione. commendavit auctoritatem evangelicae doctrinae secundum seipsam. Quantum ad primum tangit quatuor circumstantias. quia similis erat Christo in facie. matrem Domini. Quid ergo dicit Dominus: sit sermo vester. quia in me glorificabant Deum. cum dicit deinde post annos quatuordecim. 1: ecce quam bonum et quam iucundum habitare fratres in unum. fratres enim sumus. unde etiam fuit raptus: quia dicitur Act. 20: glorificabit me bestia. Nisi enim hoc faceret. et ioannes. quoniam qui persequebatur. et hic dicit post annos quatuordecim.. quia Petrus sedit in Antiochia septem annis. Matth. II. et post tres ivit in ierusalem. et qui habent eumdem affectum dicuntur fratres. Cxxxii. sicut omnes consanguinei sunt fratres. Iudam et simonem. vel a malo poenae quo cogitur quis iurare. et motivum ipsius. ecce in manifesto sunt. secundo ostendit quod libere reprehendit alios apostolos in his quae contraria suae doctrinae dicebant. Primo agit de collatione quam habuit cum apostolis. quod amplius est. Iurat autem hic apostolus non ex levitate. et sic fiunt decem et octo. quia in cilicia. est. et ex zebedaeo genuit Iacobum maiorem et ioannem.peperit mariam. et sic omnes unius linguae dicuntur fratres.. 8: sicut qui ignoti et cogniti. etc. XXII. et Christus putabatur filius ioseph. Cognatione.. Ps. Describit autem tempus. et de hac natus est Iacobus maior. in Roma vero 9 . quia non facie. etc. Sed contra est. non. nunc in isto cap. Accipitur autem hic frater cognatione. Unde patet quod ecclesiae Iudaeae non docuerunt me.. quo mortuo. 17: coram Deo in Christo loquimur. secundo insinuat quid inde secutum sit. etc. iterum ivit in ierusalem. qui non sit frater tuus. sit iurgium inter te et me. Et hoc dico. XXIII. Unde dicit deinde veni in partes syriae et ciliciae. sicut maria Cleophae ex Alphaeo genuit Iacobum minorem. non crederent ei. scilicet de me per famam. specialiter inter alios suos consobrinos. quod est a malo eius qui non credit... ex quo peperit mariam Cleophae.. scilicet tempus. dicuntur fratres. Rom. Primo ponit circumstantias ipsius collationis. teste Deo. ut dicitur Lc. 2: Iacob autem genuit Iudam et fratres eius. Tertio quomodo approbatus est ab eis. coram Deo. Unde dicit eram enim ignotus facie ecclesiis Iudaeae quae erant in Christo. non ex gentibus. quia ab uno Deo gubernati et educati. 9: testis est mihi Deus. Circa primum duo facit. Et hoc non potest esse. Vel quia Alphaeus pater eius fuit de cognatione ioseph. et sic omnes amici. 3: erat autem Paulus a tharso ciliciae. nupsit Cleophae fratri ioachim. Circa primum duo facit. ut crederent. Deut. XVII. a malo est? dicendum est. 8: fratres estis. I. Consequenter cum dicit quae autem scribo vobis. Gente. quibus necessarium erat. ideo specialiter dictus est frater Domini. etc. et sic sunt quatuor. ibi nos natura Iudaei. et non alii. Nam in Scriptura fratres aliquando dicuntur natura. etc. Ubi tria facit. etc. etc. secundo ex exemplo sui et aliorum apostolorum. est. quaeso. confirmat per iuramentum quod dixerat.. etc. quia apostolus fuit conversus primo anno post passionem Christi. Et circa hoc duo facit.. II Cor.. in fide Christi. etc. ibi et contuli cum illis. sed ex necessitate istorum. Dicitur autem frater Domini iste Iacobus. Mal. et hoc propter duo. et tunc invenit Petrum in ierusalem. scilicet patriae. secundo ponit ipsam collationem. etc. et sic omnes christiani qui habent unam regulam vitae. Commendat ipsam ex parte aliorum apostolorum et sua simul.. et propter similitudinem vitae. Consequenter cum dicit deinde veni. Primo quia Salome non est nomen viri.

ubi tria facit. si quatuordecim annis fuit sine eis. sed quod anno quartodecimo suae conversionis iterum ascendit. et usque in Hispaniam praedicavit evangelium. sive gentilium. Locum vero describit. Sed seorsum. firmius eius doctrinam tenerent.viginti quinque annis. propter velocitatem suae doctrinae. 10 . XXV. ut ostenderet se concordare cum prophetia quae dicit Is. etc. et ut in nullam partem. ut patet supra I cap. ostendat se declinare. etc. non ut certificarer. scilicet cum Petro. II Thess. 21: coram extraneo ne facias consilium. Materia de qua contulit. non quod turpia vel falsa cum eis tractaret vel conferret. quod post annos quatuordecim Petrus venit Romam tempore Claudii imperatoris. Cxlvii. cum dicit secundum revelationem Dei. etc. etc. id est. sed quia sciebat ibi esse Iudaeos calumniantes. Testes describit. Sic ergo contulit evangelium. quia ante istos annos incepit regere. quia nisi ab illis firmiter teneretur sua doctrina. etc. et tunc Paulus invenerit eum ibi. ostendit quid secutum sit ex collatione cum apostolis habita.. sed cum his qui erant inter alios alicuius auctoritatis et momenti. Et cum Antiochia sit prope ierusalem. Cum eis ergo ascendit. 11: nubes spargunt lumen suum. et quod non debebant servari legalia. quod cum dicitur deinde. Vocat autem praedicationem suam. Sed cum quibus hoc fecerit. cum illis seorsum contulit. Motivum autem describit. quia sic certus sum quod si Angelus diceret contrarium. etc. etc. quasi dicat: non cum omnibus. Respondeo.. titus vero gentilis. non ut addiscerem. et tertio causam propter quam contulit. Eccli. Sed contuli propter duo. Quantum ad primum dicit ascendi ierosolymam.. complevit numerum triginta novem annorum. III.. nec edoctus ab apostolis.. et Romae moratus est viginti quinque annis. Item ad vitandum calumniam aliorum. scilicet quod a sua sententia non recessit. quod doctrina sua concordaret cum doctrina aliorum apostolorum. et approbaretur ab eis. 26: ego sic curro non quasi in incertum. fuit evangelium. et ideo voluit conferre cum eis. quia in modico tempore a ierusalem usque in illyricum.. non est intelligendum quod post tres annos iterum elapsi sint quatuordecim anni.. propterea quia de legalibus docuerat. Ex hoc colligi potest quod omnes actus apostolorum et motus fuerunt secundum instinctum spiritus sancti. Et ideo ne veritas pateret calumniae. Barnabas Iudaeus erat. Nec sunt addendi supra istos quatuordecim. sed statim post conversionem suam incepit praedicare quae erant odiosa Iudaeis. Dicendum. Et sic essent duo de viginti.. Dicit autem signanter. quia in alto posita est. Primo manifestat materiam super quam contulit. II. 10: idipsum dicatis omnes.. etc. ut sermo Domini currat. orate pro nobis. 1: fratres. etc. Sequitur causa. Et sic colligitur ex historia. quantum ad illos in vacuum cucurrisset. ut ostendat. etc.. et quod suae doctrinae nihil superadditum fuit. Et ideo dicit contuli cum illis evangelium Dei. et secretum extraneo ne reveles. Eccli. sed non pares habuit. sed illis quibus praedicaverat. quibus Petrus rexit ecclesiam Antiochenam. etc. aut cucurrissem. XVII: in ore duorum vel trium stat omne verbum. Unde posset dici de eo illud Ps. Personae cum quibus contulit sunt maiores et excellentiores inter apostolos seorsum autem cum his. Et dicit ascendi.. ibi ab his autem qui videbantur.. IX. antequam iret in ierusalem. I Cor. Iob XXXVII. scilicet ad insinuandam unitatem doctrinae meae cum doctrina aliorum apostolorum. secundo personas cum quibus contulit. IX. Sed causa utilis et necessaria ne scilicet in vacuum.. Sic ergo patet et materia collationis et personae. 15: velociter currit sermo eius. sicut haeretici faciunt.. etc. ne reputarer praedicasse inutiliter. Deo revelante et praecipiente sibi quod ascenderet in ierusalem. Prov. Et ponit tria quae inde secuta sunt. tamquam cum amicis et paribus. quia iam doctus eram a Christo. et sic quantum ad eos non in vanum curreret. 3: de sion exibit lex. etc. assumpto et tito. cum dicit cum barnaba. et septem (qui sunt viginti quinque anni) antequam iret Romam. VIII. Iacobo et ioanne et aliis magnis. quatuordecim. etc. sive Iudaeorum. quod non indigebat apostolorum instructione. et mortuus est quadragesimo anno post passionem Domini. cum dicit ierosolymam. septem anni. quod fuit tempore Neronis.. ut dum scirent auditores. potuit esse ut aliquando Petrus ivisset in ierusalem. ubi contuli cum illis. 9: causam tuam tracta cum amico tuo. et existens ibi viginti quinque annis. Sed numquid dubitabat quod in vacuum curreret? dicendum est quod sibi non dubitabat.. Contulit ergo cum eis quasi idem verbum cum eis.. etc. quod est falsum: quia quadragesimo anno a passione Christi passus est Petrus Romae. ergo vixisset Petrus post passionem Christi quinquaginta annis. Consequenter cum dicit sed neque titus. et specialiter de vocatione gentium. agit de ipsa collatione. evangelium quod praedicavi in gentibus. I Cor. ut haberet testes suae doctrinae. etc. quae fuit scilicet ne in vacuum currerem. Consequenter cum dicit et contuli. Ascendit autem ierosolymam. ut in historia habetur. non crederem. cursum. etc. 21: cum sapientibus et prudentibus tracta.. I. ostendit subdens seorsum autem his. Deut. id est. Apostolus enim quia non fuerat conversatus cum Christo. qui non calumniarentur.

quam ego dicebam non debere servari. Et tunc est sensus: non permisi circumcidi titum. qui subintroierunt. scilicet ut gentes subderentur legi. III. etc. Et hoc ut veritas evangelii permaneat apud vos. Rom. quibus neque ad horam cessimus subiectione. quasi dicat: in nullo cessimus eis propter hoc. quia propter hoc non cessisset eis. redigerent. ideo post passionem non tenet. instrumentum praedictum in hoc non tenet. etc. falsos fratres. 11 . etc. etc. et legitur sic: tu dicis quod non permisisti circumcidi titum. Et quia Christi peracta passione. sed timotheum permisi circumcidi propter subintroductos falsos fratres. quia fundamentum aliud nemo potest ponere. titus vero ex utroque parente gentili. nihil ei addere valentium. circumciderentur. Ambrosius autem aliter legit. scilicet falsis fratribus. Littera autem ista est diversa in diversis et obscura. circumcidi. quod non est faciendum. Conditionem autem illorum describit ex tribus. Unde si permisissem eum circumcidi. quia timotheus fuit ex patre gentili et matre Iudaea. ut dicitur Gen. Infra IV. nec valet circumcisio. sicut legitur Act. etc.Tertio quod sua doctrina approbata est. Unde vult quod non sit ibi neque. cum dicit sed propter subintroductos. XV. XVII. etc.. 5: ut eos qui sub lege erant redimeret. subintroierunt in locum ubi erant apostoli. quod ex hoc secutum est. hic consequenter ostendit quod nihil suae doctrinae per alios apostolos superadditum fuit. quando timotheus fuit circumcisus. Primo ostendit quod non recessit a sua sententia in quodam particulari. id est per fidem Christi. nec licebat ultra de hoc movere quaestionem. id est ad explorandam. Et ideo propter hoc non fuit. Dicit ergo: dico quod ita contuli cum eis de doctrina evangelii. vel facere difficultatem. Consequenter ostendit quod in nullo alio etiam recessit ab ea. propter hoc cessimus ad horam subiectionis.. latenter explorare. quae est magna.. fuisset factum in contrarium. intantum quod neque titus. et superfluit ibi neque. Quibus. ne scilicet occasionem daremus eis qui sine circumcisione dicebant vos non posse salvari. sicut habetur Act. XII: periculum in falsis fratribus. sed fides. XVI. quibus completis. etc. III. libertatem nostram a peccato et lege. cessisset eis de legalium observatione. qui se fingunt amicos. Quam. 11. etc. 28. Qui. Infra IV. utpote iam determinatam. ibi sed contra cum vidissent. VIII. scilicet libertatem. circumcidendo timotheum ibi ut veritas evangelii permaneat. Primo enim describit conditionem apostolorum. sic quod gentiles non cogerentur ad servandum legalia. Et ad hoc subintroierunt ut in servitutem. a diabolo vel a Pharisaeis. quod ideo ad horam non cessit propter subintroductos. |#2 Lectio 2 Ostenso quod apostolus in nullo recessit a sententia sua in collatione praedicta. Circumcisio autem est quoddam instrumentum promissionis et foederis inter Deum et fideles homines. etc. Ratio autem quare post passionem Christi non debent servari legalia. populum in seditionem contra nos incitare moliebantur. secundo prosequitur propositum. 31: non estis ancillae filii. II Cor. secundo ostendit quod etiam in nullo alio recessit ab ea. ibi sed propter subintroductos. nullo modo debeant circumcidi. habemus in Christo Iesu. Unde tunc data est sententia ab apostolis de legalibus non observandis. Et sententia apostoli erat quod qui ex aliquo parente Iudaeo nati fuerant. Et circa hoc duo facit. 17: ubi spiritus Domini. II Cor. unde et Abraham accepit circumcisionem in signum promissionis. et non titus.. sed liberae. Fuit autem specialis causa quare timotheus circumcisus fuit. soluta fuit promissio et completum foedus. quod doctrina mea et sententia firma permansit. quia tunc temporis. sed propter ipsam veritatem. ibi libertas. scilicet fratres falsi. Et ideo dicit: dico quod non solum non permisi ipsum circumcidi ab illis. legis et carnalium observantiarum.. cum egomet diffinivissem quaestionem. ibi mihi enim qui. I Cor. qui vero totaliter ex gentilibus parentibus nati essent. indifferens erat circumcisio. rationibus eorum. sed quare non permisisti? nonne alibi permisisti timotheum. sed susceptus est ab apostolis in societatem incircumcisus. Quod cum facere nequivissent. qui mecum erat. 15: non enim accepistis spiritum servitutis. sicut ante passionem Christi.. scilicet de legalibus non observandis. Circa primum duo facit. Ex quo sequitur quod nisi fuissent subintroducti falsi fratres. in loco ubi eram cum timotheo et aliis. Sic ergo patet quod non recessit a sententia sua in hoc quod non permitteret circumcidi titum. Ideo dicit Ambrosius quod littera est falsa.. erat specialis quaestio de circumcisione. 3? ad hoc potest sic respondere apostolus. Secundum praemissa enim habetur. assignatur a chrysostomo talis: manifestum est enim quod instrumentum quod fit de aliqua promissione seu foedere tenet tantum quousque compleatur foedus et promissio. Primo ex auctoritate quam habebant in ecclesia.. sed modo cum ageretur de tito. in facto circumcisionis. cum esset etiam gentilis. quod est contra veritatem evangelii quod praedicavi vobis. compulsus est. quae habet quod nec circumcisio aliquid confert. neque praeputium. Et hoc propter subintroductos. utrum scilicet servaretur vel non.. Et quantum ad hoc dicit ab his autem.

et hoc quia transierunt. nihil mihi contulerunt. non imputans illis delicta eorum. quasi dicat: licet ad horam cesserim eis. id est. V. quia quos iustificavit. standum erat sententiae suae sicut sententiae aliorum. quia bene litteratus et honestus. et quantum ad hoc dicit Deus enim personam. Nam si secundum se aliquid esse viderentur. Tertio addit quamdam conditionem approbationi interpositam. ut dicitur Ephes. non considerat magnam vel parvam. 4: nec memor ero nominum eorum. Si vero intelligantur aliquid esse secundum seipsos.. Et ideo dicit mihi enim qui videbantur aliquid esse. etc. ibi tantum ut pauperes. nil facientem ad negotium. Sed quales fuerint nihil. scilicet Petro et ioanne. primo ponit officium iniunctum quod movit eos ad approbandum. idiotae. Tertio describit eorum conditionem ex divina electione.. etc. Nobilitas enim seu pulchritudo. Circa hoc sciendum est. ita quod Paulus eos in statu synagogae ante conversionem praecedebat. 34: in veritate comperi. sive pulcher. ut dicitur Rom. id est non.. IX. scilicet quod nil ei addere potuerunt. quod habeat beneficium. Sap. mea interest. iniunctum praedicare incircumcisis. semper inest. nihil tamen accepi ab eis potestatis vel doctrinae. sed respiciat solum quasi pro regula beneplacitum voluntatis suae secundum quam omnia operatur. et non per legalia. Et hunc statum caute ostendit fuisse abiectum et vilem. sed cum de evangelio ageretur..Littera defectiva est. cum et ego fuerim ipsius ecclesiae etiam persecutor. quam considerare conditionem personae. quia. ibi Iacobus et cephas. magis erat standum sententiae Pauli.. hos et magnificavit. quia rustici. non attendens ad merita vel demerita eorum. manifestum est quod non accipit personam hominis. est effectus suae electionis. in statu post conversionem eis aequalis erat. ostendit quomodo eius sententia sit approbata ab apostolis. 30. XV. et effectum iniuncti officii. sic considerando illam conditionem in facto illo. 26: omnes gentes habent 12 . 17: vetera transierunt.. ibi qui enim operatus est. Dicit ergo: dico quod illi qui videbantur aliquid esse. si hoc intelligatur secundum gratiam Dei quae in ipsis erat. sic verum est quod secundum hanc magni erant.. nihil contulerunt. etc. quia Deus eos magnificavit. quia est nobilis. quod est creaturae.. nil facit ad hoc. VIII. VI. et sine litteris erant. id est. 8: pusillum et magnum ipse fecit. Cum ergo Deus in operibus suis et beneficiis nihil praeexistens ex parte creaturae respiciat. etc. quia bonus est. non sum acceptor personae. Circa primum. quia secundum hoc nihil erant. multo minus ab aliis. tamen nil addiderunt doctrinae meae nec potestati. quod non est personarum acceptio. etc. Secundo describit eorum conditionem ex statu eorum ante conversionem. etc. quasi dicat: non pertinet ad me referre statum eorum ante conversionem. 26: non multi sapientes secundum carnem. X. Unde dicit quales aliquando fuerint. pauperes. sed per Christum. scilicet gentibus. et bene deserviet ecclesiae. manifeste cognoscant quod Paulus in sententia quantum ad legalia sit eis praeferendus. sic falsum est. quasi regulam ipsius negotii. Et si ab his nihil accepi. etc. quia et hoc nihil refert. quia ipsum. quasi dicat: licet essent magnae auctoritatis. non secundum se videbantur aliquid esse. id est. Consequenter cum dicit sed e contra cum vidissent. cum ideo do beneficium alicui. ut considerantes statum quem illi habuerunt in synagoga (qui nullus fuit) et statum Pauli (qui magnus fuit). quod accipere personam proprie est in aliquo negotio attendere... me ipsi apostoli approbaverunt. Et sicut alii non erant magni per legalia. scilicet referre. et praesertim cum Paulus in statu ecclesiae Christi eis aequaretur. Act. 7. Sed notandum est quod hoc quod dicit qui videbantur aliquid esse. qui ascenderant contra me in ierusalem ad apostolos pro ipsa quaestione. semper fuissent magni. neque per hominem didici. secundo insinuat ipsam approbationem. officium praedicationis. etc. sed potius. Unde cum agebatur de synagoga. quam aliorum. conditionem personae nihil facientem ad negotium. I Cor. etc. non accipio personam. IV. quia quod per se inest.. et non secundum aliquam conditionem personae. II Cor. I. et hoc cum vidissent quod creditum est mihi evangelium. Causam autem approbationis (quae movit apostolos approbare sententiam apostoli) ponit duplicem. quam habuerunt in synagoga. Ps. quasi dicat: ideo magni sunt. et hoc quia Dominus personam hominis non acceptat. sic et apostolus per Christum magnus erat in fide. etc. etc. Sed sine personarum acceptione ad salutem omnes vocat. secundo officii manifestationem. Et ideo dicit Deus personam hominis non accipit. Nihil ergo est proprie accipere personam. Glossa autem aliter legit quales aliquando fuerunt. Primo ponit causam approbationis. puta. ostendit propositum. et tamen Deus suae beneplacito voluntatis elegit me et magnificavit. contra opinionem adversariorum. Et ideo dicit Petrus. Unde cum non fuerint semper magni. Consequenter descripta conditione eorum. Et circa hoc tria facit. Et hoc forte introducit. quales scilicet fuerunt. sicut supra dictum est neque ab homine accepi evangelium. unde debet suppleri sic ab his autem. Si vero conditio personae facit ad negotium.. sicut si ideo do beneficium alicui. Ier. sed ad ipsum quod facere intendit. ibi et cum cognovissent. praeputii. scilicet praedicationis officium apostolo iniunctum a Christo. etc.

8: si dixerimus. haec est.. non in auctoritate regiminis. Peccaverunt tamen venialiter. qui non deseruit Iudaeam usque ad tempus vespasiani. etc. scilicet Christus. sicut apparet Rom. 15: crura illius columnae marmoreae. ut in ea possessiones non venderentur. XV. quod per operationes Christi. sed postmodum et Petrus praedicavit gentibus. Et praemittitur Iacobus. Sicut enim patet quod Petrus accepit evangelium a Christo propter mirabilia quae Christus fecit per eum. ut nos essemus memores pauperum Christi. tamquam detrahens et timens. Circa primum tria facit. Sed quia non sufficit iniunctio et auctoritas praedicandi. Et haec est causa quae movet eos. Quod vero dicitur in Glossa: restiti ei tamquam par. tunc Iacobus. et hoc donum habuerunt per potentiam divinam. significatur quod per manus se acceperunt in signum coniunctionis et unitatem opinionis. I. In quo notatur approbatio seu societas facta cum eis et Paulo. Metaphorice dicitur hoc. scilicet ex una parte. Ex praedictis ergo habemus exemplum: praelati quidem humilitatis. id est. ipsi nos seducimus. |#3 Lectio 3 Supra apostolus ostendit quod ipse nil utilitatis accepit ex collatione habita cum dictis apostolis. scilicet praedicarent.. nisi homo per bonam scientiam et discretam eloquentiam ipsam exequatur. Et de istis columnis dicitur in Ps. non minus affectus. id est. I Io. V. etc. Et primo hoc quod dixit eum reprehensibilem esse. ubi erat ecclesia gentium. ideo addit usum suae auctoritatis seu officii effectum. Dicendum quod post gratiam spiritus sancti nullo modo peccaverunt mortaliter apostoli. id est Petrus. ita tamen quod sicut omnes fideles obediunt Petro in circumcisione. et Paulus Iudaeis... quia cum venisset Petrus Antiochiam. et hoc fuit eis ex fragilitate humana. et specialiter Petro. Dicit ergo: vere ipsi mihi nihil contulerunt. etc. manifeste. Hoc tamen apposito. et cephas. ubi haec facta sunt. obedirent barnabae et Paulo. Per hoc autem quod dederunt sibi dexteras. et non in ecclesia ex gentibus. quia fideles Iudaei congregati erant in ierusalem.praeputium. VIII et IX. et ideo voluit Dominus ut ibi possessiones non reservarentur ubi permansuri non erant. Isti. et ut par ei. 27: ne reverearis proximum in casu suo. sed post gratiam spiritus sancti nullo modo peccaverunt apostoli. et Paulo gentibus. et I Cor. Et est littera suspensiva. subditi vero exemplum zeli et libertatis. 17: non oderis fratrem tuum in corde tuo. cum dicitur ut nos in gentes. et operatur in me. Respondeo. quae fundatae sunt super bases aureas. id est. Sed contra: quia hoc fuit post acceptam gratiam spiritus sancti. quam ipsi qui ordinaverunt. et per bonam vitam commendet. Lxxiv. ut postmodum rei probavit eventus. Sicut enim totum aedificium sustentatur per columnas. etc. Consequenter cum dicit priusquam venirent. sed ego potius contuli eis.. in quo designantur personae ex alia parte. ut non dedignentur a minoribus et subditis corrigi. ego restiti ei in faciem.. propter Christum pauperes effecti. quia reprehensibilis erat. quae eos confirmaverat. ut praedicaret Iudaeis tantum. Ioannes autem iste fuit ioannes evangelista.. qui Petrum fecit apostolum in Iudaea. 13 . etc. praesertim si crimen est publicum et in periculum multitudinis vergat. omnis autem domus. sed publice. id est non in occulto. in ecclesia Iudaeorum fidelium: ita omnes gentiles qui conversi fuerunt ad Christum. quae sunt Iacobus. cum vidissent quod gratiosa et fructuosa esset praedicatio mea. ibi prius enim quam venirent. Sicut Petro commissa est auctoritas. et ioannes. 4: ego confirmavi columnas eius. etc. hic vero ostendit quod ipse aliis profuit. dederunt dextras societatis. Qui videbantur columnae esse. et cephas. Lxxiv. secundo vero hoc. Eccli. id est sustentatio totius ecclesiae. et ideo consilio spiritus sancti factum est. consenserunt in societatem. VI. sed publice argue eum. etc. ita patet quod ego ab ipso accepi propter miracula quae Christus operatus est. quasi dicat: facta fuit inter nos coniunctio et unio. id est. ipse me fecit apostolum in gentibus. et pretium eorum ad pedes apostolorum posuerant. qui scilicet vendiderant omnia bona sua. mihi et barnabae. ipsi autem in circumcisionem. dicendum est quod apostolus fuit pro Petro in executione auctoritatis. et ioannes. Quod quidem sollicitus fui hoc idem facere. secundo manifestat ea quae dixit. IV. etc. ibi sed cum vidissem. can. etc. manifestat ea quae dixit. scilicet veniale. etc. id est. dicens et cum cognovissent gratiam Dei. quia erat episcopus ierosolymorum. 4: ego confirmavi columnas eius. et in Iudaea quae destruenda in brevi a Romanis erat. ita per istos tota ecclesia Iudaeorum sustentabatur et regebatur. quod dixit Petrum reprehendisse. XIX. Vel in faciem. Et hoc ideo. Ps. apostolos ecclesiae. nec retineas verbum. Secundo ostenditur societatis tenor seu conditio... Et ideo dicit qui operatus est Petro. Et primo ponuntur personae inter quas facta est societas. Sed quia aliquis posset dicere: unde constat nobis quod tibi sit commissum evangelium in gentibus? ideo interponens dicit. Ratio autem quare consuetudo primitivae ecclesiae de venditione possessionum servabatur in ecclesia ex circumcisione.. quia peccatum non habemus. etc. et II Cor. ut non vereantur praelatos corrigere. Et primo ostendit quomodo profuit Petro in corrigendo eum. Ecclesia vero gentilium firmanda erat et augenda. id est.. Lev.

X. quia secundum quod leo Papa dicit validiora sunt exempla quam verba. secundum quod dicitur Eccli. coram omnibus. et hoc faciebat ex instinctu spiritus sancti. subtrahens se ab eis. secundo quid faciebat. nec fieri contrarium propter scandalum aliquorum. Unde dicit dixi cephae. ostendit hic Paulus dicens.. sed ego solus. Quid autem ex hac simulatione sequebatur. ante gratiam divulgatam (sicut tempus apostolorum in principio). etc. quomodo cogis gentes. cum vidissem quod non recte ambularent illi qui sic faciebant ad veritatem evangelii. tertio quid inde sequebatur. dicit. consenserunt caeteri Iudaei. aliud post passionem. Et hoc ideo. sed tamen non mortifera Iudaeis conversis. ierosolymitanae ecclesiae episcopo. edebat. Et primo in tempore legalium.. ne scilicet scandalizarentur. non quidem timore humano sive mundano. quod cum ipse esset instructus a Deo. 15. Dicit ergo circa primum. gentium et non Iudaeorum ritum servas. ut ipse ibidem sequenti cap. Et secundum quod ex eorum verbis aperte colligitur. Sciendum est autem quod occasione istorum verborum. etc. ne postea amplius cibos discerneret Act. Petro. etc. cum Iudaice prius viveret. quia cum incircumcisis comedisset. Modus autem reprehendendi fuit conveniens. Is.. quia publicus et manifestus. Et ideo dicit: sic Petrus reprehensibilis erat. quia veritas numquam dimittenda est propter timorem scandali. tu ne commune dixeris. scilicet periculum evangelicae veritatis. subtrahebat se Petrus a gentibus conversis. scilicet a Iudaea. quasi dicat: o Petre. ut etiam barnabas. 20: peccantem coram omnibus argue. iudaizare? et dicit cogis. 15: quod Deus sanctificavit. quod plus est. sicut dicitur in Glossa. sed tamen inordinate timebat. Et hoc facto ostendebat. duceretur ab eis in illam simulationem. secundo reprehendendi modum. et non de occultis. quia erat timens eos. Tim. Dixit Iudaeis. tertio reprehensionis verba. quando scilicet servari debuerunt. ipse contrarium simulabat. ut habetur Act.. quod simulationi eius. Unum tempus ante passionem Christi. Et circa hoc tria facit. tu ne commune dixeris. et segregantes se a gentibus. non quidem imperio. quod Petrus sentiebat legalia non esse servanda. indifferenter utebatur cibis gentilium. subtrahebat se a consortio fidelium qui fuerant ex gentibus. ideo est quia veritas. Matth. et congregans se cum eis. cum scias et sentias discretionem ciborum nihil conferre. 7: semita iusti recta est. qui mecum erat doctor gentium. adhaerens Iudaeis tantum. In hoc ergo Paulus reprehendit Petrum. id est.. natione et genere. scilicet gentibus. peccavit mortaliter. ita quod etiam ipsi Iudaei ea servantes tunc non peccarent. dummodo ipsa servantes. Cuiusmodi autem verba apostolus dixerit Petro. subdit dicens si tu Iudaeus cum sis. a Iacobo. quia per hoc peribat veritas. sed iusta et utilis. et per sacrificia et hostias placabatur Deus. quod cum erat cum Iudaeis. Et ibidem: secundum iudicem populi. quasi rationem reddens. quia priusquam venirent quidam. simulans se cum infirmis idem sentire. Primo ponit causam reprehensionis. quia si posuissent in eis spem. cum gentibus. Et non solum illi consenserunt Petro. Occasio autem reprehensionis est non levis. quicumque conversi ea servantes. in quibus debet servari ordo fraternae correctionis. qui erant Antiochiae discernentes cibos. V. habentia virtutem suam. Aliud tempus est post passionem Christi immediate. non parva controversia est orta inter Hieronymum et Augustinum. Quod intelligendum est de peccatis manifestis. ibi cum autem venisset. isto tempore legalia viva fuisse. Quod autem recte non ambularent. sed ita fuit illa simulatio in cordibus fidelium. etc. maxime ubi periculum imminet. dicite in lumine. Si vero in eis spem posuissent. 2: qualis est rector civitatis. si cogerentur gentes servare legalia. subdit dicens. Iudaei scilicet zelantes pro legalibus. Nam Hieronymus duo tempora distinguit. et quod quicumque post passionem Christi ea servavit. evacuassent gratiam Christi. etc. Et ideo factus est Iudaeis tamquam Iudaeus. X. Et ideo dicit cum autem venisset. ea fuisse mortifera. quantum in eis erat. rectus callis iusti ad ambulandum. id est. sed timore charitatis. Aliud tempus dicit 14 . Augustinus vero distinguit tria tempora.Primo ostendit quid Petrus sentiebat. id est. Vult ergo Hieronymus quod legalia ante passionem Christi viva essent. Consequenter cum dicit sed cum vidissem. in quatuor discordare videntur. debet publice praedicari. etc. ut infra patebit. gentiliter et non Iudaice vivis. scilicet Petri. Quid autem faciebat. in quantum scilicet per circumcisionem tollebatur peccatum originale. XXVI. et segregabat se ab eis. 27: quod dico vobis in tenebris. Sed post passionem non solum dicit ea non fuisse viva vel mortua. qui contra eum insurrexerunt. qua Petrum reprehendit. id est. Et hoc ideo. et contrarium fecerat et docuerat. cum eum reprehenderet. sed tuae conversationis exemplo. quia simulatio illa in periculum omnium erat. manifestat ea quae dixerat de reprehensione sua. unum ante passionem Christi. X. cum tamen ante simulationem huiusmodi hoc non fecissent. peccassent mortaliter. qui ex circumcisione erant. sed. id est. spem in eis non ponerent. X. Iudaeos. qui dixerat ei quod Deus sanctificavit. quia. et concordans cum Hieronymo. si tu cum Iudaeus sis. quasi essent necessaria ad salutem.. ibi et simulationi eius. scilicet Petrus. in quo tempore dicit Augustinus legalia mortua fuisse.

quasi essent necessaria ad salutem. venialiter tamen. scilicet ego et apostoli alii. quia ex eius reprehensione nullum scandalum sequebatur. sed eam extumularet. sumus natura. 20. ostendit sibi displicere quod Petrus faciebat. Et haec est magna laus. Augustinus vero dicit eum peccasse. Circa primum tria facit. sicut quod quiescebant in sabbato non propter observantiam legis. 26.. sed propter aliquas causas. quorum quatuor. Tertio discordant de peccato Petri. scilicet Laudicensem. utpote de haeresi infames.. quia hoc ex charitate fecit. Hieronymus enim dicit quod apostoli numquam secundum veritatem servabant legalia. etc. ut habetur Act. quia cum dictis apostoli magis concordat. 22. a quibus se subtrahebat. 8: si dixerimus quoniam peccatum non habemus. quia faciebant hoc. Cyprianum. quia inde erat scandalum apud gentiles. Et ideo instinctu spiritus sancti permissum est. nimis inhaerendo huic parti (scilicet Iudaeorum) ad vitandum eorum scandalum. id est naturali origine. ut vitarent scandalum fidelium qui fuerant ex circumcisione. Si ergo nefas est dicere in Scriptura sacra aliquod falsum contineri. sed propter quietem. etc. etc. quia Hieronymus adducit pro se septem doctores. absque eo quod in eis spem ponerent. etc. ergo Iudaei sunt peccatores.. quos pro se et pro sua opinione habet. 3. ita dicit Paulum eum vere reprehendisse. Et hoc quidem licebat eis. et legalia non fuisse bona. tertio intentam conditionem. quod Paulus vere non reprehendit Petrum. ita Paulus ut non scandalizaret gentes. Augustinus vero dicit quod apostoli servabant ipsa legalia. Iudaei. Et non ex gentibus peccatores. quia si Iudaei statim post conversionem fuissent prohibiti ab observantiis legalium. Ita tamen quod haec servarent ante gratiam divulgatam. faciebantque hoc quasi ex condicto. qui statim ab idolorum cultura prohibebantur. XXI. sed simulaverunt se servare. non intendentes legalia servare. id est. sed simulatorie. quod secundum naturalem originem ex Iudaeis processerunt. Origenem et didymum excludit Augustinus. |#4 Lectio 4 Supra ostendit veritatem doctrinae apostolicae praedicatae per eum ex auctoritate aliorum apostolorum. non sumus peccatores.. et in isto tempore dicit ea mortua et mortifera omnibus ea servantibus. et Alexandrinum.. qui manifeste dicit. Nam Hieronymus dicit. ut habetur Act. sed propter alias causas. et quando a Iacobo monitus quaedam legalia suscepit. Nam Hieronymus dicit in simulatione praedicta Petrum non peccasse. et hoc intendentes. Sed contra est quod dicitur I Io. ut gentes idololatrae et immundae. secundo adversantium obiectionem quod si quaerentes iustificari. et ipsum Paulum. Secundo discordant praedicti Hieronymus et Augustinus de observatione legalium quantum ad ipsos apostolos. quia. Et hoc quidem modo dicit simulasse Paulum. IV. et non ex aliquo timore mundano. 22: Hebraei sunt. ut legalia modico tempore servarentur ea intentione quae dicta est. Conditio autem apostolorum et etiam ipsius Pauli haec est. Quicumque vero non eo modo ipsa servaret. quod reprehensibilis erat Petrus. salus ex Iudaeis est. sicut nec idololatriam. etc. Primo praemittit apostolorum conditionem. scilicet Ambrosium. Aliis vero tribus opponit tres. non proselyti. Unde dicit Augustinus quod per hoc ostendebatur quod mater synagoga cum honore deducenda ad tumulum erat. utpote propter abominationem et aliquid huiusmodi. ut scilicet sicut Petrus nolens scandalizare Iudaeos simulabat se legalia servare. Ratio autem dictorum est. sicut et Petrus simulatorie legalia servabat. ibi propter quod ex operibus legis. Et validius argumentum Augustini contra Hieronymum est. secundo insinuat eorum conversationem. ut per hoc ostenderetur legalia tunc bona fuisse. et quando circumcidit timotheum. ibi scientes autem quod non iustificatur. ut utrisque fidelibus sibi subditis providerent. Et propter hoc verior est opinio et sententia Augustini. ut dicitur Io. unde sicut eo tempore alii Iudaei conversi sine periculo servare poterant. Quarto discordant in reprehensione Pauli. quando persolvit votum in templo ierosolymitano. et simulatorie reprehendit. 15 . Sed et Petrus quidem servando peccavit. Paulus vero non peccavit reprehendendo. XVI. Augustinus vero sicut dicit Petrum vere servasse legalia.esse post veritatem et gratiam Christi divulgatam. sed tamen non ponentes in eis spem. visum fuisset eos pari passu ambulare cum idololatris. non erit fas dicere Petrum reprehensibilem non fuisse. et hoc propter indiscretionem quam habuit. XI. Et hoc est quod dicit nos. et ego. non propter observantiam legis. hic ostendit idem ex eorum conversatione et exemplo. Item abstinebant ab immundis secundum legem. I. dum non statim post passionem Christi legalia prohibita sunt. ut dictum est. XV. Et circa hoc duo facit. quia fuerunt ex Iudaeis. Primo ostendit propositum per apostolorum conversationem. et non simulatorie. ita et ipsi. ut habetur Act. Et hoc quidem facientes non deludebant alios. non honoraret matrem synagogam. II Cor.

non quaerunt iustificari per opera legis. Ex hac autem scientia apostolorum quam habebant. Rom.. Eph. non per fidem. Iudaei ergo propter legem superbientes. quia etsi olim aliqui servantes opera legis iustificarentur. 1: iustificati ergo ex fide... et non in legalibus. quia in se gratiam continent. scilicet pars pro toto. manifeste comprobemur. ut dicitur Act. quem Deus proposuit propitiatorem per fidem. |#5 Lectio 5 Postquam apostolus ostendit per conversationem apostolorum legalia non esse observanda. qui sunt naturaliter Iudaei. ut dicitur Rom. etc. Respondeo. quia licet fuerimus Iudaei natura et in legalibus nutriti. secundo solvit eam. tertio solutionem eius manifestat. Videtur ergo quod ex operibus legis iustificetur homo.. ideo deserentes illa conversamur in praeceptis fidei. Primo sic: posset enim aliquis dicere quod apostoli deserentes legem. sed in fide Christi. etc. dicens quod si apostoli. Sacramenta vero novae legis. non est aliud nomen datum. Infra IV. Sciendum est ergo. Sumitur enim hic caro pro homine. Primum dupliciter potest exponi secundum Glossam. id est. Dicendum est. nec homo quicumque potest iustificari per opera legis. 13. gratiam non conferentia. Nam primum denominat actum. 28: arbitramur enim hominem iustificari per fidem sine operibus legis. Rom. concludit quasi a maiori. non erant iusti ex operibus legis. et ad peccandum pronae. IV. Et circa hoc duo facit. Act. quod ipse dicebat. quae quidem non est in legalibus. quod iustificatio non est per operationem legis. non tamen hoc erat nisi per fidem Iesu Christi. quod iustificari potest dupliciter accipi.Respondeo. etc. IV. Unde sequitur et nos in Christo Iesu credimus. scilicet Christum esse auctorem peccati.. aliud peccatorem. II.. sed per fidem. 20. IV. scilicet iustitiam exequi. cum ex naturali instinctu. 12: non est aliud nomen. id est sed. sed factores legis iustificabuntur. Primo autem modo homo iustificatur. Cum ergo dicat apostolus non ex gentibus peccatores. id est. Moralia autem licet continerentur in lege. non tamen sunt elementa egena. inventi sumus. sed differenter. quia. Sed caeremonialia dicuntur proprie opera legis. Ex hoc concludit principale intentum. non tamen poterant proprie dici opera legis. hic movet quaestionem in contrarium. licet sint elementa materialia.. V. gentes quae sine fraeno legis erant. nisi per fidem Iesu Christi. Consequenter cum dicit scientes autem quod non iustificatur homo. Cuius ratio est. unde et iustificare possunt. Unde sequitur ut iustificemur ex fide Christi. Rom. etc. Et ne aliquis credat quod simul cum lege Christi opera legis iustificent. et sic accipitur secundum dictum apostoli ad Rom. ex operibus legis non iustificari homo per haec videtur. ut ad sacramenta pertineant. Primo exprimit rationem apostolicae conversationis. Primo movet quaestionem. quod non iustificatur homo ex operibus legis. ibi ego enim per legem. 12. etc. nisi per fidem Iesu Christi. Erat ergo apostolica conversatio in fide. exponitur. scilicet Christum.. secundo ponit ipsam apostolicam conversationem.. Magis enim videtur naturale vel rationabile de Iudaeis. qui opera iustitiae facit. et ex lege naturali homo inducatur ad illa. eo quod homines ad suam fidem vocat. III. et iustum fieri. sicut et nostra sacramenta. quia illa sacramenta gratiam Christi configurabant quasi futuram. quod ex operibus legis non iustificatur homo. et ipsi apostoli peccatores propter legis dimissionem. Non autem iustus fit aliquis nisi a Deo. sed solum ex fide Christi. nostra autem sacramenta protestantur quasi continentia gratiam praesentem. Et circa hoc tria facit. sicut Is. id est. 14: non circumferamur omni vento doctrinae. subiungit et non ex operibus legis. numquid Christus 16 . veniendo ad fidem Christi peccassent. etc. id est.. III. si nos apostoli quaerentes iustificari in ipso. Si qui autem in veteri lege iusti erant. quam alii. Et hoc est quod dicit quod. etc. inquantum servare ea est opus obedientiae. Sed ex hoc apostolus introducit quasi quoddam inconveniens. id est. Quantum tamen ad iustum fieri. Unde et ipsa sacramenta veteris legis non fuerunt nisi quaedam protestationes fidei Christi. peccatores vocabant. tamen scientes pro certo. et etiam ex caeremonialibus. quod aliud est peccantem esse. Dicens autem propter quod. per opera legalia. etc. sed hoc non est: quare. iustificarentur. Sed contra. quaedam vero caeremonialia. Unde Scriptura iniquos et gravibus peccatorum sarcinis oneratos peccatores appellare consuevit. etc. per ipsum. quod per opera legis. III. per gratiam. Dicendum est. secundum vero promptitudinem. concludit conversationem apostolorum eligentium fidem Christi et dimittentium opera legis. Enim II... ponit apostolorum conversationem.. 9: conversi estis ad egena elementa. quasi per eam coerciti a peccatis. Quantumcumque ergo homo quoad executionem iustitiae ex moralibus iustificetur. etc. XL: videbit omnis caro salutare Dei nostri. 13 dicitur: non enim auditores legis iusti sunt apud Deum. sed per fidem Christi. neque gratiam in se continentia. sive habitum ad peccandum. etc. 28: arbitramur enim iustificari hominem per fidem. quia sacramenta veteris legis non conferebant gratiam. non sumus de numero peccatorum qui sunt inter gentiles. Rom. quod non iustificatur omnis caro ex operibus legis. ibi absit. ibi et nos in Christo. etc. etc. Et ideo signanter dicit. quod opera legis quaedam erant moralia.

Io. quia lex sancta est. etc. etc. quia si ego ipse quae destruxi. Manifestum enim est quod quicumque quaerit iustificari. de qua dicitur Rom. etc. peccatum per mandatum. et hoc ipsum exprimatur in lege. II: maledictus homo qui reaedificaverit iericho. ut reducat nos ad observantiam legis.. Dissipatur autem lex per legem. 4: quid me persequeris? durum est tibi. ut scilicet lex illa tali tempore. quando in lege datur aliquod praeceptum locale seu temporale. sed occasionaliter. Sed attendendum est. Unde 17 . Secundo modo potest exponi. et non alio. ut quod dicit inventi sumus et ipsi peccatores. non tamen quod ipsi offenderent propter legis observantiam. et hoc apparet in verbis propositis. quod haec expositio procedit secundum opinionem Hieronymi. patet responsio. ibi Christo confixus sum cruci. quod sine peccato fieri non potest. 12. 126: dissipaverunt iniqui legem tuam. peccant. X. et per consequens iniquus. Respondet apostolus absit. sicut minister veteris legis est minister peccati et damnationis? non quod lex induceret ad peccatum. nullum dubium indiscussum relinquit.. quod quando aliquis dissipat legem per ipsam legem. hominem non iustificari ex operibus legis. talis est praevaricator legis. secundum utramque expositionem. 22: qui peccatum non fecit. propter hoc quod legem observabamus. profitetur se non esse iustum. etc. quae peccatum auferre non poterat. secundo explicat solutionis manifestationem. numquid Iesus Christus minister peccati est et damnationis. Quia ergo apostolus dixerat si enim quae destruxi. etc. seu tali loco servetur. spiritualiter iudicando et docendo. 22: canis reversus ad vomitum. id est. Ios. Et respondet. numquid Iesus Christus peccati minister est. Unde nullo modo est minister peccati. 8: occasione accepta. etc. praevaricatorem meipsum constituo. 17: gratia et veritas per Iesum Christum facta est. 3: quaerentes suam iustitiam statuere. in qua sub peccato eramus? et haec expositio procedit secundum expositionem Augustini. 4: factum sub lege. Est ergo sensus: si nos quaerentes iustificari in Christo. dicens ego enim per legem. nihil sine causa dicit. et reaedificanda non erat.. tertio removet dubitationem. Ubi tria facit: primo manifestat solutionem. 19: per unius obedientiam iusti constituuntur multi. Et hoc est quod dicit: si quaerentes iustificari in Christo. destruit legem per ipsam legem. volens redire ad gloriandum de lege. essem praevaricator legis spiritualis. lege peccatum non auferente. qui ponebat statim post passionem Christi legalia fuisse mortifera. peccatum habentes. sed superbiam de lege. etc. etc. et ideo destrui poterat. inventi sumus et ipsi peccatores.. quia ego destruxi legem carnaliter intellectam. I Petr. ut Manichaei volunt. quia fidem Christi conatus fuit quidem destruere. Unde dicitur Rom. IX..est minister peccati? id est. Et quod Christus non sit minister peccati abstrahens a lege veteri. id est. VII. iterum reaedifico. resumens quae destruxi. etc. |#6 Lectio 6 Hic apostolus solutionem superius assignatam manifestat. ex hoc ipso quod quaerimus nos iustificari. III. id est. non iniquus. sicut nunc expositum est. sed peccatorem. Sed Christus dat gratiam adiuvantem. pertineat quidem ad statum quo lex observabatur. non ipsam legem. Si quis autem obiiciat quod cum ipse olim destruxerit fidem Christi. Unde si iterum vellem aedificare carnalis legis observantias. etc. sed non praevaluit propter veritatem. I.. Si quis tunc in illo tempore. ibi quod autem vivo. quod nec etiam per fidem Christi. inventi sumus. scilicet ab onere legis. sed propter legis defectum.. secundum illud Rom. Potest et quarto modo sic exponi. ut sit sensus: si quaerentes iustificari in ipso. II. id est. 9: causati sumus Iudaeos et Graecos omnes sub peccato esse. scilicet superbiam gloriantem de lege. Et ideo verba eius licet videantur intricata. nec occasionaliter. patet. secundo concludit principale intentum. quod intelligitur de veteri lege. ibi non abiicio gratiam Dei. Act. nec directe. Cxviii. Dixeram.. Rom. Ubi sciendum est. inducens nos ad peccandum qui nos a statu legis ad suam fidem vocavit? infra IV. sed magis ad ipsam legis observantiam. quod apostolus inquirendo procedens. posset enim ab aliquo reputari legis destructor. et hoc modo apostolus destruxit legem. II. et non conferebat gratiam adiuvantem ad resistendum peccato. ratione comprobamur et ipsi peccatores fuisse. quia multi post fidem Christi acceptam. per fidem Christi. Sed superbia legis vana erat. referatur non ad dimissionem legis. ut quod dicit inventi sumus et ipsi peccatores. absit. V. in peccatis viventes. ut eos qui sub lege erant redimeret. VII. praevaricatorem se faciebat eam aedificans. seu in illo loco lege non utitur. et tamen non est iniquus. inventi sumus post fidem Christi susceptam etiam ipsi nos fideles peccatores. quia prohibebat peccatum.. ideo apostolus vult ostendere quomodo legem destruat. Tertio modo potest exponi. II Petr.. Dicit autem quae destruxi. Rom. tamen si diligenter advertantur. quia magis est minister iustitiae. numquid Iesus Christus minister peccati est? ut scilicet mandaverit homines post suam passionem legalia observare. Et primo ponit solutionis manifestationem. secundum illud Ps. Posset aliquis dicere. Et attendendum est.

Unde dicebat infra ult. quo quaerit quod suum est. Unde et homines qui in studio seu in venationibus maxime delectantur.. II. sed quantum ad relationem ad Deum. per auctoritatem legis ipsam dimisi. id est. II. Tunc enim moritur legi.. Eph. Iuxta illud Rom. secundum hoc. quod si aliquis secundum verbum legislatoris operaretur contra legem scriptam. non instruimur per legem de mandatis Dei. A principio enim homines infirmi erant. id est. per hoc quod dicit Christo confixus sum cruci. in multis sacrae Scripturae locis habetur. et Christus resurrexit. Dicit ergo. Rom. mortuum est in me per crucem Christi. 4: iustus autem meus ex fide vivit. etc. etc.: mihi absit gloriari nisi in cruce Domini nostri. et ad honorem eius ordiner. Sic ergo Christus in nobis renovat vitam novam. tamen per legem. tunc dicitur lex viva. id est. dicitur etiam illis vivere. Ubi notandum est. Alius modus dimittendi legem sine praevaricatione esse potest. Auctoritas enim legis. XVIII.. quae moventur a principio intrinseco.. Phil. Item ex quo cum Christo confixus sum cruci. et non ipse vivit. Ier. id est.. I. sic: quilibet homo secundum carnalem originem nascitur filius irae. Quia ergo apostolus proprium affectum deposuerat per crucem Christi. 18 . iam non vivo ego. Uno modo sicut in Glossa. id est... et mori lucrum. id est. quae per Christum nobis data est. Consequenter cum dicit Christo confixus sum. quia videlicet lex aliqua quando est scripta in charta. 11: inveterasti in terra aliena.. VI. id est tantum Christum habeo in affectu. etc.. Nascitur etiam in vetustate peccati. sed vivit in me Christus. sed ab ipso Deo. dicens quod autem nunc vivo. Et ideo necesse fuit eis praecepta legis in scriptis dare. etc. Et ideo dicit: per legem manuducentem mortuus sum legi scriptae. secundo quod vivit Deo. Bar. ut dicitur Rom. Anima autem Pauli constituta erat inter Deum et corpus. solutum a legis observatione. quasi legi mortuus. novitas. Hab. Et ideo dicit vivo autem. dicens Christo confixus sum cruci. quasi in affectu habens proprium bonum. quodammodo legem. per quam habitat in me et movet me. etc. Vel aliter: homo quantum ad illud dicitur vivere.. cum vero quaerit bona aliorum. etc. dicit se mortuum legi. scilicet ipsi factori legis. VII. cum dicit vivo ego. id est solutus sum ab ea. XXXI. Constat autem. respondet dubitationi quae poterat esse duplex ex praemisso verbo. Et primo primum. secundum quod dicitur infra III. 2: mortuo viro. Una est quomodo ipse vivit. scilicet spiritualem. non est ergo transgressor apostolus legem destruendo. soli sibi vivit. id est. dicebat se mortuum proprio affectui. et ideo dicit in fide vivo filii Dei. Inquantum vero apostolus subiectus erat legi spirituali. id est. per quam mortuus est legi. quia Christo confixus sum cruci. et mortuus sum peccato. 15: prophetam suscitabit Dominus de fratribus vestris. sed his qui coram eo sunt. Vel aliter: ego per legem. explicat quae dixit. non dicit eam scriptis. et solveret legem. ergo omnes mortui sunt. dum ergo aliquis vivit quaerens tantum quod suum est. mortuus sum legi carnali. 25: traditus est. sed verbo tantum. et ipse Christus est vita mea. in quo principaliter firmat suum affectum. Quae quidem vetustas peccati tollitur per crucem Christi. quando abiicit legem solutus a lege. etc. quod ab eo praecepta eius audirent. Sed postquam habemus accessum ad patrem per Christum. tunc dicitur lex mortua. 21: mihi vivere Christus est. et servaret legem vivam secundum imperium legislatoris. IV.. Vivo autem. etc. id est. etc. Rom. soluta est mulier a lege viri. secunda quomodo confixus est cruci. iam non ego secundum carnem. destructa vetustate peccati. et hoc est quod dicit quod autem nunc vivo in carne. inquit. scilicet qui vivit. sed vivit in me Christus. et quod vivit Deo. vigorem bene operandi habeo. Quantum ergo ad vitam carnis vivebat ipse Paulus. ut vivam Deo. concupiscentia seu fomes peccati. 6: vetus homo noster simul crucifixus est. et solveretur a lege mortua. et omne huiusmodi. Christus vivebat in Paulo. quia iam non habeo vetustatem quam prius habui. ut per legem quasi per paedagogum manu ducerentur ad hoc. ad Deum accedere non valentes. 24: lex paedagogus noster fuit in Christo. et eos qui ab eo verbotenus audire non possunt.. Et primo quod sit mortuus legi. vita carnis. sed ei. Deut. etc. mortuus sum legi scriptae et mortuae. quia ego mortuus sum legi per legem. quomodo scilicet vivit. 2. et confertur novitas vitae spiritualis. quod illa proprie dicuntur vivere.: si unus pro omnibus mortuus est. et in quo maxime delectatur. 2: lex spiritus vitae. Dixerat autem quod est mortuus legi. iam non ego. Dicit ergo apostolus Christo confixus sum cruci. etc.. 3: eramus enim natura filii irae. motus meos secundum dicta ipsius dirigam. 14 s. Et primum quidem potest exponi dupliciter. Et pro omnibus mortuus est Christus. III. II Cor. id est. ut Deo vivam. et multis aliis locis. V. Lex enim statuta in scriptis aliquid tradit propter extraneos. dicunt hoc eorum vitam esse. et quando est in mente legislatoris. ut et qui vivunt iam non sibi vivant. etc. cum resurgente etiam resurrexi.. Et ista duo manifestat. Et ideo haec duo aperit.destruxi. VIII. sed anima eius a Christo. Rom. Consequenter autem cum dicit quod autem nunc vivo. etc. Quilibet autem homo habet quemdam privatum affectum. tamen sub aliis verbis: confirmabo testamentum novum super domum Israel. V. et corpus quidem vivificabatur et movebatur ab anima Pauli. et non est ille. 31. ut ab ipso instruar et dirigar. per crucem Christi remotus est a me proprius affectus sive privatus. etc.

Matth. et a vobis receptam non videtis. ostendit modum quo insensati erant effecti. ut dicitur is. 4: nos insensati vitam istorum. secundo prosequitur suam probationem. scilicet quod legalia non sunt servanda. IV. I Petr. si dicerem quod lex esset necessaria ad iustificandum... nec in vacuum laboravit.. et semetipsum tradidit pro ea. 5: dilexit nos. etc. et in cuius fide salvabantur. non ex carne. et lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo. quia per ipsum solum gratia iustificans et veritas facta est. 6: miror quod sic tam cito. etc. Circa primum duo facit: primo obiurgat eos. vocans eos insensatos.. Et ideo istum gradum insensationis in eis reprehendit. ut Augustinus dicit. opera legis sufficiunt ad iustificandum hominem. secundo rationem obiurgationis assignat. 25: sicut Christus dilexit ecclesiam. Matth. Consequenter cum dicit non abiicio gratiam Dei. sed non una intentio. in carne. Et hoc dupliciter.. |+3 Capitulus 3 |#1 Lectio 1 Supra confutavit apostolus vanitatem et mutabilitatem Galatarum per auctoritatem evangelicae doctrinae. et tales erant isti Galatae. Sed contra. Vel quia non proponitur sibi aliqua veritas quam cognoscere possit. Sensus autem spiritualis est cognitio veritatis. qui habent potestatem movendi phantasmata.. qui res manifestas aliter accipit. ostendens suam doctrinam authenticam fuisse ab aliis apostolis. ibi hoc solum a vobis volo. filius ex obedientia simul et cum charitate. 15: contemplantes ne quis desit gratiae Dei). Circa primum duo facit. Dicit ergo: ex quo tantam gratiam recepi a Deo quod tradidit se. dicens quis vos fascinavit. ergo Christus gratis est mortuus. 4. id est. et non aliud sacrificium. Et secundum hanc acceptionem satis proprie dicit apostolus quis vos fascinavit? quasi dicat: vos estis sicut homo ludificatus. in quem credebant. VIII.. Quod si hoc per legem fieri posset. ut nos iustificaret. sed fatuus idem est quod insensatus. Iudas vero ex cupiditate et proditorie. Et hoc est quod dicit qui dilexit me. non abiicio gratiam filii Dei. etc. 10: ipse prior dilexit nos. 32: qui proprio filio non pepercit. quia hoc malum est. V. III. scilicet per ingratitudinem se indignum fatendo. veritati non obedire. etc. infert conclusionem principalem. Modus autem abiiciendi et ingratitudinis est. non repudio. et animo corrigendi. veritatem propositam renuerunt. quod secundum Glossam fascinatio proprie dicitur ludificatio sensus. quod intelligendum est si dixerit sine causa. Secundo ostendit quod confixus est cruci. etc. etc. quod insensatus fit aliquis multis modis. et reducendi ad principia sensuum. Supra I. quia ad hoc mortuus est. Et ideo dicit si enim per legem iustitia. Christus sine causa mortuus est. etc. V. 18: Christus semel pro peccatis nostris mortuus est. etc. vel quia etsi proponatur sibi. ibi ante quorum oculos. quod tradidit semetipsum pro me. 10: gratia Dei in me vacua non fuit.Et nota quod dicit. qui ergo veritate caret. hic vero per rationem et auctoritatem ostendit hoc idem. Primo ergo eos de fatuitate obiurgat. et hoc IV cap. ut dicitur Io. XXVI. id est. sed pro nobis omnibus tradidit illum. Ad sciendum autem quid sit fascinatio. et huiusmodi. si sufficiens sit lex. tamen numquam eam acceptat. Primo ex insufficientia legis. quae per artes magicas fieri consuevit. et pater tradidit filium. ergo apostolus reus est Gehennae ignis. dicens: quia amor Christi quem ostendit mihi in cruce moriens pro me. sed apostolus ex causa dixit. Et primo inducit conclusionem. ut dicitur Matth. XLIX. 17. Sed attendendum est. Sap. 48: et totum una res est. etc. Sed dicendum est. I Io. etc. quod ipse filius tradidit se. nec ingratum me exhibeo. id est. Unde dicitur in Glossa hoc dolendo dicit. sciendum est. Primo praemittit obiurgationem. 22 dicitur: qui dixerit fratri suo: fatue.. V: et vos sine intellectu estis. Non sum ingratus gratiae Dei (Hebr. Apoc. V. XII. Unde dicit o insensati. et frustra. ostendens eorum fatuitatem. veritatem manifestam. a via veritatis recedens. qui veritatem fidei quam acceperant deserentes. ibi dico autem: quanto tempore. XV. quam sint in rei veritate: quia scilicet vos estis ludificati per deceptiones et sophismata.. 19 . Et intantum dilexit me.. puta cum hominem facit aspectibus aliorum apparere leonem vel cornutum. secundo manifestat modum. et ego vivo in fide filii Dei. Et hoc etiam per Daemones potest fieri. secundo ex dignitate eorum qui ad Christum conversi sunt. Eph. et Iudas tradidit eum. proprie insensatus dicitur. facit ut semper ei configar. Rom.. Secundo cum dicit quis vos fascinavit. ipsos sensus immutando. etc. id est. Ubi primo notandum est. Insensatus autem proprie dicitur qui sensu caret.. etc. Unde et alia littera habet. I. quia pater ex charitate. hoc etiam fuit per fidem Christi venturi. I. I Cor.. et animo vituperandi. Sed non gratis mortuus. Si qui ante passionem Christi iusti fuerunt. superflua fuisset Christi mors. vel quia veritatem propositam et acceptam deserit.

Et hinc est quod aliqui sancti viri operantur quaedam mira praeter naturae cursum. etc. qui actor est formae et materiae: vel actu. cibum receptum vomitis. unde si eam non videtis modo. quod ex aspectu menstruatae inficitur. id est proscriptio Christi. id est. I Cor. secundum quod vos intelligitis. Rationem autem obiurgationis assignat. Et sic contingit. 18: non corruptibilibus auro vel argento. in vestra praesentia. in illis maxime in quibus materia habilis est: sicut in pueris teneris contingit. Cap. Ut dum insufficientem Christum credunt ad salvandum. in cordibus vestris evomitis sicut pueri. qui Christum proscripsit. Similiter ex apprehensione timendi. accedit ad similitudinem substantiarum dictarum. etc. Et ideo materia corporalis quantum ad huiusmodi formas. in malitiam immutatur puer et fascinatur. quod si mortuus est ex infirmitate nostra. Uno modo. Et hoc quia ante oculos vestros. in vobis proscriptus est. scilicet secundum iudicium vestrum. quod quando anima sancta depurata est ab affectibus terrenorum. Et quandoque quidem ad hunc effectum Daemones operantur. nec Angelis. et quarto modo. sed compositum ex materia et forma. et ex hoc moverentur magis. sicut nos videmus quod ad apprehensionem delectabilis movetur appetitus sensitivus ad concupiscentiam. quia ante quorum oculos. Dicit ergo quis vos fascinavit veritati non obedire? quasi dicat: vos aliquando obedistis veritati fidei. sicut dictum est. ut considerarent quo pretio Christus emerit possessionem. etc. Immutatio autem spirituum maxime inficit oculos. Potest. Huius causam volens assignare Avicenna in libro suo de anima dicit. etc. Sed hoc quidem improbatur a Philosopho. vosipsos. crucifixus est. Is. quasi dicat: dico vos fascinatos. seu appetitus sensitivus: quae quidem immutatio non est sine alteratione corporis et spirituum corporis. haereditatem suam amisit in vobis. sed soli Deo. VI. similes in peccando 20 ... et obedit ei natura. immutatur sensus. quia quem non deberetis pati quod ab aliis proscriberetur. Ult. et similiter quia anima alicuius foedata passionibus carnalibus. damnatus. Unde dicit quod transmutare materiam et formam non potest. Quod potest tripliciter legi. 20: vae qui dicunt bonum malum. cum tamen de eo dicatur. Et ideo dicendum. magis quam qualitatibus activis et passivis in natura. dicens ante quorum oculos. Id ergo quod agit ad esse corporalium. scilicet Christum. etc. in intellectibus vestris erat crucifixio Iesu Christi. non autem alios iustificans. id est. V. Quasi dicat: Christus proscriptus est in vobis.: pone me ut signaculum super cor tuum. nec obeditis. qui ex aliquo invido aspectu infecti. non alios salvans. IV. nisi id quod habet materiam et formam. qui ex hoc infirmantur et vomunt cibum. hoc contingit. id est. Iesus Christus proscriptus est. id est. Ult. Alio modo accipitur fascinatio secundum quod aliquis ex aspectu malevolo laeditur. et quod agentia naturalia non habent se ad hoc nisi ut disponentia tantum. et ex oculis ad rem perspectam. Sap. Alio modo secundum Augustinum.nec obediendo recipitis. adeo vobis manifesta fuit. Contra quod dicitur Cant. Eodem modo dicit. vivit tamen ex virtute Dei. etc. habet fortem apprehensionem in malitia. Cap. quam in eis amittebat. secundum eum. in quorum reputatione. Iesus Christus proscriptus est.. et expelleretur. id est. expellitur et eiicitur de haereditate sua. quod materia corporalis obedit substantiae intellectuali. Haec autem positio satis videtur vera secundum opinionem Avicennae. I. infectio maxime fit a venis ad oculos. quasi dicat: vere fascinati estis. quod ex forti apprehensione vetularum. ut respondeat primae acceptioni fascinationis. nec materia.. id est.. Nam ipse posuit formas omnes corporales in istis inferioribus influi a substantiis incorporalibus separatis. ad earum invidum aspectum inficitur et fascinatur. ita ut sciretis qualiter facta esset. quando fortis est. secundum Hieronymum. quia hoc addidit. id est. oportet quod habeat materiam et formam. II Cor. quasi dicat: recte fascinati estis. id est. Tertio modo secundum Ambrosium. aequaliter quodammodo peccabant Pilato. et in vobis crucifixus. scilicet crucifixus. quia veritatem quam recepistis. et hoc maxime in vetulis quae visu urenti et aspectu invido fascinant pueros. et ex hoc. quod molestum deberet esse vobis. obedit ei natura ad transmutationem materiae. ante quorum oculos. scilicet qui crucifixus. Et in vobis. Et tunc hoc quod sequitur. 12: fascinatio nugacitatis obscurat bona. ac si ante oculos vestros fuisset. sed modo non. qui cruce sua et sanguine proprio acquisivit hanc haereditatem. nec alicui purae creaturae obedit ad nutum. quia in hoc quod Christum deserunt legem observantes. id est. Sic ergo quia vetulae obstinatae in malitia et durae sunt. 20: empti enim estis pretio magno. qui damnatus est in mortem. ut per hoc designet apostolus gravitatem culpae eorum. sicut patet in speculo mundo. quia estis ludificati et fascinati. quod ad imaginationem seu apprehensionem hominis. Unde non est verum quod Avicenna dicit de huiusmodi fascinatione. ex forti apprehensione immutatur appetitus sensitivus. id est. id est.. sicut Deus. per fidem. Et ideo ponit quod ad apprehensionem substantiarum intellectualium (quas vocat animas seu motores orbium) multa fiunt praeter ordinem motus caeli et omnium corporalium agentium. Agens enim oportet esse simile subiecto. et exinde corpus calefit. Non fit autem forma tantum. mortuus tantum. exponi secundum Glossam. frigescit. damnavit. I Petr. et hoc quidem vel virtute. sicut agens corporeum. Unde quia caro pueri mollis est. qui infecti rem per aspectum inficiunt. legi debet cum pondere et ostensione doloris. ut Augustinus dicit. ergo estis sicut pueri.. et a carnalibus vitiis.

ergo habuerunt spiritum sanctum. consummamini carne. Et ideo dicit sic stulti estis. Unde de Petro dicitur Act. est. qui incipiunt servire Deo cum fervore spiritus.. Isti autem cum labore et tribulatione magna. Si vero accipiatur de malis qui non poenitent... 11: timeo autem ne sine causa laboraverim. sed illud quod cum labore acquiritur vilipendere et non custodire stultum est. ut dicitur Rom. secundo defectum in quem inciderunt. Vos autem. a qua nec initium iustitiae potest haberi? Io. ibi sic stulti estis. Consequenter cum dicit tanta passi estis. illud minus chare custodiunt. adhaeserunt minori. quaero ergo an accepistis illum ex operibus legis. Et hoc dico. Et ideo dicit tanta passi estis sine causa.. etc. etc. alias illa. Quaerit ergo apostolus ab eis. quasi dicat: non contemnatis tantum donum quod cum labore accepistis. Circa primum duo facit. dicens: quamvis fascinati et stulti sitis. Et ideo dicitur rom. 11: labores eorum sine fructu. quaerit ab eis. Consequenter cum dicit qui ergo tribuit vobis. unde habuerunt spiritum sanctum. Dan. experimento sumpto ex parte ipsius apostoli. sine causa. III. VIII. interrogans. de carne metet corruptionem. Ex hoc autem habetur. 21 . quaerentes conservari carnalibus observantiis. frustra quaeritur aliud per quod salvemur. Circa primum sciendum est quod isti Galatae deserentes quod magnum erat. quia e converso facitis. quia via perfectionis est ab imperfecto tendere ad perfectum. etc. quaeratis conservari per carnales observantias legis. Primo probat defectum legis et insufficientiam per ea quae ipsi experti sunt. Aequalitas tamen est accipienda ex parte eius. probatio vero spem. X. etc. quia in Christum Galatae peccabant. 17. secundo probat idem. non est dubium.. inquam. Magnum ergo erat donum. quia hoc solum sufficit ad probandum quod intendo: hoc.. secundo movet quaestionem et solvit. Unde si praecluditis vobis aditum vitae aeternae. et pedes lutei. Et infra VI. Et sic ordinem pervertitis.crucifixoribus Christi sint.. sed accepistis spiritum filiorum. cecidit spiritus sanctus. etc. in quem peccatur. passi estis. etc. initium perfectionis vestrae habueritis a spiritu sancto. 44: adhuc loquente Petro verba haec. V. 15: non accepistis spiritum servitutis iterum in timore. quae est ex auditu. qui datur per fidem. experimento sumpto ex parte ipsorum. patientia autem probationem. cuius caput aureum. quaerendo ab eis unde illud receperunt. et quantum ad mala quae pro ipso pertulerunt. scilicet carnali observantiae legis. stulti estis. quia in eorum potestate erat poenitere si vellent. quia haec sustinuistis ut perveniretis ad vitam aeternam. si tamen sine causa. Ipsi etiam Galatae ad praedicationem Pauli manifeste spiritum sanctum acceperant. ostendit defectum in quem prolapsi sunt. id est inutiliter.. Qui enim aliquid sine labore recipiunt. quia multo difficilius est de iniusto facere iustum. quia cum essent gentiles. potest dici quod patiuntur sine causa conferente. morte turpissima condemnantes et afficientes. scilicet quantum ad dona quae a Christo acceperant. Et exaggerat duplicem defectum in eis apostolus. quod sine lege poterat eos in iustitia conservare. quia primo probat propositum. sicut Pilatus et crucifixores Christi. ibi tanta passi estis. Eccli. adeo ut cum coeperitis instinctu sancti spiritus. 8: qui seminat in carne. Si ergo hoc potuit fidei virtus. ut fides Christi promoveretur et cresceret. Unde susceptum donum supponens. 64: caro non prodest quicquam. 12: homo sanctus permanet in sapientia sicut sol. Et circa primum duo facit. dum perfectiores estis. etc. Rom. 32. Constat autem quod non per opera legis. ibi sicut scriptum est. Deo placere non possunt. Quod ideo dicit. 8: qui in carne sunt. Gal. quam passi sunt a contribulibus suis propter fidem. quod spiritum sanctum accepistis. me docere possitis. scilicet spiritum sanctum. IV. VIII. statim post praedicationem fidei ab apostolis manifesta signa spiritus sancti fiebant super audientes. VI.. Circa primum duo facit. ex divina dispositione. X. stultus ut luna mutatur. id est. quod per fidem acceperant. Primo ostendit donum quod receperunt. etc. Si ergo fides de iniustis Galatis sine lege iustos fecerat.. receperunt spiritum sanctum. etc. exaggerat eorum defectum quantum ad mala quae pro Christo pertulerunt. an ex auditu fidei? ad quod sciendum est. etc. qui scilicet dabatur in lege (unde et cum tremore lex data est). quod opera mortificata reviviscunt. ante receptionem spiritus sancti legem non habebant. consequenter apostolus procedit ad insufficientiam legis et virtutem fidei ostendendam. qui ipsum in ligno suspenderunt. XXVII. Sap. etc. quamdiu viverent. quia constat. etc. nunc. probat propositum. id est sine utilitate. Similes isti sunt his. passi estis. Rom. 3: tribulatio patientiam operatur. Et ideo solum hoc volo a vobis discere. qui etiam assimilantur statuae Nabuchodonosor. ibi qui ergo tribuit vobis. sine causa. id est. postmodum deficiunt in carne. id est. secundo per auctoritates et rationes.. quod in primitiva ecclesia. |#2 Lectio 2 Posita obiurgatione. dona spiritus sancti ex auditu fidei. ibi quid igitur lex. Donum autem quod receperunt ostendit. Et primo ostendit insufficientiam legis. et hoc stultum est. deserentes fidem. Consequenter cum dicit sic stulti estis. experimento sumpto ex parte apostoli.. quam iustum in iustitia conservare. II. scilicet vitam aeternam. tamen non tantum estis ludificati quin unum quod valde manifestum est.

et exteriora ad interiora. IV. ibi cognoscite ergo. supra naturam operatur. Ergo summa iustitia est reddere Deo quod suum est.. Dedit ergo eis duo signa: unum est quod facerent miracula. Dicit etiam Glossa quod facere miracula attribuitur fidei. etc. 12: non est aliud nomen sub caelo datum hominibus. secundum suam voluntatem.. II Cor. etc... non quidem dominii sed originis. et quia apostoli praedicabant fidem. quia inferiora ordinantur ad superiora. respectu doni. et introducitur Rom.. potest dici quod sancti per ministerium sacramentorum dant spiritum sanctum.. et portentis. secundo maiorem. hoc est propter Deum. Lc. et hoc fit per fidem. II. Nam si reddas tibi vel proximo quod debes. regnum omnium saeculorum. Gen. et sacramentum novae legis. Aliud quod darent spiritum sanctum ministerio. sed imponebant manus super homines. 4: contestante Deo signis. cuius ministerio datur. per quod ostenderent. etc.. et intellectus et voluntas et ipsum corpus. Sed numquid aliquis potest dare spiritum sanctum? Augustinus enim. Cxliv. etc. et accipiebant spiritum sanctum. etc. Primum autem probat utens quodam syllogismo. an ex operibus fidei? non utique ex operibus legis.. quae quaedam rationem excedentia continebat. Dicit ergo: vere iustitia et spiritus sanctus est ex fide. Dei autem est quidquid est in homine. Primo proponit quamdam auctoritatem. sicut scriptum est. scilicet respectu spiritus sancti inhabitantis. et aliquid proximo. scilicet spiritus sanctus inhabitans. XV de trinitate. id est inter vos miracula. quod Deus est primum principium in iustitia.Possent enim dicere quod verum est nos recepisse spiritum sanctum ex auditu fidei. Sed quod aliquid debeat sibi et proximo. X: dedit eis potestatem et virtutem super omnia Daemonia. IV. perfecte est iustus. 14: qui spiritu Dei aguntur. non potest proprie dici spiritum sanctum seipsum dare. et qui Deo dat. quod mens hominis Deo subdatur. tamen illud quod ego feci.. unde dicitur in Ps. et spiritus sancti distributionibus. 17: tunc imponebant manus super eos. Et de his duobus modis dicitur Hebr. Et ideo primum in iustitia hominis est.. ibi providens autem Scriptura. ibi quicumque enim ex operibus legis. quia ex hoc quod credit quae supra naturam sunt. Circa primum duo facit. etc. mentem ei subdendo. VIII. homo autem debet aliquid Deo. X. 11. etc. Unde circa hoc tria facit. et hoc non facis propter Deum. 3. sed numquid facio hoc sic. dicit. tribuens vobis ministerio meo spiritum sanctum. 6. Quid ergo est quod hic dicit apostolus de se loquens qui tribuit vobis spiritum sanctum? respondeo. quia ab utroque procedit. magis es perversus quam iustus. sed tamen quodam ordine. secundum quod datio importat causalitatem spiritus sancti respectu donorum ipsius. ideo oportebat ad eorum credulitatem aliqua testimonia adducere quod missi essent a Deo: quod rationem excedit. Et hoc modo hic loquitur apostolus secundum quod tangitur in Glossa. ipse dividit singulis prout vult. hic vero probat idem per auctoritates et rationes. Act. Et sic potest ab aliquibus tripliciter dari. et respectu sacramenti. scilicet ad bonum animae. secundo concludit eam. Rom. ibi igitur qui ex fide. XII. Quantum vero ad sacramentum quod ministerio ministrorum ecclesiae datur. donum gratiae et charitatis cum caeteris habitibus. et tunc cum imposuisset illis manus Paulus. secundo in hoc ostendit legis defectum. etc. |#3 Lectio 3 Supra probavit apostolus experimento virtutem fidei et insufficientiam legis. XV. et aliquid sibi. sed ex fide. accepimus fidem quam praedicabas. supremum autem in homine est mens. quod missi sunt ab omnium salvatore. etc. ut dicit apostolus I Cor. quod nullus homo purus spiritum sanctum dare potest. et quantum ad sacramenta spiritus sanctus dat etiam se. Ab aliquo enim datur sicut auctoritatem habente quantum ad tria praedicta. Et ideo dicit: non curo quicquid sit ex parte vestra. et hoc modo spiritus sanctus datur a solo patre et filio secundum quod eius auctoritatem habent. Sed quantum ad gratiam seu donum. et variis virtutibus. tertio infert conclusionem. 3: in captivitatem redigentes omnem intellectum in obsequium Christi. ex operibus legis. 13: regnum tuum. tamen propter devotionem quam ad legem habuimus. tamen huiusmodi modus non est consuetus neque extendendus. qui operatur in vobis virtutes. spiritus sanctus venit super illos. quia. Unum est quod est Dominus omnium. Aliud est quod est iustificator et salvator. quod credidit Abraham Deo. 22 . nec ipsi apostoli dabant. Sic ergo dicendum est in omnibus. hi filii sunt Dei. Dicendum est quod in datione spiritus sancti tria per ordinem se habentia occurrunt. per quod ostenderent quod missi sunt a Deo Domino creaturae omnis. Ubi notandum est quod iustitia consistit in redditione debiti. ex qua elicit minorem. Et primo probat virtutem fidei in iustificando. scilicet summum quod in se est. cum ponas finem in homine. secundum illud Act. etc. Est autem duplex signum Christi. VIII. Unde Christus dedit eis signum suum ad hoc ostendendum. Secundum autem quod in datione importatur auctoritas. Primo ostendit minorem.

id est. quod illi qui ex fide sunt. tertio Christi sufficientiam. 9: potens est Deus de lapidibus istis. qui eos qui habent fidem. Matth. et putant se iustificari per ea. 23 .. et aliud est servare legem. XIX. cum sint filii Abrahae. intelligendum est de operibus caeremonialibus. Primo ostendit damnum occasionaliter ex lege consecutum. quod imitatur opera eius. et reputatum est ei ad iustitiam.. etc.. sub maledicto sunt. ad quod proni sumus per concupiscentiam per legem prohibitam. II. sub maledicto sunt. etc. hoc excludens. dicit quicumque ex operibus legis sunt. quia per ea peccata non removentur. etc. per hoc quod Deo credidit. id est. etc. inquantum scilicet facit eos credentes. Et ideo quicumque ex operibus iustificari quaerunt. hi sunt filii Abrahae. secundo probat propositum. VIII. nam hoc est legem implere. Abraham. Et hoc est quod dicit: quia Abraham iustus est ex fide.. Eccli. Sed contra. 6: crede Deo. ergo sunt maledicti. suscitare filios Abrahae. ergo cognoscite. et non praebet auxilium contra peccatum. secundo per humanam consuetudinem. etc. et qui eam implet. etc.Et ideo dicit credidit Abraham Deo. Hebr. quod in semine suo benedicerentur omnes gentes. etc... Alia sunt opera quae pertinent ad mores. Opera enim non sunt causa quod aliquis sit iustus apud Deum. scilicet imitatione et instructione. etc. Rom. de gentibus. per charitatem operantem iustificat. sed interius datur a Deo. id est. quod est error Manichaei.. id est. et recuperabit te... Nam nullus per opera iustificatur apud Deum. 11: multi venient ab oriente et occidente. de quibus sunt mandata moralia. ponit maiorem.. sunt filii Abrahae. opera Abrahae facite. Inquantum ergo lex cognitionem peccati facit. 9 dicitur zachaeo: hodie huic domui salus a Deo facta est. sed potius sunt executiones et manifestationes iustitiae. quia concupiscentia non venit ex lege. 8: qui filii sunt promissionis aestimantur in semine. ibi Christus autem nos redemit. III. sed cognitio peccati. Consequenter cum dicit ergo qui ex fide. benedicentur omnes gentes. quod quidem non facit lex. credite illi. inducens Deum loquentem Abrahae dicit Gen. ipsum credere et ipsa fides fuit ei et est omnibus aliis sufficiens causa iustitiae. non quidem acquisitum. IX. etc. Lc. Et qui in eis hoc modo sunt. Nam quia dixerat quod qui ex fide sunt benedicentur. sub maledicto sunt. ibi quoniam autem in lege. Unde sic potest formari argumentum: Deus pater nuntiavit Abrahae. Aliud enim est esse in operibus legis. sed illi qui quaerunt iustificari per fidem. scilicet transgressionis. quia hoc est falsum pro tempore legis. etc. ibi fratres. in his qui ad similitudinem tuam filii tui erunt imitatione fidei. id est. et quod ad iustitiam reputetur ei exterius ab hominibus. Et Matth. infert conclusionem ex praemissis. qui ex fide credunt se iustificari et salvari.. etc. secundum hominem dico. etc. eo quod et ipse sit filius Abrahae. posset quis dicere quod propter opera legis et propter fidem benedicuntur. Dicit ergo: quicumque enim. et non de moralibus. XI. ergo et illi qui quaerunt iustificari per fidem. 39: hi omnes testimonio fidei. Circa primum duo facit. sed per fidem. ergo qui ex fide sunt. benedicentur cum fideli. sed dicit quicumque ex operibus legis. id est. nec aliquis quoad Deum iustificatur. Et primo per auctoritatem legis.. et per consequens damnati. Circa primum tria facit. Vel dicendum quod loquitur hic apostolus de omnibus operibus tam caeremonialibus quam moralibus. etc. mentem suam Deo per fidem subdidit. et infra qui timetis Dominum. Ideoque hoc est sane intelligendum. Primo proponit intentum. ibi scriptum est enim: maledictus. Et reputatum est ei ad iustitiam. Unde secundum Glossam hoc quod hic dicitur quicumque ex operibus legis. Sunt autem quaedam opera legis caeremonialia. qua ipsum damnum est remotum. Et hoc est quod dicit providens autem Scriptura. Antiqui patres fuerunt in operibus legis. Consequenter cum dicit providens autem Scriptura. quod Abrahae praenuntiatum est quod in semine suo benedicerentur omnes gentes. et ideo. quae scilicet est. etc. sed infusum. hic consequenter ostendit defectum legis. quicumque in operibus legis confidunt.. id est credente. Et attendendum est quod apostolus non dicit: quicumque servant opera legis sub maledicto sunt. eis peccata remittendo. non est sub maledicto. cum nequeant illud per ipsa opera evadere. VIII. sunt filii Abrahae. dicuntur esse sub maledicto. Abraham autem non quaesivit iustificari per circumcisionem.. qui quaerunt iustificari per fidem. |#4 Lectio 4 Supra ostendit apostolus virtutem fidei. sed per habitum fidei charitate informatum. Io. etc. quae in observationibus fiebant.. XII. 3. si ergo vos estis filii Abrahae. dicens cognoscite ergo. id est. etc. sub maledicto sunt. sed per habitum fidei. 39. secundo legis insufficientiam ad ipsum damnum removendum. Esse vero in operibus legis est in eis confidere et spem ponere. quod Deus praenuntiavit Abrahae quod in te. quasi dicat: ex hoc aliquis dicitur filius alicuius. Ex hac autem auctoritate concludit minorem propositionem..

quae est ex auctoritate Scripturae. sed deest qui iubeat. Ps... ex operibus operatis. quod in homine est duplex vita. 10.Consequenter cum dicit scriptum est enim. 14: benedicite. XXIV. etc.. III. Sed hic est quaestio de hoc quod dicitur maledictus omnis. II. et hoc modo non iustificatur quis ex operibus. de maledicto. quod omnis qui non permanserit in omnibus quae scripta sunt in libro legis. nolite dicere bonum esse malum. id est. ibi sed qui fecerit. quae primo advenit animali generato. etc. non solum ut credat seu velit tantum. ponit maiorem. Consequenter cum dicit quoniam autem in lege. Rom. qui non impleverit totam legem. cum dicit quia iustus ex fide vivit. Potest etiam accipi hoc quod dicitur scriptum est enim. 6: accedentem ad Deum oportet credere. quia. quia manifestum est quod nemo in lege iustificatur apud Deum. 10: intellectus bonus omnibus facientibus eum. sed non dat virtutem obediendi. et hoc modo iustificatur homo. Rom. scilicet quod lex iustificare non potest.. et e contra. salvabantur tamen in fide venturi. XII. I. Circa quod intelligendum. neque patres nostri portare potuimus? ergo nullus est ex operibus legis. offendat autem in uno.. sed secundum licet. Vita vero iustitiae est per Deum habitantem in nobis per fidem. 24 . id est. sed per gratiam fidei infusus. est fides. Et sic dicimus. II. II. est fides. sed dicimus malum esse malum. Vel quantum ad habitum iustitiae infusum. Et intelligendum est de fide per dilectionem operante. XV. et ideo cum vituperamus peccatum. etc.. et est talis: iustitia est ex fide. quicumque totam legem servaverit. Respondeo. ut faciat ea. secundo probatur. Sed implere totam legem est impossibile. 13: qui perseveraverit usque in finem. etc. 4 et introducitur etiam Rom. Rom. etc. Matth. X. Sed contra Iac. cum dicit lex autem non est ex fide. cum dicit quoniam autem in lege nemo iustificatur. ex hoc verbo occasionem sumpserunt. Et hoc est quod hic dicitur iustus meus ex fide vivit. X. In omnibus. Circa quod notandum est. in interiori corde est: iustitia autem quae est ex operibus. quod iustificare potest accipi dupliciter: vel quantum ad executionem iustitiae et manifestationem. quod in anima prima indicia vitae apparent in operibus animae vegetabilis: quia anima vegetabilis est. etc. etc. Ita quia primum principium quo Deus est in nobis. Quae scripta sunt in libro legis. ut dicitur Rom. nec tamen ab illa maledictione lex eripit. non est personarum acceptio apud Deum. sub illo scilicet de quo dicit lex scriptum est enim: maledictus est omnis. Sic ergo patet conclusio rationis. II. 2: si ex operibus Abraham iustificatus est. probat propositum. iustus ostenditur. Et primo ponitur ipsa minor. sed ut ostendatur eius expositio. omnis. Et ideo dicit maledictus. et saltem spiritualiter legem implentes. et rursum bonum esse bonum. cum habitus iustitiae qua homo iustificatur apud Deum. et imperando obligat. ut dicitur Act. Moyses enim. XXVIII. dicens: nolite maledicere. 10: ut quid tentatis imponere iugum. unde anima a corpore recedente. quae nullus implere potuit ad domandam Iudaeorum superbiam dicentium: non deest qui impleat. etc. Nam lex imperat bona facienda seu mala vitanda. non sit acquisitus. XI. Et ideo signanter apostolus dicit apud Deum. Dicit ergo: dico quod per legem maledictio inducta est. sed non apud Deum. et hoc primo quidem secundum Glossam ostenditur per hoc quod nullus potest legem servare hoc modo. multa quidem praecepit. 17: habitare Christum per fidem. ut dicitur Act. 17 et ad Hebr. etc.. Consequenter cum dicit quia iustus. Cx. quasi malo adiectus. sit maledictus. id est per legem. Et ideo licet peccatorem maledicere. 13: non enim auditores. IV. etc. ideo fides dicitur principium vivendi.. III. ostendit insufficientiam legis non valentis ab illo maledicto eripere ex hoc quod iustificare non poterat. quia iustitia quae est apud Deum. Et primum quidem prohibet apostolus. quo lex praecipit Deut. sed ut opere impleat. habet gloriam. id est per opera legis. et nolite maledicere. id est. id est. Dicendum est quod maledicere nihil aliud est quam malum dicere. Nam per eam cognitio quidem peccati habebatur. etc.. quia. Eph. Circa hoc ergo primo ponit conclusionem. tertio minorem. quod neque nos.. id est. Hebr. ut in Glossa dicitur. et malum esse malum. dicere eum esse malo addictum vel esse malum. V. Dicendum est. quasi dicat: dico quod sunt sub maledicto. sed lex ex fide non est. quin sit maledictus. et malum esse bonum. sed non dicendo bonum malum. Minor autem ponitur ibi lex autem non est. ergo lex iustificare non potest. factus est omnium reus. secundo autem maiorem. Dicitur enim Rom. Qui non permanserit usque in finem. Et hoc modo apostolus accepit apud Deum. 38. Et ideo primum quo Deus est in anima hominis. 15. maledicimus quidem. sed factores. id est. scilicet vita naturae et vita iustitiae. ut Philosophus dicit. quod illi qui negaverunt vetus testamentum. Sancti autem patres etsi in operibus legis erant. 20: ex operibus legis nullus iustificabitur. confidentes in eius gratia. Hab. ut faciat ea. nullum excipiendo. corpus remanet mortuum. Et ideo dicendum est quod nemo iustificatur in lege. quae manifestat iustum. non ut probatio propositi. est apud homines. sed non habebatur per eam iustificatio.: ut intelligatur de peccato. possum ergo dicere bonum esse malum. Ad quod ostendendum utitur quodam syllogismo in secunda figura. non in quibusdam tantum. 34. ut dicitur Iac. Vita quidem naturae est per animam. 21 dicitur: nonne Abraham ex operibus iustificatus est? respondeo.

licet aliquid credendum annuntiet. est substantia sperandarum rerum. Aliqui tamen spiritualiter vivebant in lege. XLIII. 30: si non esset hic malefactor. Lex ergo quia promittebat terrena et praesentia. id est. Consequenter ponit Scripturae testimonium cum dicit quia scriptum est: maledictus omnis. scilicet maledictum culpae et maledictum poenae..Dicit ergo lex non est ex fide. ex cuius fidei virtute salvabantur iusti.. scilicet Christum. V. Modum liberationis ponit cum dicit factus pro nobis maledictum. bona terrae comedetis. Sic et in veteri lege aliqua continentur. VI. nec dolus. et hoc probat. etc. Et quod lex non sit ex fide. sed de peccato et de blasphemia. Os. etc. mandatur Deut. Dicit ergo primo: quicumque servabant opera legis erant sub maledicto sicut dictum est. scilicet a Deo. secundum Glossam. Lex tamen est quoddam effigiatum et effectum ex fide. vel ex timore. XIII. In quantum ergo hanc maledictionem peccati suscepit. pretioso sanguine suo.. Circa primum tria facit. qui peccatum non fecit. V. Et hoc Deut. non dixit: qui crediderit sed: qui fecerit ea. de culpa et poena. et praecipue Iudaeorum qui reputabant eum peccatorem. etc. XI. etc. et protestatione. immunis erit a morte temporali. in abstracto. tam in nostris. etc. Vel aliter: dico quod lex non est ex fide. De maledicto legis.. etc. Nam Christus liberavit nos a poena. 33: de bono opere non lapidamus te. Unde sicut redemit nos de morte mortuus. Deus scilicet pater. ita redemit nos de maledicto culpae factus maledictum. secundum illos praecipue. etc. 1: noli timere. fecit pro nobis peccatum. quia Dominus quando voluit eam confirmare. Mc. vivet in illis. qui nos liberaret.. quando scilicet oblatus est propter peccata nostra. scilicet culpae. VIII. ut dicitur Hebr. ut ostendat quod Iudaei eum sceleratissimum reputabant.. 16: non est hic homo a Deo. Secundo exponitur de malo poenae. sed bona invisibilia et aeterna. non quidem quod in eo peccatum esset aliquod. quia qui fecerit. in antiquis Hebraeorum 25 . scilicet Christum. scilicet vita praesenti. etc. quod in deuteronomio. inquam. Nam in ipsis operibus naturae apparent quaedam opera intellectus. id est. Infra IV. non quod Iudaei ea prout erant fidei haberent. Et ideo de hoc dicitur II Cor. secundum quod lex consistit in mandatis et praeceptis caeremonialibus. Quod autem sit unus Deus. sed ex cupiditate potius. quasi dicat: factus est ipsa maledictio. Sed contra.. I. sed hoc non erat ex ea. et Io.. non tibi tradidissemus eum. probat cum dicit sed qui fecerit ea. XXVII. etc. sed habebant ea in figura tantum fidei Christi. et conservabitur in vita praesenti. VIII.. Is. pro nobis fecit peccatum. et iste fuit Christus. ergo lex habebat fidem. 9: redemisti nos in sanguine. et hoc pertinet ad fidem. quam in Hebraeis codicibus habetur: maledictus a Deo omnis. X. ideo non est ex fide. id est. 21: eum qui non noverat peccatum. Dicendum est. qui peccatum non fecit. II Cor. opera legis. non quod res naturales intelligant. mortalis. 3: misit Deus filium suum in similitudinem carnis peccati. Israel. IX. nos. pro nobis moriendo. quasi dicat: praecepta legis non sunt de credendis. Respondeo. Ubi sciendum. 5: ut eos qui sub lege erant redimeret. Dicit autem maledictum. |#5 Lectio 5 Posito damno a lege illato. etc. ibi ut in gentibus. secundo liberationis modum. etc. quod quidem. sicut opera naturae ad opera intellectus. Et primo quidem de malo culpae. Et ideo virtus eius non est ex fide. Et ideo dicit Christus redemit nos de maledicto legis. Et ideo proprie implet mandatum de fide qui non sperat ex hoc aliqua praesentia et visibilia consequi. sed ex operibus. sed de faciendis. scilicet Iudaeos. id est fecit pati peccati poenam. ibi factus pro nobis. argumentum non apparentium. etc. 21. 14: de morte redimam eos. sed quia aguntur et ordinantur ab intellectu ut finem consequantur. dicitur esse factus pro nobis maledictum. qui carnaliter legem servabant. 22. Ult. sed secundum opinionem hominum. 19: si volueritis et audieritis me. ibi quia scriptum est. sustinendo poenam et mortem nostram: quae quidem in nos provenit ex ipsa maledictione peccati. et hoc patet. Deus mittens filium suum. Et primo ostendit quomodo per Christum ab ipso damno liberamur. Ideo necesse fuit aliquem habere. Redemit. Fides enim. etc. Nam Christus redemit nos de malo culpae. Et utroque modo potest hoc legi dupliciter factus est pro nobis maledictum. Apoc. et ideo comparatur lex vetus ad legem novam. etc. id est.: qui crediderit et baptizatus fuerit. Ubi notandum quod maledictum est quod dicitur malum. XVIII. quia redemi te. ut dicitur I Petr. Eum qui non noverat peccatum.. unde accipitur hoc verbum. II. non maledictus. secundo quomodo etiam super hoc auxilium a Christo acquirimus. Sed nova lex ex fide est.... V. hic consequenter ostendit virtutem Christi ab ipso damno liberantis. Rom. Primo enim ponit liberationis auctoritatem. quae fidei sunt. Et secundum duplex malum potest dici duplex maledictum. vivet in illis.. Unde dicitur Io. 3: quod impossibile erat legi. 1. Dominus Deus tuus.. lex mandat credere quod sit unus Deus. Et est simile ei quod dicitur Rom. ut dicitur Is. etc. Et ideo dicit factus est pro nobis maledictum. sed ex fide mediatoris. nec per legem liberari poterant. et defectu legis ab illo eripere non valentis. quod hic loquitur de observationibus mandatorum legis. et dicit quod talis lex non est ex fide. Io. audi. tertio testimonium propheticum.

ut nos liberaret. et inquirentibus se remunerator sit. unde creditur quod a Iudaeis post passionem Domini appositum sit ad infamiam Christi. Primo humanam consuetudinem ponit. 11: Dominus scit cogitationes hominum. IV. quia per spiritum sanctum coniungimur Christo. ut dicitur in Ps. quasi dicat: factus est pro nobis maledictum. Vel quamvis huiusmodi rationes vanae sint et infirmae. etc. quia ipsa mors crucis. ut dicitur II Petr. scilicet quod sic mortuus est. Deut. Cap. Et inde est quod apostolus in multis locis in epistolis suis utitur auctoritatibus gentilium. qui est Christus. aut spernit. ponit spem quam per Christum. De malo vero poenae sic exponitur maledictus omnis qui. quia ipsa poena est maledictio. auferet Deus partem eius. id est. quod lex non iustificat. ibi nam si ex lege. introduces eam in domum tuam. etc. Ad Hebr. Dominus enim praecepit in deuteronomio. IX: accedentem ad Deum oportet credere quia est. De malo quidem culpae sic maledictus omnis qui pendet in ligno. Secundo ostendit per quid proveniat nobis iste fructus. infringendo illud. Et hoc modo Christus aestimatus maledictus in cruce pendens... sed solum aestimatione Iudaeorum. hic consequenter ostendit idem per rationes humanas. spiritum sanctum. et si quis diminuerit de verbis prophetiae huius. id est. quod ad conferendum de his quae sunt fidei. impleta est. propter hoc quod maxime tali poena punitus fuit. Et est hoc modo exponendo vere maledictus a Deo. I.voluminibus non habetur. 28: effundam de spiritu meo. promissiones quas spiritus sanctus facit in nobis. 11: si videris in numero captivorum mulierem pulchram. quia. 26 . et infra: si filii. Vel pollicitationem spiritus accipiamus. sed spiritu sancto. Apoc. immo multo maius. Primo ergo ponit fructum. Dicit ergo: aperte quidem prius locutus sum secundum auctoritatem Scripturae non allatae voluntate humana.: si quis apposuerit ad haec. etc. ut dicitur Rom. quoniam vanae sunt. XXII. ut dicitur Act. est necessaria. et ratio huius est. etc. etc. qui quasi arra et pignus nobis traditus ipsam nobis promittit. Deut. ut dicitur infra. quod vobis loquor. vel addendo vel diminuendo. quae est per fidem.. quia Deus ordinavit quod hanc poenam sustineret. Ult. etc. etc. ut qui suspensus fuerit.. et adamaveris eam. voluerisque habere in uxorem. scilicet de beatitudine aeterna. neque auferetis ex eo. etc. Dominus dat spiritum sanctum obedientibus sibi. quam sustinuit. 32. sed ut in gentibus. 11: Cretenses malae bestiae. Quae quidem benedictio et fructus est ut pollicitationem spiritus accipiamus. secundo assumit promissionem divinam. dicens ut in gentibus benedictio Abrahae. non propter hoc quod pendet in ligno. VI. Potest autem exponi auctoritas de malo poenae et de malo culpae. nec ad iustificationem. id est.. etc. etc. et secundum ea quae humana ratio et consuetudo habet. scilicet quia liberat a peccato. XXI. Et circa hoc quatuor facit.. super hoc quod per eum liberamur de maledicto. hoc modo exponendo de malo culpae. multo magis testamentum Dei nullus spernere debet aut superordinare.. 33: corrumpunt bonos mores. qui est de semine Abrahae.. per Christum. 2: non addetis ad verbum.. sed nunc secundum hominem dico. etc. etc. Rom. Per fidem etiam acquirimus spiritum sanctum. per quam quidem et haereditatem aeternam acquirimus. etc. sufficit ad maledictionem. Ex quo quidem habemus argumentum.. tamen hominis confirmatum testamentum nemo spernit aut superordinat. non solum ut maledictionem removeret. ibi Abrahae dictae sunt promissiones. quae non sub maledictione legis erant. 18: in semine tuo benedicentur omnes gentes. I. sperneret autem illud aliquis. et illud Tit. acquirimus. V. etc. quasi dicat: accipiamus pollicitationem de spiritu sancto factam semini Abrahae. V. dicens non esse servandum. id est. aliquid mutando. Et secundum hoc continuatur ad praecedentia. etc. Consequenter cum dicit ut in gentibus benedictio. si sapientia et scientia saecularis placuerit tibi.. |#6 Lectio 6 Postquam apostolus probavit per auctoritates. et efficimur semen Abrahae. ibi hoc autem dico.. et quibus datur. 14 et II Cor. et digni benedictione. scilicet per fidem. 16: non sicut delictum. dicens per fidem. 21. I. Xciii. quarto ostendit conclusionem sequi ex praemissis. ut habetur Eph. quae radet caesariem. quia scriptum est maledictus omnis. quia nihil humanum tantam firmitatem habet sicut ultima voluntas hominis. introduces eam intra terminos tuos. tertio infert conclusionem. ita et donum. et haeredes. cui dictae sunt promissiones et semini suo. Nam pignus est quaedam certa promissio de re accipienda. Si ergo testamentum huiusmodi nemo spernit. si diceret quod testamentum hominis confirmatum morte testatoris et testibus non valeret... Dicit ergo: vere factus est pro nobis maledictum. possumus uti quacumque veritate cuiuscumque scientiae. sicut illud I Cor. quia. et confert gratiam. sed pro culpa pro qua pendet. fieret benedictio Abrahae promissa Gen. V: non enim accepistis spiritum servitutis. resecabit omnes sensus erroneos.. Et haec quidem benedictio facta est nobis. id est. apponet Deus super illum plagas scriptas in isto libro. Et quidem in pignore datur ad certitudinem. quia haec poena erat caeteris abiectior et ignominiosior. in vespera deponatur. XV. ioel II.

Dicit ergo primo Abrahae dictae sunt promissiones. ut habetur ibidem cap. Ier. etc.. et data a Deo per Moysen. XII. XII. Hoc. 18: ut per duas res immobiles quibus impossibile est mentiri Deum. XXXI. etc. ut habetur Gen. Dicit ergo.. fuit quadringentorum triginta annorum. quando stetit coram Pharaone. scilicet qui promisit. et affligent eos annis quadringentis. quae quidem lex facta est. VII. Et Act. Cxl. et semini eius a Deo. Et confirmatum dico iureiurando. Et quasi exponens quod dixerat.. XXII. Et II Cor. remanent septuaginta et unus annus. 31: feriam domui Israel et domui Iuda foedus novum. et Ex. Iacob autem erat centum triginta annorum quando intravit Aegyptum. 20: quotquot enim promissiones Dei sunt. XII. Respondeo. A Deo. ad confirmandas promissiones patrum. I. ut habetur Gen. etc. Unde dicitur in Ps. Io. item XV. inquit. ut per quod implerentur. suscipe caelum. 5... quae est quasi quoddam testamentum Dei. 29: virum de mille unum reperi. quod ideo ponit.. Cap. Sed contra est quod dicitur gen. Conclusionem autem infert consequenter cum dicit hoc autem dico: testamentum. Nam ipse solus et singularis est. quasi dicat: sicut testamentum hominis est firmum. id est. qui non subiacet maledictioni culpae. Per Christum autem non sunt evacuatae promissiones patribus factae. VII. Centenarius autem fuit. etc. Fuerunt autem in Aegypto filii Israel post mortem ioseph centum quadraginta quatuor 27 . etc. item XXII. quae omnino a peccato immunis esset. in te benedicentur universae cognationes terrae. semini vero. Et hoc patet ex verbis testamenti. quod hoc promisit Deus Abrahae. mulierem autem ex omnibus non inveni. I. etc. ut habetur Gen. sed hoc est testamentum. ut habetur Gen. assumit promissionem divinam Abrahae factam. XXVII. VI. post quadringentos et triginta. etc. Confirmatum. Hebr. ut cui erant implendae. Non. ita promissiones divinae firmae sunt. secundo vero aperit veritatem testamenti. id est. quod Isaac fuit sexaginta annorum quando genuit Iacob. XXV. 40: habitatio filiorum Israel. vel veniali. scilicet ista promissio de haereditate adipiscenda. quia est quaedam ordinatio de haereditate danda Abrahae et semini suo. et servituti eos subiicient. cum dicit non dicit: et seminibus. Rom. Si autem incipiat computatio a nativitate Isaac de qua legitur Gen. Sed Abrahae factae sunt. etc. VII. quasi in multis. etc. Nam supra dixerat testamentum hominis confirmatum. XV. 10: singulariter sum ego. Quod autem a nativitate Isaac usque ad exitum filiorum Israel de Aegypto fuerint quadringenti quinque anni. quando natus est Isaac. sicut hic scribitur.. testamentum lex non facit irritum. XXI. dicit et seminibus.. XXI. sed confirmatae. Et primo exponit hanc promissionem seu testamentum. ubi videamus per ordinem quid sit quod dicit. usque ad exitum filiorum Israel de Aegypto. Abraham enim erat septuaginta quinque annorum quando exivit de terra sua. sic sunt anni quadringenti triginta. Hoc autem quod dicitur post quadringentos et triginta annos. quia Abrahae. concordat ei quod habetur Ex. Et postea transierunt septem anni fertilitatis et duo sterilitatis. etc. usque ad ingressum Iacob in Aegyptum. Dicendum quod si fiat computatio annorum a prima promissione facta Abrahae.. sicut faceret. quia ipse solus est per quem et in quo omnes poterunt benedici. 8: dico Iesum Christum ministrum fuisse circumcisionis. Ioseph autem fuit triginta annorum. quae legitur Gen. qua manserunt in Aegypto. sicut gen. 18: benedicam tibi et multiplicabo semen tuum sicut stellas caeli.. subiungit non irritum facit ad evacuandam promissionem.. dictae. scilicet Christum. id est. Item: non est qui faciat bonum. Gen. qui fuit ante legem. ut habetur XLV. id est. probatur per hoc. Vixit autem ioseph centum et decem annis. XLI. ad minus originali. Et sic a nativitate Isaac usque ad introitum Iacob in Aegyptum fuerunt centum nonaginta anni. etc. ibi non dicit: et seminibus. Veritatem autem testamenti aperit. etc... aeterna beatitudo sibi promissa est. scilicet quod non falleret Deus. etc. si promissio facta Abrahae evacuaretur. Quam quidem aperit eodem spiritu quo testamentum conditum est. et act. Nam viginti quinque anni fuerunt a promissione facta Abrahae usque ad nativitatem Isaac.. 16: per memetipsum iuravi.. etc. sed quasi in uno. Fuerunt ergo a nativitate Isaac usque ad mortem ioseph ducenti et sexaginta unus annus. XII. item eodem: semini tuo dabo terram hanc. 3. ut concordet cum praemissis. et servituti eos subiicient annis quadringentis triginta. quasi non sufficeret semen Abrahae repromissum ad gentium benedictionem. qui esset sine omni peccato. etsi maledictio pro nobis dignatus sit fieri. Sic enim irritum fieret praedictum testamentum. in illo est. quod est Christus. etc. si de multis illud valeret. factae sunt promissiones. Ult. quod peregrinum futurum sit semen tuum. XV. 6: locutus est Dominus. sic sunt tantum quadringenti et quinque anni. 13: scito praenoscens. inquam. ut habetur Gen. et numera stellas. 17: lex per Moysen data est. XII..Consequenter cum dicit Abrahae dictae sunt promissiones. A quibus si subtrahantur triginta novem anni. in vacuum facta esset. scilicet Abrahae. Eccle. Vel quia frequenter idem. quando data est lex. Sed numquid Deus aliquas promissiones fecit ante legem? utique. Dicit autem promissiones pluraliter. et facta est ei prima promissio. Istae ergo promissiones sunt quasi testamentum Dei. quia promissio de benedicendo semine multa continebat. quia erit semen eius accola in terra aliena.

quam aliam quae sibi primitus melior videbatur. III. id est benedictio. V. ibi donec veniret semen. ut dicatur. ubi quatuor facit. cum dicit nam si ex lege. Destruit autem consequens. quae cognitionem peccati faceret. etc. per legem enim cognitio peccati. Quae tamen auxilium gratiae non dabat ad vitandum peccata. tertio legis ministros. magis exarsit. 20. etc.. quod ita certum erat ac si statim daret. id est per semen repromissum. promisit se daturum. Circa primum tria facit. sit. ostendit quomodo sequatur ex praemissis. etc. ad instruendum ignorantiam data est lex in figuram futurae gratiae. quod quinto anno Isaac expulsus fuit Ismael. scilicet propter malitiam. Est ergo lex primo data ad reprimendam malitiam. quod lex evacuaret promissiones. quae enumerat beda. sed adhuc restabat praesumptio de potentia. etc. inveniens se sine gratia peccatum vitare non posse. Unde dicit Petrus Act. X. Quarto. tempore legis naturae. Vel potest dici. ut distinguatur: quid igitur? et postea dicatur: lex propter transgressiones. 10: hoc est onus. dicens quid igitur lex. 9: in hoc vocati estis. Primo proponit legis utilitatem. ut dicitur in Glossa super illud Ex. XXIV: quicquid praeceperit Dominus. I. 9: iusto lex non est posita. etc. III. |#7 Lectio 7 Postquam ostendit apostolus et auctoritate Scripturae et consuetudine humana. Secundo... Nam si haereditas. ut diversis caeremoniis fatigati neque ad idololatriam. secundum illud Hebr.. quod lex vetus data est propter quatuor. secundo solvit. abundavit delictum. quasi debito ordine collocata inter legem naturae et legem gratiae. tertio quoddam in solutione positum manifestat. quasi illo modo loquendo quo apostolus dicit rom. et hoc tangit dicens propter transgressiones posita est lex. dum concupiscentia nondum per gratiam sanata. XV. ad transgressiones cohibendas: et de hoc habetur I Tim. sed iniustis. II. de qua dicitur I Petr. et infirmitatem suam recognosceret. neque ad lascivias declinarent. Tertio.. secundo de potentia. cum dicit Abrahae autem donavit Deus. a quo tempore fuerunt quadringenti anni. Et ideo quantum ad istos fuit necessaria legis positio. etc. Potest autem esse dubium ex praemissis tale: si lex iustificare non poterat. Cuius ratio potest sumi a Philosopho in IV ethicorum. Circa primum notandum est. etc. ut sic homo sub lege constitutus et vires suas experiretur. ibi mediator autem. retrahebantur homines a peccato. ipsi sibi sunt lex. scilicet benedictionis Abrahae. infirmitatem. et factum est peccatum gravius. Rom. sed consecutive: quia lege subintrante. in quo dum in errores inciderunt. convicta est eorum superbia de defectu scientiae. per repromissionem. ibi in manu mediatoris. et sufficiunt eis paterna monita. unde non indigent lege: sed. dum scilicet prohibendo peccatum et puniendo.. Sed homines male dispositi indigent retrahi a peccatis per poenas. Scriptura autem non curavit de minutis. ibi propter transgressiones. id est. secundo legis fructum.. Homines enim de duobus praesumebant. Unde signanter dicit posita est. Secunda dubitatio incipit ibi lex ergo adversus promissa Dei. id est. Dicebant enim non deest qui impleat. Similis dubitatio proponitur Rom. Homines enim bene dispositi ex seipsis moventur ad bene agendum. iam non esset ex repromissione. quarto legis dominium. Et hanc dubitationem movet. secundum quatuor ex peccato consecuta. ex semine repromisso Abrahae.. quaererent mediatoris gratiam. ut benedictionem haereditate possideatis. hic movet duas dubitationes et solvit. quod neque nos. quae habet coarctativam virtutem.annis. lex data est ad infirmitatem manifestandam. id est. concupiscentiam et ignorantiam. Deinde. etc. Primo movet dubitationem. 28 . 20: lex subintravit ut abundaret delictum.. an esset omnino inutilis. 1 ubi sic dicitur: quid igitur amplius Iudaeo. esset ex lege. si lex necessaria esset ad iustificationem sive benedictionem gentium. faciemus.. Et hoc Deus permittebat. 14 dicitur. 1: umbram habens lex. ut Rabanus dicit in Glossa. addita praevaricatione legis scriptae. sed deest qui iubeat. quod lex iustificare non potuit. ibi ordinata per Angelos. non fieret iustificatio per legem. ad quid lex utilis fuit? et hanc punctuationem magis approbat Augustinus ut habetur in Glossa. et sic avidius quaereret gratiam. Si enim semen promissum esset sufficiens ad haereditatem benedictionis consequendam. Deinde cum dicit propter transgressiones. quod non est intelligendum causaliter. solvit dubitationem motam. Et ideo Deus reliquit homines absque doctrina legis. quod lex posita est propter transgressiones adimplendas. in id quod prohibebatur. etc. etc. etc. id est. habentes opus legis scriptum in cordibus suis. Dicit ergo: vere promissio evacuaretur si lex necessaria esset. et transgressiones sunt multiplicatae. Primo quidem de scientia. Et haec etiam causa potest ex his verbis accipi.. Fuerunt ergo a nativitate Isaac usque ad exitum filiorum Israel de Aegypto et legem datam quadringenti et quinque anni. Et ideo data est lex. ut homines imperfectionem suam cognoscentes. Non ergo est ex lege haereditas. III. sicut Rom. et erimus obedientes. data est lex ad domandam concupiscentiam populi lascivientis. et remansit solus Isaac haeres Abrahae.

. 7: legem requirent ex ore eius. id est lex scripta. ostendit eis peccata. Et ideo dicit. Hebr. quod licet lex sit posita propter transgressiones. per Angelos. quia esset per legem et non per fidem. non tamen contrariatur promissioni Dei. etc. VII. |#8 Lectio 8 Hic movet apostolus aliam dubitationem. et ex parte Iudaeorum observantiam legis. Angelus enim Domini. Circa primum sciendum est. tantae virtutis esset.. et aeternam beatitudinem conferre. sed unus est omnium. III. ut dicitur II Cor. II. scilicet inter tempus legis naturalis. scilicet legis. inquantum praebuit cognitionem peccati et experientiam propriae impotentiae. Primo quia manifestat peccata. Unde cum iste sit mediator Dei et hominis. IV. utrum scilicet lex noceat gratiae. Et sicut ista duo. Gen. dicens lex ergo. Nam antequam gratiam acciperent. quia iustitia esset per alium modum. id est. Et ideo dicit Scriptura. Rom. etc. II. posset videri alicui. cum tamen dicatur. sed etiam gentilium. et tempus gratiae. etc. scilicet Moysen et Aaron. cum nullus est mediator sui ipsius. etc. Dicit ergo. Nam. XI. quia lex non debebat dari per filium. non propter hoc sunt alii dii. Et primo movet dubitationem.. Specialiter autem mediator est filius. quae faciebant. ita cognitio peccati et propriae impotentiae inducunt ad quaerendum Christum. sed est ei etiam in obsequium. 4: iustus meus ex fide vivit. Si enim esset purus homo... VIII. vel Deus tantum. si lex faceret quod fides facere dicitur. quod potest tripliciter exponi. Vel per Angelos. tunc vere et non apparenter iustitia esset ex lege.. nisi per gratiam. scilicet cognitio morbi et impotentia infirmi. exponit quod dixit in manu mediatoris. etc. quia transgressiones ipsas removere non potest. Et primo ostendit. non esset verus mediator. multum inducunt ad quaerendum medicum. et mandatum sanctum. etc. scilicet Iudaeorum. Deut. ibi prius autem quam veniret fides. per nuntios Dei. ideo dicit: dico quod Christus est mediator. II Cor. quae per legem non dabatur. qui maior est. 19: Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi. 22: iustitia Dei est per fidem Iesu Christi. Rom. id est Christus. 35: accepistis legem in dispositionem Angelorum. Israel. qui fecit utraque unum. quasi dicat: si lex posita est propter transgressiones. etc. Et hoc ex parte gentium auferendo idololatriam. I Tim. sed duorum. per alium faciat? absit. id est. non est tamen aliud in natura. etc. conclusit. 2: in dextera eius ignea lex. etc. 14: ipse est pax nostra. quia ordinabiliter data est. scilicet Iudaeorum. Sic ergo lex obsecuta est gratiae. et hoc removet. V. 13: lex et prophetae usque ad ioannem. Eph. qui per Angelos factus est sermo. etc.. quia mediator non est unius tantum. quod se iuvare non poterant.Deinde cum dicit donec veniret semen. quia licet ipse alius sit in persona a Deo patre. V. Deut. id est. etc. quia non est mediator unius populi tantum.... tertio quomodo gentiles etiam sine lege consecuti sunt promissa Dei. ibi sed conclusit. Matth.. ibi omnes enim filii Dei estis. 2: si enim. Mal. etc. sed non unius. Si ergo est verus Deus. id est. in potestate Christi. Ministri autem legis ponuntur.. Uno modo. 7: concupiscentiam nesciebam. id est tenuit inclusos Iudaeos. etc.. etc. quod iste esset mediator Iudaeorum tantum. nihilominus tamen unus est Deus.. sub peccato. 4: audi. Dominus Deus tuus. tunc manifeste esset contra promissa Dei.. scilicet ut id quod Deus promisit se facturum per semen repromissum. Act. cum dicit mediator autem. sufficiens ad omnes reconciliandos Deo. III. 5: mediator Dei et hominum. Deut. quod praeter ipsum sunt alii dii quorum est mediator. Rom. etc... Deinde quia manifestat infirmitatem humanam. Rom. quae posset vivificare.. quod lex non est contra promissa Dei. et praeputium per fidem. etc. quia ipse Deus est. in cuius manu est lex data. convincendi erant de lege. dicens quod mediator iste et si non est unius tantum. Et primo ostendit quod lex obsequitur promissis Dei.. ordinanter data. VII. quod si lex esset data talis... ostendit quod lex non solum non contrariatur gratiae. Secundo modo. et sic frustra esset fides. Dicit autem ordinata. Hab. etc. etc. VII. occidit. cum dicit ordinata. numquid lex facit adversus promissa Dei. II. III. Et est data per Angelos. Et ideo dicit in manu mediatoris. 20: per legem cognitio peccati. etc. etc. XXXIII. Quasi dicat: non. etc. etc. quod lex obsequitur promissis Dei in generali quantum ad duo.. Sed lex non iustificat. ministerio Angelorum. secundo quomodo hoc obsequium manifestatum est in Iudaeis. Rom. Secundo cum dicit si enim lex esset data. Deinde. 2: lex enim spiritus vitae in Christo Iesu. 6 et Rom. id est. 12: lex sancta. II. secundo quod est in obsequium promissorum. Item conclusit. 6: unus Deus. Dominus autem legis dicitur Christus. VI. quam Deus promisit. qua homines convicti sunt. 30: unus Deus qui iustificavit circumcisionem ex fide. id est. XII: in semine tuo. Deinde cum dicit sed Scriptura conclusit. etc. per eum benedicendas omnes gentes. de quo promiserat Deus. quia veniente lege 29 . oportet quod sit Deus et homo.. II. Tertio modo. III. id est. Iste mediator significatus est per Moysen. sed Deus unus est. quod posset vitam gratiae. solvit dubitationem. non spiritus sanctus. non pater. in quantum homo non potest vitare peccatum. Eph. supra eodem: lex non irritum facit testamentum ad evacuandas promissiones. quia posset credi. quia littera. Si enim eas removeret. 5: ego sequester et medius fui inter Deum et vos.

etc. etc. et custoditur ab aliquo instructore. Similiter et vos neque sub lege. 32: conclusit Deus omnia in incredulitate. sub paedagogo et coactione. II Cor. ad quem tamen Iudaei perducti sunt per legis custodiam et obsequium. 1: iuxta est salus mea. V. tertio ex hoc argumentatur. XI. Eph. Os. Dicit ergo: si Scriptura... Si ergo filii Dei estis per fidem. Primo proponit intentum. Domine. quare vultis esse servi per legis observantias? nam sola fides homines facit filios Dei adoptivos. et eruditus sum. XI. Et ideo dicit ut promissio.. vetera transierunt. Quod potest quadrupliciter exponi. etc. 18: castigasti me. id est. 12: dedit eis potestatem filios Dei fieri. vel propter defectum aetatis seu alicuius debitae perfectionis. Unde et tempore Christi velum templi scissum est. scilicet Christi. neque sub paedagogo estis. Et primo ostendit legis officium. id est. etc.. conservatur. id est. 51. XL. qui datur in nova lege per fidem. etc. etc. Sed hoc officium cessavit postquam venit fides.. etc. sed nondum advenerat tempus ipsius haereditatis consequendae. sed praepararemur in eam. Et hoc ideo. et dilexi eum. per timorem poenae retrahebantur a malo. etc. Is. VII. ergo. Consequenter cum dicit lex paedagogus. Et hoc est quod dicit quicumque enim in Christo Iesu. et goge.. VIII. etc. quod factum est per legem. ut dicitur Hebr. etc. XXXI. etc. Rom. detinuit omnia sub peccato. I Cor. qui dabatur in lege veteri. Cum autem factus sum vir. LVI.. etc. etc. et haec gratia est ex fide Iesu Christi. id est. custodiebamur. Et ideo necessarium erat. Rom. etc. Rom.. quas utilitates habebant Iudaei ex lege antequam veniret fides ex gratia? respondet et dicit: nos Iudaei. et promovebantur amore et promissione temporariorum ad bonum.. Quamdiu enim haeres non potest consequi beneficium haereditatis.. ibi quicumque enim in Christo. Et hoc est quod dicit at ubi venit fides. etc. lex scripta. ut homo quaereret gratiam. ut veniat. Is. |#9 Lectio 9 Hic ostendit apostolus quod ad fructum gratiae gentiles sine obsequio legis pervenerunt. Et circa hoc tria facit. Iudaeis autem promissa erat benedictio futuri seminis de haereditate obtinenda. ibi at ubi venit plenitudo temporis. inquantum faciebat nos vitare idololatriam et multa alia mala. servati ne deflueremus a vita. qui quidem instructor paedagogus dicitur. Et custodiebamur conclusi. secundo concludit quoddam corollarium. quia sumus filii Dei. 29: quos praescivit conformes fieri imaginis filii eius. quod est puer. etc. Et primo ponit obsequium Iudaeorum. Et circa hoc tria facit. ibi itaque lex paedagogus. tertio assignat manifestationis rationem. etc. 5: revelabitur gloria Domini. non per legem. scilicet charitatis et amoris. daretur non solum Iudaeis. ante adventum fidei. sub onere legis et dominio. id est sub coactione. iam non sumus sub paedagogo. Rom. a paedos. etc. Vel in eam fidem. Et quamvis lex paedagogus noster esset. etc. etc. id est filii Dei estis per Iesum Christum. 17: habitare Christum per fidem in cordibus vestris. quod est ductio. Matth. quod conservarentur usque ad tempus futuri seminis et cohiberentur ab illicitis. id est. tam bonam fidem.. III. Nullus siquidem est filius adoptivus. Dicit ergo: vere non sumus sub lege. quia cum fides excedat omne humanum ingenium. quae revelanda erat. ponit experimentum huius obsequii manifestatum in Iudaeis. non tamen ad perfectam haereditatem ducebat.... concludit quoddam corollarium. III. non sicut liberi. ibi si autem vos Christi. quae revelanda erat tempore gratiae. Io. sed omnibus credentibus. I.. quia scilicet ad gratiam pervenistis. 28: arbitramur enim hominem iustificari per fidem. Consequenter cum dicit quicumque enim in Christo. dirigens et conservans in Christo. inquam... lex fuit noster paedagogus. Et hoc in Christo Iesu.sumpserunt occasionem peccati. sed ex revelatione et dono Dei. manifestat propositum.. quasi dicat: ex quo sub lege custodiebamur. Deinde cum dicit prius autem quam veniret. Et hoc ideo. id est. Et ideo dicit itaque. Ier.. Ideo omnes estis filii Dei per fidem. 30 . VIII. ibi non est Iudaeus. et iustitia mea ut reveletur. Per legem enim Iudaei tamquam imbecilles pueri. non potest per proprium sensum haberi. quia illa gratia poterat liberare a peccatis. neminem ad perfectum adduxit lex. secundo officii testationem. et ideo dicit lex paedagogus noster. Rom. custodiebamur sub lege.. Primo proponit propositi manifestationem. nisi uniatur et adhaereat filio naturali. id est. quia. Officium autem legis fuit officium paedagogi.. sed quasi servi sub timore.. scilicet timoris. Manifestat autem circa primum quomodo sumus in Christo Iesu filii Dei. XV: cum essem parvulus. VII. secundo manifestat propositum. et hoc sub lege. gratia repromissa. in antiquis temporibus multis signis latens. secundo manifestationis expositionem. 1: puer Israel. quae non est necessaria liberis. Et dicit revelanda. ut ex fide Christi iustificaremur. XXVII. ibi omnes enim vos unum estis.. Fides enim facit nos in Christo Iesu filios. sed accepistis spiritum filiorum. id est in via Christi. 15: non enim accepistis spiritum servitutis. 1: lex in homine dominatur quanto tempore vivit. etc. etc. etc. 17: si qua ergo in Christo nova creatura.

quia vos omnes.: an Iudaeorum Deus tantum? nonne et gentium? immo et gentium. non est differentia. ut supra eodem: quasi in uno. IV.. neque ignobilitas differentiam facit ad recipiendum effectum baptismi. et praeputium per fidem. I. 11: non est personarum acceptio apud Deum. ergo ad vos pertinet promissio Abrahae de haereditate consequenda. et secundum utrumque per sanctitatis configurationem. institutione Christi ad baptismum instructi estis. protegitur et contegitur a Christo Iesu contra impugnationes et aestus. etc. 33: super quem videris spiritum descendentem. ostendens quod per eas nullus excipitur a fide Christi. et sic amplius fuit Iudaeo propter beneficium legis. id est.: euntes in mundum universum. Sed contra est quod dicitur Rom. in morte ipsius baptizati sumus. quasi dicat: vere nihil horum est per quod differentia fiat in Christo. etc. Mc. Secunda differentia est quantum ad statum et conditionem. III. etc. id est. cum dicit non est masculus. in fide Iesu Christi. hic est qui baptizat. etc. colore proprio occultato. IX.. III. 8: non qui filii sunt carnis. Cap. ut dicatur: quicumque in Christo Iesu baptizati estis. id est. etc. Christum induistis. 21: volo. 3: quicumque baptizati sumus in Christo Iesu. Eodem modo et qui induit Christum. ergo si vos estis Christi. salvus erit. quod propter hoc sit indignior in fide. Rom. hi filii Dei. quod in illis locum habet qui interius Christi virtute informantur. quod quicumque in Christo Iesu. X. quia estis uniti per fidem Christo. et sic non est amplius Iudaeo. Nam baptismus non fit nisi in fide. 1: quid ergo amplius est Iudaeo? multum quidem per omnem modum. Gal. qui in baptismo omnes estis effecti membra Christi. neque Graecus. IV. arguit ad principale propositum hoc modo: dixi quod Abrahae dictae sunt promissiones et semini eius. cum dicit non est servus. Qui crediderit et baptizatus fuerit. ut tangitur in Glossa. Pro hac unitate orat Christus. neque foemina. Quia nihil potest esse in hominibus. ex quocumque ritu ad eam venerit. Rom. id est. Eph. Rom.. et semini tuo. estis et haeredes. etc. Iob III. quod qui induitur aliqua veste. Alio modo: quicumque in Christo Iesu baptizati estis. Rom. etc.. quoniam quidem unus est Deus. cum dicit omnes enim vos unum estis in Christo Iesu. protegitur ac contegitur ea. cum dicit non est Iudaeus. Cap. unum estis in Christo Iesu. Et si filii. quia sexus nullam differentiam facit quantum ad participandum baptismi effectum. estis semen Abrahae. etc.. Expositionis vero rationem ponit. id est. Vel in Christo Iesu. et apparet sub colore vestis. Tertia differentia est quantum ad naturam. XII. II. Lc.. Ult.. 14: induite Dominum Iesum Christum. neque liber. Dicendum est. qui est filius Dei naturalis. differentia non habet locum. Rom. XIII. aut foemina. et per configurationem mortis Christi. Respondeo. et servus liber a Domino suo. qui iustificavit circumcisionem ex fide.. 29 s. scilicet fideles. Et ponit tres differentias hominum. et participat eius virtutem. filii. sed vos estis Abrahae. quod Christum aliqui induunt exterius per bonam conversationem. Io. ut sint unum. unus spiritus. 19: parvus et magnus ibi sunt. neque nobilitas. etc. et in eo nihil aliud apparet nisi quae Christi sunt. praedicate evangelium omni creaturae. Eph. Cap. cum dicit non est Iudaeus. quasi dicat: ex quo in Christo Iesu baptizatus est. 4: unum corpus.: sedete in civitate donec induamini virtute. et unum corpus. etc.. Ubi sciendum est. Minorem sic probat: vos estis filii Dei adoptivi. sine qua effectum baptismi nullum consequimur. scilicet per similitudinem. etc.Uno modo. in Christo. 12: non est distinctio Iudaei et Graeci. pater. sed qui sunt filii promissionis. neque servitus. 24: induite novum hominem. 5: omnes unum corpus sumus in Christo. cum Christus filius eius sit. 28: non est masculus. Expositionem autem manifestationis ponit.. quod Iudaei et Graeci possunt considerari dupliciter: uno modo secundum statum in quo erant ante fidem. Ubi autem est unitas. Ult.. aestimantur in semine. id est. Prima differentia est quantum ad ritum. Et Rom. qui est Christus. quasi dicat: vere dixi. induitur Christo. Et sicut lignum accensum induitur igne. Quicumque ergo istis quatuor modis baptizati estis. etc. ita et qui Christi virtutes accipit. Et nota. Ult. sive ex ritu Iudaico sive Graeco. Consequenter cum dicit si autem vos estis. et interius per spiritus renovationem. quod faciat exceptionem a sacramento fidei Christi et baptismi. III. etsi inter vos sitis diversi. XVII. id est. Alio modo quantum ad statum gratiae. qui secundum.. ad vos pertinet haereditas secundum promissionem Abrahae factam. Vel in Christo Iesu. Io. et de hoc intelligitur hic. in virtute et operatione eius.. sed Christus est filius Abrahae.: qui crediderit et baptizatus fuerit. |+4 Capitulus 4 |#1 Lectio 1 31 . neque libertas. Mc. Rom. etc. VI.

quasi servi existentes. 11: cum essem parvulus. tamen in quantum subiicitur aliis. quia et Iudaei parvuli erant secundum statum legis. factum sub lege. hic consequenter ostendit gratiae dignitatem. licet sit Dominus omnium. Sub tutoribus autem et actoribus erat. etc. sed sub eis Deo serviebant. sicut lunares dies. qui sunt instituendi ad scientiam. legem servabant. Unde licet viderentur nihil exterius differre a servis. sed haeres. secundo ostendit. 32 . XLIV.. illi scilicet qui propter timorem poenae et cupiditatem temporalium. per similitudinem a lege humana sumptam. ut servi. quo Christus non erat facturus miracula et ostensurus dominium potestatis divinae. 19: si volueritis et audieritis me.. 5: quis suscitabit Iacob.. ita et lex determinatum tempus habuit a Deo. quod ipsi facti sunt participes huius dignitatis per fidem. 1: dixit Dominus Domino meo. aliquando statum praesentis vitae. primo proponuntur elementa illius scientiae. quia videtur sicuti est. inquantum caeremonias et alia legis mandata servabant. 24: lex paedagogus noster fuit in Christo.. seu cultum impenderent. Amos VII. Hebr. 25: servierunt creaturae potius quam creatori. ut dicitur Lc. quia sicut pueris. quia illis utebantur amore spiritualium bonorum. IX. quamdiu parvulus est. etc. Vel lex vetus dicitur elementum. tamen nihil videbatur differre a servo in exterioribus. Io. comparatus statui futurae vitae. in qua est perfecta Dei cognitio. quia non est servus. ibi ita et nos cum essemus. quia status veteris legis est sicut parvulus. etc. est sicut parvulus. in qua videmus per speculum in aenigmate. Rom. sicut hic. quae temporalia promittebat Is. quod aptatur et refertur ad populum Iudaeorum. tertio arguit ipsos. Notandum est quod in proposita similitudine quatuor tangit apostolus. id est sub lege. quia. qui est haeres omnium.. quae per Christum facta est. ut dicitur infra eodem. et eum colebant. qui et bona sua defendant: et hi dicuntur tutores. gentiles vero elementis servientes. Sed nota quod apostolus aliquando assimilat parvulo statum legis. 51: erat subditus illis. etc. Primo ostendit dignitatem gratiae supra primitivum statum veteris legis. II. Unde dicit parvulus est. Primo ponit similitudinem. 4: elegit nos in haereditatem sibi et ad Christum. secundum illud Ps. 1: et nunc servus meus Iacob. secundo per exemplum Scripturae. quod sit subiectus alicui Domino.. I.. cum essemus parvuli. Christus erat etiam quasi servus. Hanc similitudinem adaptat. eo quod hanc dignitatem contemnebant. propter imperfectionem cognitionis. committitur custodiae aliorum.. formam servi accipiens. I. quamdiu deberet durare. I Cor. inquantum homo. Et primo per exemplum humanum. erant vere filii et haeredes: qui licet attenderent exterius ad temporalia et vitarent poenas. et quamdiu haeres. secundo adaptat eam ad propositum. esset sub ea. ibi dicite mihi qui sub lege vultis esse. quia sicut haeres secundum determinationem patris praefinito tempore sub tutoribus est. in ipsa comparatione ad statum gratiae et veritatis. qui fuit haeres promissionis Abrahae. cum sit Dominus omnium. secundo quantum ad Christum. id est corporalibus rerum ritibus quos servabant. Cix. sub elementis mundi eramus servientes. quia nec voluntatem liberam habet. et negotia agant: et hi actores nominantur. Dicit ergo: dico quod quanto tempore haeres parvulus. tamen erant Domini. ibi quoniam autem estis filii Dei. et ita nos. 6: parvulus natus est nobis. etc. etc. sed sub tutoribus.. quia non ea intentione eis utebantur. cum eis non servirent Iudaei. Circa primum duo facit. etc. etc. Nec tamen instandum est quod propter hoc non differrent a Paganis. Et primo adaptat eam quantum ad Iudaeos. quia parvulus est? similiter et Christus parvulus factus est per incarnationem. ut figuram spiritualium bonorum. et habitu inventus ut homo. etc. Primo quidem dignitatem. Puer autem. 2: quem constituit haeredem universorum. Sic et status praesentis vitae. quae praefigurabant: servi vero principaliter timore poenae et cupiditate terrenae commoditatis. II. etc. scilicet populus Iudaeorum. qui elementis serviebant huius mundi. Secundo eius parvitatem. nihilominus tamen in eis finem non ponebant sed accipiebant ea. Vel. Neomenias et sabbatum. I. quia non habet cognitionem perfectam et usum liberae voluntatis propter defectum aetatis.. in statu legis veteris. Similiter et praefinitum tempus fuit a patre. quia sub lege factus erat. imo cogitur: et haec adaptantur ad populum Iudaicum Is. quae lex promittebat. etc. Aliqui vero erant.. cum dicit nihil differt a servo. Unde dicit quanto tempore haeres. sed. Supra III. Is. Cuius ratio est. Cxxxiv. Proprium enim servi est... ibi sed tunc quidem ignorantes Deum. Iudaei. eis divinum cultum impendebant. XIII. Circa primum duo facit. cum dicit usque ad praefinitum tempus a patre. sub elementis. Ps. Et ideo licet sit Dominus omnium rerum suarum. 7: exinanivit semetipsum. et hominibus subditus. ibi at ubi venit plenitudo temporis. II. 4: nondum venit hora mea. Sed notandum est. etc. etc. nihil differt a servo. per quam manuducerentur ad fidem et iustitiam. Phil. Quarto ponit temporis congruitatem. quod in populo Iudaico aliqui erant simpliciter servi. cum dicit consequenter ita et nos. bona terrae comedetis et comminabatur poenas temporales. Tertio eius subiectionem. qui non erant servi simpliciter.Postquam ostendit apostolus legis defectum. per quae manuducuntur ad illam scientiam: ita lex vetus proposita est Iudaeis.

sed ad divinam ordinationem.. Et ideo oportuit utrumque. sed ut salvetur mundus per ipsum. Hoc autem quod dicit at ubi venit plenitudo temporis. Item ad remedium ab obligatione aeternae mortis. scilicet proprium et naturalem. Misit etiam ad liberandum a potestate Daemonis contra infirmitatem irascibilis. et tamen erat in sinu patris. Assignatur autem duplex ratio. nisi qui descendit de caelo. Similiter non misit eum quasi ministrum. licet descenderit per assumptionem carnis. etc. non adoptivum. qui liberet eos. oportebat quod ante adventum suum convincerentur homines de morbo. ergo et haeres. ubi tempus circa Christum impleri dicitur. etc. qui dixit Christum purum hominem esse et ex virgine principium essendi sumpsisse. 16: sic Deus dilexit mundum. I. Item ad salvandum ab eorum peccatis. III. I. scilicet ipsa hypostasis filii Dei. 33 . inquam. Tertio adaptat similitudinem quantum ad parvitatem. Cxviii. Dicitur autem plenum tempus illud propter plenitudinem gratiarum. erat completum. 18: unigenitus. Dan. sed quod natura humana ei de novo advenit. Sciendum est autem quod supra. sicut corpori cum absque sui mutatione quaedam accidunt. ut dicitur in evangelio Io. eum non a se separatum.. cum dicit misit Deus filium suum. oportebat et multis indiciis et multis praeparationibus homines ad adventum eius disponi. I. In hoc autem quod dicit factum ex muliere. de qua dicitur in Ps. etc. Una sumitur ex magnitudine. Dicit autem filium suum. etc. Sed hoc est falsum. Matth. Quia enim magnus est qui venturus erat.. quod Iudaei sub elementis huius mundi deservirent Deo. etc. etc. et hoc modo accipitur Lc. 14: de manu mortis liberabo eos. adventum Christi praecedere. id est proprium. etc. |#2 Lectio 2 Hic adaptat apostolus similitudinem propositam ad Christum. quod ipsa substantia scuti de novo fiat sed quod ei de novo albedo accesserit. 3: qui factus est ei ex semine David secundum carnem. etc. Item misit eum. in qua similitudo adaptatur. 13: nemo ascendit in caelum. quia est contra illud quod dicitur Rom. in similitudine proposita. Alia ex conditione venientis.. secundo finis rei. secundum Ps. quatuor ostendit per ordinem. deviationem concupiscibilis. 14. Cvi. Et si filius. non ut esset ubi prius non erat. I. quod assumpsit humanam naturam. et quantum ad defectum scientiae in lege naturae et quantum ad defectum virtutis in lege scripta. ut iudicet mundum. sicut dictum est. quia missus est per hoc. non dicit secundum personam. Lxiv. etc.. ibi ut eos qui sub lege erant. quod persona Christi de novo sit facta. quae est ab aeterno. Item. cum dicit factum ex muliere. ut.Fuit autem necessarium. scilicet a determinatione temporis. Item propter impletionem figurarum veteris legis. Quia enim medicus erat venturus. Misit. IX. scilicet Photini. III. Unde sicut cum scutum fit album de novo. quod fuerat praefinitum a Deo patre de mittendo filio suo. id est postquam tempus. Secundo adaptat quantum ad haereditariam dignitatem. Io. inquam. 91: ordinatione tua perseverat dies. 20: mittet eis salvatorem. Et primo ponitur adaptatio. 20: misit verbum suum. Io. II. quare illud tempus praeordinatum est ad adventum Christi. Is. 6: parvulus natus est nobis. Et ideo dicit at ubi venit plenitudo temporis. 27: confirmabit autem pactum multis hebdomada una. 6: impleti sunt dies. quia iste ordo est congruus naturae humanae. similiter et in aliis Scripturae locis. non oportet dicere. quasi totaliter initium ex ea sumpserit. non est referendum ad fatalem necessitatem. Ps. qui est in sinu patris aeternaliter. propter impletionem promissorum. 10: flumen Dei repletum est aquis. IX. quia sua missio fuit assumptio carnis. ita ex hoc quod filius Dei de novo carnem assumpsit. naturalem et unigenitum.. Io. Io. cavendi sunt duo errores.. 7: exinanivit semetipsum. quia. Hebr. III... quia idem tempus fuit in quo Christus fuit humiliatus et in quo fideles fuerunt exaltati. Parvum se fecit non dimittendo magnitudinem. Misit ergo Deus filium suum ad sanandum. XIX. cuius ratio est. V. scilicet et legem naturae et legem Scripturae.. qui. Phil. incipit ab ultimo. 1: multifarie multisque modis. de morte redimam eos. licet in propria venerit per praesentiam carnis. etc. et ad illuminandum ignorantiam rationalis creaturae. 17: non veni solvere legem. Os.. tamen est in caelo. quae in eo dantur. III. etc.. ut a sensibilibus ad intellectualia perducantur. non depositio maiestatis. in mundo tamen erat per praesentiam deitatis. Is. filius hominis qui est in caelo. sed assumendo parvitatem. etc. non oportet dicere. 17: non misit Deus filium suum in mundum. et ideo ita dicit ipsum factum ex muliere. Hic autem illa quatuor adaptans ad Christum. II.

etc. 16: de qua natus est Iesus. Consequenter cum dicit ut eos qui sub lege. Dicit ergo. I. Et inde est. ibi itaque iam non est. Et ideo dicit: quoniam estis filii Dei. I. quae tamen adhuc erat virgo.. scilicet quod ideo voluit isto tempore fieri subiectus. ut: Deus factus est bonus. quod in divinis utimur his quae relationem significant etiam ex tempore.. sed separatum. Modus autem adipiscendi illud donum est per missionem spiritus filii Dei in corda vestra. tertio manifestat eius fructum. et sic Christus fuit factus sub lege. Alio modo. Qui enim fit ex muliere. quod beata virgo est mater filii Dei. mulier tantum importat corruptionem. etc. ut apostolus dicit. etc. 12: mulier quam dedisti mihi. quia si verum esset quod dicit. gentibus autem perfunctorie. sed etiam omnes alii. 1: Domine. est ipsum produci solum ex principio coniuncto. Haec enim praepositio. adoptantur in filios. Unde dicimus illud Ps. scilicet valentini dicentis Christum non sumpsisse corpus de virgine. denotet oppressionem. primo. sed etiam dator spiritus. inconvenienter videtur dici quod sit factus sub lege. quia dixisset natum et non factum. III. Et primo proponit ipsum beneficium. Rom. nisi conformemur filio naturali. non dicit corruptionem. transivisse. Item vitandus est error hebionis. sicut formae et qualitates absolutae. liberaret. Per hoc etiam quod dicitur ex muliere factus.. 18: si spiritu ducimini. 12: dedit eis potestatem filios Dei fieri. Et quantum ad hoc dicit ut adoptionem filiorum reciperemus. Ex quo patet. Sed hoc est falsum. qui in filium Dei credunt. 13: Christus nos redemit de maledicto legis. Sed contra est. etc. secundo modum adipiscendi. ut haeredes fierent magni et liberi. scilicet materiale: et quantum ad hoc Christus processit ex principio coniuncto. id est quantum ad formationem corporis. Et quantum ad hoc non dicitur natus ex muliere sed factus quasi ex principio exteriori. quia virtus spiritus sancti formavit illud. Rom.. Uno modo. 34 . Sed hoc est falsum. 17: non veni legem solvere. ista de causa factum est. secundum eum. nec viri spiritales dicuntur esse sub lege. fructum liberationis contra subiectionem. quantum ad id quod principium habuit. Licet autem posset dici natus ex muliere signanter tamen dicit factum. hic ostendit hoc beneficium etiam ad gentiles pertinere.. Supra III. Quarto adaptat similitudinem quantum ad subiectionem. ponit fructum rei in qua similitudo adaptatur. Dicendum est quod esse sub lege dicitur dupliciter. Matth. et huiusmodi. refugium factus es nobis. non estis sub lege.. Vocat enim eam mulierem. sed fieri etiam ex principio separato. id est quod sitis filii Dei. per beatam virginem. Aliud est principium activum. Respondeo. V. Item. etc. Io. qui timore legis opprimitur et hoc modo nec Christus. 9: si quis spiritum Christi non habet. ut ly sub. sed attulisse illud de caelo.. quia non solum Iudaei. Et haec duo ponit. ibi misit Deus spiritum. Unde secundum hoc dicitur nasci de ea. sapiens. Nam. VIII. id est sub maledicto et onere legis. error Nestorii dicentis beatam virginem non esse matrem filii Dei. secundum illud Gen. Et hoc modo ille dicitur esse sub lege. Non autem utimur formis et qualitatibus absolutis. ex. Augustinus autem dicit. Et haec adoptio specialiter competit Christo. etc. sed fructus nascitur ex arbore. quod quidem in Christo. 29: quos praescivit conformes fieri imaginis filii eius.. et. inquantum adoptamur in filios Dei per hoc quod accipimus spiritum Christi et conformamur ei. sicut per fistulam seu canale. quod hoc quod dixit ex muliere. quod Christus in carne existens praedicavit Iudaeis principaliter. quaedam vero absque mutatione adveniunt. Matth. Et ideo dicit ut eos qui sub lege erant. Secundo fructum exaltationis. et. Lxxxix. et quod Deus factus est homo. quia hoc nomen mulier. motus ad hoc ponendum per hoc quod dicitur ex muliere. ut ly sub. Si ergo filius Dei est factus ex muliere... est filius eius. quod misit Deus filium suum factum ex muliere. manifestum est.Aliqua enim adveniunt alicui et immutant ipsum.. quod dicitur infra V. Si ergo Christus non solum est spiritualis. sed filii hominis: quod falsum esse ostenditur per hoc quod dicit apostolus hic. etc. quia circumcisus fuit et in templo praesentatus. etc. non fuisset factus ex muliere. quod beneficium adoptionis filiorum Dei non solum pertinet ad eos qui sub lege erant sed etiam ad gentiles. Arca enim fit ab artifice. Unde per hoc persona verbi in nullo mutatur. Principium autem humanae generationis est duplex. destruuntur duo errores. denotet solam observantiam legis. et non natum. non fuit coniunctum. id est ut per filium Dei naturalem efficeremur filii adoptivi secundum gratiam per Christum. quia non possumus fieri filii adoptivi. Nasci enim aliquid. et huiusmodi est assumptio carnis. scilicet ex beata virgine.. etc. |#3 Lectio 3 Supra apostolus ostendit beneficium Iudaeis exhibitum. VIII. etc. designat etiam sexum naturalem. etc. secundum quod dicit relationem. in sacra Scriptura. quia materiam sui corporis sumpsit ex virgine. qui dicit Christum ex ioseph semine esse natum. causam materialem designat. etc. cum dicit factum sub lege.

id est per Dei operationem. dicens. pater. et ab utroque procedit et ab utroque datur. et amore servientes. etc.. 10: cum feceritis omnia quae praecepta sunt vobis.. haeredes quidem Dei.. XVI. quia misit Deus. Rom. Dicit autem in corda. quia de meo accipiet. I. quando fuit reprehensus a Iudaeis. Iudaeorum scilicet et gentium. Galatas non esse adoptatos in filios Dei. non posse resistere spiritui sancto. qui in Christum credimus. Et ideo quidquid pertinet ad statum Iudaeorum. 12.. 36: si filius vos liberaverit. Secundo. ponit fructum quantum ad consecutionem omnis boni. et ostensa per exemplum humanum. similiter. Io. 15: non accepistis spiritum servitutis. Alia est spiritualis. Et. utpote ingrati tanto beneficio.. sed sumus servi boni et fideles. et sicut a quo habet spiritus sanctus quidquid habet. Idem autem est in significatione. Cap. et ex hoc adoptati sunt in filios Dei. Et ideo Petrus. Ez. quia sicut Iudaei haereditatem adepti sunt per Dei repromissionem et iustitiam. et ideo libertatem per filium consequimur. 26. Sed est filius. Et quia possent dicere isti. hic apostolus arguit Galatas. XV. tamen virtute continet totum. etc. pater. cum dicit filii sui. pater. pater. etc. dicite: servi inutiles sumus. unde dicit quem mittam vobis a patre. 16: ipse spiritus testimonium reddit spiritui nostro. etc.. et pater.. etc. Nec refert si alicubi dicatur spiritus sanctus solum a patre procedere. quia in filios Dei generamur per mentis renovationem. cuius instinctu hoc fecerat. coniungimur Christo. nihilominus tamen spiritus sanctus communis est patri et filio. quem mittet pater. Io.. XV. XIV. Et utrumque ponit ut ostendat quod gratia spiritus sancti communiter se habet quantum ad utrumque populum. abba. 26. VIII. aliquando vero a filio. 1: dixit ad Abraham: ego ero merces tua magna nimis... Paracletus autem spiritus sanctus. etc. Et hoc semen est virtute continens totam perfectionem beatitudinis. a tempore gratiae. quia. Una carnalis. quia dicitur Lc. Rom. neque secundum praedicationem. XXXVI. nec eis praedicaverit. Io. 17: si filii et haeredes. Act. cum Christus ex eis carnem non sumpserit. 14. fit mentio de filio. Io. Semen autem spirituale est gratia spiritus sancti. Dicit autem per Deum. Tunc enim clamamus abba. Rom. sicut et a patre.. Licet enim conditione servi simus. XI. Et etiam hic cum dicit misit Deus. quando per affectum accendimur calore spiritus sancti ad desiderium Dei. et haeres per Deum. quod sumus filii Dei. sicut in praemissa auctoritate dicitur quem mittet pater in nomine meo. ex timore scilicet servientes. 12: omnia opera nostra operatus es in nobis. quod est Hebraeum. scilicet quantum ad gentem. 26: dabo spiritum novum. abba. non est aliquis nostrum. quod est Graecum. quod ivisset praedicare gentibus. et patir. etc. Io. quod ubicumque invenitur quod pater mittat spiritum sanctum. ideo apostolus modum huius adoptionis demonstrans. id est per Dei misericordiam. et sicut a quo procedit. 14: ille me clarificabit. in timore scilicet serviens. Is. Domine. VIII.. statim fit mentio de filio.Rom. etc.: qui natus est ex Deo. fit mentio de patre. quantum est ex se. sicut mittentis. Unde spiritus sanctus dicitur spiritus filii. Et ideo est. dicit quod et si non fuerunt coniuncti Christo secundum carnem. etc. iam. Consequenter cum dicit itaque iam non est servus. ubi dicitur mitti a filio. 15: iam non dicam vos servos. quia tali servo debentur tortura et compedes. pater. etc. VIII. quem ego mittam vobis. quia duplex est generatio. quae fit per semen carnale missum in locum generationis: quod quidem semen. Clamantem. quod si alicubi in Scriptura invenitur spiritus sanctus mitti a patre. unde non videbantur in aliquo Christo coniungi. spiritum sanctum. Unde dicitur pignus et arra beatitudinis Ephes. etc. XVII. VIII. vere liberi eritis. Et primo quantum ad remotionem omnis mali. XV.. tamen non sumus servi malevoli. etc. Et ideo. scilicet quia spiritus clamat in nobis. VIII. non magnitudine vocis. XV. qui hanc gratiam contemnebant. manifestum est quod ab ipso procedit. quod est Latinum. a quo liberamur per adoptionem spiritus sancti et haec est liberatio a servitute. XV. sed magnitudine et fervore affectus. ex quo filius mittit eum. cum venerit Paracletus. etc. Ult. ponit fructum huius beneficii. 8: dico Christum Iesum ministrum fuisse circumcisionis.. et per hoc adoptamur in filios Dei. sed amicos. Vel per Deum.. pater. cum nihil aliud sit quam ipse Deus. XXVI. non peccat: quoniam generatio Dei conservat eum. et quantum ad hoc dicit quod si filius. Sed sciendum est. id est clamare facientem. Abba. ita et gentiles per Deum. licet sit quantitate parvum. 15: non accepistis spiritum servitutis. Et quantum ad hoc dicit itaque. quae fit per semen spirituale transmissum in locum spiritualis generationis. servus. I Io. Unde conversio gentilium specialiter attribuitur spiritui sancto. Haec autem haereditas est plenitudo omnis boni. qui quidem locus est mens seu cor hominis. Rom. 35 . Rom. etc. etc. 9: gentes autem super misericordia honorare Deum. |#4 Lectio 4 Posita dignitate beneficii gratiae. 5: Dominus pars haereditatis meae. secundum illud Ps. excusavit se per spiritum sanctum. XV. Gen. tamen fuerunt coniuncti per spiritum. spiritum filii sui in corda nostra. convenienter attribuitur Christo.

tertio exaggerat peccatum commissum. non esset ei exhibendus cultus latriae. etc. id est iterum. secundum illud Hebr. per se subsistere non valentia. Primo commemorat statum pristinum. serviendo et ponendo spem in his in quibus non debetis. XXXI. id est constellationes et cursum corporum caelestium. Sed hoc quod dicit imo cogniti sitis a Deo. videtur contrarietatem habere. etc. non tamen est secundum intentionem apostoli. Sed numquid licet in aliquo cursum stellarum servare? dicendum est. etc. quia prospere potest cedere quidquid sub Dei devotione simpliciter agitur. V. sed opinione hominum. annorum. id est sitis conducti ad Dei cognitionem. 8: eratis aliquando tenebrae. Dicit ergo sed tunc. gravius peccatis quam olim. Sed nunc cum cognoveritis Deum. quam post. etc. Probatio huius manifeste apparet. etc. quibus. scilicet eorum quae dependent a libero arbitrio. quod licet adoremus carnem. cum gentes essetis. secundo excusat se. serviebatis. quidquid in Christo adoratur. et temporum attenditur secundum cursum solis et lunae. caeteris paribus. 25: servierunt creaturae potius quam creatori. ibi timeo vos ne forte. obsecro vos. et quicumque exhiberet ei esset idololatra. 21: melius erat eis non cognoscere viam iustitiae. etc. id est denuo. cultu latriae. est ad confutationem Arianorum dicentium Christum Dei filium non esse Deum per naturam. gravius est peccatum in christiano. scilicet elementis. Primo proponit peccatum commissum. 2: cum gentes essetis. etc. venerantur corpora caelestia. Sic enim Deus dicitur cognoscere.. et menses. 29: Domino enim Deo antequam crearentur omnia sunt agnita. XII. etc. absque errore fit. servitute scilicet latriae. II. etc. Circa primum tria facit. sed unigenitus. 17: conversi sunt retrorsum. Quod si verum esset.. ad simulacra muta prout ducebamini euntes. ibi dies observatis. Ier. vel infortunio: et in istis servare cursum astrorum pertinet ad idololatriam. tolerari poterat. ibi quomodo convertimini.. Et ideo. nisi per ipsum. cum Deus ab aeterno omnia cognoverit. Sed licet haec lectura sustineri possit. I Cor. quae gentes. et tempora. Eccli. ad complementum universi. quomodo convertimini a fide ad elementa. et ideo dicit quomodo convertimini a fide iterum. 3: portans omnia verbo virtutis suae. id est Deus fecit quod vos cognosceretis eum. Et ideo cavendum est fidelibus talia observare. II Petr. etc. ut unitam personae divini verbi... Sed dicendum est. etc. X. Et quod observationes huiusmodi malae sint et contra cultum christianae religionis. 34: omnes cognoscent me. 2: a signis caeli nolite metuere. denuo. id est inutiliter laboraverim in vobis. et annos. quod quidem verbum est suppositum divinum. I. etc. ergo sumus idololatrae. Unde dicit timeo ne forte sine causa. quia in nihilum deciderent. etc. etc. Circa primum duo facit. secundo ostendit imminens periculum. Hoc autem quod dicit qui natura non sunt dii. quia isti Galatae a fide convertebantur ad idololatriam.Et primo arguit eos de ingratitudine.. statim corrigit et explicat eam praefiguratam innuendo quod non possumus Deum cognoscere ex nobis. seu humanitatem Christi. quia lex fuit prima institutio divini cultus.. sed nulla debet esse eis suspicio harum rerum. etc.. Sed potest obiici. Et ideo tales temporum distinctiones observantes. ideo magis ad propositum exponitur de hoc. Uno modo. et in sequenti. quasi dicat: nunc estis filii et haeredes per Deum. Eph. arguat Galatas de hoc quod a fide transtulerunt se ad observantiam legis. scilicet faustos et infaustos. quod haec littera dupliciter legitur. scilicet mundi. commemorat acceptum beneficium. quam in gentili. infirma. et in his quae dependent a libero arbitrio. 18: Deum nemo vidit unquam.. Consequenter exprobrat peccatum commissum. patet: quia distinctio dierum. per infidelitatem. Consequenter cum dicit nunc autem cum cognoveritis. Contra quod dicit Ier. quorumdam autem non sunt causa. Is. Ad elementa. his qui non sunt natura dii. Cum enim ipse in tota praecedenti serie huius epistolae. Sed dicendum hoc causaliter esse dictum. quae omnia ortum habent ab idololatria. ibi fratres. ibi estote sicut ego. Et ex hoc imminet grave periculum. XLII. ut sit sensus imo cogniti sitis a Deo. qui est in sinu patris. quae nullam directam impressionem habent in voluntate hominis. quia egent Deo et seipsis ad invicem. non me laesistis. elementa. quia observatis dies. mensium. etc. secundo extollit et commendat beneficium susceptum. adoramus tamen eam. quia supra dixit: cum cognoveritis Deum.. I. Et primo exaggerat eorum peccatum. id est ad litteralem legis observantiam? quae dicitur elementa. quasi dicat: si ignorantes eratis et peccabatis. quae fuit vera locutio. seu a fortuna. Sciendum est autem. Unde cum adoratio debeatur supposito divinae naturae. servire vultis. sed tunc quidem. dico. quod corpora caelestia quorumdam quidem effectuum causa sunt. quod hoc non facit ex odio et livore. dicens quomodo convertimini. nam. etc. Et egena.. ibi nunc autem cum cognoveritis. etc. inquantum est causa cognitionis nostrae. 36 . Io. secundo de peccato commisso eos convincit. tertio reducit eos ad salutis statum. XXIII. I. etc. Unde dicit: cum cognoveritis Deum per fidem.. quae sunt infirma... Rom. et disponunt actus suos secundum iudicium astrorum. quod ad legales observantias convertuntur. scilicet corporalium: et in istis licet ipsorum cursum attendere. ignorantes Deum.. quia nos adoramus carnem et humanitatem Christi.. nisi ea manus cuncta regentis teneret.

id est tribulationem meam. Circa primum notandum est. supple fuistis. quae erat in carne mea. et quod ierosolymam tribus vicibus veniebant per singulos annos. quod non ex odio increpat eos. scilicet legem deserentes. 7: percute pastorem. Sed quid est quod dicit convertimini? et videtur hoc inconvenienter dictum. imo servivistis mihi. Primo ostendit. id est in fide Christi. quia non confert virtutes et gratiam. XXXIII. Et quantum ad hoc dicit scitis autem. X. quia isti iam pervenerant ad terminum. Nam isti nec Iudaei fuerant. XVIII. secundum illud Lc. quia ex hoc nihil prodest fides Christi. Item annos iubilaei. 37 . secundo ostendit quomodo ei astiterunt et tentationem vestram. secundo quod nec habet causam aestimatam. XII. hic ostendit se hoc non ex odio fecisse. si iterum redire velit ad medium.. Hoc in Glossa tripliciter legitur. Lc. sicut ego dimisi. quod cultus Iudaeorum medius est inter cultum christianorum et gentilium. sed Deo sub ipsis elementis. 5 ss. Neque respuistis doctrinam meam et me. Primo modo sic estote sicut ego. quae erat vobis causa tentationis. et ex hoc etiam amor in hominibus confirmatur. et tamen de errore meo correctus sum. Secundo ostendit se ad eos habere causam amoris. Cxxxii. sicut ego errorem meum correxi. tertio assignat causam praemissae reprehensionis. qui permansistis mecum. et denuo eis servire. Scitis enim. quia ego. Et ex hoc sequitur periculum. me spernit. 34 legitur de Samaritano. 2: si circumcidimini. supple: qui legem habui. 2: non spernas hominem in visu suo. ubi primo commemorat tribulationem quam passus est apud eos. Supra eodem: sub elementis huius mundi eramus servientes. Iudaico ritu. quod non habet causam odii ad eos.. 1: ecce quam bonum et quam iucundum habitare fratres in unum. transacto medio. Quando autem aliquis pervenit ad terminum. vel cum multis tribulationibus quas patiebar a Iudaeis (qui sunt de carne mea) me persequentibus. Similiter et hoc. vos tamen tentationem vestram. adiuvando per se. quod in curatione sauciati infudit vinum et oleum. Unde dicit nihil me laesistis. Tertio quantum ad excusationem. Eccli. Secundo quantum ad modestiae verbum. inquantum observationibus corporalium elementorum Deo cultum exhibebant. ibi scitis autem quod per infirmitatem. et dispergentur oves. II Cor.. ibi filioli mei. blande loquendo eis quantum ad tria. modo sum sicut vos. ut habetur Lev. etc. I Cor. Dicit ergo quantum ad primum: dico quod nihil me laesistis. quia ego. sicut vos. XXIII. supple sum. XXII. Infra V. et in lege natus sum. quod propter quamdam conformitatem medii ad principium. X. XI. II. etc..quia non perficit iustificando hebr. XXXIV. quin velletis esse socii tribulationum. etc. Ps. Et quod ita sit probat. etc. in vobis laboraverim. Ubi tria ponit ex quibus homines se diligere consueverunt. Unde dicit fratres. scilicet sine lege viventes. Christiani vero serviunt Deo sub Christo. quod habeam odio illos. qui me non offendunt. scilicet ad cultum Iudaeorum. etc. Prov. id est inutiliter. errorem scilicet pristinum corrigentes. XIII.. etc. Et hoc potestis. menses. dicit eos converti ad elementa. 3: cum timore et tremore multo fui apud vos. Iudaei vero elementis quidem non serviebant. scilicet sine lege. scilicet ad fidem Christi. Unde dicit timeo vos ne forte sine causa. ut dicit Dominus Lc. egena.. Primum est mutuum societatis auxilium. et tentationis vestrae. et decimum primi mensis. Et ideo apostolus. VII. sed ne ita sit. quae dicuntur in Glossa. 19: neminem ad perfectum adduxit lex. Consequenter cum dicit estote sicut ego. estote sicut ego. per infirmitatem carnis. ne forte sine causa laboraverim in vobis. Tertio modo sic: estote sicut ego. tempora. id est recordari poteritis. etc. id est transacto tempore. Et primo ostendit se non habere veram causam odii ad eos ullam. cum dicit scitis autem. Primo quantum ad charitatis nomen. et septimum annum remissionis. quasi dicat: ita timeo vos. inde est. quod consuetudo est boni pastoris in correctione subditorum asperis dulcia miscere. secundo quod magis habet causam amoris. Quia. de malis pastoribus dicitur Ez. 1: vae qui spernis. ne scilicet ex nimia severitate frangantur. etc. Et licet haec infirmitas fuerit causa spernendi me. E contra.. Secundo modo sic estote sicut ego. Et ideo apostolus sicut bonus praelatus ostendit. et huiusmodi. etc. quod dicit denuo. cum dicit dies observatis. id est cum infirmitate et afflictione carnis meae. reducit eos ad statum salutis. 9: virtus in infirmitate perficitur.. Nam gentiles colebant elementa ipsa tamquam viva quaedam. et tunc redierunt ad medium. ut primum et septimum mensem. idem videtur ac si velit redire ad principium. ibi ergo inimicus factus sum vobis. nec alias legalia servaverant. secundum illud Zach. scilicet sabbata. quod per infirmitatem. Christus vobis nihil proderit. nonne et ipse sperneris. Ad quod dicendum est. 28: vos estis. scilicet egressionis de Aegypto.. quod evangelizavi vobis iampridem. Unde dicit obsecro vos. 2: qui vos spernit. Circa primum duo facit. 4: cum austeritate imperabatis eis.. non sprevistis.. Is. id est Neomenias. et ego non sum talis. 23: cum obsecrationibus loquitur pauper. etc. |#5 Lectio 5 Postquam reprehendit apostolus Galatas.

40: qui vos recipit. in bono. quod praedicatores dicuntur Angeli. non patiens consortium in amato. et. II. Unde dicit ubi est ergo beatitudo vestra? quasi dicat: nonne ex hoc homines beatificabant vos. ideo dicit aemulantur vos. Et quantum ad hoc dicit testimonium perhibeo. Bonitatis enim signum est. quia quaerebant in eis lucrum. quam pro salute eorum. sed propter commodum proprium: et hoc patet quia volebant excludere apostolum ab eis. quia volunt vos excludere.. quod si fieri posset. quam amicitiae) consortium nostrum. IV.. etc. 6: ubi est timor tuus. Uno scilicet modo. ibi aemulantur vos. quod sic deteriorati erant. argue sapientem. Amos V. 10: odio habuerunt in porta corripientem. quia. Ult. et non tantum cum praesens sum apud vos. et isto modo legitur sic tunc: factus sum inimicus. Licet autem apostolus de se loquatur. addit tamen in bono. etc. ideo addit semper.. id est non patiuntur in vobis (quos diligunt potius amore concupiscentiae. etc. si tu odis eum qui corrigit te de malo. etc. I Cor. Deinde increpat eos. quod dicit inimicus.. XIV. Et quantum ad hoc dicit sed sicut Angelum Dei excepistis me. etc. per quod ipsi damnificabantur. tum quia hoc cedebat in damnum Galatarum. 13: cum accepissetis a nobis verbum auditus Dei.. me recipit. ut sit causa odii. id est iuste fieri potuisset illud enim fieri potest. Mal. 22: servi. quia dico vobis verum. Et inde est. 7: legem requirent ex ore eius. et fortitudo tua. ut nullum recipiatis nisi eos. quia aemulatio in bonum est signum quod ex amore et timore Dei. Alio modo potest intelligi inimicus passive. etc. quod iuste fit vel ad utilitatem ecclesiae fuisset. 1: sectamini charitatem. Et quia Paulus contrarium dicebat. utpote propriae utilitati contrarium. quia non amant bonum vestrum. ponit aliam causam aestimatam. qui vobis noceat. et perfectio viarum tuarum? tertium. Et primo ponit eam. Aemulatio enim est zelus ex amore quocumque proveniens. si boni aemulatores fueritis? sed quia aliquis potest esse bonus doctor. qui Christus profecto in ipso ad eos venerat. ostendis te odire peccata. quod tamen est signum dilectionis. quasi dicat: ita me diligebatis. Cum enim homo naturaliter odiat illud quod contrariatur ei quod diligit. ideo addit: aemulamini bonum doctorem. Sed dicendum est. Si vero diligis eum. et primo unam ex parte apostoli. signum est malitiae. III. 8: noli arguere derisorem. II. estne credendum. sicut ipse dicit I Cor. etc. I Thess. circumeuntes ecclesias gentium. corripientem diligit. dupliciter potest intelligi. ne oderit te. ut aemulemini illos. Consequenter cum dicit ergo inimicus factus sum vobis. Et hoc apparet. manifestum est quod malum diligis.. verum dicens vobis? verbum autem hoc. sed etiam oculos vestros dedissetis mihi. Et hoc magis faciebant ut excluderent Paulum. Veritas enim odium parit.. quidam pseudo ex Iudaeis conversi. procedat. est mutuus amor et mutua dilectio ad invicem. sed postquam iam correctus est et affectum peccati deposuit. quod in principio peccator corripientem odit. scilicet dicere verum. Et non solum sicut Angelum recepistis. secundum illud II Cor. secundo excludit eam.: an experimentum quaeritis eius. ibi bonum autem aemulamini. etc. gratiam postea inveniet apud eum magis quam qui per linguae blandimenta decipit. Cap. id est ac si Christus ipse venisset. quod postea inveniet gratiam apud eum.. 17: ego diligentes me diligo.. secundum illud Prov.. ponit causam aestimati odii. sed non bene. in quo potest esse aliquid mali. secundum Glossam. id est in eo quod bonum est. per amorem ad peccata afficiuntur: inde est. ideo isti detrahebant ei. si etiam in absentia doctoris perseverat.. obedite per omnia dominis vestris. XXXI: non aemuletur cor tuum peccatores. sicut dictum est supra. etc. Et tunc sic legitur: ego factus sum inimicus vobis. quod confirmat inter homines dilectionem. e converso. id est habeo vos odio. Quia enim homines a principio cum corripiuntur. Et sic hoc quod sequitur verum dicens vobis. quod me honorastis. oculos eruissetis et dedissetis mihi. III. ex parte scilicet pseudo. 13: quis est. praedicabant servari legalia. Dicit ergo: ex quo mihi tot bona fecistis.Secundum autem. III.. etc. I Petr. cum dicit aemulamini bonum. quod ipse habeat eos odio. sciendum est quod. scilicet quod ipse habeatur odio ab eis. Et Prov. Hoc autem excludit consequenter cum dicit bonum autem aemulamini. X. Sed contra est quod dicitur prov. et in eo loquebatur. me scilicet et huiusmodi. sed non in hoc iustificatus sum. Consequenter cum dicit aemulantur vos. quod non solum mihi vestra exteriora. sed dico tamen. Et ideo signanter in proposita auctoritate dicitur. 31: ne aemuleris hominem iniustum. ut sic dicens verum vobis ponatur. 4: nihil mihi conscius sum. 23: qui corripit hominem. Col. |#6 Lectio 6 38 . Et ideo dicit aemulantur vos. Prov. quod amorem confirmat est mutua beneficentia. potest aestimari ut signum odii. quod factus sim inimicus vobis. etc. Nam homines veritatem dicentes. patientia tua. aemulamini spiritualia. Sed quia aliqui aemulantur doctorem bonum in sua praesentia solum. XXVIII. sed sicut Iesum Christum. id est ita honorifice sicut nuntium verba Dei nuntiantem. si iste qui corripitur corripientem diligit. Sed quia amor eorum ad istos non erat bonus. et praedicationem meam recepistis? iob IV. tum quia non amabant eos propter utilitatem ipsorum. suo tamen loco et tempore. si eum oderit. et hoc ideo. id est. quasi dicat: non debetis eos aemulari in doctrina eorum. quod solutio haec potest haberi ex hoc quod dicitur Prov. et diliget te. qui in me loquitur Christi? Matth. a malis odio habentur. id est habetis me odio. Quantum autem ad primum. qui omnia videt. VIII. etc. sed aemulamini bonum doctorem. secundo aliam ex parte pseudo. IX.

Supra apostolus removit falsam causam correctionis Galatarum, hic consequenter apostolus dictae correctionis assignat causam veram, quae est dolor de eorum imperfectione. Et ideo primo dolorem cordis ex quo loquebatur, exprimit; secundo ponit desiderium de manifestatione huius doloris, ibi vellem autem, etc.; tertio ponit causam doloris, ibi quoniam confundor, etc.. Dolor autem iste ex charitate procedebat, quia dolebat de peccatis eorum. Ps. Cxviii, 158: vidi praevaricantes, et tabescebam, etc.. Et ideo verbum charitatis proponit dicens filioli mei. Signanter autem non eos filios vocat, sed filiolos, ut designet eorum imperfectionem, qua diminuti sunt. I Cor. III, 1: tamquam parvulis in Christo, etc.. Sed notandum est, quod puer dum est in parturitione, dicitur filiolus. Et isti tales erant, quia indigebant iterata parturitione, cum tamen parentes carnales semel tantum parturiant filios. Et ideo dicit eis quos iterum parturio. Nam semel eos parturierat in prima conversione, sed quia iam aversi erant ab eo, qui eos vocavit in aliud evangelium, indigebant quod iterato parturiret eos. Ideo dicit parturio, id est cum labore et dolore ad lucem fidei reduco. In quo apparet dolor apostoli. Unde conversio hominis, partus dicitur. Iob XXXIX, 3: incurvantur ad foetum et pariunt. Apoc. XII, 2: clamabat parturiens, et cruciabatur ut pariat. Et inde est quod apostolus ex dolore dure eos corrigit, sicut mulier ex dolore partus dure clamat. Is. XLII, 14: quasi parturiens loquar, etc.. Et ratio iteratae parturitionis est, quia non estis perfecte formati. Unde dicit donec Christus formetur in vobis, id est recipiatis similitudinem eius, quam vestro vitio perdidistis. Et non dicit, formemini in Christo sed formetur Christus in vobis, ut hoc terribilius insonet auribus eorum. Nam Christus per fidem formatam formatur in corde. Eph. III, 17: habitare Christum per fidem, etc.. Sed quando quis non habet fidem formatam, iam in eo moritur Christus. II Petr. I, 19: donec dies illucescat, etc.. Et sic secundum hominis profectum in fide, Christus in homine proficit, et, e converso, secundum defectum deficit. Quando ergo fides in homine efficitur informis per peccatum, Christus non est in eo formatus. Et ideo, quia in istis non erat fides formata, indigebant iterum parturiri, donec Christus in eis formaretur per fidem formatam, scilicet quae per dilectionem operatur. Vel donec Christus formetur in vobis, id est, formosus aliis per vos appareat. Posset autem aliquis dicere: absens tu dicis talia, sed si esses apud nos, haec non diceres, secundum illud II Cor. X, 10: praesentia quidem corporis infirma, et sermo contemptibilis, etc.. Et ideo ponit desiderium manifestandi dolorem suum asperius, dicens vellem autem esse apud vos modo et mutare vocem meam, quasi dicat: modo blandis verbis utor, vocans vos fratres et filios in absentia; sed si essem praesens, asperius corriperem. Nam si quae per litteras scribo, nunc praesens et ore proferrem, durior esset correctio, utpote quia magis possem vocem obiurgantis exprimere, et irascentis resonare clamorem et dolorem pectoris, magis quam per litteras explicare, et magis cor vestrum viva vox ad confusionem de errore vestro et mea turbatione moveret. Et causa huius doloris est, quia confundor in vobis, id est, erubesco apud alios pro vobis. Nam, sicut Eccli. XXII, 3 dicitur confusio est patris de filio indisciplinato. Nam, cum filius sit res patris, et discipulus, inquantum huiusmodi, res Magistri, Magister gaudet de bono quod videt in eo relucere, quasi de bono proprio, et gloriatur, et, e converso, de malo dolet et confunditur. Unde quia isti mutati erant de bono in malum, apostolus confundebatur inde. |#7 Lectio 7 Supra apostolus probavit dignitatem gratiae per consuetudinem humanam hic autem probat eam auctoritate Scripturae. Et primo proponit factum; secundo exponit mysterium, ibi quae sunt per allegoriam dicta, etc.; tertio concludit propositum, ibi itaque, fratres mei, non sumus, etc.. Circa primum duo facit. Primo excitat ad attentionem; secundo proponit suam intentionem, ibi scriptum est enim, etc.. Dicit ergo dicite mihi, etc., quasi dicat: si vos estis sapientes, attendite ad ea quae obiicio, et si non potestis contradicere, cedatis. Iob VI, 29: respondete, obsecro, absque contentione, etc.. Facio vobis autem hanc obiectionem: aut legistis legem, aut non legistis. Sed si legistis, scire debetis ea quae in ea scripta sunt: sed ipsa probat se dimittendam; si autem non legistis, non debetis recipere quod nescitis. Prov. IV, 25: palpebrae tuae praecedant gressus tuos. Dicit autem sub lege, id est sub onere legis. Nam subire aliquod leve non est vis, sed subire grave onus, sicut est onus legis, magnae stultitiae signum esse videtur. Act. XV, 10: hoc est onus, quod neque patres nostri, neque nos portare potuimus, etc., quod est intelligendum de illis, qui volunt carnaliter esse sub lege. Consequenter cum dicit scriptum est enim, etc., proponit suam intentionem, dicens: ideo quaero an legistis legem, quia in ipsa continentur quaedam, quae manifeste dicunt legem non esse tenendam. Et specialiter apostolus facit mentionem de duobus filiis Abrahae. Et primo ponit unum in quo conveniunt; secundo duo in quibus differunt. 39

Conveniunt quidem in uno patre. Unde dicit scriptum est, quoniam Abraham duos filios habuit. Habuit etiam alios quam istos duos filios, quia post mortem Sarae alios genuit de caethura, ut dicitur Gen. XXV, 2; de quibus mentionem non fecit apostolus, quia non pertinent ad hanc significationem. Possunt tamen per istos duos, scilicet filium ancillae et filium liberae, duo populi scilicet, Iudaeorum et gentium, designari; per alios vero filios caethurae, schismatici et haeretici. Qui quidem duo populi conveniunt in uno patre; quia Iudaei sunt filii Abraham secundum carnem, gentiles vero secundum imitationem fidei. Vel sunt filii Abrahae, id est Dei, qui est pater omnium. Mal. II, 10: nonne Deus pater omnium, etc., Rom. III, 29: an Iudaeorum tantum? differunt autem in duobus, scilicet in conditione matris, quia unus est de ancilla, ut dicitur Gen. XXI, 10. Nec tamen peccavit Abraham ad eam accedens, quia accessit ad eam coniugis affectu et ordinatione divina. Alius autem est de libera, scilicet Isaac, quem genuit ei Sara uxor sua. Gen. XVIII, 10: veniam ad te tempore isto, vita comite, et Sara uxor tua, etc.. Item differunt in modo generationis, quia qui de ancilla, scilicet Ismael, secundum carnem natus est; qui autem de libera, scilicet Isaac, per repromissionem. Sed vitandus est hic duplex falsus intellectus. Unus, ne intelligatur per hoc, quod dicit secundum carnem natus est, ut accipiatur hic caro pro actu peccati, secundum illud Rom. VIII, 13: si secundum carnem vixeritis, moriemini, etc.; II Cor. X, 3: in carne ambulantes non secundum carnem militamus; quasi Abraham peccante natus sit Ismael. Alius intellectus, ut per hoc, quod dicitur per repromissionem, credatur Isaac non secundum carnem natus, id est, secundum carnalem commixtionem, sed per spiritum sanctum. Est ergo dicendum, quod secundum carnem, id est secundum naturam carnis natus est Ismael. Nam naturale est in hominibus, quod ex muliere iuvencula foecunda, sicut erat Agar, et sene, nascatur filius. Et quod per repromissionem, id est supra naturam carnis, natus est Isaac. Non enim ad hoc se extendit natura carnis, ut ex viro seni et vetula sterili, sicut fuit Sara, filius nascatur. Per Ismael significatur populus Iudaeorum, qui secundum carnem natus est; per Isaac vero intelligitur populus gentium, qui natus secundum repromissionem, qua promissum est Abrahae, quod esset futurus pater multarum gentium. Gen. XXII, 18: in semine tuo benedicentur, etc.. Mysterium autem exponit, cum dicit quae sunt per allegoriam dicta. Et primo ponit modum mysterii; secundo exemplificat, ibi haec enim duo sunt testamenta, etc.. Dicit ergo: haec quae sunt scripta de duobus filiis, etc., sunt per allegoriam dicta, id est per alium intellectum. Allegoria enim est tropus seu modus loquendi, quo aliquid dicitur et aliud intelligitur. Unde allegoria dicitur ab allos, quod est alienum, et goge, ductio, quasi in alienum intellectum ducens. Sed attendendum est, quod allegoria sumitur aliquando pro quolibet mystico intellectu, aliquando pro uno tantum ex quatuor qui sunt historicus, allegoricus, mysticus et anagogicus, qui sunt quatuor sensus sacrae Scripturae, et tamen differunt quantum ad significationem. Est enim duplex significatio. Una est per voces; alia est per res quas voces significant. Et hoc specialiter est in sacra Scriptura et non in aliis; cum enim eius auctor sit Deus, in cuius potestate est, quod non solum voces ad designandum accommodet (quod etiam homo facere potest), sed etiam res ipsas. Et ideo in aliis scientiis ab hominibus traditis, quae non possunt accommodari ad significandum nisi tantum verba, voces solum significant. Sed hoc est proprium in ista scientia, ut voces et ipsae res significatae per eas aliquid significent, et ideo haec scientia potest habere plures sensus. Nam illa significatio qua voces significant aliquid, pertinet ad sensum litteralem seu historicum; illa vero significatio qua res significatae per voces iterum res alias significant, pertinet ad sensum mysticum. Per litteralem autem sensum potest aliquid significari dupliciter, scilicet secundum proprietatem locutionis, sicut cum dico homo ridet; vel secundum similitudinem seu metaphoram, sicut cum dico pratum ridet. Et utroque modo utimur in sacra Scriptura, sicut cum dicimus, quantum ad primum, quod Iesus ascendit, et cum dicimus quod sedet a dextris Dei, quantum ad secundum. Et ideo sub sensu litterali includitur parabolicus seu metaphoricus. Mysticus autem sensus seu spiritualis dividitur in tres. Primo namque, sicut dicit apostolus, lex vetus est figura novae legis. Et ideo secundum quod ea quae sunt veteris legis, significant ea quae sunt novae, est sensus allegoricus. Item, secundum Dionysium in libro de caelesti hierarchia, nova lex est figura futurae gloriae. Et ideo secundum quod ea quae sunt in nova lege et in Christo, significant ea quae sunt in patria, est sensus anagogicus. Item, in nova lege ea quae in capite sunt gesta, sunt exempla eorum quae nos facere debemus, quia quaecumque scripta sunt, ad nostram doctrinam scripta sunt; et ideo secundum quod ea quae in nova lege facta sunt in Christo et in his quae Christum significant, sunt signa eorum quae nos facere debemus: est sensus moralis. Et omnium horum patet exemplum. Per hoc enim quod dico fiat lux, ad litteram, de luce corporali, pertinet ad sensum litteralem. Si intelligatur fiat lux id est nascatur Christus in ecclesia, pertinet ad sensum allegoricum.

40

Si vero dicatur fiat lux id est ut per Christum introducamur ad gloriam, pertinet ad sensum anagogicum. Si autem dicatur fiat lux id est per Christum illuminemur in intellectu et inflammemur in affectu, pertinet ad sensum moralem. |#8 Lectio 8 Superius posuit apostolus intellectum mysticum, hic aperit mysterium. Et primo quantum ad matres; secundo quantum ad filios, ibi nos autem fratres, etc.. Per duas autem matres intelligit duo testamenta. Et ideo primo ponit significatum; secundo exponit, ibi unum quidem in monte, etc.. Dicit ergo hae, scilicet duae uxores, ancilla et libera, sunt duo testamenta, vetus et novum. Ier. XXXI, 31: feriam domui Israel foedus novum, ecce novum testamentum, non secundum pactum, etc., ecce testamentum vetus. Libera enim significat testamentum novum, ancilla vero vetus. Ad sciendum autem quid sit testamentum, attendi debet, quod testamentum idem est quod pactum seu foedus eorum quae testibus confirmantur. Unde in Scriptura multoties loco testamenti ponitur foedus vel pactum. Ubicumque autem intervenit foedus, vel pactum, fit aliqua promissio. Et ideo secundum diversitatem promissionum, est diversitas testamentorum. Duo autem sunt nobis promissa, scilicet temporalia in veteri lege et aeterna in nova. Matth. V, 12: gaudete et exultate, etc.. Hae ergo duae promissiones sunt duo testamenta. Unde apostolus consequenter cum dicit: unum quidem, etc., exponit ipsa. Et primo quantum ad vetus; secundo quantum ad novum, ibi illa autem quae sursum, etc.. Ad evidentiam autem litterae sciendum est, circa primum, quod quilibet civis alicuius civitatis dicitur esse filius illius, et ipsa civitas est sicut mater eius. Lc. XXIII, 28: filiae ierusalem, nolite flere, etc.. Thren. Cap. Ult.: filii sion inclyti, etc.. Per hoc igitur quod aliqui fiunt alicuius civitatis cives, efficiuntur filii eius. Duplex autem est civitas Dei, una terrena, scilicet ierusalem terrestris; alia spiritualis, scilicet ierusalem caelestis. Per vetus autem testamentum homines efficiebantur cives civitatis terrestris, per novum autem, caelestis. Et ideo circa hoc duo facit. Primo ponit mysterium expositum; secundo expositionis mysticae rationem assignat, ibi sina enim, etc.. Dicit ergo primo: dico quod significat duo testamenta, scilicet vetus et novum. Et quantum ad hoc dicit: primum quidem in monte sina, etc.. Ubi, primo, ponitur locus in quo datum fuit, quia ad litteram in monte sina, ut dicitur Ex. XX, cuius, secundum Glossam, mystica ratio est, quia sina interpretatur mandatum. Unde et ab apostolo vetus lex vocatur lex mandatorum, Eph. II, 15; mons autem significat superbiam, Ier. XIII, 16: antequam offendant pedes vestri ad montes caliginosos, etc.. Unde per montem istum in quo data est lex, significatur superbia Iudaeorum duplex: una qua superbiebant contra Deum, Deut. XXXI, 27: ego scio contentionem tuam, etc.; alia qua superbiebant contra alias nationes abutentes eo, quod dicitur in Ps. Cxlvii, 20: non fecit taliter omni nationi, etc.. Secundo vero proponit ad quid sit datum, quia non ad faciendum liberos, sed filios matris ancillae, generans in servitutem, quae est Agar, id est significatur per Agar, quae quidem in servitutem generat, scilicet vetus testamentum. Et hoc tripliciter, scilicet quantum ad affectum, quantum ad intellectum et fructum. Quantum ad intellectum quidem secundum cognitionem, quia in homine est duplex cognitio: una libera, quando scilicet rerum veritatem secundum seipsam cognoscit; alia vero ancilla, id est subiecta velaminibus figurarum. Et talis fuit cognitio veteris testamenti. Quantum ad affectum vero, quia nova lex generat affectum amoris, qui pertinet ad libertatem, nam qui amat, ex se movetur. Vetus autem generat affectum timoris, in quo est servitus; qui enim timet, non ex se, sed ex alio movetur. Rom. VIII, 15: non accepistis spiritum servitutis iterum in timore, etc.. Sed quantum ad fructum, quia lex nova generat filios quibus debetur haereditas; sed illis, quos vetus generat, debentur munuscula, sicut servis. Io. VIII, 35: servus non manet in domo in aeternum, filius manet in domo in aeternum. Rationem mysterii assignat, cum dicit sina enim mons est in Arabia, etc.. Ubi primo oritur dubitatio, quia cum sina distet a ierusalem per viginti fere dietas, videtur falsum quod sina iunctus sit ierusalem, ut hic apostolus dicit. Sed ad hoc mystice respondetur in Glossa sic, ut sina sit in Arabia. Arabia enim humilitas vel afflictio interpretatur, in qua datum est vetus testamentum, quia homines quasi servi et alieni sub ea affligebantur carnalibus observantiis. Act. XV, 10: hoc est onus, quod neque patres nostri, neque nos, etc.. Qui, mons, coniunctus est, non per spatii continuitatem sed per similitudinem, ei quae nunc est ierusalem, id est, Iudaico populo; quia sicut ipsi terrena diligunt, et pro temporalibus serviunt sub peccato, ita et mons ille in servitutem generabat. Sed haec non videtur intentio apostoli. Nam ipse vult, quod vetus testamentum, quod in monte sina datum est, ex ipso loco servitutis in servitutem generet; quia illud dabatur in sina, non tamen ibi remanentibus filiis Israel, sed proficiscentibus ad terram promissionis. Ierusalem enim etiam generat filios servitutis, et ideo quantum ad hoc 41

Col. scilicet Christo. Scriptum est enim. XLVII. etc. quae est ecclesia triumphans. I Petr. quia non generabantur aliqui in filios eius per introitum gloriae nisi in spe. 5: videbis. etc. visio pacis. Sed mulier sterilis nec patitur in partu. et quae multos filios habebat. quae non offerebat filium Deo. XVI. Et primo exponit mysterium. vel illam matrem in cuius filios generamur. scilicet dolor ex eruptione reticulorum.. 5: tunc dilatabitur et mirabitur cor tuum. et hoc quantum ad ecclesiam triumphantem. id est plures. In parturitione ergo dolorem experitur foecunda. quia parturire dicit conatum ad partum. Huius ergo desertae. et in partu gaudium. et per perfectam Dei fruitionem. I Reg. vel illam per quam generamur. Sed est etiam pacifica. Item competit ecclesiae militanti. cum dicit mater nostra. non frangens coniugalem thorum. Is. Et ecclesia triumphans ante passionem Christi sterilis erat.. LX. 3: regeneravit nos in spem vivam. et clama voce laudis. Sed foecunda est. scilicet laetitiam mentis extra ostendens. et etiam quantum ad militantem. quae est ecclesia militans. etc. ut hic dicitur. scilicet Moysen. I. Deinde cum dicit illa autem quae sursum est ierusalem. circa primum.. quam dicit liberam. Sed cum supra dictum sit ecclesiam liberam significari per Saram. vel quia nondum venit tempus recipiendi filios: erumpe. Et hoc est quod dicit qui coniunctus est ei. VIII. sed diabolo. 9: sterilitas et viduitas venerunt tibi. Et haec duo ad libertatem pertinent. 34: qui facit peccatum. 10: cum esset Anna amaro animo. Is. Is. Ad quod sciendum est. Sterilis autem dolore parturitionis et gaudio partus privatur. ibi quia multi filii. Sed haec duo propheta indicit sterili. LIV. Item sublimis per fidem et spem. Is.. quae non paris. Cxlvii. ut Apoc. hic consequenter aperit mysterium de libera. etc. Sed tu laetaberis in multitudine filiorum. non propter concupiscentiam. et servit cum filiis suis. Est etiam libera.. a quo deserta erat.. et clamor ex ipso dolore. quae habet virum. quia mater nostra. Sciendum est autem. significatam per Saram sterilem. Rom. et quod ecclesia triumphans deserta erat ab hominibus. 18: sedebit populus meus in pulchritudine pacis. III. 1. 21: mulier cum parit. cum dicit libera est. triumphans ut in cuius filios generamur. 21: ipsa creatura liberabitur. etc.. quod deserta fuit ab Abraham. ut perveniamus ad triumphantem. cum dicit ierusalem. quibus ad eam nondum patebat accessus. ne cesses. a quatuor describitur mater nostra. VIII. 42 ... etc. Et ideo dicit tu quae non parturis. quae in Christo pacem habens quiescit. 5: quae est ista quae ascendit. Differunt autem parere et parturire. sterilis. quantum ad ecclesiam militantem. Huic ergo sterili dicitur laetare. Duo enim sunt in partu. LVIII.. 20: nostra conversatio in caelis. quia ierusalem. secundo eius foecunditas. etc. etc. secundo subsequitur gaudium in suscepta prole. etc. non dilectione. quod ecclesia gentium deserta erat a Christo. non per divortium. servus est peccati et (ad litteram) a servitute Romanorum. Ps. Cum ergo innotuit ei Saram sterilem esse. LX. 33: in me pacem habebitis. II. tertio a libertate. Est ergo sublimis per apertam Dei visionem. Militans quidem ut generans. et afflues. etc. videtur esse dubium an Sara fuerit deserta. scilicet ecclesia militans gentium ante conversionem. Primum quidem potest dupliciter intelligi. Io.. Cant. 2: vidi civitatem sanctam ierusalem. 4: filii tui de longe venient. etc. magis quam eius. etc.. 1: clama. ut dictum est. XXXII. etc. ibi scriptum est enim. sed quia non utebatur ea ab illo praecise tempore quo Sara introduxit ei ancillam. id est laetitiam quam interius habes manifesta exterius. Hoc ergo modo illud exponentes. quod in muliere foecunda. qui eis dominabantur. I Reg. etc. LX.. scilicet ecclesiae gentium. 5: sterilis peperit plurimos. I. cum dicit sursum. quasi dicat: steriles. secundo a nomine. scilicet per continuationem itineris euntium in ierusalem. parere vero dicit eductionem foetus iam facti. Nam Abraham vacabat quidem operi carnali. quarto a foecunditate. sed de eo quod non pariunt.. Lxxxvi. quae non parturis dolendo. sunt multi filii. III. Quod quidem competit ecclesiae triumphanti. scilicet clamare et erumpere: sic ergo apparet libertas matris. ubi loquitur de ierusalem. XVI.. Ps. sed propter prolem suscipiendam. primo quidem est tristitia in pariendo.. quae nunc est ierusalem. secundum enim septuaginta. per quam primo probatur libertas matris praedictae. Posita enim erat romphaea ante ianuam Paradisi.. quia nondum venerat Christus. 6 et VIII. 5: numquid sion dicet homo. Nam ecclesia sterilis erat. III. servitute scilicet legalium observantiarum (a qua redemit nos Christus) et servitute diversorum peccatorum Io. 14: qui posuit fines tuos pacem. ut nullus intrare posset. Phil.. scilicet Is. Unde ad Babylonem dicitur Is. scilicet ecclesia militans. id est. etc. ut habenti pacem perfectam. etc. deseruit eam. non dolent de partu. quibus continetur foetus in matrice. Hic ponitur prophetia. scilicet synagogae. Sequitur foecunditas quia multi filii. Is. sed quantum ad opus carnale. etc. sed partu postposito. etc. dicens laetare. 2: quae sursum sunt sapite.coniungitur mons sina cum illa. Et hoc quantum ad triumphantem. et triumphans. Per quod datur intelligi. XXI. nec gaudet in prole. Sic ergo generamur in praesenti ecclesia militante. secundo inducit prophetiam. etc. quae non conaris ad partum per desiderium. Et hoc veniente sponso... secundum illud Io. secundum quod hanc matrem possumus intelligere.. etc. etc. scilicet a sublimitate.

|#9 Lectio 9 Exposito mysterio quantum ad matres. ut reducat eum ad bonum. 11: multi venient ab oriente. quod Iudaei et persecutores fidei christianae. quam gentiles. destruant. etc. et hanc viri iusti faciunt malis et spirituales carnalibus. tam Iudaei. Et primo ponit filiorum distinctionem. 8: qui sunt filii promissionis aestimantur in semine. XXI. Sed nota. qua quis persequitur alium. Primo quantum ad modum originis. superbi et hypocritae. fratres. Sed ad hoc est responsio. II. etc. quia ludus magni ad parvum est quaedam illusio.. et etiam carnales et mali christiani eiicientur a regno caelesti. etc. ibi itaque. Ipsi sunt qui contradicunt spiritualibus proficientibus. 2 dicitur ad iephte: haeres in domo patris nostri esse non poteris. Per hoc autem docebat eum averti a cultu unius Dei. tertio quantum ad ius haereditatis. et detrahunt illis. ne gregem Domini inficiant. ibi sed quomodo tunc. qui per imitationem fidei ab Abraham descendit. XXII. nos vero secundum carnem. quod est magna persecutio. quod duplex est persecutio. Iudic. fratres mei. sicut Isaac de libera: non quod naturali opere natus non fuerit. secundum Isaac. sed quia sicut dictum est supra naturalem virtutem carnis fuit ut de vetula sterili filius nasceretur. et mali bonis. promissionis filii sumus facti Abrahae. 9: cum vidisset Sara filium ancillae Agar ludentem. Gen. Vel etiam. quam ipsi non habent. faciunt his. quia non erit haeres filius ancillae cum filio liberae.. ut pervertat ad malum. populus gentium. quia haeretici quos nos persequimur. Sed dicendum est. |+5 Capitulus 5 43 . quidam autem non carnali origine. Nam aliquando aliqui manifeste carnales et mali culpam suam recognoscentes. in similitudine Isaac. Modus autem originis quo aliqui nascuntur filii Abrahae est duplex: quidam origine carnali. Quam quidem libertatem habemus a Christo. id est. ibi sed quid dicit Scriptura. scilicet fideles. Alia persecutio est mala. sicut Ismael de ancilla.. Et ratio horum subditur.. quod filii carnis Abrahae ad litteram sunt Iudaei.. In mundo enim isto boni sunt malis permixti. XIV. Nunc etiam carnales persequuntur in ecclesia spirituales viros. hic exponit illud quantum ad filios. Primo quia non legitur. Eccli.. bonis se humiliant. 36: si filius vos liberaverit. XI. Gen. Quantum vero ad ius haereditatis. Distinctionem autem filiorum ponit quantum ad tria. quia sub specie ludi hoc faciebat. secundo quantum ad affectum dilectionis. 15: foris canes et venefici. Dicendum est. Rom. In quo datur intelligi. vel si obstinati sunt in malo. persequuntur in aliis. Nam per Ismaelem intelligitur populus Iudaeorum. Secundum affectum autem distinguuntur. IX. Est etiam quaestio. XXI. ad hunc Ismaelem pertinent. VIII. et ipsum peccatum eiicietur. etc.. Cant. Quod tamen ideo in Genesi appellatur ludus. mystice autem. Per Isaac autem. Spiritualiter autem persequuntur spirituales filios. vere liberi eritis. Matth. fatui vero bonitatem. illi scilicet qui quaerunt gloriam et temporalia lucra in ecclesia. quia a principio primitivae ecclesiae Iudaei persecuti sunt christianos. Ismael cogebat Isaac adorare imagines luteas quas faciebat. ut patet in actibus apostolorum. 20: omne opus corruptibile in fine deficiet.. Unde dicitur in Glossa: omnes qui in ecclesia terrenam facultatem quaerunt a Domino. quam corporalem. cum maius malum sit inferre mortem spiritualem. Est etiam quaestio quomodo filii secundum carnem persecuti fuerint et persequantur filios secundum spiritum. Per hos autem filios intelligitur duplex populus. et hanc qui secundum carnem nati sunt. Ancilla etiam. 10: eiice ancillam et filium eius. quia qui natus erat secundum carnem. qui carnali propagatione est ab Abraham derivatus. 2: sicut lilium inter spinas. et habent labia iniqua et linguas dolosas et subdolosas. qua aliquis persequitur alium. dicunt se natos secundum spiritum. id est malitia. Sed hic est quaestio. quia de adultera natus es. Et ideo dicit nos autem. etiam corporaliter. Io. sed quod tantum luserit cum eo. cum maior cum parvo ludens intendit eum decipere. qui propter carnalia et temporalia bona ad fidem veniunt. Una bona. vel ut eos corrigant si converti volunt. distinguuntur per auctoritatem Scripturae. quod Ismael persecutionem aliquam fecerit contra Isaac. etc. Responsio. ut dicunt quidam. Unde dicit qua libertate. etc. quod apostolus illum ludum dicit persecutionem. etc. persequebatur illum qui natus erat secundum spiritum. et facerent etiam nunc si possent. secundo principalem conclusionem. VIII. Apoc. Sed in aeterna patria non erunt nisi boni. etc. qui nati sunt secundum spiritum.

Ideo autem addit iterum.. Act.: state succincti lumbos vestros.. Qui enim stat. sed quia. conversis vero ex gentibus non licebat ea servare. circa legalium observantias triplex tempus distinguitur. credebant adhuc signum durare. Nam. exponit praedicta duo. ut Hieronymus dicit.. etc. Et primo secundum. Sequebatur enim ex hoc. ad quod omnes christiani tenentur quoad cultum. Deinde cum dicit ecce ego. secundum Hieronymum. scilicet ante gratiam divulgatam.. Unde quia isti idololatrae fuerant. legalia servare. ibi nos autem spiritus. etc. Primo proponit admonitionem. quod per legem non est iustitia hic vero reducit eos ab errore ad statum rectitudinis. testificor enim omni homini. inducit ad rectitudinem. ibi ecce ego Paulus. quia obligat ad impossibile. qui ex Iudaeis conversi fuerant. etc. cum subdit et nolite iterum iugo servitutis contineri. Quorum unum est inductivum ad bonum. Sed in tempore medio.. Nocivum est quidem iugum legis. Inducit etiam ad firmitatem. dum tamen in eis spem non ponerent. De quo iugo dicitur Act. 44 . Faciebant autem actus legalium. ipsa servare. Cap. et hoc est quod dicit testificor autem. Circa primum duo facit. Sic ergo patet onus legis esse nocivum. scilicet tempus ante passionem. Qui ergo circumcidebantur. ut sit sicut servire idololatriae. Sed adhuc. sicut in religione christiana signum visibile est baptisma. Prohibet vero et retrahit a malo. poterant quidem absque peccato etiam illi. XV. secundo quantum ad humana. ergo decepit eum. quibus antea in idololatria servierant. Secundum vero Augustinum dicendum est quod apostoli secundum veritatem servabant legalia. et tunc signatum nondum venisse. etiam ipsis Iudaeis. quod Paulus non circumcidit timotheum quasi legem servare intenderit. et sic excidebant a Christo. si subiiciant se iugo circumcisionis et aliarum legalium observationum. VI cap. quasi ad eadem revertuntur.. cum dicit state ergo.. XVI. Quia vero Galatae ponebant spem in legalibus post gratiam divulgatam.. ut supra dictum est. Christus vobis nihil proderit. Christus vobis nihil proderit. ibi evacuati estis. a quo tantum per Christum liberati estis. non tamen cum intentione servandi legalia. id est. et ideo ea servare volebant. secundo eius rationem assignat. secundo valde onerosum. XV. quod non debent subire. rectus est. quae in servitutem generat. etc. etc. quasi sine eis gratia non sufficeret ad salutem. quia ecce ego Paulus.. Sic ergo cum dicit state. I Cor. licebat fidelibus ex Iudaeis illo tempore. Nam quicumque profitetur in aliqua religione. fides Christi.. ad quod obligarentur qui in ipsa religione vivunt.. etc. 4: virgam humeri eius. etc. qui. etc. ante gratiam divulgatam. Et in admonitione etiam duo ponit. Est etiam valde onerosum. secundo primum. Is. ibi et si praeoccupatus fuerit homo. Sed contra. Nam huiusmodi observatio erat eis sicut idololatria. neque nos. etc. XVII. et bene. quia aufert dominicae passionis effectum.. state firma fide. Et ideo quia timotheus fuit ex matre Iudaea. Et sicut dicit Augustinus: numquam fuit aliqua religio sine aliquo visibili signo. non quia prius sub lege fuerint. 12: qui se existimat stare. quia. X. Primo ostendit iugum illud esse valde nocivum.|#1 Lectio 1 Supra ostendit apostolus. Respondeo. Post ergo gratiam divulgatam servare legalia est peccatum mortale. Circa primum duo facit. facit se debitorem omnium quae ad observantiam illius religionis pertinent. secundum apostolorum sententiam. scilicet Iudaeo et gentili.. etc. et fixo pede permanentes in libertate. Obligantur etiam ad omnia quae ad cultum christianae religionis pertinent. 58: stabiles estote et immobiles. etc. Eph.. IX. Inducit quidem ad bonum. I Cor. Primo ostendit quid sit iugum servitutis. dico. quasi dicat: dico quod si circumcidimini. Gen. Ult. ibi testificor autem. sed simulavit se circumcidere. quod non reputarent Christum. Circa primum duo facit. et post gratiam divulgatam. etc. Dicendum est. Et primo quantum ad divina. 3 dicitur quod Paulus circumcidit timotheum. secundo probat. circumcidit eum apostolus cum intentione servandi legalia. et tamen legalia servare volebant et ponebant in eis spem. Unde non decepit timotheum. ideo dicit eis apostolus si circumcidimini. Quia ergo Galatae ex Iudaeis non erant. et cum intentione ea servandi. etc. id est non subiiciamini legi.. ergo fecit quod Christus ei nihil prodesset.. quasi dicat: ex quo per Christum liberati estis a servitute legis. etc. Secundum Augustinum vero. etc. in cuius signum data fuit circumcisio. et sic non exibant a fide. Et ideo dicit: nolite contineri iugo servitutis. scilicet ante gratiam divulgatam. ideo revertebantur in iugum servitutis. credentes ab ipso sine legalibus salutem consequi non posse. supple: voce auctoritatis. apostoli simulatorie servabant legalia ad vitandum scandalum fidelium ex Iudaeis. post evangelium servare legalia adeo peccatum est. 10: hoc est onus quod neque patres nostri. secundum est prohibitivum a malo. inquantum non recte sentiebant de Christo. si circumcidimini. 11: ut sit in signum foederis inter me et vos. secundum ipsum. faciendo opus circumcisionis.

quod. 10: hoc est onus. etc. 5: memor esto unde excideris. sed secundum quid. Haec autem spes non venit ex circumcisione. mortifera sunt. Dicit ergo evacuati. et hoc est quod dicit quoniam debitor est universae legis faciendae.. 20: salvatorem expectamus. Dicendum est quod eadem conscientia durante.Signum autem legis mosaicae fuit circumcisio. Sed nos... quia de plenitudine eius accepimus omnes. Sed dato quod aliquis circumcideretur. Quae quidem fides non est ab homine. peccat. XXI.. peccaret mortaliter. II Tim. etc. Facere autem contra Deum est peccatum. hic autem redit ad primum. Phil. etc. neque praeputium.. 16: de plenitudine Christi nos omnes accepimus. ergo secundum praedicta obligat se ad servandum legalia. Et hoc verbum nec perfecte habetur. Nam fides est cognitio verbi Dei. neque ex gentilitate. sed ex intentione operantis non sunt indifferentia. id est iustitiam et spem. Hic sunt duo dubia circa Glossam. scilicet apostoli. etc. Sic ergo dico. in quam tendit iustitia. scilicet quod non esset subeundum iugum servitutis legis. qui scilicet prius eratis pleni gratia Christi. III. ita ex fide est spes. Et ideo dicit nam in Christo Iesu. Nam ponentibus in eis spem. ipsa conscientia durante. Vel spem iustitiae. 10: qui offendit in uno. quod est duplex. III. secundo causam eius assignat. 17: cor fatui quasi vas confractum. I Cor. quod dicit quod illi qui non credunt. etc. quia excidunt a gratia. quia potest deponere erroneam conscientiam. quia scilicet expectamus spem iustitiae. quia habere conscientiam de re aliqua facienda. si non observaret legalia: cuius ratio est. quia per eum iustificamur. scilicet aeternam beatitudinem. scilicet habenda futurae beatitudinis. III. Et primo proponit standi exemplum.. Sed fides. Quicumque ergo circumcidebat se. Et hoc modo hic apostolus testificatur omni circumcidenti se. 15: accepistis spiritum filiorum. Vel spem iustitiae. Sed dicendum est. non quidem ex genere operis. |#2 Lectio 2 Explicavit apostolus secundum documentum. quod dicit praeputium et circumcisionem esse indifferentia. ex spe iustitia. 22. a gratia. cum sit ignorantia iuris. Circa primum duo facit. Secundum dubium est de hoc. scilicet vitam aeternam. et sanctificatio. etc. I Petr. scilicet illis. factus est omnium reus. 26: fides sine operibus mortua est. qui in lege iustificamini. per quem est nobis spes iustitiae. II. etc. et circumcisus. secundum est amissio gratiae Christi. ut iustificentur non per legem. nisi circumcideretur. etc. et omnem sapientiam non tenebit. Et hoc ex fide. VIII. id est spem quae est de iustitia. Primo proponit standi exemplum. 3: regeneravit nos in spem vivam. ibi qui in lege. vel etiam a iam habita. etc.: in reliquo reposita est mihi corona iustitiae. Ult. Et similiter si facit. neque circumcisio. Io. sed per fidem. et age poenitentiam. pater. sed hoc est peccatum mortale.. nihil aliud est quam aestimare quod faciat contra Deum.. sed ea quae per dilectionem operatur. etc. quia huiusmodi ignorantia non excusat. 30: qui factus est nobis sapientia. dico. id est creditis iustificari. spem iustitiae. Christus vobis nihil proderit. cum Daemones credant et contremiscant. etc. Iac. scilicet quod non debent accipere legis observantiam ratione damni iam praesentis. in quo clamamus: abba. Et Eccli. quod ex genere operis sunt indifferentia. sed a spiritu sancto qui eam inspirat. Unum est amissio Christi.. etc. stamus per spem. peccaret mortaliter. ibi nam in Christo Iesu. etc. non informis.. secundo removet stationis impedimentum. Consequenter cum dicit evacuati estis.. sed ex intentione operantis. probat quae dicit. I. peccaret mortaliter. Vel. etc. et redemptio. cum supra dixerit si circumcidimini. XV. ergo tenetur peccare mortaliter. peiores sunt quam Daemones. etc. ostendens quod stare debent.. excidistis. tenetur servare legalia. secundum illud Act. Quam tamen nullus servare poterat. Primum est. quod tenetur ad servandum legem. I.. Respondeo. etc. quod nisi faceret hoc ad quod inducit conscientia. et sic videtur esse perplexus. puta si aliquis haberet conscientiam. quod neque patres nostri. ibi currebatis. Ideo dicit a gratia excidistis. Sicut ergo fides est ex spiritu. id est. quia nihil faciunt ad hoc. II. Apoc. Primum est causa secundi. ibi vos autem in libertatem. I. habitatione Christi. tertio assignat standi causam. et iustitia. nec perfecte cognoscitur. nisi etiam habeatur amor quem sperat. Vos. qui non ponunt spem in eis. per quam pervenimus ad vitam aeternam. quia evacuati estis a Christo. 17: habitare Christum per fidem. id est in his qui sunt in fide Christi.. III. id est indifferentia sunt. ut dicitur Rom. Secundum damnum est amissio gratiae. id est rem speratam. id est Christum. 45 . quia iustitia Dei est per fidem Iesu Christi. Nec tamen est perplexus simpliciter. neque nos portare potuimus. Rom. 28: arbitramur hominem iustificari per fidem sine operibus legis. quasi dicat: vere Christus vobis nihil proderit. Eph.. Cap. II. nisi illud faciat. obligabatur ad omnia legalia servanda ac implenda. Christus eis nihil prodest. Rom.. Dicit ergo: qui in lege volunt iustificari. Iac.

etc. Et hoc. Lev. ibi nemini consenseritis. quod credunt. XII. dilectissimi. Eph. aliud quantum ad conturbantes. cum ex hoc non sit periculum. ut dicitur supra III. etc. Unum quantum ad seducentes. etc.. quanto maius bonum privat. tertio ex parte apostoli. V. agitur de impedimento stationis. sed non quantum ad affectum. sed quod animale est. Confido. 46: non prius quod spirituale est. et II Tim. V. inquam. id est contra ipsum. Ubi primo ostendit quid requiratur ex parte eorum. 28: principem populi tui non maledices. II. Quando ergo aliquis multis bonis spiritualibus privatur.. non obedire? et hoc congrue dicit. qua vos volunt mittere sub iugo legis. Dicit ergo ego confido. 2: implete gaudium meum. ideo portabit iudicium. Hebr. ut sit sensus: quicumque sit ille. 18: maledictus qui errare facit caecum in itinere. Et ideo fides est voluntatis et intellectus scientia. ut scilicet a spiritualibus convertamini ad corporalia. cum scriptum sit exod. et hoc ex triplici parte. Prima. Consequenter cum dicit ego confido in vobis. Et ponit duplex auxilium. nihil debet facere nisi quod utile duxerit sibi. quod nondum erant corrupti. Quia Dominus dabit vobis sapere secundum sobrietatem catholicae veritatis. etc. Impedimentum stationis eorum magnum erat et nocivum. Cxviii. removet impedimentum ex parte Dei. Ex quo datur intelligi.. Et hoc ex auxilio divino. 25: quia turbasti nos. Dicendum est. id est etiam si Petrus esset.. ibi qui autem conturbant. etc. etc. ut cum spiritu coeperitis.. 16: gaudeo quod in omnibus confido in vobis. sed ex diabolo. totam massam corrumpit. etc. Nam Daemonibus displicet hoc. signum est habuisse magnum impedimentum. 46 . cum dicit currebatis bene. etc. Sicut enim qui inducit aliquem ad bonum. Ios. ita qui inducit aliquem ad malum. aut Angelus de caelo evangelizet vobis praeterquam quod evangelizavimus. Primo ex parte eorum.. quia non est ex eo. cum debeat esse contrarium. id est congregationem fidelium. II Cor. Sed Porphyrius et Iulianus in hoc reprehendunt Paulum de praesumptione. VI.. quod peiores quidem sunt ex specie operis. fratres.. non parcetur ei. etc. 32: viam mandatorum tuorum cucurri. quae instigat ad currendum. III. cum dicit nemini. Ps.Respondeo. ergo non debetis audire. id est quantaecumque sit auctoritatis. ut ostendat eos apostolus magnum impedimentum habuisse. quanta in Daemone qui odit quod credit. etc.. quia homo cum dat se alicui.. qui auxilium ad hoc praebet. id est impedivit veritati. Dan. 9: confidimus autem de vobis.. scilicet operante. II.. et ideo dicit quod non est eis consentiendum. Oportet ergo voluntati fidei obedire. Et ideo. 11: nolite communicare operibus infructuosis tenebrarum. etc. Quantum autem ad conturbantes dicit qui autem conturbat. ibi ego autem. etc. etc. Et haec est duplex.. estis impediti. 17: et sermo eorum ut cancer serpit. Consequenter cum dicit currebatis bene. 11: nec quidquam fermenti ac mellis adolebitur in sacrificio Domini.. Secundo assignat rationem huius cum dicit persuasio enim. Et ideo dicit in Domino Deo. inquantum scilicet deficiens est. Deut. et ideo non consenseritis eis. quia posset dici quod non est magnum si paucis consentiatur. sed sollicitabantur de hoc. parva in principio.. condemnatur. et confido in vobis. etc. id est condemnationem sustinebit. 1.. XV.. quicumque est ille. id est qui removet vos a debito ordine. deinde quod. etc. 3: sic stulti facti estis. ut vitent hoc nocumentum. quasi dicat: dixi quod non consentiretis pseudo. nam tanto aliquid est magis nocivum. sed dum sic currebatis. quod hoc dicit lacerans Petrum (cum supra in faciem se restitisse scripserit). Et hoc quidem fuit olim in vobis. Excludit autem impedimentum. Sed. et ideo supersedeo ad praesens. 8: licet nos. etc. nam obedire est voluntatis applicandae ad consensum praecipientis. II.. etc. ergo haec persuasio. quasi stellae in perpetuas aeternitates. ibi ego confido. VII. Supra I. sed debent principiis obstare. Quis ergo vos fascinavit. 3: qui ad iustitiam erudiunt plurimos. qui vos vocavit ad vitam. etc. nec etiam est tanta nequitia voluntatis in homine qui non credit. etc. id est illi pauci qui vobis persuadent. etc. Et primo ponit impedimentum. Ps. etc. Xci: bonum est confidere in Domino. quae amiserunt. Et cum talis ordo sit perversus. Secunda ratio est. XXII. nec eorum insidiae sunt contemnendae. 5: non simus noctis neque tenebrarum. commemorat eis bona spiritualia. II Cor. Vel haec persuasio. etc. scilicet ex Deo. quia modicum fermentum.. Ex parte eorum. vel consentire. anathema sit. nisi his quae sunt ab ipso. in hoc scilicet quod nihil aliud sapietis. secundo ex parte Dei. scilicet quod nemini pseudo deinceps consentiant. meliora et viciniora saluti. cum dicit nemini. non est credendum quod Paulus cum maledicto de ecclesiae principe loqueretur. cum dilatasti cor meum. puniretur. secundo docet eius remotionem. Phil. et ideo subdit: quis vos fascinavit? de quo dictum est supra cap. remuneratur. scilicet evangelicae. III. quam quod vos docui.. I Cor. Vel non ex eo. 4: fiduciam talem habemus per Christum ad Deum.. I Thess. quod gratia fidei Christi sufficiat ad salutem sine legalibus observantiis. VII. dicentes.. ut idem sapiatis. scilicet per opera fidei formatae per charitatem. XXVII. exturbet te Dominus in hac die. hoc autem est volendo credere. Sed vos traditi estis Christo. ut Augustinus dicit.

dicens tantum ne.. quod Petrus sic offenderit. et aliis. Act. Vel. IV. ibi ergo evacuatum est. etc. et dicebant quod apostolus deceperat eos. VIII. et redigunt eos in servitutem legis.. Si ergo praedico circumcisionem. fratres. Et ideo excusat se de hoc apostolus. quod esset dignus condemnatione. Et primo ponit sui excusationem. alioquin persecutiones adhuc non paterer. Supra IV.. Circa primum tria facit.. 14: benedicite. Et secundum diversos gradus charitatis distinguuntur diversi status. XII. ut servarent spiritualem castitatem. Patet ergo quod non est verum quod mihi imponunt. evacuatum est scandalum crucis. ut ubera arentia. Falsum est etiam id quod mihi imponunt per id quod communiter est apud alios. qui eum infamabant. impune vobis peccandum esse arbitrantes.. secundo aliquid pertinens ad omnes. in libertatem gratiae. 12: sunt quidam eunuchi. et sub ista auctoritate corrumpebat Galatas ipse cum aliis falsis praedicatoribus. sed potius benedixit. Prima est. Primo ponit conditionem status. ut dicitur I Cor. quod non abutamini libertate vestra. unde dicit sed per charitatem spiritus. Ad hoc est duplex responsio. Iudaeis quidem scandalum. sicut imponunt mihi pseudo. sed per charitatem 47 . etc. id est non erit scandalum apud Iudaeos ultra de cruce. dicens ego autem. 14: dabo eis vulvam sine liberis. 31: non sumus ancillae filii. dicens eos non debere circumcidere filios. I Cor. et docuisse legalia debere servari.. dicit Iacobus Paulo: audierunt de te quia discessionem doceas a Moyse eorum. etc. scilicet a Deo. Consequenter obiurgat pseudo. IX. sed etiam omnes apostoli praedicamus Christum crucifixum..Nec etiam. sed liberae. et libertas spiritus pervertatur in servitutem carnis. quia ita edocti erant ab apostolo. quia optavit eis ut spiritualiter castrentur. ad quem inducit apostolus. quia abducunt a meliore in peius. removet impedimentum ex parte sua. I Cor. fratres. qui per gentes sunt Iudaeorum. secundo exponit. ut det intelligere. Dicit ergo apostolus de quodam alio. sed status fidei Christi. quod per crucem Christi legalia evacuantur. dicebat se fuisse discipulum magnorum apostolorum. evacuatum est scandalum crucis. etc. XIII. id est vim generandi perdant in vobis. Supra II. secundum Augustinum. Omnis enim status conditio pertinet ad servitutem vel ad libertatem. Rom. etc. VIII. Secundo quod optat eis sterilitatem prolis quam habent eunuchi. Dicit autem apostolus specialiter evacuatum est. etc.. dicens utinam abscindantur. sed totaliter castrentur. Et de hoc maxime scandalizantur. ibi omnis enim lex. quasi dicat: ipsi conturbant vos in hoc quod volunt vos circumcidi: sed utinam non solum circumcidantur. id est evacuata est crux quae est scandalum. 9: videte ne forte haec licentia vestra offendiculum fiat infirmis. Et hoc merito. etc. quasi dicat: crux perdidit effectum suum et virtutem. quod praedicabat legalia non debere servari. XXI.. qui eum infamaverant. et nolite maledicere. quia legalia non servabat et ea non esse servanda docebat. Io. 12: persecutionem patimur. quae lex prohibebat. Nam Iudaei specialiter propter hoc persequebantur Paulum. sed ne credant eis licere peccata committere. tertio innuit standi modum. quia vos vocati estis. quid adhuc persecutionem patior? scilicet a Iudaeis. Supra II. ut scilicet non generent. secundo eorum. cassando caeremonialia. dicentes Paulum praedicasse in Iudaea. 21. 23. qui liberi estis per Christum. etc. 1 s. qui de Iudaea veniens. Os. evacuatum est scandalum. quod pseudo Galatis excusantibus se de eo quod non servabant legalia. sed accepistis spiritum adoptionis filiorum. etc.. XIX. etc. Unde ait utinam et abscindantur. quia generant filios in errorem.. etc. Nam non solum ego. quasi dicat: recte conturbant vos. Et primo ponit modum standi. Abusus autem status est si in deterius prolabatur. Sciendum est circa primum. Nam patienter sustinerent. etc. hic innuit modum ipsius. Conditio quidem standi est libertas.. quia sabbatum non custodit. etc. si circumcisionem adhuc praedico. quod non maledixit apostolus eis. Vos. ibi utinam abscindantur. immo libenter vellent. Sed contra Rom. ita tamen. Modus autem standi est per charitatem. Sic ergo status gratiae est non per affectum carnis. inquam.... quia praedicamus. ergo Christus gratis mortuus est. |#3 Lectio 3 Proposito exemplo standi et remoto eius impedimento. I. etc. 15: non accepistis spiritum servitutis iterum in timore. IX. Et primo aliquid pertinens ad ipsum tantum. secundo removet abusum standi. obiurgationem. volunt ducere in servitutem. Status autem totus est in charitate. etc. sine qua homo nihil est. quod propter hoc Iudaei occiderunt Christum. quia si circumcisionem praedico. I Cor. secundum illud Matth. quod praedicaremus crucem et legalia simul debere servari.. 21: si enim ex lege esset iustitia. et quod in servitutem eorum haec persuaserat eis: et confirmabant.. quasi dicat: liberi estis. Galatae autem iam liberi erant a lege. etc. etc. 4: propter subintroductos falsos fratres. qui se castraverunt propter regnum caelorum. Consequenter cum dicit ego autem. Excludit autem falsum quod ei imponebatur. 16: non est hic homo a Deo. Et ideo dicit vos enim.. ideo apostolus subdit abusum libertatis. ad libertatem pertinet et est ipsa libertas.

sed a Domino.. XII. ille ergo diligit se. Rom. quam alium. legem implevit. ita et proximum propter ipsum diligas. totum absorbet. servus autem est causa alterius. etc. maxima est.. quid est quod modo dicit servite invicem? ad quod dicendum est. etc. non ergo in uno praecepto tantum impletur. quia dicitur Matth. quia scilicet in charitate.. quae similiter ad dilectionem proximi pertinent. et etiam bonum illud amamus. quod. Et ideo dicit I Tim. II Cor. quia homo secundum ordinem charitatis magis debet se diligere. Et ideo dicit omnis enim. per quem debemus invicem esse subiecti et servire. Unaquaeque enim res est inclinata velle sibi illud. Moralia quidem sunt praecepta Decalogi. Respondeo. sed propter me. accommodat se utilitatibus proximorum. Si ita. etc. quia cum volo bonum mihi. non quia est mihi utilis. scilicet quod ab invicem consumamini. 4: et vane fortitudinem meam consumpsi. ut referatur ad ordinem. vel delectabilis. quibus consumitur societas et vita. 21: hoc mandatum habemus a Deo. potissimum autem in homine est intellectus. sicut Philosophus dicit. Et ideo dicit quod si invicem. vel ut moventis. 18. etc. non quantum teipsum. etc. Praecepta enim legis reducuntur ad illud praeceptum. XLIX. qui vult sibi bonum intellectus et rationis. alia septem ad dilectionem proximi. ut qui diligit Deum. id est totam famam aufertis et totaliter detrahendo confunditis. Servus autem est. Ubi ponit triplex beneficium spiritus 48 . quia a se operatur. charitatem negligitis. quod ei volumus. Et in eodem capite dicitur: plenitudo legis est dilectio. quod hoc exigit charitas. bonum autem illud quod mihi volo. 5: finis praecepti est charitas. quando vis ei bonum intellectus et rationis. Secundo modo. quem dicit esse sequendum. quam consequimur ex impletione charitatis. liber est qui est causa sui. Consequenter cum dicit omnis lex. Iac. XIX. Amare enim est velle bonum alicui. eorum quae minora videntur mentionem facit. etc. scilicet de vitiis linguae. Tunc ergo diligis proximum sicut teipsum. etc. Dicit autem sicut teipsum. sed diversimode. Nam sicut Augustinus dicit: vitio contentionis et invidiae. scilicet in uno praecepto charitatis. et tamen libera est. Nam qui comedit. secundo de libertate non danda in occasionem carnis. videte damnum quod imminet vobis. quando volo ei bonum propter se.. Iudicialia autem sunt ut quicumque furatur aliquid reddat quadruplum. scilicet de dilectione Dei et proximi. Tunc ergo diligo proximum sicut meipsum. Sed cum superius dicat quod sint vocati in libertatem. Phil. Et ideo dicimur amare aliquem cui volumus bonum. Et comeditis. videte malos operarios. 2: videte canes. spontanee. quod si vos invicem mordetis. quod potissimum est in ea. quorum tria pertinent ad dilectionem Dei.. Is. abstinens a commemoratione maiorum vitiorum et. inquam. et ratio.. XII: in his duobus mandatis. IV.. 8: qui diligit proximum. me diligo simpliciter propter me. id est quae procedit a spiritu sancto. quasi dicat: in dilectione omnis lex impletur. IV. ibi spiritu ambulate. ibi quod si invicem. Caeremonialia vero sunt sacrificia et huiusmodi quae reducuntur ad dilectionem Dei. cum postpositis propriis utilitatibus. 2: alter alterius onera portate. Sed contra. Ubi loquitur Galatis adhuc quasi spiritualibus. aufertis: qui enim mordet. vel ut finis: quia servus nec a se movetur ad opus. id est in parte famam. quasi dicat: ideo charitas est habenda. quia in ea implemus totam legem. 10: honore invicem praevenientes. Dicendum est quod in dilectione Dei includitur dilectio proximi.. scilicet ut ad Deum perveniat. proximo detrahendo. quod omnia in uno praecepto charitatis implentur diliges proximum tuum sicut teipsum: et est scriptum Lev. ut referatur ad iustitiam dilectionis. vel sunt caeremonialia. XIII. etc. et his similia. non totum accipit. et propter utilitatem Domini sui. ut invicem serviamus.spiritus. diligo non propter se. et primo de dilectione. Utilitas autem. I Io. etc. Infra VI. |#4 Lectio 4 Postquam apostolus manifestavit in quo consistit status spiritualis. Rom. sed partem. scilicet ad operandum. Consequenter cum dicit quod si invicem. scilicet de spiritu sancto. etc. diligat et fratrem suum. V. tota lex pendet et prophetae.. I. inducit ad charitatem sectandam ex damno quod incurrimus si eam negligamus. secundo propter damnum charitatis neglectae quod incurrimus. consequenter hic agit de causa status. Sciendum est tamen. Nam omnia praecepta vel sunt moralia. 14: charitas Christi urget nos. Et e converso proximum diligimus propter Deum: impletur ergo tota lex in uno praecepto charitatis. id est eodem modo quo meipsum. Charitas ergo quantum ad causam moventem libertatem habet. exponit quae dicit.. III. Circa primum monet ad charitatem sectandam: primo propter utilitatem quam consequimur in impletione. fratres mei.. Et sic patet. quia omnis lex in uno sermone impletur. Tertio modo. Exponitur autem tripliciter: uno modo ut referatur ad veritatem dilectionis. 11: nolite detrahere alterutrum. perniciosa iurgia inter homines nutriuntur. vel iudicialia. scilicet ut sicut te diligis propter Deum. etc.

subiungit dicens: quia lex spiritus vitae in Christo Iesu liberavit me a lege. Ideo autem spiritu ambulandum est quia liberat a corruptione carnis. Hoc desiderabat apostolus. et tertium est collatio vitae seu securitas a damnatione mortis. Secundum. secundum est liberatio a servitute legis. Vel spiritu ambulate. etc. ibi quod si ducimini. quia. adversus quam concupiscit spiritus. 9: oculus non vidit. scilicet superflua.. 14: qui spiritu Dei aguntur. delectabilia vero spiritus bona quae sunt supra nos. et nisi regatur aliunde. ibidem. ut dicitur ephes. ibi si spiritu vivimus. id est per spiritum sanctum regentem et ducentem.sancti. illa faciatis. Sap. Sed. etc. Dicendum est quod spiritus non concupiscit adversus naturam carnis. id est delectationes carnis.. id est. non perficietis. quae est ex impugnatione carnis et spiritus. Ps. Ad hoc dicendum est. secundo manifestat eam per evidens signum.. quis me liberabit de corpore mortis huius? gratia Dei. id est per fidem Christi. Dicit ergo: necessarium est quod per spiritum carnis desideria superetis. ponit necessitatem huius beneficii. etc. non videtur quod competat carni. quod caro dicitur concupiscere inquantum anima secundum ipsam carnem concupiscit. quae delectabilia sunt secundum carnem. 10: spiritus tuus bonus deducet me in terram rectam. et inclinat affectum ad bene volendum. 23: renovamini spiritu mentis vestrae. Huius rationem.. 14: qui spiritu Dei aguntur.. et hoc propter corruptionem fomitis ex primo peccato introductam. VI. sed secundum quid. II. et sequitur: nobis autem revelavit Deus per spiritum suum. Rom. spiritu ambulate. Non tamen tollitur libertas arbitrii. quando ea. Sed videtur etiam dubium de hoc quod dicit. dicens rom. bona scilicet vel mala. Sed hic videtur esse dubium. et sic sequitur error Manichaei. Si enim accipiamus hic spiritum pro spiritu sancto. IV: psallam spiritu. VII. Consequenter cum dicit caro enim concupiscit. VII. Nam spiritus sanctus instigat. Tertium. Unde sequitur et desideria carnis non perficietis. sed quae sunt ad superfluitatem. 16. In necessariis enim spiritus non contradicit carni. etc. ut ipsa ratio sive mens legi Dei concordet. Unde et supra dictum est: desideria carnis. id est mente. Et postea concludit in octavo capite: nihil ergo damnationis est his. etc. retrahitur a superioribus. Et hoc est speciale desiderium sanctorum. appetit. etc. Circa primum duo facit. sed quod. Ambulandum est ergo spiritu. quasi dicat: experimento patet. id est mente et ratione. XXXIV... quando delectatur in his quae sunt secundum spiritum. quem sequi debemus sicut demonstrantem viam. contingit quod cum anima circa inferiora. nec in cor hominis ascendit. quae sunt carnis. Cxlii. IV. ibi haec enim invicem adversantur. etc. VIII.. 19: non quod volo bonum. etc. vel illum motum concupiscentiae seu irae. Non ergo perfecte stare potest ratio humana. secundum illud Ephes. quae electioni subsunt. sed adversus eius desideria. etc. 21: concupiscentia itaque sapientiae deducet ad regnum perpetuum. quomodo concupiscit adversus eum? in hoc. si caro concupiscit per spiritum. scilicet quod concupiscentia carnis impedit concupiscentiam spiritus. ut dicitur Rom. Quorum primum est liberatio a servitute carnis. 6.. I Cor. consequens videtur quod caro. quas caro suggerit. ut dicitur eccli. sed in generali omnes motus irae vel concupiscentiae vitare non possumus. Nam caro concupiscit adversus spiritum. V. Nam spiritus humanus per se vanus est. etc. ibi caro enim. facere permittamini. Sed hoc dico in Christo. nisi secundum quod est recta a spiritu divino.. Non autem omnia quae in nobis sunt simpliciter subsunt nostrae electioni. Item sicut inclinantem.. Et ideo dicit apostolus spiritu ambulate. Et primo ponit ipsam impugnationem. IV. et sicut parturientis cor tuum phantasias patitur nisi ab altissimo fuerit emissa visitatio. scilicet quod spiritus concupiscit adversus carnem. ut non perficiant desideria ad quae caro instigat. Sic ergo anima per carnem concupiscit. 49 . Unde de quibusdam dicitur Ephes. qui non secundum carnem ambulant. et I Cor. id est spiritu sancto proficite bene operando. etc. quod contra se invicem pugnant et adversantur. Rom. in illis est libertas arbitrii. Per se vero anima concupiscit.. etc. VIII. 17: ambulant in vanitate sensus sui. VII. quia cum concupiscere sit actus animae tantum. hoc ago. psallam et mente. 29. Rom. intantum ut non quaecumque vultis. fluctuat hac atque illac. ponit signum compugnationis. Nam spiritus sanctus movet et instigat corda ad bene operandum. 24: infelix ego homo. Respondeo. secundo beneficii necessitatem ostendit. quod in hoc non includantur desideria quae sunt ad necessitatem carnis. quia nihil prodest sine charitate. etc. sicut sunt opera virtutum et contemplatio divinorum et meditatio sapientiae. Dicit ergo: dico quod debetis per charitatem spiritus invicem servire. sit mala. Primo ponit primum beneficium spiritus. quae scilicet sunt ad superfluitatem. In speciali enim possum vitare hunc.. quae sunt spiritus. cum potius anima per oculum videat. Cum enim liberum arbitrium sit ex hoc quod habet electionem. etc. nemo carnem suam odio habuit. nec auris audivit. etc. Cum enim delectabilia carnis sint bona quae sunt infra nos. occupatur. secundum Augustinum. concupiscentia autem spiritus sancti sit contra mala. Consequenter cum dicit haec enim.. ita tamen. qui sunt in Christo Iesu. sicut oculus dicitur videre. Quandoque enim mens nostra spiritus dicitur.. Nam cognitio supernaturalis finis non est nobis nisi a spiritu sancto.

et ei displicet. secundum illud prov. |#5 Lectio 5 Postquam ostendit apostolus. qui ex proposito sequuntur carnales passiones. 17: non veni solvere legem. vel moralia. vel caeremonialia. faciunt quidem quod non volunt. et huiusmodi. hic consequenter ostendit. faciunt quod volunt dum non concupiscunt. scilicet haereses.. et sic intemperati faciunt plus de eo quod volunt. secundo subdit nocumentum. et impeditur a sua perfecta operatione. ideo. sub qua sunt solum iniusti. Circa primum duo facit. sciendum est. scilicet cogens.. Et primo ponit opera carnis. quod hoc quod dicit si spiritu ducimini. ut director et gubernator. secundo ostendit quomodo opera spiritus non prohibentur a lege. sectae. etc. non estis sub lege. sed quod plus est. quod secundum carnem vivit quicumque vivit secundum seipsum. inquantum ipsas passiones contra eorum propositum sequuntur. Supra IV. Quia ergo iusti habent legem interiorem. Si autem referatur ad moralia. plus tamen de eo. potest referri ad praecepta legis. quae contrariantur spiritui sancto. Quidquid ergo provenit ex inordinato amore sui. dicitur opus carnis. ibi adversus huiusmodi. 50 . quod post adventum Christi nullus habens spiritum sanctum tenetur servare legem. 15. 17: ubi spiritus Domini. Unde dicitur Matth. sed quia non ex toto domari potest. aemulationes. Sed sciendum est. I Tim. quae prohibentur a lege. non quidem ut coactor. 9: iusto non est lex posita. Unde caro hic accipitur pro toto homine. sed esse sub lege est ponere spem in operibus legis. II. quod per ipsum liberamur a servitute legis. etc. sed quia omnino non concupiscere non possunt. sicut nec malitia intantum crescere potest quin ratio remurmuret. ibi fructus autem. Cxlii. ut dicitur Sap. quia omnibus data est. quin in aliquo repugnet spiritui. Primo proponit opera carnis. est proprius eorum instinctus. inquantum ex corruptione carnis anima aggravatur.. non autem id ad quod sensus et affectus proprius instigat). Dicit ergo: dico quod si spiritu ambuletis. XIV de CIV. inquantum in carne domata non concupiscunt. etc. inquantum ipsas passiones sequuntur. 14: laetantur cum malefecerint. secundo manifestat per effectum. Si quidem referatur ad caeremonialia. quod per spiritum liberamur a desideriis carnis. ibi libertas. Et sic iusti sunt sub lege obligante tantum. Vel quantum ad coactionem: et sic iusti non sunt sub lege. Temperati vero. quod ex his sequitur. Nam intemperati. Primo quidem de hoc quod apostolus hic quaedam ponit. II Cor. faciunt quae non volunt. quod aliud est servare legem. Incontinentes autem qui habent propositum abstinendi. III. Vel dicendum est. non solum desideria carnis non perficietis. quod volunt quidem faciunt. isti coguntur. ex quo intellectus debilitatus facilius decipi potest. sed inquantum ipsa eorum ratio remurmurat. II. sectae.Sed notandum est quod quatuor sunt genera hominum circa concupiscentias. etc. Servare legem est facere opera legis. inquantum servabant opera legis sed non erant sub lege. Unde et ex hoc sequuntur vitia. qui est in eis. 10: spiritus tuus bonus deducet me in terram rectam. sicut idolorum servitus. scilicet quantum ad consummationem: et sic dicuntur carnalia illa tantum quae consummantur in delectatione carnis. secundo ponit opera spiritus. comprimuntur tamen pudore vel timore legis. ibi manifesta sunt opera carnis. Dubitatur autem circa primum. I. Qui vero voluntatem male faciendi habent. si spiritu ducimini (quod fit quando facitis quod spiritus suggerit. Et hoc modo dicitur quod fomes est principium omnium peccatorum. sed non sub lege. nam charitas inclinat ad illud idem quod lex praecipit. quasi in eis spem ponentes. faciunt quidem quod volunt. Sic etiam Christus sub lege fuit. etc. quae non pertinent ad carnem. sponte faciunt quod lex mandat. Ex his autem verbis vult Hieronymus. 4: factum sub lege. IX. iam non estis sub lege. quod aliquod peccatum potest dici carnale dupliciter. cum aliquando concupiscunt. quia motus et instinctus spiritus sancti. sic esse sub lege potest intelligi dupliciter. Consequenter cum dicit manifesta sunt autem opera. Ps.. aliud esse sub lege. Dei. qui vellent omnino non concupiscere. secundum Augustinum Lib.. sed ut gubernator. Primo ponit opera carnis.. faciunt quod nolunt. ab ipsa non coacti. Circa primum duo facit. Et sic excluditur opinio Hieronymi. Et primo proponit beneficium spiritus. quae ab ea non prohibentur. non habendo spem in eis. non cogente. vel quantum ad obligationem: et sic omnes fideles sunt sub lege. quorum nullus facit quaecumque vult. In primitiva autem ecclesia erant aliqui iusti servantes legem. etc. V. ibi quae praedico. et tamen a passionibus vincuntur. quod volunt.. probat quae dixit per effectum. Dicendum est. quae tamen dicit esse opera carnis. faciunt quod nolunt. Continentes autem. et quantum ad radicem: et sic omnia peccata dicuntur carnalia. scilicet luxuria et gula. et alia huiusmodi. etc. Respondeo.

Dicendum est quod omnia haec enumerata sunt aliquo modo mortalia. et si quidem in rebus humanis sint. V. Alia duo ordinantur ad ipsos actus. etc. Aliud vero quantum ad cibum. etc. 27: infandorum enim idolorum cultura omnis mali causa est et initium et finis. quae fiunt per magicas artes. est peccatum mortale. XX. I Cor.. Aliud est immunditia quantum ad usum contra naturam. quae ex contentione oriuntur. Contra Deum ponit duo. et venefici. 2: parvulum occidit invidia. 21: qui non egerunt poenitentiam super immunditia et fornicatione et impudicitia. et huiusmodi. 19: qui desperantes. I Tim. Iob V. XIV. I Io. sicut tactus. scilicet fornicatio. 17: observetis eos qui dissensiones et offendicula praeter doctrinam quam vos didicistis. Unde dicit aemulationes. etc. et quantum ad hoc dicit comessationes. Eph.. sed illa tantum in quibus abundant et in quibus excedunt illi ad quos scribit. etc. Prov. XXI. quod apostolus enumerat quaedam vitia carnis. quaedam vero circa ea quae sunt necessaria vitae. Cuius contrarium videtur. 34: attendite ne graventur corda vestra crapula et ebrietate. XII. 11: cum enim luxuriatae fuerint in Christo nubere volunt. Ex his autem sequuntur homicidia cordis et operis. etc. Et ideo dicit contentiones. aspectus.. Eph. quando illi quos aemulantur. Si in rebus divinis. ibidem: sectas non metuunt introducere blasphemantes. ultimum vero homicidium. I. Et primo manifestat ea. et similiter intelligendum est de aliis similibus. etc. XVI. etc. 1: introducent sectas perditionis. Contra seipsum sunt quatuor. Tertium est cum unus impeditur per alium ad rem eamdem tendentem. et nullus excludatur a regno Dei. Contra proximum autem ponit novem. et huiusmodi. Ex his autem sequitur invidia. quaedam contra Deum quaedam contra proximum. quando scilicet partialitates fiunt in ecclesia. Circa primum ponit quaedam vitia quae sunt hominis ad seipsum. XIII. quorum primum est inimicitia. Prov. Ult. et quantum ad hoc dicit idolorum servitus. quorum duo pertinent ad actum carnalem luxuriae. II Cor. semetipsos tradiderunt impudicitiae. Quantum vero ad vitia quae pertinent ad ordinationem circa vitae necessaria. Primum ergo est inimicitia in corde. 13: non in comessationibus et ebrietatibus. hic consequenter apostolus manifestat opera spiritus. |#6 Lectio 6 Positis operibus carnis. quae ideo primo ponit quia manifeste ex carne procedunt. IV: qui odit fratrem suum. 3: honor est homini qui se separat a contentionibus. quia fiunt in nocumentum hominum. Aliud est per quod initur pactum cum Daemonibus. 5: omnis fornicator aut immundus. V. secundo ostendit quomodo lex se habet ad opera spiritus et ad opera carnis. quae est quando scilicet accedit solutus ad solutam. quae consistit in hoc. Quartum cum ex ira animi pervenitur ad percussiones. quod ad idem obtinendum cum alio contendit. X. IV: odium suscitat rixas. Circa primum enumerat bona spiritualia quae nominat fructus.. 7: neque idololatrae efficiamini. I Cor. sicut ira cuius consummatio est in nocumentum proximi. sed comessationes. faciunt. II Petr. peccat mortaliter: et ideo non dicit comestiones.. His ergo habitis sciendum est. Rom. Lc. sed si in huiusmodi delectationibus ponat quis finem suum. sequitur ergo quod omnia quae enumerat sint peccata mortalia. quia cum apostolus dicat qui talia agunt. Quintum ex his. Et similiter comestio ordinatur ad delectationem cibi. quorum unum est per quod impeditur ab hostibus Dei cultus divinus. 20: nolo vos fieri socios Daemoniorum. Et ideo in eis non est quaerenda sufficientia. nisi pro peccato mortali. homicida est. fornicatio. Secundum est aemulatio. et dicuntur veneficia a veneno. 20: ira enim viri. quia inter ista enumerat multa quae non sunt peccata mortalia. X.Secundo dubitatur. et declinate ab illis. quae est odium erga proximum. II. prosperantur. etc. Rom. Ex hac autem oritur dissensio in verbis. et quantum ad hoc dicit rixae. scilicet assiduae. vel quantum ad naturalem usum luxuriae. 26: sol non occidat super iracundiam vestram. Eph. Respondeo. et ideo dicit irae. Cap. et quantum ad hoc dicit: impudicitia. Sap. quae est impugnatio veritatis cum confidentia clamoris. Iac. quia ab hoc devenitur ad illud. et quantum ad hoc dicit luxuria. sed quaedam quidem secundum genus suum. Unde si accedit consensus de ipso nocumento. scilicet dissensiones.. ibi adversus huiusmodi. 36: inimici hominis domestici eius. aemulatio. IV. etc. sed causa diversitatis. regnum Dei non consequentur. et ex hoc irascitur contra eum. Et. X. sicut est contentio. id est. quae contingunt circa ea quae non sunt necessaria vitae. idolorum servitus et huiusmodi. dicuntur dissensiones. sic dicuntur sectae.. IV. scilicet in cogitationibus immundis. etc. non intendit enumerare omnia vitia ordinate et secundum artem. unum quantum ad potum.. Unum scilicet exterius. ponit duo.. 51 . unde dicit ebrietates. et quantum ad hoc dicit veneficia. Tertio dubitatur de ordine et numeratione eorum. Aliud interius. haereses. oscula. Apoc. Et ideo dicit inimicitiae.: foris canes. etc. Matth. sicut homicidium. quaedam vero secundum suam consummationem.. diversa vitia et diversimode enumerat.. Circa quod dicendum est quod cum apostolus in diversis locis.

habet rationem ultimi finis. quod similiter per pacem habetur. Dicuntur etiam flores respectu futurae beatitudinis. 7: per arma iustitiae a dextris et a sinistris. scilicet quod sit ultimum producentis. Primo ut res amata sufficiens sit amanti propter suam perfectionem. sed cognoscere ea perspicue et supra humanum modum. primo quidem in corde per amorem. Circa bona autem perficiunt. 4: gaudete in Domino semper. Primo ergo ponit illos qui perficiunt interius. scilicet ut acquisitus. Unde Philosophus supra communes virtutes ponit virtutes quasdam heroicas. 5: charitas Dei diffusa est in cordibus nostris. Dicit ergo fructus spiritus. et quia sunt quoddam ultimum productum secundum convenientiam donorum. Tunc enim amans pacem habet. Deus enim humanae naturae quaedam semina inseruit. 3: fructus eius dulcis gutturi meo. vocat fructus. virtutum et fructuum ad invicem hoc modo. et ut productus. quia non delectat ratione suae formae. etc. Sic ergo opera virtutum et spiritus sunt quid ultimum in nobis. et ideo dicuntur fructus. Actus autem virtutis. etc.. qui dicitur amor. quia sicut ex floribus accipitur spes fructus. XXII. qui quidem sic distinguuntur: quia fructus aut perficiunt interius. Ultimus autem finis. Nam sicut inter motus naturales primus est inclinatio appetitus naturae ad finem suum. sed tamen propter aliud appetitur finaliter. ibi bonitas. beatitudinum. quo fruimur. vel est delectans: et sic est fructus. Sed medicina amara non est appetenda propter se formaliter. VI. Rom. 14: super omnia charitatem habentes. scilicet propter sanitatem quae est finis eius. ita ex operibus virtutum habetur spes vitae aeternae et beatitudinis. 22: habetis fructum vestrum in sanctificationem. sed Deo solo. VI. per quam acquirimus habitum virtutum. Dicendum est quod fructus dicitur dupliciter. quidquid superveniat. non autem opera carnis. etc. Sap. fructus dicuntur. est charitas. Si vero perficiat ad bene operandum supra modum humanum. Et si quidem perficit ad bene operandum humano modo. scilicet naturalem appetitum boni et cognitionem. quae tunc erit quando cognitio et charitas perficientur. puta cognoscere invisibilia Dei sub aenigmate est per modum humanum: et haec cognitio pertinet ad virtutem fidei. Cant. Quod autem producitur ex aliquo praeter naturam eius. quia. etc. Et sicut in flore est quaedam inchoatio fructus. II Cor. I Io. Et quantum ad hoc dicit pax. Opera autem spiritus dicuntur fructus non ut adepti sive acquisiti. Nihilominus tamen fructus sic acceptus duo importat. non habet rationem fructus. sed ut producti. scilicet dulcedinem.Ex quo incidit quaestio. Opera virtutum propter se sunt appetenda formaliter. si perfecte aliquis fruatur re amata. et quod sit suave sive delectabile. IV. Et per hoc patet responsio ad illud quod secundo obiicitur. 15: bonorum laborum gloriosus est fructus. Gaudium autem istud debet esse perfectum. id est in operibus sanctificatis. Habitus autem virtutis perficit ad bene agendum. ex re productum. 21: quem ergo fructum habuistis tunc in illis. Ult. Et propter hoc apostolus dicit Rom. et sunt etiam fructuosa. qui scilicet consurgit in anima ex seminatione spiritualis gratiae. puta 52 .. sed quasi alterius germinis. dicitur virtus. quia illud dicitur fructus. Ex his apparet ratio quare apostolus effectus carnis vocat opera. quia habet in se unde sit appetibilis. III. 2: ex utraque parte lignum vitae afferens fructus duodecim. III.. secundo illos qui perficiunt exterius. aut exterius. non autem fructus productus.. etc. ergo huiusmodi actus quos enumerat hic apostolus non debent dici fructus. Et ex charitate perficiuntur aliae. Secundo vero ut adsit perfecta fruitio rei amatae. quod autem propter se appetitur non refertur ad aliud. sicut fructus producitur ex arbore. In virtute enim est considerare habitum et actum. Accipitur autem differentia donorum. VII. Qui autem habet charitatem. sed actibus nostris non debemus frui. quia ly propter potest designare causam formalem vel finalem. Sunt etiam delectabilia. 16: qui manet in charitate. Rom. Item. iam habet quod amat. Cap. sicut ultimum quod producitur ab arbore est fructus eius. in quibus nunc erubescitis? patet ergo ex dictis quod fructus spiritus dicuntur opera virtutum. et quia habent in se suavitatem et dulcedinem. Cant. Et ideo quia opera virtutum ex his naturaliter producuntur. Et ad hoc duo requiruntur. ergo virtutes et earum opera non sunt referenda ad beatitudinem. ita in operibus virtutum est quaedam inchoatio beatitudinis. quo homo perficitur interius. Dictum est enim. Nam spiritus sanctus est in nobis per gratiam. etc. VI. et ex hoc potentes sumus operari secundum virtutem. Opera autem carnis et peccata sunt praeter naturam eorum quae Deus naturae nostrae inseruit. Et ex hoc consurgit gaudium. II. Matth. Interius autem homo perficitur et dirigitur et circa bona et circa mala. quando rem amatam sufficienter possidet. V. dicitur donum. et addidit etiam dona gratiae. fructus autem qui est adeptus. scilicet propter sanitatem. Nam aliquid potest dici propter se appetendum dupliciter. etc. est gaudium. quae tamen appetitur propter finem. IV. et ideo primus fructus est charitas. puta ex labore vel studio. in Deo manet. 18: non potest arbor bona fructus malos facere. sed non finaliter. Respondeo. ita primus motuum interiorum est inclinatio ad bonum. Phil. vel est perficiens: et sic est beatitudo. et Deus in eo. pertinet ad donum intellectus. et ideo dicit apostolus. Et de istis fructibus dicitur apoc. Glossa dicit quod huiusmodi opera spiritus sunt propter se appetenda... quia habent in seipsis delectationem.. fructus autem spiritus. quod procedit ex praesentia rei amatae. Nam medicina dulcis appetitur propter se formaliter. Col. quod fructus dicitur aliquod finale et suave.: ex quo facta sum coram eo quasi pacem reperiens.

secundum Glossam. contra ponitur gaudium. quia plura sunt vitia quam virtutes. etc. Ei vero quod est idolorum servitus. Hominis autem exteriora sunt vel id quod est iuxta ipsum. etc. 4: patientia opus perfectum habet. Col. Est autem duplex perfectio. et primo quantum ad actus exteriores corporis. ordinat spiritus per fidem. secundum quod expediens videtur praesenti intentioni. etc. Si enim homo omnes alias potentias bonas habeat.. quot posuit opera carnis. Benignitas enim dicitur quasi bona igneitas. Cuius ratio est. et his similia. id est rectitudo et dulcedo animi.. per consequens. X. Circa hoc duo dubitantur.. quae sunt carnales illecebrae. ponit fructus spiritus.. expecta eum. 34: mansuetis dabit gratiam. Gen. quae est amor illicitus. 7: hilarem enim datorem. continentia dicitur ex eo quod licet homo impugnetur a pravis concupiscentiis. Iuxta ipsum est proximus. quia bonum dicit aliquod perfectum. 6: accedentem ad Deum oportet credere. Item perficiunt etiam quantum ad mala ab aliis illata. ut scilicet sua communicet proximo. Cum ergo homo per voluntatem exeat in actum cuiuslibet potentiae. ad quod spiritus opponit longanimitatem. sed pax charitatis perfectionem. id est. quia. Secundo dubitatur. quod fit per modestiam. Sap. non potest impediri ab eius fruitione. etc.. sed aliqua enumerat de istis et aliqua de illis. vel id quod est infra ipsum. etc. quia. ne abducatur. I. infra ipsum natura sensitiva et corpus. usque ad dissensiones: patientia. et. XI. etc. III. Sic ergo quantum ad proximum perficit primo quidem in corde per rectam et bonam voluntatem. nec abducitur. benignitatem. contra ponitur modestia. Ad hoc dicendum est quod apostolus non intendit hic tradere artem virtutum et vitiorum. III. V. et dicitur a castigando. 3: si moram fecerit. immunditiae vero.Deo. Vel aliter. Sed ad hoc perficit spiritus sanctus per patientiam. largitas rerum. etc. II Cor. ut dictum est. Et per haec homo interius perficitur quantum ad bona. IV. dirigit spiritus. scilicet corpus. supra ipsum Deus.. et ideo dicit patientia. Ei vero quod dicitur invidiae. 165: pax multa diligentibus legem tuam. Secundo vero in opere. 6: benignus est enim spiritus sapientiae. tamen per rationis vigorem se tenet.. Nam fornicationi. Lc. mansuetudo. Hebr. secunda vero est eius operatio: et haec est maior quam prima. secundum quam omnibus aliis bene utitur. XXI. quod est spiritualis delectatio consequens ex charitate. 29: discite a me. I. Ad quod dicendum est quod ideo non fecit. et primo contra malum quod perturbat pacem. longanimitas et bonitas. etc. quae etiam a licitis abstinet. et ideo non ponit unum contra aliud. et non est illis scandalum. Ad id quod est infra nos.. Cxviii. quae facit adversa patienter tolerare. Et quantum ad hoc dicit longanimitas. non potest dici bonus homo nisi habeat bonam voluntatem. etc. Sic ergo gaudium dicit charitatis fruitionem. XV.. etc. videtur quod apostolus debuerit ponere tot fructus spiritus. Ad id vero quod est supra nos. Ps. II Cor. comessationes. qui perficiunt quantum ad exteriora. quae licitis recte utitur. 22: qui perseveraverit usque in finem. Ei vero quod dicitur sectae. Primo quia cum fructus spiritus adversentur operibus carnis. I. IX. quae perturbatur per adversa. quae est cognitio quaedam invisibilium cum certitudine. Habacuc II. et reputatum est ei ad iustitiam. contra ponitur pax. Nihilominus tamen si diligenter consideretur. Castitas vero dicitur ex eo quod quis nec impugnatur. qui in omnibus ordinate se habet. Et quantum ad hoc dicit bonitas. |#7 Lectio 7 53 . contra ponitur fides. Prov. continentia et castitas. quae ipsis actibus seu dictis modum imponit.. Prima. Secundo vero quantum ad appetitum sensitivum interiorem. 12: induite vos ergo sicut electi Dei.. voluntas recta facit bonum usum omnium potentiarum. quae expectatione non frangitur. et mansuetudo. Iac. Phil. 34: beneplacitum est Deo fides. et quantum ad hoc dicit benignitas. ipsum hominem bonum. quia fructus spiritus hic positi non respondent operibus carnis. etc. Ei quod dicitur ebrietas. quae est secunda eius perfectio. 6: credidit Abraham Deo. quod non fecit. Et de hoc fructu dicitur Eph. aliqualiter sibi contra respondent. Circa mala etiam perficit spiritus sanctus et ordinat. Et ideo Eccli. ut mansuete ferat ac sustineat proximi molestias. etc. quae facit hominem fluere ad subveniendum necessitatibus aliorum. 9: fructus enim lucis est in omni bonitate. benignitas. Nam illum dicimus bene castigatum. vel id quod est supra ipsum. sancti et dilecti. scilicet Deus. et ideo continentiae nomen sumptum est ab eo quod aliquis in impugnatione tenet se. 5: modestia vestra. Secundo. Ei autem quod dicitur homicidia. contra malum impediens gaudium est dilatio rei amatae. et quantum ad hoc dicit continentia. contra respondet charitas.. et quantum ad hoc dicit modestia. Consequenter cum dicit bonitas. Illud ergo dicitur simpliciter perfectum quod pertingit ad perfectam sui operationem. XI. VI. unde dicit fides. Ei vero quod dicit veneficia. et ex fornicatione proveniunt. 19: in patientia vestra possidebitis animas vestras. etc. Et ideo dicit Dominus matth. et quantum ad hoc dicit mansuetudo. Matth. 6: in longanimitate. scilicet quae est ipsum esse rei. impudicitiae et luxuriae. viscera misericordiae. et castitas..

etc. id est.. et non solida. XVII. Rom. XVIII. Et primo ponit beneficium spiritus Dei.. non tamen ametur. Si ergo volumus vitare vitia. 4: spiritus robustorum quasi turbo impellens parietem. aliter cum ratio non semper invigilet ad peccata vitandum. etc. quia et per ipsum vivimus. connumerans se eis quibus scribit: dico quod debemus ambulare per spiritum. in Domino glorietur. 28: servo malevolo tortura et compedes. II Cor. ita et spiritus interius movet ad illa. etc.Enumeratis operibus carnis. I Cor. vel alia illicita. de quo dicitur I Cor. Item est spiritus tristitiae. Et quia inutilis et infructuosa: nam quantamcumque gloriam habeat quis ex testimonio saecularium. nec veritate fulcitur. Eccli. testimonium conscientiae nostrae. quia aut faciunt opera spiritus. etc. quibus tribus convenienter aptari potest nomen spiritus. id est qui facit contraria legi. et hanc habent sancti. 9: qui spiritum Dei non habet. etc. XL. VI. II. Dicit ergo: dico quod qui aguntur spiritu. VIII. ideo hoc consequenter removet apostolus. quia bonus medicus tunc bene curat.. movemur. secundo excludit vitia spiritus mundi.. sed spiritus docet ea. 30: putredo ossium. ideo dicit cum vitiis. 12: debitores sumus non carni. ut oportet. non sunt sub lege. VI. non sunt contraria legi. Et quantum ad hoc dicit non efficiamur inanis gloriae cupidi. stercus et vermis. I.. Rom. ibi qui autem sunt. etc. dicens non efficiamur. etc. 4: impetum concitati spiritus ferre quis poterit? et significat iracundiam. non potest propter hoc consequi finem suum. etc. quia gloria sequitur aliquando fugientes eam. Rom. VII. II. 28: in ipso vivimus. etc. Et quantum ad hoc dicit invicem provocantes. invidia. ut dicitur Eph.. ibi non efficiamur... vel litem. scilicet ad contentionem. et haec in his qui spiritu Dei aguntur. Is. inquam. Non autem dicit: non habeatis inanem gloriam sed non efficiamini cupidi. Significat enim spiritus quamdam inflationem. ita in vita spirituali omnis motus noster debet esse a spiritu sancto. debemus in omnibus ab ipso agi. secundo ex parte operum carnis. quod qui spiritum sequuntur. affligendo carnem suam. 13: non in contentione et aemulatione. et invidiam. 22: spiritus exsiccat ossa. 29. quem consequitur testimonio Dei.. Io. id est cum peccatis. Prov. Dicit ergo. hic non est eius. quia nemo carnem suam odio habuit. quando adhibet remedia contra causam morbi. sed illi qui aguntur spiritu. etc. etc. oportet domare carnem.. Cuius ratio est.. et spiritus. Aut faciunt opera carnis. et concupiscentiis. et quia falsa. etc. Supra II: ut Deo vivam. Ad haec autem opera moventur ex devotione quam habent ad Christum crucifixum. nec utilitate amatur. Sicut enim in vita corporali corpus non movetur nisi per animam per quam vivit. XXV. I. XVII. id est qui spiritum Dei habent. Non autem dicit: vitia et concupiscentias vitant. Is. I Cor. 6: vetus homo noster simul crucifixus est. etc. quia ipsa sola crescit ex bono. 27: castigo corpus meum. 12: gloria nostra haec est. Act. Quia vero non crucifigunt carnem destruendo naturam. Rom. Quia vero caro domatur per vigilias. Unde dicit qui autem sunt Christi. et non per carnem.. Consequenter cum dicit si spiritu vivimus. Si ergo spiritu vivimus. 12: nos autem non spiritum huius mundi accepimus. Caro autem est radix vitiorum. et si eam oportet recipi. XIII. I Mac. Nam sicut lex exterius docet opera virtutum. etc. ideo gloria huius mundi vana est. quod confert vitam. 14: carnis curam ne feceritis in desideriis. et sumus. ieiunia et labores Eccli. 22: condelector enim legi Dei secundum interiorem hominem. Primo ergo ostendit propositum ex parte operum spiritus. Non enim bene crucifigit carnem qui etiam passionibus locum non aufert. Rom. etc.. IX. 31: qui gloriatur. Christo confixus sum cruci. sed quantum ad ea quae contrariantur legi... id est contra opera spiritus. Illi ergo spiritu Dei aguntur. quibus anima inclinatur ad peccandum. scilicet inanem gloriam. Rom.. XXVII. 6: omnis caro foenum.. hic consequenter ex utrisque concludit. et adversus huiusmodi non est lex. etc. quia caduca. Et utitur tali probatione: ille est sub lege qui est obnoxius legi. etc. 30: post concupiscentias tuas non eas. quae sunt bona spiritualia. XIII. id est Christo crucifixo se conformaverunt. Unde secundum hoc illi dicuntur vani spiritus. |+6 Capitulus 6 54 . V. etc. VIII. posset quandoque cadere. Prov. de quo dicitur Prov. qui sunt inflati per inanem gloriam... Et quantum ad hoc dicit invicem invidentes. carnem suam crucifixerunt. non faciunt opera contraria legi. non faciunt opera contraria legi. XIV. 64: spiritus est qui vivificat. Cum enim vanum sit quod nec solide firmatur. 62: gloria hominis peccatoris. iracundiam. Sed vera gloria est in propriis bonis hominis. ponit tertium beneficium spiritus sancti. ideo signanter dicit crucifixerunt. Item significat quamdam impetuositatem. XXXIII. ergo non sunt sub lege. gloriae saecularis. id est passionibus. Et ne ea quae dicta sunt de spiritu intelligantur de spiritu mundi. Isti. etc. qui sunt Christi. ubi tria excludit propria spiritus mundi. etc.

etc. non tamen est credendum quod viri spirituales sint nimis rigidi in corrigendo. dicens alter alterius. secundo assignat admonitionis rationem. delictum est peccatum ex ignorantia. etc. Uno modo defectum alterius corporalem. et adulterium inundaverunt. sicut qui sanum gustum habet. haec vero amoris. etc. minus digni sunt venia. et hi sunt spirituales. etc. 35: in hoc cognoscent omnes. Prov. quia mei estis discipuli.. non potest sciri determinate quando obligant. quam timor proprii casus. ibi videte qualibus litteris.. 5: corripiet me iustus in misericordia. quia per hoc distinguitur lex nova a lege veteri: nam illa est timoris. quia loquitur de praeoccupatis delinquentibus. quae obligant semper et ad semper. etc.. ne aliquis a peccato immunis in peccatores desaeviret. etc.. Dicit autem instruite. Quia ergo de peccatis multa dixerat. ut dixi. secundo. ibi et sic adimplebitis. Primum est surreptio.. Unde dicit et sic adimplebitis legem Christi. et iterum: mandatum novum do vobis. Cxl. si dilectionem. 2: maledictum. et non corrigite. Primo ponit admonitionem. quasi dicat: ita fiat. Unde dicit vos qui spirituales estis. ibi alter alterius.. hic consequenter reducit eos quantum ad res humanas. Et primo proponit admonitionem. etc. etsi praeoccupatus fuerit homo. instruens eos qualiter se habeant ad homines. Nam quaedam peccata consistunt in transgressione. et ideo dicit etsi praeoccupatus fuerit. quia tu fragilis es. etc. 27: qui quasi de industria recesserunt. etc.|#1 Lectio 1 Postquam apostolus reduxit Galatas ad statum veritatis quantum ad res divinas. 19: frater qui iuvatur a fratre. ibi communicet autem is. etc. tertio excludit admonitionis implendae impedimentum. Et quantum ad hoc dicit delicto. Rom. ibi considerans teipsum. et ideo ipse solus de eis bene iudicat. et sanguis sanguinem tetigit.. Graviora autem sunt prima secundis: quia illa opponuntur praeceptis negativis. 18: intellige quae sunt proximi tui ex teipso. dicens fratres. etc. quia rectum iudicium habet de omnibus. Rationem autem admonitionis subdit. Domine.. XXV. I Cor.. proni sumus ad peccandum.. etc. etc. et furtum.. secundo qualiter aequales ad coaequales.. Et hoc tripliciter.. Contra quod dicitur de quibusdam Ez. dicens alter alterius onera portate. Nam aliqui ex consuetudine peccant. Nam ipse 55 .. Sap. Rom... XVIII. etc. Et primo qualiter se habeant ad rectos. etc. Nam hoc spiritus huius mundi facit. recte iudicat de sapore. et ipse a nemine iudicatur. XII. Et ideo dicit in spiritu lenitatis. quia per charitatem specialiter Christus legem suam promulgavit. Admonet autem ad mutuam supportationem. Alio modo necessitati mutuae subveniendo. 13: necessitatibus sanctorum communicantes. vel quia omnis peccans est ignorans. Et huius ratio est. etc.. II. XII. Primo docet qualiter superiores se habeant ad inferiores. Secundo. quaedam vero in omissione. etc. Vel. quae similiter est charitas. Tertio modo pro poena sibi debita satisfaciendo. sed spiritus sanctus suavitatem quamdam et dulcorem efficit in homine. secundum Glossam. Et hoc excluditur. XIII. Et contra tales severius est agendum. Iob XXXIV. etc.. Os. 15: spiritualis iudicat omnia. 4: spiritus robustorum quasi turbo impellens parietem. XIII. Nam quamdiu in hac vita mortali sumus. huiusmodi instruite. orationibus et bonis operibus. secundum illud Is. Sed quia nomen spiritus rigorem quemdam et impulsum designat. cum dicit in aliquo. XV. et mendacium. etc. 22: errant qui operantur malum. XXXIV. Rom. Sed quando aliquis praeoccupatur tentationibus et inducitur ad peccandum. 1: o quam bonus et suavis est spiritus tuus. etc. ad quos pertinet correctio. quia circa unumquodque recte dispositus est.. Ratio autem admonitionis est adimpletio legis Christi. Nihil autem ita frangit hominis severitatem in corrigendo. XVIII. solus autem spiritualis bene dispositus est circa agenda. XIV. ideo admonitionem de mansuetudine et misericordia eis proponit. etc. Dicitur autem charitas specialiter lex Christi triplici ratione. Prov. etc. qui indigent instructione. Unde Augustinus dicit: parva differentia est veteris legis et novae: timor et amor. Circa primum duo facit. quomodo ad perversos. Eccli. ad misericordiam eos qui corrigunt monet. quasi non usu quotidiano peccans. Secundum est peccatorum paucitas. secundo assignat eius rationem. Ubi tria ponit quae faciunt admonitionem. XXXI. haec vero opponuntur praeceptis affirmativis quae cum non obligent ad semper. et homicidium.. dicens considerans teipsum. 10: plenitudo legis est dilectio.. facilius debet ei venia concedi. Primo. Qualiter autem se habeant ad aequales ostendit. et exemplum eam implendi nobis reliquit. tertio qualiter inferiores ad superiores. Io. Tertium est peccatorum qualitas. ut nequeat vitare.. ut diligatis invicem. seu spiritualem.. 4: cum austeritate imperabatis eis. etc. ibi nam si quis existimat. His ergo praemissis. id est. Ps.. charitatem. patienter tolerando. id est imprudenter et ex surreptione lapsus. 13: delicta quis intelligit? etc. 1: debemus autem nos firmiores. Nam quando aliqui ex malitia peccant. Circa primum tria facit. Unde dicitur in Ps. IV. Tertio quia ipsam implevit Christus.

. hic loquitur de onere reddendae rationis. etc. quae in custodia subditorum commiserunt. sive poenae. etc. id est in Deo qui in eo habitat. sed pro propriis. II Cor. id est qui eum docet. ei qui se catechizat. quod debemus mutuo portare. 10: dignus est operarius cibo suo. XL. hic consequenter ostendit qualiter inferiores se habeant ad superiores. Lc. id est in propria conscientia. IV. id est docetur verbo Dei. Si autem dicantur aliqui rationem reddere pro aliis. 17: omnes gentes quasi non sint. I. 17: aeternum gloriae pondus operatur.. de evangelio vivant. 3: quaecumque dixerint vobis. etc. etc. |#2 Lectio 2 Postquam apostolus ostendit qualiter superiores se habeant ad inferiores. 1: imitatores mei estote. id est eius erit gloria. Et non in altero. I Petr. Dicit ergo: dictum est supra. etc. ipsi enim pervigilant quasi rationem reddituri pro animabus vestris. Secundo ut communicet bona sua docenti. Sic ergo debemus alter alterius onera portare ex charitate. XII. probet. etc. 14. Primo monet ut ministrent prompte.. ut ministrent communiter. testimonium conscientiae nostrae. quod quilibet pro se portabit. Nam ex hoc quod aliquis alienos et non suos defectus considerat. etc.. scilicet interius et exterius. Est ergo vitanda superbia et peccatum. 9: libenter gloriabor in infirmitatibus meis. XVII. Et primo vituperat ipsam superbiam. tamquam manipulos bonorum operum. scilicet leniter corripiendo et instruendo.ex charitate peccata nostra tulit. Et sic in seipso. I Cor.. sive sit onus praemii. II Cor. 10: gratia Dei sum id quod sum. secundo excusationem excludit. XXIII. etc. Ps. etc. I Cor. dicens inferiores debere superioribus ministrare et obsequi. Ideo hoc excludens. XI. XVIII. servate et facite: secundum opera eorum nolite facere. ibi opus autem suum. 12: gloria nostra haec est.. quia quidquid sumus hoc est ex gratia Dei. videtur sibi aliquid esse in comparatione ad alios.. Vel onus suum portabit. IX.. ibi bonum autem facientes. Nam onus aliquando quidem pondus poenae. Remedium autem vitandi. etc. X. qui catechizatur. etc. Primo ut accipiat bona doctoris. II. Ratio vitandi superbiam est praemium vel poena unicuique pro merito vel demerito reddenda. etc. nunc autem restat videre qualiter inferior superiori obsequatur. quoniam bene. etc. Sed notandum est quod discipulus potest dupliciter communicare se docenti. Primo ponit monitionem ministerii. 17: qui gloriatur. et ideo subdit in omnibus bonis. Et ideo dicit nam si quis existimat se aliquid esse. ubi dicitur: qui evangelio serviunt. Hoc enim a Domino praecipitur I Cor. ex se. Qui. id est commune sibi faciat quod est docentis. Impedimentum autem implendae admonitionis praedictae est superbia. et sic dicitur communicet is qui catechizatur. Vel in semetipso. et non in altero. in Domino glorietur. Dicit ergo: facite ut dixi. Ult. inquam. cum nihil sit.. Unde dicit unusquisque enim onus suum portabit. ideo non sunt in hoc imitandi. id est diligenter examinet. secundum illud Ez. id est a veritate se dividit. Sed contingit aliquem onus alterius non portare. quoniam fructum adinventionum suarum comedet. II Cor. 4: vere languores nostros ipse tulit. id est gloriabitur et gaudebit. id est non consideratione alterius. Is. id est mensuram gratiae suae offert Deo in die iudicii. Sed quia contingit doctores aliquando minus bona facere. Et apostolus dicit I 56 . etc. unusquisque. tertio vitandi rationem assignat. Is. 6: venientes autem venient cum exultatione. communicet. id est in mente sua superbe iudicat se magnum esse in comparatione peccantis. Et hoc quantum ad bonos. 28: probet seipsum homo. dicite: servi inutiles sumus. in quibus defectus intuetur.. quia praefert se aliis.: obedite praepositis vestris. Matth. est propriorum defectuum consideratio. Et circa hoc tria facit. Et ideo dicit opus autem. Cap. 11: foetas ipse portabit. secundo ostendit modum vitandi eam. XL. Unde dicebat ille lc. in omnibus bonis... X. Is. quomodo superiores se debeant habere ad inferiores. ipse se seducit. et suos non considerans. III. secundo ut ministrent perseveranter. non est contrarium dicto apostoli: quia non puniuntur pro peccatis subditorum. et non in altero quam in Deo. XI. et Hebr. suum. Circa primum duo facit. 10: cum feceritis omnia quae praecepta sunt vobis. etc. superbit. gloriam habebit. 24: qui peccata nostra pertulit in corpore suo super lignum. Sed sciendum est quod ibi loquitur de onere sustinendae infirmitatis. Unde Matth. etc. vae impio in malum. 7: dignus est operarius mercede sua. gloriabitur. 11: non sum sicut caeteri hominum. LIII. 10-11: dicite iusto. quia unusquisque onus suum. et ideo dicit communicet autem is. ut sic impleamus legem Christi. Et Lc.. II Cor. gloriam habebit. tale aliquid facit. id est gloriabitur in consideratione sui. et aequales aequalibus. X. 18: sanguinem eius de manu tua requiram. dicit nam si quis existimat. inquam... III. puta praelati pro subditis. ibi unusquisque enim. id est poenam pro proprio peccato. Cxxv. Is.. aliquando praemii significat. XV. secundum illud apostoli I Cor. id est non in laude alterius. non deficiamus. eum imitando. ibi nolite errare. Quod videtur contrarium ei quod dixerat alter alterius onera portate. id est per ea quae sui ipsius sunt. Vel sic: in semetipso. ibi ergo dum tempus habemus. id est proprium. tertio.

II Cor. Et primo in generali. Ille ergo in carne seminat. Rationem autem huius assignat. 10: quodcumque facere potest manus tua. Quod quidem potest referri ad ea quae dicta sunt. IV. non potest falli. etc. Quod quidem dupliciter intelligi potest secundum duas praemissas expositiones. Primo ergo agit de seminatione carnis. XI. praemiabitur vel punietur. De carne autem metere corruptionem. Dicit ergo. 20: omne opus corruptibile. Prov. monet ad ministerii perseverantiam. cum spiritus sit immortalis. nam etiam temporalia bona quaedam dicuntur. sed semper debemus benefacere. Et merito non est deficiendum. Secundo agit de seminatione spiritus. secundo quid est de carne metere corruptionem. quia non solum communicare debet indigenti. Rom. 18: seminanti iustitiam merces fidelis. sed non possum eos imitari nisi in his quae faciunt: nihil autem video in ipsis nisi malum. in quibus ego imitor Christum. et ideo metet de spiritu vitam aeternam. 9: aut decipietur ut homo fraudulentiis vestris? unde dicitur Prov. sicut et ego Christi. dicens quoniam qui seminat in carne sua. XV. scilicet in bene operando.. Unde videmus quod in aliquibus terris semen frumenti degenerat in siliginem. XII. Quae quidem ratio habet duas partes secundum duas seminationes carnis et spiritus. et quantum ad quantitatem beneficiorum praemiabitur. Sed hoc excludit. sed et sententiam et consilium. Eccle. quia semen fructificat ut plurimum secundum conditionem terrae. X. I Petr. 34: delusores ipse deludet. id est non potest falli. quod cum agit de seminatione carnis. Secundum primam quidem sic: tu dicis quod debemus imitari doctores etiam in bonis. Rationem autem specialiter assignat. Error est hoc dicere. Etsi per mala praelatorum excusatis vos apud homines. Conditio autem spiritus est quod sit actor vitae. haec et metet. IV. sive subditi erga praelatos. moriemini. Consequenter cum dicit nolite errare. etc. secundo rationem exclusionis assignat. ibi quoniam qui seminat. etiam si quae bona videantur. multa feci pro eo. est operari pro corpore vel pro carne. nisi in his quibus imitantur Christum. quia spiritus non est nobis a nobis. secundo in speciali. quia non ad horam tantum.. 11: ego sum pastor bonus. 58: stabiles estote et immobiles. Eccli. secundum primam expositionem: vere erratis. 64: spiritus est qui vivificat. Non autem cuiuscumque vitae. tamen Deus non irridetur. etc. 6: qui parce seminat. 11: si vobis spiritualia seminamus. 16 et XI. facit in fomentum et utilitatem carnis. parva vel magna. etc. etc. ex fide et charitate serviendo iustitiae. id est secundum beneficia sua parva vel magna.. Sed hoc excludit. Sed nota. et primo excludit eam. generaliter debet proximo communicare... Deus non irridetur. quid sit seminare in carne. Iob XIII. 10: unusquisque sicut accepit gratiam. sed vitae aeternae. ut sit corruptibilis. etc. Deus non irridetur. nihil habemus quod communicare possimus. sive praelati erga subditos. id est. XIV. quia expectamus remunerationem aeternam et indeficientem. parce et metet. in fine perdetur. scit enim corda nostra et non ignorat facultates. Seminare quidem in carne. hoc credentes. etc.. dicit in carne sua. quasi dicat: in his me imitamini. Et ideo hic dicit communicet autem is. Secundum autem secundam expositionem: quae seminaverit homo. unde et signanter dicit io. etc. Eccli. quia non deficiemus in metendo. Is... 57 . dicens quae enim seminaverit homo. quasi dicat: quicumque sumus. id est doctus doctori in omnibus bonis quae habet. id est nemo excusatum vane se existimet paupertatem praetendendo. etc. 13: necessitatibus sanctorum communicantes. in omnibus. VI. Nam quae seminaverit homo. non dicit suo. id est studium suum ponit et opera. quia caro est nobis de natura nostra. I Cor. 1 dicit: imitatores mei estote. Deus non irridetur. oportet quod ipsa opera corrumpantur et pereant. sed a Deo. metet quidem de spiritu secundum conditionem eius. quia Deus reddet singulis pro meritis propriis. etc. Deinde cum dicit bonum autem facientes. IX.Cor. sicut si dicam: ego multum expendi in isto homine. id est ordinat studium suum ad servitutem spiritus. et ideo qui in carne seminat. nostis bona dare. XIV. Deum non potest fallere. Dicit autem. Io. VIII. Possent autem dicere: pauperes sumus. Excusatio verisimilis hominem potest fallere et placare. bona terrae comedetis. Et apostolus I Cor. IX. De ista communicatione dicitur Rom. scilicet ad superiores et ad aequales et ad inferiores. et quantum ad qualitatem operum. quia numquam desiccatur. vel in aliquod aliud. ibi quae enim seminaverit homo. id est secundum opera sua bona vel mala. in alterutrum illam administrantes. qui est pastor absque peccato. bonum facientes non deficiamus. Secundum autem secundam expositionem sic introducitur. dicens: qui autem seminat in spiritu. 19: si volueritis et audieritis me. id est. Nam mala praelatorum non excusant nos. dicit et infert. sed cum loquitur de semine spiritus... excusationem excludit. III. Non enim sunt subditis in exemplum. Dicit ergo nolite errare. 15: in divisione sortis da et accipe. etc. qui ea quae facit. I. instanter operare. Conditio autem carnis est. 11: si vos cum sitis mali.. ergo debeo eos imitari in malo. Ubi dicendum est. dicens nolite errare. IX. etc. dicens nolite errare.. 13: si secundum carnem vixeritis. Matth. VII. potentiam et quidquid habet. sive aequales erga aequales.

et est infideli deterior. Circa primum ponit unum factum et duas intentiones ad invicem ordinatas. utrum liceat plus unum diligere. Et hoc est quod dicit quicumque volunt placere. sed etiam sunt uniti fide et gratia. scilicet homines qui iuncti sunt nobis in divina similitudine. non coactione absoluta. Et primo aperit seducentium intentionem. sed quasi ex conditione dicentes: quia nisi circumcidamini. Unde dicit Augustinus: si homo non imposuerit finem operi. id est ex intensiori dilectione. venit nox. etc. et non recipias peccatorem. sed tempore congruo. Io. ab isto loco scripsit Paulus manu propria. Sed dubitatur hic. et sustentanda. etc. qui scilicet non solum natura nobis sunt similes. Ideo dicitur Is. etc. sed estis cives sanctorum. Totam enim epistolam per alium. alio modo ex intensione actus. 4: me oportet operari opera eius qui misit me. Uno modo ex obiecto. hi cogunt vos circumcidi. dicens quicumque enim placere volunt. 10: quodcumque potest facere manus tua. Eccli. quod quando aliqua contra eos scribebat. sicut I Cor. quia peccator est. XV. nec ratio. sed quia homo. et postea in fine aliquid propria manu addebat. Respondeo. illud habemus. in carne. nec non et permiscendi aliqua eorum quae haeresim sapiant. propter hoc consuetudo fuit ab apostolo servata. Dum. etc. hic docet quomodo se habeant ad haereticos et perversos. quia omnibus debemus velle bonum vitae aeternae. Primo aperit seducentium malam intentionem. dicens: quia metemus non deficientes. operemur bonum. Sed contra. etc. Sic ergo dictum est: da iusto. ostendant exemplo. quo tu properas. nec ad subveniendum inhumanus. instanter operare. fructum colligit. 1. ut scientes a me hanc epistolam Missam magis obediatis. id est carnalibus observantiis. Eccle. scilicet ut placerent inde Iudaeis. Et secundum hunc modum ea quae sequuntur. quod amor potest dici maior vel minor dupliciter.. V.. eo dictante. ut depravari non posset.: agricola expectat gloriosum fructum terrae patienter ferens. quod est obiectum dilectionis. tertio subdit suam admonitionem ad subditos. omnes aequaliter debemus diligere. Unde Augustinus: non sis ad iudicandum remissus. Deinde cum dicit ergo dum tempus habemus. Non ergo debemus operari bonum ad omnes. XXXII. Persequamur ergo in malis propriam iniquitatem. Natura quidem est in eo amanda. et ex hoc duo intendebant. nec Deus imponet remunerationi. ibi mihi autem absit gloriari. 44: diligite inimicos vestros. Cap. Unde dicit videte qualibus litteris scripsi vobis manu propria. Sed quantum ad secundum. et domestici Dei. qui sunt nobis magis similes et uniti. ex hoc quod carnales observantias legis introducebant in ecclesia gentium. Matth. Monitionem autem subiungit. est velle ei bonum. nec sapientia erunt apud inferos. ibi quicumque enim. aut quia magis vult ei bonum. sed praeponendi sunt iusti. nec scientia. Ex. Sed quia non possumus omnibus benefacere. Matth. Ad quod sciendum.Unde subdit tempore enim suo metemus non deficientes. XLIX. Iac. non poteritis salvi fieri. Dicendum est quod in peccatore duo sunt: natura scilicet et culpa. ut quod docent verbo et scripto. dilectionis autem principium sit unio et similitudo. etiam inimici. Eph. Potest ergo aliquis alium magis alio diligere. 46: ibunt hi in vitam aeternam. Et primo insinuat modum scribendi monitionem. XXV. secundo ipsam monitionem subiungit. etc. ut habetur act.. etc. de benedictionibus et metet vitam aeternam. inquam. |#3 Lectio 3 Postquam apostolus monuit Galatas qualiter se habeant ad homines rectos et iustos. donec accipiat temporaneum et serotinum. fidem negavit. 19: non estis hospites et advenae. Ergo omnibus impendenda est misericordia.. 6: qui seminat in benedictionibus. inquantum omnes ad imaginem Dei facti sumus. in fine litterae aliqua scriberet. donec dies est. etc. Circa primum sciendum quod consuetudo erat apud haereticos depravandi et falsificandi Scripturas canonicas. V. ut scilicet praedicta firmius teneatis. illos intensius et magis debemus diligere. et ita innotesceret eis de eius conscientia processisse. IX. scribi faciebat. descripsi te. Sic ergo praelati debent propria manu scribere. ut scilicet peccatori non ideo benefacias. aut quia vult ei maius bonum. non oportet quod omnes aequaliter diligamus: quia cum intensio actus sequatur principium actionis. quae est tempus seminandi. 15 dicitur de Moyse. Amare enim aliquem. ordinem benefaciendi subdit maxime autem ad domesticos fidei. ergo dum tempus habemus. quia nec opus. Cap. 8 dicitur: qui suorum et maxime domesticorum curam non habet. II. Ult. etc. id est in operibus meis. scilicet Iudaeis infidelibus. Culpa vero in eo est expellenda. quam alium. ibi quicumque hanc regulam. quod descendit portans duas tabulas lapideas scriptas digito Dei.... De ista messione dicitur II Cor. XII. id est in hac vita. 5 dicitur: da iusto. secundo ostendit suam intentionem eis esse contrariam. 58 . Unum propter aliud. Circa primum duo facit. ibi neque enim circumcisionem. Ult. qui sunt ex fide: quia I Tim. misereamur in eisdem communem conditionem.. et hoc ad omnes. Factum autem erat istorum qui circumcisionem inducebant. etc. monet ad ministrandum communiter. 16: in manibus. quia sicut agricola non statim de illo quod seminat.. et ne recipias peccatorem.. Dicit: salutatio mea manu Pauli. IX.. IX. Quantum ergo ad primum. secundo probat quod dicit. etc. Sed nota quod dicit tempore suo.

Item gloriantur aliqui de libertate adepta. Scribae et Pharisaei. et hoc. Sed crux triumphale signum est victoriae Christi contra Daemones. per quam reputatur magnus. et sic de aliis.. Item quidam gloriantur in triumphali signo victoriae. II. VI. Sic qui reputat se magnum in divitiis. I Cor. ut Iudaei ubicumque essent. Sed ideo volunt vos circumcidi. quae scilicet pro cruce Christi infertur. 8: commendat autem suam charitatem Deus in nobis. Dicit ergo: intentio seducentium apparet. ideo hoc excludens probat quod dixit. etc. 20: vivo ego. fratres. V. Iudaei enim persequebantur discipulos Christi propter praedicationem crucis. Item gloriantur aliqui de potentia. scilicet in cruce. apostolo factum est sapientia et gloria.. tertio rationem intentionis assignat. 18: verbum crucis pereuntibus stultitia est. palam triumphans illos. Et hoc quia per praedicationem crucis evacuabantur legalia. Rom. caius caesar et Octavius augustus promulgaverunt leges. nullam persecutionem Iudaei apostolis intulissent.. etc. non solum Iudaeorum. gloriatur in eis. id est in carnali vestra circumcisione. I. Nam in cruce est perfectio totius legis. II. nisi Iesum Christum. Qui enim in nullo alio se magnum reputat. Nam Romani imperatores. etc. secundum quod habetur in Glossa. apud Iudaeos. Sed per crucem Christi assumuntur ad collegium caeleste. etc. Sap. qui circuitis mare et aridam. quid adhuc persecutionem patior. est propositio exceptiva. I Cor. 20: pacificans per sanguinem crucis eius.. scilicet quod non gloriatur nisi in cruce. etc. etc. nisi in cruce. Signum autem suae intentionis subdit. ut ultra non serviamus peccato. 19: nemo ex vobis facit legem. etc. Item gloriantur aliqui de scientia. VII. Et ideo dicit: et etiam hoc propter hoc tantum faciunt. dicens per quem mihi mundus. etc. Et hanc apostolus excellentiorem invenit in cruce. 11: ego autem. inducebant circumcisionem. I. XIV. gloriatur in solo Christo. id est nobis. 7: benedictum lignum per quod fit iustitia. neque pseudo in aliis. etc. praecipue autem in cruce Christi. |#4 Lectio 4 Postquam apostolus exposuit pravam seducentium intentionem. filium tradidisti. Col.. sive quae in caelis. sicut mors Christi. Sed neque illi qui circumciduntur. probans utramque propositionem. Nam si apostoli simul cum cruce Christi praedicassent debere servari legalia. proprio ritu. si adhuc circumcisionem praedico.Intendebant autem ex hoc ulterius quamdam securitatem habere.. Et ideo quicumque in Christum credebat et circumcisus non erat. traduxit confidenter. II. Unusquisque enim in ea re gloriatur. Nam gloriantur aliqui de magnorum (puta regum aut principum) amicitia: et hoc maxime apostolus invenit in cruce. quod non propter hoc circumcisionem inducunt. secundo ostendit intentionis huius signum. 2: non enim aestimavi me aliquid scire inter vos. Unde Gregorius: o inaestimabilis dilectio charitatis. Vel hoc etiam faciebant ad vitandam persecutionem. fiebat obnoxius. 15: vae vobis. Ut servum redimeres. ut faciatis unum proselytum. et tota ars bene vivendi. quia ibi ostenditur evidens signum divinae amicitiae. Ut ergo non inquietarentur de fide Christi. Ut ergo non haberent persecutionem a Iudaeis. mandarent etiam legem in aliis impleri.. sed ego aliam gloriam quaero. 25: circumcisio quidem prodest. cogebant eos circumcidi. vivit vero in me Christus. Io. Et ideo non gloriatur nisi in Christo. Col. Non ergo ex zelo legis circumcisionem inducunt. etc. Talis autem erat apostolus. virtus Dei est. Quia autem hoc quod dicit: mihi absit gloriari. quae potiora sunt in lege et in aliis observantiis custodiunt. Et hanc apostolus maximam habuit per crucem. ibi per quem mihi mundus. tam gentilium quam Iudaeorum. cum dicit sic neque enim qui circumciduntur. sed etiam gentilium infidelium. scilicet in moralibus. etc... Sed quia possent dicere pseudo. ut dicit Augustinus. 23: nos autem praedicamus Christum crucifixum. hic insinuat suam. 59 . Rom. iam non ego. XXIII. Rom. glorientur. sive quae in terris sunt. Et hoc est quod dicit mihi absit gloriari. propriis caeremoniis servirent.. Constat enim quod si propter legis zelum aliquos ad legis observantias inducerent. eo quod tam multos proselytos faciant. cum dicit per quem mihi mundus crucifixus. Et primo ponit suam intentionem. nisi in Christo. quia illi gloriantur in carne. ibi apostolus thesaurum reperit. si legem observes. Matth. 15: expolians principatus et potestates. Unde dicebat supra V. 6: vetus noster homo crucifixus est. Et primo quidem probat negativam. I Cor. Unde dicebat supra II. his autem qui salvi fiunt. Item aliqui gloriantur in assumptione ad aliquod magnum collegium. Quod illi visum est stultitia. ideo duplex signum ponit. de quibus homines gloriari solent.. I. Vide quod ubi mundi Philosophus erubuit. etc. et in quiete viverent. ut crucis Christi persecutionem non patiantur.. Et hanc apostolus consecutus est per crucem. sed zelo legis solum. Nihil enim sic charitatem suam ad nos ostendit. ibi in Christo Iesu. etc. persecutionibus. ut in carne vestra.. includens unam affirmativam et aliam negativam. et hoc quia in ipsa inveniuntur omnia.

X. neque in his quae in mundo sunt. 47: ecce vere Israelita. hoc enim apostolus desiderat. dicens ego enim stigmata. quia ego de nullo curo. Rom. Et per crucem Christi. Io. in quo dolus non est. per quam liberentur a peccatis. XXXII: Israel erit nomen tuum. renovamur. IX. 30: emitte spiritum tuum. sed fides quae per dilectionem operatur.. quia quicumque hanc regulam. etc. sed magis illud quod contemnit. III. inquam. quod mundus. ibi: ego enim stigmata. sed crux Christi solum. qui scilicet sunt Israel. sed secundum mensuram regulae. et sum reputatus ut mortuus. Pax enim est tranquillitas mentis. 13: ego autem. Israel rectissimus interpretatur. in qua. ideo solum in ea gloriatur.Illud enim in quo quis gloriatur. Consequenter cum dicit de caetero nemo. Dicit ergo primo: intentio mea est. quam doceam.. id est ritus Iudaicus. etc. 13: oblivioni datus sum tamquam mortuus a corde. Et quia non valet ad hoc ritus Iudaicus.. Dicit ergo de caetero. 15: gratia Dei et misericordia in sanctos eius. ut nonnisi in cruce Christi glorier. Sap. et inveterata. id est nullus auditor exhibeat se talem. Ciii. Et hoc est quod dicit in Christo neque circumcisio aliquid valet. hi sunt Israelitae. scilicet per fidem Christi et charitatem Dei.. Et ideo sicut mundus horret crucem Christi. etc. etc. Secundo probat affirmativam. et ideo Dominus producens nos. sed illa quidem creatura vetusta iam erat. Sic ergo per novam creaturam. per quem. et primo ad sui imitationem. dum mihi molesti essent. III. scilicet quod in cruce Christi gloriatur. Manifestum est autem. 22: misericordiae Domini. III. sed quiete dimittat Domino suo. II. ut rursum in eo necessitatem habeam laborandi. quia per eam renovamur in vitam novam. Sed prima melior est. ut dicatur nemo mihi molestus sit.. nisi in cruce Christi. etc. cuius stigmata portat. Pax super illos. etc. et ideo tantum in ea gloriatur.. etc. neque praeputium.. Iac. VIII. 8: omnia arbitratus sum ut stercora. scilicet Christum crucifixum. Ps. quasi dicat: porto insignia crucis. nisi quod pertinet ad crucem Christi. et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo. Cant. quam ego scilicet teneo. Qui enim gloriatur in aliquo. ut nihil in eo cupiam. nec gentilium observantia. II Cor. fecit quamdam novam creaturam. neque praeputium. Stigmata enim proprie sunt quaedam notae impressae alicui cum ferro candenti sicut cum servus ab aliquo Domino signatur in facie.. quae diffusa est in cordibus nostris. Rationem autem horum assignat. |#5 Lectio 5 Aperta intentione seducentium. secuti fuerint. IV. Rationem autem quare non in alio gloriatur. Ps. etc. secundo rationem eius assignat. etc. Ps. scilicet gloriantes quia nonnisi in Christo gloriantur. scilicet aliter sentiendo. XXXIV. etc. sed ad hoc valet nova creatura. et constituens in esse gratiae. et renovabis faciem terrae. et murmurando de observantiis legalibus. II Cor. scilicet hanc rectitudinem gloriandi. qua quietentur et perficiantur in bono. In illo siquidem maxime gloriatur. monet. quia non sumus consumpti. non est mortuum in corde eius. et manifestare desiderat. qui molesti erant apostolo. id est amodo. Fides ergo charitate formata est nova creatura. et hoc est quod dicit: vere in nullo alio glorior. Vel potest referri ad auditores non recte sentientes. 18: ut simus initium aliquod creaturae eius. ut Christum lucrifaciam. Et primo ponit admonitionem. nec manifestare desiderat. ut desistant a sui molestatione. Sed qui filii sunt promissionis existimantur in semine. ibi de caetero nemo.. Creati namque et producti sumus in esse naturae per Adam. mortua erant in corde Pauli. Et hoc est quod dicit et ego mundo. movendo quaestiones. scilicet sum crucifixus.. 13: non in immensum gloriamur. Et misericordia. ut nullus eum sibi vindicet. Pax. Phil. id est ad iustificandum et iungendum Christo. 3: mortui enim estis. etc. tertio implorat eis gratiae auxilium ad praedictorum impletionem. etc. 15: pax Christi exultet in cordibus vestris. id est mortuus est in corde meo. 17: si qua est in Christo nova creatura. Quod quidem patet ex his quae dicta sunt supra 6 (quasi eisdem verbis): in Christo enim Iesu neque circumcisio aliquid valet. Col. et per spiritum sanctum. induebar cilicio. hic consequenter apostolus monet eos. quod valet et adiuvat ad coniungendum Christo. 10: ex quo facta sum coram illo quasi pacem reperiens. et omnia quae in mundo sunt. scilicet cum Christo esse. secundo ut desistant ab eius molestatione. et Christo coniungimur. ostendit subdens in Christo enim Iesu. I. Uno modo. Rom. sed apostolus nihil in se praetendit. de omnibus aliis nemo mihi molestus sit. I. Quod autem dicit nemo mihi molestus sit. etc. ut sit sensus de caetero. quod potest dupliciter exponi. ut de caetero accipiatur in VI unius dictionis. id est gentilitatis observantia. et creabuntur. Thren. dicens se crucifixum mundo. illud in se praetendit. 60 . V. Col. quasi dicat: ego gloriabor tantum in cruce. XXX.. 6: non enim omnes qui sunt ex Israel. qui est spiritualiter Israel coram Deo. Ille ergo est Israel Dei... Gen. quod et vos debetis facere. et respectus in electos illius. Unde et ipsi gentiles facti sunt Israel Dei per mentis rectitudinem. Et dicitur nova. III. potest referri ad pseudo. 28: non enim qui in manifesto Iudaeus est. Ergo non gloriatur in mundo. mihi mundus crucifixus est. ita horret me. Alio modo ut accipiatur in VI duarum dictionum. ut sit sensus: de residuo nemo. et insinuata sua.

.. quasi insignitus sit ut servus Christi. vobis relinquens exemplum. Vel cum spiritu vestro. Unde conqueritur iob XVI. Et hoc quia portabat insignia passionis Christi. 10: semper mortificationem Domini Iesu in corpore nostro circumferentes. Uno modo. ut veritatem intelligatis. sit cum spiritu vestro. patiens pro eo multas tribulationes in corpore suo... Et secundum hoc dupliciter potest continuari ad praemissa. et sic nullus super me ius habet nisi Christus. II. VIII. Sed prima melior est. ut dictum est nemo mihi molestus sit. Alio modo nemo mihi molestus sit. dicens gratia Domini nostri Iesu Christi. id est cum ratione vestra. secundum illud I Petr. Implorat autem auxilium gratiae Dei. 21: Christus passus est pro nobis. quae in persecutionibus quas patior me molestant.Hoc etiam modo apostolus dicit se stigmata Domini portare. IV. per quam praedicta implere possitis. et grave est addere afflictionem afflicto. etc. 15: non enim accepistis. etc. Rom. 61 . quia ego habeo multos alios conflictus et stigmata. etc. quo scilicet debetis legem observare. 15: concidit me vulnere super vulnus. et non carnaliter. etc. nam ego porto insignia Domini nostri Iesu Christi in corpore meo. II Cor.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful