You are on page 1of 11

Hm qua ch nh tang, hm nay ch gc ca: Bn v cn st Khng T hin nay

Lu Hiu Ba Phan Trinh dch Li gii thiu ca ngi dch 1. Ch nh tang v ch gc ca y ch Khng T. ti ny c th hi nhy cm vi t nhiu tr thc Vit Nam, v n a ra mt ci nhn hi l v mt ngi quen, v c l cng v trong Vn Miu Quc T Gim hin nay vn c b th Khng T. Thot c, bi ny c v nh mun h b Khng T, nhng c k, ngi c s thy Lu Hiu Ba mun t m li s tht cho Khng T, v thy Khng T cng nh nhiu tr thc xa nay lc th b rung ry, khi th c phong thnh, c gn cho nhiu iu mnh khng c, v tr thnh bao tay nhung che cho bn tay st. 2. Tn ca Khng T v Lu Hiu Ba trong vi nm qua nhiu ln c nhc chung. Lu Hiu Ba vit bi ny v Khng T ngy 18/8/2007. Nm 2010, nh cm quyn Trung Quc vi v thnh lp Gii Khng T i trng vi Gii Nobel Ha Bnh va c trao cho Lu Hiu Ba, v n lc u tranh cho nhn quyn ca ng. Cng nn nhc li l vo L Noel 25/12/2009, Lu Hiu Ba b Bc Kinh kt n 11 nm t v ti tuyn truyn chng nh nc, cn Gii Khng T nm 2011 th c trao cho Vladimir Putin, lnh t Nga c khuynh hng c ti*. 3. Cn st Khng T m Lu ni ti vn ko di n nay. Vin Khng T (gn nh Vin Goethe, Hi ng Anh) cng c ca quyn lc mm trong tay nh cm quyn Trung Quc, m c s u tin nm 2004, n nay c hn 320 Hc vin c thnh lp trn th gii, trong 1/5 l M **. 4. c bi ny, rt c th ngi c s nu cu hi: Liu c im g ging nhau gia Vin Khng T v Vin Trn Nhn Tng, Gii Khng T v Gii Trn Nhn Tng c nhc ti gn y vi t nhiu nghi ngi hay khng. 5. Bn dch ny da trn bn ting Anh, c tham kho bn ting Trung. Bn ting Anh c ta Yesterdays Stray Dog Becomes Todays Guard Dog (Ch hoang hm qua nay thnh ch gi nh) do Thomas E. Moran dch, in trong cun No Enemies, No Hatred (Khng th, khng ght) tuyn tp lun vn v th Lu Hiu Ba, do Perry Link, Tienchi Martin-Liao v Lu H bin tp, xut bn nm 2012 ti Anh Quc. Bn ting Trung c ta (Tc nht tng gia cu, kim nht khn mn cu, thu th ng h Trung Quc ch Khng T nhit), xut bn ln u trn vo ngy 2/9/2007 trn boxun.com. P.T. ________________ Ngi Trung Quc hin rt phn khch v nc nh ang tri dy nh mt cng quc. Nh kinh t tri dy nn vn ha cng tri dy, nh tung tin khp ni nn quyn lc mm cng c

xut khu ra th gii. Trong nc, ngi ngi ua nhau chy theo cn st c c vn, cn st th Khng, cn st theo o Nho. Chng trnh Bch gia Ging ng ca i Truyn hnh Trung ng Trung Quc (CCTV) cng khi xng cn st c li Lun ng nhm phc hi o c truyn thng. Trong khi ngoi nc, Trung Quc u t ln m hng lot cc Vin Khng T nhm lan ta quyn lc mm. Gic m b ch thin h ca Trung Quc b dn nn hn th k nay li c c ti xut giang h. c Khng T trong v ngoi nc bng kt thnh mt trn tuyn lin hon. Cn st Khng T qu l cng lc cng nng. Nhng, ng sau cn phn khch ca m ng kia, ti cho rng khng phi l c mun khi phc nn o c c, m l toan tnh phc hi truyn thng sng bi thnh Khng, mt phn khng th thiu trong k hoch ca nh nc nhm y mnh ch ngha dn tc cc oan. Nhng nm sau bin c Thin An Mn [1989], nh nc mt mt chng li cc n lc i hi t do, chng din bin ha bnh, mt mt li thi bng tnh cm yu nc cc oan. Ch ngha yu nc cc oan ny, rng ct cho thc h mi ca nh cm quyn Trung Quc, kt hp vi chin dch qung b cho ci m ng Cng sn Trung Quc gi l Thi hong kim thnh vng lm ln sng dn tc ch ngha dng cao v ti v. Khng g r hn nhng dng ny cui T vn Vinh danh Khng T, nhn Lin hoan Vn ha Khng T Quc t 2005, ti Khc Ph, Trung Quc. T vn vit nhng li c cnh nh sau: Thi hong kim va n, nui gic m i ng; Mng gp thi thnh vng, v cng quc vinh quang. Tht l mt bn song tu rn rng in hnh khi ch ngha dn tc ha vo Phc m ca Thi hong kim. Trong mt nm qua, vic c xy vn ha truyn thng trn chng trnh Bch gia Ging ng ca CCTV gp phn bin Khng T thnh mt mn hng thi thng, hoc mn li ca L Tn, thnh M-en Khng T. (iu tng t tng r ln cch y vi nm khi Mao Trch ng cng tr thnh mt th mt.) Hin sch v loi v Khng T ang ht bc cho cc nh xut bn, cc lp quc hc v c vn cng mang li mn li ln. Ban Quc hc i hc Thanh Hoa tnh hc ph mi ngi 26.000 nhn dn t, i hc Phc n ly mi ngi 38.000 nhn dn t, v kha hc c vn ngoi gi cho tr em cng c hc ph cao ngt ngng. Chng trnh ni trn ca CCTV cng lm tn tui Vu an tr thnh hin tng c c nc bit. Vu an rao bn, thay v rao ging Khng T bng mt ging iu kho lo, kt hp nhng cu chuyn cao o v ngi xa vi nhng kin gii c su sc ch ngang vi ca t nhc sn. Nhng suy lun v on, nhng l gii nng cn thng trc ca b v Khng T c tc dng nh mt th ma ty tinh thn gia cn st phc hng o Khng trong vn ha i chng. Cun Lun ng tm c ca Vu an mang mt thng ip d di. Theo gii thch ca Vu an th Khng T dy rng ai ai cng c th sng thoi mi vi tm th thc dng, d gp g i na cng ng phn nn, nu bit thun theo hon cnh th s thch ng d dng v sng i hnh phc. Trong khi cn st c Khng T do Vu an khi xng ang n khch, th gio s i hc Bc Kinh, L Linh, xut bn cun sch c t n Ch nh tang Ti c Lun ng [1]. Bng nghin cu ca ring mnh, gio s L trc xut nhng iu v vn c ni v Khng T v tr ng v vi hnh nh nguyn thy. Gio s L vit trong li m u:

Sch ca ti l thnh qu nhng tng ca ring ti v Khng T. Ti khng lp li nhng g ngi khc ni. Ti cng khng quan tm ti nhng g Mnh T, Vng An Thch [2], hoc bt c hc gi ln nh no tng ni v Khng T. Nu iu g khng c trong vn bn gc, th ti s gt qua mt bn Nu mun bit ch thn Khng T ngh g , hy tm c vn bn gc Ti khng vit d phn vo cuc tranh ci ca cc tr thc, cng khng vit tha mn th hiu ca a s. V gio s L kt lun: Sau khi c Lun ng, ti thy tt nht khng nn t Khng T ln b th, cng khng nn dm ng xung bn, m ch nn ni rng ng rt ging Don Quixote. Qua vic phn i nn sng bi thn thnh v kht khao truy tm s tht vi thi khng m dn, gio s L gp phn ph truyn thng thn thnh ha Khng T ko di sut hn 2000 nm nay. ng vit: Trong cun sch ny, ti mun gii thch cho c gi rng Khng T thc ra khng phi l mt v thnh. V Khng T m cc hong tn sng t triu i ny qua triu i khc khng phi l Khng T tht, m l mt Khng T nhn to. Khng T tht khng phi l thnh, cng chng phi vua, cng khng l ni thnh ngoi vng [trong thnh, ngoi vua] g c Khng T ch l ngi, mt ngi xut thn bnh dn, lun tin rng k s c i (nhng qun t ng ngha) nh ra chun mc m mi ngi nn noi theo i nhn x th; mt ngi yu chung nhng g c xa, hc hnh chm ch, khng nn ch; mt ngi thy tn ty, khng mt mi truyn t vn ha ngi xa v khch l hc tr hc tp kinh sch c; mt ngi khng c chc, cng khng c quyn ch c hc vn v o c nhng dm can ngn k cm quyn; mt ngi i t x du thuyt, lao tm thay cho k cai tr, liu mnh khuyn d ngi ci t quy chnh; mt ngi nhit tnh, c m khi phc ng li nh Chu thin h thi bnh; mt ngi lun b ging x, hoang mang, nay y mai , ging hnh trng ca mt con ch v ch, lang bt, khng c nh v. l Khng T tht. Trong cch nghin cu v l gii Lun ng ca mnh, r rng gio s L b rt xa Vu an nng cn v bt cn. Quan trng hn, ng ng cm c vi Khng T, ngi tr thc hn 2000 nm trc. ng cho bit chnh Khng T cng t nhn mnh l con ch nh tang mt ch ng ngo. ng vit: Khng T tuyt vng vi qu hng mnh, cng cc mn sinh ng i khp ni, lm vic vi ch hu, nhng cng chng c g. Cui i ng tr v qu hng, sng nhng nm cui i vi tm trng bun b. Trc khi ng qua i, con trai v hai hc tr yu ca ng, Nhan Hi v T L (Trng Do) cng mt, ng khc thng h cn nc mt. Tuy ng mt trong nh mnh, nhng cng c th ni ng khng h c nh. Nhng gio hun ca ng c th ng hoc sai, nhng d ng hay sai, i ng cng phn nh s phn ca ngi tr thc Trung Quc tiu biu. Vic gio s L Linh a ra li bnh lun v con ch mt ch gia lc cn st Khng T v vn ha truyn thng ang ln cao tro, ging nh nm mt tng to xung nc: N to nn nhng ln sng phn i d di t nhng tn mi ca o Khng. Gio s L b kch cay c, b nguyn ra, nhng k b xc phm bin bc xc ca mnh thnh gin d. Gio s L

b t l phao tin n nhm, v l mt phn thanh [c tri s thnh 'thng n ct"], nhng ngi cha c sch ca gio s L t cho mnh ci quyn gi n l rc ri. Tt c nhng eo xo ny ch v ng dm gi Khng T l ch nh tang v ch. iu cho thy lng sng knh Khng T ca nhng nh Nho mi a a Thnh Khng ln v tr bt kh xm phm, khng ai c ng ti. May mn l s nh Nho mi ny khng c quyn lc chnh tr l bao. Nu c quyn lc, chng ta chc phi tr v thi i m (nh Lm Bu ni v Mao Trch ng) mi li ca ngi u l chn l, mi ch ca ngi qu hn ngn vn ch ca k khc. Gio s L Linh l mt nh nghin cu lch s nghim tc. ng vit: Ti xem Lun ng l mt ch nghin cu lch s, ch khng phi sch thnh. Khi ng gi Khng T l ch nh tang, ng nhc ta nh rng Trung Quc thi Xun Thu (770-476 trc CN) tng lp tr thc phi sng trong bt an, c trong s hi, ti nng ca h thng khng c trng dng, v trong hon cnh , mt k c l tng nhng khng t m c qu hng tinh thn ca mnh th chng khc g con ch nh tang mt ch ng ngo. Nhng, theo ti, gio s L ni rng Khng T thiu qu hng tinh thn l cho ng hi nhiu im. S tht l ng i khp y khng phi t m qu hng tinh thn ca mnh, m l tm mt ch lm quan. Mc tiu ln ca ng l tr thnh qun s, nhng ng tht bi. ng l con ch nh tang khng ch, nhng nu c k cm quyn no tin dng, th ch ch khng ch kia tr thnh ch gc ca. Cng nn bit l gio s L Linh khng phi ngi u tin gi Khng T l ch nh tang. Ngi xa tng nh gi ng nh th. Truyn Khng T trong cun S k ca T M Thin (145?-86 trc CN) vit rng, vo nm 40 tui, khi khng t c g, Khng T than rng Ta cng ng ri! v rng Chng ch no trong thin h dung c ta! Cng theo S k, dn chng thi Khng T t rng nhn ng bn khon lo lng nh con ch nh c tang. Khi t k li cho Khng T nghe li nhn xt ny v mnh, ng bo rng ni nh th l ng lm sao, ng lm sao![4] Ngy nay, nhng k bo v o l ch thc th cho rng nhng li ni kia ca Khng T l nhng li tinh t c ngha ln lao v thut tr quc v dy ngi. H bo L Linh gi Khng T l ch nh tang nh vy l phm thng, phn bi, v o v cun sch ch ng vt vo st rc. C bn phn Nho cn cho rng gio s L mc bnh thn kinh! Ngi tn th Khng T c th nguyn ra sch ca gio s L kiu, nhng thc ra nhng g ng vit v Khng T, nht l trong li m u rt thng thn v thu ht, vt xa nhng g m Tng Khnh v nhng nh t tng mi v Khng T ru rao. Rt nhiu hc gi ni ting nh gi cao cun Ch nh tang ca gio s L. Trong bi vit c tn Tnh kh thi ca Nhn, Ngha im sch Ch nh tang ca L Linh, s gia Ng T vit: Gio s L lm rt tt. Cc d n vn ha sau ny cng phi c xy dng trn nhng vn bn gc ct li. Theo ti, nhng pht hin ca L Linh trong cun sch ni v Lun ng ca ng cn hay hn nhng g Chu Hy (1130-1200) ni v Khng T. Trong mt bi im sch tng t, gio s Tin L Qun ca Khoa Trung vn i hc Bc Kinh vit: Cch gio s L Linh c Lun ng cho thy mt im rt ln l s ng cm chn tht, t tri tim n tri tim vi Khng T, s ng cm ca mt tr thc vi mt tr thc. S ng cm ny gip ng nhn thy vn c gi ghm trong hnh tng ch nh tang kia l

g. Khi ti c cm t ch nh tang ti cng thy c t nhiu nho bng, nhng quan trng hn, ti cm c s trn tr v ni bun au ca Khng T. Trong mt cuc phng vn, ng Lu Mng Kh, gim c S Nghin cu Vn ha Trung Quc, thuc Vin Nghin cu Ngh thut Trung Quc, khen ngi cng phu nghin cu vn bn rt c trch nhim v cch lm vic nghim tc ca gio s L Linh, gp phn gii c nhng huyn thoi v Khng T. Gio s Tn Hy ti i hc Thanh Hoa, trong bi Lm th no Lun ng tr thnh kinh in? vit rng: Hin c nhng k t m cch nng Lun ng ln thnh mt th Thnh Kinh ca o Khng, iu ny cng y nh trc y c k mun nng cun sch nh mng tang c tn Mao tuyn ln thnh nh cao ca ch ngha Mc. Th hi s phn khch vi Mao tuyn lm phong ph ch ngha Mc hay ph thi n? Cng vy, s phn khch dnh cho Lun ng hm nay s tn vinh o Khng hay ch lm hng n? Trung Quc vn c truyn thng sng thnh lu i, v trong mt nhng ngi sng bi thnh hin xa hoc nay th Khng T nm ngoi tm tra vn; ng l mt v vua khng ngai ng knh, l ngi nm gi chn l, l qun s ca cc thi i, ng c tng danh hiu i Thnh Ch Thnh Vn Tuyn Vng (V vua v v thnh tuyt ho ca vn ha, danh hiu c gn cho ng vo th k th 14) v vi danh hiu y, cc v hong ng trc ng cng phi ci u. i vi Khang Hu Vy (1858-1927) v Hi Khng hc ca mnh, Khng T l gio ch ca mt tn gio v cng l mt v thnh; cn i vi nhng nh Khng hc ngy nay th ng l biu tng cho vn ha Trung Quc. Vi h, mi cu trong Lun ng u l nhng li gio hun thu tnh t l v ngh thut tr quc v tu thn. Nu thi xa, li xng tng to tt nht dnh cho Lun ng l cu Ch dng na b Lun ng cng c th tr c thin h, th cu tn dng thi nay li l cu Gio hun ca Khng T qun thin h 5000 nm trc, nay sn sng qun thin h 5000 nm sau. C k cn ni Khng c Khng T khng phi l ngi! Ngy nay, c nhng tn o Khng mi li cn ngy to ra nhng tin tc git gn, chng hn nh chuyn rm ran gn y, rng vo nm 1988, 75 ngi ot gii Nobel ton th gii hp nhau ti Paris bu chn Khng T l nh t tng v i nht trong lch s loi ngi! [5] Trc cn tu ha nhp ma v sng bi thnh nhn ny, ti xin hi cc nh Nho tn thi mt cu tm pho sau: Trong con mt cc v th Khng T ng nhin l thnh ri, th nhng, ngi cng ch l ngi, vy ngi c nh rm phun hng khng?! S sng bi kia khin ngi ta mt kh nng phn bit u l ngi u l thnh, u l li ni i thng u l li phn ca tri. H gn cho nhng li dy thng thng trong Lun ng nhng ngha thm thy, cao siu. Chng hn nh hai cu m u ca Lun ng Hc nhi thi tp chi, bt dic thuyt h? Hu bng t vin phng lai, bt dic lc h? (Hc m mi bui mi tp, chng cng thch ? C bn xa nghe ting m tm li, chng cng vui ?)[6] Th hi s thm thy cao siu trong cu ny nm u m thin h phi kh cng ch gii sut sut 2000 nm qua cho n tn by gi? Chu T Nhn (1885-1967) trong cun Lun ng tiu k ni ng: Lun ng ch cch tu tp thnh ngi tt v cch ng x vi i c th l mt cm nang hu ch cho hu th, nhng dt khot khng c xem l nhng chn l khng bao gi thay i hoc nhng chun

mc o c. Cng khng nn ngh rng n cha ng nhng trit l chnh tr su sc c th tr quc v mang li ha bnh cho thin h. Ngay G.W.F. Hegel, trit gia ln ca c, cng ch xem Lun ng nh mt cun sch ghi chp nhng o l thng thc, khng hn khng km. Chnh Hn V (156-87 trc CN) ngi ra quyt nh c tn Nho thut ha php cho Khng Khu tr thnh c Khng Phu T. Con ch nh tang cht cn b xng, nay b xng bng chc phc sinh v tr thnh con ch gc ca cho cc triu i qun ch chuyn ch Trung Hoa. V o Nho t ra c ch cho quyn thng tr ca vua cha chuyn ch, nn a v ca con ch gi ca c chm sc, cng c, mt khi ngi vo ch ri l n c ngi sut hai ngn nm. V khi thn tng ca gii c hc c triu nh thi ln n tn tri xanh, thm ch bin thnh tng th git vng trong t miu hong gia, th l lc tr thc Trung Hoa c t tng tin b b y xung a ngc, bin thnh n t phc v quyn lc. Mt trng hp in hnh l T M m (165-110 trc CN) cha ca T M Thin. Hai cha con u phc v triu nh nh Hn trong t cch nhng thi s. Khi T M Thin v dm can ngn Hn V m b x thin, ng bi phn than rng: Cha ta cng chng t c g ng ghi tn vo s sch triu nh. Ngh vit vn, vit s, xem sao, xem lch th cng gn vi bn thy bi, thy cng. Cha thng vn a bn nui nh bn con ht, cn th tc vn coi thng.[7] n th k 19 v u th k 20, khi cc cng quc Ty phng p Trung Quc m ca cho th gii th h thng quyn lc v thc h c lp tc suy vong nhanh chng. Nm 1911, khi Cch mng Tn Hi kt liu ch truyn thng th o Khng, h thc ca vua cha c t i, cng mt hn ch da. Mt ln na, ch gi ca li tr thnh ch nh tang lang thang x ch. Mc d Vin Th Khi (1859-1916) xoay s tr thnh hong vo thng 1 nm 1916 v c phc hi nghi l o Khng, nhng cng chng c bao lu. Ch su thng sau, Vin Th Khi cht. S sp ton din ca nhng nh ch truyn thng v thc h c din ra, khng th no trnh khi. Theo ti, khi cc nh Nho truyn thng mt ch da quyn lc th l ni bt hnh ca h, con ch gc ca cung nh li tr thnh con ch lang bt. Nhng, nu nhn cch khc th y li l mt vn may ln, l c hi gii c hc Trung Quc c th tr thnh ngi tr thc hin i, c th vt b nhng b ca quyn lc c t i m h vn da vo, c th nui dng v pht huy tinh thn ph phn c lp. C hi n d h mun hay khng. Nhng ri thay, thi k ch lang bt c d ny ch ko di khong 50 nm. Khi Cng sn Trung Quc thit lp ch cc quyn trn ton quc th ngi tr thc cng chng cn c thoi mi lm ch hoang na. Phn ln b n p, truy nh, dp da nh by ch mc ma, mt s gp thi bin thnh ch gi ca cho chnh quyn Mao Trch ng. Quch Mt Nhc (1892-1978) l mt v d in hnh, trong thi k dn quc ng cn dm mng c Tng Gii Thch, nhng sau nm 1949 th ng chng khc no con su nhn gi d bo vng trong tay Mao Trch ng.

S phn ca Khng T trong th k 20 c l s khin chnh Khng T chong vng. Hai ln ng tr thnh mc tiu ca nhng cuc vn ng chnh tr chng li mnh. Ln u l trong phong tro Ng T Vn ng khi u nm 1919, v ln k tip l trong phong tro ph Lm [Bu], ph Khng [T] do Mao Trch ng pht ng nm 1974. Nhng nm sau v Thin An Mn [1989], gii tr thc c khuynh hng chng li nhng g c cho l cp tin, v h xem c hai phong tro Ng T Vn ng ln Ph Lm Ph Khng ca Mao Trch ng l nh nhau v bc b c hai. Nhng lm nh th l h khng thy hai cuc vn ng nh nh Khng ny thc ra hon ton khc nhau. Trc ht, hai cuc vn ng c im xut pht khc nhau. Ng T l cuc vn ng vn ha t pht t di ln. Ngi tham gia ch yu l nhng tr thc th hp thu t tng mi, gi tr mi, v phng php mi du nhp t phng Ty, v h dng nhng chun mc phng Ty hiu v sao Trung Quc lc hu. H bt mn vi quan im vo cui th k 19 cho rng vic bt kp phng Ty ch l vn k thut, hay thay i hnh thc ch . H i n kt lun rng thay i ct li phi l thay i vn ha. Ngc li, phong tro ph Lm, ph Khng vo nm 1974 l mt mn vn ng chnh tr t trn xung ca Mao Trch ng, k c quyn lc tuyt i v mun a T tng Mao ln v tr c tn v khng t tng no khc trong hay ngoi nc c php c mt. Th hai, tnh cht ca hai cuc vn ng ny cng khc hn nhau. i tng m cc tr thc cch tn ca Ng T Vn ng chng i khng phi l Khng T thi Tin Tn, lc trm nh ua ting vo th k th nm trc CN, m l c Thnh Khng ca Hn V , ngi a o Khng ln v tr c tn. H mun nh s c quyn t tng ca o Khng, ca con ch gc ca. Ngc li, chin dch ca Mao Trch ng chng li Khng T khng lin quan g n n lc ci t vn ha, v cng chng lin quan g n Khng T. Cuc vn ng ch l cng c gip Mao cnh tranh quyn lc vi nhm chp bu ca ng Cng sn Trung Quc. Mc tiu cui cng ca Mao l h b Lm Bu v cnh co nh i nho Chu n Lai. Ni cch khc, hai cuc vn ng chng Khng T c bn cht khc nhau. Mt bn l nhng nh tr thc khng quyn lc mt bn l k nm quyn lc tuyt i chng khc g mt Tn Thy Hong kiu mi. Mt bn l cuc cch mng vn ha t pht t di ln, mt bn l cuc vn ng chnh tr t trn xung. Mt bn c tm li thot cho vn ha Trung Quc, mt bn ch mong cng c quyn lc c tn. l l do n nay ti vn tn ng n lc chng nh hng ca o Khng nh Ng T Vn ng ch trng, v tip tc chng i cuc vn ng chng o Khng ca thi k Cch mng Vn ha. Trong lun vn vit nm 1935 Khng Phu T ca Trung Quc hin i, khi L Tn gi Khng T l thnh nhn m-en l ng c ph phn truyn thng tn sng thnh nhn ca ch chuyn ch Trung Quc. ng vit: Nhng k t Khng T ln bn th, thnh ha ng chnh l nhng k cm quyn, hoc nhng k mun nm quyn. Vic ny hon ton khng phi l vic ca dn chng bnh thng. Theo ti th t sng bi thnh nhn Trung Quc l mt cng trnh vn ha gi to cc ln do cc i vua cha cng bn vn nhn cung nh phi hp to nn. V Khng T m cc vua cha

v qun thn phong thnh nh mt hon ton mi mi lin quan vi v Khng T ch thc, v ng c xem nh mt mn hng gi v cng nguy him. Thc ra, nu c k cc trit gia Tin Tn, s khng kh nhn ra rng t tng ca Khng T cng ch l nhng li thuyt gio o c bnh thng. So vi Trang T (369-286 trc CN), Khng T khng c ci siu thot, nh nhng, t nhin, cng khng c tr tng tng p k v, hoc ngn ng tri chy bt tn, cng khng c kh nng ha quyn tri thc trit hc vi v p vn hc thot tc, hoc tnh to m nhn thu o bi kch ca con ngi. So vi Mnh T (372-289 trc CN), Khng T khng c c ci kh phch ca mt trang nam t, hoc tm nhn rng ln, l cha k n kh nng i din vi quyn lc vi thi y t trng, hoc s quan tm tht lng ti dn en. Chnh Mnh T l ngi ni dn vi trng, x tc th chi, qun vi khinh. So vi Hn Phi T (281-233 trc CN), Khng T cn c v h ngy, gi di, khng thng thn, thiu sc bn, cng khng c kh nng chm bim t i hoa. So vi Mc T (470-391 trc CN) Khng T khng ly bnh ng lm l tng v tnh thin t nhin, o c t gic lm nn tng cho mt ch ngha mi nh ch ngha kim i, cng khng c mt h thng l lun c th r rng no. Ngc li, nhng li gio hun ca Khng T ch l tr thng minh nh, khng cha ng tr tu ln. Nhng ch dy y cc k thc dng, khn kho, nhng khng c tnh thm m hoc trit l thm thy. ng cng khng c nhn cch cao qu hoc tm nhn khong t. Ban u ng lang bt t x mun c lm quan, sau tht bi bn tr thnh thy dy o c. Danh hiu v thy chm ch, v dy ngi khng mt mi dnh cho ng thc ra cng ch phn nh c mun vin vng xut pht t mt nhn cch nng cn. Nguyn tc ni danh ca ng thnh th tc nhp, lon th tc n (thi thnh tr th dn thn, thi lon lc th n), nu nhn k s thy chnh l ci o x th khn lanh, th hin tnh v trch nhim v c hi ch ngha. Tht hoi ph v tn hi cho dn tc Trung Hoa bit bao khi chnh nh t tng ny, nh t tng thc dng ht mc, khn lanh ht mc, v i thng ht mc ny, c Khng T, k trnh n trch nhim x hi v khng bit cm thng vi ng bo th nn ny, tr thnh v thnh v l mu mc cho h noi theo. Dn tc no th thnh nhn ny, v thnh nhn no th dn t c ny. Ti e rng ton b tnh n l trong lng ngi dn Trung Quc bt ngun t y, mt th siu di truyn vn ha ko di t xa v tip tc n ngy nay. Ngoi vic truy tm ngha ch thc ca Lun ng, gio s L Linh cn mun nhm ti ch ngha dn tc cc oan hin nay ca Trung Quc. Gio s L thch thc nhng tro lu thi thng nh cn st c c vn, cn st th Khng T, v gin tip t vn v s tri dy ca Trung Quc nh mt cng quc. Vic L Linh m ch Khng T nh con ch lang thang khng mt qu hng tinh thn cng l ph phn cc nh Nho mi ang ra sc c v cho Khng T nh v cu tinh ca th gii. Gio s L cho rng: Ti chng hng th g khi ngi ta cm ngn c Khng T trn ton th gii. Khng T khng th cu Trung Quc, cng chng th cu th gii. Mc tiu th hai m L Linh nhm ti l truyn thng ph quyn lc ca gii tr thc Trung Quc. Li ch trch ny rt thc thi v gii Nho gia mi hin ang tranh th ly lng gii cm quyn. H c tn o Khng, h ho cho o Khng, khng phi v mun dng o Khng phc hi o c nc nh, m l h ch trng n cng nng chnh tr tu, t, tr, bnh ca o Khng, h mun thng nht chnh tr v tn gio. H mun Khng T tr thnh qun s hoc

gi a v quc s. H mun Nho gio tr thnh quc gio, v h mun nh cm quyn lut ha cc mc tiu ny. Khi lm vic ny, r rng nhng nh Nho mi ang cho thy tham vng tr thnh qun s cho cc vng hin i hoc tr thnh mt dng vua trit gia theo kiu Plato, thc s nm quyn lc trong tay. Khi tn trang hnh nh cho Khng T, h thc ra a Trung Quc ngc tr li vi thi Hn V . H mun ti lp thi i m trong t tng a dng ca c trm nh u b bi b, c tn duy nht o Khng, h mun phc hi t sng bi thn thnh truyn thng. Gio s L Linh nhn ra rng trong lch s Trung Quc, gii tr thc, vn mang trong u rt nhiu iu khng tng, ch thc s hu dng khi nm ngoi quyn lc v gi vai tr ph phn nh cm quyn. Khi c quyn lc trong tay h s tr nn nguy him, thm ch thm ha, cho quc gia. Gio s L vit: Gii tr thc, vi mt bn, u sng, c th tr nn c ti hn bt c ai. t gm ao ph vo tay h, th k u tin mt mng s chnh l nhng tr thc khc. iu ny xy ra v thi quen ca gii tr thc Trung Quc t cho rng mnh c tr tu ti u, o c ti u, l tng ti u, v s hiu bit ti u, cao hn bt c ai. H t cho mnh ci quyn Lo trc ci lo ca thin h, vui sau ci vui ca mi ngi, v tin rng h cn c th cu vt mi ngi thot vng tai ng v kin to thin ng trn mt t. Trng Ti (1020-1077 trc CN) i nh Tng tm tt mc tiu ca ngi tr thc Trung Quc trong bn cu sau y: V tri t lp o, v dn sinh lp mnh, v thnh nhn xa m truyn th gio hun, v mun i m mang li thi bnh. Ngy nay nhiu tr thc Trung Quc vn mang no trng ny, cho thy truyn thng t mn v cung vng ca tr thc Trung Quc tr nn thm cn c , kh thay i. Gio s L Linh mun ku gi gii tr thc Trung Quc hm nay hc li bi hc lch s, bit gi khong cch vi nh cm quyn, t b mng tr thnh qun s, chm dt vic bin kinh sch truyn thng thnh cng c chnh tr, phi gi tnh c lp trong tri thc, t tng, hc thut, pht huy tinh thn sng to ca ngi tr thc. on cui li gii thiu sch, gio s L vit: Hy bnh tm m c Lun ng, ng chnh tr ha, o c ha, gio phi ha Lun ng. Mc tiu duy nht l tm cho c con ngi Khng T tht, gia mt thi i m, mn chnh li Khng T, l nhc suy i. Nu gii tr thc Trung Quc b qua li khuyn ny, s mnh ca h s chng khc g nhng k i trc, s ch l nhng con ch chy qun quanh phc v k khc, n khi khng c ai cng nhn th tr thnh ch nh tang lang thang x ch u ng, gp vn may c cng chiu th lm ch gc ca. Theo ti, i bi kch ca lch s vn ha Trung Quc khng phi l vic Tn Thy Hong (259210 trc CN) t sch chn nho, m chnh l vic Hn V bi trut trm nh, c tn o Nho. T ch trng ny, ng Trng Th (175-105 trc CN) sa i hc thuyt ca Khng T, bin nhng ch vn d c thit lp da trn bo lc tr thnh biu hin ca o tri. Nguyn l ca ng Trng Th, ghi trong cun Lch s Tin Hn, cho rng tri khng i g th khng g phi i (thin bt bin o dic bt bin) l cn c khng nh tnh hp php ca ch , rng s trng tn ca cc triu i l vic c v tr an bi. Lp lun ny khoc ln mnh ch bo lc ton tr mt lp o nhn tr m i. ng nhin cc vng thy ngay tc dng ca lp o ngoi ny, nn tip tc lp o Khng thnh mt thc h

chnh thng c tn v tr thnh con ng chnh thc k c hc lp thn, c ngha l tr thnh y t ngoan ngon cho k cm quyn. Chnh Mao Trch ng cng nh v thn phn ca gii tr thc rt r rng khi dng cu ni da [k cm quyn] khng cn, th lng [tr thc] bm vo u? Trch nhim ln nht ca gii tr thc Trung Quc hm nay khng phi l bo v truyn thng sng thnh m quyn lc c ti ch xng, m l thot kh i s l thuc v v th phc dch cho quyn lc c ti kia. Chng ta cn k tha v pht huy truyn thng Ng T, m gio s Trn Dn Khc (1899-1969) tm tt bng cu t tng t do, nhn cch c lp. Ti liu tham kho: [1] Tng Gia cu: Ng c Lun ng , L Linh, NXB Nhn Dn Sn Ty, Trung Quc, 2007 [2] Trong nguyn bn, Lu Hiu Ba dng cm t nh thnh nhn, tam thnh nhn ch hai v, dch gi T. E. Moran nu danh tnh hai v l Mnh T v Vng An Thch c gi phng Ty d hiu. nhiu on khc, T. E. Morgan cng ghi thm ngy sinh, ngy mt bn cnh tn tc gi c gi phng Ty d tham kho. [3] Quan im ch dng Lun ng t m hiu t tng ca Khng T cng l quan im ca hc gi Nguyn Hin L, v c chng c xc thc cho thy Khng T l ngi vit ra Lun ng, trong khi cc tc phm khc li khng phi. Nguyn Hin L vit: T xa ti nay hu ht cc hc gi vit v hc thuyt Khng t u dng c t th ln Kinh Th, Kinh L, Kinh Dch, Khng T Gia ng v.v lm ti liu, nh vy theo ti khng phi l tm hiu Khng T m tm hiu Khng gio trong sut thi Chin Quc, v trong nhng sch dn trn, ngoi b Lun ng l b ng tin nht, cn th b no cng cha nhiu t tng ca ngi sau, khng phi ca Khng T. Ti ly th d cun i hc ca Tng T (mt mn sinh c trc truyn) ngay trong on u ni v vic tu thn t gia, tr quc, cng c mt ti cho khng phi ca Khng t m ca Tng T, tc tri tri ti cch vt, v trong Lun ng ng khng h ni ti s cch vt. Sch Trung dung ca T T, chu ni Khng T, cng c nhng t tng siu hnh, m Khng t trnh phn siu hnh. Ri nhng cu cng nhu tng thi nhi sinh bin ha, nht hp nht tch vi chi bin, vng lai bt cng vi chi o (trong Kinh Dch H t thng) m nhiu ngi dn (chng hn Trn Trng Kim trong Nho gio) v cho l quan nim v thin l, v o ca Khng T, th sao ti thy c mu sc ca Lo gio qu. Ngay nh L k, thin Tng T Vn (Tiu i k) phn ln khng tin c v xut hin sau Khng T by trm nm (th k II sau Ty Lch) v do ngi i Hn vit. Cn c vo nhng b th khng khc g t xanh t ln hc thuyt ca Khng T, cn u chn din mc ca n na. T lu ti vn bt mn v iu v ch thy mi mt hc gi

Php, ng Etiemble, trong cun Confucius (Gallimard 1966) l khng dng phng php m ch cn c vo mi h Lun ng m thi. (Trch t Li ni u, Nguyn Hin L vit ngy 1/7/1978, in trong cun Khng T, NXB Vn Ha, H Ni, 1992, trang 7-8). [4] on ni v ch nh tang c T M Thin ghi trong S k nh sau: Khng T n nc Trnh, thy tr lc nhau. Khng T ng mt mnh pha ng ca thnh. C ngi nc Trnh bo T Cng: - ca pha ng c mt ngi trn ging Nghiu, c c v Cao Dao, vai ng ta ging T Sn, nhng t lng tr xung th km vua V ba tc, c v bn khon lo lng nh con ch nh c tang. T Cng ni thc vi Khng T. Khng T mng r ci m rng: - Hnh dng bn ngoi l vic vn vt, nhng ni ging nh con ch ca nh c tang th ng lm sao! ng lm sao! (Trch S k T M Thin, Phan Ngc dch v gii thiu, NXB Vn Hc, Trung tm Vn ha Ngn ng ng Ty, H Ni, 1999, trang 163-164) [5] Trong cun Khng T Lun ng vi cuc sng hin i, do Dng Minh Ho su tm v bin dch, NXB Thanh Nin, H Ni, 2012, phn Li m u ca Dng Minh Ho cng ghi mt tin git gn tng t, xin trch nguyn vn: Nm 1991 trong tuyn ngn i hi nhng ngi nhn gii thng Nben ton cu ti c cu: Nu nhn loi mun c tip tc sinh tn th k 21, th cn phi tr li hn hai ngn nm trm nm trc hp thu ly nhng tr tu ca Khng T. Cc nh khoa hc trn ton th gii u nht tr cao vi nhn thc ny. [6] Trch Lun ng, Nguyn Hin L ch dch v gii thiu, NXB Vn Hc, nm 1994, trang 25. [7] Trch t S k T M Thin, bn dch ca Phan Ngc, sd, trang 5-6.