You are on page 1of 6

Osnovi elektrotehnike II kolska 2012/2013

1

UNIVERZITET U BANJOJ LUCI
ELEKTROTEHNIKI FAKULTET








Laboratorijska vjeba br. 5:
Rezonantno kolo







Student:
_____________________________
Broj indeksa:
__________________________________

Osnovi elektrotehnike II kolska 2012/2013
2


UVOD

Rezonantna i antirezonantna kola predstavljaju praktine primjere elektrinih kola koje
moemo upotrebljavati u nekoj sloenijoj mrei sa odreenom funkcijom. Pojavom rezonancije i
antirezonancije moemo da istaknemo ili priguimo signal
1
odreene frekvencije, pa se ova
kola esto koriste prilikom sinteze filtara, naroito prilikom projektovanja televizijskih i radio
prijemnika. Ako posmatramo redno kolo sastavljeno od otpornika otpornosti R, kalema
induktivnosti L i kondenzatora kapacitivnosti C i takvo kolo prikljuimo na napon u | U U = ,
struja u kolu e imati odreenu vrijednost | I I = . Efektivna vrijednost struje je odreena
odnosom efektivne vrijednosti napona i ukupne impedanse koja je prikljuena na generator.
Rjeavanjem pomou fazora dobijamo da su modul i faza impedanse dati sljedeim izrazima:
.
/ 1
,
1
2
2
R
C L
arctg
C
L R Z
e e

e
e

= |
.
|

\
|
+ =
znai da u zavisnosti od odnosa kapacitivnosti i induktivnosti na odreenoj frekvenciji
ukupna impedansa moe biti preteno induktivnog ili preteno kapacitivnog karaktera. Faza
ujedno predstavlja faznu razliku izmeu napona i struje i ima veliki znaaj prilikom ramatranja
potronje snage u elektrinim kolima. Meutim, najvei znaaj ima sluaj kada je impedansa
isto rezistivna, odnosno kada je jednaka otpornosti otpornika, u kom sluaju je i efketivna
vrijednost struje najvea. Iz navedenog uslova moemo da izvedemo potrebnu krunu
uestanost, odnosno frekvenciju, na kojoj dolazi do pojave rezonanse:
LC
f
LC t
e
2
1 1
0 0
= = .
Rezonansa
2
je pojava meusobnog ponitavanja uticaja reaktivnih elemenata, pri emu
su naponi na kondenzatoru i kalemu jednaki, ali suprotnih faza, pa ne utiu na reim rada kola.
Faktor dobrote Q je karakterizacija rezonantnog kola koja opisuje selektivnost
3
kola. Prema
optoj definiciji, faktor dobrote kola predstavlja odnos akumulisane i disipirane energije u toku
jednog perioda. Izvoenjem se dobija:
R
L
Q ili
C
L
R
Q
0
1 e
= = na rezonantnoj frekvenciji.
Alternativna karakterizacija rezonantnog kola je irina propusnog opsega, koja se
definie kao razmak (frekventni opseg) izmeu frekvencija na kojima je snaga signala manja za
tri decibela u odnosu na maksimalnu vrijednost snage. U ovom sluaju ta definicija moe da se
uprosti tako to se posmatra slabljenje signala za 2 , pa moemo posmatrati frekvencije na

1
Pod pojmom singal se podrazumjeva ili napon ili struja.
2
U literaturi se ravnopravno koriste termini rezonansa, rezonanca ili rezonancija.
3
to je selektivnost kola vea, kolo moe bolje da izdvoji odreeni signal na nekoj uestanosti.
Osnovi elektrotehnike II kolska 2012/2013
3

kojima je struja manja za 2 od maksimalne vrijednosti. Razlika tih frekvencija f
1
i f
2
je
propusni opseg. Rezonantnu frekvenciju moemo raunati iz jednaine
2 1 0
f f f = .

Literatura:
[1] orevi A.R.: Osnovi elektrotehnike 4. deo, Kola proenjivih struja,
[2] orevi A.R., Boilovi G.N., Notaro B.M.: Zbirka reenih ispitnih zadataka iz Osnova
elektrotehnike 2. deo,
[3] Boilovi H.A., Spasojevi .A., Boilovi G.N.: Zbirka zadataka iz Osnova elektrotehnike 4. deo.
[4] Popovi B.D.: Osnovi elektrotehnike II.

PRIPREMA:

1. Serijsko rezonantno kolo se napaja prostoperiodinim naponom efektivne vrijednosti
U=1.5V, promjenljive frekvencije. Otpornost otpornika R 100, kapacitivnost
kondenzatora C 22nF, a induktivnost kalema L 10mH. Kako se rauna i kolika je
rezonantna frekvencija ovog RLC kola?
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
2. Kako se rauna i kolika je maksimalna vrijednost struje u ovom kolu?
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
3. Kolika je struja na duplo veoj i na duplo manjoj frekvenciji u odnosu na rezonantnu
frekvenciju?
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________

4. Koliki je fazni pomjeraj izmeu struje i napona na frekvencijama f
0
/2, f
0
i 2f
0
?
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
5. Koliki je faktor dobrote?
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
6. Skicirati fazorske dijagrame struje i napona generatora za sluajeve frekvencija f
0
/2, f
0
i 2f
0.

Osnovi elektrotehnike II kolska 2012/2013
4


Izvesti izraz za struju kroz rezonantno kolo u vremenskom domenu, ako pretpostavimo da je
poetna faze struje jednaka , a poetna faza napona jednaka :





7. ta e se desiti ako umjesto otpornika otpornosti 100 upotrebimo otpornik otpornosti
1000?
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________

RAD U LABORATORIJI:
Za realizaciju vjebe potreban je generator prostoperiodinog napona, ampermetar za
mjerenje efektivne vrijednosti struje kroz rezonantno kolo i voltmetar za kontrolisanje
napona na ulazu kola
4
.

4
Kontrolisanje efektivne vrijednosti napona napajanja je neophodno jer sonda kojom se napajanje dovodi na kolo
ima sopstvenu otpornost, a otpornost samog kola se mjenja sa promjenom frekvencije. Stoga, mjenja se i odnos
razdjelika napona, odnosno napon koji se dovodi na kolo.
Osnovi elektrotehnike II kolska 2012/2013
5

1. Potrebno je spojiti elektrinu emu kao na Slici 1. U prvom sluaju upotrebiti
otpornik otpornosti 100.
2. Na krajeve kola prikljuiti prostoperiodian napon sa generatora signala promjenjive
frekvencije.
3. Pomou ampermetra izmjeriti struje na deset razliitih frekvencija prostoperiodinog
napona generatora. Frekvencije odabrati tako da se moe jasno pokazati da postoji
rezonantna frekvencija u opegu do 20kHz.
4. Ponoviti postupak sa otpornikom otpornosti 1000.
5. Rezulatate mjerenja upisati u Tabelu 1.
6. Skicirati frekventne karakteristike u oba sluaja.
7. Iz dobijenih rezultata priblino odrediti frekvenciju na kojoj je struja maksimalna.
8. Odrediti frekvencije propusnog opsega f
1
i f
2
.

Slika 1 ema za mjerenje frekventnih karakteristika rezonantnog kola

Rezonantna frekvencija prvog rezonantog kola f
01=
Hz
Rezonantna frekvencija drugog rezonantog kola f
02=
Hz
Izraunati propusni opseg prvog rezonantnog kola Af
=
Hz
Faktor dobrote prvog rezonantnog kola Af
2=
Hz
Izraunati propusni opseg drugog rezonantnog kola
1
Q =
Faktor dobrote drugog rezonantog kola =
2
Q
Tabela 1

Osnovi elektrotehnike II kolska 2012/2013
6


Slika 2 - Frekventna karakteristika rezonantnog kola kada se koristi otpornost od 100

Slika 3 - Frekventna karakteristika rezonantnog kola kada se koristi otpornost od 1000

Izvoenje i zakljuak:





Da bi se prisustvovalo izradi laboratorijske vjebe, potrebno je imati samostalno uraenu pripremu! Izvjetaji treba
da sadre sve traene proraune, rezultate i grafike.