SiSiD SISID UNiBERSiDAD NG PiLiPiNAS Kolehiyo ng Gawaing Panlipunan at Pagpapaunlad ng Pamayanan Kagawaran ng Pagpapaunlad ng Pamayanan

SiSiD
Ang paglubog at pag-ahon…
Isang pagaaral ng proyektong Sea Cucumber Sea Ranching Project bilang isang alternatibong pangkabuhayan sa Barangay Sablig, Anda Pangasinan EMMA CRiZELDA AGBAYANi INGRiD VANESSA ECO ANGELO HERNAN MELENCiO Team Anda

MA. LiNNEA V. TANCHULiNG Field Supervisor

Abril 2009
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/ 1

SiSiD SISID PASASALAMAT
Nais kong pasalamatan lahat ng mga tumulong, sumuporta at naging inspirasyon para sa kabuuan ng sulating papel na ito. Sa Panginoon, na hindi nagpabaya sa aming paglalakbay sa kanayunan. Sa aming mga guro, si Maam Magcuro, Maam Pagaduan para sa mga karunungan tulong sa amin. Lalong lalo na kay Maam Ging para sa lahat ng napagsaluhang kwento, tawanan, aral at pagkain . Kay Ate Tonette, Kuya Bon, Maam Anette at BMSI para sa napakamakabuluhang karanasan sa karagatan Para sa aking pangalawang pamilya sina Tatay Peter at Nanay Alma, Ate Alper at Ate Noemi. Kila Kuya Baltazar lalong lalo na kay Ate Ne, maraming salamat. Para sa lahat ng mga mamamayan ng Barangay Sablig, Anda Pangasinan Sa aking minamahal na team na hindi nangiwan, puno ng tawanan at positive thoughts, Enan at Ingrid. At aking mga magulang, mga kapatid at mga kaibigan sa kolehiyo para sa suporta. Para sa inyong lahat, mula sa akin… maraming maraming salamat. -EMMA Maraming salamat…. Mama, Papa, Mikki at Patty para sa inyong pagmamahal at suporta sa aking pag-aaral. Kayo ang aking inspirasyon upang pagbutihin at pagsumikapan ang aking pag-aaral. Tita Liza at Tita Nina at Tito Mike, para sainyong suporta at tulong sa aking pag-aaral. Bebots para sa pag-intindi sa aking busy schedule at pagbibigay ng suporta at motibasyon na pagbutihin ang aking pag-aaral. Krissal para sa iyong pagmamahal, pag-intindi, pagsuporta, at pagtulong sa lahat ng bagay. CD Faculty (Ma’am Thelma, Ma’am Marion, Ma’am Mo, Sir Matt, Sir Oski, Sir Mel, Sir Tex, Sir Sam) para sa pag-gabay at paghubog sa aking kaalaman sa Community Development. Mga kaibigan sa CSWCD (Domz, Rita, Czarina, Cams, Soy, Kuya Alster, Nicca, Poti, Glen, Angge) para sa ating mga pinagsamahan sa loob at labas ng kolehiyo. Ma’am Ging para sa lahat ng tulong ,gabay, at suporta sa aming fieldwork. Ate Tonette at Kuya Bon para sa pag-gabay at pagtulong sa amin sa mga gawain sa fieldwork. Kuya Bal at Ate Nene, Tatay Ex-cap Inggo at Nanay Eliang para sa maayos na pagtanggap at pag-aalaga habang ako ay nasa Anda. Emma at Enan para sa lahat ng ating mga pinagsamahan sa fieldwork. Sa saya, tawanan, lungkot, iyakan, awayan, sarap, at hirap ay palagi tayong magkakasama. At sa Panginoong Maykapal. -INGRID Nais kong magpasalamat kay Ate Nene, Kuya Bal, Jang, Jahwe, at Jer ng Caole Family sa mainit pagkupkop sa amin sa kanilang tahanan sa tabing-dagat ng Barangay Sablig. Maraming salamat din kay Nay Josie, Tay Jim, Dagoy, Tonton, Dianne, Jim, Kim, Ate Vivian, at Angel ng Oria Family dahil sa bukas-pusong pag-ampon at pagturing sa akin na parang tunay na kapamilya. Nagpapasalamat din ako kay Nanay Badang na nabalitaan naming tumawid na sa kabilang buhay ilang araw lamang pagkatapos naming lumuwas. Ako ay nalulungkot na hindi kami nakapagpaalam sa kanya ng maayos bago kami umalis ng Pangasinan. Sa lahat ng taong nakasama namin sa Barangay Sablig; mula sa hilaga na kinatitirikan ng bahay ni Tatay Adiong hanggang sa taniman ni Tatay Pacifico sa kanluran hanggang sa malayong bahay ni Kapitan Manny sa timog, taos puso po akong nagpapasalamat sa inyong lahat. Marami po kaming natutunan sa inyo na hinding hindi po namin makakalimutan hanggang sa kami ay pumanaw na. Nais ko rin magpaabot ng pasasalamat kay Ate Tonet, Kuya Bon, at sa iba pang mga siyentipiko at staff ng UP Marine Science Institute. Sila ay nagbigay sa amin ng aral na hindi pa namin natutunan sa loob at labas ng apat na sulok ng silid-aralan. Salamat din po pala sa ice cream at chips, Ate Tonet. Maraming salamat din sa mga propesor ng aming kolehiyo sa walang sawang paggabay at pagturo sa amin, lalong lalo na si Ma’am Ging. Nagpapasalamat din ako sa aking teammates na si Ingrid at Emma sa isang semestreng pagtiis at pag-intindi sa akin. Marami rin akong natutunan sa inyong dalawa, nawa’y makatulong ito sa akin sa pakikisalamuha ko sa mga tao sa aking huling semestre sa UP at sa mga semestreng lipunan na ang aking paaralan. -Para sa bayan, ENAN

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

2

SiSiD SISID MGA NILALAMAN Pasasalamat Panimula ............................................................................................................... 1 Ang Field Instruction Program Partner Organization Mga Gawain sa Komunidad Metodolohiya Limitasyon KABANATA I: ANG SABLIG.................................................................................. 6 Kasaysayan Geophysical Profile Demograpiya Mga Trabaho at Pinagkukuhanan ng Kita Access sa Serbisyong Panlipunan Pagdedesisyon ng Household Mga Pormal na Organisasyon KABANATA II: ANG SABLIG AT ANG MGA REKURSO ....................................... 28 Mga Natatanging Pinagkakakitaan Ang Balat Bilang Rekurso Pagbabalat Bilang Gawaing Pangkabuhayan sa Sablig Partisipasyon ng mga Kababaihan at Kabataan sa Pagbabalat Pamumulot/ Pangunguha/ Pangongolekta ng Balat Pagpoporoseso ng Balat Daloy ng Pamimili ng Balat Market flow ng Pagbebenta ng Balat Ang Balat Noon at Ngayon KABANATA III: ANG SABLIG AT ANG PROYEKTO ............................................. 38 Ang Sea Ranching Sea Cucumber Proyect Implementasyon ng Proyekto Partisipasyon ng mga Tao sa Proyekto Mga Kalahok sa Proyekto KABANATA IV: ANG SABLIG AT ANG PAGLUBOG SA MGA ISYU..................... 49 Sa Rekurso Sa Organisasyon Sa Proyekto KABANATA V: PAGSISID AT PAG-AHON............................................................ 61 Likas-kayang Kabuhayan Balat, Ang Panibagong Pagbangon SBMA, ang Makabagong Lider KABANATA VI: REKOMENDASYON .................................................................... 70 Apendiks ............................................................................................................... 75
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/ 3

SiSiD SISID

PANIMULA
Field Instruction Program

Ang Field Instruction Program (FIP) ng BS Community Development (BS CD) ay naglalayong isabuhay ang mga teorya at konsepto na pinag-aralan ng tatlong taon ng mga mag-aaral ng BS CD. Ito ay dalawang semestreng pakikipamuhay at paglubog sa isang komunidad upang isagawa ang mga kasanayan na natutuhan sa loob at labas ng apat na sulok ng silid-aralan. Ito ang magsisilbing basehan sa pagdedesisyon ng isang Development professional ng tatahakin landas sa pagtatapos ng apat na taon na pag-aaral. Naiiba ito sa mga kursong may FIP dahil sa paglalaan nito ng isang taon o dalawang semestreng pagsisid sa komunidad sa paniniwalang ang sariling karanasan at mga tao sa komunidad ang makakapag-turo ng mga kaalaman na hindi matutuhan sa loob ng silidaralan. Bilang mga estudyante ng CD 180 o unang semestre sa field, layunin ng grupo na makipamuhay sa mga tao sa komunidad, matutong makipag-trabaho sa mga tao at mga kasamahan sa grupo, maiugnay at mapagsama ang siyentipikong kaalaman at agham panlipunang kaalaman. Kabilang din sa layunin ng grupo na matutuhan, maintindihan, at masuri ang likas-kayang pangkabuhayan at tumulong sa pagtatasa, pagpapayabong at pagpapaunlad ng samahan o organisasyon sa komunidad.

Partner Organization

Ang Community-based Resource Management ay isa sa mga bumubuo ng Community Development kung saan pinahahalagahan ang pangangalaga at pamamahala sa mga rekursong ginagamit ng mga komunidad sa pamamagitan ng mga programa na mga tao ang
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/ 1

SiSiD SISID mamamahala. Isa ang UP Marine Science Institute (UP MSI) sa matagal nang katulong ng UP CSWCD sa pagtatayo at pagsasagawa ng mga programa para sa pangangalaga at pamamahala ng mga rekursong dagat sa Anda, Pangasinan. Maraming proyekto na ang pinagdaanan ng dalawang kolehiyo tulad ng pagtatanim ng mga bakawan at pagtatayo ng mga Marine Protected Areas sa Anda, Pangasinan.

Ang mga nakaraang pinagsamahang proyekto ng dalawang kolehiyo ang nagbunga sa panibagong pinagsasamahang proyekto ng UP MSI katuwang ang UP CSWCD at Department of Science and Technology – Philippine Council for Aquatic and Marine Resource Development, Department of Agriculture – Bureau of Agricultural Research, at Australian Center for International Agricultural Research na Sea Ranching ng mga sea cucumber o balat. Bilang dalawang magkaibang disiplina, ang UP MSI ang may hawak sa teknikal at siyentipikong aspeto ng proyekto samantala ang UP CSWCD naman may hawak sa panlipunang aspeto kabilang ang pakikipagtalakayan sa mga tao sa komunidad.

Gawain Pangkomunidad

Ang pakikipamuhay sa mga tao sa komunidad ang pangunahing gawain fieldwork ng grupo students. bilang mga Iba’t-ibang

gawain sa kominidad tulad ng mga sayawan, handaan, kasalan, pulong ng piyesta, barangay,

markahan ng mga baka at kalabaw, at iba pa ang pinuntahan ng grupo upang makilala ang mga tao. Sa pamamagitan ng mga gawaing

nabanggit, natukoy ng grupo ang kalagayan, mga problema, at mga isyu sa komunidad at lokal na organisasyon.

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

2

SiSiD SISID Bukod sa mga pakikipamuhay sa mga tao, bahagi rin sa gawain ng grupo ang gumawa ng Community at Organizational Profile ng barangay at ng lokal na organisasyon dito. Upang makuha ang mga datos na kinakailangan, nagsagawa ng socio-economic survey ang grupo at kumuha ng kopya sa konseho ng barangay, munisipyo, at barangay health workers.

Bilang bahagi ng proyekto na Sea Ranching ng mga Balat, ang grupo ay naatasang tumulong sa pagsiyasat sa posibilidad ng pagiging alternatibong

pangkabuhayan para sa mga maliliit na mangingisda ng proyekto, tumulong sa pagpapatibay ng pag-aaral sa

pamamahala ng rekursong dagat at mabawasan ang problema ng

pagkaabuso ng mga ito at siguraduhin na may mga benepisyong makukuha ang mga maliliit na mangingisda, at tumulong sa pagsasagawa ng lokal na inisyatibo at pakikipagtulungan sa iba’t-ibang institusyon.

Metodolohiya Ang mga sumusunod na pamamaraan ng pagkuha at pagkalap ng datos ang ginamit ng grupo para sa pag-aaral na ito: 1. Resource Map - Sa pagnanais na magkaroon ng isang mapang pangisdaan sa

katubigan ng Sablig, nagkalap ng impormasyon sa pamamagitan ng mapa sa pangisdaan ng Sablig. Ito ay sa tulong ng ilang mga beteranong mangingisda ng komunidad. Unang inilarawan ang mapa ng katubigan at inilista ang mga iba’t ibang rekursong matatagpuan sa bawat pook pangisdaan. Mahalaga ito upang matukoy kung anu-anong mga rekursong dagat ang matatagpuan sa Sablig at kung saan parte ng dagat matatagpuan ang mga ito. 2. Household Profile – Nagsagawa ang grupo ng Socio-economic Baseline Survey na may tatlumpu’t-anim (36) na kalahok sa Barangay Sablig na ginamit sa paggawa ng community profile ng barangay at para maging basehan ng UP MSI sa patuloy na pagpapatupad ng
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/ 3

SiSiD SISID proyekto. Ito ay nahati sa dalawang grupo, ang mga taong direktang kasali sa proyekto o intervention group na may dalawampu’t-dalawang (22) kalahok at mga piling taong hindi kasali sa proyekto o control group na may labing-apat (14) na kalahok. (Tingnan ang Apendiks A) 3. Historical Narrative – Nagsagawa ang

grupo ng focus group discussion na may labing walong (18) kalahok tungkol sa kalagayan ng mga balat, uri ng mga

nakukuhang balat, paraan ng pagproproseso at pagbebenta ng mga balat simula taong 1970 hanggang sa kasalukuyan. (Tingnan ang Apendiks C) 4. Women Sea Cucumber Gatherers – Nagsagawa ang grupo ng focus group discussion na may anim (6) na kababaihang kalahok upang alamin ang partisipasyon ng mga kabababaihan sa pangunguleta, pagproproseso, at pagbebenta ng mga balat at kung paano nakatutulong sa kabuhayan ng pamilya ang pagbabalat ng kababaihan. (Tingnan ang Apendiks D) 5. Perceptions on Resource Use – Nagsagawa ng interviews ang grupo na may tatlumpo’t-

anim (36) na kalahok upang alamin ang pagtingin ng mga tao na direkta at hindi direktang gumagamit ng rekursong dagat. Mahalaga ito sa pagtukoy ng kaalaman at pagtingin sa pangangalaga ng karagatan at lamang-dagat ng mga tao sa Barangay Sablig. (Tingnan ang Apendik B) 6. Perceptions on Sustainability and on the Sea Ranching Project as a Sustainable Livelihood – Ginawa ito sa

pamamagitan ng interviews sa piling labindalawang (12) taong direktang

kasali sa proyekto ng sea ranching. Mahalaga ito upang matukoy ang

pananaw at pagtingin ng mga tao sa sustainability o likas-kaya. 7. Marketing flow Sa

pamamagitan ng interviews o panayam na may labinwalong (18) kalahok,

nakakuha ng impormasyon ang grupo
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/ 4

SiSiD SISID tungkol sa daloy ng merkado, pagbebenta at pagbili ng mga balat ng mga lokal na mangingisda, lokal na mamimili at nagbebenta ng balat at mga eksporter sa internasyunal na merkado. 8. Training Needs Analysis – Ang grupo ay nagsagawa ng focus group discussion para sa

mga taong direktang kasali sa proyekto. Ang dalawampu’t-dalawang taong direktang kasali sa proyekto ang mga kalahok dito ngunit labinglima (15) lang ang pumunta. Dito tiningnan ng grupo ang mga kalakasan at kahinaan ng organisasyon, mga tao, at proyekto upang makapagpanukala ng konkreto at akmang pagsasanay. Sakop at Limitasyon

Sa

kabila

ng

dami

ng

mga

rekursong dagat sa Pilipinas, ang pag-aaral na ito ay nakapokus sa mga balat o sea cucumber sa barangay Sablig sa Anda, Pangasinan na kabilang sa labinwalong barangay sa buong munisipalidad. Ang mga impormasyon na nakalap ay hango sa mga karanasan ng mga mangingisdang namumulot, nagpoproseso at nagbebenta ng balat na residente sa barangay Sablig.

Karamihan sa mga datos ay nakalap sa iilang tao lamang ng Barangay Sablig. Ang mga paglalagom at pagsusuma na nabanggit sa pag-aaral na ito ay maaaring maging iba kung masmaraming tao ang magiging kalahok sa pag-aaral. Sa pagkuha ng impormasyon ng mga mananaliksik sa market flow o daloy ng pagbebenta at pagbili ng balat, walang nakalap na direktang konsumer o kumakain ng balat, habang may sapat na listahan ng mga uri ng balat at mga presyo nito sa producer na siyang nangungulekta at nagpoproseso at middle person na siyang pinagbebentahan ng mga balat.

Ang mga impormasyon na ginamit sa pag-aaral ng lokal na samahan ay nakalap lamang sa mga miyembro ng nasabing samahan at mga miyembro ng komunidad. Maaaring maging iba ang resulta ng pag-aaral kung may mga impormasyon din na nakuha mula sa mga organisasyong naging partner ng lokal na samahan sa labas ng barangay.
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/ 5

SiSiD SISID

KABANATA I ANG SABLIG

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

6

SiSiD SISID Kasaysayan

Ang edad ng Barangay Sablig ay mahigit 150 taong gulang na. Itinatag noong Hunyo 1842, ito ay isa sa mga naunang barangay sa isla ng Anda, Pangasinan.

Isang tribong nagmula sa hilagang kanluran ng Pilipinas na pinangungunahan ni Don Andres dela Cruz, alias Andales A. Culayo, ay napadpad sa lupain ng Sablig sa layuning makahanap ng lugar na maraming pagkukunang yaman. Hindi nagkulang ang lupain na ito sa kanilang inaasam kung kaya’y dito na sila nanirahan.

Ang pangalan ng barangay ay hinalaw mula sa salitang Español na “sabli” na ang ibig sabihin ay espada (“sundan” sa wikang Bolinao). Ito ay sa kadahilanang noong panahon ng pananakop ng mga Español, ang mga tao sa Sablig ay palaging may nakasukbit na sundan sa kanilang mga baywang. Ginagamit nila ito sa pagsasaka, pangangahoy, at armas laban sa kanilang mga kaaway.

Geophysical Profile

Ang Barangay Sablig ay isa sa labingwalong Pangasinan. barangay Sa lawak na ng Anda, na

439.5

hektarya, ito ay nahahati sa pitong purok.

Labing-apat na kilometro ang layo ng Barangay Sablig sa National Highway. Ito rin ay matatagpuan anim na kilometro sa timog kanluran ng Poblacion. Sa hilaga nito ay matatagpuan ang Barangay

Namagbagan at Sitio Caniogan, Tondol; sa silangan, ang makulay na coral reef ng Lingayen Gulf; sa timog, Barangay Tori-tori at Macandocandong; at sa kanluran naman nito ay masisilayan ang Ilog ng Sta. Rita. Ang
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

lugar

na

ito

ay

maraming
7

SiSiD SISID pagkukunang yaman kaya naman ang mga tao rito ay kadalasang nagsasaka, nangangahoy, nag-uuling, gumagawa ng asin, nag-aalaga ng mga piling hayop, at nangingisda. Demograpiya

Purok

Bilang ng HH

Bilang ng kalalakihan

Bilang ng kababaihan 148 181 144 198 223 238 182 1,314

Populasyon

Magalang Liwa-liwa Palaway Maaligwas Matinek Mariga Kaririktan TOTAL

73 86 62 80 89 95 69 554

162 183 140 179 232 209 157 1,262

310 364 284 377 455 447 339 2,576

Ayon sa nakalap na datos mula sa mga Sablig Barangay Health Workers, mayroong 2,576 katao ang Barangay Sablig noong 2008. Ang Team Anda ay nagsagawa ng Socio-economic Baseline Survey (SBS) sa 36 na households sa Barangay Sablig. Ito ay nagsasaklaw ng 163 na katao – 15.8% mula sa kabuuang populasyon ng nasabing barangay. Laki ng Household (HH)

Isa (1) ang pinakamaliit na HH samantalang 11 naman ang pinakamalaki. Siyam (9) na HH, ang mode o ang pinakamarami, ay may laking anim (6) na miyembro. 4.53 o lima (5) ang average household size ng mga nakapanayam na mga household sa SBS.

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

8

SiSiD SISID Edad

68 ang kabuuang bilang ng mga bata o nasa edad na 18 na taon pababa ang nakasama sa SBS ng grupo. 95 naman ang kabuuang bilang ng mga nasa hustong gulang na o nasa edad na 19 na taon pataas.

Age Distribution ng mga Nakapanayam sa SBS

42% 58%

Less than or equal to 18 Greater than 18

Kung pagbabasihan ang SBS, halos walang pinagkaiba ang dami ng mga nasa hustong gulang na at ang mga bata sa Barangay Sablig.

29%, ang pinakamataas
Edad ng mga bata sa HH
0-2

na porsyento ng mga kabataang kasapi ng SBS, ay mula sa edad

3-6
22% 9% 19%

na 11 – 14 na taong gulang.
7-10

Ang
29%

pinakamaliit

na

11-14
21%

porsyento naman, 9%, ay mula sa mga sanggol hanggang

15-18

dalawang taong gulang.

Katulad ng mga edad ng mga bata sa HH, hindi rin nagkakalayo ang mga edad ng mga nasa hustong gulang na. 13% ay mula sa 39 – 42 na taong gulang at 11% ay 19 – 22.
9% 7% 3%

1% 1% 1% 2% 5% 11% 2% 5% 10% 7% 10% 13%

Nagpantay naman sa 1%, ang pinakamaliit na bahagi, ang mga galing sa 75 – 78, 79 – 82, at mahigit sa 82 na taong gulang.
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

7% 5%

Edad ng mga matanda sa HH

19-22 23-26 27-30 31-34 35-38 39-42 43-46 47-50 51-54 55-58 59-62 63-66 67-70 71-74 75-78 79-82 >82

9

SiSiD SISID Mga trabaho at pinagkukuhanan ng kita

Dagat

ang

pangunahing

pinagkukunan ng kita ng 12 sa 36 o 1/3 ng mga nakapanayam. Lima (5) naman ay sa dagat kumukuha ng dagdag o supplementary na kita. Sa kabuuan, 17 o 47% ng mga nakapanayam ay direct users ng karagatan – sila ay maaaring mga mangingisda o mga mang-aasin (salf farmers). Isa (1) lamang sa mga direct users na ito ang hindi naninirahan sa tabing dagat.

Ang natirang 53% naman ay mga magsasaka, negosyante, opisyal ng barangay, at mga nasa labor force (mga drayber ng tricycle, karpintero, katulong, nagbabanda, atbp.).

Frequency ng mga nakapanayam sa kanilang pangunahing pinagkakakitaan
11.11% 8.33% 2.78% 5.56% 5.56% 8.33% 5.56% 8.33% 5.56% 11.11% 5.56% 11.11% 2.78% 8.33%

<6,000 6,000 - 10,000 11,000 - 15,000 16,000 - 20,000 21,000 - 25,000 31,000 - 35,000 36,000 - 40,000 41,000 - 45,000 46,000 - 50,000 51,000 - 55,000 56,000 - 60,000 61,000 - 65,000 71,000 - 75,000 >75,000

Apat (4) sa 36 o 11.11% na nakapanayam ang kumikita ng higit sa 75,000 piso kada taon. Ang pinakamalaking

kinikita ay 228,000 piso kung saan pagtuturo sa isang

pampublikong mababang paraan ang pangunahing pinagkukunan ng kita ng HH.

Tig-apat din ang kumikita

ng 11,000 – 15,000 at 21,000 – 25,000 piso kada taon.

Tatlo (3) o 8.33% naman ang kumikita ng wala pang 6,000 piso kada taon. Ang dalawa (2) sa mga ito ay pagnenegosyo ng banig ang pangunahing pinagkakakitaan, samantalang ang isa naman ay walang trabaho. Tig-tatlo (3) din ang kumikita ng 36,000 – 40,000 at 71,000 – 75,000 kada taon.

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

10

SiSiD SISID Ang pinakamaliit na bilang, tig-isa o tig-2.78%, ay nasa kategorya ng 31,000 – 35,000 at 61,000 – 65,000.

Ang

sekondaryang

pinagkakakitaan ng karamihan sa mga nakapanayam aalaga ng ay mga maaaring piling paghayop,

Frequency ng mga nakapanayam sa kanilang pangalawang pinagkakakitaan

<6,000 6,000 - 10,000 11,000 - 15,000

contracted laborers, o pagnenegosyo ng rekursong dagat at lupa.

6% 8%

8%

3% 3% 33%

16,000 - 20,000 21,000 - 25,000 36,000 - 40,000 41,000 - 45,000

Ang karamihan, 12 o 33% ng mga nakapanayam, ay kumikita ng wala pang 6,000 piso kada taon. Isang HH ang kumikita ng

14% 8%

17%

46,000-50,000 >75,000

mahigit 75,000

piso

sa

kanilang

pangalawang

pinagkakakitaan.

Sa kadahilanang malayo ang Barangay Sablig sa sentro ng Anda, tinala ng mga Barangay Health Workers ng barangay ang mga sari-sari stores kung saan maaaring panandaliang matugunan ang mga pangunahing pangangailangan ng mga tao.

Purok Magalang Liwa-liwa Palaway Maaligwas Matinek Mariga Kaririktan TOTAL

No. of Sari-sari stores 8 4 4 9 7 7 4 43

* Mula sa datos na nakalap ng Barangay Health Workers ng Sablig noong 2004

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

11

SiSiD SISID

Sa

iba malaki ng na pa

pang ang mga may sa

Frequency ng mga nakapanayam sa iba pang pinagkakakitaan

<6,000 11,000 - 15,000 16,000 - 20,000

pinagkakakitaan, porsyento nakapanayam kinikitang

22% 3% 3% 3% 3% 3% 3% 6% 46%

26,000 - 30,000 21,000 - 25,000 31,000-35,000 36,000 - 40,000

masmaliit

6,000 piso kada taon. Kabilang sa 17 o 46% na ito ang 13 na HH na walang ibang sa

8%

51,000-55,000 56,000 - 60,000 >75,000

pinagkakakitaan pangunahin at

maliban

pangalawang

pinagkukuhanan ng kita.

Walang pinagkukuhanan ng kita ang isa (1) sa mga nakapanayam maliban sa padala sa kanya ng kanyang mga kamag-anak. Tatlo (3) sa 36 ay pinapadalhan ng pera ng kanilang mga kamag-anak. Makikita sa pie chart na karamihan o halos kalahati ng mga nakapanayam sa SBS ay may kabuuang kitang higit sa 85,000 piso kada taon. Ang pinakamalaki ay 449,600 piso.

Kabuuang kita ng HH sa isang taon

<6,000 11,000 - 15,000 16,000 - 20,000 21,000 - 25,000

3%

3% 3% 3%

26,000 - 30,000 6% 3% 7% 31,000 - 35,000 36,000 - 40,000 41,000 - 45,000 51,000 - 55,000 6% 56,000 - 60,000 61,000 - 65,000 71,000 - 75,000 81,000 - 85,000 >85,000

43%

6%

3%

3% 3%

8%

May

isang

(1)

nakapanayam na sa loob ng isang taon, 4,900 piso lamang ang kanyang kinikita.

Ayon sa Quickstat on Pangasinan noong Oktubre 2004 ng National Statistics Office (NSO), ang Annual Per Capita Income (in peso) ng mga taong nakatira sa probinsyang ito ay 24,807.

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

12

SiSiD SISID Ang average PCI ng mga naninirahan sa Sablig ay 72.66 piso kada araw, 2,195.02 piso kada buwan, o 26,340.24 piso kada taon. Ikinumpara ng grupo ang annual per capita income ng 36 na nakapanayam sa annual per capita income (PCI) na galing sa NSO upang matukoy ang nabibilang sa matatawag na mahihirap.

Pagtukoy ng mga mahihirap at hindi mahihirap sa Barangay Sablig

36% Mahirap Hindi mahirap 64%

23 o 64% sa mga nakapanayam ay masasabing mahihirap. Kapansin-pansin na ang pagkain ang pinakalamalaking pinagkakagastusan ng isang HH sa isang buwan. Sa average, 4,052.75 ang nagagastos para sa pagkain.

Average na pinagkakagastusan kada buwan

Food Clothes Kitchen fuels Electricity/Light Drinking water

Sumunod sa pagkain ang iba pang sa pinagkakagastusan mga sa nabanggit. mga

maliban

21.85% 3.01% 0.48% 10.52% 2.88% 43.63%

Karamihan

Furniture Education Health

pinagkakagastusang ito ay ang mga gastusin ng mga HH sa kanilang mga negosyo (pagkain ng mga piling hayop, pangrenta ng tractor para sa pagsasaka, pambili ng buri, atbp.) at trabaho
13

9.64%

0.31% 0.28%

1.22% 1.75% 4.45%

Fiesta, etc. House repair Cigar,liquor,etc. Others

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

SiSiD SISID (gas sa pang-ilaw, lambat na pangisda, gasolina ng tricycle, atbp.). Sa average, 2,029.96 ang nagagastos para sa iba pang gastusin maliban sa mga nabanggit.

Ikatlong pinagkakagastusan nila ay ang mga handaan katulad ng fiesta at birthday. Ikaapat ang edukasyon.

Ang pinakamaliit na pinagkakagastusan nila ay ang tubig. Ito ay sa kadahilanang halos lahat ng mga tao sa Barangay ay kumukuha sa balon ng tubig na pinang-iinom nila.

Ang average total monthly expenses ng mga nakapanayam ay 9,289.63 piso. Ang average total annual expenses naman ay 75,914.50 piso.

Kung ikukumpara natin ang average per capita income at average per capita expense (PCE) masasabi nating kulang na kulang ang kinikita ng mga taga-Sablig para tugunan ang kanilang mga pangangailangan. 26,340.24 piso ang average annual PCI at 29,163.36 piso naman ang average annual PCE. Maaaring kung ma-update ng NSO ang kanilang statistics sa rural areas sa Pangasinan, hindi lamang 64% ang masasabing mahihirap. Maaaring higit pa.

Access sa mga serbisyong panlipunan

Mga pinagkukuhanan ng tubig tabang

Pinagkukunan ng tubig tabang Purok Bilang ng Private Dug Wells Magalang Liwa-liwa Palaway Maaligwas Matinek Mariga Kaririktan TOTAL 42 19 19 38 30 22 31 201 Bilang ng Pump Wells 0 0 2 2 0 0 2 6 Bilang ng Public Dug Wells 5 9 5 9 10 8 6 52
14

* Mula sa datos na nakalap ng Barangay Health Workers ng Sablig noong 2004
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

SiSiD SISID

Kadalasan sa panahon ng tag-init, natutuyo ang mga pampublikong balon sa ilang lugar sa barangay. Mayroon ding mga balon na sadyang nagiging maalat sa buwan ng Pebrero hanggang Abril. Kung kaya’y sa mga ganitong panahon ay nagkakaroon ng mahahabang pila sa mga balong hindi natutuyuan at hindi umaalat. Ang ibang mga taga-barangay ay bumibili ng mineral water para sa kanilang inumin.

Uri ng bahay
Uri ng bahay

Concrete
31% 38%

Semi concrete

Light
31%

Halos hindi nagkakalayo ang mga uri ng bahay ng aming mga nakapanayam. 38% ang sinasabing light o gawa sa kahoy, dahon, at lupa. Parehas namang 31% ang concrete at semiconcrete. Ang concrete ay semento, tiles, at yero, samantalang ang semi-concrete ay may mga parteng kahoy ang dingding.

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

15

SiSiD SISID Uri ng palikuran

Ang susunod na table ay nakalap namin mula sa Sablig Barangay Health Workers. Ayon sa kanila, ito ay nakuha sinaliksik nila noong 2004.

Klasipikasyon ng HH toilets Purok HH na may toilets na may septic tanks Magalang Liwa-liwa Palaway Maaligwas Matinek Mariga Kaririktan TOTAL 61 35 53 64 50 68 46 377 HH na may pits bilang toilets 7 0 6 1 16 0 3 64 5 7 2 18 14 19 8 73 HH na walang toilets

Sa aming nakalap na datos (SBS), pinag-isa na namin ang HH with pits as toilets at HH without toilets. Ito ay sa kadahilanang
11% Toilet w/ septic tank No toilet Uri ng toilet

parang parehas lamang naman ito.

Halos nakapanayam palikuran. Lupa

lahat ay

ng may

mga sariling
89%

Walo (8) sa aming mga nakapanayam ay walang sariling lupa at nangungupahan lamang. Ang natira namang 28 ay may sariling lupa. Ang pinakamalaking lupang pagmamay-ari ng nakapanayam ay apat (4) na hektarya. Kadalasan ang lupang ganito kalalaki ay ginagamit bilang sakahan. Ang pinakamaliit namang lupang pagmamay-ari ay 0.0019 na hektarya o 19 square meters.
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/ 16

SiSiD SISID Access sa utangan

Pito (7) sa 36 na nakapanayam ng grupo sa SBS ay hindi nagkaroon ng utang sa loob ng 12 buwan. Siyam (9) naman sa 29 o 25% na nanghiram ng pera ay sa mga institusyong pormal katulad ng bangko nangutang. Ang natirang 20 o 56% ay sa mga kamag-anak o kaibigan nanghihiram ng pera.

May apat na kadahilanan kung bakit maspinipili ng mga taong mangutang sa kanilang mga kamag-anak. Ang mga ito ay wala raw interest, hindi kailangan ng collateral, malayo ang bangko, at kadalasan ay hindi sila pinipilit magbayad.

Ang pangunahing dahilan kung mga bakit nangungutang ang taga-Sablig ay upang

tugunan ang kanilang mga pangaraw-araw na pangangailangan. Sila rin ay nangungutang upang maipagpatuloy ang kanilang mga maliliit na negosyo. Nanghihiram din sila ng pera sa mga panahong may kailangang ipagamot sa

ospital. Access sa pagamutan

Ayon sa SBS, sa albularyo unang lumalapit ang mga tao sa Barangay Sablig kapag may nagkakasakit sa kanilang pamilya. Ito ay sa kadahilanang masmalapit sa tirahan nila, masmura, at may tiwala sila na magagamot ang kanilang karamdaman ng albularyo.

Sa mga pagkakataong hindi raw kaya ng albularyo ang kanilang sakit, kadalasan ay sa clinic sa sentro ng bayan nila dinadala ang may sakit. May ilang sa ospital dinadala ang nagkasakit na kamag-anak. Ang pinakamalapit na ospital sa Anda ay nasa Alaminos at Bolinao pa. Tinatayang isang oras at kalahati ang biyahe papunta sa mga ospital na ito.

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

17

SiSiD SISID Ayon sa mga Barangay Health Workers ng Sablig, ang top five na sakit sa kanilang barangay noong 2008 ay ang typhoid, diarrhea, cough, fever, at high blood.

Access sa impormasyon

Napansin ng grupo na ang mga taga-Sablig ay hindi palabasa ng dyaryo, hindi palanood ng balita sa telebisyon, o palakinig ng balita sa radyo. Tinanong din ng Team Anda ang mga nakapanayam sa SBS kung paano nila nalalaman ang mga impormasyon patungkol sa mga proyekto at programa ng gobyerno. Ang sagot ng karamihan sa kanila, sa mga kapitbahay nilang Barangay Officials nalalaman ang mga ito.

Edukasyon

Ang Barangay Sablig ang may pinakamalaking populasyon ng mag-aaral sa mataas na paaralan sa buong Anda sapagkat dito matatagpuan ang Anda National High School. Sa tabi rin ng nasabing eskwelahan ay may mababang paaralan. Walang matatagpuang paaralang pangkolehiyo sa barangay.

Malalayo

ang

mga

kabahayan ng mga taga-Sablig sa paaralan. Karamihan sa kanila ay naglalakad ng 30 minuto para pumasok. Higit na mahirap sa panahon ng tag-ulan sapagkat ang mga kalsada ay nagiging putik na kinakailangan ng mga taong tanggalin ang kanilang mga tsinelas para makalakalad.

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

18

SiSiD SISID Pagdedesisyon sa bahay

Kasama sa isinagawa naming SBS, tinanong din namin ang mga napanayam tungkol sa decision-making patterns sa kanilang mga HH.

Pagdedesisyon sa mga gawaing may kaugnayan sa pagkita ng pera

Lalaking nakatatanda

Babaeng nakatatanda 20 Parehas

Mga kamaganak NA

Pagdadagdag ng kapital sa kasalukuyang kabuhayan Pagpasok sa bagong pagkakakitaan Pagbebenta ng mga produkto Pagpapalawak/pagpapalaki ng kasalukuyang kabuhayan Pagbili ng mga kagamitan para sa kabuhayan

8

7

-

1

16 10 6

6 7 7

13 15 23

3 -

1 1 -

7

8

19

-

2

Sa limang (5) tanong na may kaugnayan sa pagkita ng pera ng isang HH, apat (4) ang nagkaroon ng resulta na nagsasabing masnakararaming HH na parehas na lalaki at babaeng nakatatanda ang nagdedesisyon. Isang (1) tanong naman ang napili ng nakararaming HH na pumapabor sa kalalakihan bilang mga nagdedesisyon patungkol sa pagpasok ng bagong

pagkakakitaan o negosyo.

Masasabing pagdating sa mga gawaing pangkabuhayan ng isang HH, malaki ang nagiging role ng mga

kababaihan hindi lang sa pamamalakad kundi pati na rin sa paggawa ng desisyon.
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/ 19

SiSiD SISID

Pagdedesisyon sa mga gawaing may kaugnayan sa pamamalakad ng bahay

Lalaking nakatatanda

Babaeng nakatatanda Parehas

Mga kamaganak NA

Pagpapagawa o pagpapaayos ng bahay Pagbili ng mga bagong kagamitan sa bahay Pagtratrabaho sa ibang lugar Pag-alis ng barangay Edukasyon ng mga anak Pagsali sa mga samahan o pulitika ng barangay Pagplaplano ng pamilya

17

4

14

1

-

7

8

19

2

-

8 10 3 14

4 4 6 6

13 22 14 12

2 -

9 13 4

6

2

26

-

2

Sa

kategoryang

pagdedesisyon

sa

mga

gawaing may kaugnayan sa pamamalakad ng bahay, lima (5) sa pitong (7) tanong ang sinasabi ng nakakararami na pinagdedesisyon ng parehas na lalaki at babaeng nakatatanda.

Kapansinpansin ang dalawang (2) katanungan kung saan sinasabi na ng mga masnakararaming ng mga

nakapanayam

pinagdedesisyunan

nakatatandang kalalakihan. Ang mga ito ay ang pagpapagawa o pagpapaayos ng bahay at pagsali sa mga samahan o pulitika ng barangay. Ang parehas na ito ay ang sinasabing mga gawaing panlalaki ng lipunang patriyarkal.
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/ 20

SiSiD SISID Mga pormal na organisasyon sa Barangay Sablig

May dalawang matingkad na samahan sa barangay, ang Barangay Council at ang Sablig Barangay Multi-sectoral Association, Inc.

Ang Barangay Council

Ang Barangay Council ng Barangay Sablig ay binubuo ng isang Barangay Captain, Barangay Secretary, Barangay Treasurer, Barangay Record Keeper, Sangguniang Kabataan Chairperson, at pitong Barangay Councilors.

Barangay Captain Manny Carace Barangay Secretary Baltazar Caole Barangay Treasurer Celso De Guzman Barangay Record Keeper Bartolome Cacho Barangay Councilor Domingo Cahigas Barangay Councilor Evangeline Casaña Barangay Councilor Gaspar Caole Barangay Councilor Efren Casulla Barangay Councilor Felipe Casulla Barangay Councilor Joseph Cerdan Barangay Councilor Danny Dancel SK Chairperson Rowell Celeste
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/ 21

SiSiD SISID Bawat isa sa pitong Barangay Councilors ay naninirahan sa pitong purok ng barangay. Ang bawat isa rin, kasama ng SK Chairperson, ay may pinamumunuan na komite.

Committee on Rules and Regulations Head: Barangay Councilor Domingo Cahigas Members: Barangay Councilors Joseph Cerdan and Danny Dancel

Committee on Education, Social Welfare, and Public Affairs Head: Barangay Councilor Evangeline Casaña Members: Barangay Councilors Efren Casulla and Gaspar Caole

Committee on Public Works and Highways (Committee on Infrastructures) Head: Barangay Councilor Gaspar Caole Members: Barangay Councilors Efren Casulla and Felipe Casulla

Committee on Environment, Health, and Sanitation Head: Barangay Councilor Efren Casulla Members: Barangay Councilors Evangeline Casaña and Felipe Casulla

Committee on Appropriations (Committee on Finance) Head: Barangay Councilor Felipe Casulla Members: Barangay Councilors Evangeline Casaña and Gaspar Caole

Committee on Peace and Order and Public Safety Head: Barangay Councilor Joseph Cerdan Members: Barangay Councilors Domingo Cahigas and Danny Dancel

Committee on Agriculture Head: Barangay Councilor Danny Dancel Members: Barangay Councilor Domingo Cahigas and Joseph Cerdan

Committee on Sports Head: SK Chairperson Rowell Celeste

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

22

SiSiD SISID Ang barangay ay nahahati sa pitong purok. Ang bawat purok ay may sariling istrukturang pampulitika na pinamumunuan ng Purok Chairperson.

Sa kasalukuyang pamunuan ng Barangay Council, lahat ay kalalakihan maliban sa isang Barangay Councilor. Nag-iisa rin ang babae sa pitong Purok Chairpersons ng Sablig.

Ang sumusunod ay ang 2008 Barangay Development Plan ng Barangay Sablig.

Project Title

Period of Implementation

Estimated Cost P 40,000.00

Total

Maintenance of public building and plaza

January – December 2008

P 40,000.00

Maintenance of water resources (dug wells) Regravelling of barangay roads and making of drainage Clean and Green Program

January – December 2008 January – December 2008 January – December 2008

17,500.00

17,500.00

53,418.01

53,418.01

20,000.00

20,000.00

Electrification: near churches and multipurpose pavement 5% for anti-drug campaign

January – December 2008 January – December 2008

20,000.00

20,000.00

9,683.23

9,683.23

Maintenance of waiting shed

January – December 2008

25,563.36

25,563.36

Coastal Development

January – December 2008

7,500.00

7,500.00

TOTAL

P 193,664.60

P 193,664.60

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

23

SiSiD SISID Ang Sablig Barangay Multi-sectoral Association, Inc.

Mula sa populasyong 2,576 ng Barangay Sablig, ang samahan ay multi-sectoral na binubuo ng humigit-kumulang 40 na kasapi mula sa mga sektor ng mangingisda, magsasaka, maggagawa, at kababaihan. Ang Sablig Barangay Multi-sectoral Association (SBMA, Inc.) ay isang people’s organization sa Barangay Sablig na naglalayong: a. palakasin at patibayin ang pagkakaisa sa mga kasapi ng samahan at

mamamayan para sa pagpapaunlad ng samahan at barangay, b. pangalagaan at protektahan ang likas yaman ng Sablig, particular ang yamang

dagat nito laban sa lahat ng illegal at mapanirang pamamaraan ng pangingisda, c. makipag-ugnayan sa pamahalaang barangay upang magkaroon ng maayos na

regulasyon sa paraan ng pangingisda, d. makipag-ugnayan sa iba’t ibang grupo, ahensya, institusyon, maging ito ay

pribado o publiko, para makakuha ng suporta na makakatulong sa pagpapaunlad ng samahan at barangay, e. maglunsad ng mga alternatibo/proyektong pagkakakitaan upang umangat at

umunlad ang kabuhayan ng mga kasapi sa samahan, f. magkaroon ng pag-aaral, pagsasanay, at mga exposure trips sa iba’t ibang lugar

para madagdagan ang kaalaman at kasanayan, at g. maglunsad ng mga proyekto at programa ng pagkilos para sa ikauunlad ng
24

yamang dagat ng Sablig.
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

SiSiD SISID

Noong mga nakaraang termino, may limang komite ang samahan. Ang mga ito ay ang Mangrove Committee, Seagrass Committee, Committee, Upland Coral Committee, Reef at

Livelihood Committee. Subalit ang mga miyembro ay nagkasundo na gawing tatlong komite na lamang. Ang naunang tatlong komiteng nabanggit ay ginawa na lang nilang Resource Management Committee.

Ang SBMA ay binubuo ng mga opisyales at mga karaniwang myembro.

Ang Lupong Tagapagpaganap ay binubuo ng nahalal na Chairperson, tatlong Vice Chairpersons, Treasurer, Secretary, dalawang Auditors, at apat na Press Relations Officers.

Ang pagtatalaga ng mga opisyal ng organisasyon ay isinasagawa sa pamamagitan ng eleksyon na nagaganap isang beses sa dalawang taon. Kahit sinong myembro ay maaaring tumakbo para sa kahit anong posisyon. Ngunit ang maaari lamang maging chairperson ay ang walang ibang pinamumunuan sa labas ng organisasyon. Ang mga naihahalal ay dumadaan sa tatlong buwang pagsasanay bago manungkulan.

Chairperson: Baltazar Caole Overall Vice Chairperson: Eddie Cardaño (Resource Management Committee Head) Vice Chairpersons: Manny Carace (Livelihood Committee Head) at Felipe Casulla (Upland Committee Head) Treasurer: Bartolome Cacho Secretary: Gaspar Caole Auditors: Geraline Cabalquinto at Virginia Casaña Press Relations Officers: Efren Casulla, Ronnie Casaña, Robert Carolino, at Roland Carace
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/ 25

SiSiD SISID

Kung inyong mapapansin, ang bawat isa sa tatlong Vice Chairpersons ay Chairpersons ng tatlong komite ng samahan.

Ang samahan ay itinatag nang may maigting na pagtingin sa paglulunsad ng mga pagkakakitaang programa o mga proyektong pangkabuhayan, bukod pa sa pokus nito sa pangangalaga sa kalikasan. Dahil dito, naging gawi na ng samahan ang paglulunsad ng mga proyektong hindi lang

pagkakakitaan, kundi ay makakatulong pa sa pangangalaga ng mga likas na yaman.

Ang pagkakabuo ng pormal na samahan ay nag-umpisa sa pagpasok ng mga kinatawan ng Unibersidad ng Pilipinas (UP) sa Bolinao, Pangasinan noong taong 2000, sa layuning maglunsad ng proyektong Community-based Coastal Resource Management (CBCRM). Sa pamamagitan nila, nailunsad ang programang mangrove reforestation sa lugar na pinondohan ng Royal Government of Netherlands. At mula sa Bolinao ay sinubukang ilapat ang programa sa Anda, Pangasinan.

Sa pamamagitan ng pagbabahay-bahay, ipinaliwanag at ipinakilala ng mga organisador sa bawat pamilya sa komunidad ang kahalagahan ng organisasyon at ang mga benepisyong maibibigay nito sa komunidad. Sa mga unang bahagi ng pag-oorganisa, nahirapan ang mga organisador sa pagpapaliwanag at panghihikayat sa mga mamamayan ng komunidad dahil sa pagkakaroon ng mga ito ng kanya-kanyang paniniwalang kumukwestyon sa kahalagahan ng pag-oorganisa at dahil sa mas mabigat na pagpapahalaga ng mga ito sa kani-kanilang gawaing pangkabuhayan. Upang matugunan ang hamong ito, inangkop sa gawain ng mga tagakomunidad ang pag-oorganisa sa pamamagitan ng pagtuon sa mga proyektong

pangkabuhayan.

Bilang bahagi ng pag-oorganisa, ang samahan ay nagkaroon ng mga seminar ukol sa basic ecology. Nagkaroon din ng mga resource at risk assessment at pagpupulong at diskusyon ukol sa kalagayan ng kanilang komunidad at likas na yaman. Ang mga naging pokus ng mga resource assessment na ito ay ang mangrove, sea grass at coral reef.
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/ 26

SiSiD SISID

Noong Hulyo 2001, sa isang pagpupulong na ginanap sa simbahan, pormal na naorganisa ang samahan bilang Sablig Barangay Multi-sectoral Organization o SBMA. Sa umpisa ay nahirapang magtalaga ng mga tatayong pinuno sa organisasyon dahil sa mga personal na dahilan ng mga kasapi at dahil sa kabigatan ng nakaatang na responsibilidad sa mga posisyong kailangang pagtauhan. Mga gawaing matingkad at mga libangan sa Barangay Sablig

Hindi mawawala ang inuman sa lahat ng pagkakataong magkasama-sama ang mga kalalakihan ng Barangay Sablig – mga kaarawan, mga fiesta, mga kapitbahay na umuwi galing sa ibang lugar, habang

nagpupulong ang SBMA o Barangay Council, pagkatapos ng pagpupulong ng SBMA o Barangay Council, at marami pang iba.

Kadalasa’y ang tawag nila sa inuman ay “jamming” o “merienda”. Walang pinipiling oras ang mga taga-Barangay Ginebra.

Tuwing hapon naman, mapapansin na biglang nawawala ang mga tao sa kanilang mga kabahayan. Ito ay dahil sa oras na ng kanilang “opisina” – ito ang tawag nila sa paglalaro ng tongits. Sa pag-oopisina, sila ay dumadayo sa isang nakasanayang bahay at ang paglalaro nila ay maaaring tumagal mula hapon hanggang sa madaling-araw.

Isa sa mga pinakamatingkad na kultura ng mga taga-Sablig at mga kalapit barangay nito ay ang pagkakaroon ng “sayawan.” Ito ay kadalasang ginaganap tuwing fiesta, kasalan, at anibersaryo ng paaralan. Ang sayawan ay isang pagkakataon para sa mga binata at dalaga mula sa iba’t ibang lugar ng Anda na makapagkilala at magligawan.
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/ 27

SiSiD SISID

KABANATA II ANG SABLIG AT ANG MGA REKURSO
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/ 28

SiSiD SISID Ang Barangay Sablig ay mayaman sa iba’t-ibang uri ng rekurso. Karamihan sa mga tao rito ay nagsasaka, nagtatanim ng mga prutas at gulay. Samantala, ang mga malalapit naman sa dagat ay kadalasang nangingisda, nag-iilaw, namumulot ng mga lamang-dagat, at nag-aasin. Ang iba ay may-ari ng mga fish cage. Mayroon din mga nag-uuling at nagbebenta ng panggatong sa barangay at nagkakawayan at gumagawa ng mga kasangkapang yari sa kawayan. Ang iba ay nag-aalaga ng mga piling hayop para ibenta o kainin sa mga espesyal na okasyon. Ang ilan ay naghahabi ng banig at buri para ibenta. Samantala, mayroon din mga may-ari ng tindahan at tricycle. Ang iba ay kumukuha ng pagkakakitaan sa pamamagitan ng pagkakarpintero, drayber, pagiging opisyal ng barangay, at pagiging propesyonal tulad ng guro. Mga Natatanging Pinagkakakitaan 1. Pangingisda- Maliban sa alam nating uri ng pangingisda kung saan ay pumapalaot,

kadalasan ay nagiilaw ang mga tao sa Sablig. Pagsapit ng gabi ay makikita na ang mga ilaw na tila nagsasayaw sa karagatan. Madalas ay hipon, alimango, maliliit na isda at iba’t ibang shells sa dagat ang kanilang nahuhuli. Isa ding uri ng pangingisda ang pamumulot. Dahil sa umaga ang low tide at hanggang sakong ang tubig sa dagat ay madalas manghuli ng mga shells, balat ay mga sea weeds ang mga kababaihan at mga kabataan. 2. na Asinan- Ang pagaasin, ay malimit trabaho ng na mga malapit miyembro sa sa

komunidad

dagat.

Kinakailangan kasi ng tubig alat na siyang papakuluan sa malalaking mga panggatong galing sa kagubatan para makapaggawa ng asin. Madalas ay

ibinebenta ito ng 140 ang isang sako. Magandang uri ng pagkakakitaan ang pagaasin, dahil sa panggatong lamang ang puhunan at yero na lutuan ay malaki ang kita dito. 3. Paguuling- Mayaman ang Sablig sa mga punong kahoy, kaya naman ay madalas, ang

kahoy ang puhunan ng mga tao para sa kanilang negosyo. Isa na dito ang paguuling. Gawa ito sa pinagpatong patong na mga kahoy, lupa at goma na siyang aapuyan sa panahon ng tag-init.

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

29

SiSiD SISID
Uri ng rekurso Gawaing Pangkabuhayan Tipo ng Pamamahala Tipo ng nakukuhang rekurso Seasonal (Y/N) Yamang Dagat Pangigngisda w/o fish cage Pangingisda w/ fish cage Pagiilaw SM Iba’t ibang isda, sea weeds, balat, alimasag, biat-biat, diladila, kalibuyo, hipon Y Lalake at babae Lalake at babae Lalake at babae Lalake at babae Lalake at babae Lalake, babae, at bata Lalake, babae, at bata Lalake, babae, at bata Lalake Lalake Tipo ng manggagawa

CM

N

SM

Y

Pamumulot

SM

N

Pagaasin

SM/CM

Y

Yamang Lupa

Pagsasaka

SM/ CM

Pagtatanim ng Gulay at Prutas Paguuling

SM

Bigas, kamote, mais, gulay, prutas, uling, kawayan, kahoy, silag(banig), baboy, kambing, manok, baka, pato, kalabaw, kasangkapan, banig

Y

Y

SM

Y

Pagkakawayan Pagbebenta ng Panggatong Pagaalaga ng piling hayop Paggawa ng kasangkapan Paghahabi ng banig Yamang Tao Pagtatricycle Sari-sari store

SM SM

N N

SM

N

Lalake at babae Lalake at babae Babae

SM

N

SM

Y

SM SM

Groceries, carioca, bitso-bitso, kakanin, lakas paggawa

N N

Lalake Lalake, babae, at bata Lalake, babae, at bata Lalake at babae Lalake at babae Lalake at babae Lalake

Pagbebenta ng meryenda Teacher

SM

N

GM

N

Brgy. Official

GM

N

Pagspray ng Prutas at gulay Pagkakarpintero

SM

Y

SM

N

* SM – Self-managed; CM – Co-managed; GM – Government-managed
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/ 30

SiSiD SISID Ang Balat o Sea Cucumber bilang Rekurso

Ang sea cucumber o balat ay lamang-dagat na kabilang sa grupo na tinatawag na echinoderms. Tumitira at makikita ang iba’t-ibang uri ng mga balat sa parteng buhanginan, putikan, batuhan, damuhan, at maging sa malalalim na bahagi ng dagat. Tinatalang may isandaang uri ng balat ang matatagpuan sa Pilipinas. Mahigit tatlumpong uri ang nakakain at napagkakakitaan.

Mahalaga

ang

mga

balat sa kalikasan dahil ang itlog at dumi nito ay at

nagsisilbing

pagkain

nagbibigay ng nutrisyon sa iba’t- ibang lamang-dagat at nagsisilbing “bulate ng dagat” na tumutulong sa paglinis at pagdagdag buhangin. ng oxygen sa

Mahalaga rin para sa ekonomiya ang mga balat. Ang balat ay lamang-dagat na kinakain sa Pilipinas at sa ibang bansa. Isa rin itong uri ng gamot na mabisa sa arthritis, sugat, high blood, at isa din ito sa tinuturing na mabisang aphrodisiac.

Malaki ang demand o pangangailangan sa mga produkto o tapang balat sa bansang Tsina dahil sa mga benepisyong nakukuha rito. Ang Pilipinas ang pangalawa sa pinakamalaking eksporter ng balat sa buong mundo. Patuloy na tumataas ang presyo ng balat sa world market na nangangahulugang marami ang nangangailangan. Ang halaga ng balat depende sa klase, laki, at kalidad ng produkto. Sa Pilipinas, binibili ito ng direktang buyer sa halagang USD 4 kada kilo o kulang-kulang na Php 200 kada kilo at ini-eksport sa halagang USD 19-33 kada kilo o Php 900-1500 kada kilo.

Sa pagdaan ng panahon ay nauubos na ang mga balat sa Pilipinas. Kakaunti na at maliliit na ang nahuhuling balat ng mga mangingisda sa kasalukuyan. Ang mga maling

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

31

SiSiD SISID pamamaraan ng pangingisda at pangangalap ng balat at maling pamamaraan ng pagbebenta ang dahilan ng pagkaubos ng mga ito sa karagatan. Ang Pagbabalat bilang gawaing pangkabuhayan sa Barangay Sablig

Isa ang pagbabalat o pangangalap/pangunguha/panghuhuli ng balat sa dagat sa pinagkakakitaan ng mga tao sa Barangay Sablig. Mga mangingisda, kababaihan, at kabataan ang mga kadalasang nangangalap ng balat sa Sablig. Dekada ‘70 ng magsimula ang mga tao sa Sablig na magbenta ng balat. Iba’t-ibang uri ng mga balat ang nakukuha nila noon. Sa paglipas ng mga taon, unti-unti ng lumaki ang populasyon sa Sablig kung kaya’t dumami na rin ang mga nangunguha ng balat kasabay ng lumalaking demand at tumataas na presyo ng mga balat sa merkado. Dahilan ito para kumonti at unti-unting maubos ang suplay ng mga balat. Partisipasyon ng mga Kababaihan at Kabataan sa Pagbabalat

Ang pagbabalat ay ginagawa ng sinuman na may access sa karagatan. Bukod sa mga mangingisda, maraming kababaihan at kabataan ang nagbabalat sa barangay. Kadalasan, sa mga mababaw na parte ng dagat namumulot ng mga balat ang mga kababaihan at kabataan. Ang mga namulot ang kadalasang nagpoproseso na rin ng kanilang mga nakuha. Ang mga kababaihang nakapanayam ng grupo ay kadalasang kumikita ng 300 php hanggang 1,200 php kada buwan. Ang kinita sa pagbabalat ay ginagamit sa mga gastusin sa bahay tulad ng pambili ng pagkain, baon, damit, at gamit ng mga bata sa paaralan, pambayad ng kuryente, at pambili ng gamit sa pangingisda. Nakakabili rin ng mga gamit pansarili tulad ng pampaganada at pampagupit ng buhok ang kababaihan o mga kananayan galing sa kita sa pagbabalat. Natutustusan din nila ang mga gawaing pampersonal tulad ng pantaya sa tong-its at pamamasyal sa bayan.

Pamumulot/Pangunguha/Pangungulekta ng Balat

Ang pamumulot/pangunguha/pangungulekta ng balat ay maaaring gawin ng sinuman na may access sa karagatan. Karaniwan na nagsasagawa nito ang mga mangingisda, nag-iilaw, mga

kababaihan at kabataan. Ang mga balat na nakuha
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/ 32

SiSiD SISID ay nilalagay lang sa timbang may tubig para hindi ito matunaw. Madali lamang para sa mga tao na mamulot ng balat dahil makikita na ang mga ito sa mababaw at malalim na mga lugar sa dagat depende sa uri nito. Kapag sa mababaw na bahagi ng dagat ay makikita na ang mga balat sa pamamagitan lamang ng paglalakad-lakad at pamumulot samantalang sa malalim na bahagi naman ay sinisisid na ang mga ito. May mga ibang mangingisda rin na gumagamit ng compressor at rake na maaaring makasama at makasira sa karagatan at ibang lamang-dagat. Samantala, ang iba naman ay binabaliktad ang mga coral na ikinasisira ng mga ito para kunin ang mga balat na nakatira doon.

Pagpoproseso ng balat

Ang pagpoproseso ng balat ay kadalasang ginagawa ng mga namulot at nangulekta nito.

Nakapaloob dito ang paglilinis o pagtatanggal ng dumi ng mga balat sa loob at labas nito, pagluluto, at pagpapatuyo. Ang mga tuyong balat ang binibili ng maliliit na mangangalakal ng balat at inieksport ng mga malalaking negosyante. Bukod sa laki ar bigat ng balat, ang presyo ng tuyong balat ay nakasalalay sa kalidad ng pagkakaproseso nito. Kadalasan ay nahahati ang mga tuyong balat sa klase ng pagkakaproseso nito. Pinakamahal na binibili ang mga nasa class A-big o large kung saan bukod sa malalaki ang mga balat ay malinis at maganda rin ang pagkakaproseso.

May iba’t-ibang paraan ang mga tao sa iba’t-ibang lugar sa pagpoproseso ng balat. Mayroon din nakadepende sa uri ng balat ang pagpoproseso nito. Kadalasan ay ginagawa ito sa bahay ng mga namulot ng balat dahil mga simpleng gamit sa pagluluto at bahay ang ginagamit dito. Kapag naproseso na ito ay maaari na itong itago sa lalagyan na napapasukan ng hangin ng mga ilang lingo g hindi nasisira. Kung kaya kadalasan na iniipon muna ng mga nangngulekta ang mga balat hanggang dumami ang mga ito bago ibenta. Ito ang mga hakbang sa pagpoproseso ng balat:   Alisin ang lamang-loob: pag malaki – sa likod; pag maliit – sa bibig Ilaga ng tatlupong minuto
33

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

SiSiD SISID      Maghalo ng durog na dahon ng papaya sa lutong balat hanggang luminis Iahon ang balat at hugasan ng malamig na tubig Iluto ulit ng 15-20 minuto Pausukan ng tuyong tae ng kalabaw Ibilad hanggang tumigas

Daloy ng Pamimili ng Balat

1.

Nangungulekta at nagpoproseso ng balat sa Barangay Sablig, Barangay Macaleeng, at

Barangay Tondol  Anu-anong uri ng balat ang nakukuha at gaano

karami ang nakukuha tuwing lumalabas para manguha ng balat?   pataas             Khakki – 10-30 piraso Balat ng aso – 5-40 piraso Baker/Lawayan – 5-30 piraso Buli-buli – 2- piraso Tuwing kelan nagbebenta ng balat? Lingguhan Ilang kilo ng balat ang binebenta? .25-3.5 kilo kada linggo Magkano ang buwanang kita sa pagbebenta ng mga balat? 700 – 4,000 Php Magkano ang taunang kita sa pagbebenta ng balat? 8,400- 48,000 Php Puti – 5-10 piraso Gadol/Dudlo/Hanginan/Darimusak – 10 piraso

2.  

Bumibili ng Balat sa Bayan ng Anda/Poblacion (Ruben Celeste) Kanino at saan binibili? Mga nagbabalat sa Alaminos at mga barangay sa Anda (Carot, Cabunggan, Sablig,

Macaleeng, Tori-Tori, Tondol, Batiarao, Imbo, Namagbagan)
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/ 34

SiSiD SISID   Magkano binibili? Putian – (XXS) 400 Php; (XS) 800 Php; (S) 1,200 Php; (M) 2,000 Php; (Big) 3,000

Php; (Halo-halo/Assorted) 1,500 Php     Kanino at saan binebenta? Exporter sa Malabon, Metro Manila at San Juan, Metro Manila Magkano ang benta sa exporter? Putian - (XXS) 420 Php; (XS) 1,000 Php; (S) 1,450 Php; (M) 2,500 Php; (Big) 3,300

Php; (Halo-halo/Assorted) 1,700 Php       Ilang beses magbenta sa isang buwan? Dalawa hanggang tatlong beses Magkano ang buwanang kita sa pagbebenta ng balat? 10,000-15,000 Php Magkano ang taunang kita sa pagbebenta ng balat? 120,000- 180,000 Php

Market flow ng pagbebenta ng balat

Nagbabalat sa Barangay (Namumulot/Nangungulekta ng Balat)

Bumibili ng balat galing sa Barangay

Prodyuser

Middleperson 1

Ang Taiwan bilang exporter ng balat patungong Tsina

Exporter ng Balat patungong Taiwan

Middleperson 3

Middleperson 2

Consumer sa Tsina

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

35

SiSiD SISID

Ang pagbabalat ay isang gawaing pangkabuhayan ng mga taong malapit sa dagat. Sinuman na may kaalaman sa pagkuha at pagpoproseso ng balat ay maaaring pagkakitaan ang pagbabalat. Kadalasan ay iniipon muna ito ng mga namumulot o nangungulekta ng balat bago ibenta. Ang pagbebenta ng balat ay kadalasang ginagawa ng lingguhan. Sa kasalukuyan,

makukuha ang iba’t-ibang uri ng balat ng papira-piraso at halu-halong laki at timbang na umaabot ng ¼ hanggang 3 ½ kilo. Kumikita ng 700 hanggang 4,000 Php kada buwan ang mga nagbabalat.

Kadalasan na ibinebenta ng mga nagbabalat ang kanilang produkto sa bumibili na malapit sa kanilang barangay o bayan. Ang bumibili ng mga tuyong balat sa kalapit na barangay, ang kadalasang nagdadala ng balat sa Maynila kung saan diretso na itong ini-eksport sa mga bansang nag-eeksport sa Tsina. Pinapatungan ng bumibili sa mga nagbabalat ng 20 hanggang 500 Php ang putian na nakadepende sa pinagbebentahan nitong korporasyon na nag-eeksport. Sa dalawa hanggang tatlong beses na pagluwas ng Maynila ng bumubili ng balat ay kumikita ito ng 5,000 hanggang 15,000 Php kada buwan.

Ang korporasyon sa Maynila na nag-eeksport ng mga balat ay hindi pa rin diretso sa mga consumer ng balat sa Tsina. Ini-eksport muna ito sa Taiwan bago ieksport sa Tsina.

Makikita na walang direktang koneksyon ang

mga nagbabalat o prodyuser sa consumer ng mga balat sa Tsina kung kaya ang maliliit na nagbabalat sa baryo ang nalulugi sa bentahan ng balat. Maaari pa sanang lumaki ang kanilang kita kung magkakaroon sila ng direktang koneksyon kahit man lang sa eksporter ng balat patungo sa mga bansang nag-eeksport sa Tsina.

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

36

SiSiD SISID Ang Balat Noon at Ngayon (Historical Trend)

Ayon sa mga tao sa barangay Sablig, malaki na ang pinagbago sa dami at laki ng mga balat noon at ngayon. Nagsimula ang pangunguha, pagpoproseso, at pagbebenta ng balat mahigit tatlumpung taon na ang nakakaraan. Noong dekada ‘70, halos lahat ng uri ng balat ay makikita sa karagatan ngunit hindi lahat ng uri ay naibebenta. Ang dalawang tao ay makakakuha ng 16 sako o humigit kumulang 100 kilo ng balat sa loob ng tatlong oras. Noong dekada ‘80, ganoon pa rin ang dami ng makukuha at mahuhuling balat ngunit nadagdagan na ang mga binibili. Noong dekada ‘90, halos lahat ng uri ng balat ay makikita pa rin sa dagat at halos lahat ay binibili na rin. Ngunit ang dating 16 sako o 100 kilong balat na nakukuha ay naging limang sako o 35 na kilo na lamang. Sa dekada 2000 ay lalong kumonti ang nakukuhang balat sa dagat. Ang isang tao ay makakakuha na lamang ng isang timba o katumbas ng dalawang kilong balat.

Sa pagdaan ng panahon ay unti-unti rin tumataas ang presyo ng balat sa pamilihan. Halimbawa ang presyo ng putian (isang klase ng balat), Nagsimula itong bilhin noong dekada ’70 ng 8 Php kada kilo. Noong dekada ’80 at ‘90 ay binibili na ito ng 8-90 Php kada kilo. Ngayon ay binibili na ito ng 2,500 Php kada kilo.

Sa paglipas ng panahon, dumami ng dumami ang nangangailangan at kumukuha ng mga balat kaya kapansin-pansin ang unti-unting pagkawala ng iba’t-ibang uri ng balat sa karagatan. Ang mataas na presyo at demand ng balat sa pamilihan ay isang salik din sa pagkaubos ng mga balat. Hindi nagkakaroon ng pagkakataong manganak ant magparami ang mga balat dahil kahit maliliit ay kinukuha na.

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

37

SiSiD SISID

KABANATA III ANG SABLIG AT ANG PROYEKTO
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/ 38

SiSiD SISID Ang Sea Ranching ng Sea Cucumbers (Balat) Project

Ang proyekto ng Sea Ranching ay isang eksperimento na may pangmatagalan na layuning magkaroon ng sistema ng pamamahala ng mga balat para masurpotahan ang likaskaya at makakalikasang pagpapadami at pagpapanumbalik ng mga lamang-dagat at rekursong dagat partikular ng mga balat at magbigay o maglaan ng produktong maaaring makadagdag sa kita ng mga maliliit na mangingisda.

Layunin din nitong tingnan ang kalagayan ng pagbabalat sa mga piling lugar sa Hilagang-Kanlurang Luzon upang makapaghanda ng sistemang pamamahala sa pangisdaan. Nais din ng proyekto na gumawa ng mga pag-aaral para magkaroon ng kaalaman sa lokal na balat at magpaunlad ng teknolohiya para sa pagpapadami ng mga balat. Nilalayon din ng proyekto na tingnan ang posibilidad na maging karagdagang o alternatibong pangkabuhayan ang pagbabalat.

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

39

SiSiD SISID Ang proyektong ito ay pinopondahan ng Department of Science and Technology Philippine Council for Aquatic and Marine Resource Development, Department of Agriculture – Bureau of Agricultural Research, at Australian Center for International Agricultural Research. Samantala, ang UP MSI naman ang may hawak ng proyekto at nagsasagawa ng implementasyon ng proyekto.

Ito ay tatlong (3) taong proyekto kung saan nag-aalaga at nagpaparami (culture) ng mga juvenile o maliliit na balat partikular ang putian na isang uri ng balat sa isang hatchery at kapag nasa wastong laki na ang mga ito ay ilalagay na sila sa karagatan upang natural na lumaki at mabuhay. Ang proyektong ito ay site-specific o namimili lamang ng lugar na maaaring tirahan ng mga balat. Ang napiling lugar ay tatayuan ng limang ektaryang buffer area na minarkahan ng mga tulos kung saan bawal kumuha ng kahit anong balat pero maaaring mangisda. Sa loob ng limang ektarya ay may isang ektaryang nursery area kung saan babantayan ang paglaki ng nga balat at sa loob nito ay ang core release area na may laking 2,500 metro kwadrado at may tatlong 100 metro kwadradong pen kung saan ilalagay ang mga juvenile.

Ang mga balat na pinalaki at inalagaan ay aanihin ng mga taong nagbantay at sumali sa proyekto. Kailangang umabot muna sa kalahating kilo o 500 grams ang isang balat bago ito kunin dahil ibig sabihin nito ay nakapanganak na ng ilang beses ang balat. Implementasyon ng Proyekto

Ang Sea Ranching Project (SRP) ay partnership sa pagitan ng UP MSI, Konseho ng Barangay sa Sablig, at
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/ 40

SiSiD SISID SBMA. Ang bawat isa ay may gawain at responsibilidad sa pagpapatupad ng

proyekto. Ang UP MSI ang nanguna sa paghahanap at pagtatalaga ng lugar para sa proyekto. Katulong ng UP MSI ang mga mangingisda at miyembro ng SBMA. Ang UP MSI ay nagbibigay din ng pinansyal na tulong sa pagbili ng mga kagamitan at iba pang kakailanganin sa proyekto. nangunguna Ang sa UP MSI rin ang

buwan-buwang

monitoring ng mga balat at nakatalagang magsabi sa konseho ng Barangay at SBMA sa progreso ng paglaki ng mga balat.

Ang Konseho ng Barangay ng Sablig at SBMA ang nakatalagang mamahala sa proyekto. Nakapaloob sa sistema ng pamamahala ng proyekto ang pagbabantay, pagpapanatili, at monitoring ng sea ranching site. Sila rin ang nakatalaga sa pagbibigay ng lakas-paggawa. Ang Konseho ng Barangay ng Sablig at SBMA ay nakatalaga rin sa araw-araw na pagbabantay at monitoring sa sea ranching site. Sila rin ang magbibigay sa UP MSI ng mga bagong ulat sa mga nangyayari sa sea ranching site.

Nagsimula ang pagpaplano ng UP MSI kasama ang Konseho ng Barangay ng Sablig at SBMA tungkol sa Sea Ranching Project noong Oktubre 2008. Dito pinag-usapan ang mga

nabanggit na gawain at resposibilidad ng bawat isa sa pagpapatupad ng proyekto. Nailagay sa sea ranching site ang mga juvenile noong Disyembre 2008 at Enero 2009 at naisagawa na ang unang monitoring noong Marso 2009. (Tingnan ang Apendiks F )

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

41

SiSiD SISID Partisipasyon ng mga tao sa proyekto

Isa sa mga prinsipyong nakasaad sa pinirmahang kasunduan o partnership agreement ng UP MSI, Konseho ng Barangay ng Sablig, at SBMA ang aktibo at boluntaryong partisipasyon na may disiplina sa sarili ng kababaihan,

kalalakihan, at iba pang kabilang sa proyekto upang maabot ang mga layunin nito. (Tingnan ang Apendiks F)

Kailangan ng partisipasyon ng mga tao sa Barangay Sablig upang mapatupad at mapamahalaanan ng maayos ang proyekto. Nangangailangan lamang ng labingdalawa (12) hanggang labinlimang (15) direktang sasali sa proyekto. Sila ang nakatalagang magbantay sa sea ranching site araw-araw upang hindi makuha o manakaw ang mga balat. Ang gawaing ito ay walang kapalit na pinansyal na insentibo at boluntaryo lamang. Pagdating ng panahon ng pag-ani o pagkuha ng mga balat, maghahatian sa kikitain sa pagbebenta ng balat ang mga nagbantay at tumulong sa pagpapatupad ng proyekto.

Sa kasalukuyan, nakapagtalaga na ang SBMA ng mga tao na magbabantay at sasali sa proyekto. Mayroong dalawampu’t-dalawang (22) boluntaryong sumali sa proyekto at pumirma sa kasunduan sa pagitan ng UP MSI at Konseho ng Barangay ng Sablig at SBMA. Ang mga sumali ay magkahalong miyembro at hindi miyembro ng SBMA. Ang mga taong ito ang araw-araw na magbabantay sa sea ranching site at sisiguraduhin na walang makapapasok na ibang tao.

Bukod

sa

mga

gawain

at

responsibilidad na mayroon ang mga taong sumalisa proyekto, nais din ng UP MSI na matuto ang mga tao sa pamamahala sa sea ranching site upang maipagpatuloy ito kahit matapos na ang tatlong taong proyekto.
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/ 42

SiSiD SISID

Ang Sea Ranching Project Participants (SRPP’s)

21 na mga taga-Barangay Sablig ang pumirma sa Memorandum of Agreement noong Pebrero 5, 2009 ngunit 22 ang kinikilala ng Team Anda sa kadahilanang si Kagawad Bartolome Cacho ay sasama raw sa grupo tuwing monitoring.

Noong Pebrero 27, 2009, nagkaroon ng pagpupulong ang SRPP’s at kanilang pinagusapan ang hatian sa pagbabantay sa sea ranch. Hinati nila ang kanilang kasapian sa pitong (7) grupo, isang (1) grupo sa bawat araw ng linggo.

LUNES Heradio Cacho Gaspar Caole Orlando Cabalquinto MIYERKULES Simeon Celeste Rosadelia Celeste Danny Dancel BIYERNES Baltazar Caole Jimmy Oria Efren Casulla LINGGO Felipe Casulla Charles Cahigas Mercedia Cahigas

MARTES Joseph Cerdan Nena Cerdan Luis Casero HUWEBES German Catalma Jr. Mark Dave Oria Reuben Caoile SABADO Editha Carace Geronima Cacho Rebecca Amoro

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

43

SiSiD SISID Ang Monday Group

Maskilala si Heradio Cacho (kaliwa) bilang si Uncle Adiong. Sa edad na 69 na taong gulang, siya ang pinakamatandang kasapi ng Sea Ranching Project. Ang edad ng dating Barangay Kagawad ay hindi nagiging hadlang sa kanyang pagtulong sa mga kasama.

Ang

matandang

musikero

ay

matatagpuang laging nagsasalita at nagtatanong sa mga pagpupulong ng organisasyon. Si Kagawad Gaspar Caole ay isa sa “tatlong hari ng Barangay Sablig.” Siya ang Secretary ng SBMA at head ng Committee on Public Works and Highways ng Barangay Council.

Si Orlando Cabalquinto (kanan) ay isa sa mga batikang mangingisda ng barangay. Isa siya sa mga tumulong gumuhit ng “Mapa ng Rekursong Dagat ng Barangay Sablig.” Ang Tuesday Group

Ang mag-asawang Nena at Joseph Cerdan ay may kalayuan ang tirahan sa karagatan. Si Kuya Joe ay isang Barangay Kagawad at siya rin ang head ng Committee on Peace and Order and Public Safety.

Si Luis Casero (kaliwa) ay naninirahan sa tabing-dagat, katapat mismo ng sea ranch. Isa syang magaling na mangingisda at tumulong gumuhit ng “Mapa ng Rekursong
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/ 44

SiSiD SISID Dagat ng Barangay Sablig.”

Tuwing umaga, masisilayan ang palangiting si Kuya Luis sa kabukiran habang pinapakain nya ang kanyang baka. Ang Wednesday Group

Ang

mag-asawang

Rosadelia

at

Simeon Celeste (kanan) ay mga mang-aasin (salt farmers). Sila ay matagal nang miyembro ng Sablig Barangay Multi-sectoral Association.

Si Tatay Ame ay ang tinawag nilang “chief architect” ng kanilang kubo sa sea ranch.

Si Kagawad Danny Dancel (kaliwa) ay ang head ng Committee on Agriculture ng Barangay Council.

Maaaring sabihing business-minded si Kuya Danny. Siya ay nagtra-tricycle, nagsasari-sari store, nagba-buy-and-sell ng bigas, nag-babaklad, at marami pang iba.

Ang Thursday Group

Sinasabing mabibilang lang sa kamay ang mga mangingisda sa Sablig na hindi nakatira sa tabing-dagat. Isa na rito si German “Jun” Catalma Jr. Personal na niyaya siya ni Kuya Bal na sumali sa proyekto sapagkat parati siyang nasa karagatan at malaki ang maitutulong niya sa pagbabantay ng sea ranch.

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

45

SiSiD SISID Si Mark Dave Oria (kanan, kasama ni Emma at Enan), sa edad na 21 na taon, ang pinakabatang SRPP. Sa batang edad, marami nang napasukang trabaho si Dagoy. Siya ay naging hardinero, karpintero, at trabahador sa isang pabrika. Ngayon, siya ay tumutulong sa kanyang malaking pamilya sa pamamagitan ng pangingisda.

Si Dagoy ang naging “bestfriend” ni Enan sa Barangay Sablig.

Malaki ang naging bahagi ni Pastor Reuben Caoile (kaliwa) sa buhay ng Team Anda sa kanilang pamamalagi sa Barangay Sablig. Sa mga unang araw pa lamang ng grupo, pinakilala sila ni Pastor habang nagmimisa.

Isang masipag at marangal na tao si Pastor. Siya rin ang Chairperson ng TODA Federation ng Anda.

Ang Friday Group

Si Baltazar Caole (kanan) ay ang masipag na pinuno ng Sablig Barangay Multi-sectoral Association. Kahit na ang daming suliraning kinakaharap ng samahan, si Kuya Bal ay nananatiling matatag at may tiwala sa samahan.

Siya ay ang Chairperson ng SBMA ng dalawang (2) termino na at siya rin ay ang Barangay Secretary ng Barangay Council mahigit sampung (10) taon na.

Siya ang unang ama-amahan ng Team Anda sa Barangay Sablig.
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/ 46

SiSiD SISID

Si Jimmy Oria (kaliwa) ay ang mabait at maaalalahaning tatay-tatayan ni Enan. Isang butihing ama ng lima (5), kayod kabayo siyang nagtratrabaho bilang karpintero at mangingisda upang may mapakain at maipabaon sa kanyang pamilya. Ang “bestfriend” ni Kuya Bal ay tumulong din sa paggawa ng “Mapa ng Rekursong Dagat ng Barangay Sablig.” Si Kagawad Efren Casulla (kaliwa,

kasama ni Kuya Pulo) ay isa sa pinakamasipag na mga miyembro ng Sea Ranching Project. Alasais pa lamang ng umaga ng Biyernes,

matatagpuan na si Kagawad sa kubo. Siya ay isa sa apat na Press Relations Officer ng SBMA at head ng Committee on Environment, Health, and Sanitation ng

Barangay Council.

Ang Saturday Group

Tatlong babae ang nagbabantay tuwing araw ng Sabado – sila Editha Carace, Geronima Cacho, at Rebecca Amoro. Ang nauna ay ang ina ni Manny Carace, ang Barangay Captain ng Sablig at Vice Chairperson ng SBMA. Siya ang tumatao sa sari-sari store ng isang anak nya.

Ang huli ay anak nila Simeon at Rosadelia Celeste. Si Ate Bekang ay gumagawa at nagbebenta ng banig.

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

47

SiSiD SISID Ang Sunday Group

Ang mag-asawang Mercedia at Charles (kaliwa) Cahigas ay mga mang-aasin (salt farmers). Sila rin ay nag-aalaga ng mga lapu-lapu.

Sila Tatay Charles ay dati nang nagkupkop ng mga mag-aaral ng Unibersidad ng Pilipinas.

Si Kagawad Felipe Casulla ay dati na ring nagpatira ng mag-aaral ng UP. Siya ngayon ay isang meter reader ng isang electric company at head ng Committee on Appropriations ng Barangay Council.

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

48

SiSiD SISID

KABANATA IV ANG SABLIG AT ANG PAGLUBOG SA MGA ISYU
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/ 49

SiSiD SISID
“The destiny of all beings within creation is intricately joined. Human beings should understand the consequences of their actions against the planet Because one thing is for sure! Mother Earth is a living being. She will no longer tolerate her desecration. Beware you humans, Beware the wrath of nature!” -Clyde Marklew

Sa rekursong dagat

Iba-iba ang mga dahilan ng pagkaubos ng likas-yaman, ang mga ito ay nagsasanhi ng maliit hanggang sa malakihang epekto sa mga rekurso na siyang nakakaapekto sa mga miyembro ng komunidad sa barangay Sablig.

Ang pagkakaroon ng mga imprastrakturang pandagat ay nakakatulong sa karagdagang pinagkakakitaan ng mga tao sa Barangay Sablig. Ito ay ang pangangalaga ng mga lamang dagat, karaniwan ay mga lokal na isda (Lapu-lapu, Tilapia, Bangus) sa loob ng mga fish pens o fish cages at pag-ani nito sa tamang nitong laki at sukat. Ang nagiging masamang epekto nito sa mga kapwa mangingisda ay sa dami ng nagpapatayo ng mga fish pens ay nababawasan ang lugar pangisdaan kaya’t kakaunti din ang kanilang nahuhuli na nagreresulta ng ibang alternatibong uri ng pangingisda tulad ng panggamit ng mga pinagbabawal na triple net, pagdidinamita, at cyanide.

Kadalasan ay ipinagwawalang bahala ng mga ibang mga miyembro ng komunidad ang pagprotekta ng kanilang karagatan. Hindi lamang ang mga direktang gumagamit ng karagatan ang may malaking papel sa pangangalaga ng mga ito. Ang bawat tao ay may pantay na
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/ 50

SiSiD SISID pangangalaga sa karagatan tulad ng pangangalaga ng mga mangingisda kaya’t ang suporta ng lahat ay mahalaga sa pangangalaga upang mapanumbalik ang mga rekursong ito.

Nakakaapekto din sa panghuhuli ng mga mambabalat ang pagbili ng mga negosyante sa kanilang produkto. Dahil sa laki ng

pangangailangan ng balat sa merkado upang mai-export sa ibang bansa, hindi binibigyang pansin ang laki at sukat ng mga balat na kanilang binibili. Nararapat lamang na may laking 500 grams o higit pa ang kanilang bilhin upang makasigurado na ang mga ito ay nakapagkalat na ng kanilang similya sa karagatan. Sa kasalukuyan ay tinatanggap na ng bawat

negosyante ang lahat ng sukat ng balat kasama ang mga maliliit na hindi pa nakapaglabas ng kanilang itlog sa karagatan na nagdudulot ito ng pagkaunti ng balat.

Tulad ng mga ibang miyembro sa komunidad, ang gobyerno ay may malaking papel sa pangangalaga at pagprotekta sa karagatan sa pamamagitan ng pagpapatupad ng mga batas sa lugar pangisdaan. Bagamat may mga marine protected areas, mahalagang maging mahigpit ang bawat kawani ng gobyerno at mga lokal na mambabatas sa pagpapatupad ng mga ipinagbabawal sa lugar pangisdaan. Mahalagang magkaroon ng kaalaman ang mga lokal na gobyerno at mga komunidad sa pangangalaga, pagprotekta at pananatili ng kaayusan ng karagatan.

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

51

SiSiD SISID Sa organisasyon

Ang napiling OD Intervention

Ang napili ng grupo ay ang Organization Assessment. Ito ay upang:  masmaintindihan at masmakilala namin at ng organisasyon ang kanilang samahan;  makita ang mga suliranin at hadlang sa pagpapayabong ng samahan;  matukoy at pagyamanin ang sistema ng pamamahala na gumagabay sa organisasyon; at  matulungan ang organisasyon na mapaunlad ito. Mga prosesong ginamit

Community integration – Sa pamamagitan ng community integration masnapalalim ang social investigation at situational analysis ng grupo.

Secondary Data Review – Pinag-aralan ng grupo ang mga nakaraang dokumento ng organisasyon upang masmapagtibay ang mga datos na nakalap sa mga prosesong ginamit.

Self-evaluation and Needs Analysis – Ang Team Anda ay nag-organisa ng isang Focus Group Discussion upang mapag-aralan kasama ng mga miyembro ng samahan ang mga proyektong naisagawa na nila. Pinagusapan din dito ang mga kalakasan at kahinaan ng bawat isa at

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

52

SiSiD SISID kalakasan at kahinaan nila bilang isang organisasyon. Sa pamamagitan nito ay natukoy ng grupo ang mga kailangan ng organisasyon upang maging mas likas-kaya ito. Problem Tree Analysis – Sa pamamagitan nito, mas napalalim ang pagkakaintindi ng grupo sa mga sanhi at ugat ng mga problema ng organisasyon.

Mga nakalap na datos

Sa

demograpiya

Halos

kalahati

lamang ng bilang ng mga miyembro ang aktibo sa mga programa at gawain ng organisasyon. Ang kanilang mga

nabanggit na mga dahilan kung bakit hindi aktibo ang ibang miyembro ay kakulangan sa inspirasyon, nawawalan ng gana kapag at kaunti lang ang ibang

nagpapakita, gawaing personal ang mga miyembro.

maraming

Sa mga layunin – Aminadong hindi nila natutupad ang kanilang layuning palakasin at patibayin ang pagkakaisa ng mga miyembro. At wala rin silang ibang ginagawa upang tugunan ang layuning ito maliban sa mga inumang mga miyembrong kalalakihan lamang ang lumalahok.

Ang pangangalaga at pagproprotekta sa yamang-dagat ng Sablig ay patuloy na ginagawa ng mga mangingisdang miyembro ng samahan. Ito ay kasama na sa pang-araw-araw na buhay nila bilang mangingisda tuwing lumalabas sila sa karagatan.

Maganda ang ugnayan ng samahan sa pamahalaang barangay sapagkat karamihan ng miyembro ng pamahalaang barangay ay miyembro ng samahan.

Patuloy ang pakikipag-ugnayan ng organisasyon sa iba’t ibang grupo sa labas ng Sablig. Marahil ito na nga ang dahilan kung kaya’t taon taon silang may proyekto.

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

53

SiSiD SISID May mga nailunsad ng alternatibong/proyektong pagkakakitaan sa Barangay ngunit hindi ito nanggaling sa samahan. Sa katunayan, walang proyektong ipinatupad ang samahan na sila ang may pasimuno. Ang pagkakaroon ng samahan ng pag-aaral, pagsasanay, at mga exposure trips sa iba’t ibang lugar ay nagagawa nila ngunit ito ay dahil parte talaga ito ng mga proyektong inihahain sa kanila ng mga grupo sa labas ng barangay.

Kapansin-pansing bagama’t itinuturing nang multi-sektoral ang samahan ay mas sinasaklaw parin nitong tugunan ang mga pangangailangan ng mga mamayang malapit sa gulpo. Ang gawing ito ng samahan ang dinadaing ng mga myembrong nakatira sa kapatagan, o sa kalupaan. Bibihira umano ang mga proyektong inilulunsad para sa kanila at kadalasa’y palpak pa. Marahil ito ay dahil sa kadahilanang ang mismong mga layunin ng organisasyon na nakasaad sa kanilang saligang batas ay may pagtatangi sa mga yamang dagat ng Sablig.

Sa balangkas ng samahan – Ang tatlong komite ng samahan ay nananatiling sa papel lamang masisilayan. Ito ay hindi kumikilos at isinasagawa ang kanya-kanyang mga trabaho nila.

Ang Pangkalahatang Assembliya o General Assembly (GA) ay ang lugar kung saan nagaganap ang

pagdedesisyon ng mga myembro ukol sa mga gawain ng organisasyon. Ito ay dapat na ginaganap isang beses sa dalawang buwan. Ngunit dahil sa mga personal na gawain at responsibilidad ng mga myembro, hindi na ito natutupad sa kasalukuyan. Upang makarating sa iisang desisyon, kinakailangang may quorum o pagkakasundo ng nakararaming myembro para sa desisyong isinusulong. Ngunit karaniwang hindi umaabot sa quorum ang bilang ng mga dumadalo sa mga GA. Dahil dito, madalas ay hindi nakabubuo ng mga desisyon ang organisasyon o kaya’y nagdedesisyon na lamang ang mga miyembro kahit na hindi na umabot sa quorum.

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

54

SiSiD SISID Ang malawakang asembliya naman ng organisasyon ay ginaganap dalawang beses sa isang taon. Ngunit dahil hindi lubos na maayos ang ugnayan ng mga myembro at hindi sapat ang mekanismo sa paghahatid ng mga impormasyon at balita, hindi ito karaniwang nagagawa. Ang paghahatid ng impormasyon ay sa pamamagitan lamang ng pagbabahay-bahay at paghahatid ng mensahe gamit ang cellphone.

Ang Lupong Tagapagpaganap – Ang pagtingin ng mga myembro ng

organisasyon, nararapat na ang mga opisyal edukado, binabanggit sasakyan), ng kanilang kaya pamunuan (partikular ay na ng sa

may

ang may

pagkakaroon karanasan

pamumuno, magaling magsalita, mabuti ang pag-uugali at mula sa kinikilalang mabuting pamilya.

Programa at Proyekto – Ito ang mga proyekto ng samahan:

PROJECT

YEAR

MGA KASAMA

MAIKLING IMPORMASYON

RESULTA

Mangrove Reforestation

2002

Philippine Independent

Binigyan sila ng pondo Nanalong para sa mga nets at Best Project

Regional

Environmental

Church, DENR, labor incentives. at LGU Mangrove Reforestation 2003 UPSARDF Binigyan sila

ng Ninakaw

ang

mga ang

bangka. Mayroon din nets. silang sweldo. araw

Namatay

Sa mga bakawan dahil sa na hindi maganda ang

dalawang

pagtratrabaho,

may pinagtaniman.

bayad ang isang araw. Seaweeds Culture 2004 FRMP, BFAR, 475 kg ng seaweeds Kumita sila ng Php at LGU ang kanilang itinanim 750.00 pesos. Hindi ngunit 400 kg lamang yumabong
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

ang
55

SiSiD SISID ang kanilang inani. proyekto.

Isang beses lamang nila ito naani sa at

ibenenta

Dasul,

Pangasinan. Lapu-lapu Culture 2005 BFAR at LGU Binigyan materyales, seminars, fingerlings, ng mga Maraming fingerlings

trainings, ang namatay at ang 2,000 mga nabuhay naman 10x10 ay mapapayat. issue rin May ng

meter floating marine mga cage, kubo,

na pagnanakaw ng mga

nagkakahalaga ng Php lapu-lapu ng mismong 450,000.00. natirang 110,000.00. May nagbabantay. Php mga tsismis na May sa ang

Barangay

nakurakot ang natirang pera sa pondo ngunit ayon sa mga opisyal, ang humigit-kumulang Php 40,000.00 nito ay nasa bangko. Seaweeds Culture 2006 Office of the 500 kg ng seaweeds Hindi nila alam kung ang dapat ay kanilang saan napunta ang mga itatanim ngunit hindi seaweeds. nila ito nagawa. Mangrove Reforestation 2007 SAGIP, Anda Ang mga mangroves Namatay ay nanggaling sa UP karamihan MSI. sa ang mga

Provincial Agriculture

National HS

bakawan ngunit ito ay sinusubukang alagaan ulit ng ANHS.

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

56

SiSiD SISID Problem Tree Analysis

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

57

SiSiD SISID Marami sa mga miyembro ay hindi nagbibigay ng suporta sa organisasyon kung kaya’t nahihirapan itong makamit ang kanilang mga layunin. Kami ay nagtukoy ng apat (4) na dahilan kung bakit lumitaw ang problemang iyon. Isa na rito ang pagkawalang tiwala ng mga kasama sa isa’t isa. Ang sabi nila ay ang ibang mga miyembro ay nagnanakaw sa SBMA o kaya naman ay inaabuso ang kapangyarihan ng mga nasa pwesto.

Ang isa pang dahilan ay hindi epektibo ang kanilang sistema ng pagpapakalat ng impormasyon o information dissemination system. Kakaunti lamang ang dumadalo ng mga pagpupulong at sinasabing hindi raw kasi nasabihan ang ibang mga miyembro na mayroong pagpupulong na magaganap. Isa pang dahilan ang pagiging busy ng mga miyembro sa kanilang mga personal na buhay. Sabi nila, mahirap daw isingit sa kanilang mga personal na gawain ang gawain ng organisasyon.

Aminado sila na ang iba sa kanila ay kumikilos lamang kapag may kaagarang benepisyong matatanggap. May kakulangan sila sa pagkilala ng mga gawaing may benepisyong

pangmatagalan.

Ang mga ugat na dahilan na konektado sa apat na dahilan na nabanggit na ay ang sumusunod: o ang ibang mga naunang proyekto ng SBMA ay nagkaroon ng hindi malinaw at kaduda-dudang nagdulot ng mga hindi pangyayari magandang na mga

usapan sa komunidad; o ang mga Press Relations Officers ay may pagkukulang impormasyon sa pagpapakalat sa ng mga
58

patungkol

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

SiSiD SISID pagpupulong, pangyayari, at aktibidades ng organisasyon; o hindi pa lubos na nauunawaan ng mga miyembro ang mga benepisyong makukuha nila sa pagsuporta at pagsali sa mga gawain ng organisasyon; o ang ibang mga kasapi ay may mababang pagtingin sa sarili at sa ibang mga kasama sa pamamalakad ng mga gawain ng samahan; o hindi naipapahayag ng mga miyembro sa mga pagpupulong ang kanilang mga problema at suhestiyon; o o malalayo ang tirahan ng mga kasapi; ang ibang mga miyembro ay may kakulangan sa pag-unawa at pag-intindi sa sitwasyon ng komunidad at ang pangangailangan na tugunan ito. Ang core problem ay maraming epekto sa organisasyon. Ito ay: o o walang proyekto ang organisasyon na sila mismo ang nag-isip at nagplano; hindi nagagamit ng husto ang mga rekurso para matugunan ang

pangangailangan ng organisasyon at komunidad; o o o may mga miyembrong umaalis sa samahan; walang konkretong paraan ng pagpaparami ang organisasyon; may kakulangan sa yamang-tao ang organisasyon sa mga pagpupulong at aktibidades nito; o nananatiling umaasa o dependent ang samahan sa mga tulong na galing sa labas. Dahil sa mga epektong ito, ang organisasyon ay makikitang may pagkukulang sa ability to do, ability to be, at ability to relate.

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

59

SiSiD SISID

Sa Proyekto

Ang proyektong Sea Ranching ng mga Balat ay isang uri ng Community-based Resource Management bilang tugon sa lumalalang problema ng pagkaubos ng rekursong pandagat partikular ng mga balat. Layunin din nitong maging alternatibong pangkabuhayan ng mga tao sa komunidad.

Mahalaga ang usapin ng pagiging likas-kaya ng proyekto sapagkat isa ito sa mga indikasyon kung magiging matagumpay ang proyekto o hindi. Isa sa mga isyu na kinakaharap ng proyekto sa usaping pagiging likas-kaya ang kakulangan sa partisipasyon at dedikasyon ng mga taong direktang kasali sa proyekto sa Barangay Sablig. Iilan lamang ang masigasig magtrabaho at magbantay at may dedikasyon sa proyekto. Pangalawa, ang isyu ng pagtitiwala sa mga kapwa kasama sa proyekto. Marami pa rin mga kasali sa proyekto ang duda kanilang kapwa kasamahan dahil sa mga pagkakamaling nagawa sa mga nakaraang proyekto. Ang mga isyung ito ay maaaring makaapekto sa sistemang pamamahala ng kasalukuyang proyekto. Pangatlo, ang kakulangan sa impormasyon at kaalaman ng ibang mga grupo at tao sa komunidad ukol sa proyekto. Marami ang walang sapat na kaalaman at hindi lubusang nakakaintindi sa proyekto kung kaya hindi maiiwasan ang mga taong tumututol dito.

Ang mga nabanggit na isyu ay hindi nangangahulugang hindi magiging matagumpay o likas-kaya ang proyekto. Masyado pang maaga para sabihin kung magiging likas-kaya ang proyekto o hindi. Ang mga isyung ito ay maaari lamang maging banta sa pagiging likas-kaya ng proyekto ngunit maaari rin maiwasan at masolusyunan ng mga nagpapatupad ng proyekto.
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/ 60

SiSiD SISID

KABANATA V PAGSISID AT PAG-AHON

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

61

SiSiD SISID Likas-Kayang Kabuhayan Mahalaga ang pagkakaroon ng kapital sa isang pinagkakakitaang trabaho sa pagiging matagumpay nito. Isa sa pinakamahalagang kapital sa kanayunan ay ang natural na kapital kung saan ginagamit ng mga mamamayan ng Sablig ang mga yamang-dagat tulad ng mga balat para sa kanilang pagkukuhanang pangtustos sa araw-araw. Ngunit dahil sa mga impluwensyang panlabas, tulad ng iba ding ng mga physical, financial, human at social capital ay nagiiba ang kinalabasan ng dapat ay matagumpay na pagkakakitaan. Ayon sa Sustainable livelihoods framework, upang maabot ang pagiging sustinable ng isang kabuhayan ay maayos ang daloy ng mga proseso at may pantay na lebel ng mga kapital sa kabila ng mga problema (shocks, trends, seasonality).

Livelihood
H S P F N

Vunerability Context -Shocks -Trends -Seasonality

Transforming Structures & Processes
Influence And access
STRUCTURES
-Levels of gov
-Laws -Private -Policies Sector -Culture

LIVELIHOOD OUTCOMES -More income -Increased wellbeing -Reduces Vulnerability -Improved food security -More sustainable use of NR base

LIVELIHO OD STRATEGI

-Institurions

PROCESSES
Larawan: Sustainable Livelihood Framework

H - human capital S - social capital N - natural capital P - physical capital F - financial capital Sa pagpasok ng proyektong Sea Cucumber Sea Ranching, nilayon nitong maging sustinable, di lamang ang kabuhayan ng mga nambabalat kundi mapanumbalik ang dami ng mga balat sa buong barangay. Ang mga kapital na kabilang sa proyekto ay ang pagkakaroon ng tulong pinansyal, gamit at kaalaman galing sa Bolinao Marine Science Institute. Mga lakas-tao galing sa mga miyembro at sa mga tagapamahala ng proyekto, nakapagbigay din ng suporta ang ibang mga miyembro ng komunidad tungkol sa maaaring maging epekto nito sa pagiging matagumpay ng proyekto. Dahil sa mga kapital na ito napapagtibay ang buong proyekto upang magkaroon ng mga struktura at proseso na syang susuporta sa proyekto. Nabigyan ng permit galing sa municipal at pagsang-ayon ng mayor dahil sa magandang epekto ng proyekto.Dahil sa mga stratehiyang natutunan ng mga miyembro sa mga trainings, focus group discussion,
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/ 62

SiSiD SISID seminar sa pagpoproseso ng balat at pagpupulong pulong, sa tinatayang tatlong taon ng pagiimplementa ng proyekto ay magiging matagumpay ito. Magkakaroon ng dagdag kita ang mga miyembro ng proyekto kaya’t may karagdagang panggastos para sa kanilang pangangailangan at dadami ang huli ng mga ibang miyembro ng komunidad at kalapit barangay dahil sa sustinableng pamamaraan ng panghuhuli ng mga balat ayon sa kanyang sukat at bigat.

Isa ang pagiging likas-kaya ng kahit maging anong proyekto o programa man sa sa o mga mga

pangkabuhayan ng rekurso

pamamahala prinsipyong Community

gumagabay Development

practitioner.

Ang pagiging likas-kaya ay tinitingnan bilang tuloy-tuloy na pag-unlad ng mga tao sa komunidad sa kabila ng problema at isyung kinakaharap nito at nagbibigay ng pangmatagalan benepisyo sa mga tao. Ang likas-kayang pangkabuhayan ay isang mahalagang usapin sa pag-unlad ng komunidad dahil isang paraan ito ng pamamahala ng mga rekursong ginagamit sa isang komunidad.

Ayon

sa

DFID

Sustainable

Livelihoods

Guidance

Sheets,

ang

likas-kayang

pangkabuhayan ay kayang lagpasan ang mga problemang kinakaharap nito; hindi nakadepende sa panlabas na suporta; nagpapanatili ng pangmatagalang produksyon ng mga likas-yaman; at hindi namiminsala o hinaharangan ang pangkabuhayan ng ibang miyembro ng komunidad. Sa kaso ng proyekto ng Sea Ranching ng mga balat mahirap pa sabihin sa ngayon kung magiging likas-kayang pangkabuhayan ito dahil kauumpisa pa lamang ng proyekto. Ang mga salik na ito ay nakikita ng grupo na mahalaga sa pagkamit ng likas-kayang kabuhayan ngunit hindi rin ito basta-basta maisasagawa kung hindi ito nauunawaan ng mga tao sa komunidad. Kinikilala pa rin ng grupo ang kahalagahan ng pagiging organisado ng pamayanan bago magpasok ng kahit anong proyekto upang mapamahalaanan nila ito ng ayon sa kanilang kolektibong pagkaka-intindi sa proyekto at hindi para sa mga sariling interes lamang. Sa tatlong taong pag-aaral ng Community Development, ang pag-oorganisa ng pamayanan ang isa sa mga prosesong dapat pagdaanan ng mga tao upang makamit ang pagSISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/ 63

SiSiD SISID unlad. Kailangan ito para palakasin ang kapasidad ng mga tao sa pamayanan upang sila ang maging prinsipal na aktor sa kanilang pag-unlad at magpasya sa tatahakin nilang proseso ng pag-unlad. Sinasabi rin na ang mga Development professional ay katulong lamang ng mga tao sa pag-oorganisa.

Madaling sabihin at pag-aralan ang mga konseptong ito ngunit mahirap gawin sa aktwal na pakikipamuhay sa komunidad. Sa pakikipamuhay ng grupo sa komunidad, maraming katanungan ang naglabasan kung paano i-oorganisa ang mga taong may magkakaibang paniniwala at isipan at hanggang kailan tatagal ang isang organisasyong na-oorganisa lamang tuwing may mga proyekto.

Mahirap

sagutin

ang

mga

katanungang ito sa tatlong buwang pananatili sa isang komunidad. Sa sandaling panahon ng pakikipamuhay ng grupo sa mga tao sa komunidad, nakita ng grupo ang pangangailangan sa isang tunay na organisadong

pamayanan upang magampanan at mapamahalaanan nito ng maayos ang mga proyekto at proseso ng pagpapaunlad sa komunidad. Naniniwala ang grupo na hindi ideyal ang pagkakaroon ng matatag at matibay na organisasyon sa isang komunidad. May mga organisasyon at lider na ang umabot sa ganitong antas at naging saksi ang grupo rito. Kung kaya naman isang hamon ito para sa mga Development professional na patunayang kaya nitong tumulong sa pag-oorganisa ng pamayanan upang makapagsarili lalo na sa isang pamayanan na ilang taong inorganisa at sinubaybayan ng mga proyekto ng kolehiyo tulad ng Barangay Sablig. Magandang tingnan ito bilang isang yugto sa buhay Development professional upang lalo pang pagtibayin ang mga prisipyong gumagabay dito.

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

64

SiSiD SISID Balat, panibagong pagbangon

Ang tao ba ay mabubuhay kung wala ang mga likas yaman tulad ng araw, tubig, mga puno at mga hayop? Hindi. Mabuti na makita natin bilang isang mahalagang sangkap ng

komunidad ang mga yaman na ito.

Tulad yamang-dagat,

ng ang

mga mga

karaniwang balat ay

mahalaga bilang kasapi ng food web, kung saan lahat ay may ginagampanang malaking tungkulin para sa kalikasan. Ang mga balat ay nagsisilbing taga sala ng mga buhangin sa karagatan kung kaya’t nagiging mataba ang mga damong pandagat na siyang pagkain at tirahan ng mga iba’t ibang isda sa katubigan. Ito rin ay isa sa pinagkakakitaan ng mga mangingisda na nagiilaw at namumulot sa tabing dagat. Ang pamumulot ay kasama na sa kultura ng komunidad ng Sablig pati na din ng mga karatig na barangay sa Anda Pangasinan. Di lamang balat kundi mga hipon, mga alimango, shells at maliliit na isda ang kanilang mga nahuhuli sa bawat apat na oras na pamumulot. Sa pagdaan ng mga panahon, dahil sa mga isyu at problema sa mga rekursong ito ay nagkaroon ng malawakang pagkaubos ng mga balat sa buong Anda Pangasinan.

Ang Community based project ng Sea ranching ay nagtuturo ng respeto at pagkakaroon ng integridad sa mga yaman na ito bilang isang relasyon sa kalikasan at tao. Naniniwala, na ng kalikasan tulad ng mga balat ay nagbibigay ng oportunidad upang maabot ang ating minimithing likas-kayang kabuhayan. Kung kaya’t nararapat lang nakilalanin ng bawat isang miyembro ng komunidad ang kanilang papel sa pangangalaga ng mga rekursong ito.

SBMA, ang makabagong lider

Sa kabila ng paglubog ng mga nakaraang proyekto ng organisasyon, nananatili parin ang katatagan ng bawat indibidwal sa isa’t isa. Ayon sa nakalap na self evaluation, ang mga kalakasan ng mga miyembro ng SBMA ay pagkakaroon ng tiwala ng mga partner na organisasyon sa samahan, marami ang kanilang biyaya dahil sa panalangin, may tiwala ang
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/ 65

SiSiD SISID mga miyembro sa kanilang pinuno, may maganda itong relasyon sa lokal na pamahalaan, may sakripisyo at kooperasyon. “Sa paglubog ng araw e may pag-asa” ayon kay Tatay Jimmy, buhay pa rin ang pagiging positibo ng mga miyembro kahit na madaming paglubog na ang kanilang naranasan. Tulad ng mga balat, may kakayahang itong bumangon at umahon sa mga problema kung may tama at sapat itong

pangangalaga.

Sinabi nga natin na ang bawat isa ay may kakayahang maging leader. Unang-una kinakailangang maging ENABLER ang isang lider, kung saan may kapasidad siyang pataasin ang lakas ng loob ng kanyang mga kasamahan, may tiwala sa kanyang sarili at sa kanyang nasasakupan, pangalawa ang pagiging FACILITATOR na siyang nangunguna sa lahat ng gawaing pangkomunidad. Ito ay nagbibigay ng oportunidad sa kanyang mga kasama upang makilahok sa pagsagot sa mga problema sa loob at labas ng organisasyon. Sinisigurado din niya na may malinaw na komunikasyon sa sirkulo ng kanilang samahan at panghuli, COORDINATOR kung saan sinisigurado niya ang commitment ng bawat miyembro at nagoorganisa ng mga pulong sa maayos na paraan.

Sinasabing walang likas na pagtutulong-tulong ang mga kasapi ng samahan. Madalas iasa sa desisyon ng pinuno ang bawat pagkilos. Hindi umano umaaksyon ang mga komite. Ang pagtingin ng mga myembro ay ang lider dapat ang gumagawa ng lahat ng tungkulin. Hindi naisasaayos ang paghahati-hati ng trabaho.

Pagdating sa pakikilahok ng mga myembro sa mga gawain ng samahan, masasabing hindi gano’n kasigasig ang kanilang partisipasyon. Bagama’t may mga patakaran ang samahan ukol dito, tulad ng mga patakaran sa pagliban sa mga meeting, madalas paring hindi nasusunod ito ng mga myembro. Ito ay dahil sa kani-kanilang personal na responsibilidad.
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/ 66

SiSiD SISID Kakaunti lang ang miyembro ng

samahan at ito’y nababawasan pa. Dahilan raw nito ay ang pagkakaroon ng maraming hindi nagtagumpay na mga proyekto.

Maraming tumitiwalag na myembro dahil may pagkamakasarili umano ang pag-iisip ng mga ito. Nakikilahok umano ang mga ito sa mga proyekto sa kadahilanang bibigyan sila ng mga ito ng dagdag na kita. Kaya’t sa pagbagsak ng mga proyekto, bagsak na rin ang kawilihan nilang makilahok pa sa mga susunod na gawain.

Madaling matukoy na hindi pa self-reliant, o hindi pa lubos na nakakatayo sa sarili nitong mga paa, ang samahan. Ito ay mapapatunayan ng ilang mga kapansin-pansing katangian nito.

Una, magpahanggang sa ngayon, mayroon paring mga mamamayan ng barangay na hindi alam ang pagkakaroon ng samahan at kung ano ito. Ang mga proyekto at ilan pang inisyatiba ng samahan ay madalas na inaakalang proyekto ng gobyerno.

Para naman sa mga taong nalalaman ang pagkakaroon ng organisasyon, madalas naman ay wala silang tiwala sa mga proyekto nito. Kasabay ng hindi pagtatagumpay ng mga nailulunsad na proyekto ay ang panghihina na rin sa pakikilahok ng mga myembro sa mga gawain ng samahan. Hindi maunawaan ng ilan ang kahalagahan ng mga gawain at madalas ay hinahanap benepisyong umano ang agarang dito. Hindi

makakamtan

naililinaw sa mga tao ang mga proyekto lalo na sa usaping pinansyal o pondo.

Karamihan

naman

sa

mga

magsasakang myembro at hindi myembro ng samahan, hindi nakikita ang benepisyo sa kanila ng pakikilahok sa organisasyon at mga proyekto nito. Hinaing ng ilan ay nakasentro parin umano sa gulpo ang mga
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/ 67

SiSiD SISID aksyon ng organisasyon at hindi lubusang napapanindigan ang pagiging multi-sektoral. Ipinapahiwatig lamang nitong walang holistic na analisis at prioritization ukol sa mga desisyon at aksyon ng samahan.

Ang mga opisyal ng samahan ay may pagtinging ang dahilan ng kawalan ng

pagkakaintindi sa mga proyekto ay dahil sa “mahina ang pag-unawa ng mga tao” o dahil ang mga ito ay “makitid ang utak.” Maaaring dulot ito ng hindi pantay na pagkamulat ng mga opisyales, myembro, at ‘di myembro ng samahan tungkol sa pag-oorganisa. Ngunit sa ganitong sitwasyon, walang nabanggit ang organisasyong ginagawa nila upang mas mailapit ang mga proyekto at mga layunin nito sa mga tao upang sama-sama itong maintindihan.

Hindi tinitignan ng karmaihan ang kapalpakan ng mga proyekto bilang mayayamang learning experience. Kulang o walang assessment at evaluation ang mga pumalpak na proyekto pati na ng ibang mga gawain ng samahan. Mayroong assessment, ngunit hindi ito laging nagagamit o nailalapat sa ibang proyekto. Maaaring maulit-ulit ang mga pagkakamali, kaya hindi nagtatagumpay ang proyekto. Maiiwasan sana ang mga ito kung may assessment at evaluation ang mga proyekto hindi lamang sa pagtatapos nito kundi habang isinasagawa pa lamang ito.

Potensyal na suliranin rin sa pagsasarili ng samahan ang pagiging top-down ng pagpaplano at pagpapakilos nito. Hindi

maikakaila ang ganitong gawi ng samahan dahil kung ano nga naman ang mga

proyektong tutugunan ng mga makakatulong nilang funding mailulunsad agencies ay s’ya Tila kulang lamang pa ang

nila.

organisasyon sa mga makinarya at iba pang resources na tutulong makapagpatupad o makapaglunsad ng kaniang mga programa't proyekto.
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/ 68

SiSiD SISID

Mula sa pag-aanalisa, nalamang ang organisasyon ay hindi nasa pinakamaganda nitong kalagayan. Dito napagtanto na sa pagpasok sa komunidad hindi CO ang parating kinakailangan. Maaaring pagpapalakas ng organisasyon at pagbabago ang pinakakailangan nito. Napakahalaga ng pagsusuri bago gumawa ng hakbang sa komunidad upang malaman kung ano talaga ang kalagayan nito at ang nararapat na gawin. Hindi lamang nagtatapos sa pag-oorganisa ang gawain ng mga organisador at mamamayan kundi pati na sa pagpapanatili ng buhay nito.

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

69

SiSiD SISID

KABANATA VI MGA REKOMENDASYON

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

70

SiSiD SISID Para sa samahan

Marami pang hakbang na maaaring gawin ang organisasyon upang ito ay lumaki, lumakas, tumibay, at maging mas kapaki-pakinabang. Ilan lang sa mga ito ang mga sumusunod:

Kailangang palakasin ng samahan ang sarili nito. Una sa lahat, kailangang magkaroon evaluation Kailangang ng ng komprehensibong mismo.

organisasyon ang

matukoy

kasalukyan

nitong kinalalagyan – ang mga suliranin, tagumpay, kahinaan at kalakasan nito. Kailangang muling linawin ang mission at vision ng samahan.

Kailangang maging mas mahusay na tagapaglingkod ang mga opisyal ng samahan, at kailangang may matibay na commitment ang mga myembro nito sa mga gawain. Para tugunan ito, nararapat magkaroon ng regular na leadership training at team building ang samahan. Makatutulong rin ang pagkakaroon ng regular na GA.

Kailangan ding paigtingin pa ang pagpapalaki ng samahan. Kailangang maglunsad ng mga gawaing mas malalim na makapagpapakilala ng organisasyon, mga layunin at gawain nito, sa mga karaniwang mamayan ng lugar. Kailangang ipagpatuloy ang panghihikayat, pagpapasapi, ng mga bagong myembro. Upang mas mapangatawanan ang pagiging multisektoral nito, kailangang simulang organisahin din ng samahan ang sektor ng kababaihan at sektor ng kabataan sa kanilang komunidad. Ang parehong sektor ay maraming maitutulong sa mga gawain ng organisasyon. Mas palalawakin pa ng mga sektor na ito ang empowerment sa buong komunidad.

Kailangan simulan ng samahang hasain ang kanilang kakayahang kumilos bilang isang organisasyon sa pamamagitan ng pagsangguni sa mismong batayang masa, o ang mga karaniwang mamamayan ng komunidad nila. Kailangang inilalapit ang pagpaplano, ang mismong pag-lulunsad, at ang evaluation ng mga proyekto sa mga myembro at sa mga tao ng
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/ 71

SiSiD SISID komunidad mismo upang matulungan ang mga itong pahalagahan ang proseso ng pagoorganisa.

At sa mismong pagsasagawa at paglulunsad naman ng mga programa't proyekto, kailangang sanayin ng samahan ang mga opisyal at myembro nitong magsagawa ng assessment at eveluation bago, habang, at pagkatapos isagawa ang mga ito. Sa tulong ng mga ganitong pagsusuri sa mga gawain ng samahan bago pa man magwakas ang mga ito, maaasahan at mapipigilan na ang mga darating na kapalpakan ng mga ito.

Bagamat maraming pagkukulang at hamong nabanggit, mayroon pa ding mga aktibong miyembro ng organisasyon. Patuloy pa rin silang nagtatrabaho para rito. Hindi sila nawawalan ng pag-asa at linalaanan pa rin nila ng oras ang samahan. Sila ay maaaring mga mag-umpisa ng pagbabagong nais maganap sa organisasyon. Ang ilang mga miyembro ay nakikilahok sa ibang community activities tulad ng pagbabantay sa dagat. Mayroon pa ring boluntarismo na maaring maikultiba sa samahan. Sila rin ay miyembro ng barangay council. Sila ay may representasyon sa barangay at nalalaanan ng mga pondo para sa kanilang mga proyekto. Dahil sa maganda ang pakikitungo sa barangay, maaari itong gamiting tulong sa pagpapatibay at pagsustena sa organisasyon. Nararapat lamang isipin na ito ay isang kalakasan na dapat gamitin.

Ang grupo ay nagsagawa ng isang training design upang lalong mapalalim ang mga core values at leadership roles ng bawat miyempro ng Sablig Barangay multisectoral Association. Ang disenyo na ito ay naglalayon na: 1)makakapagbigay ng limang natatanging katangian ng isang miyembro ng organisasyon; 2)mapahalagahan a ng magandang katangian ng bawat miyembro; 3)Magkaroon ng matibay na relasyon ng pagtitiwala sa bawat miiyembro at 4)Magkaroon ng pagkakaisa at pagsasamasama sa bawat proyektong pangkomunidad at pangkalikasan. (Tignan Appendiks )

Ang grupo ay gumawa rin ng Objective Tree upang matugunan ang unang nabanggit na Problem Tree.
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/ 72

SiSiD SISID

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

73

SiSiD SISID Para sa Partner Organization

Kinikilala ng grupo ang kagalingan at kaalaman ng UP MSI sa siyentipikong pag-aaral ng karagatan at mga lamang-dagat. Bagama’t nagkaka-iba man ang mga pinanghahawakang prinsipyo ng agham panlipunan at natural science, magkapareho naman ang layunin ng dalawang disiplina: ang mapangalagaan ang kalikasan at likas na yaman at mapamahalaanan ng mga tao ng maayos ang mga ito.

Bilang mga mag-aaral ng pagpapaunlad ng pamayanan, mabisang paraan pa rin ang paglubog sa isang komunidad upang malaman ang tunay na kalagayan at pangangailangan ng mga tao. Makatutulong din ito upang makilalang mabuti ang kultura ng isang komunidad. Sa pamamagitan nito, mabibigyan ng konsiderasyon at karampatang pansin ang mga natatanging katangian ng bawat komunidad sa mga proyektong ipatutupad ng ahensya.

Mahalaga rin na maintindihan mabuti ng mga tao sa komunidad ang konsepto ng bawat proyekto at angkinin nila ito bilang kanila at hindi bilang bigay na tulong ng isang ahensya. Mahalaga na naiinitindihan ng mga tao sakomunidad at angkop ang mga salita at konsepto na gagamitin ng mga tao na magpapaliwanag ng proyekto.

Nais din bigyang pansin ng grupo ang pagkilala nito sa paggamit ng lokal na kaalaman ng mga tao sa komunidad at pag-iwas hangga’t maaari sa pagbibigay o pagpapakilala ng mga kagamitang hindi kayang pagkagastusan ng mga tao sa komunidad. Kapag dumating ang panahon na aalis na anvg ahensyang katulong ng komunidad ay maipagpapatuloy, mapapatupad at mapapamahalaanan ng mga tao ang proyekto ng naaayon sa kanilang sariling kakayahan at sa mga bagay na mayroon ang kanilang lugar.

Bilang panghuli, ang partisipasyon ng mga tao sa proyekto ay mahirap makuha kung hindi sila organisado. Kinikilala ng grupo ang pagkakaroon ng iba’t-ibang katangian at lebel ng partisipasyon ng bawat samahan o organisasyon kung kaya’t nararapat na siyasatin at alamin muna ang tunay na estado ng isang samahan at kahandaan nito bago magpatupad ng anumang proyekto.
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/ 74

SiSiD SISID APENDIKS

Appendix A Activity Design Activity Title: Respondents: Objectives: 1. before. 1.1 1.2 2. Women that gather/collect, process and sell (trade) sea cucumber. Women that contribute to the daily financial expenses of the family. To gather baseline information on the activities related to sea cucumber. To identify women in the Barangay that have been involved in sea cucumber gathering Focus Group Discussion on Women Sea Cucumber Gatherers Women sea cucumber gatherers residing in Barangay Sablig

2.1 Profiling of activities – identify responsible person to gather/collect, process and market sea cucumber. 2.2 The season as to when these resources are mostly abundant and not. 2.3 The generated income and to where the income was utilized. 2.4 The generated information as to the effect of the loss of sea cucumber in the household income. 3. fishery. 4. To introduce the sea ranching of sea cucumber project and get the participants’ To gather information on the socio-economic impact on the decline of sea cucumber

perspectives on the following concerns: 4.1 Implications of designating a “no-take” zone to their fishing activities; and 4.2 Implications of designating a reserve” area to their fishing activities. Duration: Number of participants: 2.5 hours 5 – 8 Participants

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

75

SiSiD SISID Materials needed: Manila paper, marking pens, flip chart of sea ranching sea cucumbers

orientation slides (selected)

Activity Flow:

Activity

Time

Introduction 1. Participants and facilitators introduce themselves. 2. Facilitators present the objectives of the FGD and clarifies expectations of 10 mins. the participants Question 1: Activity Profiling A. Participant Scooping 1.1 How long have you been gathering sea cucumbers? 1.2 What species of sea cucumber are you collecting before and at present? 1.3 What are the activities detailing sea cucumber gathering, processing, and marketing? 1.4 Who are the people in the household responsible to conduct the activity? 1.5 How long will the activities be accomplished? 1.6 Where are the activities located? B. Women’s economic contribution to household expense 1.1 How much do they earn weekly or monthly? 1.2 What are the household/domestic expenses paid for by their earning from sea cucumbers? 1.3 What are the personal things you bought from the gathering/collecting and selling sea cucumber? 1.4 Are they able to do extra-curricular activities (i.e. watch movie, manicure, pedicure, etc.) because of their extra income? Question 2: Effects of the loss of sea cucumber fishery and Implications of Sea Ranching Project 2.1 Trend: perception on sea cucumber – Is there an increase or a decrease in quantity and size? If no, why? 2.2 What did they think were the reasons for the collapse of the fishery? 2.3 What was their opinion regarding the possibilities of bringing back natural stocks of sea cucumbers? Is it possible to bring the natural stocks of sea cucumbers? How?

30 mins.

20 mins.

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

76

SiSiD SISID Appendix B Activity Design Activity Title: Historical Narrative for sea cucumber gathering, processing, and marketing Respondents: People residing in Barangay Sablig for more than 30 years. Objectives: 1. To identify fisherfolks residing in Barangay Sablig for more then 30 yearsv and that are

involved in sea cucumber gathering, processing, and marketing. 2. 3. To gather baseline information on the activities related to sea cucumber. To identify and gather information as to how the local resident got the idea that this

resource was valuable? 4. To introduce the sea ranching of sea cucumber project and get the participants’

perspectives on the following concerns: 4.1 Implications of designating a “no-take” zone to their fishing activities; and 4.2 Implications of designating a reserve” area to their fishing activities. Duration: Number of participants: Materials needed: 2.5 hours 5 – 8 Participants

Barangay Map, manila paper, marking pens, flip chart of sea ranching

sea cucumbers orientation slides (selected) Activity Flow:

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

77

Activity Introduction 1. Participants and facilitators introduce themselves. 2. Facilitators present the objectives of the FGD and clarifies expectations of the participants I. Historical Backtracking A. Participant Scooping 1. Are all the participants gatherers/collectors of sea cucumbers before and at present? 2. Since when are you collecting, processing, and selling sea cucumbers? 3. How did you find out that sandfish is commercially important? B. Mapping 1. Mayroon po bang pagkakaiba sa huli ninyo noon (10years ago) at ngayon? 2. Gaano karami ang nahuhuli sa mga nagdaang taon? 3. Sa mga nagdaang taon, saan po kayo kadalasang nanghuhuli ng balat? 4. Saan at kanino ibinebenta? Magkano? 5. Sa kasalukuyan, saan po kayo kadalasang nanghuhuli ng mga balat? Ano po ang kadalasang sukat ng mga nahuhuli balat? II. Sea cucumber Activity Profile 1. How were the sea cucumbers collected? 2. What are the preparatory activities being done before gathering? 3. What are the activities involved in the processing? 4. What size is usually collected? 1975-1985-1995-2005 5. How much was it sold before? 1975-1985-1995-2005 6. Where was it sold? 7. Based on the activities discussed (gathering, processing, and marketing) can you recall on what month are you conducting the activity? 1975-1985-1995-2005 III. Awareness and Knowledge on project and activities concerning fishery resource management and degree of participants’ involvement and level of participation 1. Sa tingin ninyo, anu-ano ang mga dahilan kung bakit may mga pagbabagong nangyari? 2. Are there projects and activities of LGU, academic institution, NGOs, and other groups to protect and rehabilitate the fishery resource in your barangay? Indicate the location of these projects in your map 3. If yes, in which activities or projects did you participate? Why in these activities and not the others? 4. What are the positive effects or benefits that you derived in participating in these projects? 5. Have the activities/projects achieved their objectives/goals? Why do you say so? 30

Time

10 mins. mins.

20 mins.

20 mins.

SiSiD IV. Awareness and Knowledge on the SRP 1. Are you aware of the sea ranching project being implemented by SBMA? 2. How would you be affected by the designation of a managed area for the sea ranching of sea cucumbers? 3. How will this affect you positively? In what ways? 4. Will you be negatively affected? Who are the other groups that will be negatively affected? In what ways? 5. What are your suggestions to lessen or mitigate the possible negative impacts of sea ranching activities? V. Synthesis 30 mins.

10 mins.

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

79

SiSiD Appendix C Activity Design Activity Title: Self-Evaluation (Training Needs Analysis) Respondents: Objectives: 1. 2. 3. To identify the experiences on previous projects. To identify weaknesses and strengths of the: organization, individual, and past projects. To identify insights and lessons learned from the previous projects that can be applied in SBMA members and non-members participating in SRP

the SRP. Duration: Number of participants: Materials needed: 2.5 hours 22 Participants

Manila paper, meta cards, marking pens

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

80

SiSiD Activity Flow:

Activity Introduction 1. Participants and facilitators introduce themselves. 2. Facilitators present the objectives of the FGD and clarifies expectations of the participants. I. Identification and Enumeration of past projects 1. Kailan nagsimula/naitatag ang SBMA? taon? ilang miyembro? 2. Anu-ano ang mga nakaraang proyekto na isinagawa ng samahan?  Taon  Ahensyang nagpondo  Miyembrong mga kasali 3. Ang mga proyekto bang ito ay kasalukuyanpa rin ipinapatupad? 4. Anu-ano ang mga dahilan ng pagiging matagumpay o hindi pagtatagumpay ng mga proyekto? II. Identification of strengths and weaknesses 1. Anu-ano ang mga kalakasan at kahinaan ng sarili bilang miyembro ng samahan? 2. Anu-ano ang mga kalakasan at kahinaan ng organisasyon? 3. Anu-ano ans mga nakitang kalakasan at kahinaan sa pagpapatupad ng mga nakaraanhg proyekto? III. Insights and Lessons learned 1. Anu-ano ang inyong mga matutuhan sa mga nakaraang proyekto? 2. Ano ang inyong naramdaman sa mga proyektong naging matagumpay at hindi? 3. Anu-ano sa tingin ninyo ang mga kailangang tulong, values, kaalaman ng organisasyon para pahusayin pa ang organisasyon sa pagpapatupad ng SRP? IV. Synthesis

Time

10 mins. 45 mins

20 mins.

30 mins.

10mins.

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

81

SiSiD Appendix D Survey Questionnaire for Sea Cucumber Gatherers Pangalan: ______________________________ Lalake:______ Babae: _______ Edad:_______ May-asawa:______ Address:______________________________ Sampling Area:_________________________ Tagakuha ng datos:_____________________ Petsa:________________________________ I. Sea Cucumber Gathering/Collection

Walang asawa:______

1. a. Nangungulekta po ba kayo ng balat? Simula kelan? ___ Oo _________ b. Ang pangungulekta po ba ng balat ang inyong pangunahing hanapbuhay? ___Oo ___Hindi Kung oo, meron po ba kayong iba pang pinagkakakitaan maliban sa pangungulekta ng balat? Ano po ito? __________________________________________________________________ Kung hindi, ano po ang inyong pangunahing hanapbuhay? __________________________________________________________________ 2. a. Anong klase po ng balat ang inyong kinukolekta? Ano po ang kadalasang nakukulekta? b. Gaano karami ang kadalasang nahuhuli sa isang araw? c. Ilang oras ang nauubos sa panghuhuli o pangungulekta? Ilang tao ang kasama sa pangungulekta ng balat? d. Ano ang kadalalasang haba at lapad ng mga nahuhuli o nakukulektang balat? Uri ng Balat Total catch per trip (kg) No. of pieces per catch No. of hours per trip Bilang ng tao Haba na (cm) nangungulekta Lapad (cm) Remarks

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

82

SiSiD

3. a. Ano ang inyong paraan sa pangungulekta ng balat? Meron po ba kayong espesyal na paraan sa paghuhuli nito? b. Kadalasan po, saang lugar po kayo nanghuhuli ng balat? Uri ng Balat na kinokolekta Lugar kung saan Paraan ng pagkolekta nakukulekta (seagrass, corals, sand, etc.)

4. Paano po ninyo binebenta ang nahuling balat? Magkano at saan niyo po binebenta? Uri ng Balat Paraan ng Presyo kada kilo pagbebenta Fresh Tuyo Extra Small Medium Large Extra Assorted Small Large

II.

Processing of Sea Cucumbers

1. a. Ilang taon na po kayong nagtutuyo o nagpoproseso ng balat? ___________ b. Paano po ninyo pinapatuyo o pinoproseso ang iba’t-ibang klase ng balat? Paano niyo ito iniipon o iniimbak? Uri ng Balat “Processing” “Pag-iimbak o Storage”

2. 3.

Ilang kilo po ng balat ang tinutuyo o pinoproseso ninyo sa isang linggo? Ilang kilo po ng tuyong balat ang nabebenta ninyo sa isang linggo?

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

83

SiSiD

III.

Biology of Sea Cucumbers

1. Anong oras po kayo kadalasang nanghuhuli ng balat? Nanghuhuli po ba kayo ng balat base sa posisyon ng buwan? Uri ng Balat Oras ng Lunar Cycle Panghuhuli 1st quarter Last quarter New moon Full moon

2.

a. Ano po ang kadalasan niyong napapansin tuwing nangungulekta kayo ng balat? Uri ng Balat “Behavior” o Distribusyon Nakabaon Nakalabas o NagukumpolPaisa-isa Iba pa Madaling kumpol makita

3. May ideya po ba kayo kung paano nanganganak ang balat? Paano? Tuwing kelan? ______ Hindi _______Oo

IV.

Resource Management

May mga suhestyon po ba kayo kung paano natin mapapangalagaan at mapapalago ang pangisdaan lalong lalo nap o ang pangisdaan ng balat?

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

84

SiSiD

V.

Historical Trends

1. Meron po bang pagkakaiba sa huli ninyo noon at ngayon? Kung meron, ano po ito? Maari niyo po bang tantyahin kung gaano karami ang nahuhuli niyo sa mga nakaraang taon kung ikukumpara ngayon?

100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 1950 1960 1970 1980 1990 2000 2005 2007
Taon

2. Sa mga nagdaang taon, saan po kayo kadalasang nanghuhuli ng mga balat? Ano po ng kadalasang sukat ng nahuhuling balat? Sa paglipas ng taon, may pagbabago ba sa uri ng mga balat na nahuhuli? Anong uri ng balat ang kadalasang nahuhuli?

3.

Ave. Catch (kg)

Sa tingin niyo po, ano ang mga dahilan kung bakit may mga pagbabago sa nangyayari?

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

85

SiSiD

Appendix E

SOCIO-ECONOMIC BASELINE SURVEY Sea Ranching of Sea Cucumbers Project

Questionnaire Number

Name of Respondent: Name of Interviewer: Date of Interview:

_____________________________________________ _____________________________________________ _____________________________________________

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

86

SiSiD Appendix F PERCEPTION SURVEY KAALAMAN AT PAGTINGIN SAPANGANGALAGA NG KARAGATAN AT LAMANG-DAGAT 1. Kung ikumpara po ang kalagayan ng inyong karagatan at lamang-dagat sampung taon ang nakalipas at ang kasalukuyan, ano po ang inyong masasabi? ____ Dumadami ang lamang-dagat ____ Kumukunti ang lamang-dagat ____ Naging malinis ang tubig ____ Naging marumi ang tubig ____ Dumami ang imprastraktura sa dagat (i.e. fish pens, fish cages) ____ Kumunti ang imprastraktura sa dagat (i.e. fish pens, fish cages) ____ Iba pa (Pakibanggit) _______________________________________________________________________ 2. Bakit po ninyo nasabi?

_________________________________________________________________ 3. Paano po nakaapekto ang kasalukuyang kalagayan ng inyong karagatan at lamangdagat nito? _________________________________________________________________ 4. Sa tingin ninyo, ano po ang naging sanhi sa kasalukuyang kalagayan ng inyong karagatan at ng lamang-dagat nito? ________________________________________________________________ 5. Mayroon pa po kayang pag-asa na mapanumbalik ang kalagayan ng karagatan at maparami ang lamang-dagat? _____ Oo ______ Hindi ______ Hindi Sigurado

6. Sa inyong pananaw, sino ang may pangunahngv papel para mapangalagaan at mapanumbalik ang mahusay na kalagayan ng karagatan at ng lamang-dagat nito? ________________________________________________________________ Bakit po ninyo nasabi? _____________________________________________

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

87

SiSiD 7. Para mapanumbalik ito, ano po ang maaaring gawin ng mga sumusunod: Tipo ng Grupo Ano ang maaaring gawin sa pangangalaga at pagpapanumbalik ng karagatan at lamang-dagat?

Mangingisda Organisasyon ng Mangingisda Iba pang grupo sa barangay Iba pang miyembro ng komunidad Opisyal ng barangay Opisyal ng munisipyo Mga opisina ng lokal na pamahalaan Akademikong institusyon NGO Negosyante Iba pang grupo (pakibanggit)

8. Sasama po ba kayo sa kanila kung meron silang programa para mapanumbalik ang kalagayan ng inyong karagatan at lamang-dagat? ______ Oo Bakit po? __________________________________________________________________ 9. Kung may mga ordinansa o polisiya tungkol sa sumusunod na ipinasa ng lokal na pamahalaan, sa tingin ninyo, susundin ba ito ng mga tao sa inyong komunidad? Oo Pagbawal na mangisda sa isang particular na bahagi ng lugar pangisdaan Pagbawal sa paggamit ng isang pamamaraan ng pangingisda o isang tipo ng fishing gear Pagbawal na mamulot o manghuli ng partikular na lamang-dagat (i.e. balat, susu) 10. Sa inyong personal na kakayahan, paano po kayo makatutulong sa pagpapanumbalik ng mahusay na kalagayan ng karagatan at lamang-dagat? _____________________________________________________________________ 11. Ano po ang tulong ng inyong kailangan para matulungan kayo at ng iba pa ninyong mga kasama sa komunidad para mapangalagaan at mapanumbalik ang maayos na kalagayan ng karagatan at lamang-dagat? _____________________________________________________________________
SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/ 88

______Hindi

_______ Hindi Sigurado

Hindi

Hindi Alam/Sigurado

Bakit po?

SiSiD Appendix G

Partnership agreement
This partnership agreement made and effective this______________ by and between the Universtiy of the Philippines – Marine Science Institute (UP-MSI) Sea Cucumber sandfish (holothuria scabra) sea ranching in Asia –pacific project leader and staff and barangay council of sablig Multi-sectorial Association Inc. (SBMB),referred in this Agreement as PARTNERS As partners, we have agreed to jointly implement and co-manage the sea ranching of sea cucumber project for the duration of 3 years with the following goals and objectives ; To test whether the livelihoods of the organization members of the barangays council of Sablig sea cucumber gatherers of neighboring barangays can be diversified through sea ranching of sandfish To use sea ranching to improve fisheries management an value adding of aquatic resourcs ; To build the capacitiy of the members of the barangay Council & SBMB and other community members in a the stocking , monitoring , processing and marketing of the sandfish, We agreed that the principles governing this partnership are follows: 1. Active and voluntary participantion with self discipline of women , men & open and strong coordination of barangay Council & SBMB and project staff to adhere to the goals an objective of the project 2. Inputs of both partners will be duly recognized , accountant and values such as financial contributions . while the coast for the production of sand fish juveniles and initial coast for site development will be shouldered from the funds provided by UP-MSI, bgry. Council & SBMB will provide counterpart in terms of labor. 3. Open and direct lines of communication between the UP-MSI project staff and brgy. Council & SBMB to provided venue for mitigating possible issues & concerns regarding the implementation of the project. 4. The project will be implemented within the framework of promoting sustainable livelihood alternatives to enhance fisheries resources management 5. Active women’s participation in all aspects of project implementation is strongly encouraged. Women’s existing knowledge, skills and interest in sea cucumber will be consequently considered in the development of capacity building activities We have discussed the protocols by which we will work together, develop and in that the same spirit of partnership, collaborate the development, periodic review and assessment in the site. In order to ensure that our relationship is mutually rewarding and satisfying experience for both partners, we agree to;

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

89

SiSiD 1. Implement the sea ranching activities in the coastal waters of barangay sablig composed of 5 hectares for which a joint gratuitous permit for experimental sea ranching of sea cucumber was granted by the municipal government Anda (Attachment 1) to to the partners. Within the 5 hectares is a 1- hectares area that is designated as a no-take zone and within it a core release area (50x50m2) where 3 circular shaped (with 35 meter-circumference ) 100 m2 pens and perimeter buoys shall be installed for monitoring purpose . the remaining 4 hectares will be management as a sea cucumber will be reserve where stocking and harvest of all sea cucumbers regulate following guidelines that will be agreed upon by the parties. Use of the sea cucumber sea ranching activitiesmaybe allowed by the partners. Attacthed is the delineated location map (Attachment 2). 2. Work together in site preparation and maintenance, monitoring harvesting processing and marketing activities which involve the following tasks and responsibilities; Identification of best suitable sites for sandfish sea ranching activities through bio-physical assessment and establishment of monitoring activities which will include the quarterly monitoring of growth and weight rate, estimation of the site (e.g buoys,pens) Monitoring documentation , processing, harvesting and drying of sea cucumbers; Conduct of training activities for sea cucumbers; processing linkage with potential partners to develop the processing strategy and with the possible direct buyers of the dried sea cucumbers. 3. Harvest only sand fish (holothurbia scabra) weighing not less than 500 grams each and ensure that the available stocks to be harvested at any time should not be less than 100 kilos wet weight. Regulate the harvesting and stocking of other sea cucumber resources within the management area. 4. Specifically , the UP-MSI project staff will be responsible for the sandfish juveniles and its subsequent release in the project site also lead the conduct of biophysical and socioeconomic assessments determine the ecological and socio-economic/cultural impacts on the livelihoods of the brgy. Council & SBMB members and other members of community of the sea ranching activities . together with brgy. Council & shall conduct information, education and communication activities (IEC) regarding the economic and ecological importance of the sea ranching and management of invertebrate fishery resources general. 5. Brgy. Council of sablig and SBMB members on their part will ensure that constant and regular monitoring and guardian the sea ranching site identity from among the members of the PO and the barangay Council who will be willing and ready to guard the sea ranching site 6. The sharing system will be follows : 80%- person who participated in the guarding , maintenance and hours spent in doing these activities 10%-goes to the common funds of the PO. We agree to evaluate our progree and review this agreement bi-annually. In the event to one of the partner believe it is no longer productive to continue this partnership as the interest of any of the partners or both partners are compromise, we may decide to conclude this partnership.

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

90

SiSiD Marie Antonette-Menez, Ph. D Project Leader- Sea cucumber Research Project CTC no. Place issued: Date issued: Baltazar Caole Chairmain SBMA Incorporated CTC no. Place Issued: Date Issued:

Witness: UPMSI- Project Satff Ma. Linnea Tanchuling Marie Antonette Pana Bryan Dave Rodriguez Christine Mae Edullantes Ronald Olavides Tirso Catbagan Christopher Ragos

SBMA Members

SISID: Ang paglubog at pag-ahon… Team Anda 22: Emma, Ingrid, at Enan http://teamanda.multiply.com/

91

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful

Master Your Semester with Scribd & The New York Times

Special offer for students: Only $4.99/month.

Master Your Semester with a Special Offer from Scribd & The New York Times

Cancel anytime.