ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΑΖΙΩΤΗΣ

ΕΠΙΚΤΗΝΙΑΤΡΟΣ
ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΝΔΗΜΙΚΩΝ ΑΙΜΑΤΟ – ΣΑΡΚΟΦΑΓΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΚΑΙ ΑΚΑΡΕΩΝ
ΑΙΜΑΤΟΦΑΓΑ
Κουνούπια
Είναι δίπτερα έντομα της οικογένειας Culicidae με 3.500 περίπου είδη
χωρισμένα σε 41 γένη.
Τρέφονται με νέκταρ και γύρη, αλλά μόνο το θηλυκό έχει ανάγκη και από αίμα
που απομυζά με τη προβοσκίδα του, για την ωρίμανση των αυγών του και μπορεί να
μεταδώσουν διάφορες ασθένειες.
Δραστηριοποιούνται κυρίως τη νύκτα, αλλά υπάρχουν και είδη που νύσσουν
(τσιμπούν) καθ’ όλο το εικοσιτετράωρο. Η υγρασία και η θερμοκρασία του αέρα είναι
από της σπουδαιότερους παράγοντες για τη δραστηριοποίησή της.
Ζουν και αναπαράγονται σε όλα τα είδη των υδάτινων περιβαλλόντων και
κυρίως εκεί που υπάρχει στάσιμο νερό ή νερό με μικρή ροή της, τα έλη, οι βάλτοι, οι
ορυζώνες, οι λίμνες, οι δεξαμενές, τα βαρέλια, τα σιντριβάνια, μέρη με νερά μικρής
ροής, τα πιατάκια της γλάστρας, αλλά και οποιοδήποτε φυσικό ή τεχνητό μέρος, που
κρατά νερό στάσιμο, ακόμη και σε πολύ μικρή ποσότητα.

Προνύμφες Γενών Κουνουπιών

Ενήλικο κουνούπι στη φάση της
μεταμόρφωσης από νύμφη.

Στην Ελλάδα ενδημούν 50 είδη που ανήκουν σε τρία γένη.
α. Anopheles: Τα κουνούπια που μεταδίδουν την Ελονοσία.

Anopheles sp.

Anopheles gambiae

Anopheles sp. Προνύμφη

Δραστηριοποιούνται τη νύκτα. Πετούν σε αποστάσεις μέχρι 2-3 χιλιόμετρα.
Ξεχωρίζουν γιατί όταν κάθονται, η προβοσκίδα τους, το κεφάλι και το σώμα τους,
ευρίσκεται σε μία ευθεία. Οι τόποι αναπαραγωγής τους είναι οι ορυζώνες και τα
φυσικά συστήματα. Ζουν από 18 ημέρες έως και 4-5 εβδομάδες. Είναι ο φορέας της
Ελονοσίας.
β. Culex: Το Κοινό Κουνούπι

Culex sp.

Culex quinquefasciatus

Εναπόθευση αυγών

Δραστηριοποιούνται τη νύκτα. Πετούν σε απόσταση έως 1,5 χιλιόμετρο. Η
προβοσκίδα τους είναι διακεκομμένη και προς τα κάτω. Ζουν 10-15 ημέρες και
μπορεί να μεταδώσουν εγκεφαλίτιδες και φιλαρίαση. Αναπαράγονται στο αστικό
σύστημα, δηλαδή όπου υπάρχουν εστίες υψηλού οργανικού υλικού, όπως βόθροι,
κτηνοτροφικά λύματα, κ.λ.π.
γ. Aedes: Το γένος του Κουνουπιού Τίγρη.

Aedes albopictus
Κουνούπι Τίγρης

Aedes aegypti

Aedes vigilax

(1) Τα είδη του γένους Aedes δραστηριοποιούνται και κατά τη διάρκεια της
ημέρας. Πετούν σε απόσταση μεγαλύτερη των 40 χιλιομέτρων. Ο θώρακάς τους έχει
χρώμα ασημί. Είναι φορείς του Δάγκειου πυρετού (Aedes aegypti), αλλά και
διαφόρων εγκεφαλίτιδων. Αναπαράγονται ακόμα και σε συλλογές βρόχινου νερού
μετά από πλημμύρες. Οι προνύμφες τους ζουν 5-10 ημέρες και τα τέλεια έντομα 2040 ημέρες.
(2) Το Κουνούπι Τίγρης είναι πολύ επιθετικό κυρίως κατά τη διάρκεια της
ημέρας, προκαλεί πρήξιμο, και προτιμά να τσιμπά τα γόνατα και τους αστραγάλους.
Ζει στους κήπους και ο κύκλος της ανάπτυξής του είναι σύντομος και ολοκληρώνεται
μέσα σε μία ή δύο εβδομάδες. Αφήνει τα αυγά του όπου υπάρχει υγρασία, έστω και
ελάχιστη από υπονόμους, έως και πιατάκια γλάστρας. Μεταδίδει τον Ιό του Δυτικού
Νείλου.

Φλεβοτόμοι (Σκνίπες)

Phlebotomus papatasi

Culicoides sp.

Βlack fungus

Οι Φλεβοτόμοι (σκνίπες) είναι μικρά τριχωτά δίπτερα έντομα (2,5-3 χιλιοστά
σε μήκος), τα οποία –σε αντίθεση με τα κουνούπια- δεν κάνουν θόρυβο (δεν
“σφυρίζουν”). Το χρώμα όπως ποικίλλει από ανοικτό κίτρινο ως σκούρο καφέ. Άτομα
που είναι ευαίσθητα στα τσιμπήματα έχουν μια ισχυρή κνησμώδη αντίδραση (έντονη
φαγούρα).
Οι σκνίπες δεν ζουν όπως παραλίες, αλλά είναι άφθονες σε αγροτικές περιοχές,
καθώς και όπως κήπους ή στα πάρκα των πόλεων. Τρέφονται με σάκχαρα από
χυμούς δέντρων ή μελιτώματα φυτών. Τα θηλυκά τρέφονται όπως με αίμα, ενώ τα
αρσενικά όχι.
Οι σκνίπες δραστηριοποιούνται αμέσως μετά από το ηλιοβασίλεμα και
συνεχίζεται μέχρι την αυγή και ιδιαίτερα όπως ζεστές νύχτες (όχι λιγότερο από 16°0).
Επειδή είναι μικρές σε μέγεθος, δεν μπορούν να πετάξουν αντίθετα όπως δυνατούς
ανέμους. Οι σκνίπες μπορούν να ταξιδέψουν σε αρκετά μεγάλες αποστάσεις, ως 2
χιλιόμετρα. Τσιμπούν κυρίως σε εξωτερικούς χώρους, αν και συχνά μπορεί να όπως
συναντήσουμε και στο εσωτερικό των κτιρίων.
Τα θηλυκά γεννούν κι εναποθέτουν 100 περίπου αβγά, σε μέρη που είναι
πλούσια σε οργανικά υλικά (κόπρανα, σκουπίδια κλπ). Ολόκληρος ο κύκλος από το
αβγό ως το ενήλικο διαρκεί περίπου 2 μήνες. Η περίοδος δράσης των σκνιπών
ξεκινά τον Απρίλιο και τελειώνει τον Οκτώβριο με Νοέμβριο. Οι σκνίπες
ξεχειμωνιάζουν σαν προνύμφες τετάρτου σταδίου.
ΕΡΠΟΝΤΑ ΑΙΜΑΤΟΦΑΓΑ Ή ΜΗ ΕΝΤΟΜΑ
Σε αυτά ανήκουν τα είδη που βρίσκονται στο περιβάλλον του ανθρώπου και δεν
αντιμετωπίζονται με απλά απωθητικά μέσα, όπως οι Κοριοί, οι κρότωνες, οι ψύλλοι,
οι ψείρες και τα ακάρεα.
Είναι υπεύθυνα για τη μεταφορά διαφόρων ασθενειών και παθογόνων
παραγόντων όπως Ερλίχιες, Ρικέτσιες, Γερσίνιες και Ιοί όπως του Δάγκειου πυρετού
και του Αιμορραγικού Πυρετού της Κριμαίας.

ΚΟΡΙΟΙ

Είναι παρασιτικά έντομα, υπάρχουν τουλάχιστον 92 γνωστά είδη με πιο κοινό
είδος το Cimex lectularius, το οποίο προσαρμόζεται καλύτερα στο ανθρώπινο
περιβάλλον
Οι θηλυκοί κοριοί μπορούν να αποθέσουν στην διάρκεια της ζωής τους πάνω
από 500 αυγά και με συχνότητα μέχρι 5 αυγών ανά ημέρα. Τα αυγά είναι άσπρα
κολλώδη καταρχάς και τόσο μικρά όσο το μέγεθος της σκόνης. Συνήθως βρίσκονται
σε σκοτεινές, προστατευμένες θέσεις όπως οι ρωγμές σε τοίχους και πατώματα,
ρωγμές στα έπιπλα, κάτω από μαξιλάρια καναπέδων ραφές στρωμάτων. Τα αυγά
αυτά θα εκκολαφθούν συνήθως σε μια έως τρεις εβδομάδες, ανάλογα με τη
θερμοκρασία. Όσο πιο υψηλή είναι τόσο μικρότερος είναι ο χρόνος επώασης.
Οι νύμφες περνούν από 5 νυμφικά στάδια, και παίρνουν ένα γεύμα αίματος σε
κάθε στάδιο. Αυτό το νυμφικό στάδιο μπορεί να διαρκέσει από αρκετές εβδομάδες
υπό ευνοϊκές συνθήκες μέχρι ένα έτος, όταν οι θερμοκρασίες είναι χαμηλές και δεν
υπάρχουν θηλαστικά στον χώρο για να τσιμπήσουν και να τραφούν.
Ένας ενήλικος κοριός μπορεί να μας τσιμπά μέχρι και 10 λεπτά ή περισσότερο
και να καταναλώνει μέχρι 6 φορές το βάρος του σε αίμα. Αρκετά συχνά το θύμα του
δεν συνειδητοποιεί άμεσα ότι το τσιμπά.

Βιολογικός Κύκλος του Κοριού
Στο σημείο του νύγματος μπορεί να εμφανιστεί φαγούρα κοκκινίλες και πρήξιμο
σαν αντίδραση από το σάλιο του κοριού που μπερδεύεται με το τσίμπημα του
κουνουπιού. Τα νύγματα που προέρχονται από κοριούς είναι πολλαπλά και
δημιουργούν μια γραμμή.

Οι κοριοί δε θεωρούνται υπεύθυνοι για μολυσματικές ασθένειες, η ενόχλησή
στους περιορίζεται κυρίως στην φαγούρα και στους κοκκινίλες από τα τσιμπήματα
στους που προκαλείται από μια αλλεργική αντίδραση στο σάλιο του.
Οι κοριοί μεταφέρονται με στους αποσκευές, τα ρούχα, τα έπιπλα και ότι άλλο
μεταφέρουν άτομα που ταξιδεύουν. Βρίσκονται συνήθως στους ραφές και το
εσωτερικό των στρωμάτων, σε σχισμές κιβωτίων ή στα πλαίσια των κρεβατιών και η
καθαριότητα δεν είναι καθοριστικός παράγοντας αποφυγής.

ΚΡΟΤΩΝΕΣ
Είναι αρθρόποδα αιματοφάγα εξωπαράσιτα με 4 ζεύγη ποδιών ενώ οι
προνύμφες στους έχουν τρία ζεύγη. Ανήκουν σε δύο οικογένειες στους Σκληρούς
Κρότωνες (Ixodidae) και στους Μαλακούς Κρότωνες (Argasidae) και χωρίζονται σε
διάφορα είδη ανά οικογένεια.

Ενέδρα Κρότωνα
Κρότωνας σε άνθρωπο
Μαλακοί και Σκληροί Κρότωνες
Ζουν συνήθως σε δασώδεις ή θαμνώδεις περιοχές με πυκνή χαμηλή βλάστηση,
όπου μπορούν να αναπτυχθούν με ασφάλεια τα διάφορα στάδια ζωής μας. Ο
θηλυκός κρότωνας γεννάει μεγάλους αριθμούς αυγών (περίπου 3.000) στη χαμηλή
βλάστηση, σε μέρη σκοτεινά και με αρκετή υγρασία και μετά τη γέννηση πεθαίνει.
Μεταφέρουν και μεταδίδουν παθογόνους μικροοργανισμούς σε ζώα και ανθρώπους
προκαλώντας σοβαρές ασθένειες καθώς και σοβαρό ερεθισμό του δέρματος.

Τρυπούν το δέρμα, σταθεροποιούν τα στοματικά μας μόρια και παραμένουν
προσκολλημένοι στο ίδιο σημείο για μας ώρες ή και ημέρες απομυζώντας αίμα κατά
διαστήματα. Κατόπιν απελευθερώνουν τα στοματικά μας μόρια και πέφτουν στο
έδαφος. Το νύγμα μας κρότωνα συνήθως δεν προκαλεί πόνο και γίνεται αντιληπτό με
την όραση ή την αφή.
Για να εξελιχθούν από το ένα στάδιο μας ζωής μας στο επόμενο, χρειάζονται να
απομυζήσουν αίμα και να εκδυθούν και γι’ αυτό το λόγο μετακινούνται από τον ένα
ξενιστή στον άλλο (π.χ. σε γάτες και σκύλους ή και ανθρώπους) μέχρι την ενηλικίωσή
μας. Αυτό εγκυμονεί τον κίνδυνο να μεταδώσουν διάφορες ασθένειες. Το ενήλικο
θηλυκό τσιμπούρι που δεν έχει απομυζήσει αίμα είναι μικρότερο από το κεφάλι μας
σπίρτου και αυξάνει μετά από 2 εβδομάδες το μέγεθος του μέχρι και 100 φορές.
Οι κρότωνες μπορούν να μεταδώσουν διάφορες ασθένειες, ενώ μπορεί να
προκαλέσουν μια κατάσταση που αποκαλείται κροτωνική παράλυση και τα είδη που
μας απασχολούν στην Ελλάδα είναι:
Κρότωνες

Argas persicus

Ixodes ricinus

Rhipicephalus sanguineus

Hyalomma marginatum

Dermacentor marginatus

Amblyomma spp

Προκαλούν και μεταδίδουν
Σοβαρό ερεθισμό δέρματος
Τοξίνωση – Αναιμία –
Παράλυση
Μεταδίδουν Rhicetsia –
Brucella – Borrelia –
Coxiella – Anaplasma –
Francisella Tularensis –
Trypanosoma (Ixodes) –
Ehrlichia (Ixodes) και
πλήθος ιών
Σοβαρό ερεθισμό δέρματος
Τοξίνωση – Αναιμία –
Παράλυση
Μεταδίδουν Rhicetsia –
Brucella – Borrelia –
Coxiella – Anaplasma –
Francisella Tularensis –
Trypanosoma – Ehrlichia
και πλήθος ιών τους ο
Αιμορραγικός Πυρετός
τους Κριμαίας – Κονγκό (
είδη των γενών Hyalomma
spp πρωτίστως αλλά και
Rhipicephalus,
Dermacentor, Amblyomma
spp)

ΨΥΛΛΟΙ
Είναι επίμονα παράσιτα που αναπαράγονται ταχύτατα και η αντιμετώπιση τους
είναι πολύ δύσκολη. Πέρα από τα ενοχλητικά και ερεθιστικά νύγματά τους. μπορούν
να προκαλέσουν σοβαρά δερματικά νοσήματα ή να μεταδώσουν επικίνδυνους
μικροοργανισμούς.

Ψύλλος Ανθρώπου

Ψύλλος Ζώων

Ψύλλος Ποντικών

Οι ψύλλοι ζουν κοντά ή πάνω στον ξενιστή τους και τρέφονται με το αίμα του. Το
σώμα τους είναι πεπλατυσμένο από τα πλάγια, ενώ τα πίσω πόδια είναι πολύ
δυνατά και τους επιτρέπουν να πηδούν σε μεγάλο ύψος.
Ο βιολογικός κύκλος των ψύλλων περιλαμβάνει αρκετά στάδια και συνολικά
μπορεί να διαρκέσει έως και 2 έτη. Τα αυγά και οι νύμφες μπορούν να παραμείνουν
αδρανή στο περιβάλλον για πολλούς μήνες.
Ο θηλυκός ψύλλος ζει μέχρι 14 ημέρες και μετά από ένα πλήρες γεύμα αίματος
γεννούν μέχρι 50 αυγά την ημέρα και τα εναποθέτουν πάνω στον ξενιστή τους, που
συχνά πέφτουν στο δάπεδο του χώρου όπου ζει. Οι Προνύμφες παραμένοντας σε
σκοτεινά μέρη, όπως στρώματα, χαραμάδες ή χαλιά και τρέφονται με οργανικά υλικά
όπως νεκρά έντομα, περιττώματα ψύλλων και άλλα πριν κάνουν κουκούλι και
μεταμορφωθούν σε νύμφες οι οποίες μπορούν να ζήσουν μέχρι και 2 έτη. Ο ενήλικος
ψύλλος ζει έως 2 εβδομάδες και κύριο μέλημα του είναι η αναζήτηση αίματος.
Σε ένα δεδομένο χώρο ο πληθυσμός των ψύλλων αποτελείται από αυγά (50%),
προνύμφες (35%), νύμφες (10%) και μόνον κατά 5% από ενήλικους ψύλλους. Έτσι,
για να είναι αποτελεσματικό ένα πρόγραμμα προληπτικής αντιμετώπισης των
ψύλλων, είναι σημαντικό να μπορούμε θανατώνουμε τους ενήλικους ψύλλους και να
διακόπτουμε την παραγωγή αυγών.
ΦΘΕΙΡΕΣ Ή ΨΕΙΡΕΣ
Είναι αιματοφάγα έντομα της υποτάξεως των Ανόπλουρα και παρασιτούν σε όλο
το σώμα του ανθρώπου.
Χωρίζονται ανάλογα της εντοπίσεώς τους στο σώμα σε 3 είδη.

Ψείρα του τριχωτού της κεφαλής

Η ψείρα του σώματος

Η ψείρα του εφηβαίου

Pediculus humanus capitis

Pediculus humanus corporis

Phthirus pubis

Τρέφονται με αίμα στα σημεία εντοπίσεως τους και προκαλούν φαγούρα λόγω
του ερεθισμού, που προκαλούν καθώς και αλλεργικές εκδηλώσεις. Η Ψείρα της
κεφαλής έχει κύριο εντοπισμό το πίσω μέρος της κεφαλής και του λαιμού καθώς και
πίσω από τα αυτιά.
Μπορούν να είναι φορείς μολυσματικών παραγόντων όπως οι ρικέτσιες.
ΑΚΑΡΕΑ ΨΩΡΑΣ
Είναι Παράσιτα, της επιδερμίδας που προκαλούν την Ανθρώπινη Ψώρα και
παρασιτούν αποκλειστικά στους ανθρώπους. Τα αντίστοιχα των ζώων σπάνια
επηρεάζουν τους ανθρώπους και όταν αυτό συμβεί τότε τα συμπτώματα είναι πολύ
ελαφριά και σταματούν αν θεραπευτεί το ζώο.
Η Ψώρα του σώματος προκαλείται από τα ακάρεα του γένους Sarcoptes spp.
Στον άνθρωπο εμφανίζεται το υποείδος Sarcoptes scabiei var. hominis. Αντίστοιχα
είδη παρουσιάζονται στους σκύλους και τα μηρυκαστικά.

Sarcoptes scabiei var. hominis Sarcoptes scabiei var. canis Sarcoptes scabiei var. bovis
Ζουν σε στοές που προκαλούν στις εν τω βάθει στοιβάδες της επιδερμίδας και
προκαλούν κηλιδωτό εξάνθημα και φαγούρα κυρίως τη νύχτα ή όταν κάνει ζέστη
λόγω της μετανάστευσης των ακάρεων στις ανώτερες στοιβάδες.
Εντοπίζονται κυρίως στα μεσοδακτύλια διαστήματα, στα άκρα, στις μάσχάλες και
στα γεννητικά όργανα και τον πρωκτό.

Μεταδίδεται όχι λόγω κακής υγιεινής αλλά με την προσωπική επαφή με
μολυσμένα άτομα γι’ αυτό σε περίπτωση κρούσματος ψώρας η θεραπεία πρέπει να
εφαρμοστεί σε όλα τα άτομα, που ζουν στο χώρο καθώς και στα ρούχα τους και
κλινοσκεπάσματά τους.
Το τριχωτό της κεφαλής, οι τρίχες του σώματος και οι σμηγματογόνοι αδένες
προσβάλλονται από το παράσιτο Demodex folliculorum

Demodex folliculorum
Μεταδίδεται με τον ίδιο τρόπο με τον Sarcoptes αν και μπορεί να υπάρχει και
ενδοοικογενειακά και έχει σχεδόν την ίδια αντιμετώπιση.
ΑΚΑΡΕΑ ΣΚΟΝΗΣ

Dermatophagoides pteronyssinus
Ζουν στο χώρο των ανθρώπων και εντοπίζονται στα χαλιά, στρώματα μαξιλάρια
και σε όλα τα σημεία που συγκεντρώνεται σκόνη.
Τρέφονται κυρίως με υπολείμματα δέρματος και λοιπών οργανικών υλών και
προκαλούν αλλεργικές αντιδράσεις είτε στο δέρμα είτε στο αναπνευστικό
επιδεινώνοντας το αλλεργικό βρογχικό άσθμα.
Για την πρόληψη των ανωτέρω εντόμων πέραν των ψεκασμών και των
καθοριζομένων στο Παράρτημα «Β» είναι αναγκαία και η λήψη των παρακάτω
μέτρων:
α. Αποπαρασίτωση όλων των ζώων κατοικιδίων και αδεσπότων.

β. Συχνή απολύμανση και καθαρισμό των υπαρχόντων χαλιών, καλλυμάτων,
κλινοσκεπασμάτων, στρωμάτων, κανάββινων ειδών και άλλα που μπορεί να
προσφέρουν καταφύγιο στα διάφορα εξελικτικά στάδια εντόμων και ακάρεων σε
υψηλές θερμοκρασίες (> 60 0C).
γ. Η χρήση Συσκευών υπέρθερμου ατμού (ατμοκαθαριστές) για τον καθαρισμό
χαλιών και στρωμάτων είναι ένα μέτρο που παρόλο το κόστος προσφέρει
σημαντικότατα οφέλη στην καταπολέμηση των παραπάνω εντόμων ακάρεων με
μικρή επιβάρυνση από χημικές ουσίες.
ε. Πλύσιμο σε υψηλές θερμοκρασίες όλων των ειδών ρουχισμού και
κλινοσκεπασμάτων όλου του προσωπικού σε περιπτώσεις φθειρίασης και ψώρας.
στ.
Η απομάκρυνση φωλιών πουλιών από τις σκεπές των κτιρίων καθώς
αποτελούν συχνά τον πρώτο ξενιστή των κροτώνων
Τάβανοι και λοιπές μύγες

Tabanus Autumnalis

Tabanus Bovinus

Tabanus Bromius

Τα είδη του γένους Tabanus είναι μύγες οι οποίες όπως και τα κουνούπια και οι
σκνίπες τρέφονται με αίμα μόνο τα θηλυκά για την παραγωγή αυγών.
Η κύρια διαφορά των αιματοφάγων μυγών από τα είδη των Αιματοφάγων
Διπτέρων είναι ότι τα στοματικά όπως μόρια τέμνουν το δέρμα για να απομυζήσουν
μετά το αίμα ενώ τα Δίπτερα νύσσουν (τρυπούν) το δέρμα.
Δραστηριοποιούνται κυρίως την ημέρα και ιδιαίτερα όπως ζεστές με ήλιο ημέρες
και ως καταφύγιο χρησιμοποιούν κυρίως κορμούς δέντρων.
Είναι φορείς διαφόρων νοσογόνων παραγόντων όπως ο Βάκιλλος του Άνθρακα,
παρασιτικούς σκώληκες και Τρυπανοσωμάτων.
Παρασιτούν κυρίως σε παραγωγικά ζώα και οικόσιτα Ιπποειδή, που είναι οι
κύριοι ξενιστές όπως ενώ ο άνθρωπος είναι περιστασιακός ξενιστής.
Υπάρχουν και όπως αιματοφάγες μύγες όπως των γενών Chrysops sp. (Deer
flies), Stomoxys sp. (Μύγες των Στάβλων) και Glossina sp. (Τσε – Τσε), οι οποίες
ενδημούν σε ζεστά μέρη αν και ορισμένα είδη έχουν εντοπισθεί και στην Ελλάδα.

Chrysops sp. (Tabanidae)

Κεφάλι Chrysops sp. με στοματικά μόρια

Chrysops sp. Μύγα των Ελαφιών (Deer Fly)

Stomoxys sp. και Glossina sp.

Stomoxys calcitrans (Stable fly)

Tsetse fly (Glossina morsitans)

Όπως μύγες υπάρχουν και είδη τα οποία τρέφονται κυρίως με περιττώματα,
απορρίμματα και με κρέας σε αποσύνθεση, αναπαράγονται σε αυτά αλλά και σε
ζώντες ξενιστές προκαλώντας μυϊάσεις και τροφογενείς λοιμώξεις καθώς και
επιδημίες σοβαρών ασθενειών όπως χολέρα.
Οι μύγες που δρουν τόσο ενοχλητικά όσο και με επιμολύνσεις στα τρόφιμα
ανήκουν κυρίως στα είδη των οικογενειών Muscidae sp., Psychodidae sp. και
Drosophilidae sp.

Οικιακή Μύγα
Musca Domestica

Μυγάκι των φρεατίων

Μυγάκι των φρούτων
Drosophilla spp.

Η οικιακή μύγα αναπαράγεται με εξαιρετική ευκολία γιατί εναποθέτει αυγά στο
εσωτερικό οποιουδήποτε υλικού βιολογικής φύσης το οποίο αποσυντίθεται και οι
προνύμφες αναπτύσσονται ταχύτατα και ενηλικιώνονται σε περίπου 10 μέρες και η

διάρκεια ζωής τους είναι 8-10 μέρες κατά τη διάρκεια των οποίων μπορεί να
εναποθέσει έως και 1000 αυγά (150-200 τη φορά κάθε 3-4 μέρες).
Τρέφονται με την προβοσκίδα διαλύοντας με το σάλιο τους τους στερεές τροφές
και τρώνε μεγάλη ποικιλία ουσιών, ενώ μπορεί να μεταφέρει μέχρι και 100
διαφορετικούς παθογόνους μικροοργανισμούς που προκαλούν χολέρα, διάρροιες,
δυσεντερίες, κ.α.
Δραστηριοποιούνται μόνο κατά τη διάρκεια τους ημέρας και το βράδυ
αναπαύονται τους γωνίες των δωματίων ή «κολλημένες» τους οροφές (ταβάνια).
Ελκύονται από ρεύματα αέρα και οσμές. Προτιμούν θερμοκρασίες γύρω τους 28οC.
Συνηθίζουν να πετούν σε ύψος κάτω από 1,5m.
Τα Μυγάκια των φρεατίων χρησιμοποιούν ως χώρους ανάπτυξης προνυμφών
απολήξεις αποχετεύσεων και σημεία με αστικά λύματα. Ο βιολογικός τους κύκλος
διαρκεί 7-28 ημέρες και μέρη του σώματός τους, που μεταφέρονται στην ατμόσφαιρα
είναι δυνατόν να προκαλέσουν βρογχικό άσθμα. Μπορούν να διαπερνούν λεπτές
σήτες, δεν έχουν καλή πτητική ικανότητα και δραστηριοποιούνται τους νυχτερινές
ώρες, πάνω από χώρους αποχετεύσεων (σιφώνια).
Η Δροσόφιλα ή Μύγα των Φρούτων (Drosophilla spp.) έχει συνήθεια να
αποθέτει τα αυγά του σε φρούτα και ανάλογες τροφές. Τα ενήλικα έχουν μέγεθος 34mm. Έχουν χρώμα χάλκινο ως καφέ κίτρινο. Έλκονται από φρούτα, λαχανικά,
προϊόντα ζύμωσης (μπύρα) και οργανική ύλη σε αποσύνθεση.
Στην Ελλάδα ενδημούν και μύγες που προκαλούν Μυϊάσεις, δηλαδή
εναποθέτουν τους προνύμφες τους σε σάρκες σε αποσύνθεση ή σε ζώντες
οργανισμούς, οι οποίοι παρασιτούνται από αυτές και χρησιμοποιούνται ως τροφή για
την ανάπτυξη και ενηλικίωσή τους.
Ανήκουν κυρίως τις οικογένειες Calliphoridae και Sarcophagidae και στην Ελλάδα
τα ενδημικά είδη χαρακτηρίζονται ως χρυσόμυγες και κρεατόμυγες αντίστοιχα.
Calliphoridae – Xρυσόμυγες

Chrysomya sp.

Lucilia serricata

Cochliomyia hominivorax

Τα είδη των χρυσόμυγων αναγνωρίζονται κυρίως από το μεταλλικό μπλε,
πράσινο ή θαμπό μπρούτζινο χρώμα του θώρακά τις. Τρέφονται με περιττώματα,
αστικά λύματα και πτώματα ζώων και μεταφέρουν επικίνδυνους οργανισμούς. Είναι
συνήθως τα πρώτα είδη που εμφανίζονται μετά το θάνατο τις ζώου.

Sarcophagidae – Kρεατόμυγες

Sarcophaga spp.

Wohlfahrtia magnifica

Κρεατόμυγα

Οι προνύμφες των περισσότερων ειδών Κρεατόμυγων αναπτύσσονται σε
χαλασμένο κρέας και σάρκες σε αποσύνθεση. Έχουν μέγεθος 2,5-18mm, χρώμα
θαμπό γκρι, ενώ ο θώρακάς τις φέρει συνήθως τρεις μαύρες λωρίδες. Είναι έντομα
προνυμφογόνα και εξακοντίζουν τις προνύμφες εν πτήση.
Για την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση όλων των ανωτέρω εντόμων
απαιτείται η λήψη συγκεκριμένων μέτρων για περιορισμό των εστιών μόλυνσης στο
περιβάλλον που ζούμε.
α. Εμποδίζουμε και απομακρύνουμε τη συγκέντρωση νερού από τη βροχή ή
από διαρροές στα συστήματα ύδρευσης και αποχέτευσης ή εξωτερικές βρύσες και
φρεάτια με τον συχνό έλεγχο και συντήρηση αυτών όπου και όταν απαιτείται.
β. Συχνός έλεγχος των συστημάτων απορροής των ομβρίων υδάτων για την
αποφυγή αποφράξεων από φύλλα ή σκουπίδια.
γ. Απομάκρυνση των λιμναζόντων νερών, ανεξαρτήτως της ποσότητας που
μπορούν να αποτελέσουν εστίες αναπαραγωγής κουνουπιών.
δ. Κάλυψη υπαρχόντων αγωγών εξαερισμού βόθρων με κατάλληλες σήτες και
συντήρηση των αποχετευτικών δικτύων για αποτροπή προσέλκυσης των εντόμων.
ε. Χρήση φίλτρων σε διακοσμητικές κατασκευές που διατηρούν στάσιμα νερά
όπως σιντριβάνια.
στ. Τοποθέτηση προστατευτικών σητών σε όλα τα πιθανά ανοίγματα των
κτιρίων, με κατά περιόδους έλεγχο, συντήρηση και επισκευή όπου χρειάζεται.
ζ. Συχνή αποψίλωση πέριξ των κτιρίων και κούρεμα των θάμνων για την
απομάκρυνση των ημερησίων καταφυγίων των κουνουπιών.
η. Χρήση κλιματιστικών και ανεμιστήρων για τη μείωση της θερμοκρασίας και
την μείωση της υγρασίας.
θ. Συχνή αποκομιδή των σκουπιδιών
αναπαραγωγής των σκνιπών αλλά και μυγών.

για

απομάκρυνση

των

τόπων

ι. Τήρηση των κάδων των σκουπιδιών όσο το δυνατόν μακρύτερα από τους
χώρους υγειονομικού ενδιαφέροντος, και τήρηση αυτών των σημείων καθαρών και
απολυμασμένων.
ια. Όπου είναι δυνατόν χρήση
προσελκύουν λιγότερο τα κουνούπια.

λαμπτήρων

κίτρινου

χρώματος,

που

ιβ. Χρήση ατομικών εντομοαπωθητικών ακόμα και πάνω από τα ρούχα και
εντομοαπωθητικών χώρου καθώς και εντομοκτόνων τηρώντας απαρέγκλιτα τις
οδηγίες του κατασκευαστή.
ιγ. Η χρησιμοποίηση ρούχων με μακριά μανίκια και παντελόνια κατά τις ώρες
δραστηριοποίησης των κουνουπιών.
ιδ. Χρησιμοποίηση εντομοπαγίδων ιδιαίτερα σε περιοχές που γειτνιάζουν με
αγροτοκτηνοτροφικές περιοχές.
Η τήρηση και εφαρμογή των ανωτέρω στο βαθμό που αυτό είναι εφικτό αυξάνει
το επίπεδο προστασίας από τα παραπάνω έντομα και τις μεταδιδόμενες από αυτά
ασθένειες.
ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ
Αιματοφάγα Έντομα
Τα αιματοφάγα έντομα προκαλούν κυρίως τοπικό ερεθισμό λόγω του σάλιου
τους που το χρησιμοποιούν για την αποτροπή της πήξης του αίματος τοπικά και την
ευκολότερη απομύζησή του, αλλά και γενικότερες δερματικές αλλοιώσεις όπως από
το Γένος Tabanus.
Κίνδυνος από αυτά τα νύγματα υπάρχει κυρίως λόγω της μετάδοσης
μολυσματικών ασθενειών είτε από άνθρωπο σε άνθρωπο, είτε από ζώα στον
άνθρωπο.

Τσίμπημα Κουνουπιών

Κρότωνας

Τσίμπημα Τάβανου

Τσιμπήματα Κοριού

Οι κρότωνες πρέπει να αφαιρούνται με μεγάλη προσοχή με της παρακάτω
τρόπους για να μην παραμένουν τα στοματικά της μόρια στο δέρμα και να προκληθεί
έτσι τοπική αντίδραση.
α. Με τη χρήση αποστειρωμένης ειδικής λεπτής λαβίδας, που εφαρμόζεται στη
βάση των στοματικών μορίων, στην ψευδοκεφαλή και με προσεκτικές κινήσεις
αφαιρείται ολόκληρο το παράσιτο.
β. Με τη βύθιση του παρασίτου σε λάδι με στόχο την έμφραξη των
αναπνευστικών του στομίων και την απόσυρση των στοματικών του μορίων από το
δέρμα του ξενιστή

Απομάκρυνση κρότωνα από το δέρμα με λαβίδα
Ψώρες – Φθείρες
Οι ψώρες προκαλούν δερματικές αλλοιώσεις και κνησμώδη συμπτώματα, λόγω
στους εισόδου στους στους βαθύτερες στοιβάδες στους επιδερμίδας, στους οποίες
ζουν και αναπαράγονται.
Οι φθείρες προκαλούν τοπικούς ερεθισμούς σε μεγάλη στους φορές έκταση
που εξαρτάται από το μέγεθος στους προσβολής.

Σωματική Φθειρίαση

Ψώρα

Σαρκοπτική ψώρα

Μύγες
Οι μύγες πέρα από τη μετάδοση λοιμωδών νοσημάτων ευθύνονται και για την
παθολογική κατάσταση στους Μυϊάσεως, που οφείλεται στην εναπόθεση σε ζώντες
οργανισμούς των προνυμφών (σχάδωνες) των οικογενειών Sarcphagidae και
Calliphoridae. Η εναπόθεση μπορεί να γίνει, είτε με άμεση επαφή, είτε εν πτήση
(κρεατόμυγες) σε τραύματα ή ακόμα και σε υγιή ιστό στους στους οφθαλμούς
Οι προνύμφες δημιουργούν στοές στο δέρμα και σε μεγάλη έκταση
προκαλώντας τοξίνωση του οργανισμού ξενιστή και σε περίπτωση μη έγκαιρης
αντιμετώπισης μπορεί να οδηγήσει στο θάνατο.

Δερματική Μυΐαση

Σχάδωνες Μυγών στην
παρωτίδα

Οφθαλμική Μυΐαση

Η Μυΐαση αντιμετωπίζεται με νοσοκομειακή περίθαλψη, είναι συχνή σε
περιπτώσεις επιχειρήσεων στο ύπαιθρο και για την πρόληψή της απαιτούνται:
α. Υψηλού
επιπέδου
μικροτραυματισμούς.

ατομική

υγιεινή

και

προστασία

από

β. Καλή και συχνή περιποίηση υπαρχόντων τραυμάτων και επίδεση αυτών.
γ. Απομάκρυνση λιμναζόντων λυμάτων και τροφών ζωικής προέλευσης
ιδιαίτερα κοντά σε χώρους διαμονής στο ύπαιθρο, που μπορούν να προσελκύσουν
μύγες που προκαλούν μυϊάσεις.