You are on page 1of 32

HABILIDADES SOCIAIS PARA TRABALLAR NA AULA

- AUTOAFIRMACINS - ENVIAR MENSAXES EU O EN PRIMEIRA PERSOA - AXUDAR A PENSAR E FACER PREGUNTAS. - ESCOITAR - FACER FRONTE AOS OBSTCULOS: ACORDO PARCIAL OU DISCO RAIADO. - DEFENDER OS DEREITOS PROPIOS. - RECIBIR CRTICAS - FACER RER - SER POSITIVO E RECOMPENSANTE - EMPATIZAR E AMOSAR INTERESE - ESTRUCTURA

AUTOAFIRMACINS

Existe unha forma especial de responder a unha situacin, que podera ser moi til para comunicarte asertivamente. unha frmula denominada autoafirmacin e que polo xeral necesita moita practica ata que se converta na ta maneira normal de expresarte. Unha frase autoafirmativa dille a outra persoa o que ti pensas sen culpala nin esixirlle que cambie. Se algun che esta pisado o dedo do pe, podes berrarlle: Quita!. Este da un bo resultado cando se trata de dedos, pero cando algun desordenou o teu escritorio e estas intentando manter unha relacin de amizade, sera mais axeitado probar Cando os teus papeis aparecen sobre o meu escritorio, sntome molesto/a. Gustarame atopalo tal como o deixei. Calquera momento bo para usar esta clase de oracins, pero poden resultar especialmente efectivas cando estas cabreado, anoxado, enfurecido, ou non estas obtendo o que queres. Unha frase autoafirmativa ten unha estructura: Accin, resposta, resultados que preferiras obter.

Accin

Require unha descricin obxectiva da accin ou situacin. No exemplo usado Cando os teus papeis aparecen no meu escritorio. Resposta: Poder ser: Unha emocin, unha accin na situacin, ou un impulso. A expresin dunha emocin: Ferido/a, cabreado/a, anoxado/a, ignorado/a, culpable, triste.. No exemplo usado Sntome molesto/a. O que fas na situacin: Retrome, brrote..A veces resulta difcil atopar as palabras para expresar como te sentes. As persoas non sempre se senten cmodas dicndolle o seu xefe como se senten. Incluso nalgunhas situacins non culturalmente aceptable. Cando se esta facendo un negocio non una boa ida dicirlle vendedor que est desesperado por mercar o autombil. Describir as accins que realizo na situacin, a veces e moi doado, socialmente e estratexicamente. A ta resposta tamn pode ser impulso : Quixera ignorarte, ela ofendeume anxame, faime enfadar... Agora ben, se culpas os demais polos teus sentimentos polo xeral poranse defensiva e rexeitaran as actuacins con frases como estas: Se te enfadas, o teu problema, Non a mia culpa que todo che desguste. Cando se evita culpar os demais, aumenta as posibilidades de que a comunicacin contine enfocada no tema.

Resultados que preferiras obter

Manifestar o que che gustara facer ou ter para resolver a situacin; ese facer non pode estar centrado soamente no que ten que facer a outra persoa. Cando se lle di a outra persoa o que debera facer, a mido se resiste. Se non se senten libres para elixir, tal vez se resistan a aceptar a suxestin porque a independencia importante para todos. Cando non nos gusta algo tal como , queremos xeralmente que algun o arranxe ou que o cambie Nembargantes, mentres dependamos doutros, desa forma, non temos o dominio das nosas propias vidas. Con pensamento digno de ter en conta Para que as cosas cambien, debo de cambiar eu primeiramente. Nas autoafirmacins cmpre ter claro o que ti queres facer, a outra persoa poder ver mais claro quen pode contribur e como. Esta habilidade social vai unida s seguintes: Enviar mensaxes eu ou en primeira persoa, facer fronte s obstculos: Disco raiado, acordo parcial.

ENVIAR MENSAXES EU OU EN PRIMEIRA PERSOA Qu ?


Consiste en expresar os sentimentos persoais ante o que o outro fai ou di, supn proporcionar informacin precisa ao noso interlocutor sobre os efectos que nos produce a sa conducta: Por exemplo: sntome molesto cando non me escoitas.

Por qu importante?
Porque proporciona informacin outra persoas sobre como che afecta o que fai, nun marco de comunicacin respectuoso, o que lle permite dispor de datos e de motivacin para, se necesario, cambiar a sa postura, o que resulta imprescindible para evitar subidas de ton nos altercados.

Cmo actuar?

Describir con detalle a situacin e o comportamento que nos afecta. Expresar con claridade os sentimentos que nos producen o comportamento das outras persoas. Xustificar a razn pola que che afecta esa situacin. Expresar o mis claro posible a reclamacin que fas a outra persoa

EXERCICIO PRCTICO
EU EU Obxectivo:
Practicar a construccin de mensaxes en primeira persoa

Duracin: 10-15 minutos Desenvolvemento:


Entregase a cada participante unha copia da ficha. Cada participante cumprimentaraa individualmente. Frmanse grupos de 4 persoas. Lense as respostas que se escribiron e comntanse dentro do grupo.

EU EU: SITUACINS Cumprimentan as seguintes mensaxes en primeira persoa:


1.- Estas nunha festa. O teu amigo bebeu moito. Insiste en levarte a casa no seu coche: Cando ti_________________________________________________________ Sntome_________________________________________________________ Porque__________________________________________________________ 2.-Oches que un dos teus compaeiros/as de clase comenta que sacaches boa nota en matemticas porque copiaches no exame. Cando ti_________________________________________________________ Sntome_________________________________________________________ Porque__________________________________________________________ 3.-Cando vas a sar da casa, pasas pola cocia para recoller o bocadillo que che preparou a ta nai para o recreo e dste conta de que o est comendo a ta irm. Cando ti_________________________________________________________ Sntome_________________________________________________________ Porque__________________________________________________________

4.- Son as 13:35 h. e entras na ta ltima clase. Os alumnos/as non parecen estar dispostos a calar e necesitas silencio para comezar. Cando ti_________________________________________________________ Sntome_________________________________________________________ Porque__________________________________________________________

AXUDAR A PENSAR E FACER PREGUNTAS Que ?


Consiste en provocar a reflexin e o pensamento do noso interlocutor a travs do uso de preguntas.

Por que e imporante?


Porqu unha forma respectuosa de manifestar que escoitamos, e mesmo tempo de favorecela reflexin e buscar un mellor entendemento da situacin que redundar na mellora das propostas e solucins s posibles situacins problemticas que se poidan formular.

Como actuar?
Formularanse preguntas preferentemente abertas, que invitan a mellorar a reflexin, ests poden ter as seguintes caractersticas. Que requiran algunha pequena explicacin, no lugar dunha resposta curta e concreta. Que sexan fundamentalmente exploratorias. Que dean a posibilidade interlocutor de pensar sobre o contido da resposta, dicir, que non sexa esta unha resposta clara senn elaborada. Algunhas suxestins prcticas son: usar preguntas relacionadas coas circunstancias nas que se desenvolva a cuestin (qu?, cando?, nde? que?,...) coas razns do comportamento (porqu?, qu pretendes?), coa identificacin de xuzos morais ou regras de funcionamento, (qu deber facerse e porque?), con cuestins relacionadas cos sentimentos (como te sentes ti?, como cres que se sente o outro?) coa clarificacin da situacin e posibles contradiccins que puideran formularse (non entendo o que me dis?, poderasme aclarar isto ltimo?). Facer unha soa pregunta cada vez, dar tempo a responder, invitar a responder, escoitar atentamente cada resposta e non cambiar de repente de tema.

EXERCICIO PRCTICO
CMO ME SINTO Obxectivo:
Provocar a reflexin dos participantes por medio da realizacin de preguntas abertas. Valorar a importancia de realizar este tipo de preguntas en determinadas situacins da vida coti para chegar a esclarecer un altercado. Desenvolver a empata

Duracin: 1 hora

10 minutos de presentacin da dinmica 5 minutos de preparacin por parte dos alumnos/as. 30 minutos de desenvolvemento das roldas do xogo (6 roldas) 15 minutos e reflexin con todo o grupo acerca da importancia de realizar preguntas.

Desenvolvemento:
Informar grupo que traballaremos a tcnica de axudar a pensar e facer preguntas. Pediremos a participacin de 6 voluntarios/as, a cada un/unha dos cales se lles dar unha tarxeta na que anotar un altercado no que o alumno/a debe imaxinar que ocorre. A continuacin un dos voluntarios/as porase en pe ante a clase; esta mediante a realizacin de preguntas deber acertar de que situacin se trata. O papel do monitor/a ser o de verificar que cada alumno/a poida realizar alomenos unha pregunta, e estas ordenadamente. Deber facer fincap en non realizar preguntas como que che asa?, ou que exactamente o que che ocorre? E si a realizacin de preguntas cmo te sentes? que debera facerse e por que? que pasara si eu agora..? qu persoas estn implicadas?.

Altercados:
Cres non ter amigos e que ningun che valora, snteste illado, s e incomprendido. Cres que te acusaron inxustamente, de collerlle un libro a un compaeiro/a da clase. Acbanche de retirar a bebida que tomabas sen rematala, e o camareiro non se deu conta. Recibiches a avaliacin do trimestre e suspendiches mis das que esperabas. Snteste fatal e non sabes como contarllo s teus pais. Os teus pais non che deixan chegar ms tarde das nove da noite os sbados, e queras ir a unha festa que van os teus amigos/as. Cres que che tratan coma un neno/a e non sabes que escusa por s teus amigos/as. Tes que pedirlle desculpas a unha persoa que cres ofendiches. Esa persoa moi querida para ti e non queres perder a sa amizade, pero dche vergoa recoecer o teu erro.

ESCOITAR Qu ?
Consiste en esforzarse por comprender, o mis detalladamente posible, o que as persoas coas que nos comunicamos expresan e ademais, que isto sexa evidente para elas.

Porqu importante?
Porque fai posible unha boa comunicacin, xa que a outra persoa, o percibir que se a escoita, se sente aceptada, se crea un clima de confianza, de tranquilidade e relaxacin que favorece un estado de nimo positivo e o intercambio persoal se converte en mis crible e eficaz.

Como actuar?

Amosar interese ao que nos di o noso interlocutor, a travs e xestos e a postura do corpo (contacto visual, movementos de asentimento coa cabeza...) Identificar o momento no que o noso interlocutor desexa que flemos e interveamos. Usar palabras ou sons para amosar contacto: escoitamos atentamente cando facemos preguntas axustadas sobre o que nos di os interlocutores, pedimos aclaracins e sintetizamos o comentado polos interlocutores coas nosas propias palabras se non o entendn mal... e tamn cando usamos interxeccins que transmiten asentimento e receptividade. Non se escoita atentamente cando: se interrompe a coto, xulgase de forma apresurada, ofrcense axudas ou solucins con anticipacin, contase a propia historia ou se ridiculiza as intervencins dos interlocutores.

Parafrasear?
Consiste en repetir en palabras propias as principais ideas ou pensamentos expresados polo que fala. Serve para comprobar que se entendeu o que o/a outro/a dixo e permite constatar que o significado que o emisor deu a sa mensaxe o mesmo que o que entendeu o receptor. Entn, para ti o problema unha parvada Entn, o que me ests dicindo ....

Reflectir?
a escoita activa en sentido estricto. Consiste en dicir coas tas propias palabras os sentimentos existentes baixo o que outro expresou. Axuda a que o que fala afonde nos seus sentimentos. Amlache que sempre che acuse de ser o que mis fala na clase. Deche que che acuse de quitarlle o bocadillo...

EXERCICIO PRCTICO - Instruccins


O TRASPLANTE DE CORAZN Obxectivo:
Practicar as tcnicas de parafraseo e reflexos.

Duracin (35 minutos):


5 minutos de presentacin do xogo (instruccins) 15 minutos de desenvolvemento do debate 15 minutos de posta en comn en gran grupo.

Desenvolvemento:
Informamos s participantes que imos a traballar sobre as tcnicas de parafraseo e reflexo da escoita activa. Pedimos dez voluntarios/a que van a estar no centro da aula; nove van a practicar estas tcnicas e a dcima actuar de rbitro. O resto sern observadores/as. As nove persoas tern a oportunidade de expresar as sas ideas sobre un tema que imos a formularlles para chegar a un acordo, coa nica condicin de que antes de faltar deben parafrasear e reflectir as ideas e sentimentos da persoa que anteriormente falou. O Que fai de rbitro debe asegurarse que ningun fala sen parafrasear ou reflectir o da persoa anterior. No caso de que non e cumpran as normas debese parar o xogo e pedir que se acaten. Os observadores/as toman notas sobre as intervencins que fan a persoas do crculo. Distribumos as copias do documento O transplante de corazn. O formador/a le o documento en alto para que os observadores/as saiban de qu vai a discusin. Pdese s nove participantes que o lean, tomen unha decisin e a defendan no debate seguindo as anteriores instruccins. O xogo interrompese s 15 minutos anda que os participantes no chegarn a ningn acordo. O rbitro debe animar a que falen cada un das nove persoas do grupo. O xogo interrompese s 15 minutos anda que os participantes no chegarn a ningn acordo. O rbitro debe animar a que falen cada un das nove persoas do grupo.

Avaliacin:
-Observadores (preguntmoslle): Podedes por algns exemplos das rases que saron? Considerades que parafrasearon e reflectiron correctamente?

-Participantes: Sentcheste comprendido polos compaeiros/as na ta postura? Gstoche que te reflectiran e parafrasearante? Como te sentas cando o facas ti con outra persoa? -Todo o grupo: Parafrasear e reflectir axudou ou entorpeceu a discusin? Que o que ais che custa de parafrasear e reflectir?

CASO PRCTICO
Suposto:
Es cirurxin dun gran hospital. Pertences a unha comisin que debe tomar unha importante decisin. Tes sete pacientes en espera urxente para un transplante de corazn. Agora mesmo so tes un doante. Tdolos pacientes poderan recibir o corazn. Que pacientes consideras que deberan recibir o corazn? Por qu? A comisin te que chegar a un acordo antes de 15 minutos.

Pacientes:

Una famosa neurocirurxin de 31 anos no cumio da sa carreira. Non ten fillos. Una nena de 12 anos. Estudia musica. Un profesor de 40 anos. Ten dous fillos. Unha moza de 15 anos en espera dun fillo. Solteira e sen fillos ata agora. Un cura de 35 anos. Un mozo de 17 anos. Camareiro e mantn aos seus pais cos seus ingresos. Unha muller cientfica a punto e descubrir a vacina da SIDA. Non ten fillos e gstanlle as mulleres.

FACER FRONTE S OBSTCULOS Qu ?


Consiste en escoitar activamente a outro, manifestado que se coecen os seus sentimentos en relacin cunha situacin de altercado para, a continuacin, facer saber os nosos usando unha mensaxe eu.

Por que importante?


Porque se centra na eficacia da comunicacin o evitar dun modo respectuoso que o dilogo non acade os obxectivos propostos porque a outra persoa pon obxeccins a nosa reclamacin, se sae do tema ou sinxelamente non quere seguir a nosa recomendacin.

Como actuar?
Despois de facer saber outra persoa os noso desexos e escoitar a obxeccin que nos fai, debemos contestar en dous casos. Facemos saber a outra persoa que entendemos e coecemos os seus sentimentos e os argumentos que os xustifican, facndoos explcitos se posible. A continuacin, reiteramos amablemente o noso desexo. Por exemplo: e verdade o que dis pero nembargantes desxoo.. Tcnica 1: - Disco raiado: Entendo, pero non me interesa. Comprendinlle pero non o vou mercar. Quizais, pero anda non sei se o quero - Pero: posible que sexa egosta, pero... Tes razn, pero fareino cando eu decida. certo que me visto dunha forma estraa. - Acordo parcial: Falar en primeira persoa e non xeneralizar Ser favorable por ambas partes conleva concesin por mbalas partes. Non afectar negativamente dende o punto de vista emocional Respectar os nosos dereitos Non acatar a nosa autoestima. Coa finalidade de buscar solucins, tamn podemos por palabras a aquelo que preocupa e impide o desenvolvemento axeitado da comunicacin. Por exemplo: podemos tratalo noutro momento se te sentes incmodo agora.

EXERCICIO PRCTICO
CHEGEMOS A UN ACORDO Obxectivo:
Valorar a importancia de manter as nosas conviccins cano estas son xustas. Desenvolver no manexo da tcnicas dacordo parcial como posible alternativa a resolucin de altercados.

Duracin: 1 hora

15 minutos: explicacin da tcnica 30 minutos: rol-xogando 15 minutos. Discusin en grupo.

Desenvolvemento:
Nun primeiro momento comentase en que consiste esta tcnica, nas situacins nas que recomendable usala. Ponse un exemplo da mesma para facilitar a sa comprensin. Un amigo atopase enfadado contigo porque falaron mal del e cre que ti fuches un deles. Ti: Noto que ultimamente pasas de min e me sinto mal porque non sei o que che pasa. El: Dixronme que fuches dicindo cousas de min que non son certas e pareceme fatal. Ti: Comprendo perfectamente que se te dixeron iso te sintas mal, eu tamn me sentira asa no teu lugar, pero asegroche que mentira. El: Pois a min me dixeron que fuches ti o que o contaches. Ti: Eu che aseguro que iso non verdade. El: Agora xa non sei se a quen crer. Ti: Asegroche que iso non certo, eu non sera capaz de facer algo as. Divdese o grupo por parellas. Cada parella ter que reflexionar sobre unha situacin na cal conveniente practicar esta tcnica e posteriormente exemplificar cmo se aplicara. A continuacin pasar a representala por medio da tcnica do rol-xogando. Unha vez conclan os grupos valorarase as vantaxes que pose esta habilidade.

DEFENDER OS PROPIOS DEREITOS Que ?


Consiste en ter conciencia dos nosos dereitos, saber cando son violados e aprender a comunicar s demais que se infrinxe os nosos dereitos.

Por qu e importante?
A veces os demais non son conscientes de que lesionan os nosos dereitos e compre facerlles saber, dun modo axeitado, que nos estn tratando inxustamente.

Como actuar?
Ter claro que tes ese dereito e que cho lesionaron. A pesar de que te sintas ferido ou molesto pola situacin de inxustiza, debes expresar obxectivamente, e dicir, de maneira clara e directa, o problema s persoas e non buscar aliados a travs do chisme e a crtica negativa. Expor os problemas sen agredir, ironizar, gritar nin levantar a voz. Expor os sentimentos que te producen a situacin. Ser positivo e dar alternativas e dar propostas para solucionar os problemas. Amosar interese e dicir a verdade para que a relacin se conserve. Non dar mostras de rancor nin de vergoa Pedir amablemente outro, e apelando bo funcionamento futuro da relacin, que tea coidado para evitar que se repita a situacin.

EXERCICIO PRCTICO
DEFENDER OS PROPIOS DEREITOS Obxectivo:
Expor a capacidade de ser asertivo como estratexia necesaria a hora de defender os noso dereitos.

Duracin: 70 minutos.

5 minutos entrega da ficha sobre vantaxes e inconvenientes. 20 minutos: explicacin sobre que consiste ser asertivo. 30 minutos:por solucin a situacins que impliquen defender os nosos dereitos. 15 minutos: reflexin sobre a importancia de defender os nosos dereitos.

Desenvolvemento:
Comzamos a tarefa entregando monitor/a a ficha sobre vantaxes e inconvenientes de defender os nosos dereitos. A continuacin pasase a explicar a importancia de ser asertivo. Unha das ideas bsicas da ensinanza de HHSS consiste e que aprendas a observar a diferencia entre o comportamento social pasivo, agresivo e asertivo.

Pasaremos a por un exemplo:


Ests na tenda favorita da ta moza buscando un agasallo. Un dos dependentes achegase a ti Dependente: se non vas mercar nada, ters que marchar. Ti: Estou na procura dun agasallo. Se atopo algo que me guste, lvoo. Dependente: entn, de acordo. Pero sempre que merques algo. unha resposta asertiva porque: Defendiches o te dereito de mercar sen que o dependente se enfade contigo Agora, probablemente o dependente che prestara mis axuda. Dependente: se non mercas nada, ters que marchar. Ti: s estou mirando. Dependente: Vas mercar algo ou non? Ti: quiz unha resposta pasiva porque: S defendes a medias o teu dereito a mercar. Pode que o dependente/a, anda as, che pida que marches

Dependente: se non vas mercar nada, ters que marchar. Ti: intntao! Sei que non podes obrigarme a que marche. Dependente: Sntoo, se non pensas mercar algunha cousa ters que marchar. Ti: quen querer mercar neste almacn de mala morte? E unha resposta agresiva porque: Fixeches que o dependente se enfade, explicaches o motivo pola cal ests al. Dada a ta mala actitude, posible que che inviten a que marches. A continuacin se abre un pequeno debate sobre as 3 situacins: Vantaxes e inconvenientes de cada unha, cal nos soluciona mellor a situacin. Podes construr un cadro no encerado cas respostas dadas.

Explicacin: Ser asertivo significa deixar cos demais saiban o que sentes e
pensas dunha forma que non lles ofenda, pero que o mesmo tempo che permita expresarte. Tamn significa defender os tes propios dereitos Cando algun acta de forma pasiva non se expresa a si mesmo. Deixa cos demais o gobernen e lle digan o que ten que facer, non defende os seus propios dereitos. Por regra xeral, as sas necesidades, opinins ou sentimentos son ignorados e pode que os outros/as adolescentes se aproveiten del/dela. Noutro extremo atopase os agresivos. Critican os demais e os humillan. S se preocupan por conseguir o que eles desexan e cando eles queiran. Rara vez se preocupan polos sentimentos dos demais e, teen moi poucos amigos de verdade. Agora vamos a dividirnos en grupos de 4 persoas e trataremos de solucionar dunha maneira asertiva, defendendo os nosos dereitos nas seguintes situacins. 1. Algun che pediu que lle prestases un disco fai bastante tempo e anda non cho devolveu. Ti xa llo reclamaches unha vez. 2. Ests facendo cola no cine e algun pasa diante de ti, polo morro. 3. Es profesor/a de 2 de ESO e un alumno/a non deixa de molestar resto da clase facndose o gracioso (Ter en conta que aqu ademais de defender os teus dereitos tamn defendedes os de toda a clase) 4. A ti e a un compaeiro/a tocouvos realizar xuntos un traballo de literatura. El non fai nada. Para rematar poemos en comn as respostas de cada grupo, e que pensen unha situacin na que deberas ter defendido os seus dereitos. Por qu non o fixeches? Que poderas ter dito? Cal sera a mellor forma de resolver o problema ou de ser asertivo en cada caso? Que cousas boas podemos sacar de defender os nosos dereitos?

Material: Fotocopias, encerado, xices, folios e bolgrafos.

FICHA
DEFENDER OS PROPIOS DEREITOS VANTAXES E INCONVENIENTE Vantaxes: Defender os nosos propios dereitos fai que os demais saiban:
Que pensades que se violaron os vosos dereitos e que se aproveitaron de vs. Que credes que vos trataron inxustamente. Que vos defenderedes se necesario. Cales son os vosos lmites, e dicir, cmo queredes que vos traten e que cousas non aturades. Que os defendestedes, polo que vos podedes sentir seguros/as e orgullosos/as de vos mesmos/as.

Inconvenientes: non defender os vosos propios dereitos:


Permitides e, posiblemente empuxades os demais para que se aproveiten de vos. Pode que perdades cousas que por dereito son vosas. Pode que vos trate inxustamente e vos perdan o respecto. Permitides cos demais se aproveiten de vos e os traten inxustamente, o cal pode facer que perdades a confianza e respecto a vos mesmos/as.

RECIBIR CRTICAS Que ?


Consiste nunha disposicin psicolxica caracterizada por unha actitude positiva para aceptar cos demais nos comuniquen algn aspecto relativo a nosa conducta, sen que iso deteriore a nosa relacin con eles/elas. Por qu importante? Axdanos a coecernos mellor e polo tanto a mellorar o noso comportamento social.

Como actuar?
Escoitar a queixa sen interromper. Non dar excesivas explicacins. Pensar se o outro ten razn no que nos di. Si se est de acordo, darlle a razn e pedir desculpas sempre que sexa posible. Intentar buscar a solucin para que non volva acontecer.

EXERCICIO PRCTICO
SON COMO SON Obxectivos:
Coecernos mellor. Desenvolver unha actitude positiva para aceptar cos demais nos comuniquen algn aspecto relativo a nosa conducta partindo dunha visin crtica de nos mesmos/as.

Duracin: 40 minutos. Desenvolvemento:


Comezar expoendo a importancia de aprender a recibir criticas da nosa relacin cas demais persoas. Comentar a maneira de actuar perante unha situacin que nos esixa aplicar o manexo da critica. A continuacin reprtese un folio a cada alumno/a No mesmo deber anotar dous aspectos positivos da sa persoa e dos que el/ela considere mis negativos. carn dos negativos plasmar as posibles alternativas de cambio que cre poidan ter eses aspectos. Por ltimo cada alumno/a comentar ante a clase o anotado... A clase debera amosar unha actitude tolerante ante cada un dos poentes.

FACER RIR Que ?


Consiste en desenvolver a irona non ferinte e o sentido do humor como actitude para facer fronte s situacin conflictivas.

Por qu importante?
Porque o sentido do humor amansa estres, mellora o desenvolvemento intelectual favorecer a descentracin cognitiva e a creatividade, permite manter distancia fronte s problemas, evitar tomar demasiado en serio as cuestins problemticas, o que axuda a abordalas mis desapaixonadamente, e obre todo, porque permite pasalo ben, o cal sen dbida un dos mellores reforzos positivos comunicacin interpersoal.

Cmo actuar?
Facendo comentarios de bo humor (manexo de chistes). Esaxerando unha situacin. Facendo suxestins sorprendentes e paragxicas. Unha suxestin especialmente importante para o manexo desta habilidade consiste en usar con mesura e sempre contar coa seguranza de que non ser mal interpretada, pois en tal caso pode resultar contraproducente.

EXERCICIO PRCTICO
FACER RIR Obxectivo:
Desenvolver o sentido do humor crtico como estratexia para abordar situacins conflictivas.

Duracin: 30 minutos. Desenvolvemento:


Dividise s alumnos/as en grupos de 3 persoas. A cada grupo reprteselle unha vieta sobre a que reflexionarn anotando a que tipo de altercados fai referencia, que lles parece o xeito de abordalos por parte do autor e cles cren que son as vantaxes de aplicar o sentido de humor non ferinte en altercados cotis que lles aconteceran. Posteriormente o/a portavoz de cada grupo ser o encargado/a de transmitir a toda a clase as conclusins as que chegaron.

SER POSITIVO E RECOMPENSANTE Qu ?


Consiste en motivar s demais a travs do uso de incentivos que sabemos resultan agradables s persoas.

Por que importante?


Porque aumenta a autoestima, a apertura, e a motivacin da outra persoa ea fai sentir ben, polo que favorece un mellor clima de comunicacin interpersoal.

Como actuar?
Observar s persoas e fixarse en algo que resulte positivo delas. Gabar conductas o aspecto moi concretos da outra persoa Expresar as gabanzas con frases personalizadas e que expresen os noso sentimento tipo: Gstame como..., Estou encantado/a coa ta maneira de... Buscar o momento mis axeitado para ser positivo. Expresar o que nos gusta das persoas sen esaxerar e explicando de modo concreto a razn que xustifica esa valoracin. Transmitir agrado s persoas cando estas expresan algo positivo agradable. Evitar ser presuntuoso.

EXERCICIO PRCTICO
FBULA DO HOME, A SERPE E A RA Suposto
Un pescador domingueiro miraba polo borde da sa barca, e viu unha serpe que levaba unha ra entre os dentes. pescador deulle pena a ra e alargou a man, librou ra das mandbulas da serpe sen facerlle dano a esta, e a deixou en liberdade. Pero entn lle deu mgoa a serpe, que tamn tia fame, como non levaba nada de comer?, sacou unha botella de augardente e derramou unhas gotas na boca da serpe. Esta alargouse satisfeita, a ra tamn estaba contenta e o home quedou moi satisfeito das sas boas accins. Pero o cabo dun intre, cando mis tranquila estaba, ou uns golpes no costado da sa barca e asomouse outra vez a mirar, cal sera a sa sorpresa ver a mesma serpe... con das ras entre os dentes.

Que leccin importantes conten est fbula?


Esta fbula nos pode servir de grande utilidade para reflexionar da habilidade de ser recompnsante.
1. Un comportamento aprendese a mido marxe ou con independencia dos

desexos das persoas. A condicin fundamental que dito comportamento tea unhas consecuencias que resulten recompnsante. A serpe repetiu a conducta de cazar ras, marxe dos desexo e intencins do pescador, porque cando cazou unha, experimentou unha consecuencia moi recompnsante: saboreou unhas gotias de augardente que lle deu o pescador.
2. Son precisamente estas consecuencias, e non os desexos nin os grandes

sermns ou consellos, as que nos causan maior impacto. por eso que inadvertidamente podemos recompensar comportamentos que non desexamos. O pescador liberou ra das fauces da serpe, e desexaba que esta non cazara mis. Nembargantes, non s non o logrou senn que, pola contra, o comportamento de cazar ras da serpe fortaleceuse. O pescador, darlle as gotas de augardente serpe despois de que esta cazase a ra, recompensou inadvertidamente esta conducta.

EMPATIZAR E AMOSAR INTERESE Qu ?


Consiste en entender os motivos e os sentimentos dos outros. Trtase de amosar que nos damos conta dos sentimentos, necesidades e opinins dos nosos interlocutores, facendo explcita a nosa aceptacin global das persoas, amosando sintona con elas. Nembargantes empatizar non implica que a fagamos nosa, e dicir, que coincidamos e amosemos un acordo coa posicin, conducta ou opinin das persoas coas que conversamos.

Por qu importante?
Porque se crea un ambiente positivo de comunicacin ao percibir a outra persoa que nos estamos dando conta de algo tan importante como son os seus sentimentos necesidades e opinins.

Cmo actuar?

Amosar interese polo outro. Prestar atencin. Manter o contacto visual. Expresin facial axeitada aos sentimentos que comunica co interlocutor. Usar expresins tales como fgome cargo, entendo como te sentes...

EXERCICIO PRCTICO
TE HA TOCADO Obxectivos:
Anotar os comportamentos, hbitos e valores que se adquiren polo feito de ter unha cultura determinada. Analizar os sentimentos das persoas que por diversas razns se teen que desprazar a unha cultura totalmente diferente sa. Exteriorizar os sentimentos e reaccins que se experimentan tanto dende o punto de vista do integrado/a cmodo integrador.

Duracin: 1 hora

10 minutos de presentacin do xogo (instruccins). 30 minutos de desenvolvemento das roldas do xogo (4 roldas) 20 minutos de posta en comn en gran grupo.

Materiais:

1 tarxeta de instruccins para cada grupo e 4 sobres. Planos de cubos de 8cm x 8 cm. 2 tubos de cola. 5 tesoiras. Pinturas ou rotuladores de cores (2 paquetes) Folios, pinturas e bolgrafos. Revistas e xornais vellos. 1 baralla de cartas.

Desenvolvemento:
Dividirase s participantes en 4 grupos, en cada un existir un coordinador/a. Este coordinador/a recibir un sobre con instruccins sobre o comportamento do seu grupo. Ningn outro grupo debe coecer estas instruccins. O coordinador/a ten a funcin de velar que se acaten as normas no seu grupo, paraso impor castigos ou recompensas de cada situacin, ademais estar atento admisin de novos membros no grupo. Como xogar: Cada grupo ten que conseguir o seu obxectivo rematar cada un das catro roldas nas que se divide o xogo. O obxectivo e cada grupo vn nas instruccins de cada grupo e estar en

posesin do coordinador/a do grupo igual cas pautas de comportamento. Cada rolda ter unha duracin de 5 minutos, nelas cada grupo ten que conseguir o seu obxectivo realizando distintas tarefas. O remate cada roda e dependendo das normas de cada grupo, unha persoa debe sar do seu grupo e integrarse noutro diferente non podendo en ningn caso regresar seu grupo de orixe. Cada grupo pode admitir como mximo a 1 participante. funcin do coordinador/a que isto se respecte. O intercambio de persoas entre rolda e rolda non pode ser superior a 2 minutos. O formador/a dar comezo a cada rolda grito da palabra xa. Se nalgn caso, unha persoa non logra integrarse en ningn grupo deber

Avaliacin:
Poderase levar a cabo este xogo se contamos cun grupo de 25 persoas como mnimo e un mximo de 40. Recomndase a partir dos 14 anos. rematar as 4 roldas farase unha posta en comn, a travs da cal se debe dar resposta s seguintes preguntas: -Cada coordinador/a explica as normas e obxectivos do seu grupo e debe expresar como asimilou o seu grupo estas normas: Cumprchelas? En qu grado? Os membros de cada grupo expresarn os seus sentimento desenvolver o seu rol: Estivetedes cmodos? Sentistevos integrados? Sentitesvos importantes? Cal era o motivo polo que deba sar unha persoa do grupo? Qu valores sobresaen a esta decisin? As persoas que tiveron que emigrar deben explicar os motivos e cmo se sentiron: O abandonar o pas. intentar introducirse noutro grupo. convivir con ese grupo.

Qu reaccins viviron nos diferentes grupos? O formador/a plasmar nun cadro de dobre entrada os diferentes sentimentos ou reaccins que percibiron os emigrantes con respecto s grupos onde se integraron. O formador/a expresar a sa opinin sobre o desenvolvemento do xogo, s dificultades que observou nos grupos, e o comportamento dos/as

coordinadores/as. Intentarase analizar que valores sobresaen en cada unha das culturas, qu cultura representa a nosa, extraer os sentimento de rexeitamento que se xeran na nosa sociedade cara as distintas culturas que intentan entrar no noso pas e os sentimentos que se xeran nas persoas que intentan encontrar unha vida digna entre nos.

Tarxeta de instruccins
Grupo A
Dous tercios do voso grupo debe pegar cubos cos planos que lle tocaron. Mentres o outro tercio deber coloralos e recortalos de xeito que queden o mis bonitos posibles. rematar cada rolda o coordinador/a elixir psoa que decorou o cubo de forma mis orixinal, esta persoa ir grupo B co cubo o intercambiar por algn producto que este grupo realice. Para que o grupo poida comezar a seguinte rolda, o coordinador/a elixir persoa que mis rapidamente pegou os cubos e o poer a decorar cubos. Dentro deste grupo as persoas que teen o ollos claros no valen moito, a persoa do voso grupo que tea os llos mis claros debe estar completamente rexeitada, vale tdalas formas posibles de rexeitamento... no lle daredes o material, non a ascenderedes a decorar cubos e incluso as persoas que vean doutros grupos se teen os ollos mis escuros que el/a valern mis. A non ser que a persoa que vea do grupo D tea os ollos mis escuros que este/a, entn non poder sar do seu rol. Se persoa que ven do grupo D ten os ollos mis claros entn esta persoa ocupar o seu papel e as sucesivamente. As mesmo, rematar cada rolda vir unha persoa do grupo D pedindo que a incluades no voso grupo polo menos ata que remate a rolda e durante a mesma non debedes darlle ningn tipo de instruccin, non debedes facerlle moito caso... debe aprender por si mesmo/a, lembrar que se ten os ollos mis claros que... entn ocupar o lugar da persoa rexeitada e esta poder comezar a pegar os planos dos cubos.O voso obxectivo construr cubos.

Grupo B
A vosa tarefa realizar barcos de papel e estades moi orgullosos por iso, credes que unha actividade fundamental e por iso todos/as debedes aprender. Cada membro do grupo debe realizar un barco e despois, elixirase persoa que tea o barco mis bonito para viaxar grupo C e ensinarlles a facer barcos. O voso grupo moi hospitalario,por iso admitiredes as persoas que vea do grupo A, escoitardelos e cambiardeslles o que os traian por varios dos vosos barcos. As mesmo, ensinardeslles a facer barcos e ser un mis de vos. Elixiredes o barco mis bonito entre todos/as, o coordinador/a ser un/unha mis do voso grupo, anda que, en caso de dbida, seleccionar o barco. O voso obxectivo facer barcos ensinar a outros/as a facelos.

Grupo C
No voso grupo existirn dous grupos diferenciados: os Kely e os Palmer, e a vosa tarefa principal ser xogar s cartas, para iso durante cada rolda xogaredes unha partida a un xogo moi divertido. O xogo levarase a cabo da maneira seguinte:

Cada membro de cada grupo bota unha carta e gaar a carta mis alta; se das persoas de mbolos grupos empatan tern que desempatar e a carta mis alta levar tdalas cartas da mesa. Cando a rolda remate, unha das persoas do grupo que perdese (a que tea menos cartas) ten que partir cara grupo D. Se nese intre un subgrupo se queda sen cartas, entn perder a unha persoa que ira cara outro subgrupo e neste non poder xogar nin falar durante toda a partida, a non ser que o seu subgrupo gae unha partida, entn o poder recuperar; se intentase falar, permanecer un minuto mirando cara o cha e sen poder mirar a tdalas persoas do grupo. Na seguinte rolda, a partida continuar do mesmo xeito, pero neste momento unha das persoas do grupo B vir o voso grupo, a esta persoa se lle ofrecern das cartas, si saen pares ira co grupo Kely e se saen impares ir co grupo Palmer. O subgrupo que o acolla debe explicarlle da mellor maneira o xogo e facer que esta persoa sexa un membro mis. O coordinador/a ser a sa tarefa ver que se cumpran as normas e de botar persoa que o grupo elixa cara grupo D. O voso obxectivo gaar cartas.

Grupo D
Neste grupo hai dous tercios varns e un tercio de mulleres (lembrar que debedes asumir o rol que vos toque). Os varns deben elaborar un conto entre todos, pois este o voso medio de vida. As mulleres non poden falar cos homes nin miralas cara; se algunha delas incumpre a norma deber permanecer 10 segundos mirando cara a parede, incomunicada. rematar o conto, os varns deben elixir a unha persoa (home) para que abandone o conto e intente vender o conto a outros grupos, xa que este ingreso servir para realizar outro conto e sobrevivir. Persoas doutros grupos virn para incorporarse voso. S podedes admitir a unha persoa, pero debe ser varn para que vos axude a elaborar o seguinte conto. Se muller debe aceptar as vosas normas sen dicirlle cales son estas, xa que non vos pode mirar cara, e despois da rolda debdela botar do grupo, porque bastante tedes coas vosas mulleres. O voso obxectivo realizar un conto bonito para as vdelo noutros grupos e obter ingresos.

ESTRUCTURA Que ?
Son aqueles procedementos orientados a manter a direccin dunha conversa e a sa progresin ordenada segundo as etapas da comunicacin social establecidas. No caso de que sexamos a persoa que coordina a aplicacin dunha tcnica, esta habilidade usarase para que se sigan as fases polas que a dita tcnica debe descorrer.

Porqu e importante?
Axdanos a ordenar a comunicacin e a manter a direccin da mesma cando usamos tcnicas de resolucin de altercados.

Como actuar?
Primeiro, asegurarse de que se coece o obxectivo, a estructura interna e as fases das tcnicas que queiramos desenvolver. Seguidamente, tratase de manter a conversa dentro dos lmites que marca a tcnica coa que se est a traballar, facendo as intervencins necesarias para manter a direccin da conversa dentro do clima e cordialidade sempre imprescindible. Na primeira tcnicas: Autoafirmacins: -Situacin obxectiva que se refire a conducta. -Accin, resposta na situacin, manifestada en primeira persoa. -Resultados que se preferiran obter. Require acordo por mbalas prtese respecto os dereitos.