TRADICIONALNO ZANATSTVO U BOSNI I HERCEGOVINI Tradicionalno zanatstvo je preteča proizvodnom zanatstvu, a proizvodno zanatstvo je na našim prostorima počelo da se javlja

od početka 20. stoljeća. Zanat je ljudski rad kojim pojedinci ili grupe obrađuju ili prerađuju pojedine sirovine ili predmete dovodeći ih u stanje i oblik korisne za široku upotrebu. Zanatlijom zovemo onoga koji od toga rada živi, a ne i onoga koji umije sam da napravi neki proizvod-ukoliko se ne bavi tim poslom kao stalnim zanimanjem od koga živi. PRERADA METALA KOVAČI (ar. haddadan) su izrađivali razne predmete od željeza koji su se mogli izrađivati pomoći kovačkog mijeha bez vodenog pogona. Izrađivali su: -poljoprivredne alatke (raonici, lopate, motike, trnokopi-budaci, kose srpovi…) -konjsku opremu ( đemovi, uzengije, češagije, potkovice…) -alat raznih obrtika (utije-pegle, velike i male makaze abadžijama i terzijama,čekiće zlatarima, sabljarima…) KLINČARI (čelengiri) kovali su klince i druge sitnije predmete. Klinci su se prodavali na oku. Prema upotrebi klinci se dijele na: nalunaše (za pravljenje naluna), parmakaše (za prikivanje parmaka-ograda bašče, dvorišta…), baskijaše (za prikivanje baskijavrljika žioka),direkaše ili hrastovnjaše (za prikivanje greda i palamare) do pola i više metara dugačke, a upotrbljavali su se i za gradnju mostova, oni su se prodavali po komadu. Klinčari su izrađivali i tzv. pule kojima su bogataši ukrašavali sokakna vrata, kao i vrata onih soba koje su služile za reprezentaciju. BRAVADŽIJE su kovali brave, katance i ključeve. Izrađivali su velike i male brave. Postojale su dvije vrste velikih brava: jedne su se mogle zaključavati iznutra i izvana, a druge samo izvana. Prve su se udarale na sokačna i hajatna vrata, a druge na sobna, imale su kaparu na unutrašnjoj strani kojom se soba mogla noću zakapariti. Takve sobne brave imale su dva jezika, jednim se soba zaključavala, a drugim kaparila. Male brave udarale su se na sanduke i na dulafe. Katancima su se obično zatvarali dućani i one prostorije na kojima je bila ereza. Glavno obilježje starih brava i katanaca je da ih svaki ključ nije mogao otključati. NALČADŽIJE (ar.-per.-tur.) su kovale nalče ili potkove za čizme. SABLJATI ILI KLČIJE su kovali, popravljali i oštrili sablje. Sablje su se nosile na gajtanu o ramenu. 1

Vezivanje sablje za gajtan bio je posao kazaza. Sablje su se uvozile iz raznih krajeva. Za one koje su se uvozile iz Njemačke upotrebljavao se naziv alamankama. Sablje su okivane u srebro. Što je vlasnik bio bogatiji i na većem položaju, sablja mu je bila skupocjenija. (1777. g. procijenjena je jedna sablja ćemerlija-krivošija na 121 groš, a za taj novac se mogla kupiti jedna manja kuća). BIČAKČIJE ILI NOŽARI (tur.) su izrađivali sve vrste noževa, počev od šklopaca do handžara. Osim toga izrađivali su i kalentreše-tim su se noževima zarezivali kalemi od trske kojom se pisalo arapsko pismo. Imao je kratku oštricu, a držak mu je bio dva puta duži od oštrice. Nož se cijenio po vrsti materijala, izradi kavzi i korica. Kod boljih noževa držak noža se okivao somovom i slonovom kosti, a kod slabijih se u tu svrhu upotrebljavalo drvo i rožina. Somovina se nabavljala iz Rusije, a slonovaču su donosile hadžije. Okov drške zvao se “kavze”. Mogle su biti crne i bijele boje, a kod posebnih noževa kavze su pravljene od koralja i ti su noževi bili na cijeni. Kavze su se spajale na vrhu drške noža “hašermom”, a to je bilo djelo hamerdžije. Kod nekih noževa hašerma je bila i pozlaćena. Kore noža bile su lijepo izrađene i ukrašene, a izrađivali su ih “koredžije”. TUFEKČIJE ILI PUŠKARI (per.-tur.) nisu nikada pravili puške, nego su ih samo opremali (kundačili) i popravljali. Dijelovi pušaka i gotove puške su se uvozile. ZILDŽIJE ILI ZVONARI (per-tur.) su izrađivali razne predmete od bronze (tuča) i žute mjedi (tombaka), kao i zvona, svijećnjake ilči čirake, havane, utege, kandila, zile (vrsta muzičkog instrumenta). Njihov alat se sastojao od čekića, nakovnja, prese, ajar tasova za mjerenje utega, mijehova i raznih kalupa. KANTARDŽIJE (lat. sprava za mjerenje težine, vagakantar) su dobile ime po kantaru glavnom proizvodu. Osim toga oni su pravili i tzv. kantar-terezije i terezije koje se od kantara razlikuju po tome što je ovdje za polugu kantara privezana sa tri lanca posuda slična dubljoj tepsiji. I kantar i kantar-terezija su jednokrake vage, a dvokrake vage su terezije, a utezi su drami. Izrađivali su se mali (mjere do 50 oka) i veliki kantari (mjere do 100 i više oka). KAZANDŽIJE (per.-tur.) su kovali razne predmete od bakra, prije svega za jelo, piće i vodu, a KALAJDŽIJE su te predmete prevlačili kalajem ili kositrom. Ovaj obrt u BiH je došao zajedno sa Turcima i održao se do danas. Svi njihovi proizvodi prema upotrebi mogu se svrstati u nekoliko skupina: - kazani i haranije (turska riječ)-manji bakreni kazan ili poveći kotao

kuhinjsko suđe: tendžere (šerpe) razne vrste i veličine, tave,kuplidžeta (za varenje hrane), tepsije za hljeb i pite, ćase, sahani, lenđeri i meterizi za serviranje hrane, đevđiri (za prepiranje biljne i čišćenje zrnaste hrane) - suđe za donošenje i držanje vode: đugumi, ibrici, surahije, čaše… - suđe za kahvu: kahveni ibrici, džezve, zarfovi, kutije za kahvu i šećer, saksije ili mangale… - suđe za pranje rublja: razni kazani i haranije za odvaru rublja, leđeni, tekneta za ispiranje - za rasvjetu: čiraci (svijećnjaci) i fenjeri zvani mušemalije - naprave za destilaciju: imbek (za destilaciju ljekovitih trava) i rakijski kazan - proizvidi za brijačnice: leđeni (grč. lavor za umivanje)… Suđe se nije samo kalajisalo, nego i ornamentiralo. Obično su se ornamentirale tepsije, ibrici, leđeni, zarfovi i ibrici za kahvu. Ornamente su crtale tom poslu vješte kazandžije, a graviranje je bio posao žena i djevojaka, a to su radile mahoim po kućanma. Pored općih naziva kazandžija i kalajdžija, ovi obrtnici su nazivani još i po predmetima koje su izrađivali, npr. ibrikčija, fenjerdžija, tasat idr. KUJUNDŽIJE ILI ZLATARI (tur.) kovali su razne predmete koji služe kao nakit: prstenje, pavte, toke, belenzuke (tur. narukvica od pletenih lančića), halhale (ar. narukvica), kovali su i razne predmete ze crkve i manastire. Jedno vrijeme kovali su i igle. U svakom kujundžijdkom dućanu bilo je malo grno gdje se topilo zlato i srebro. Zlatarski alat se sastojao od jednog malog nakovnja, čekića, kliješta, teredže, male turpije, zumbe-probojnice kalupa… JALDUZDŽIJE (tur. jalduz-pozlaćen) bavili su se pozlatom isključivo bakrenih stvari. HAŠEMERDŽIJE (tur.) zanatlija koji pravi hašerme. Hašerma je srebrni dio na dršku noža s gornje strane. TENEĆEDŽIJE ili LIMARI (per. teneće- lim) bili su isključivo Židovi. Ovaj obrt mlađeg je datuma i javlja se početkom 19. St. Limari su izrađivali razne predmete od lima ili tenećeta, kao što su: kutije za kahvu, šećer, razno posuđe, čašice za šarene fenjere itd. Potrošači njihivih proizvoda bili su najsiromašniji slojevi. PRERADA KOŽE Zasnivala se na domaćim proizvodima i domaćim poluproizvodima.Temeljila se na sirovinama iz stočarstva i lova na krznašice. Sirova koža se prerađivala u radionicama koje se zovu “tabhane”, a zanatlije se nazivaju “tabaci”. Tabačke proizvide dalje su prerađivali sarači i čizmedžije. 2

-

S preradom krzna bavili su se krznari ili ćurčije. TABACI (ar. tabak-kožar) su obrtnici koji se bave štavljenjem kože od domaćih životinja, dvopapkara preživača, te štavljenjem konjske, magareće i pasje kože. Tabački obrt počeo se razvijati u Sarajevu krajem 15. St. (1489.g.). a do kraja 17. St. razvio se još u 22 grada: Novi Pazar, Pljevlja, Čajniče, Foča, Jeleč, Višegrad, Rogatica, Srebrenica, Nova Kasaba, Tuzla, Tešanj, Banja Luka, Jajce, Livno, Travnik, Zenica, Visoko, Fojnica, Konjic, Mostar i Stolac. Tabaci su izrađivali: đon, ćusele, bujer-ćusele, bijelu mješinu, kajsar, šapliju, tirše i tokmakaiš. Za štavljenje kože upotrebljavao se ruj, šiška i loj. Đon se pravio od teških, a ćusele od lakših goveđih, pa i telećih koža. Bujer-ćusele izrađivao se od istih koža kao i ćusele, a razlika je u tome, što je ćusele bijele, a bujer-ćusele kestenjaste boje. Boja za bujerćusele pravila se od crvenog jabukovog i kruškovog lista i bila je stalna do izdera. Đon služi za potplate, a ćusele i za lice i za potplate krajišničkih opanaka. Mješina je proizvod učinjene ovčije, a kajsar i sahtijan kozije kože. Tirše je slično debelom koncu i služilo je za šaranje i ukrašavanje raznih proizvoda saračkog obrta. Pravilo se u Visokom i bilo je zeleno, a uvozno iz Carigrada zvalo se đumiš-tirše i bilo je srebrnaste boje. Tokmakaiš se pravio samo od volovskih koža štavljenih u loju. To je ustvari bio mađarski način štavljenja kože, koji je bio poznat i sarajevskim tabacima. U jednoj tabhani prerađivalo se 5-20.000. komada koža. Sahtijan, mješina i kajsar slagao se u ture po 10 komada, a 10 komada đona zvalo se “nobet”. Na svaku kožu udarao je tabak koji ju je radio svoj znak “nišan”. Taj znak se udarao na naličje kože. Kajsar, bijeli sahtijan i bijela mješina izvozili su se u Austriju, Francusku i Njemačku. SARAČI ili SEDLARI (ar.serdžun-sedlo) spadaju među najvažnije i najbrojnije obrtnike u Sarajevu.Spominju se prvi put 1489.g. Izrađivali su konjsku opremu, te razne predmete za potrebe stanovništva. Od konjske opreme najvažnije je sedlo po kome su se i prozvali sarači. Drveni kostur sedla zove se “kaltak”. Jabuka na prednjem dijelu sedla zove se “unkaš”, a naslonjač na zadnjemdijelu sedla “arkaš”. Donji dio sedla pošiven je kečetom , izrađenim od goveđe dlake. Na unkaš i arkaš naticao se “čul”- vrsta ćebeta, a preko njega ili preko samog sedla naticala se i “haša” djelo terzije (tur. vezeni konjski pokrivač kojim se pokriva sedlo i konjske sapi). Na arkaš su se stavljale “bisage”, a na unkaš “kuburluci”(tur. kožna torba u kojoj se drže kubure), takođe djelo sarača. Oni su pravili “uzde”, “dizgine” i pletene kandžije. Nakit na konjskoj opremi zove se “raht”. Uzde su najčešće bile ukrašene kitama od svile, koje su izrađivali kazazi. Na uzdi je bilo i drugih ukrasa koje su izrađivale kujundžije. Za potrebe stanovništva izrađivali su razne predmete, kao što su: “bensilah”širok kožni opasač koji sprijeda ima više pregrada za

papire, novac, duhankesu, noževe oružje i dr.,“duhanske kese” pravljene od volovskih mjehura, “kresivače”posebne kese u kojima se nosio kremen, čakmak i trud za pripsaljivaje lula, “kehara”- kesa u kojoj se nosio novac i koja se zatvarala pomoću dvije zatvorene pantljike od kože, “šarpelj”- kožna torba koja se nosila o kraćem kaišuna ramenu, “fišekluci”-manje kožne torbice u kojima su se nosili naboji (fišeci), “ćila”manja torbica u kojoj se nosio barut, “putnička sinijasofra”… Od obuće sarači su izrađivali tzv.sarajevske ili krajišničke opanke. Po veličini bilo je 10 vrsta opanaka, i to: karšunići (najmanji), mačorići, mali, srednji i veliki u testetu, ispod ženskih, ženski, ulojci, batali i preko batali. SAGRDŽIJA (tur.) zanatlija koji se bavi struganjem dlake sa goveđih, ovčijih i kozijih koža, a zatim su te kože sjekli na određene dimenzije. KEČEDŽIJE su zanatlije koje su od te dlake pravile “kečeta”, kojima su se postavljala sedla. Od istog materijala pravile su se i kape zvane “ćulah”. Zatim, dlakom su nalagani i jastuci koji stoje uza zid po minderu. Kečedžije i sagrdžije javljaju se u Sarajevu između 1489. I 1530.g. NALUNDŽIJE su pravili muške i ženske nalune. Nalundžijski posao bio je vrlo lagan, jer su drva za nalune kupovali gotova i na njih samo prikivali kaiše. Drvo za nalune se pravilo u Pazariću, to je bio zimski posao seljaka. Drvo za muške nalune bilo je od bukovine, a za ženske od javorovine. Najstariju vijest o ovom obrtu nalazimi u defteru od 1489.g. OPANČARI su pravili opanke od sirove i štavljene kože. Najjednostavniji su se zvali “putravci”. Opančari su sami “činili” štavili kožu tako što su je nekoliko dana kiselili u tekućoj vodi, a zatim je stavljali u “sefiju” cementirani bazen ukopan u zemlju. U sefiju je moglo da stane oko 20 koža. Kože se pospu sa 3 kg zagašenog kreča i s malo luga, a zatim se natope vodom. Nakon 15 dana kože se izvade i s njih se skida dlaka i mesina. Ovaj proces se naziva “fargovanje”. Poslije toga kože se peru u tri vode da se s njih odstrani kreč, a zatim se stavljaju u drvenu posudu “ciluk” izrađenu od “hrastove duge”. Ova posuda ima funkciju hambašče, velikog drvenog korita izrađenog od jednog debla. U ciluk se stavljaju mlaka voda i samljevena hrastova šišarka. Na jednu goveđu koži stavljalo se od 3 do 5 kg šišarke. Tu se kože zagrijavaju nedjelju dana I miješaju nekoliko puta. Topla voda obezbjeđuje se tako što se voda grabi iz ciluka, zagrijava na kazanu i ponovo vraća. Taj ciklus se ponavlja dva puta, tj. osmi dan se stavlja nova voda i šišarke. Poslije toga kože se stavljaju na motke da se prosuše, zatim se na podu savijaju i sijeku u đonove koji se ponovo štave u buretu. Njihovo štavljenje traje 2 do 3 nedjelje.

ČIZMEDŽIJE su izrađivale, osim opanaka, svu ostalu mušku i žensku obuću: čizme; papuče; tomake; “mestve”(tur.)-vrsta duboke obuće od mekane kože sa vrlo tankim džonom bez peta. Oblače se na gole noge i na čarape. Služe kao kućna cipela, a pri izlasku na ulicu navlače se firale; “firale”-plitke kožne cipele. Firale, papuče i čizme pravile su se od kajsara, a sva ostala obuća od žutog sahtijana i žute mješine. Žute čizme nosile su isključivo udate žene. Na čizme i papuče prikivale su se i nalče. Žuti sahtijan i mješina, glavni materijal čizmedžija uvozio se uglavnom iz Skoplja, te u manjoj mjeri iz Carigrada. Kajsar (crveni sahtijan) dolazio je iz Skadra. KRPEDŽIJE bavili su se krpljenjem obuće, a to su radili po tzv. krevetima. Spominju se prvi put u jednoj ispravi iz 1632.g. “Kreve”-vrsta najprimitivnijeg dućana u kojem su radili najsiromašniji obrtnici, krpedžije i sl. TERLUKČIJE pravili su “terluke” ili “teluke”. To su svečane papuče od sahtijana ili kajsara po licu izvezene zlatom ili svilom, a nosile su ih žene i djevojke kao kućnu obuću. KUNDURDŽIJE ili CIPELARI (grčka riječ koju su preuzeli Turci) najmlađi obrt, razvio se poslije reorganizacije Zemaljske uprave i vojske,-obrtnici koji su pravili cipele. ĆURČIJE ili KRZNARI (tur.) –zanatlije koje prave odjevne predmete od krzna: “ćurak”-krzneni ogrtač, postavljen samurom; može biti kratki (ćurčić) i dugi. Nosili su ih imućniji ljudi. “ćurdija”- krznom postavljeni kratki i dugi kaput, širokih rukava.Nosili su je i muškarci i žene. Lice ženske ćurdije bilo je od kadife, a muške od čohe. PRERADA TEKSTILA Prerađivale su se sirovine i poluproizvodi iz životinjskog i biljnog svijeta. Sirovine životinjskog porijekla su: vuna, kostrijet, dlaka sa goveđih koža i predena svila. Sirovine biljnog porijekla su: lan, konoplja i pamuk. Predena svila, nepredeni i predeni pamuk su uvozni artikli, a ostalo domaći proizvodi. Čoha i sve vrste tkanina potrebne za najveći dio muške i ženske odjeće su uvozni artikli. Od vune su se tkala ćebad i sukno, od kostrijeti pravili su se mutapi, od lana tkalo se platno, a od konoplje plela su se užad i julari. Od predene svile proizvodila se razna pozamenterija, nepredenim pamukom nalagali su se jorgani i neke vrste zimske odjeće, a od predenog pamuka pravio se konac za neke vrste pozamenterije i tkalo se platno za rublje i druge kućne potrebe, Domaće sukno nije podmirivalo potrebe gradskog i seoskog stanmovništva, pa su se uvozili “šajak” i “aba”. ĆEBEDŽIJE (tur.) obrtnik koji proizvodi ili prodaje ćebad. Osim domaćih bila su u upotrebi i domaća ćebad, zvana jambol ćebe. Ona su bila znatno skuplja od 3

domaćih, a od domaćih su se razlikovala po tome što su s naličja bila glatka, a s lica rutava. Vunu koju su dobijali od tabaka najprije bi ispucao “pucar” ili “halač”, da iz nje istjera svu prašinu , a zatim se vuna prela na osnovu i potku, to je bio posao žena. Predenje vune zvalo se pojimanje i od takve vune ćebedžije su tkale ćebad. Osim običnih ćebedžije su tkale:“šege”- ćebe kojim su se prekrivale sapi tovarnog konja, a po njoj se udarao pokrovac da se kišnica lakše cijedi; “podmetke”ćebe koje se stavlja ispod samara ili sedla; “čulove”ćebe na kome su s lica mnoge rese da se kišnica bolje cijedi, a njime se pokrivalo sedlo i sapi jahaćeg konja, bilo je obično obojeno crnom bojom ili se tkalo od crne vune. Stan na kome su se tkala ćebad bio je položen horizontalno, kao i onaj na kome se tkao bez, dok je stan kod mutabdžija bio postavljen vertikalno. Otkana ćebad valjala su se u stupama. Stupe su pravljene pri izvoru rijeke ili jačeg potoka gdje je voda bistra i čista. MUTABDŽIJE (per.-tur.)-dlakar su obrtnici koji predu kostrijet (kozija dlaka) i od te pređe tkaju pokrovce ili mutafe, zobnice, bisage, harare, kolane, džebre …Oni su tkali i tzv. okolice koje su se sterale po minderima, a odgovarale su jajgijama u kućama bogatih. Svi ovi predmeti, osim okolica bili su vezani za tovarnog konja. Pokrovac je u siromašnijim kućama služio umjesto ćilima. ABADŽIJE (ar.-tur.) suknari-su obrtnici koji izrađuju odjevne predmete od sukna. Glavni materijal abadžija je dosta grubo domaće “sukno”, zatim nešto finije zvano “šajak”i najfinije “aba”. Šajak se uvozio iz Bugarske, a aba iz Soluna i Male Azije. Za sve tri vrste sukna upotrebljavala se prvenstveno jagnjeća vuna i pastrma (vuna od ovaca koje se kolju podjesen). Otkano sukne se valjalo u stupama. Prvi spomen stupama u našim krajevima nalazimo u povelji iz 1299.g. Po boji sukno je bilo bijelo, crno i crveno, dok je aba žućkaste, medene, ali i crvene boje. Osim sukna, abadžije su upotrebljavale jače platno kao postavu, zvano “čadorbez”, a uvozilo se iz Carigrada. Abahija-pokrivač za konja od sukna, a stavljao se i preko sedla. BOJADŽIJE su obrtnici koji boje sukno i druge tkanine. Najstariji spomen ovim obrtnicima datira iz 1531. g. Bojadžije su spravljale crvenu boju od biljke ruj, a crnu od zelene galice. Vuna se bojila u bakrenim kazanima od 150 do 200 kg. Proces bojenja traje 24 h uz temperaturu od 900. Ranije su se kazani zagrijavali pomoću drva, a u novije vrijeme pomoću uglja. Hlađenje obojene vune traje 24 h, a onda nastaje proces sušenja. HALAČI (ar.) pucar, drndar- su obrtnici koji se bave pucanjem pamuka i nalaganjem tzv. debelih anterija, jorgana, hrki i beluka. Prvu vijest o halačima nalazimo u defteru iz 1489.g. Halači (pucari) nisu imali dućane, nego su idući od kuće do kuće pucali vunu ćebedžijama i privatnicima za nalaganje dušeka i šilteta. 4

U nekim mjestima Hercegovine (Trebinje) pucara zovu i kartar, jer se kaže vunu kartati i vunu češljati. Alat halača sastojao se od srga na koji je nategnuta tetiva i mohaljice. Osim toga, imali su i grebene za češljanje lana, a pucari još i terđah (zanatlijska klupa). JORGANDŽIJE –obrtnici koji prošivaju i šiju jorgane. Jorgani su se nazivali imenom tkanine od koje je napravljeno lice, npr. atlas, kumaš, lahur… Jorgani od 1 m2 površine nazivali su se “pamuklije” i u njih su se zamotavala novorođenčad i njime su se pokrivale bešike. Alat jorgandžija sastojao se od igle i makaza. Jastuci, dušeci i šilteta nalagali su se i pucanom vunom, a isto tako i minderi u kućama bogatijih ljudi. JAŠMAKČIJE ili PLATNARI – obrtnici koji su se bavili tkanjem platna (beza). Prema osnovi i potki bilo je više vrta beza i to: “burundžuk”-svileni til, tanka tkanina kojom se pokriva mladino lice na svadbi; “ćereće”-vrsta domaćeg tankog pamučnog ili svilenog tkanja; “melez”-bijelo pamučno platno, platno otkano u dva nita; “kamiš” i “uzvod”. Pored platna za rublje tkale su se mahrame, bohče i drolje. Materijal za tkanje je pamučna žica koja se uvozila, a alat su: čekrk i vito ili vitlić za sukanje pamučne žice na mosure za snovanje ili na cijevi za tkanje, zatim snovače za pripremanje osnove i stan za tkanje. KAZAZI ili POSAMENTIERER (per.-svilar) su obrtnici kojoi su izrađivali od svile i vune, a kasnije i od pamuka razne predmete za ukrašavanje odjeće i konjske opreme: “zeh”, “gajtan”, “konce”, “dugmad”, “podveze”, “razne kite”…Prvi spomen kazazima je iz 1530.g. TERZIJE (per.) ili KROJAČI-zanatlije koji su krojili i šili muška i ženska odijela od raznih tkanina (vune, pamuka, svile) osim domaćeg sukna. Izrađivali su: -čakšire -fermene vrsta prsluka od čohe, kadife ili šajaka izvezen gajtanima, sprijeda sasvim otvoren I ne skopčava se. -džemadane (per.)-zatvoreni prsluk koji se preklapa na prsima, -ječerme (tur.)-vrsta prsluka, dio starinske muške I ženske narodne nošnje (kratak haljetak bez rukava koji je dosezao do iznad struka. Sprijeda je imala malo produžene “pešove”koji su se preklapali I kopčali. -gunjeve, ćurkove -džubeta (ar.)- dugi kaput -libade (ar.)-vrsta tankog nepostavljenog kaputa širokih rukava, po kroju seže do veše koljena -hrke (ar.)-pamukom naložen i prošiven poludugi kaput -beluke (per.-tur.)-ženski prsluk -binjiše (tur.)-široki kaput od čohe sa širokim rukavima i postavljen krznom -dolame (tur.)-starinska muška gornja haljina od čohe sa običnim ili razrezanim rukavima -feredže (ar.)-ženski zavitak na licu -duge i kratke anterije

-čevkene (tur.)-kratak vezeni kaput u kojeg su rukavi široki i razrezani i vise niz ruke ili leđa, a ne oblače se muške i ženske šalvare (per.)-široke hlače -dimije (grč.) bile su vrlo široke I s naborima oko struka. Oko pojasa vezale su se učkurom od svilenog gajtana ili beza koji je uvučen u porub. Nogavice su bile vrlo široke I duge do članaka, a ispod koljena su se vezale uzicom. Svi proizvodi izrađivali su se rukom. Među terzijama bilo je majstora koji su znali lijepo i vestri. Vez se nalazio na fermenima, kratkim gunjevima, džemadanima, čakširama. Bilo je majstora koji su radili samo smarlamu, tj. po narudžbi, a bilo je i onih koji su radili samo pazariju (konfekciju). ARAKIJADŽIJE (tur.) ili KAPARI-zanatlije koji su izrađivali razne kape od najrazličitijih vrsta tkanina, kao I od kože. Ovih obrtnika bilo je u Sarajevu još od 16. St., a pripadali su među imućnije obrtnike. ŠAMIDŽIJE (ar.)-zanatlije koji su pravili I ukrašavali šamije. Šamije ili marame su od tanke tkanine, kvadratnog oblika, bijele boje, ukrašene štampanim cvjetnim motivima raspoređenim u blizini rubova. Po rubovima šamije su ukrašene čipkom. Uvozile su se iz Istambula, a kasnije, počinju ih izrađivati I domaći majstori “šamidžije”TAŠČIJE (tur.) ili KLESARI – zanatlije koje su izrađivale razne proizvode od kamena, kao što su: stupovi, nišani, korita, češmetaši (mali kameni zid iz koga je tekla voda, a stajao je nad koritom), kurne (malo korito u banji), ploče kojima su popločane avlije, okviri I pragovi prozora, vrata, kućnih I dućanskih magaza… DOGRAMADŽIJE (tur.)rezbar ili drvodjelja – zanatlije koji su izrađivali razne proizvode od drveta, kao što su: vrata, prozori sa mušepcima I kapcima, kamarije (verande), klupe za sjedenje, dulafe, dušekluke… DUNĐERI ili DULGERI ili NEDŽARI (per.) – graditelj, tesar i zidar ujedno. Te zanatlije su bile u mogućnosti da naprave malu bosansku kuću od temelja do šljemena. KOLTUKČIJE (tur.)- su zanatlije čiji rad odgovara današnim tapecirerima. Oni su pravili mindere, jastuke po minderima, šilteta I jajgije (tur. platneni prostirač po minderu). Minderi I jastuci su nalagani vunom ili slamom, a kod najsiromašnijih I kukuruzovinom. Minderi I kalupi jastuka pravili su se I od isporenih vreća, dok su se za lice jastuka uzimale najrazličitije vrste raznobojnih tkanina, počev od prostog čita do čohe, svile I kadife. BARDAKČIJE su obrtnici koji su pravili glineno posuđe: bardaci, testije, male i velike ćase, sahani, ćupovi, saksije…

5

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful